অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2663 622306 527336 2026-08-01T08:36:33Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622306 wikitext text/x-wiki {{About|নগৰ|একে নামৰ ঠাই|বৰপেটা জিলা}} {{Infobox Indian jurisdiction | native_name = বৰপেটা| type = নগৰ | latd = 26.32 | longd = 91.0| locator_position = left | state_name = অসম | district = [[বৰপেটা জিলা|বৰপেটা]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 35| population_as_of = 2001 | population_total = 41175| area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = ৭৮১৩০১| vehicle_code_range =As-15-X-XXXX | sex_ratio = |1:1 unlocode = | website = barpeta.nic.in| footnotes = | }} '''বৰপেটা''' নগৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ সদৰ ঠাই। এই নগৰ [[গুৱাহাটী]] চহৰৰ পৰা ৯০ কি.মি. (৫৬ মাইল) উত্তৰ-পশ্চিম দিশে অৱস্থিত। [[অসম বুৰঞ্জী]]ত বৰপেটাক “সত্ৰভূমি” বুলি জনা যায়।{{cn}} বৰপেটা থকা সত্ৰসমূহে [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]], আৰু তেখেতৰ প্ৰধান শিষ্য শ্ৰীশ্ৰী[[মাধৱদেৱ]]ৰ কৰ্মৰাজিৰ সাক্ষ্য বৈষ্ণৱধৰ্মী লোকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু৷ [[ফাকুৱা উৎসৱ]](হোলি) ইয়াৰ প্ৰধান উত্সৱ আৰু ইয়াক ধুমধামেৰে পালন কৰা হয়। [[হাতীদাঁতৰ শিল্প]]কে ধৰি বৰপেটাৰ থলুৱা হস্তশিল্প অসম বিখ্যাত। ইয়াৰ আতচবাজীৰ কাৰখানাও অসমত জনাজাত।<ref name="সাৰথি Tourism">{{cite web | url = http://sarothitourism.com/barpeta.php | title = সাৰথি Tourism, অসম | access-date = 2012-06-28 | archivedate = 2012-08-13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120813025209/http://www.sarothitourism.com/barpeta.php | deadurl = yes }}</ref> ==ঐতিহাসিক পটভূমি== বৰপেটা নগৰখন ২২খন [[হাটী]]ত বিভক্ত হৈ আছে, য’ত সত্ৰ পৰিচালক আৰু ভক্তসকল সপৰিয়ালে বাস কৰে। এই বিশেষত্ব অসমৰ আন কোনো ঠাইতে দেখা নাযায়। বিভিন্ন সত্ৰ আৰু মঠসমূহ বৰপেটা জিলাৰ বিভিন্ন ঠাইত সিঁচৰিত হৈ আছে৷ ইয়াৰে কেইখনমান প্ৰখ্যাত সত্ৰ হ’ল – [[বৰপেটা সত্ৰ]], [[পাটবাউসী সত্ৰ]], [[সুন্দৰীদিয়া সত্ৰ]], [[চূণপোৰা সত্ৰ]], [[গণককুছি সত্ৰ]], [[কনৰা]] আৰু [[জনীয়া]] আদি৷ বৰপেটা বিভিন্ন ভাষা-ভাষীৰ মানুহৰ মিলনভূমি হিচাপে বিশেষ গুৰুত্ব পাই আহিছে। আদিতে ইয়াক তাঁতীকুছি, পোৰাভিঠা, মথুৰা, বৃন্দাবন, চৌখুটীস্থান, নবৰত্ন-সভা, ইচ্ছাকুছি, পুষ্পক বিমান, কামপুৰ আৰু বৰপাটা আদি বিভিন্ন নামেৰে জনা গৈছিল।<ref name="ব">{{cite book | title=বৰপেটাৰ বুৰঞ্জী | publisher=জীৱন জেউতি প্ৰকাশন | author=দাস, দিগম্বৰ | authorlink=ভীগলিক পৰিচয় | year=১৯৯৫ | pages=৫}}</ref> [[ইংৰাজ শাসন]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ আগেয়ে বৰ্তমানৰ বৰপেটা জিলা [[কোচ-হাজো]] আৰু [[আহোম সাম্ৰাজ্য]]ৰ অবিচ্ছেদ্য অংশ আছিল। আদি কালৰেপৰা বৰপেটাই [[বৰ্মন]] (৩৮০-৬৫৪), [[শালস্তম্ভ বংশ]] (৬৫৫-৯৮৫), [[পাল]](৯৮৫-১২৬০), [[কমতা]](১২৬০-১৫০৯) আৰু [[কোঁচ]]সকলৰ (১৫০৯ ৰ পৰা)<ref name="ব"/> শাসন প্ৰত্যক্ষ কৰি আহিছে যদিও কমতা আৰু কোচ শাসনৰ সময়তহে ইয়াৰ মুখ্য বুৰঞ্জীমূলক উন্নয়নসমূহ হৈছিল।<ref>[http://barpeta.nic.in/History.htm বৰপেটা জিলাৰ ৱেবচাইট]</ref> কোচৰজা [[নৰনাৰায়ণে]] তেওঁৰ ৰাজধানী ১৫৫৫ চনত বৰপেটাৰ সমীপতে [[বৰনগৰ]]ত(বৰ্তমানৰ [[সৰভোগ]]) স্থাপন কৰিছিল।<ref name="ব"/> যি সময়ত শংকৰদেৱে পাটবাউসীত সত্ৰ পাতি ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ কামত লাগি আছিল, সেই সময়ত ৰজা নৰনাৰায়ণৰ ৰাজত্বকাল চলি আছিল। [[মোগল]]সকলৰ আগমনৰ পিছত কোচ সাম্ৰাজ্যৰ অন্ত পৰিল। বৰপেটাৰ ওচৰে-পাজৰে আহোমসকলে মোগলৰ সৈতে বহুকেইখন যুদ্ধ কৰিছিল। কেইখনমান পৰিচিত যুঁজৰ ভিতৰত [[জখলিখানা]], [[ভাতেকুছি]]আৰু [[ভৱানীপুৰ]]ৰ যুঁজ উল্লেখনীয়।<ref name="ব"/> পিছত যুঁজত আহোমসকল পৰাস্ত হৈছিল আৰু মোগলে ক্ষমতা লৈ কামৰূপত প্ৰায় ২০ বছৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল<ref name="প">{{cite book | title=বাউসী বিলায়েত | publisher=অসম সাহিত্য সভা, মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ ৫৫০ বছৰীয়া জন্ম-জয়ন্তী | author=মিশ্ৰ, অক্ষয় কুমাৰ (সভাপতি) | authorlink=কমতা ৰাজত্বৰ পৰা কোঁচ ৰাজত্বলৈ বাউসী বিলায়েতলৰ ৰাজনৈতিক দৃশ্যপট | year=১৯৯৯ | pages=ক-৬}}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰশাসনিক আৰু কৰ সংগ্ৰহৰ দিশটো প্ৰণালীবদ্ধভাৱে সজাই তুলিছিল। [[কামৰূপ]]ক চাৰি ভাগত ভগাই (প্ৰতিটো ভাগক “চৰকাৰ” বোলা হৈছিল) এভাগ “চৰকাৰ’’ক কামৰূপ বোলা হৈছিল আৰু তাত [[বৰপেটা]], [[ক্ষেত্ৰী]], [[বজালী]], [[বৰনগৰ]], [[বাঁহবাৰী]] আৰু [[বিজনী]] আদি '''পৰাগনা'''ত ভগাই তাকে আৰু সৰু ভাগ কৰি '''তাপা'''ত বিভক্ত কৰি এজন '''গোমস্তা'''ক চলাব দিছিল।<ref name="ব"/> প্ৰশাসনিক সুচলতাৰ বাবে প্ৰতিটো '''পৰগনা'''ক '''তালুক''', '''লট''' আৰু '''গাঁও'''ত ভাগ কৰা হৈছিল। পৰগনাসমূহ বৰবৰুৱা আৰু চৌধুৰীসকলৰ তলত ৰখা হৈছিল। প্ৰতিটো তালুক তালুকদাৰৰ তদাৰকত আছিল আৰু তেওঁক সহায় কৰিবলৈ ঠাকুৰীয়া, পাটোৱাৰী, কাকতি, গাঁও বৰিকা<ref name="ব"/> ইত্যাদি আছিল যিয়ে কৰ সংগ্ৰহৰ হিচাপ-নিকাচ ৰাখিছিল। পৰগনাৰ বিচাৰকক '''শিকদাৰ''' বুলি কোৱা হৈছিল, য’ত '''আমিন''' আৰু '''কনংগ''' ভূমি সমীক্ষা, কৰ সংগ্ৰহৰ বাবে দায়ৱদ্ধ আছিল। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত বৰপেটা নগৰ সত্ৰৰে পূৰ্ণ এখন ধৰ্মীয় ঠাইত পৰিণত হৈছে বাবে ইয়াক '''বৈকুণ্ঠধাম''' বুলিও কোৱা হয়। আহোম ৰজা [[শিৱসিংহ]], [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]], [[লক্ষ্মী সিংহ]], [[গৌৰীনাথ সিংহ]] আৰু [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ দিনতে এই সত্ৰসমূহে মাটিৰ আবণ্টন পাইছিল। বাউসীৰ শ্বাহ মদৰৰ, বৰনগৰৰ শ্বাহ-ফকীৰৰ, ক্ষেত্ৰীৰ পাঁচ পীড়ৰ, ভেল্লাৰ চৈয়দ শ্বাহনুৰ দেৱান ফকীৰৰ মুছলিম-দৰঘাছলৈও ভূমি আবণ্টন কৰিছিল। [[দেৱালয়সমূহ]]লৈও ভূমি আবণ্টিত কৰা হৈছিল আৰু এই আবণ্টনসমূহৰ কথা কপাৰ-ফলিত লিপিৱদ্ধ কৰি ৰাখিছিল, যিবোৰ বুৰঞ্জীৰ সমল হিচাপে স্বীকৃতি পাই আহিছে। [[মানৰ আক্ৰমণ]]ত বৰপেটা নগৰৰ লগতে বৰপেটা সত্ৰৰো বিস্তৰ ক্ষতি হৈছিল। এই মানসকলক আঁতৰোৱাৰ বাবেই [[ব্ৰিটিছ]]সকল আহিছিল। ব্ৰিটিছ অহাৰ পিছৰেপৰাই এই অঞ্চলত [[মৌজাদাৰী পদ্ধতি]] আৰম্ভ হৈছিল। ১৮৪১ চনত বৰপেটা অসামৰিক [[মহকুমা]] হৈছিল আৰু [[জন বাটলাৰ]] ইয়াৰ প্ৰশাসক হৈছিল।<ref name="সাৰথি Tourism"></ref> স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সময়ছোৱাত বৰপেটা অঞ্চলৰ বহু সংখ্যক লোকে যোগদান কৰি জেল খাটিছিল। [[মদন চন্দ্ৰ বৰ্মন]] আৰু [[ৰাউতা কোচ]] ১৯৪২ চনৰ [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ প্ৰথম শ্বহীদ আছিল। উমেশ চন্দ্ৰ ব্ৰহ্মচাৰী, ধনীৰাম তালুকদাৰ, গণেশ লাল চৌধুৰী, দেৱেন্দ্ৰ নাথ উজীৰ, অক্ষয় কুমাৰ দাস, বংশীধৰ চৌধুৰী, নানামোহন মজুমদাৰ, গোলক পাঠক, সোণাৰাম চৌধুৰী, ডাঃ জিনাৰাম দাস, বিশ্বনাথ দাস, প্ৰাণেশ্বৰ দাস, অম্বিকাগিৰি ৰায়চৌধুৰী, মহেন্দ্ৰ মোহন চৌধুৰী, মধুসুদন দাস, উপেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ দাস, দেৱেন্দ্ৰ শৰ্মা, নৰনাৰায়ণ গোস্বামী, কবিৰাজ ঘনশ্যাম দাস, চন্দ্ৰপ্ৰভা শইসকীয়ানী এই অঞ্চলৰ প্ৰধান মুক্তিযুঁজাৰু। ১৯৩৪ চনত [[মহাত্মা গান্ধী]]য়ে আৰু ১৯৩৭ চনত [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৱে বৰপেটালৈ আহিছিল। বৰপেটাৰ কলা-সংস্কৃতিৰ ভেঁটি মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ জৰিয়তে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ শিষ্য [[মহাপুৰুষ মাধৱদেৱ]], [[দামোদৰদেৱ]] আৰু [[হৰিদেৱ]]-এ কেবাখনো সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ জৰিয়তে এই ভেঁটি মজবুত কৰি থৈ গৈছিল। ==ভৌগোলিক অৱস্থিতি== ২৬.৩২ ডিগ্ৰী উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯১.০ ডিগ্ৰী পূৱ দ্ৰাঘিমাংশত বৰপেটা নগৰ অৱস্থিত। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা ৩৫ মিটাৰ (১১৪ ফুট)। [[মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ পৰা ইয়াৰ দূৰত্ব ৪৪ কিঃমিঃ। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ দুখন মূল উপনৈ [[চাউলখোৱা]] আৰু [[মৰানদী]] বৰপেটা নগৰৰ মাজেৰে বৈ গৈছে।<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc.-Barpeta |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/03/Barpeta.html |access-date=2012-06-28 |archivedate=2013-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928132106/http://www.fallingrain.com/world/IN/03/Barpeta.html |deadurl=yes }}</ref> ==যোগাযোগ== বৰপেটালৈ যাবলৈ চাৰিধৰণৰ যাতায়ত ব্যৱস্থা আছে #ৰেলসেৱা: নিকটৱৰ্তী ৰেল ষ্টচন [[বৰপেটা ৰোড্‌]], দূৰত্ব ১৭ কিঃমিঃ #পথেৰে: ৰাজধানী চহৰ গুৱাহাটীৰ পৰা বাছ (ডিলাক্স আৰু ছেমি ডিলাক্স) সেৱাৰ উপৰিও ৱিঙ্গাৰ সেৱাৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াৰ উপৰিও বৰপেটা নগৰৰ নিকটৱৰ্তী নগৰসমূহৰ সংযোগকাৰী বাছো প্ৰতি ১৫ মিনিটৰ মূৰে মূৰে আছে #বিমানসেৱা: নিকটৱৰ্তী বিমানকোঠ গুৱাহাটী #জল পৰিবহণ সেৱা: নিকটৱৰ্তী ঘাট [[ধুবুৰী]] ==বন্যভূমি== [[মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ব্যঘ্ৰ প্ৰকল্প]]লৈ যোৱাৰ বাবে বৰপেটাক প্ৰৱেশদ্বাৰ বুলি কব পাৰি। বৰপেটা নগৰৰ পৰা ইয়াৰ দৃৰত্ব ৪৪ কিঃমিঃ। ==জন-গাঁথনি== ২০০১ চনৰ [[লোকপিয়ল]] মতে বৰপেটাৰ মুঠ জনসংখ্যা ৪১,১৭৫ জন। ইয়াৰে ৫০% পুৰুষ আৰু ৫০% মহিলা। বৰপেটাৰ গড় শিক্ষিতৰ হাৰ ৮০%, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষিতৰ হাৰ ৫৯.৫% তকৈ অধিক। ইয়াৰ ভিতৰত ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০% ছবছৰতকৈ কম বয়সৰ শিশু।<ref>{{Cite web |title="Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)". |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |access-date=2004-06-16 |archivedate=2004-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |deadurl=no }}</ref> ==ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি== মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে বৰপেটা নগৰৰ কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ ভেঁটি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ পিছত মহাপুৰষজনাৰ শিষ্য মাধৱদেৱ, হৰিদেৱ আৰু দামোদৰদেৱে এই ভেঁটিক টনকিয়াল কৰি থৈ গৈছিল। [[File:Barpeta Kirtan Ghar.JPG|thumb|বৰপেটা সত্ৰৰ কীৰ্তন ঘৰ]] ===সত্ৰ:=== শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱ সহিতে তেওঁৰ শিষ্যসকলে বৰপেটাত কেবাখনো [[সত্ৰ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰসমূহক আঞ্চলিক সংস্কৃতিৰ প্ৰশিক্ষণস্থলীৰ লগতে মঠ হিচাপেও গণ্য কৰা হয়। অঞ্চলটোৰ সামাজিক, ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত এই সত্ৰসমূহে উল্লেখযোগ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰি আহিছে। যদিও এই সত্ৰসমূহ মূলতঃ বৈষ্ণৱ চিন্তাধাৰাৰ প্ৰসাৰৰ উদ্দেশ্যে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, সময়ৰ লগে লগে সত্ৰসমূহ শিক্ষা, সংগীত, নৃত্য, নাট্য, কলা, কুটীৰ শিল্প আদি বিষয় সন্নিবিষ্ট একো একোটা মুকলি সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰত পৰিণত হৈছে। :কেইখনমান উল্লেখযোগ্য সত্ৰ: ::*[[পাটবাউসী সত্ৰ]] ::*[[গণককুছি সত্ৰ]] ::*[[জনীয়া সত্ৰ]] ::*[[সুন্দৰীদিয়া সত্ৰ]] ::*[[বৰপেটা সত্ৰ]] ::*[[বাৰাদি সত্ৰ]] ::*[[কনৰা সত্ৰ]] ::*[[মইনবড়ী সত্ৰ]] ::*[[গৰেমাৰী সত্ৰ]] ::*[[বনিয়াৰা পাৰা বজাৰ]] [[Image:Sankardev Satra Patbausi, Barpeta.jpg|thumb|left|220px|শংকৰদেৱ সত্ৰ, পাটবাউসী]] [[File:Barpeta Satra LR.jpg|thumb|বৰপেটা সত্ৰৰ মূল ভৱন]] ====মইনবড়ী সত্ৰ==== এই মইনবড়ী সত্ৰ কলগাছিয়া থানাৰ অন্তৰ্গত মইনবড়ীত অৱস্থিত আছিল। বানপানীত এই সত্ৰ খন ডুবিয়ো আছিল,যাৰ ফলত কালক্ৰমত এই সত্ৰ সৰভোগত স্থানান্তৰ কৰা হয়। এই সত্ৰ বৰ্তমান সৰভোগত অৱস্থিত। ম‍ইনবড়ী সত্ৰ পঞ্চদশ শতিকাৰ শেষ ভাগত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ ভক্ত আৰু শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱৰ প্ৰিয় মিত্ৰ নাৰায়ণ দাস ঠাকুৰ আতাই স্থাপন কৰিছিল।<ref name='asomsahityasabhabarpetaroad'>{{cite web | url = http://asomsahityasabhabarpetaroad.com/around-barpeta-road/other-religious-places/l | title = অসম সাহিত্য সভাঃ বৰপেটাৰোড অধিৱেশন | accessdate = 2012-07-12 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==পৰ্যটন== শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ আৱিৰ্ভাবৰেপৰাই বৰপেটা এক ধৰ্মীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে স্বীকৃতি পাই আহিছে। এই মহাপুৰুষজনাৰ আৰু তেখেতেৰ শিষ্যসকলৰ সহযোগতে ইয়াত বহুকেইখন সত্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। এই সত্ৰসমূহ দৰ্শনৰ উদ্দেশ্যে, বিশেষকৈ উত্সৱ আৰু মহাপুৰুষৰ তিথিৰ সময়ছোৱাত ইয়ালৈ বহুতো ভক্তৰ আগমন হয়। সত্ৰসমূহৰ ভিতৰত বৰপেটা , পাটবাউসী, সুন্দৰীদিয়া, সোনপুৰা, গণককুছি, কনৰা, জনীয়া আৰু মঈানবাৰী সত্ৰ (মঈন উদ্দিনে তালিকাভুক্ত কৰা) বহিৰাগতসকলে সঘনাই ভ্ৰমণ কৰা সত্ৰ। বৰপেটা নগৰী ২২খন হাটীত বিভক্ত হৈ আছে আৰু এই হাটীসমূহত সত্ৰৰ গুৰু আৰু ভক্তসকলে পৰিয়ালসহ বাস কৰে। হাটীসমূহ সত্ৰ প্ৰশাসনে পৰিচালনা কৰে। এই অনন্য বৈশিষ্ট্য অসমৰ আন কতোৱেই দেখা নাযায়। হাতীদাঁতৰ শিল্পকে ধৰি বৰপেটাৰ থলুৱা শিল্প অসম বিখ্যাত। আতচবাজী নিৰ্মাণতো বৰপেটা বিখ্যাত। বৰপেটাৰ সমীপৱৰ্তী সৰ্থেবাৰীৰ কাঁহ-পিতলৰ শিল্প পৃথিৱী বিখ্যাত। মটৰগাড়ী আৰু ৰেলেৰে বৰপেটালৈ যাব পাৰি। ২১ কিঃমিঃ দূৰত্বত বৰপেটা ৰোড্‌ ষ্টেচন ইয়াৰ সমীপৱৰ্তী ৰেল ষ্টেচন। বৰপেটা নগৰীৰ উত্তৰে বৰপেটা ৰোড্‌ ৩১ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথেৰে দেশৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। বৰপেটাৰ ১৬ কিঃমিঃ উত্তৰে হাউলীয়ে বৰপেটাক ৩১ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ লগত সংযোগ কৰিছে। বৰপেটা আৰু গুৱাহাটীৰ মাজৰ নিয়মীয়া বাছসেৱাও আছে। ==শিক্ষা== ছাত্ৰসকলৰ বাবে বৰপেটাত এক সুন্দৰ শৈক্ষিক পৰিৱেশ আছে। অসমৰ বহুকেইজন মহান ব্যক্তি ইয়াতে জন্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। অম্বিকাগিৰি ৰায়চৌধুৰী, প্ৰসন্নলাল চৌধুৰী, মহেন্দ্ৰ মোহন চৌধুৰী, বনমালী মিশ্ৰ, ডম্বৰুধৰ পাঠক, [[পুৰুষোত্তম দাস]], [[বাণীকান্ত কাকতি]], [[গুৰুপ্ৰসাদ দাস]] আদি সেইসকলৰ একাংশ। বৰপেটাৰ স্থানীয় ভাষা, যাক 'বৰপেটীয়া ভাষা' বুলি কোৱা হয়, তাৰ নিজস্ব কথন শৈলীৰ বাবে জনাজাত। ইয়াত সকলো স্তৰৰ শৈক্ষিক অনুষ্ঠান আছে। মাধৱ চৌধুৰী মহাবিদ্যালয়, বৰপেটা বিদ্যাপীঠ, জুৰোৰাম পাঠক ছোৱালী উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়,ছায়াৰাম উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় , কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, জৱাহৰ নৱোদয় বিদ্যালয়,নৱজ্যোতি মহাবিদ্যালয়, কৃষ্ণকান্ত পাঠক উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়,কলগাছিয়া , বৰপেটা-বঙাইগাওঁ মহাবিদ্যালয়,লাংলা, ৰামপুৰ হাইস্কুল,আব্বাছ আলী চৌধুৰী মেমোৰিয়াল উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়,বালাগাওঁ জনপ্ৰিয় উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়,ঘুগুবাৰী বালাগাওঁ হাইস্কুল উত্তৰ-পূৱ শিক্ষা আৰু পৰিচালন একাডেমী আদি তাৰে কেইখনমানৰ উদাহৰণ। অসমৰ পঞ্চমখন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় '[[ফখৰুদ্দিন আলী আহমেদ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]]' বৰপেটা চহৰৰ যতিগাঁও অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰিও কলগাছিয়াত ক্ৰীড়া, শাৰিৰীক চৰ্চাৰ ব্ৰায়াম,পশু চিকিৎসালয় আছে। ==ৰাজনীতি== বৰপেটা নগৰ বৰপেটা বিধানসভা আৰু [[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ভাৰতৰ ভূতপূৰ্ব ৰাষ্ট্ৰপতি ফখৰুদ্দিন আলি আহমদ বৰপেটা লোকসভা সমষ্টিৰ সাংসদ আছিল। চৈয়দ আব্দুৰ ৰউফে সাংবিধানিক সমাৱেশত বৰপেটাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>[http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/members.htm#ASSAM Parliament of India]</ref><ref> [http://ceoassam.nic.in/Gen_Informations/General%20Informations.htm Office of the Chief Electoral Officer, Assam] </ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী: অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] 1zgcu4ejcbkahams1fontrnhrv84shg 0 4040 622223 619565 2026-08-01T04:02:53Z ~2026-42603-41 51010 /* ম'হ যুঁজ */ Removed unreliable source. Needs a better historical source, not newspaper clippings 622223 wikitext text/x-wiki {{Details|বিহু}} {{Infobox recurring event | image = megi.maghbihu.jpg | imagesize = 250px | caption = মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি | begins = | ends = | date = | frequency = বাৰ্ষিক | location = অসম, [[ভাৰত]] | first = | last = | participants = | attendance = | footnotes = | organised = }} {{বিহু}} পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা '''ভোগালী বিহু''' বা '''মাঘ বিহু''' পালন কৰা হয়।<ref name="online">{{cite web | url=http://online.assam.gov.in/web/guest/introductionofassam | title=Magh Bihu or Bhogali Bihu: | publisher=Govt Of Assam | work=Assam Electronics Development Corporation Ltd | accessdate=January 13, 2013 | archivedate=March 25, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130325042542/http://online.assam.gov.in/web/guest/introductionofassam | deadurl=yes }}</ref> এই বিহু তিনিদিন পালন কৰা হয়। পুহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু, আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়।<ref name="assamtoday." /> এই সময়ত কৃষকসকলে খেতি চপাই ভঁৰাল উপচাই ৰাখে বাবে এই বিহু ভোগালী বিহু ৰূপে প্ৰচলিত। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত দুমুঠি ধান-চাউল খাবলৈ থাকে। সেই বাবে এই বিহুত খোৱা বোৱাৰ ওপৰত বেছি গুৰুত্ব দিয়া হয়। এই বিহুত সান্দহ, চিৰা, নানা ধৰণৰ পিঠা, লাডু, আখৈ, আদি মানুহৰ ঘৰে ঘৰে উপচি পৰে।<ref name="assamtoday.">{{cite web | url=http://assamtoday.tripod.com/bihu1.htm | title=The Bihu Festival of Assam | accessdate=January 13, 2013 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ'ল মেজি পোৰা। এই সময়ত সূৰ্য্য মকৰ ক্ৰান্তিৰ ৰেখাৰ ওচৰলৈ যায় বাবে এই সংক্ৰান্তিৰ বিহু বা দোমাহীক মকৰ সংক্ৰান্তি বোলা হয়।<ref name=" গ্ৰন্থ ১"> "ৰচনা সঞ্চয়ন" লেখকদ্বয় - ড॰ দাস আৰু ড॰ ভট্টাচাৰ্য। ISBN No-81-86384-28-6 </ref> জাতীয় উৎসৱ বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলাপ্ৰীতিৰ ভাৱ অটুট ৰাখিছে। বিহুৰ সকলো কামেই হয় সমূহীয়াভাৱে যি মানুহৰ মাজত ঐক্যভাৱ বৃদ্ধি কৰে। বিহুৰ জৰিয়তে মানুহৰ মাজত বয়ন শিল্প, খেল-ধেমালি আদিৰো উন্নতি সাধন হয়। বিহুৰ জৰিয়তে অসমীয়া জাতিয়ে এক নিজস্ব পৰিচয় বহন কৰিছে। [[File:Magha Bihu megi 1.jpg|thumb|মাঘ বিহুৰ [[মেজি]]]] ==ইতিহাস== মাঘ বিহু আদিম যুগৰ পৰাই সমগ্ৰ অসমত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ হিচাপে পালন কৰি অহা হৈছে। মাঘ বিহু আদিম যুগৰ বড়ো মূলীয় লোক সকলৰ প্ৰধান উৎসৱ আছিল। পাছৰ পৰ্যায়ত কামৰূপ ৰাজ্যৰ দিনত আৰ্য ব্ৰাহ্মণ সকলে হিন্দু ৰীতি মতে তিথি নিৰ্ধাৰিত কৰি দিছিল। মাঘ বিহুৰ দুটা প্ৰধান অংশ হৈছে মেজি আৰু উৰুকা। "মেজি" শব্দটো উজনি অসমত সৃষ্টি হোৱা শব্দ। গৱেষক সকলৰ মতে এই শব্দটো প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ (বড়ো-কছাৰী ভাষা পৰিয়াল যেনে চুতীয়া, দেউৰী, কছাৰী,‌ ইত্যাদি ইয়াৰে এটা ঠাল) "জুই" বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Sino-Tibetan/m%C9%99j ''মেজ''] (তিব্বতীয় ভাষাত [[wikt:མེ#Tibetan|མེ]] আৰু বাৰ্মিজ ভাষাত [[wikt:မီး#Burmese|မီး]])‌‌ বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় প্ৰাচীন চুতীয়া ভাষাৰ "মিডি-য়ে-জি"ৰ (মিডি=দেৱতা/পূৰ্বপুৰুষ<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 66(God=Midi)</ref>, য়ে=জুই<ref name=":0">Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 65(Fire=Ye)</ref>, জি=উৰি যোৱা<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 72(Fly=Ji)</ref>) পৰা সৃষ্টি হৈছিল। তিব্বতী শব্দ ''মে-চিং''(''mei shing'' বা མེ་ཤིང་)ৰ অৰ্থ “খৰি” বা “জুইৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা কাঠ”। ই ''མེ'' (“জুই”) আৰু ''ཤིང'' (“কাঠ”) শব্দৰ সমন্বয়ে গঠিত।<ref>{{cite web|title=མེ་ཤིང་ (me shing) |website=Tibetan-English Dictionary |url=https://tibetan_english.en-academic.com/33489/%E0%BD%98%E0%BD%BA%E0%BC%8B%E0%BD%A4%E0%BD%B2%E0%BD%84%E0%BC%8B|access-date=2 July 2026 |quote=[me shing] firewood; fuel. }}</ref> ''shing'' শব্দটিক প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ ''*si'' মূলৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ “গছ, কাঠ, খৰি” হিচাপে পুনৰ্গঠিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=2003 |isbn=978-0-520-09843-5 |quote=Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref><ref>{{cite web |last=Matisoff|first=James A.|title=Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus|publisher=University of California, Berkeley|year=2015|url=https://stedt.johnblowe.com/dissemination/STEDT.pdf |access-date=2 July 2026 |quote=Etymon no. 2658, Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref> আনহাতে "উৰুকা" শব্দটো চুতীয়া ভাষাৰ "উৰুকুবা"ৰ(অৰ্থ=শেষ হোৱা) পৰা অহা বুলি জনা যায় কাৰণ পুহ মাহৰ এই অন্তিম দিনটোতে শস্য চপোৱাই শেষ হয়।<ref>Deori, Kishor, ''Chuperemago: Deori-Chutia dictionary'', p. 46.</ref> ===মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথা=== [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰীসকলৰ]] মাজত মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। সৰনান দেউৰীয়ে লিপিবদ্ধ কৰা এই লোককথা অনুসৰি, সৃষ্টিৰ পাতনিত কুন্দিমামা বা আদি পিতা-মাতাই সৃষ্টিৰ বিস্তাৰ কামনা কৰি তেওঁলোকৰ মহাশক্তিৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা দেৱতাসকলক আহ্বান কৰে। সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ পুণ্য লগ্নত আদি পিতাই দেৱতাসকলক প্ৰকৃতিৰ সৈতে নৈত স্নান কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে। স্নান কৰি থাকোঁতে তেওঁলোকে নৈত এটা মৃতদেহ উটি অহা দেখে। দেৱতাসকলে ভয় খাই আঁতৰি যায় যদিও প্ৰকৃতিয়ে মৃতদেহটো সাবটি ধৰি পাৰলৈ তুলি আনে। পাছত তেওঁলোকে জানিব পাৰে যে জগতৰ কল্যাণৰ হেতু আদি পিতাই নিজেই আত্মবলিদান দিছিল। তেতিয়া দেৱতাসকলে চিতা সাজি তেওঁৰ মৃতদেহ কাঠ-সংস্কাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁলোকে পুনৰ স্নান কৰি চিতাভস্মৰ অনুলেপন লৈ স্বগৃহলৈ গমন কৰে। এই ঘটনাৰ পৰাই মেজিৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি উক্ত দেউৰী লোকবিশ্বাসত কোৱা হয়।<ref name="DeoriMeji">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2010 |pages=29–30 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882 |access-date=26 July 2026 |language=as }}</ref> এই লোকবিশ্বাস অনুসৰি মেজি হৈছে আদি পুৰুষ বা পিতাৰ চিতা আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ পুণ্য স্মৃতি। উৎসটোৱে ইয়াক অগ্নিপূজাৰ ব্যৱস্থা বুলি নধৰি, প্ৰতি বছৰে সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ সময়ত আদি পিতাৰ আত্মত্যাগ আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ স্মৰণত মেজি পোৰা হয় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="DeoriMeji" /> ===পৃষ্ঠপোষকতা=== চুতীয়া আৰু আহোমৰ ৰাজত্বকালত ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাৰে এই বিহু পালন কৰা হয় বুলি জনা যায়। আহোম ৰজা ৰুদ্ৰসিংহৰ দিনৰ পৰা বিহুৰ দিনা [[ৰংঘৰ]]ৰ বাকৰিত বিভিন্ন খেল-ধেমালি, ৰং-ৰহইচৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। ৰজা‌সকলে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ সৈতে উপস্থিত থাকি এই উৎসৱ উপভোগ কৰিছিল। আকাশত শেন-কণুৱা আদি চৰাইক প্ৰশিক্ষণ দি ৰণ লগোৱা হৈছিল। সেইদৰে হাতী যুঁজ, [[কুকুৰা যুঁজ]], [[কণী যুঁজ]], মল্ল যুঁজ, [[ম'হ যুঁজ]], [[বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজ]] আদিৰো সেইসময়তে প্ৰচলন হয় বুলি জানিব পৰা যায়। এই সমূহ কাৰ্যৰ সুষমতাৰ বাবে ৰজাঘৰীয়া খেল আৰু বিষয়বাব আছিল। যেনে- হাতীবৰুৱা, শেনচোৱা ফুকন, কুকুৰাচোৱা বৰুৱা ইত্যাদি। সেইদিশৰ পৰা ৰংঘৰ আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন বাকৰি ৰোমান কলছিয়ামৰ সমতুল্য।<ref name="assamiyakhabor" /> ==উৰুকা== গাঁৱৰ ডেকা সকলে নৰা কাটি পুহতে ভেলাঘৰ প্ৰস্তুত কৰে।<ref name="festivalsofindia">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/BhogaliBihu/ | title=ভোগালী বিহু | publisher=Pan India Internet Private Limited | accessdate=January 13, 2013 | archivedate=February 5, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130205124936/http://www.festivalsofindia.in/BhogaliBihu/ | deadurl=yes }}</ref> উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ ভাত খাই নাচি বাগি উজাগৰে থাকে। খেৰৰ নৰাৰে ভেলাঘৰ সাজি গাৱঁৰ ৰাইজে ভেলাঘৰত ভোজভাত খায়। তদুপৰি গাঁৱৰ ৰাইজে মিলি একেলগে জুই পুৱাই নাম-কীৰ্তন কৰে। ভেলাঘৰৰ কাষতে কাঠ-বাঁহৰে সজা মেজিত অগ্নিসংযোগ কৰা হয়। মেজি সাধাৰণতে প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে ওখ হোৱা দেখা যায়। মেজিৰ ব্যৱহাৰ উজনি অসমত তুলনামূলকভাৱে বেছি। মেজিৰ জুইত বাঁহেৰে সজা পানীহিলৈ ফুটোৱাটো এক পৰম্পৰা। পানী জমা হোৱা কোনো বাঁহক মেজিৰ জুইত ভৰাই দি দাৰে আঘাত কৰা হয়। মেজিৰ জুই জ্বলাই গোৱা হয় "পুহ গ'ল মাঘ হ'ল, আমাৰ মেজি জ্বলি গ'ল।" মেজিৰ তলত আশীৰ্বাদ ল'লে ব্যক্তিৰ মনৰ আকাংক্ষা পূৰণ হয় বুলি জনবিশ্বাস আছে। সাধাৰণতে খেৰ-নৰাৰে সজা ভেলাঘৰৰ দীঘ-প্ৰস্থ সমান হয়, কিন্তু ঠাইভেদে ইয়াৰ আকাৰ ভিন্ন হোৱা দেখা যায়। কোনো কোনো ঠাইত দুচলীয়া শংকু আৰু আয়তাকাৰ আকৃতিৰ মেজিঘৰৰ নিৰ্মাণ কৰাও দেখা যায়। তদুপৰি কামৰূপ-নলবাৰীৰ কিছু কিছু অঞ্চলত কলপাতেৰেও ভেলাঘৰ সজা হয়। উজনি অসমত ভেলাঘৰক হাৰলি ঘৰ বুলিও জনা যায়। ভেলাঘৰক কলাত্মক ৰূপ দিয়াটো এক আধুনিক ৰীতি। একো একোটা ভেলাঘৰ তিনি তলা পৰ্যন্ত ওখ হোৱা দেখা যায়। ই একো প্ৰকাৰৰ শিল্প। মেজিৰ নিৰ্মাণ কৰোঁতে দুটা কলগছৰ গাত সমান্তৰালকৈ কাঠ আৰু বাঁহ জাপি দিয়া হয় ("=" আৰু "॥" ধৰণে )। মেজিটোৰ একেবাৰে ওপৰত আগলি বাঁহ আৰু কলপাত এখিলা দিয়া হয়। মেজি এক প্ৰকাৰৰ শৈৱ আচাৰৰ প্ৰভাৱ পৰা প্ৰতীক। ই আদিম মানৱ সমাজৰ ধাৰণাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। ঠাইবিশেষে আৰু জনগোষ্ঠীভেদে মেজিৰ আকাৰ-আকৃতিৰ ভিন্নতা দেখা যায়। যেনে- খামতি জনগোষ্ঠীৰ মেজি আন মেজিৰ তুলনাত গগণচুম্বী। আদিতে উৰুকাত ভেলাঘৰ বা মেজি সাজি জ্বলোৱা কামটো গৰখীয়াসকলে কৰিছিল। নৃতাত্ত্বিক দিশৰ পৰা চাবলৈ গ'লে ই চিকাৰ যুগৰ পৰা কৃষিযুগৰ আৰম্ভণিৰ সমাজখনক সূচায়, যেতিয়া মানুহে জীৱ-জন্তুক পোহ মনাইছিল আৰু শস্য চপাই আনন্দ কৰিছিল। এফালৰ পৰা চাবলৈ গ'লে ই মানৱ সমাজৰ বুদ্ধি-বৃত্তিকো সূচায়, য'ত খেতি কৰাৰ সামৰ্থ কেৱল মানৱ সমাজেহে আয়ত্ত কৰিলে। ভেলাঘৰ বা মেজিৰ জুইকুৰাই মানুহক প্ৰাণীসমাজৰ পৰা পৃথক কৰে আৰু মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব প্ৰতিপন্ন কৰে। সেইদিশৰ পৰা মাঘ বিহুৰ উৰুকা একমতে হাজাৰ বছৰৰো অধিক প্ৰাচীন উৎসৱ। সামাজিকস্তৰত বা লোকাচাৰৰ দিশৰ পৰা অনুসন্ধান কৰিলে বুজা যায়, খেতি চপোৱাৰ সময়ত বন্য পশুৰ উপদ্ৰৱ বৃদ্ধি পায়। হাতী-মহে আহি জনপদ সমূহত অত্যাচাৰ কৰে আৰু পকা ধান আৰু শস্য বিনষ্ট কৰে। যাৰ ফলত গৰখীয়া বা খেতিয়কে জুই জ্বলায় আৰু পানীহিলৈ ফুটায় ধাননি আৰু পথাৰসমূহ ৰক্ষা কৰে। পিছলৈ ইয়ে বিৱৰ্তন বা ৰূপান্তৰ ঘটি উৰুকাৰ নাম পায়। [[File:Ritual of Magh Bihu, people tie fruit-bearing trees with straw on Uruka. 01.jpg|thumb|মাঘ বন্ধা]] উৰুকাৰ দিনা দোকমোকালি সকলোৱে নিজ নিজ বাৰীৰ লাগনি (নাৰিকল, তামোল, বেল, শিলিখা ইত্যাদি) গছবোৰ নৰা বা ধানখেৰেৰে বন্ধাটো একপ্ৰকাৰৰ নিয়ম। লোকবিশ্বাস অনুসৰি এনেদৰে গছবোৰ নাবান্ধিলে গছৰ গুটি নালাগে। এই গছ বন্ধা (মাঘ বন্ধা) নিয়মটো অষ্ট্ৰিকসকলে পোনতে আৰম্ভ কৰিছিল বুলি বহুতে ক'ব বিচাৰে। গছ বন্ধা শেষ হোৱাৰ পিছত ‘মাঘ ঐ মাঘ, ডাল ভৰি লাগ" আৰু মাটিৰ দলিচপৰা কেইটামান বাৰীখনৰ সকলো ফালে দলিয়াই 'হুৰ হুৰ টক কৈ গংগালৈ নাযাবি- এইদৰে কৈ ঘৰলৈ উভতে। লোকবিশ্বাস অনুসৰি এনেদৰে ক'লেহে গুটি লগাটো নিশ্চিত। ===উৰুকাত মাছ ধৰাৰ পৰম্পৰা=== ওপৰত উল্লেখ কৰি অহাৰ দৰে, মানৱ সমাজৰ চিকাৰ যুগৰ পৰা কৃষিযুগলৈ উত্তৰণ ঘটিল যদিও সমূহীয়াভাৱে চিকাৰ কৰাৰ প্ৰথা একেবাৰে নাইকিয়া নহ'ল। যাৰ ফলত সমূহীয়া চিকাৰৰ ঠাইত আধুনিকযুগ বা মধ্যযুগৰ শেষৰ ফালে মৎস্য চিকাৰ কৰাৰ পৰম্পৰা হ'ল। বিহুৰ উৰুকাৰ দিনা বিল, নদী, পুখুৰী, জান জলাশয় আদিত একোটা চুবুৰি বা একোখন গাঁৱৰ ৰাইজে সমূহীয়াকৈ মাছ ধৰে। জাতি-ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে এই মাছ ধৰা উৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰে। এই প্ৰথা অনুসৰি, বিল, নদী, পুখুৰী আদিত জাল, পল, জুলুকিলৈ মাছ মাৰি ৰাইজে সেই মাছেৰে উৰুকাৰ ভোজ খায়।<ref name="assamiyakhabor" /> ===উৰুকাৰ নিশাৰ পৰম্পৰা=== পুহ আৰু মাঘ মাহৰ সংক্ৰান্তি তথা দোমাহীৰ আগদিনা উৰুকা উদ্‌যাপন কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি চেমনীয়া ল'ৰাবোৰে গাঁৱৰ মানুহৰ বাৰীৰ পৰা খৰি, শাক-পাচলি আদি চুৰি কৰি আনে। কাৰোবাৰ ঘৰত দুজনমান ল'ৰাই পিঠা খোৱাৰ চলেৰে সোমায় আৰু বাকী দুজনমানে বাৰীৰ পৰা কুকুৰা-পাৰ, জেওৰা-জপনা, আলু-কবি আদি চুৰি কৰি লৈ যায়। এই প্ৰথাৰ বাবেই গৃহস্থয়ো সাধাৰণতে ওৰে ৰাতি ঘৰৰ বাৰী, চৌহদ আদিৰ চকু ৰাখে। সেইবাবে এই বিহুক চোৰ বিহু বুলিও কয়।<ref name="http://www.ajirdainikbatori.com/surabhi/main/special3.htm">{{cite web | url=http://www.ajirdainikbatori.com/surabhi/main/special3.htm | title=আজিৰ দৈনিক বাতৰিৰ ১২ তাৰিখৰ দেওবৰীয়া পৰিপুৰিকা 'সুৰভি'ত প্ৰকাশিত বাতৰি | accessdate=13 জানুৱাৰী 2014 | archivedate=2015-05-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150510203908/http://ajirdainikbatori.com/surabhi/main/special3.htm | deadurl=yes }}</ref> ==বিহু== ৰাতি পুওৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা কৰে।<ref name="online" /><ref name="festivalsofindia" /> মেজি পোৰাৰ শেষত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনায়। এই বিহুৰ মেজি পোৰা অগ্নি পূজাৰেই নামান্তৰ বুলিব পাৰি। মেজি ঘৰ দাহনৰ পিছত আধাপোৰা বাঁহচালি লাগনী গছত ওলোমাই দি উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিৰ কামনা কৰা হয়।<ref name="http://www.assamtribune.com/scripts/dainik.asp?id=jan1314/Page4">{{cite web | url=http://www.assamtribune.com/scripts/dainik.asp?id=jan1314/Page4 | title=দৈনিক অসম কাকতত প্ৰকাশিত বাতৰি | date=১৩ জানুৱাৰী,২০১৪ | accessdate=13 জানুৱাৰী 2014 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name=":0" /> বিশ্বাস কৰা হয় যে ছাই আৰু আধা পোৰা বাঁহে পথাৰ আৰু বাগিচাৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি কৰে। লেণ্টাৰ্ন আৰু মধ্য গ্ৰীষ্মৰ জুই জ্বলোৱা ইউৰোপীয়সকলেও উৰ্বৰতাৰ মাধ্যম হিচাপে ছাই আৰু আঙঠাৰ কাৰ্যকাৰীতাৰ ওপৰত বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানৰ মাজত গছৰ গা-গছত খেৰেৰে ঘূৰণীয়াকৈ বন্ধাৰ নিয়ম আছিল। এই জুইৰ ৰীতি-নীতিবোৰ ইণ্ডো-ইউৰোপীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। <ref name="article">{{cite web |title=magh bihu or maghar domahi by prafulla dutta goswami|publisher=|date= |accessdate=১১-০৬-২০২২ |pages=}}</ref> মেজিত জুই লগাই অগ্নি দেৱতাক শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰোঁতে তলৰ মন্ত্ৰ ফাঁকি গোৱা হয়- :::::::::::::অগ্নিং প্ৰজ্জ্বলিতং বন্দে চতুৰ্ব্বেদং হুতাশনং। :::::::::::::সুবৰ্ণ-বৰ্ণমমলং জ্যোতি ৰূপায় তে নম:॥ ইয়াৰ পাছত ভোজ-ভাত খোৱা হয়। গুৰু-ভকতক ঘৰলৈ মাতি আনি ন [[ধান]]ৰ ন মুঠি জা-জলপান খুৱাই আশীৰ্বাদ লোৱা হয়।<ref name="গ্ৰন্থ ১"/> ===বিহুৰ খাদ্য=== [[File:চুঙা পিঠা.jpg|thumb|অসমৰ চুঙা পিঠা]] মাঘ বিহুক ভোগালী অৰ্থাৎ ভোগৰ উৎসৱ বুলি কোৱা হয়। বিহু উপলক্ষে অসমীয়া ৰাইজে বিভিন্ন ধৰণৰ জা-জলপান, পিঠা-পনা আৰু লাড়ুৰ প্ৰস্তুত কৰে। এই উৎসৱৰ এক বিশেষ পিঠা হ'ল তিল পিঠা। ইয়াৰ উপৰিও খোলাচাপৰীয়া পিঠা, টেকেলী পিঠা, পানী পিঠা, চুঙা পিঠা, ঘিলা পিঠা, সুতুলী পিঠা, তেল পিঠা, হেঁচা পিঠা, ডেকা পিঠা, মালপোৱা, কল পিঠা, ভুৰভুৰী পিঠা ইত্যাদি তৈয়াৰ কৰা হয়। তদুপৰি ভজা চাউল, হুৰুম, কোমল চাউল, চিৰা, সান্দহ, মুড়ী, আখৈ, চুঙা চাউল ইত্যাদি জলপান তৈয়াৰ কৰা দেখা যায়। ঘৰতে পতা বিভিন্ন দৈ যেনে টেঙা দৈ, চুঙা দৈ, এঠা দৈ, মাখনৰে আলহী অতিথিক আপ্যায়ন কৰা হয়। কিছুমান অঞ্চলৰ জলপান অতি বিখ্যাত যেনে: [[হাজো]]-ৰামদিয়াৰ দৈ, [[সৰভোগ]]ৰ গাখীৰ, [[গোলাঘাট]]ৰ মিছামৰাৰ [[গুৰ]], [[তিতাবৰ]]ৰ চাউল, [[জাজী]]ৰ ম'হৰ এঠা দৈ। আমিষ আহাৰৰ ক্ষেত্ৰত নামজ্বলা [[গোৱালপাৰা]]ৰ গদাধৰ নদীৰ ইলিচ, নগাৱৰ লাচিম ভাঙোন, [[উজান বজাৰ]]ৰ মাছ, কাকডোঙাৰ বৰালি।<ref name="assamiyakhabor">{{cite web | url=http://www.assamiyakhabor.com/publishfinal/asset/guwahati/current/4.html | title=অসমীয়া খবৰ কাকতত প্ৰকাশিত বাতৰি | date=১৩ জানুৱাৰী, ২০১৪ | accessdate=13 জানুৱাৰী 2014 | archivedate=2014-02-14 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140214224807/http://www.assamiyakhabor.com/publishfinal/asset/guwahati/current/4.html | deadurl=yes }}</ref> ==মাঘ বিহু উপলক্ষে অসমত অনুষ্ঠিত বিভিন্ন খেল ধেমালি== === চৰাইৰ যুঁজ === {{Main|বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজ}} [[Image:Bul Bul Fight At Hajo.jpg|thumb|right|200px|এহাল যুঁজাৰু [[বুলবুলি]] চৰাই]] [[অসম]]ৰ [[হাজো]]ত অৱস্থিত [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ দেৱালয়]]ৰ [[বুলবুলি]] চৰাইৰ যুঁজে এক সুকীয়া ঐতিহ্য বহন কৰি আহিছে। দুটা বুলবুলি চৰাইৰ মাজত অনুষ্ঠিত এই যুঁজত আটাইতকৈ শক্তিশালী বুলবুলি চৰাইটোৱেই জয়লাভ কৰে। এই বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজৰ আৰম্ভণি কেতিয়া সেয়া পৰিষ্কাৰ নহয়। কথিত কাহিনী অনুসৰি মাঘ মাহৰ প্ৰথম দিনা এগৰাকী নৃপতিয়ে হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ দৰ্শন কৰিবলৈ আহি তাত দুটা বুলবুলি চৰাইৰ মাজত এখন যুঁজ দেখি মুগ্ধ হৈ পৰে আৰু তেতিয়াৰে পৰাই তাত বছৰি মাঘ বিহুত এই যুঁজ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ বাবে বিশেষ ফান্দৰ সহায়ত বুলবুলি চৰাই ধৰা হয় আৰু এমাহ মান যুঁজৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়। উৰুকাৰ দিনা নিচাজাতীয় ভোগ খুৱাই বুলবুলি বোৰ উত্তেজিত কৰি ৰখা হয় আৰু পাছদিনা অৰ্থাৎ বিহুৰ দিনা যুঁজৰ বাবে সজা বিশেষ মঞ্চত বুলবুলি চৰাইবোৰ এৰি দিয়া হয়। এখন যুঁজত দুটা বুলবুলিয়ে অংশ লয় আৰু যিটো চৰাই বিজয়ী হয়, তাক পাছৰ যুঁজলৈ বাছনি কৰা হয়। যুঁজত হৰা [[বুলবুলি]] চৰাইবোৰক আঁতৰাই দিয়া হয়। সাধাৰণতে এডোখৰ ভীমকলৰ লোভ দেখুৱাই দুটা বুলবুলিৰ মাজত যুঁজ লগোৱা হয়। যুঁজত দেখুওৱা পাৰদৰ্শিতাৰ ভিতৰত তিনিটা বুলবুলি চৰাইক প্ৰথম, দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰা হয়, চৰাইৰ মালিকে এই বঁটা লাভ কৰে। যুঁজ শেষ হোৱাৰ পাছত চৰাইবোৰ মুকলি কৰি দিয়া হয়। বৰ্তমান [[বুলবুলি]] চৰাইৰ যুঁজ [[অসম]]ৰ [[হাজো]] অঞ্চলত (বিশেষকৈ সোণাৰীটোলা আৰু ভৰালীটোলা গাঁও) প্ৰচলিত হোৱা দেখা যায়। অৱশ্যে মাজে মাজে জীৱ-জন্তু প্ৰেমী সংগঠন সমূহে এই যুঁজৰ ব্যাপক সমালোচনা কৰাও দেখা যায়।<ref>[http://www.himjyoti.com/search/label/%E0%A6%B2%E0%A7%8B%E0%A6%95%20%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170402093059/http://www.himjyoti.com/search/label/%E0%A6%B2%E0%A7%8B%E0%A6%95%20%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF |date=2017-04-02 }} ব্ল'গ: মই আৰু মোৰ পৃথিৱী, হিমজ্যোতি তালুকদাৰ</ref> ===ম'হ যুঁজ=== {{Main|ম'হ যুঁজ}} [[File:Buffalo fight.jpg|thumb|ম'হ যুঁজ]] মাঘ বিহুৰ সময়ত ম'হ যুঁজৰ আয়োজনৰ সম্পৰ্কে ভিন্ন জনৰ ভিন্ন মত পোৱা যায়। মাঘ বিহুত যুঁজত অংশগ্ৰহণ কৰা ম'হবোৰৰ আহিন-কাতি মাহত প্ৰতিপালন কৰি সাজু কৰোৱা হয়। ম'হ যুঁজ সাধাৰণতে মুকলি পথাৰত হয় আৰু দৰ্শকসকলে নিৰাপদ স্থানৰ পৰা এই খেল উপভোগ কৰে। মাঘ বিহুৰ ম'হ যুঁজত দুবিধ ভিন্ন জাতিৰ ম'হে অংশগ্ৰহণ কৰা দেখা যায়- অসমীয়া আৰু আদৰাঙী (mixed origin)। অসমীয়া ম'হৰ শিংযোৰ মেলাহি (wide mouthed), কপাল বহল আৰু অৱয়ব ডাঙৰ। ইহঁতে প্ৰতিপক্ষক ওচৰত দেখাৰ লগে লগে মূৰটো ডাঙি ফেৰ পাতে। গোৱালে নাকী খুলি দিয়াৰ পাছত কপালে কপালে খুন্দা মাৰি শিঙেৰে ইহঁতে ইটোৱে সিটোক আঘাত সানিবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু ইহঁতে বেছি সময় নুযুঁজে। আনহাতে আদৰাঙী ম'হে বহুসময় যুঁজি থাকিব পাৰে। ইহঁতৰ শিংযোৰ ঘূৰণীয়া। ইহঁতে ইটোৱে সিটোক গলধনত আঘাত হানিবলৈ চেষ্টা কৰে। এই যুঁজক উজনি অসমত 'কাপ যুঁজ' বুলি কোৱা হয়। ম'হে যুঁজোতে চকু দুটা মুদি লয়। যুঁজত এবাৰ হৰা ম'হে জাকত চৰোতে পুনৰ অন্য ম'হৰ লগত নুযুঁজে।<ref name="assamiyakhabor" /> ===কণীযুঁজ=== {{main|কণী যুঁজ}} কণী যুঁজ অসমৰ এটি প্ৰিয় খেল। [[ব’হাগ বিহু]]ৰ কেইদিনমান আগৰেপৰাই ই আৰম্ভ হৈ বিহু উৰুকালৈকে কণী যুঁজ চলি থাকে। যুঁজত সাধাৰণতে পাতিহাঁহৰ কণীৰে যুঁজাই।<ref>অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা; সম্পাদক: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা: ৫৯-৬০</ref> খেলাৰুসকলে বিভিন্ন ঠাইৰপৰা টান কণী কিনি আনি যুঁজলৈ সাজু হয়। টান কণীৰ নাম ''সৈয়া'' ( বা ''হৈয়া'')। কড়ি অথবা নখেৰে টুকুৰীয়াই কণীৰ কাঠিন্য নিৰূপণ কৰিব লাগে। কণী যুঁজৰ আগতে দুই যুঁজাৰুৰ মাজত ‘দৰ-দাম’ ঠিক কৰা প্ৰয়োজন। ‘দৰ-দাম’ৰ দ্বাৰা কণীৰ জোঙা আৰু বহল- এই ফাল দুটাৰ কোনটোৰ দ্বাৰা কণীক যুঁজোৱা হ’ব তাকেই বুজায়। দৰ-দাম ঠিক হোৱাৰ পিছত এজনে কণীৰ এটা ফালেৰে আনজনৰ কণীটোৰ নিৰ্দিষ্টকৈ দিয়া ফালটোত খুন্দা মাৰি দিয়ে। যাৰ কণী ভাগে, তেওঁ কণীটো কণী নভগাজনক দিব লাগে। কোনো কোনোৱে হাঁহ কণীৰ মাজত দুই এটা [[কুকুৰা]] অথবা গিনিফাউলৰ কণী মিহলাই কণী যুঁজায়। পিছত উল্লেখ কৰা কণীসমূহ হেনো পাতিহাঁহৰ কণীতকৈ টান। কোনো কোনোৱে [[সাত বিহু]]লৈকে বা হৈয়া কণী নভগাকৈ ৰাখি গৌৰৱৰ ভাগী হয়। এনে কণীক কোৱা হয় ‘সাত বিহুৰ সৈয়া কণী’। কণী যুঁজত আবাল-বৃদ্ধ-বনিতা সকলোৱে অংশ গ্ৰহণ কৰে। ===কড়ি খেল=== কড়ি খেল [[অসম]]<ref>{{cite book | title=অসমৰ খেল ধেমালি | author=নাৰায়ন শৰ্মা}}</ref>,[[নেপাল]] আৰু [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]]<ref name=":)">{{cite book | title=বাংলাদেশৰ খেলা-ধুলা | publisher=বাংলা একাডেমী | author=ৰশীদ হায়দাৰ}}</ref> এবিধ পৰম্পৰাগত গ্ৰামীণ খেল। অসমৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ভাৱে বহাগ বিহুৰ সময়ত এই খেল খেলিছিল।<ref name=":-)">{{cite book | title=অসমৰ সংস্কৃতি | author=লীলা গগৈ | year=১৯৮৬}}</ref> কড়িখেল হৈছে একক বা দলীয়ভাৱে দুজনৰ পৰা দহজনলৈকে খেলিব পৰা একপ্ৰকাৰৰ প্ৰতিযোগিতামূলক খেল। এইখেলত পুৰুষ-মহিলা উভয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে। ৰঙালী বিহুৰ সময়ত এই খেল এতিয়াও জনপ্ৰিয়। কড়ি খেল ধৰ্মীয়কৃত্যৰ লগত জড়িত আৰু ই প্ৰজননৰ প্ৰতীক হিচাপে অসমীয়া সমাজত গৃহীত। কড়িখেলত যদি কোনো পুৰুষৰ কড়ি ফুটে তেন্তে সেই সেই পুৰুষৰ ভাগ্যোদয় হয় আৰু জিকিলে অবিবাহিতজনৰ বিবাহৰ যোগ মিলে বুলি কোনো কোনোৱে বিশ্বাস কৰে। অসমীয়া বিবাহ পৰম্পৰাটো দৰা-কইনাৰ মাজত বিভিন্ন খেল-ধেমালিৰ ভিতৰত কড়ি খেলাৰ প্ৰথা প্ৰচলিত। এই খেলত যিজন জিকে সংসাৰ চলোৱাত তেওঁ অধিক পটু বুলি ভবা হয়। ইয়াৰোপৰি সন্তান জন্মৰ পূৰ্বে ল'ৰা নে ছোৱালী জন্ম হ'ব সেইসম্পৰ্কীয় অনুমানৰ বাবেও কোনো কোনো অঞ্চলত কড়ি খেলাৰ নিয়ম প্ৰচলিত। নেপালত কড়ি খেলক একপ্ৰকাৰৰ জুৱা খেলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াত চাৰিজন পৃথক খেলুৱৈয়ে ১৬টা কড়ি টছ্ কৰে। এই খেল সাধাৰণতে হিন্দু উৎসৱ তিহাৰ<ref name="Cowries' use in Nepal">{{cite web |title=Tihar |url=http://www.yetitrailadventure.com/nepal/tihar.html |website=Yeti Trial Adventure |access-date=22 October 2014 |archivedate=23 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221023232229/https://www.yetitrailadventure.com/nepal/tihar.html |deadurl=yes }}</ref> বা দীপাৱলীৰ সময়ত ঘৰ আৰু ৰাজহুৱাভাৱে খেলা হয়। একেটা উৎসৱতে এই কড়িবোৰ দেৱী লক্ষ্মী আৰু সম্পদৰ প্ৰতীক হিচাপেও উপাসনা কৰা হয়। ===নাওখেল=== প্ৰাচীন কালৰে পৰা যিবোৰ খেল অসমত প্ৰচলিত তাৰ ভিতৰত নাও খেল অন্যতম। অসম এক নদীমাতৃক দেশ সেয়েহে পানীৰ লগত জড়িত খেলসমূহ অতিপুৰণি। ইয়াৰ ভিতৰত নৌকা চালনা মুখ্য। পুৰণি কামৰূপ সাম্ৰাজ্যৰ আশে পাশে উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি, তাম্ৰপত্ৰৰ অনুদান আৰু সত্ৰীয়া কাকত-দলিলসমূহেও তাকে প্ৰমাণ কৰে। বৰ্তমানেও নাওখেল অত্য়ন্ত জনপ্ৰিয় খেল। বিশেষত বৰ্তমান সংবাদ মাধ্যমৰ প্ৰচাৰৰ ফলত ই বহুলভাৱে প্ৰসাৰ পাইছে। নামনি অসমৰ বৰপেটা, নলবাৰী আৰু পলাশবাৰী লগতে গোৱালপাৰা অঞ্চলত এই খেলে পৰ্যটকৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। এইখেলে বৰ্তমান এক প্ৰতিযোগিতামোলক সৰ্বজনীন ৰূপ লৈছে। বিহূ আৰু দুৰ্গা পূজা দুয়ো উৎসৱৰ লগত সংগতি ৰাখি এই অনুষ্ঠান পতা হয়। নামনি অসমৰ নৈ-উপনৈসমূহ এক ৰঙীন ৰূপ লয়। এই নাওখেলৰ নাওসমূহ সাধাৰণ নাওতকৈ দীঘল আৰু ভিন্ন প্ৰতীক আৰু ৰংবিশিষ্ট। নাওখেলৰ লগত জড়িত আন এক লোকাচাৰ হৈছে নাওখেলৰ গীতসমূহ। ইয়াকে নাৱৰীয়া গীত বোলে। এই গীতসমূহত থলুৱা জীৱনৰ প্ৰতিচ্ছবি দেখিবলৈ পোৱা যায়। ই অসমৰ লোকসংস্কৃতিৰ এক অন্যতম উপাদান। ==মাঘ বিহু উপলক্ষে অসমত অনুষ্ঠিত বিভিন্ন মেলাসমূহ== ===জোনবিল মেলা=== {{Main|জোনবিল মেলা}} [[File:Jonbeel1.jpg|thumb|জোনবিল মেলাৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ]] [[অসম]]ৰ এটা অতি আকৰ্ষণীয় উৎসৱ হ'ল জোনবিল মেলা। [[মৰিগাঁও]] জিলাৰ মধ্যৱৰ্তী অঞ্চলৰ [[জাগীৰোড]]ৰ পৰা উত্তৰে তিনি কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এখন বিলৰ নাম হৈছে জোনবিল। এই বিলৰ পাৰত অনুষ্ঠিত হোৱা মেলাৰ নামেই জোনবিল মেলা। মাঘ বিহুৰ পিছৰ সপ্তাহত এই মেলা অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=gana>[http://www.ganaadhikar.com/18_jan_2012/page_7.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125064100/http://www.ganaadhikar.com/18_jan_2012/page_7.html |date=2012-01-25 }} "মৰিগাঁও জিলাৰ তিৱাসকলৰ জোনবিল মেলা", ধীৰাজ পাটৰ; গণ অধিকাৰ, ১৮ জানুৱাৰী ২০১২; আহৰণ: ১৮ জানুৱাৰী ২০১২</ref> এই মেলাৰ বিশেষ তাৎপৰ্য হৈছে পাহাৰত বসবাস কৰা জনজাতীয় তিৱা লোকসকলে তাত উৎপাদিত বিভিন্ন দ্ৰব্য ভৈয়ামত বাস কৰা তিৱা তথা অন্য জনগোষ্ঠীয় লোকসকলে তৈয়াৰ কৰা পিঠা, সান্দহ, শুকান মাছ আদিৰ সৈতে বিনিময় কৰে। ইয়াত জাতি-বৰ্ণ-ভাষা নিৰ্বিশেষে সকলোৱে দ্ৰব্য বিনিময় কৰে। সেয়ে এই মেলা হৈছে সম্প্ৰীতিৰ মেলা।<ref name=gana></ref><ref name=ved>[http://www.vedanti.com/News/jonbeel_mela.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202824/http://www.vedanti.com/News/jonbeel_mela.htm |date=2016-03-04 }} Jonbeel Mela, Vedanti.com, 2 Feb 2011; আহৰণ: ১৮ জানুৱাৰী ২০১২</ref> [[File:JONBILL_MELA.jpg|thumb|জোনবিল মেলাৰ আৰম্ভণিত মাছ মৰাৰ দৃশ্য]] জোনবিল মেলা মাঘ বিহুৰ পিছৰ সপ্তাহত আৰম্ভ হয়। সপ্তাহটোৰ মঙ্গল-বুধবাৰৰ পৰা মানুহৰ সমাগম হয় যদিও শুক্ৰবাৰ আৰু শনিবাৰেহে প্ৰধান মেলা হয়। মেলা আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে জোনবিলত ৰজাৰ পাৰিষদবৰ্গ তথা বিভিন্ন গাঁৱৰ নিৰ্দিষ্ট ব্যক্তিবোৰে মাছ মাৰে, ইয়াক 'ৰজা মাছ' মৰা বুলি কয়। সেই মাছেৰে জোনবিলৰ পাৰত ৰজাৰ সহিতে সকলোৱে মিলিজুলি ভোজভাত খায়। ইয়াৰ পিছদিনা সকলো ৰাইজলৈ এই বিলখন মাছ মৰাৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়ে।<ref name=gana></ref> ===উৰুচ মেলা=== ভোগালী বিহু উপলক্ষে এই মেলা [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ত অনুষ্ঠিত হয়। ===মাঘী মেলা=== মাঘ বিহুৰ বা মাঘী পূৰ্ণিমাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত সমূহীয়াভাৱে নাম পালন কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, বৰপেটা জিলাৰ বাংলীপাৰা অঞ্চলত মাঘী পূৰ্ণিমাৰ বিশাল আয়োজন কৰা হয়। মাঘৰ বিহুৰ এই অংশ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। ইয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি মেলাৰো আয়োজন কৰা হয়। ==চিত্ৰসম্ভাৰ== <gallery> Magha Bihu Maji 2.jpg|মাঘ বিহুৰ মেজি জ্বলোৱা পৰম্পৰা৷ স্থানঃ লখিমপুৰ, ফুলবাৰী মাঘ বিহুৰ মেজি.jpg|মেজি </gallery> ===মণিকূট উৎসৱ=== ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} [[শ্ৰেণী:বিহু]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] 60q9skbqq4s0k6uqxuv58ab30ee5c1t 622224 622223 2026-08-01T04:05:08Z ~2026-42603-41 51010 /* বিহুৰ খাদ্য */ Removed inactive link 622224 wikitext text/x-wiki {{Details|বিহু}} {{Infobox recurring event | image = megi.maghbihu.jpg | imagesize = 250px | caption = মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি | begins = | ends = | date = | frequency = বাৰ্ষিক | location = অসম, [[ভাৰত]] | first = | last = | participants = | attendance = | footnotes = | organised = }} {{বিহু}} পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা '''ভোগালী বিহু''' বা '''মাঘ বিহু''' পালন কৰা হয়।<ref name="online">{{cite web | url=http://online.assam.gov.in/web/guest/introductionofassam | title=Magh Bihu or Bhogali Bihu: | publisher=Govt Of Assam | work=Assam Electronics Development Corporation Ltd | accessdate=January 13, 2013 | archivedate=March 25, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130325042542/http://online.assam.gov.in/web/guest/introductionofassam | deadurl=yes }}</ref> এই বিহু তিনিদিন পালন কৰা হয়। পুহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু, আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়।<ref name="assamtoday." /> এই সময়ত কৃষকসকলে খেতি চপাই ভঁৰাল উপচাই ৰাখে বাবে এই বিহু ভোগালী বিহু ৰূপে প্ৰচলিত। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত দুমুঠি ধান-চাউল খাবলৈ থাকে। সেই বাবে এই বিহুত খোৱা বোৱাৰ ওপৰত বেছি গুৰুত্ব দিয়া হয়। এই বিহুত সান্দহ, চিৰা, নানা ধৰণৰ পিঠা, লাডু, আখৈ, আদি মানুহৰ ঘৰে ঘৰে উপচি পৰে।<ref name="assamtoday.">{{cite web | url=http://assamtoday.tripod.com/bihu1.htm | title=The Bihu Festival of Assam | accessdate=January 13, 2013 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ'ল মেজি পোৰা। এই সময়ত সূৰ্য্য মকৰ ক্ৰান্তিৰ ৰেখাৰ ওচৰলৈ যায় বাবে এই সংক্ৰান্তিৰ বিহু বা দোমাহীক মকৰ সংক্ৰান্তি বোলা হয়।<ref name=" গ্ৰন্থ ১"> "ৰচনা সঞ্চয়ন" লেখকদ্বয় - ড॰ দাস আৰু ড॰ ভট্টাচাৰ্য। ISBN No-81-86384-28-6 </ref> জাতীয় উৎসৱ বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলাপ্ৰীতিৰ ভাৱ অটুট ৰাখিছে। বিহুৰ সকলো কামেই হয় সমূহীয়াভাৱে যি মানুহৰ মাজত ঐক্যভাৱ বৃদ্ধি কৰে। বিহুৰ জৰিয়তে মানুহৰ মাজত বয়ন শিল্প, খেল-ধেমালি আদিৰো উন্নতি সাধন হয়। বিহুৰ জৰিয়তে অসমীয়া জাতিয়ে এক নিজস্ব পৰিচয় বহন কৰিছে। [[File:Magha Bihu megi 1.jpg|thumb|মাঘ বিহুৰ [[মেজি]]]] ==ইতিহাস== মাঘ বিহু আদিম যুগৰ পৰাই সমগ্ৰ অসমত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ হিচাপে পালন কৰি অহা হৈছে। মাঘ বিহু আদিম যুগৰ বড়ো মূলীয় লোক সকলৰ প্ৰধান উৎসৱ আছিল। পাছৰ পৰ্যায়ত কামৰূপ ৰাজ্যৰ দিনত আৰ্য ব্ৰাহ্মণ সকলে হিন্দু ৰীতি মতে তিথি নিৰ্ধাৰিত কৰি দিছিল। মাঘ বিহুৰ দুটা প্ৰধান অংশ হৈছে মেজি আৰু উৰুকা। "মেজি" শব্দটো উজনি অসমত সৃষ্টি হোৱা শব্দ। গৱেষক সকলৰ মতে এই শব্দটো প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ (বড়ো-কছাৰী ভাষা পৰিয়াল যেনে চুতীয়া, দেউৰী, কছাৰী,‌ ইত্যাদি ইয়াৰে এটা ঠাল) "জুই" বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Sino-Tibetan/m%C9%99j ''মেজ''] (তিব্বতীয় ভাষাত [[wikt:མེ#Tibetan|མེ]] আৰু বাৰ্মিজ ভাষাত [[wikt:မီး#Burmese|မီး]])‌‌ বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় প্ৰাচীন চুতীয়া ভাষাৰ "মিডি-য়ে-জি"ৰ (মিডি=দেৱতা/পূৰ্বপুৰুষ<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 66(God=Midi)</ref>, য়ে=জুই<ref name=":0">Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 65(Fire=Ye)</ref>, জি=উৰি যোৱা<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 72(Fly=Ji)</ref>) পৰা সৃষ্টি হৈছিল। তিব্বতী শব্দ ''মে-চিং''(''mei shing'' বা མེ་ཤིང་)ৰ অৰ্থ “খৰি” বা “জুইৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা কাঠ”। ই ''མེ'' (“জুই”) আৰু ''ཤིང'' (“কাঠ”) শব্দৰ সমন্বয়ে গঠিত।<ref>{{cite web|title=མེ་ཤིང་ (me shing) |website=Tibetan-English Dictionary |url=https://tibetan_english.en-academic.com/33489/%E0%BD%98%E0%BD%BA%E0%BC%8B%E0%BD%A4%E0%BD%B2%E0%BD%84%E0%BC%8B|access-date=2 July 2026 |quote=[me shing] firewood; fuel. }}</ref> ''shing'' শব্দটিক প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ ''*si'' মূলৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ “গছ, কাঠ, খৰি” হিচাপে পুনৰ্গঠিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=2003 |isbn=978-0-520-09843-5 |quote=Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref><ref>{{cite web |last=Matisoff|first=James A.|title=Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus|publisher=University of California, Berkeley|year=2015|url=https://stedt.johnblowe.com/dissemination/STEDT.pdf |access-date=2 July 2026 |quote=Etymon no. 2658, Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref> আনহাতে "উৰুকা" শব্দটো চুতীয়া ভাষাৰ "উৰুকুবা"ৰ(অৰ্থ=শেষ হোৱা) পৰা অহা বুলি জনা যায় কাৰণ পুহ মাহৰ এই অন্তিম দিনটোতে শস্য চপোৱাই শেষ হয়।<ref>Deori, Kishor, ''Chuperemago: Deori-Chutia dictionary'', p. 46.</ref> ===মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথা=== [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰীসকলৰ]] মাজত মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। সৰনান দেউৰীয়ে লিপিবদ্ধ কৰা এই লোককথা অনুসৰি, সৃষ্টিৰ পাতনিত কুন্দিমামা বা আদি পিতা-মাতাই সৃষ্টিৰ বিস্তাৰ কামনা কৰি তেওঁলোকৰ মহাশক্তিৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা দেৱতাসকলক আহ্বান কৰে। সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ পুণ্য লগ্নত আদি পিতাই দেৱতাসকলক প্ৰকৃতিৰ সৈতে নৈত স্নান কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে। স্নান কৰি থাকোঁতে তেওঁলোকে নৈত এটা মৃতদেহ উটি অহা দেখে। দেৱতাসকলে ভয় খাই আঁতৰি যায় যদিও প্ৰকৃতিয়ে মৃতদেহটো সাবটি ধৰি পাৰলৈ তুলি আনে। পাছত তেওঁলোকে জানিব পাৰে যে জগতৰ কল্যাণৰ হেতু আদি পিতাই নিজেই আত্মবলিদান দিছিল। তেতিয়া দেৱতাসকলে চিতা সাজি তেওঁৰ মৃতদেহ কাঠ-সংস্কাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁলোকে পুনৰ স্নান কৰি চিতাভস্মৰ অনুলেপন লৈ স্বগৃহলৈ গমন কৰে। এই ঘটনাৰ পৰাই মেজিৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি উক্ত দেউৰী লোকবিশ্বাসত কোৱা হয়।<ref name="DeoriMeji">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2010 |pages=29–30 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882 |access-date=26 July 2026 |language=as }}</ref> এই লোকবিশ্বাস অনুসৰি মেজি হৈছে আদি পুৰুষ বা পিতাৰ চিতা আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ পুণ্য স্মৃতি। উৎসটোৱে ইয়াক অগ্নিপূজাৰ ব্যৱস্থা বুলি নধৰি, প্ৰতি বছৰে সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ সময়ত আদি পিতাৰ আত্মত্যাগ আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ স্মৰণত মেজি পোৰা হয় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="DeoriMeji" /> ===পৃষ্ঠপোষকতা=== চুতীয়া আৰু আহোমৰ ৰাজত্বকালত ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাৰে এই বিহু পালন কৰা হয় বুলি জনা যায়। আহোম ৰজা ৰুদ্ৰসিংহৰ দিনৰ পৰা বিহুৰ দিনা [[ৰংঘৰ]]ৰ বাকৰিত বিভিন্ন খেল-ধেমালি, ৰং-ৰহইচৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। ৰজা‌সকলে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ সৈতে উপস্থিত থাকি এই উৎসৱ উপভোগ কৰিছিল। আকাশত শেন-কণুৱা আদি চৰাইক প্ৰশিক্ষণ দি ৰণ লগোৱা হৈছিল। সেইদৰে হাতী যুঁজ, [[কুকুৰা যুঁজ]], [[কণী যুঁজ]], মল্ল যুঁজ, [[ম'হ যুঁজ]], [[বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজ]] আদিৰো সেইসময়তে প্ৰচলন হয় বুলি জানিব পৰা যায়। এই সমূহ কাৰ্যৰ সুষমতাৰ বাবে ৰজাঘৰীয়া খেল আৰু বিষয়বাব আছিল। যেনে- হাতীবৰুৱা, শেনচোৱা ফুকন, কুকুৰাচোৱা বৰুৱা ইত্যাদি। সেইদিশৰ পৰা ৰংঘৰ আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন বাকৰি ৰোমান কলছিয়ামৰ সমতুল্য।<ref name="assamiyakhabor" /> ==উৰুকা== গাঁৱৰ ডেকা সকলে নৰা কাটি পুহতে ভেলাঘৰ প্ৰস্তুত কৰে।<ref name="festivalsofindia">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/BhogaliBihu/ | title=ভোগালী বিহু | publisher=Pan India Internet Private Limited | accessdate=January 13, 2013 | archivedate=February 5, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130205124936/http://www.festivalsofindia.in/BhogaliBihu/ | deadurl=yes }}</ref> উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ ভাত খাই নাচি বাগি উজাগৰে থাকে। খেৰৰ নৰাৰে ভেলাঘৰ সাজি গাৱঁৰ ৰাইজে ভেলাঘৰত ভোজভাত খায়। তদুপৰি গাঁৱৰ ৰাইজে মিলি একেলগে জুই পুৱাই নাম-কীৰ্তন কৰে। ভেলাঘৰৰ কাষতে কাঠ-বাঁহৰে সজা মেজিত অগ্নিসংযোগ কৰা হয়। মেজি সাধাৰণতে প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে ওখ হোৱা দেখা যায়। মেজিৰ ব্যৱহাৰ উজনি অসমত তুলনামূলকভাৱে বেছি। মেজিৰ জুইত বাঁহেৰে সজা পানীহিলৈ ফুটোৱাটো এক পৰম্পৰা। পানী জমা হোৱা কোনো বাঁহক মেজিৰ জুইত ভৰাই দি দাৰে আঘাত কৰা হয়। মেজিৰ জুই জ্বলাই গোৱা হয় "পুহ গ'ল মাঘ হ'ল, আমাৰ মেজি জ্বলি গ'ল।" মেজিৰ তলত আশীৰ্বাদ ল'লে ব্যক্তিৰ মনৰ আকাংক্ষা পূৰণ হয় বুলি জনবিশ্বাস আছে। সাধাৰণতে খেৰ-নৰাৰে সজা ভেলাঘৰৰ দীঘ-প্ৰস্থ সমান হয়, কিন্তু ঠাইভেদে ইয়াৰ আকাৰ ভিন্ন হোৱা দেখা যায়। কোনো কোনো ঠাইত দুচলীয়া শংকু আৰু আয়তাকাৰ আকৃতিৰ মেজিঘৰৰ নিৰ্মাণ কৰাও দেখা যায়। তদুপৰি কামৰূপ-নলবাৰীৰ কিছু কিছু অঞ্চলত কলপাতেৰেও ভেলাঘৰ সজা হয়। উজনি অসমত ভেলাঘৰক হাৰলি ঘৰ বুলিও জনা যায়। ভেলাঘৰক কলাত্মক ৰূপ দিয়াটো এক আধুনিক ৰীতি। একো একোটা ভেলাঘৰ তিনি তলা পৰ্যন্ত ওখ হোৱা দেখা যায়। ই একো প্ৰকাৰৰ শিল্প। মেজিৰ নিৰ্মাণ কৰোঁতে দুটা কলগছৰ গাত সমান্তৰালকৈ কাঠ আৰু বাঁহ জাপি দিয়া হয় ("=" আৰু "॥" ধৰণে )। মেজিটোৰ একেবাৰে ওপৰত আগলি বাঁহ আৰু কলপাত এখিলা দিয়া হয়। মেজি এক প্ৰকাৰৰ শৈৱ আচাৰৰ প্ৰভাৱ পৰা প্ৰতীক। ই আদিম মানৱ সমাজৰ ধাৰণাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। ঠাইবিশেষে আৰু জনগোষ্ঠীভেদে মেজিৰ আকাৰ-আকৃতিৰ ভিন্নতা দেখা যায়। যেনে- খামতি জনগোষ্ঠীৰ মেজি আন মেজিৰ তুলনাত গগণচুম্বী। আদিতে উৰুকাত ভেলাঘৰ বা মেজি সাজি জ্বলোৱা কামটো গৰখীয়াসকলে কৰিছিল। নৃতাত্ত্বিক দিশৰ পৰা চাবলৈ গ'লে ই চিকাৰ যুগৰ পৰা কৃষিযুগৰ আৰম্ভণিৰ সমাজখনক সূচায়, যেতিয়া মানুহে জীৱ-জন্তুক পোহ মনাইছিল আৰু শস্য চপাই আনন্দ কৰিছিল। এফালৰ পৰা চাবলৈ গ'লে ই মানৱ সমাজৰ বুদ্ধি-বৃত্তিকো সূচায়, য'ত খেতি কৰাৰ সামৰ্থ কেৱল মানৱ সমাজেহে আয়ত্ত কৰিলে। ভেলাঘৰ বা মেজিৰ জুইকুৰাই মানুহক প্ৰাণীসমাজৰ পৰা পৃথক কৰে আৰু মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব প্ৰতিপন্ন কৰে। সেইদিশৰ পৰা মাঘ বিহুৰ উৰুকা একমতে হাজাৰ বছৰৰো অধিক প্ৰাচীন উৎসৱ। সামাজিকস্তৰত বা লোকাচাৰৰ দিশৰ পৰা অনুসন্ধান কৰিলে বুজা যায়, খেতি চপোৱাৰ সময়ত বন্য পশুৰ উপদ্ৰৱ বৃদ্ধি পায়। হাতী-মহে আহি জনপদ সমূহত অত্যাচাৰ কৰে আৰু পকা ধান আৰু শস্য বিনষ্ট কৰে। যাৰ ফলত গৰখীয়া বা খেতিয়কে জুই জ্বলায় আৰু পানীহিলৈ ফুটায় ধাননি আৰু পথাৰসমূহ ৰক্ষা কৰে। পিছলৈ ইয়ে বিৱৰ্তন বা ৰূপান্তৰ ঘটি উৰুকাৰ নাম পায়। [[File:Ritual of Magh Bihu, people tie fruit-bearing trees with straw on Uruka. 01.jpg|thumb|মাঘ বন্ধা]] উৰুকাৰ দিনা দোকমোকালি সকলোৱে নিজ নিজ বাৰীৰ লাগনি (নাৰিকল, তামোল, বেল, শিলিখা ইত্যাদি) গছবোৰ নৰা বা ধানখেৰেৰে বন্ধাটো একপ্ৰকাৰৰ নিয়ম। লোকবিশ্বাস অনুসৰি এনেদৰে গছবোৰ নাবান্ধিলে গছৰ গুটি নালাগে। এই গছ বন্ধা (মাঘ বন্ধা) নিয়মটো অষ্ট্ৰিকসকলে পোনতে আৰম্ভ কৰিছিল বুলি বহুতে ক'ব বিচাৰে। গছ বন্ধা শেষ হোৱাৰ পিছত ‘মাঘ ঐ মাঘ, ডাল ভৰি লাগ" আৰু মাটিৰ দলিচপৰা কেইটামান বাৰীখনৰ সকলো ফালে দলিয়াই 'হুৰ হুৰ টক কৈ গংগালৈ নাযাবি- এইদৰে কৈ ঘৰলৈ উভতে। লোকবিশ্বাস অনুসৰি এনেদৰে ক'লেহে গুটি লগাটো নিশ্চিত। ===উৰুকাত মাছ ধৰাৰ পৰম্পৰা=== ওপৰত উল্লেখ কৰি অহাৰ দৰে, মানৱ সমাজৰ চিকাৰ যুগৰ পৰা কৃষিযুগলৈ উত্তৰণ ঘটিল যদিও সমূহীয়াভাৱে চিকাৰ কৰাৰ প্ৰথা একেবাৰে নাইকিয়া নহ'ল। যাৰ ফলত সমূহীয়া চিকাৰৰ ঠাইত আধুনিকযুগ বা মধ্যযুগৰ শেষৰ ফালে মৎস্য চিকাৰ কৰাৰ পৰম্পৰা হ'ল। বিহুৰ উৰুকাৰ দিনা বিল, নদী, পুখুৰী, জান জলাশয় আদিত একোটা চুবুৰি বা একোখন গাঁৱৰ ৰাইজে সমূহীয়াকৈ মাছ ধৰে। জাতি-ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে এই মাছ ধৰা উৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰে। এই প্ৰথা অনুসৰি, বিল, নদী, পুখুৰী আদিত জাল, পল, জুলুকিলৈ মাছ মাৰি ৰাইজে সেই মাছেৰে উৰুকাৰ ভোজ খায়।<ref name="assamiyakhabor" /> ===উৰুকাৰ নিশাৰ পৰম্পৰা=== পুহ আৰু মাঘ মাহৰ সংক্ৰান্তি তথা দোমাহীৰ আগদিনা উৰুকা উদ্‌যাপন কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি চেমনীয়া ল'ৰাবোৰে গাঁৱৰ মানুহৰ বাৰীৰ পৰা খৰি, শাক-পাচলি আদি চুৰি কৰি আনে। কাৰোবাৰ ঘৰত দুজনমান ল'ৰাই পিঠা খোৱাৰ চলেৰে সোমায় আৰু বাকী দুজনমানে বাৰীৰ পৰা কুকুৰা-পাৰ, জেওৰা-জপনা, আলু-কবি আদি চুৰি কৰি লৈ যায়। এই প্ৰথাৰ বাবেই গৃহস্থয়ো সাধাৰণতে ওৰে ৰাতি ঘৰৰ বাৰী, চৌহদ আদিৰ চকু ৰাখে। সেইবাবে এই বিহুক চোৰ বিহু বুলিও কয়।<ref name="http://www.ajirdainikbatori.com/surabhi/main/special3.htm">{{cite web | url=http://www.ajirdainikbatori.com/surabhi/main/special3.htm | title=আজিৰ দৈনিক বাতৰিৰ ১২ তাৰিখৰ দেওবৰীয়া পৰিপুৰিকা 'সুৰভি'ত প্ৰকাশিত বাতৰি | accessdate=13 জানুৱাৰী 2014 | archivedate=2015-05-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150510203908/http://ajirdainikbatori.com/surabhi/main/special3.htm | deadurl=yes }}</ref> ==বিহু== ৰাতি পুওৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা কৰে।<ref name="online" /><ref name="festivalsofindia" /> মেজি পোৰাৰ শেষত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনায়। এই বিহুৰ মেজি পোৰা অগ্নি পূজাৰেই নামান্তৰ বুলিব পাৰি। মেজি ঘৰ দাহনৰ পিছত আধাপোৰা বাঁহচালি লাগনী গছত ওলোমাই দি উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিৰ কামনা কৰা হয়।<ref name="http://www.assamtribune.com/scripts/dainik.asp?id=jan1314/Page4">{{cite web | url=http://www.assamtribune.com/scripts/dainik.asp?id=jan1314/Page4 | title=দৈনিক অসম কাকতত প্ৰকাশিত বাতৰি | date=১৩ জানুৱাৰী,২০১৪ | accessdate=13 জানুৱাৰী 2014 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name=":0" /> বিশ্বাস কৰা হয় যে ছাই আৰু আধা পোৰা বাঁহে পথাৰ আৰু বাগিচাৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি কৰে। লেণ্টাৰ্ন আৰু মধ্য গ্ৰীষ্মৰ জুই জ্বলোৱা ইউৰোপীয়সকলেও উৰ্বৰতাৰ মাধ্যম হিচাপে ছাই আৰু আঙঠাৰ কাৰ্যকাৰীতাৰ ওপৰত বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানৰ মাজত গছৰ গা-গছত খেৰেৰে ঘূৰণীয়াকৈ বন্ধাৰ নিয়ম আছিল। এই জুইৰ ৰীতি-নীতিবোৰ ইণ্ডো-ইউৰোপীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। <ref name="article">{{cite web |title=magh bihu or maghar domahi by prafulla dutta goswami|publisher=|date= |accessdate=১১-০৬-২০২২ |pages=}}</ref> মেজিত জুই লগাই অগ্নি দেৱতাক শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰোঁতে তলৰ মন্ত্ৰ ফাঁকি গোৱা হয়- :::::::::::::অগ্নিং প্ৰজ্জ্বলিতং বন্দে চতুৰ্ব্বেদং হুতাশনং। :::::::::::::সুবৰ্ণ-বৰ্ণমমলং জ্যোতি ৰূপায় তে নম:॥ ইয়াৰ পাছত ভোজ-ভাত খোৱা হয়। গুৰু-ভকতক ঘৰলৈ মাতি আনি ন [[ধান]]ৰ ন মুঠি জা-জলপান খুৱাই আশীৰ্বাদ লোৱা হয়।<ref name="গ্ৰন্থ ১"/> ===বিহুৰ খাদ্য=== [[File:চুঙা পিঠা.jpg|thumb|অসমৰ চুঙা পিঠা]] মাঘ বিহুক ভোগালী অৰ্থাৎ ভোগৰ উৎসৱ বুলি কোৱা হয়। বিহু উপলক্ষে অসমীয়া ৰাইজে বিভিন্ন ধৰণৰ জা-জলপান, পিঠা-পনা আৰু লাড়ুৰ প্ৰস্তুত কৰে। এই উৎসৱৰ এক বিশেষ পিঠা হ'ল তিল পিঠা। ইয়াৰ উপৰিও খোলাচাপৰীয়া পিঠা, টেকেলী পিঠা, পানী পিঠা, চুঙা পিঠা, ঘিলা পিঠা, সুতুলী পিঠা, তেল পিঠা, হেঁচা পিঠা, ডেকা পিঠা, মালপোৱা, কল পিঠা, ভুৰভুৰী পিঠা ইত্যাদি তৈয়াৰ কৰা হয়। তদুপৰি ভজা চাউল, হুৰুম, কোমল চাউল, চিৰা, সান্দহ, মুড়ী, আখৈ, চুঙা চাউল ইত্যাদি জলপান তৈয়াৰ কৰা দেখা যায়। ঘৰতে পতা বিভিন্ন দৈ যেনে টেঙা দৈ, চুঙা দৈ, এঠা দৈ, মাখনৰে আলহী অতিথিক আপ্যায়ন কৰা হয়। কিছুমান অঞ্চলৰ জলপান অতি বিখ্যাত যেনে: [[হাজো]]-ৰামদিয়াৰ দৈ, [[সৰভোগ]]ৰ গাখীৰ, [[গোলাঘাট]]ৰ মিছামৰাৰ [[গুৰ]], [[তিতাবৰ]]ৰ চাউল, জাজীৰ ম'হৰ এঠা দৈ। আমিষ আহাৰৰ ক্ষেত্ৰত নামজ্বলা [[গোৱালপাৰা]]ৰ গদাধৰ নদীৰ ইলিচ, নগাৱৰ লাচিম ভাঙোন, [[উজান বজাৰ]]ৰ মাছ, কাকডোঙাৰ বৰালি।<ref name="assamiyakhabor">{{cite web | url=http://www.assamiyakhabor.com/publishfinal/asset/guwahati/current/4.html | title=অসমীয়া খবৰ কাকতত প্ৰকাশিত বাতৰি | date=১৩ জানুৱাৰী, ২০১৪ | accessdate=13 জানুৱাৰী 2014 | archivedate=2014-02-14 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140214224807/http://www.assamiyakhabor.com/publishfinal/asset/guwahati/current/4.html | deadurl=yes }}</ref> ==মাঘ বিহু উপলক্ষে অসমত অনুষ্ঠিত বিভিন্ন খেল ধেমালি== === চৰাইৰ যুঁজ === {{Main|বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজ}} [[Image:Bul Bul Fight At Hajo.jpg|thumb|right|200px|এহাল যুঁজাৰু [[বুলবুলি]] চৰাই]] [[অসম]]ৰ [[হাজো]]ত অৱস্থিত [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ দেৱালয়]]ৰ [[বুলবুলি]] চৰাইৰ যুঁজে এক সুকীয়া ঐতিহ্য বহন কৰি আহিছে। দুটা বুলবুলি চৰাইৰ মাজত অনুষ্ঠিত এই যুঁজত আটাইতকৈ শক্তিশালী বুলবুলি চৰাইটোৱেই জয়লাভ কৰে। এই বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজৰ আৰম্ভণি কেতিয়া সেয়া পৰিষ্কাৰ নহয়। কথিত কাহিনী অনুসৰি মাঘ মাহৰ প্ৰথম দিনা এগৰাকী নৃপতিয়ে হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ দৰ্শন কৰিবলৈ আহি তাত দুটা বুলবুলি চৰাইৰ মাজত এখন যুঁজ দেখি মুগ্ধ হৈ পৰে আৰু তেতিয়াৰে পৰাই তাত বছৰি মাঘ বিহুত এই যুঁজ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ বাবে বিশেষ ফান্দৰ সহায়ত বুলবুলি চৰাই ধৰা হয় আৰু এমাহ মান যুঁজৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়। উৰুকাৰ দিনা নিচাজাতীয় ভোগ খুৱাই বুলবুলি বোৰ উত্তেজিত কৰি ৰখা হয় আৰু পাছদিনা অৰ্থাৎ বিহুৰ দিনা যুঁজৰ বাবে সজা বিশেষ মঞ্চত বুলবুলি চৰাইবোৰ এৰি দিয়া হয়। এখন যুঁজত দুটা বুলবুলিয়ে অংশ লয় আৰু যিটো চৰাই বিজয়ী হয়, তাক পাছৰ যুঁজলৈ বাছনি কৰা হয়। যুঁজত হৰা [[বুলবুলি]] চৰাইবোৰক আঁতৰাই দিয়া হয়। সাধাৰণতে এডোখৰ ভীমকলৰ লোভ দেখুৱাই দুটা বুলবুলিৰ মাজত যুঁজ লগোৱা হয়। যুঁজত দেখুওৱা পাৰদৰ্শিতাৰ ভিতৰত তিনিটা বুলবুলি চৰাইক প্ৰথম, দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰা হয়, চৰাইৰ মালিকে এই বঁটা লাভ কৰে। যুঁজ শেষ হোৱাৰ পাছত চৰাইবোৰ মুকলি কৰি দিয়া হয়। বৰ্তমান [[বুলবুলি]] চৰাইৰ যুঁজ [[অসম]]ৰ [[হাজো]] অঞ্চলত (বিশেষকৈ সোণাৰীটোলা আৰু ভৰালীটোলা গাঁও) প্ৰচলিত হোৱা দেখা যায়। অৱশ্যে মাজে মাজে জীৱ-জন্তু প্ৰেমী সংগঠন সমূহে এই যুঁজৰ ব্যাপক সমালোচনা কৰাও দেখা যায়।<ref>[http://www.himjyoti.com/search/label/%E0%A6%B2%E0%A7%8B%E0%A6%95%20%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170402093059/http://www.himjyoti.com/search/label/%E0%A6%B2%E0%A7%8B%E0%A6%95%20%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF |date=2017-04-02 }} ব্ল'গ: মই আৰু মোৰ পৃথিৱী, হিমজ্যোতি তালুকদাৰ</ref> ===ম'হ যুঁজ=== {{Main|ম'হ যুঁজ}} [[File:Buffalo fight.jpg|thumb|ম'হ যুঁজ]] মাঘ বিহুৰ সময়ত ম'হ যুঁজৰ আয়োজনৰ সম্পৰ্কে ভিন্ন জনৰ ভিন্ন মত পোৱা যায়। মাঘ বিহুত যুঁজত অংশগ্ৰহণ কৰা ম'হবোৰৰ আহিন-কাতি মাহত প্ৰতিপালন কৰি সাজু কৰোৱা হয়। ম'হ যুঁজ সাধাৰণতে মুকলি পথাৰত হয় আৰু দৰ্শকসকলে নিৰাপদ স্থানৰ পৰা এই খেল উপভোগ কৰে। মাঘ বিহুৰ ম'হ যুঁজত দুবিধ ভিন্ন জাতিৰ ম'হে অংশগ্ৰহণ কৰা দেখা যায়- অসমীয়া আৰু আদৰাঙী (mixed origin)। অসমীয়া ম'হৰ শিংযোৰ মেলাহি (wide mouthed), কপাল বহল আৰু অৱয়ব ডাঙৰ। ইহঁতে প্ৰতিপক্ষক ওচৰত দেখাৰ লগে লগে মূৰটো ডাঙি ফেৰ পাতে। গোৱালে নাকী খুলি দিয়াৰ পাছত কপালে কপালে খুন্দা মাৰি শিঙেৰে ইহঁতে ইটোৱে সিটোক আঘাত সানিবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু ইহঁতে বেছি সময় নুযুঁজে। আনহাতে আদৰাঙী ম'হে বহুসময় যুঁজি থাকিব পাৰে। ইহঁতৰ শিংযোৰ ঘূৰণীয়া। ইহঁতে ইটোৱে সিটোক গলধনত আঘাত হানিবলৈ চেষ্টা কৰে। এই যুঁজক উজনি অসমত 'কাপ যুঁজ' বুলি কোৱা হয়। ম'হে যুঁজোতে চকু দুটা মুদি লয়। যুঁজত এবাৰ হৰা ম'হে জাকত চৰোতে পুনৰ অন্য ম'হৰ লগত নুযুঁজে।<ref name="assamiyakhabor" /> ===কণীযুঁজ=== {{main|কণী যুঁজ}} কণী যুঁজ অসমৰ এটি প্ৰিয় খেল। [[ব’হাগ বিহু]]ৰ কেইদিনমান আগৰেপৰাই ই আৰম্ভ হৈ বিহু উৰুকালৈকে কণী যুঁজ চলি থাকে। যুঁজত সাধাৰণতে পাতিহাঁহৰ কণীৰে যুঁজাই।<ref>অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা; সম্পাদক: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা: ৫৯-৬০</ref> খেলাৰুসকলে বিভিন্ন ঠাইৰপৰা টান কণী কিনি আনি যুঁজলৈ সাজু হয়। টান কণীৰ নাম ''সৈয়া'' ( বা ''হৈয়া'')। কড়ি অথবা নখেৰে টুকুৰীয়াই কণীৰ কাঠিন্য নিৰূপণ কৰিব লাগে। কণী যুঁজৰ আগতে দুই যুঁজাৰুৰ মাজত ‘দৰ-দাম’ ঠিক কৰা প্ৰয়োজন। ‘দৰ-দাম’ৰ দ্বাৰা কণীৰ জোঙা আৰু বহল- এই ফাল দুটাৰ কোনটোৰ দ্বাৰা কণীক যুঁজোৱা হ’ব তাকেই বুজায়। দৰ-দাম ঠিক হোৱাৰ পিছত এজনে কণীৰ এটা ফালেৰে আনজনৰ কণীটোৰ নিৰ্দিষ্টকৈ দিয়া ফালটোত খুন্দা মাৰি দিয়ে। যাৰ কণী ভাগে, তেওঁ কণীটো কণী নভগাজনক দিব লাগে। কোনো কোনোৱে হাঁহ কণীৰ মাজত দুই এটা [[কুকুৰা]] অথবা গিনিফাউলৰ কণী মিহলাই কণী যুঁজায়। পিছত উল্লেখ কৰা কণীসমূহ হেনো পাতিহাঁহৰ কণীতকৈ টান। কোনো কোনোৱে [[সাত বিহু]]লৈকে বা হৈয়া কণী নভগাকৈ ৰাখি গৌৰৱৰ ভাগী হয়। এনে কণীক কোৱা হয় ‘সাত বিহুৰ সৈয়া কণী’। কণী যুঁজত আবাল-বৃদ্ধ-বনিতা সকলোৱে অংশ গ্ৰহণ কৰে। ===কড়ি খেল=== কড়ি খেল [[অসম]]<ref>{{cite book | title=অসমৰ খেল ধেমালি | author=নাৰায়ন শৰ্মা}}</ref>,[[নেপাল]] আৰু [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]]<ref name=":)">{{cite book | title=বাংলাদেশৰ খেলা-ধুলা | publisher=বাংলা একাডেমী | author=ৰশীদ হায়দাৰ}}</ref> এবিধ পৰম্পৰাগত গ্ৰামীণ খেল। অসমৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ভাৱে বহাগ বিহুৰ সময়ত এই খেল খেলিছিল।<ref name=":-)">{{cite book | title=অসমৰ সংস্কৃতি | author=লীলা গগৈ | year=১৯৮৬}}</ref> কড়িখেল হৈছে একক বা দলীয়ভাৱে দুজনৰ পৰা দহজনলৈকে খেলিব পৰা একপ্ৰকাৰৰ প্ৰতিযোগিতামূলক খেল। এইখেলত পুৰুষ-মহিলা উভয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে। ৰঙালী বিহুৰ সময়ত এই খেল এতিয়াও জনপ্ৰিয়। কড়ি খেল ধৰ্মীয়কৃত্যৰ লগত জড়িত আৰু ই প্ৰজননৰ প্ৰতীক হিচাপে অসমীয়া সমাজত গৃহীত। কড়িখেলত যদি কোনো পুৰুষৰ কড়ি ফুটে তেন্তে সেই সেই পুৰুষৰ ভাগ্যোদয় হয় আৰু জিকিলে অবিবাহিতজনৰ বিবাহৰ যোগ মিলে বুলি কোনো কোনোৱে বিশ্বাস কৰে। অসমীয়া বিবাহ পৰম্পৰাটো দৰা-কইনাৰ মাজত বিভিন্ন খেল-ধেমালিৰ ভিতৰত কড়ি খেলাৰ প্ৰথা প্ৰচলিত। এই খেলত যিজন জিকে সংসাৰ চলোৱাত তেওঁ অধিক পটু বুলি ভবা হয়। ইয়াৰোপৰি সন্তান জন্মৰ পূৰ্বে ল'ৰা নে ছোৱালী জন্ম হ'ব সেইসম্পৰ্কীয় অনুমানৰ বাবেও কোনো কোনো অঞ্চলত কড়ি খেলাৰ নিয়ম প্ৰচলিত। নেপালত কড়ি খেলক একপ্ৰকাৰৰ জুৱা খেলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াত চাৰিজন পৃথক খেলুৱৈয়ে ১৬টা কড়ি টছ্ কৰে। এই খেল সাধাৰণতে হিন্দু উৎসৱ তিহাৰ<ref name="Cowries' use in Nepal">{{cite web |title=Tihar |url=http://www.yetitrailadventure.com/nepal/tihar.html |website=Yeti Trial Adventure |access-date=22 October 2014 |archivedate=23 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221023232229/https://www.yetitrailadventure.com/nepal/tihar.html |deadurl=yes }}</ref> বা দীপাৱলীৰ সময়ত ঘৰ আৰু ৰাজহুৱাভাৱে খেলা হয়। একেটা উৎসৱতে এই কড়িবোৰ দেৱী লক্ষ্মী আৰু সম্পদৰ প্ৰতীক হিচাপেও উপাসনা কৰা হয়। ===নাওখেল=== প্ৰাচীন কালৰে পৰা যিবোৰ খেল অসমত প্ৰচলিত তাৰ ভিতৰত নাও খেল অন্যতম। অসম এক নদীমাতৃক দেশ সেয়েহে পানীৰ লগত জড়িত খেলসমূহ অতিপুৰণি। ইয়াৰ ভিতৰত নৌকা চালনা মুখ্য। পুৰণি কামৰূপ সাম্ৰাজ্যৰ আশে পাশে উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি, তাম্ৰপত্ৰৰ অনুদান আৰু সত্ৰীয়া কাকত-দলিলসমূহেও তাকে প্ৰমাণ কৰে। বৰ্তমানেও নাওখেল অত্য়ন্ত জনপ্ৰিয় খেল। বিশেষত বৰ্তমান সংবাদ মাধ্যমৰ প্ৰচাৰৰ ফলত ই বহুলভাৱে প্ৰসাৰ পাইছে। নামনি অসমৰ বৰপেটা, নলবাৰী আৰু পলাশবাৰী লগতে গোৱালপাৰা অঞ্চলত এই খেলে পৰ্যটকৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। এইখেলে বৰ্তমান এক প্ৰতিযোগিতামোলক সৰ্বজনীন ৰূপ লৈছে। বিহূ আৰু দুৰ্গা পূজা দুয়ো উৎসৱৰ লগত সংগতি ৰাখি এই অনুষ্ঠান পতা হয়। নামনি অসমৰ নৈ-উপনৈসমূহ এক ৰঙীন ৰূপ লয়। এই নাওখেলৰ নাওসমূহ সাধাৰণ নাওতকৈ দীঘল আৰু ভিন্ন প্ৰতীক আৰু ৰংবিশিষ্ট। নাওখেলৰ লগত জড়িত আন এক লোকাচাৰ হৈছে নাওখেলৰ গীতসমূহ। ইয়াকে নাৱৰীয়া গীত বোলে। এই গীতসমূহত থলুৱা জীৱনৰ প্ৰতিচ্ছবি দেখিবলৈ পোৱা যায়। ই অসমৰ লোকসংস্কৃতিৰ এক অন্যতম উপাদান। ==মাঘ বিহু উপলক্ষে অসমত অনুষ্ঠিত বিভিন্ন মেলাসমূহ== ===জোনবিল মেলা=== {{Main|জোনবিল মেলা}} [[File:Jonbeel1.jpg|thumb|জোনবিল মেলাৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ]] [[অসম]]ৰ এটা অতি আকৰ্ষণীয় উৎসৱ হ'ল জোনবিল মেলা। [[মৰিগাঁও]] জিলাৰ মধ্যৱৰ্তী অঞ্চলৰ [[জাগীৰোড]]ৰ পৰা উত্তৰে তিনি কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এখন বিলৰ নাম হৈছে জোনবিল। এই বিলৰ পাৰত অনুষ্ঠিত হোৱা মেলাৰ নামেই জোনবিল মেলা। মাঘ বিহুৰ পিছৰ সপ্তাহত এই মেলা অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=gana>[http://www.ganaadhikar.com/18_jan_2012/page_7.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125064100/http://www.ganaadhikar.com/18_jan_2012/page_7.html |date=2012-01-25 }} "মৰিগাঁও জিলাৰ তিৱাসকলৰ জোনবিল মেলা", ধীৰাজ পাটৰ; গণ অধিকাৰ, ১৮ জানুৱাৰী ২০১২; আহৰণ: ১৮ জানুৱাৰী ২০১২</ref> এই মেলাৰ বিশেষ তাৎপৰ্য হৈছে পাহাৰত বসবাস কৰা জনজাতীয় তিৱা লোকসকলে তাত উৎপাদিত বিভিন্ন দ্ৰব্য ভৈয়ামত বাস কৰা তিৱা তথা অন্য জনগোষ্ঠীয় লোকসকলে তৈয়াৰ কৰা পিঠা, সান্দহ, শুকান মাছ আদিৰ সৈতে বিনিময় কৰে। ইয়াত জাতি-বৰ্ণ-ভাষা নিৰ্বিশেষে সকলোৱে দ্ৰব্য বিনিময় কৰে। সেয়ে এই মেলা হৈছে সম্প্ৰীতিৰ মেলা।<ref name=gana></ref><ref name=ved>[http://www.vedanti.com/News/jonbeel_mela.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202824/http://www.vedanti.com/News/jonbeel_mela.htm |date=2016-03-04 }} Jonbeel Mela, Vedanti.com, 2 Feb 2011; আহৰণ: ১৮ জানুৱাৰী ২০১২</ref> [[File:JONBILL_MELA.jpg|thumb|জোনবিল মেলাৰ আৰম্ভণিত মাছ মৰাৰ দৃশ্য]] জোনবিল মেলা মাঘ বিহুৰ পিছৰ সপ্তাহত আৰম্ভ হয়। সপ্তাহটোৰ মঙ্গল-বুধবাৰৰ পৰা মানুহৰ সমাগম হয় যদিও শুক্ৰবাৰ আৰু শনিবাৰেহে প্ৰধান মেলা হয়। মেলা আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে জোনবিলত ৰজাৰ পাৰিষদবৰ্গ তথা বিভিন্ন গাঁৱৰ নিৰ্দিষ্ট ব্যক্তিবোৰে মাছ মাৰে, ইয়াক 'ৰজা মাছ' মৰা বুলি কয়। সেই মাছেৰে জোনবিলৰ পাৰত ৰজাৰ সহিতে সকলোৱে মিলিজুলি ভোজভাত খায়। ইয়াৰ পিছদিনা সকলো ৰাইজলৈ এই বিলখন মাছ মৰাৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়ে।<ref name=gana></ref> ===উৰুচ মেলা=== ভোগালী বিহু উপলক্ষে এই মেলা [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ত অনুষ্ঠিত হয়। ===মাঘী মেলা=== মাঘ বিহুৰ বা মাঘী পূৰ্ণিমাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত সমূহীয়াভাৱে নাম পালন কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, বৰপেটা জিলাৰ বাংলীপাৰা অঞ্চলত মাঘী পূৰ্ণিমাৰ বিশাল আয়োজন কৰা হয়। মাঘৰ বিহুৰ এই অংশ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। ইয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি মেলাৰো আয়োজন কৰা হয়। ==চিত্ৰসম্ভাৰ== <gallery> Magha Bihu Maji 2.jpg|মাঘ বিহুৰ মেজি জ্বলোৱা পৰম্পৰা৷ স্থানঃ লখিমপুৰ, ফুলবাৰী মাঘ বিহুৰ মেজি.jpg|মেজি </gallery> ===মণিকূট উৎসৱ=== ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} [[শ্ৰেণী:বিহু]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] 0y4d0a5hogt9lbvaqx2n13nfyhrvi0u 0 6066 622338 609537 2026-08-01T09:36:29Z Mridul Kumar Sharmah 6237 622338 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine | title = গৰীয়সী | logo = | logo_size = | image_file = Goriyoshi.jpg | image_size = 200px | image_alt = গৰীয়সী | image_caption = গৰীয়সীৰ ল’গ’ | editor = <!-- [[লক্ষ্মীনন্দন বৰা]] --> | editor_title = | previous_editor =[[চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শ‍ইকীয়া]]। <br />(প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক),<br /> [[হৰেকৃষ্ণ ডেকা]], <br /> [[লক্ষ্মীনন্দন বৰা]], <br/>[[ৰীতা চৌধুৰী]] | staff_writer = | photographer = | category = | frequency = মাহেকীয়া | circulation = | publisher = সাহিত্য প্ৰকাশ, ট্ৰীবুন বিল্ডিঙ, গুৱাহাটী-৭৮১০০৩ | editor = [[কুল শইকীয়া]] | founder = | founded = | firstdate = ১ অক্টোবৰ ১৯৯৩ | company = | country = [[ভাৰত]] | based = | language = [[অসমীয়া]] | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | issn = | oclc = }} '''গৰীয়সী''' অসমীয়া ভাষাৰ এখন সাহিত্য আলোচনী৷ গৰীয়সী আলোচনীৰ বৰ্তমান সম্পাদক হ'ল [[কুল শইকীয়া]]। এখেতে [[ৰীতা চৌধুৰী]]ৰ ঠিক পাছতে সম্পাদকৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক [[চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শ‍ইকীয়া]]<ref name="AT - Awards">{{cite news|url=http://www.assamtimes.org/social/3284.html|title=Gariyoshi - Chandra Prasad Saikia short story competition awards presented|date=9 August 2009|publisher=''Assam Times''|accessdate=05 December 2009|archivedate=27 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727022629/http://www.assamtimes.org/social/3284.html|deadurl=yes}}</ref> তেখেতৰ পাছৰ সম্পাদক হ'ল [[হৰেকৃষ্ণ ডেকা]] আৰু ২০০৯ চনৰ পৰা ২০২১ চনৰ জুন মাহলৈ সম্পাদকৰ দয়িত্বত থাকে ড° [[লক্ষ্মীনন্দন বৰা]]।<ref>{{cite news|url=http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr0209/at05|title=Dr LN Bora new Gariyoshi Editor|date=2 April 2009|publisher=''The Assam Tribune''|accessdate=05 December 2009|archivedate=19 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120219170231/http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr0209%2Fat05|deadurl=yes}}</ref> ট্ৰিবিউন গোষ্ঠীৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত এইখন এখন [[অসমীয়া]] মাহেকীয়া আলোচনী। সাহিত্য বিষয়ক গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ, গল্প, কবিতা, ধাৰাবাহিক আদি প্ৰকাশ কৰাৰ উপৰিও আলোচনীখনত ছেগা-চোৰোকাকৈ বিশ্বসাহিত্যৰ শেহতীয়া গতিবিধি সম্পৰ্কীয় প্ৰবন্ধ লগতে বিজ্ঞান সংক্ৰান্তীয় দুই-এটা বিশেষ প্ৰবন্ধও প্ৰকাশ হয়। আলোচনীখনে ইতিমধ্যে তিনিবাৰ সৰ্বভাৰতীয় ‘কথা’ পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছে। ==গৰীয়সীত ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰকাশিত বিখ্যাত গ্ৰন্থ== * [[যাকেৰি নাহিকে উপাম]] - [[লক্ষ্মীনন্দন বৰা]] * কালান্তৰৰ গদ্য - ডাঃ ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰা * ছিন্নমস্তাৰ মানুহটো - [[মামণি ৰয়ছম গোস্বামী]] * ফাগুনত আজাৰৰ ফুল - [[মেদিনী চৌধুৰী]] * এটা আলিবাটৰ ইতিকথা - [[পূৰবী বৰমুদৈ]] * মহাভাৰত বিশ্বাস আৰু বিস্ময় - [[চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শ‍ইকীয়া]] == বিংশ শতাব্দীৰ শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া == একবিংশ শতাব্দীত প্ৰৱেশৰ প্ৰাক মুহূৰ্তত গৰীয়সীয়ে বিংশ শতাব্দীৰ এগৰাকী সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ আৰু কুৰিগৰাকী শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়াৰ নাম প্ৰকাশ কৰিছিল। সমীক্ষকসকলৰ সৰ্বসন্মতিক্ৰমে সাহিত্যৰথী [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]] হৈছে বিংশ শতাব্দীৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া। সেই তালিকা অনুসৰি কুৰিগৰাকী শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া হ'ল:<ref>[গৰীয়সী, সপ্তম বছৰ, চতুৰ্থ সংখ্যা, ২০০০]</ref> * [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ]] * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]] * [[গোপীনাথ বৰদলৈ]] * [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] * [[অম্বিকাগিৰি ৰায়চৌধুৰী]] * [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]] * ড° [[বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ ভট্টাচাৰ্য]] * ড° [[মহেশ্বৰ নেওগ]] * ড° [[ভূপেন হাজৰিকা]] * ড° [[সূৰ্য কুমাৰ ভূঞা]] * [[চৈয়দ আব্দুল মালিক]] * [[বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা]] * [[হেম বৰুৱা]] * [[চন্দ্ৰপ্ৰভা শইকীয়ানী]] * [[পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা]] * [[তৰুণৰাম ফুকন]] * [[নৱকান্ত বৰুৱা]] * [[হোমেন বৰগোহাঞি]] * ড° [[ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} {{অসমৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনী}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া আলোচনী]] a97n0nk5qpsh0xi4ttppyfz4vo51fne 0 6624 622285 607863 2026-08-01T07:24:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622285 wikitext text/x-wiki {{verify}} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox Indian Jurisdiction |type=নগৰ |native_name=বিশ্বনাথ চাৰিআলি |other_name= |nickname = চাৰিআলি | skyline = Holy Biswanath (2).JPG |latd = 26.75 |longd = 94.22 |locator_position = left |state_name =অসম |district = [[বিশ্বনাথ জিলা]] | region = [[উত্তৰ-মধ্য অসম]] |leader_title = আয়ুক্ত |leader_name = |altitude = |population_as_of = 2011 |population_total = 19145 |population_density = |area_magnitude= km² |area_total = |area_telephone = |postal_code =৭৮৪১৭৬ |vehicle_code_range = |sex_ratio = |unlocode = |website = |footnotes = }} '''[[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]]''' ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা]]ৰ সদৰ । বিশ্বনাথ চাৰিআলি নগৰ বৰ্তমান বিশ্বনাথ চাৰিআলি পৌৰসভাৰ অন্তৰ্গত । ই [[তেজপুৰ]]ৰ পৰা প্ৰায় ৭৫ কিঃমিঃ আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা প্ৰায় ২৫৫ কিঃমিঃ নিলগত অৱস্থিত। বিশ্বনাথ মন্দিৰ বা [[গুপ্তকাশী]] আৰু [[বিশ্বনাথ ঘাট]] পৰ্যটকৰ বাবে এক আকৰ্ষণীয় ঠাই । মূলতঃ ব্ৰিটিছৰ দিনতে স্থাপন হোৱা কেইবাখনো চাহ বাগিছা আৰু তাৰ লগত জড়িত ব্যৱসায় বাণিজ্যক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই নগৰখন গঢ় লৈ উঠিছিল । বিশ্বনাথ চাৰিআলিৰ অন্তৰ্গত [[মোনাবাৰী চাহ বাগান]] এছিয়াৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বৃহৎ চাহ বাগান<ref>{{cite web| url = http://www.indianetzone.com/6/bishwanath_chariali.htm| title = Bishwanath Chariali, Sonitpur| accessdate = ২০১১-১১-২৮| work = অসম| publisher = Indianetzone}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। ==ভৌগোলিক তথ্য== বিশ্বনাথ চাৰিআলিৰ স্থানাংক হৈছে {{Coord|26.67|N|93.17|E|}}<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/03/Bishnath.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305200821/http://www.fallingrain.com/world/IN/03/Bishnath.html |date=2016-03-05 }}Biswanath, India page</ref> আৰু গড় উচ্চতা {{convert|72|m|ft}}। বিশ্বনাথ চাৰিআলিৰ পূবে বৰগাং নৈ, পশ্চিমে ঘিলাধাৰী নৈ, উত্তৰে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু দক্ষিণে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] অৱস্থিত। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি নগৰ সমিতি অঞ্চলৰ জনসংখ্যা আছিল ১৯,১৪৫জন য'ৰ ৫১% পুৰুষ আৰু ৪৯% মহিলা। ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ইয়াৰ স্বাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮০%<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |access-date=2004-06-16 |archivedate=2004-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |deadurl=no }}</ref>। পুৰুষ আৰু মহিলাৰ স্বাক্ষৰতাৰ হাৰ ক্ৰমে ৮৫% আৰু ৭৫%। ==যোগাযোগ== বিশ্বনাথ চাৰিআলিৰ মাজেৰে ৫২ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাই পথ পাৰ হৈছে। এই পথেৰে পূবে [[লখিমপুৰ]] আৰু পশ্চিমে গুৱাহাটীলৈ যাব পাৰি। বিশ্বনাথ চাৰিআলি নগৰৰ কেন্দ্ৰৰ পৰা উত্তৰলৈ চাৰিআলি পাভৈ পথেৰে হৈ অৰুনাচলৰ সীমামূৰীয়া অঞ্চলসমূহলৈ যাব পাৰি। এই পথেৰে ৩ কিঃমিঃ উত্তৰলৈ বিশ্বনাথ ৰে'ল ষ্টেশ্যন পাব পাৰি। আনহাতে চাৰিআলিৰ কেন্দ্ৰৰ পৰা দক্ষিনলৈ যোৱা গড়কাপ্টানি বিভাগৰ পথেৰে প্ৰায় ১১ কিঃমিঃ দূৰলৈ গ'লে [[বিশ্বনাথ ঘাট]] পোৱা যায়। নগৰৰ সোঁমাজতে '[[অসম ৰাজ্যিক পথ পৰিবহন নিগম]]'ৰ বাছ আস্থান অৱস্থিত। ইয়াৰে আশে-পাশে বেচৰকাৰী বাছ সেৱাৰ বাবে বিভিন্ন আস্থান আছে। ==নামৰ উৎপত্তি== এই নগৰৰ নিচেই ওচৰত থকা বুৰঞ্জী প্ৰসিদ্ধ [[বিশ্বনাথ]] অঞ্চলৰ নাম অনুসৰি এই নগৰৰ নাম বিশ্বনাথ চাৰিআলি হয়। পূৰ্বতে ব্ৰিটিছ শাসনকালত এই নগৰৰ আশে-পাশে থকা চাহ বাগিচাসমূহত উৎপাদিত [[চাহ]] [[কলিকতা]]ৰ বন্দৰলৈ নিবলৈ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ জলপথ একমাত্ৰ পথ আছিল। সেয়ে সেই সময়ত [[বিশ্বনাথ ঘাট]] উল্লেখযোগ্য স্থান আছিল। গতিকে বৰ্তমানৰ চাৰিআলি নগৰৰ মাজ মজিয়াত থকা চাৰিআলিটোক বিশ্বনাথ চাৰিআলি বোলা হয়। ==সাহিত্য-সংস্কৃতি== [[Image:বীনাপানি নাট্য সমাজ.jpg|thumb|right|200px|বীণাপাণি নাট্য সমাজ]] [[Image:মূৰ্চ্ছনা.jpg|thumb|right|200px|মূৰ্চ্ছনা কলা নিকেতন]] বিশ্বনাথ চাৰিআলি এখন সাংস্কৃতিকভাৱে আগবঢ়া ঠাই। ইয়াত দুটা ছবিঘৰ আৰু এটা ৰাজহুৱা প্ৰেক্ষাগৃহ আছে।বৰ্তমান এটা ছবিঘৰ বন্ধ হৈছে। "[[বীণাপাণি নাট্য মন্দিৰ]]"এ বহুকাল ধৰি সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰত উদ্যোগ লৈ আহিছে। বিশ্বনাথ চাৰিআলিত প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা সূৰ্য্য বৰা একাংক নাট প্ৰতিযোগিতা অসমৰ নাট্য জগতৰ এক উজ্জ্বল ভোটাতৰা । এই প্ৰতিযোগিতাৰ জৰিয়তে বহুতো অভিনেতা - অভিনেত্ৰী পাছলৈ অসমৰ বহল সাংস্কৃতিক জগতখনত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে ৷ তাৰে কেইজনমানৰ নাম তলত উল্লেখ কৰা হৈছে ৷ বৃহত্তৰ বিশ্বনাথ চাৰিআলি অঞ্চলৰ বিভিন্ন নামঘৰত মহাপুৰুষীয়া ভাওনা অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে যি বহুতো প্ৰতিভাৱান আৰু সম্ভাৱনাপূৰ্ণ অভিনেতাৰ জন্ম দিছে ৷ [http://www.murchana.blogspot.com "মুৰ্চ্ছনা"] বিশ্বনাথ চাৰিআলিৰ আন এটি উল্লেখযোগ্য সামাজিক-সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান। এই অনুষ্ঠানৰ জন্ম হৈছিল ২০ জুন, ১৯৯৭ চনত। অনুষ্ঠানটিৰ প্ৰধান লক্ষ্য আৰু উদ্দেশ্য হৈছে কণ কণ শিশু সকলৰ সবল মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ লগতে উঠি অহা যুৱক যুৱতী সকলক বিভিন্ন সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ জ্ঞাণ দি সৰ্বাঙ্গীন উন্নতি সাধন কৰা। ===নগৰখনত জন্ম গ্ৰহণ কৰা উল্লেখযোগ্য সাহিত্যকসকল=== #[[কমলাকান্ত ভট্টাচাৰ্য্য]]:- এখেতক অগ্নিকবি বুলি জনা যায়। ১৮৫৩ চনত [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]]ৰ গড়েহাগি গাঁৱত এখেতৰ জন্ম হয়। এখেত একেধাৰে কবি, প্ৰৱন্ধকাৰ আৰু সমাজ সংস্কাৰক আছিল। "চিন্তানল" আৰু "চিন্তাতৰঙ্গ" তেখেতৰ দুখন গভীৰ জাতীয় চেতনাৰ উদ্বুদ্ধ কবিতা পুথি।তেখেতৰ চিন্তাত সদায় এখন কৰ্ম্মমুখী, স্বাধীন আৰু সমতাৰ ভাৰত গঢ়াৰ গভীৰ চিন্তা দেখা যায় । ১৯২২ চনত যোৰহাটত অনুষ্ঠিত হোৱা [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ সভাপতিৰ আসন অলংকৃত কৰি [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]]ৰ গৌৰৱ বঢ়াইছিল। ১৯৩৬ চনত এইজনা মহান সাহিত্যিকৰ মৃত্যু হয়। #[[লক্ষ্মীধৰ শৰ্মা]]:- এই অঞ্চলৰ আন এজন সাহিত্যিক হ'ল লক্ষ্মীধৰ শৰ্মা । এখেত দেশপ্ৰাণ লক্ষ্মীধৰ শৰ্মা নামে জনাজাত। তেখেত এজন স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আছিল।তেখেতৰ প্ৰধান সাহিত্য সম্ভাৰ হ'ল:- "বৰ্থতাৰ দান", "দেশৰ কথা", "নিৰ্মলা" আদি।'চিৰাজ' আৰু 'বিদ্ৰোহিনী' গল্প তেওঁৰ অমৰ সৃষ্টি। 'ছিৰাজ' গল্পৰ আলমত [[ছিৰাজ (১৯৪৮ চলচ্চিত্ৰ)]] কথাছবি নিৰ্মাণ হৈছিল। দেশপ্ৰাণ লক্ষ্মীধৰ শৰ্মাৰ ১৯৩৪ চনত মৃত্যু হয়। #[[দীননাথ শৰ্মা]]:- [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]]ৰ আন এগৰাকী সাহিত্যিক হ'ল ৰ্স্বগীয় দীননাথ শৰ্মা। হাইস্কুলত পঢ়িথকা সময়ৰ পৰাই এখেতে [[আৱাহন]]ত লিখামেলা কৰিছিল। এখেতক ১৯৪০ চনত সত্যনাথ বৰা দেৱৰ জীৱনীৰ বাবে [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ 'কমলা দেৱী শিশু সাহিত্য' পুৰস্কাৰৰে পুৰস্কৃত কৰা হয়।পূবভৰলী অঞ্চলৰ প্ৰথমজন সাহিত্যিক পেঞ্চনাৰ ম #[[ক্ষীৰধৰ বৰুৱা]] (বিজ্ঞান লেখক):- [[বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক বৰুৱা এজন বিজ্ঞান সাহিত্যৰ সুপ্ৰতিষ্ঠিত লেখক। এখেত কিছুদিন অসমৰ জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান আলোচনী "বিজ্ঞান জেউতি"ৰ সম্পাদকৰ দায়িত্বত আছিল। জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞানক জনপ্ৰিয় কৰাৰ বাবে এখেতে বহুদিন ধৰি কাম কৰি আহিছে। বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কৰণৰ বাবে এখেতে ২০০৪ চনত, "বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কৰণ"ৰ ৰাষ্টীয় বঁটা লাভ কৰি চাৰিআলিলৈ গৌৰৱ কঢ়িয়াই আনিছে। ==উল্লেখযোগ্য ঠাই== # [[বিশ্বনাথ ঘাট]] # [[মোনাবাৰী চাহ বাগান]] # গাংমৌ থান # কাঠনিবাৰী ঘাট # [[কুৱঁৰী পুখুৰী]] # প্ৰতাপগড় # [[ফলফলি পুখুৰী]] ==শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান== বিশ্বনাথ উন্নয়ন খণ্ড, সাকোমঠা উন্নয়ন খণ্ড আৰু বিশ্বনাথ চাৰিআলি নগৰত থকা প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১০৩ খন। # উত্তৰ পূব ভাৰত কৃষি যন্ত্ৰ পৰীক্ষণ আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান (North Eastern Region Farm Machinery Training and Testing Institute) [[http://nerfmtti.nic.in]] : বিশ্বনাথ চাৰিআলি নগৰৰ পৰা দক্ষিণে বিশ্বনাথ ঘাট ৰোডেৰে প্ৰায় ৪ কিমি. নিলগত অৱস্থিত ভাৰত চৰকাৰৰ এক উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠান । ইয়াত কৃষি বিষয়ক বিভিন্ন ধৰণৰ যন্ত্ৰ পাতি যেনে ট্ৰেক্টৰ, পাৱাৰ টিলাৰ, ৰটাভেটৰ ইত্যাদিৰ পৰীক্ষণৰ লগতে কৃষি বিষয়ক যন্ত্ৰ পাতি চালনাৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয় । # জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ:-১৯৫৫ চনত প্ৰতিস্থা কৰা বুনিয়াদী প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰটোৰ ঠাইত চৰকাৰে জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ(DIET) প্ৰতিস্থা কৰে।ইয়াৰ প্ৰথম অধক্ষ্য আছিল ড: লোহিত গোস্বামী। ===মহাবিদ্যালয় সমুহ=== # [[বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয়]];-১৯৬০ চনত প্ৰথম কলা শাখাৰে এই মহাবিদ্যালয় আৰম্ভ কৰা হয়।১৯৭০ চনত বিজ্ঞান শাখা খোলা হয়।মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰথম অধক্ষ্য আছিল কমল নাৰায়ন দাস। # বিশ্বনাথ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়।:- ১৯৮৮ চনত এই মহাবিদ্যালয় স্থাপন হয়।এই মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিস্থাপক অধক্ষ্য আছিল তীৰ্থেশ্বৰ শৰ্ম্মা। # [[বিশ্বনাথ কৃষি মহাবিদ্যালয়]]:-১৯৮৮ চনত বিশ্বনাথ চাৰিআলিত অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত বিশ্বনাথ কৃষি মহাবিদ্যালয় স্থাপন কৰা হয়। # বিশ্বনাথ কলেজ অৱ এডুকেশ্বন:- ১৯৯২ চনত স্থাপন হয়। ===উচ্চ আৰু উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় সমুহ === # [[চাৰিআলি উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু বহুমুখী বিদ্যালয়]] :-১৯৪১ চনত স্থাপন হোৱা এই বিদ্যালয়ে ২০০৫ চনত হীৰক জয়ন্তী বৰ্ষ পালন কৰিছে।প্ৰতিস্থাপক প্ৰধান শিক্ষক ৰমেশ শৰ্ম্মা। # চাৰিআলি বালিকা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়:- এই বিদ্যালয় ১৯৫৬ চনত স্থাপন হয়।প্ৰতিস্থাপক প্ৰধান শিক্ষয়িত্ৰী বীণা আগৰৱালা।১৯৯১ চনত এই বিদ্যালয় উচ্চতৰ মাধ্যমিকলৈ উন্নীত হয়। # চাৰিআলি একাডেমী:- ১৯৬০ চনত স্থাপন হোৱা এই বিদ্যালয়ৰ প্ৰতিস্থাপক প্ৰধান শিক্ষক তুলসী ফুকন। # চাৰিআলি আদৰ্শ বিদ্যাপীঠ :- ১৯৮২ চনত স্থাপন হোৱা এই বিদ্যালয়ৰ প্ৰতিস্থাপক প্ৰধান শিক্ষক নগেন চন্দ্ৰ বৰা। # [[জৱাহৰ নৱোদয় বিদ্যালয়]]:-১৯৯৪ চনত এই বিদ্যালয় স্থাপন হয়। বিদ্যালয়খন কেন্দ্ৰীয় মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদৰ অধীনস্থ। ===ব্যক্তিগত খণ্ডৰ উল্লেখযোগ্য বিদ্যালয়/মহাবিদ্যালয়=== # শংকৰ দেৱ শিশু/বিদ্যা নিকেতন # লিটিল ষ্টাৰ স্কুল # দ্য ইষ্ট ইণ্ডিয়া স্কুল # জ্ঞান ভাৰতী স্কুল # চেইণ্ট জেভিয়াৰ্চ স্কুল # চাৰিআলি অভ্যসন বিদ্যাপীঠ # পাৰ্ল একাডেমী # [[অৰিয়েন্ট ফ্লাৱাৰ জুনিয়ৰ কলেজ]] # ডেফনি জুনিয়ৰ কলেজ # তৰুণ চন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য সোঁৱৰণী কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} {{Geographic location |Centre = বিশ্বনাথ চাৰিআলি |North = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] |Northeast = |East = [[বৰগাং নৈ]] |Southeast = |South = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] / [[নগাঁও জিলা]] |Southwest = |West = [[ঘিলাধাৰী নৈ]] |Northwest = }} {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:বিশ্বনাথ]] kv8yqsy7v4dpmzdc8ky2olb89h7l07p 0 6866 622294 594690 2026-08-01T08:06:35Z ~2026-42472-54 51013 622294 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২<ref name ="DMC"/> | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, [[আইএএছ]] | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, [[আইপিএছ]] | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত চহৰখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ই ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল। "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ শব্দ। চুতীয়া শব্দ "ডি-" অৰ্থ "পানী"। ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] tuzp5qdf8p4gbrims6h8lapifot9kvj 622295 622294 2026-08-01T08:08:15Z ~2026-42472-54 51013 /* */ 622295 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২<ref name ="DMC"/> | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত চহৰখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ই ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ নাম "ডিবৰুমুখ"ৰ শব্দৰ পৰা আহিছে। [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল। "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ শব্দ। চুতীয়া শব্দ "ডি-" অৰ্থ "পানী"। ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] i3y1mn13l5y3z2wlzzo5pkh1b38kunx 622307 622295 2026-08-01T08:41:55Z KhiLanTzi 23530 /* নামৰ উৎপত্তি */ উৎস অনুসৰি 622307 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = 𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫 (tēe phao)<ref>{{cite web|title=Indigo|website=IndiGo|url=https://www.goindigo.in/domestic-flights/kochi-to-dibrugarh-flights.html|access-date=13 Feb 2026}}</ref> | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২<ref name ="DMC"/> | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}},{{lang-aho|𑜄𑜣; 𑜇𑜰𑜫}}<ref>{{cite web|title= TAI ELEMENTS IN THE PLACE NAMES OF ASSAM |website=sealang.net|page=1030|url=http://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf|access-date=14 Feb 2026}}</ref>), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত চহৰখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ই ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="DMC"/> ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড়ৰ শব্দটো দিবাৰুমুখৰ পৰা আহিছে যত ডিব্ৰু শব্দটো হয়টো ডিমাছা শব্দ ডিব্ৰুৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ ফোঁহা নাইবা ডিবৰু নদীৰ পৰা আহিছে আৰু গড় মানে গড় বন্ধা।<ref>{{Cite web |title=About Dibrugarh |website=Dibrugarh University |publisher=Dibrugarh University |url=https://www.dibru.ac.in/about-dibrugarh |language=en |access-date=2026-08-01}}</ref> ডিবৰু আৰু ডিব্ৰু দুয়োটা ডিমাছা শব্দ। ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। যুদ্ধখনত চুতীয়াৰ‌ নৈতৃত্ব দিছিল কাশিতৰা, বৰপাত্ৰ, চুলুকি চেতিয়া আৰু বুঢ়া বৰুৱা নামৰ চাৰিজন বিষয়াই<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। আহোম সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল ৰজা চুহুংমুঙৰ লগতে দুজন মুখ্য গোহাঁই ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁইয়ে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিব্ৰুক''টি-ফাও'' বুলি জনা গৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত ৰজা চুহুংমুঙে ১৫২৭ চনত চাওলুং চুলিঙক ডিব্ৰুগড় প্ৰদেশৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867|title=Ahom-buranji|date=12 November 1939|via=Internet Archive}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে মহানগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম চহৰখনত নতুন অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ অনুমোদন আৰু বিভিন্ন কামত মাটি ব্যৱহাৰৰ অনুমোদন দিয়া, চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ উন্নতি কৰা, বাণিজ্যিক, আৱাসিক আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যৰ দিশত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰা, অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা বিভাগৰ জৰিয়তে অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ আকস্মিক পৰিস্থিতিৰ পৰিকল্পনা কৰা, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, জনস্বাস্থ্য ব্যৱস্থা আৰু অনাময় সেৱাৰ সৃষ্টি কৰা, নগৰীয়া বনজ উন্নয়নৰ দৰে পৰিৱেশগত দিশৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰা, মানসিক আৰু শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত, বাৰ্ধক্য আৰু মহিলা দৰে সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বিকাশৰ বাবে কাম কৰা, চহৰখনৰ বস্তি আৰু দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলোৱা আদি কামৰ লগত জড়িত। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহন== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ। ইয়াত সামগ্ৰী ভৰোৱা আৰু নমাই অনাৰ বাবে এটা সামগ্ৰীৰ চোতালৰ লগতে এটা ট্ৰাকশ্বেডো গঢ়ি তোলা হৈছে। এই ট্ৰাকশ্বেডত এটা সময়ত ২৫খন ট্ৰাক থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত টাইমছ অফ আছামৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] ocxc4dis517tzoq9jb6db4wurlnb4ic 0 8544 622287 387476 2026-08-01T07:26:15Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622287 wikitext text/x-wiki {{Assam-geo-stub}} {{Infobox Indian jurisdiction | native_name = বিহপুৰীয়া | type = নগৰ | latd = 27.03 | longd = 93.90 | state_name = অসম | district = [[লখিমপুৰ জিলা| লখিমপুৰ]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 102 | population_as_of = 2001 | population_total = 10867| area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''বিহপুৰীয়া''' ({{lang-en|Bihpuria}}) ('''বিহপুৰীয়া গাঁও''' হিচাপেও পৰিচিত) [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ এখন নগৰ। ১৯৬২ চনতে [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা নগৰ ঘোষিত হোৱা [[বিহপুৰীয়া নগৰ সমিতি]]ৰ অধীনস্থ অঞ্চলত ১৪টা নগৰ সমিতি ৱাৰ্ড আছে (২০১১ চনৰ তথ্য অনুসৰি)। ==বিহপুৰীয়া নামৰ উৎপত্তি== বিহপুৰীয়া বুলিলে কেৱল একে নামৰ নগৰখনকে নুবুজাই এক বিস্তীৰ্ণ অঞ্চল বুজোৱা হয়। সবল ঐতিহাসিক প্ৰামাণ্যৰ অভাৱৰ হেতু এই নামৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কেইবাটাও মতবাদ আছে। এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি এই অঞ্চলৰ পূৰ্বৰ লোকসকল বিহু উৎসৱৰ নাম গোৱাত পটু আছিল বাবেই ইয়াৰ নাম ''বিহুপুৰীয়া'' আৰু পৰৱৰ্তী কালত তাৰ পৰাই বিহপুৰীয়া হ'লগৈ। <ref name="ধৰ্মেশ্বৰ কটকী">{{cite book | title=বিহপুৰীয়াৰ ইতিবৃত্ত (গ্ৰন্থ: স্মৃতিগ্ৰন্থ, শতজান, অসম বিজ্ঞান সমিতিৰ ৫৩ সংখ্যক অধিৱেশন, বিহপুৰীয়া) | publisher=সম্পাদনা সমিতি, অসম বিজ্ঞান সমিতিৰ ৫৩ সংখ্যক অধিৱেশন, বিহপুৰীয়া| author=ধৰ্মেশ্বৰ কটকী | authorlink=ধৰ্মেশ্বৰ কটকী | year=২০২১ | location=বিহপুৰীয়া | pages=১৩-১৮}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাৰ আৰম্ভনিতে যেতিয়া মোৱামৰীয়াসকলে প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল। মোৱামৰীয়াসকলৰ এটা অংশ বৰ্তমানৰ বিহপুৰীয়া অঞ্চলৰ এক আদিমবাসী গোট হিচাপেও জনা যায়, আৰু শক্তিমন্ত এই জনগোটৰ মাজত কেইবাজনো 'বীৰপুৰুষ'ৰ জন্ম হোৱা বাবে এই অঞ্চলৰ নাম ''বীৰপুৰ'' হয়গৈ। এই বীৰপুৰ নামেই মুখবাগৰি বিহপুৰ বা বিহপুৰীয়া হয় বুলি একাংশৰ মত। <ref name="ধৰ্মেশ্বৰ কটকী"/> আন এক মতবাদ মতে অষ্টাদশ শতিকাৰ মাজভাগতে ডফলাসকলে এই অঞ্চলত উপদ্ৰৱ কৰাত আহোম স্বৰ্গদেউৱে ইয়ালৈ সেনা পঠিয়ায়। ডফলাক দমন কৰি সেনা গড়গাঁৱলৈ ঘূৰি যায়। যুঁজৰ পিছত মোৱামৰীয়াসকল আৰু ডফলাসকলৰ মাজত মিত্ৰতা হয়। ডফলাসকলে পিছত যুঁজৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বিহকাঁড়ৰ বাবে '''বিহৰ-পুৰীয়া''' তৈয়াৰ কৰি মোৱামৰীসকলক দিছিল। এই ভিত্তিতেই এই স্থানৰ নাম বিহপুৰীয়া বুলি সকলোৱে উল্লেখ কৰে। <ref name="কিৰণ চন্দ্ৰ গগৈ">{{cite book | title=বিহপুৰীয়া: নামৰ উৎপত্তি আৰু উন্নতিৰ অগ্ৰগতি (গ্ৰন্থ: লক্ষীমপুৰ দৰ্পণ) | publisher=অৰিয়েন্ট | author=কিৰণ চন্দ্ৰ গগৈ | authorlink=কিৰণ চন্দ্ৰ গগৈ | year=২০০৯ | location=উত্তৰ লক্ষীমপুৰ | pages=৮২-৮৪}}</ref> ইয়াৰ প্ৰমাণ হিচাপে বিহপুৰীয়া নগৰৰ সমীপতে ''ডফলা পথাৰ'' গাওঁখন আছে। মোৱামৰীসকলে ডফলাৰ লগত তেওঁলোকৰ মিত্ৰতাৰ চিনস্বৰূপে বিহপুৰীয়াৰ উপকন্ঠত ডফলাৰ কটকী ৰখাৰ ব্যৱস্থা কৰা ঠাইখিনি বৰ্তমান ''কটকীবৰী'' হিচাপে জনা যায়। <ref name="ধৰ্মেশ্বৰ কটকী"/> বৰ্তমানৰ বিহপুৰীয়া নগৰৰ দক্ষিণ প্ৰান্তত সোনোৱাল কছাৰী আৰু ঠেঙাল কছাৰী গাঁওসমূহ আছে। কালিকাপুৰাণত উল্লেখ থকামতে সোনোৱালসকলৰ আদি বাসস্থান সৌমাৰপীঠৰ উত্তৰ-পূৱৰ কুকুৰী বেবেজীয়া। প্ৰাচীন কালত ইয়াত ''বিশ্বপুৰ'' নামৰ কছাৰী ৰজাৰ নগৰ থকাৰ পৰাই ঠাইডোখৰৰ নাম বিহপুৰ বা বিহপুৰীয়া হয় বুলিও ঠাৱৰ কৰা হয়। <ref name="মাণিক চন্দ্ৰ গগৈ">{{cite book | title=বিহপুৰীয়া: নামৰ আদিকথা আৰু স্বাধীনতাৰ প্ৰাক-কালৰ লোহিত ডিক্ৰং অঞ্চলৰ সংক্ষিপ্ত বিৱৰণ (গ্ৰন্থ: লোহিত প্ৰৱাহ, লোহিত ডিক্ৰং উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ মহাৰজত জয়ন্তীৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ) | publisher=লোহিত ডিক্ৰং উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, বিহপুৰীয়া| author=মাণিক চন্দ্ৰ গগৈ | authorlink=মাণিক চন্দ্ৰ গগৈ | year=২০১৭ | location=বিহপুৰীয়া | pages=২৫-৩৩}}</ref> <ref name="ধৰ্মেশ্বৰ কটকী"/> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== বিহপুৰীয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান হৈছে {{Coord|27.03|N|93.90|E|}} (অক্ষাংশ আৰু দ্ৰাঘিমাংশ)। <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bihpuria |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Bihpuriagaon.html |access-date=2012-01-21 |archivedate=2023-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502090053/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Bihpuriagaon.html |deadurl=yes }}</ref> সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা বিহপুৰীয়াৰ গড় উচ্চতা হৈছে {{convert|১০২|m|ft|abbr=on}}. ==জনসংখ্যা== ২০০১ চনৰ [[ভাৰতবৰ্ষ]]ৰ লোকপিয়ল<ref>{{GR|India}}</ref> অনুসৰি বিহপুৰীয়া নগৰৰ জনসংখ্যা আছিল ১০,৮৬৭। ইয়াৰে পুৰুষৰ শতকৰা হাৰ ৫৭% আৰু মহিলাৰ ৪৭%। বিহপুৰীয়াৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৭% (পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮২% আৰু মহিলাৰ ৭৩%)। সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় হাৰ ৫৯। ৫% তকৈ ওপৰত আছিল। সেই একে লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসাৰে বিহপুৰীয়াৰ ৬ বছৰৰ তলৰ শিশু মুঠ জনসংখ্যাৰ ১১%। ==ৰাজনৈতিক== বিহপুৰীয়া [[তেজপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|তেজপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-06 | work = Assam | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==বিহপুৰীয়াৰ বৈশিষ্ট্যমূলক স্থানসমূহ== বিহপুৰীয়া নগৰৰ দাঁতিকাষৰীয়া ঠাইসমূহত বিভিন্ন ধৰণৰ পৌৰাণিক থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত বিহপুৰীয়াৰ বদতিঘাটৰ সমীপত মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে এবাৰ পদাৰ্পণ কৰা চাঙিনীথান অৱস্থিত। <ref name="ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত উঃ লক্ষীমপুৰৰ ভূমিকা">{{cite book | title=ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত উঃ লক্ষীমপুৰৰ ভূমিকা | publisher=লক্ষীমপুৰ জিলা মুক্তি যুঁজাৰু সন্মিলন, উত্তৰ লক্ষীমপুৰ, অসম | author=শ্ৰী হৰিচন্দ্ৰ বৰুৱা, সম্পাদক | year=২০০১-২০০২ | location=উত্তৰ লক্ষীমপুৰ | pages=১}}</ref> নগৰৰ সমীপতে পূৱডিক্ৰং পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত নাহৰআটি গাঁৱত শংকৰদেৱৰ অন্যতম শিষ্য শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধ দেৱৰ থান অৱস্থিত। এই থানৰ অন্যতম আকৰ্ষণ বিন্দু হৈছে এই থানত থকা বান্দৰ। এই থানৰ উপৰিও ঐতিহাসিক বৃহৎ আকাৰৰ কন্দলী পুখুৰীৰ অন্যতম পৰ্যটন স্থল। পৌৰাণিক মতবাদ অনুসৰি এই পুখুৰীত এখন সোণৰ নাও আছিলি। যিখন নাও ডিক্ৰং নদীয়ে সেই পুখুৰীৰ পাৰ খঢ়হাই সেই সোণৰ নাওখন লৈ যায় আৰু যি স্থানেৰে এই নাওৱে গতি কৰিলে সেই স্থানত এটা জানৰ সৃষ্টি হল। যিটো জান বৰ্তমান নাওজান নামেৰে বিখ্যাত। ==শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ== ===বিদ্যালয়সমূহ=== * বিহপুৰীয়া ১ নং নগৰ নিম্ন বুনিয়াদী বিদ্যালয় (স্থাপিত: ১৯৪৭ চন) * বিহপুৰীয়া সদৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় * বিহপুৰীয়া মজলীয়া বিদ্যালয় * বিহপুৰীয়া কলেজিয়েট উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * লোহিত ডিক্ৰং উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় (স্থাপিত: ১৯৩৭ চন) * বিহপুৰীয়া বালিকা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * শংকৰদেৱ শিশু নিকেতন * বিহপুৰীয়া জাতীয় বিদ্যালয় * বিমলা প্ৰসাদ চলিহা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * অসম অন্ধ শিশু বিদ্যালয় * জৱাহৰ নৱোদয় বিদ্যালয়, বিহপুৰীয়া * বিহপুৰীয়া উদবাস্তু উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় (বাংলা মাধ্যম) * জ্ঞান সৌৰভ জাতীয় বিদ্যালয় (লাহলিয়াল)<ref>{{cite web | url = http://www.schoolsworld.in/schools/showschoolsinarea.php?block_name=BIHPURIA&district_code=1812 | title = Schools in Bihpuria | accessdate = 2012-11-03 | work = Assam | publisher = SchoolsWorld.in }}</ref> ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[বিহপুৰীয়া মহাবিদ্যালয়]] * [[পূব-ডিক্ৰং মহাবিদ্যালয়]] * [[বিহপুৰীয়া স্নাতকোত্তৰ প্ৰশিক্ষণ মহাবিদ্যালয়]] *লখিমপুৰ পলিটেকনিক ===চিত্ৰভঁৰাল=== {{Gallery |title= |width=200 | height=200 |align=center |footer= |File:'Jonaki Jugar Trimurti' (Three luminaries of the 'Jonaki' era)- Bust at Bihpuria, Lakhimpur.jpg|বিহপুৰীয়া সাহিত্য সভা ভৱনত জোনাকী যুগৰ ত্ৰিমূৰ্ত্তি |File:Bihpuria Post Graduate Training College-Entrance.jpg|বিহপুৰীয়া প'ষ্ট গ্ৰেজুৱেট ট্ৰেইনিং কলেজ }} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:বিহপুৰীয়া]] l1p45jm7l4mhefvyvieiex8c09qzgfm 0 22486 622312 529164 2026-08-01T08:56:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622312 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ভট্টদেৱ | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = বৈকুণ্ঠনাথ | birth_date = ১৫৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ | birth_place = কামৰূপৰ বিজনকুছি (বৰ্তমানৰ [[বিচানকুছি]]) | death_date = ১৬৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দ | death_place = বৰপেটা জিলাৰ ব্যাসকুছি সত্ৰ | occupation = কবি, অনুবাদক | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | genre = | movement = | notableworks = | spouse = | influences = | influenced = }} '''ভট্টদেৱ''' ({{lang-en|Bhattadeva}}, ১৫৫৮ – ১৬৩৮)<ref name="vedanti">{{cite web | url=http://www.vedanti.com/Legends/bhattadev.htm | title=Bhattadev | publisher=vedanti.com | accessdate=February 19, 2013 | archivedate=March 5, 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305023614/http://www.vedanti.com/Legends/bhattadev.htm | deadurl=yes }}</ref> [[অসম]]ৰ শঙ্কৰোত্তৰ কালৰ কবিসকলৰ ভিতৰত অন্যতম। ভট্টদেৱে সমসাময়িক সাহিত্যৰ প্ৰচলিত মাধ্যম পৰিহাৰ কৰি নতুন মাধ্যম এটা গ্ৰহণ কৰিবলৈ আগবঢ়াত যথেষ্ট সাহসৰ পৰিচয় দিছিল। সেয়ে এওঁকেই প্ৰকৃতাৰ্থত [[অসমীয়া]] গদ্য সাহিত্যৰ জনকৰূপে আখ্যায়িত কৰিব পাৰি ।<ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড॰ [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=১৫৮-১৫৯}}</ref> ভট্টদেৱৰ প্ৰকৃত নাম '''বৈকুণ্ঠনাথ ভাগৱত ভট্টাচাৰ্য''' বা চমুকৈ '''বৈকুণ্ঠনাথ ভট্টাচাৰ্য'''।<ref name="sulekha">{{cite web | url=http://creative.sulekha.com/eminent-personalities-of-assam_467977_blog | title=Eminent Personalities of Assam | publisher=creative.sulekha.com | accessdate=February 18, 2013 | author=Parmita Borah | archivedate=October 4, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004223814/http://creative.sulekha.com/eminent-personalities-of-assam_467977_blog | deadurl=yes }}</ref> খ্ৰীষ্টীয় ষোড়শ শতাব্দীৰ মাজভাগত [[কামৰূপ]]ৰ (বৰ্তমান বৰপেটা জিলাৰ বিচানকুছি) অন্তৰ্গত বিজনকুছিত জন্ম হয়। এওঁৰ পিতৃৰ নাম চন্দ্ৰ ভাৰতী। সেই কালৰ মানুহে তেওঁক ব্যাসৰ অৱতাৰ হেন জ্ঞান কৰিছিল। তেওঁ [[পাটবাউসী সত্ৰ]] আৰু [[ব্যাসকুছি সত্ৰ]] স্থাপন কৰে। ইয়াতেই ১৫৬০ শক ইং ১৬৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ভট্টদেৱে ইহলীলা সম্বৰণ কৰে।<ref name="sarma"></ref> ==সাহিত্যিক অৱদান== দামোদৰদেৱে [[পৰীক্ষিতনাৰায়ণ]]ৰ ৰাজৰোষত পৰি [[কামৰূপ ৰাজ্য]] এৰি [[কোচবিহাৰ]]লৈ যোৱাৰ সময়ত ভট্টদেৱেক আন আন উপদেশৰ লগতে কথা ৰূপে এখন ভাগৱত ৰচনা কৰিবলৈ কয়। সেইমতেই ভট্টদেৱে টীকাভাষ্য অনুসৰণ কৰি প্ৰথম স্কন্ধ ৰচনা কৰি [[দামোদৰদেৱ]]ক দেখুওৱাত দামোদৰদেৱে বিশদ আৰু ব্যাপক আলোচনাৰে নিলিখি চমু আৰু সৰল কথাৰূপে দিবলৈ কয়। এই মৰ্মে ভট্টদেৱে ভাগৱতৰ সাৰমৰ্ম '[[কথা-ভাগৱত]]' ৰচনা কৰে। ইয়াৰ পিছত ভট্টদেৱে '[[কথা গীতা]]', '[[কথা-ৰত্নাৱলী]]' আদি গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে।<ref name="sarma"></ref> ==বিভিন্ন গ্ৰন্থসমূহ== * কথা গীতা<ref name="sulekha"/> * [[কথা-ভাগৱত]]<ref name="sulekha"/> * কথা ৰত্নাৱলী<ref name="sulekha"/> * শৰণমালিকা<ref name="sulekha"/> * গুৰুবংশাৱলী<ref name="sulekha"/> * প্ৰসঙ্গমালা * ভক্তিসাৰ (সংস্কৃত ভাষাত ৰচিত)<ref name="vedanti"/> * [[ভক্তিবিবেক]] (সংস্কৃত ভাষাত ৰচিত)<ref name="vedanti"/>''('ভক্তিবিবেক' পুথিখনি প্ৰাচীন অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল চলিহা বাৰেঘৰ সত্ৰৰ তৃতীয়গৰাকী ধৰ্মাচাৰ্য (সত্ৰাধিকাৰ) শ্ৰীশ্ৰী শ্ৰীৰামদেৱে। ১৬৪৭ শকত এই অনুবাদ পুথিখনি সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছিল।)'' ==উপাধি, সন্মান== ভট্টদেৱক ভাগৱতত ব্যুত্পত্তি আৰু ব্যাখ্যাত অসাধাৰণ ক্ষমতা দেখি পণ্ডিতসমাজে ,ওঁক '''কবিৰত্ন''' আৰু '''ভাগৱত ভট্টাচাৰ্য''' এই দুটা উপাধিৰে বিভূষিত কৰিছিল। ==ভট্টদেৱৰ গদ্যৰ))ীতি== তিনিখন (কথা-ভাগৱত, কথা গীতা, কথা-ৰত্নাৱলী) অতি প্ৰসিদ্ধ আৰু তত্ত্বপ্ৰধান সংস্কৃত শাস্ত্ৰ অসমীয়া গদ্যলৈ ৰূপান্তৰ কৰিলেও ভট্টদেৱে দৈনন্দিন কথ্যভাষাক গ্ৰহণ কৰা নাছিল। কথ্যভাষাৰে এটা সাধু আৰু গম্ভীৰ ৰূপ গ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু '''কথা ভাগৱত'''ৰ ঠায়ে ঠায়ে তেওঁৰ ৰীতি ছন্দবন্ধী হৈ পৰিছে। বাক্যবোৰ অন্ত্যনুপ্ৰাসযুক্ত আৰু শব্দাবিন্যাস ৰীতি সমযুক্ত হৈছে। ভট্টদেৱৰ বাক্যত শব্দবিন্যাসৰ প্ৰণালী নিখুঁত আৰু [[ব্যাকৰণ]] প্ৰয়োগত বিশুদ্ধ। বাক্যবোৰ চুটি চুটি আৰু সংস্কৃতীয়া প্ৰভাৱৰ পৰা মুক্ত। তত্সম আৰু তদ্ভৱ শব্দ প্ৰয়োগৰ সমতা ৰক্ষা কৰি তেওঁ বাক্যবোৰ ৰচনা কৰিছে। অসমীয়া গদ্যক গধুৰ ভাৱ-প্ৰকাশৰ বাহক ৰূপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে [[অসমীয়া সাহিত্য]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]ত ভট্টদেৱৰ বিশেষ স্থান আছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Wikisource author|ভট্টদেৱ}} {{Reflist}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পাব্লিক ডমেইনৰ অন্তৰ্ভুক্ত লিখক]] 9lnp986kgfiyedcul7lv9ihlslja3p0 0 26319 622362 237962 2026-08-01T10:44:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622362 wikitext text/x-wiki {{Assam-geo-stub}} {{Infobox Indian Jurisdiction |native_name = মঙলদৈ |type = [[নগৰ]]/[[মহকুমা]] |skyline =mangaldaiSdsabha.jpg |thumb| |skyline_caption = মঙলদৈ সনাতন ধৰ্ম সভা |latd = 26.4333 | longd =92.0333 |locator_position = left |state_name = অসম |district = [[দৰং]] |leader_title = |leader_name = |altitude =33 m |population_as_of =2001 |population_total =23854 |population_density = |area_magnitude=5 sq. km |area_total = |area_telephone =03713 |postal_code =784125 |vehicle_code_range = AS 13 |sex_ratio =923:1000 |unlocode = |website = darrang.nic.in |footnotes = |}} '''মঙলদৈ''' ({{lang-en|Mangaldoi}}) [[অসম]]ৰ [[দৰং জিলা]]ৰ এখন মুখ্য নগৰ। এই নগৰখন মহাবাহু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ ওখপাৰত অৱস্থিত। নগৰখনৰ আৰম্ভনি কৰোতা সকল আছিল [[ইষ্ট-ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ বনিক চাহাবসকল। ইংৰাজ সকলে কোচ ৰজাৰ পৰা দৰং ৰাজ্য কাঢ়ি লৈ মঙলদৈতে দৰঙৰ শাসন কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। ১৯৮৩ চনত প্ৰয়াত [[হিতেশ্বৰ শইকীয়া]] অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হৈ থকাৰ সময়ত অসমৰ জিলাসমূহক পূনৰ্গঠন কৰা হৈছিল। সেইমতে ১৯৮৩ চনৰ জুলাইত অবিভক্ত দৰং জিলাৰ দুটা মহকুমা- মঙ্গলদৈ আৰু তেজপুৰক জিলা পৰ্যায়লৈ উন্নিত কৰা হয় আৰু নৱগঠিত জিলা দুখনক ক্ৰমে দৰং আৰু শোণিতপুৰ বুলি নামকৰণ কৰা হয়। নৱগঠিত দৰং জিলাৰ সদৰ স্থাপন কৰা হয় মঙলদৈ নগৰত আৰু আন এখন মহকুমা স্থাপন কৰা হয় ওদালগুৰিত । ইয়াৰ আগলৈকে মঙলদৈ আছিল একে নামৰ মহকুমাটোৰ সদৰ ঠাই।<ref>http://darrang.nic.in/darrang_files/dist.htm</ref> ==মঙলদৈ নামৰ উৎপত্তি== জনশ্ৰুতি অনুসৰি কোঁচ ৰজা পৰীক্ষীত নাৰায়নৰ কন্যা মঙ্গলাদেৱী বা মঙ্গলাকুৱৰীৰ বিবাহ আহোম স্বৰ্গদেউ চুখামফা বা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সতে এই ঠাইতে হোৱা বাবে এই ঠাইৰ নাম মঙ্গলদৈ হয়। কিন্তু বুৰঞ্জীবিদ সকলৰ মতে মঙ্গলাদেৱীৰ বিয়া যিহেতু কোঁচ হাজোতহে সম্পন্ন হৈছিল গতিকে তেওঁৰ বিয়াৰ দিনতো স্মৰনীয় কৰি ৰাখিবলৈ ঠাইখনৰ নাম মঙ্গলদৈ ৰখা কথাত সন্দেহ আহি পৰে। আন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি বৰনদী, ন-নৈ, নোৱানৈ, কুলশী, মঙ্গলদৈ আদি নৈ সমূহৰ জলৰাশীৰে আৰ্দ্ৰ অঞ্চলৰ লগতে তীৰস্থ ভূখণ্ডক মঙ্গলদৈ (পবিত্ৰ পানীৰে বিধৌত ঠাই) বোলা হৈছিল। যিহেতু এই নদীসমূহৰ পাৰস্থ অৰণ্যই মানুহৰ উপকাৰত অহা নানা সম্পদ অধিবাসীসকলক যোগান ধৰিছিল সেয়েহে এই অঞ্চলটো বুজাবলৈ আৰ্য শব্দ 'মঙ্গল'ৰ সতে বড়ো শব্দ 'দৈ' (পানী) যোগ হৈ এক নতুন স্থানবাচক শব্দ 'মঙ্গলদৈ'ৰ উৎপত্তি হোৱা বুলিও কোৱা হয়। ইংৰাজ কেপ্তেইন টমাছ ৱেলছ চাহাবে ,এই ঠাইত তেওঁ কৰা কাৰ্যৱলীৰ টোকা কমিচনাৰ চাহাবৰ ওচৰলৈ পঠোৱাৰ সময়তো মঙ্গলদৈ নামকে ব্যৱহাৰ কৰিছে। প্ৰবাদ আছে যে সেই সময়ত জনজাতীয় লোকসকল যেতিয়া বেহা বেপাৰ বা চৰকাৰী কাম সংক্ৰান্তত ইয়ালৈ আহিছিল তেতিয়া হেনো মৌ-গাল-দি'ৰ পৰা আহিলোঁ বুলি কৈছিল। বোধহয় তেতিয়া ইংৰাজসকলে উচ্চাৰণ কৰা 'Mungledye' শব্দৰ অনুকৰণ কৰোঁতে উচ্চাৰণ বিভ্ৰাট হৈ মৌ-গাল-দি হৈছিল।<ref>মঙলদৈ নগৰৰ ইতিহাস, শ্ৰী ধনপতি কলিতা</ref><ref>Glimpses Into the History of Assam by Promotha Nath Dutta</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== মঙলদৈ নগৰখনৰ পূব আৰু দক্ষিন পশ্চিমে থকা প্ৰধান নগৰ দুখন হৈছে ক্ৰমে [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]। মঙলদৈৰ পৰা গুৱাহাটীৰ দূৰত্ব ৬৮ কি.মি. আৰু তেজপুৰৰ দুৰত্ব ১১৩ কি.মি.। ভূ-ভাগৰ ভৌগোলিক অৱস্থান নিৰ্ণায়ক অঙ্ক মতে মঙলদৈ ২৬.২৫'৬০" উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯২.১'৬০ পঃ দ্ৰাঘিমাংশৰ মাজত অৱস্থিত। সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা নগৰখনৰ উচ্চতা ৩৩ মিটাৰ<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/03/Mangaldai.html |title=Maps, Weather, Videos, and Airports for Mangaldai, India |publisher=Fallingrain.com |date= |accessdate=2013-02-27 |archivedate=2012-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025232609/http://www.fallingrain.com/world/IN/03/Mangaldai.html |deadurl=yes }}</ref>। ==জলবায়ু== আৰ্দ্ৰভূমিৰ এই নগৰৰ জলবায়ু গৰমকালি ঘৰ্মাক্ত গৰম আৰু শীতত শুকান ঠাণ্ডা পৰে। নগৰখনৰ সাধাৰণ তাপমান ৩৬.৪০ ডিগ্ৰী আৰু ৮.৪ ডিগ্ৰী চেলচিয়াচৰ ভিতৰত থাকে। নগৰখনৰ ওপৰত বৰষূণৰ বাৰ্ষিক গড় ১৯৯৪.৪ ছে.মি.। ==উল্লেখযোগ্য ঠাই== * জিলা সংগ্ৰাহলয় * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান * বিষ্ণু মন্দিৰ * ৰজা হাউলী * বৰ মছজিদ ==আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল== {{multiple image | align = center | direction = horizontal | footer_align = center | image1 = | width1 = 195 | image2 = | width2 = 195 | image3 = | width3 = 195 | image4 = | width4 = 195 | footer = ''(বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ)'' মঙলদৈ মহাবিদ্যালয়, মঙলদৈ চৰকাৰী ল'ৰা উঃ মাঃ বিদ্যালয়, মঙলদৈ ডনবস্কো স্কুল, জিলা পুথিভঁৰাল }} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{-}} {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:দৰং জিলা]] 6ic2z31t3xrp2boutad4495hdxb0ipc 0 27027 622272 444877 2026-08-01T06:39:46Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622272 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = বিজয় কুমাৰ | image= | imagesize = | caption = | birth_date = ১৯ আগষ্ট ১৯৮৫ | birth_place = [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ৰ হমিৰপুৰ জিলাৰ হৰষৌৰ গাওঁ | nationality = {{flagicon|IND}} ভাৰতীয় | sport = ৰাইফল শ্বুটিং | residence = | country=[[ভাৰত]] | medaltemplates= {{MedalCompetition|[[অলিম্পিক]]}} {{MedalSilver | লণ্ডন ২০১২ | পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল}} {{MedalCompetition|ISSF বিশ্ব শ্বুটিং চেম্পিয়নশ্বিপ}} {{MedalSilver| বেইজিং ২০০৯ | পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল}} {{MedalSilver| বেন্নিং ২০১১ | পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল}} {{MedalCommonwealthGames}} {{MedalGold | মেলৱৰ্ণ ২০০৬ | পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল (দ্বৈত)}} {{MedalGold | মেলৱৰ্ণ ২০০৬ | পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল (একক)}} {{MedalGold | দিল্লী ২০১০ | পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল (দ্বৈত) }} {{MedalGold | দিল্লী ২০১০ | পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল(একক)}} {{MedalGold | দিল্লী | পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ চেণ্টাৰ ফায়াৰ পিষ্টল (দ্বৈত)}} {{MedalSilver | দিল্লী ২০১০ | পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ চেণ্টাৰ ফায়াৰ পিষ্টল (একক) }} {{MedalCompetition|[[এচিয়ান গেমছ]]}} {{MedalBronze | ড’হা ২০০৬| পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল }} {{MedalBronze | মেলৱৰ্ণ ২০০৯ | পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ চেণ্টাৰ ফায়াৰ পিষ্টল }} }} '''বিজয় কুমাৰ''' ({{lang-en|Vijay Kumar}}; জন্ম: ১৯ আগষ্ট ১৯৮৫) ভাৰতৰ এজন শ্বুটাৰ। ২০১২ চনৰ লণ্ডন [[অলিম্পিক]]ৰ পুৰুষৰ ২৫ মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল শাখাৰ তেওঁ ৰূপৰ পদক বিজয়ী। কুমাৰৰ ঘৰ [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ৰ হমিৰপুৰ জিলাৰ হৰষৌৰ গাঁৱত, কুমাৰ বৰ্তমান [[ভাৰতীয় সেনা]]ৰ ড’গ্ৰা ৰেজিমেণ্ট (১৬শ বেটেলিয়ান) ৰ ছুবেদাৰ মেজৰ হিচাপে কৰ্মৰত।<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-in-school/article3782661.ece</ref> তেওঁৰ খেলত বৰ্তমান পৃষ্ঠপোষকতা কৰে অলিম্পিক গ’ল্ড কুৱেষ্ট (Olympic Gold Quest)এ। তেওঁ Army Marksmanship Unit (AMU)ত ২০০৩ চনৰ পৰা নিয়োজিত হৈ আছে। কুমাৰৰ প্ৰশিক্ষক [[ৰাছিয়া]]ৰ পাৱেল স্মিৰ’ন’ভ। == শ্বুটিং কেৰিয়াৰ == ===২০০৬ - ২০০৯ === ২০০৬ চনৰ [[কমনৱেলথ খেলসমূহ]]ত বিজয় কুমাৰে ২টা সোণৰ পদক অৰ্জন কৰে, ইয়াৰ ভিতৰত আছিল পুৰুষৰ ২৫ মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল একক শাখা আৰু দ্বৈত শাখা, দ্বৈত শাখাত তেওঁ পেম্বা তামাঙৰ সৈতে এই পদক দখল কৰে। একেবছৰৰে [[এচিয়ান গেমছ]]টো তেওঁ এটা ব্ৰঞ্জৰ পদক দখল কৰে<ref>{{Cite web |title=himachal.us |url=http://himachal.us/2006/12/07/himachals-Vijay-Kumar-wins-bronze-medal-in-asian-games/1052/sports/avnish |access-date=2012-08-16 |archivedate=2011-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718161807/http://himachal.us/2006/12/07/himachals-vijay-kumar-wins-bronze-medal-in-asian-games/1052/sports/avnish |deadurl=yes }}</ref>। তাৰ পাছৰ বছৰ এচিয়ান চেম্পিয়নশ্বিপৰ ২৫ মিটাৰ চেণ্টাৰ ফায়াৰ পিষ্টলত তেওঁ দ্বিতীয় স্থান দখল কৰে। ২০০৯ চনত বেইজিঙত অনুষ্ঠিত ISSF বিশ্বকাপত ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টলত কুমাৰে ৰূপৰ পদক লাভ কৰে, চূড়ান্ত খেলত তেওঁক কেইথ চেণ্ডাৰচনে ০.১ প‍ইণ্টত পৰাজিত কৰে। === দিল্লী কমনৱেলথ খেলসমূহ, ২০১০ === স্বদেশৰ ৰাজধানী চহৰত অনুষ্ঠিত প্ৰতিযোগিতা খনত বিজয়ে সৰ্বমুঠ তিনিটা স্বৰ্ণ আৰু এটা ৰূপৰ পদক দখল কৰে। '''সোণৰ পদক (সমূহ)''' ১. পুৰুষৰ ২৫ মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল (দ্বৈত শখা)। ৭ অক্টোবৰ ২০১০ তাৰিখে গুৰপ্ৰীত সিং আৰু বিজয় কুমাৰে মুঠ ১১৬২ পইণ্ট অৰ্জন কৰি কমনৱেলথ খেলসমূহৰ নতুন অভিলেখ গঢ়ে। ২. পুৰুষৰ ২৫ মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল (একক শাখা) তেওঁ সৰ্বমুঠ ৭৮৭.৫ (কোৱালিফাইং ৰাউণ্ডত ৫৮৩ আৰু চূড়ান্ত ৰাউণ্ডত ২০৪.৫) পইণ্ট অৰ্জন কৰে, এই পইণ্টেৰে তেওঁ ভাৰতীয় খেলুৱৈৰ কমনৱেলথ খেলসমূহত পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টলৰ একক শাখাৰ সৰ্বোচ্চ পইণ্টৰ পূৰ্বৰ অভিলেখ ভংগ কৰে, ইয়াৰ আগতে সৰ্বোচ্চ পইণ্ট আছিল ৭৭৮.২ যিটো অভিলেখ ২০০৬ চনৰ মেলৱৰ্ণ কমনৱেলথ খেলসমূহত স্থাপিত হৈছিল। ৩. পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ চেণ্টাৰ ফায়াৰ পিষ্টল (দ্বৈত শাখা) হৰপ্ৰীত সিং (৫৮৬) আৰু বিজয় কুমাৰ (৫৭৩)এ মুঠ ১১৫৯ পইণ্ট অৰ্জন কৰে। '''ৰূপৰ পদক(সমূহ)''' ১. পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল ১০ অক্টোবৰ ২০১০ তাৰিখে ৫৭৪ পইণ্ট অৰ্জনেৰে এই প্ৰতিযোগিতাৰ পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টলত কুমাৰে ৰূপৰ পদক দখল কৰে, সোণৰ পদক দখল কৰে তেওঁৰ দ্বৈত প্ৰতিযোগিতাৰ সংগী হৰপ্ৰীত সিঙে (৫৮০ পইণ্ট)। === লণ্ডন অলিম্পিক, ২০১২ === বিজয় কুমাৰে লণ্ডন অলিম্পিক, ২০১২ত পুৰুষৰ ২৫মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টলত ৰূপৰ পদক দখল কৰে<ref>{{cite news| url=http://olympicsmedaltally.com/Vijay-Kumar-shoots-silver-medal-in-25m-rapid-fire-pistol-at-london-2012-olympics.html |title= Vijay Kumar shoots silver medal in 25m Rapid Fire Pistol at London 2012 Olympics| date= 3 August 2012| accessdate= 3 August 2012 | publisher= Olympics Medal Tally}}</ref> [[অলিম্পিক]]ত কুমাৰৰ গড় স্ক’ৰ আছিল ৯.৭৬৭, তেওঁ প্ৰথম পৰ্যায়ত ১০ ছেকেণ্ডত ৭টা ইনাৰেৰে ২৯৩ পইণ্ট অৰ্জন কৰে, কুমাৰৰ পদকটি আছিল [[২০১২ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিকত ভাৰত‎|লণ্ডন অলিম্পিকত ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় পদক<ref>{{cite news| url= http://www.doabaheadlines.co.in/story/14285| title= Vijay Kumar wins India a silver medal in 25m rapid pistol shooting| date=03 August 2012}}</ref>. ইয়াৰ আগতে লণ্ডন অলিম্পিকৰ পুৰুষৰ ১০মিটাৰ এয়াৰ পিষ্টল শাখাৰ চূড়ান্ত খেলত প্ৰৱেশ কৰাত ব্যৰ্থ হয় কুমাৰ, ২৮ জুলাইত অনুষ্ঠিত হোৱা এই খেলৰ প্ৰাৰম্ভিক ঘূৰণত কুমাৰে ৩১শ স্থানহে লাভ কৰে<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Vijay-Kumar-fails-to-qualify-for-10m-Air-Pistol-finals/articleshow/15236979.cms |title= Vijay Kumar fails to qualify for 10m Air Pistol finals | date= 29 July 2012 | accessdate= 3 August 2012 | newspaper= The Times of India | agency= Press Trust of India | location= London }}</ref> ==কেৰিয়াৰৰ সময় ৰেখা== ===২৫ মিটাৰ ৰেপিড ফায়াৰ পিষ্টল=== {| class="wikitable" style="font-size: 95%; text-align: center" ! ! ২০০২ ! ২০০৬ ! ২০০৭ ! ২০০৮ ! ২০০৯ ! ২০১০ ! ২০১১ ! ২০১২ |- |style="text-align: left"|অলিম্পিক |colspan=3 style="color: #cccccc"|- |— |colspan=3 style="color: #cccccc"|- |style="background: #ccffcc"|{{Silver2}} ৰূপ |- |style="text-align: left"|ৱৰ্ল্ড চেম্পিয়নশ্বিপ |style="color: #cccccc"|- |৩৪শ স্থান<br/>৫৬৯ |colspan=3 style="color: #cccccc"|- |- |style="text-align: left"|এচিয়ান গেমছ/AC | |style="background: #ccffcc"|4th<br/>৫৭৭+১৯৮.৩ |১৪শ<br/>৫৬৬ | | |- |style="text-align: left"|কমনৱেলথ খেলসমূহ |style="color: #cccccc"|- |style="background: #ccffcc"|{{Gold1}} স্বৰ্ণ<br/>581+197.2 |colspan=3 style="color: #cccccc"|Not held |- |style="text-align: left"|ৱৰ্ল্ড কাপ ১ |— |১৯শ<br/>৫৭৫ |৩৫শ<br/>৫৬১ |— |১০শ<br/>৫৭৭ |- |style="text-align: left"|ৱৰ্ল্ড কাপ ২ |— |১২শ<br/>৫৭৬ |৩৪শ<br/>৫৬৭ |৮ম<br/>৫৮০ |style="background: #ccffcc"|{{Silver2}} ৰূপ<br/>৫৮১+১৯৯.৪ |- |style="text-align: left"|ৱৰ্ল্ড কাপ ৩ |— |৩৭শ<br/>৫৬৮ |১৪শ<br/>৫৭২ |১৫শ<br/>৫৭৭ |১৬শ<br/>৫৭৬ |- |style="text-align: left"|ৱৰ্ল্ড কাপ ৪ |৩৮শ<br/>৫৬০ |২৫শ<br/>৫৭৩ |৪০শ<br/>৫৬৭ |৩৩শ<br/>৫৬২ |২১শ<br/>৫৭২ |- |style="text-align: left"|ৱৰ্ল্ড কাপ (ফাইনেল) |NQ |NQ |NQ |হয় |যোগ্যতা অৰ্জন |} * NQ: যোগ্যতা অৰ্জন নকৰিলে ===২৫ মিটাৰ চেণ্টাৰ-ফায়াৰ পিষ্টল=== {| class="wikitable" style="font-size: 95%; text-align: center" ! ! ২০০৬ ! ২০০৭ |- |style="text-align: left"|ৱৰ্ল্ড চেম্পিয়নশ্বিপ |২৭শ<br/>৫৭৭ |style="color: #cccccc"|- |- |style="text-align: left"|এচিয়ান গেমছ/AC |৯ম<br/>৫৮০ |{{Silver2}} ৰূপ<br/>৫৮২ |- |style="text-align: left"|কমনৱেলথ খেলসমূহ |— |style="color: #cccccc"|- |} ===২৫ মিটাৰ ষ্টেণ্ডাৰ্ড পিষ্টল=== {| class="wikitable" style="font-size: 95%; text-align: center" ! ! ২০০৭ |- |style="text-align: left"|ৱৰ্ল্ড চেম্পিয়নশ্বিপ |style="color: #cccccc"|- |- |style="text-align: left"|এচিয়ান গেমছ/AC |১২শ<br/>৫৬২ |- |style="text-align: left"|কমনৱেলথ খেলসমূহ |style="color: #cccccc"|- |style="text-align: left"|অলিম্পিক ১২ |style="color: #cccccc"|- |} ===১০ মিটাৰ এয়াৰ পিষ্টল=== {| class="wikitable" style="font-size: 95%; text-align: center" ! ! ২০০৫ |- |style="text-align: left"|অলিম্পিক |style="color: #cccccc"|- |- |style="text-align: left"|ৰ্ল্ড চেম্পিয়নশ্বিপ |style="color: #cccccc"|- |- |style="text-align: left"|এচিয়ান গেমছ/AC |— |- |style="text-align: left"|কমনৱেলথ খেলসমূহ |style="color: #cccccc"|- |- |style="text-align: left"|ৱৰ্ল্ড কাপ ১ |— |- |style="text-align: left"|ৱৰ্ল্ড কাপ ২ |— |- |style="text-align: left"|ৱৰ্ল্ড কাপ ৩ |৮৯শ<br/>৫৬০ |- |style="text-align: left"|ৱৰ্ল্ড কাপ ৪ |৭৩শ<br/>৫৬৪ |- |style="text-align: left"|ৱৰ্ল্ড কাপ (ফাইনেল) |NQ |} * NQ: যোগ্যতা অৰ্জন নকৰিলে ==পুৰস্কাৰ আৰু স্বীকৃতি== * [[অৰ্জুন বঁটা]], ২০০৭ চন<ref name="ndtvprofile">{{cite news|url=http://sports.ndtv.com/olympics-2012/india/profiles/item/193397-london-olympics-profile-vijay-kumar-shooting|title=Profile: Vijay Kumar|publisher=[[NDTV]]|date=3 August 2012|accessdate=3 August 2012|author=NDTV Sports|archivedate=5 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120805175708/http://sports.ndtv.com/olympics-2012/india/profiles/item/193397-london-olympics-profile-vijay-kumar-shooting|deadurl=yes}}</ref> ; লণ্ডন অলিম্পিক ২০১২ৰ বাবে * [[হিমাচল প্ৰদেশ|হিমাচল]] চৰকাৰৰ পৰা {{INRConvert|1|c}} নগদ ধনৰ পুৰস্কাৰ<ref name="Rewards">{{cite news|title = Vijay Kumar wins Olympic silver: Rs 1 crore cash reward announced|publisher = The Economic Times|url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-03/news/33020144_1_silver-london-olympic-gagan-narang|access-date = 2012-08-16|archivedate = 2013-01-03|archiveurl = https://archive.today/20130103062652/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-03/news/33020144_1_silver-london-olympic-gagan-narang|deadurl = yes}}</ref>। * [[ৰাজস্থান]] চৰকাৰৰ পৰা {{INRConvert|50|l}} নগদ ধনৰ পুৰস্কাৰ<ref>http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/rajasthan-announces-cash-awards-for-olympic-winners-vijay-kumar-sushil-kumar-mary-kom-saina-nehwal-and-others/articleshow/15476833.cms</ref>। * চিম’গা গ’ল্ড পেলেচৰ পৰা ৩ কেজি সোণ। * ভাৰতীয় সেনাৰ পৰা {{INRConvert|30|l}} নগদ ধনৰ পুৰস্কাৰ লগতে ছুবেদাৰৰ পৰা ছুবেদাৰ মেজৰ পদলৈ পদোন্নতি<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Oly-silver-medalist-Vijay-is-Subedar-Major-now/articleshow/15526159.cms</ref>। ==লগতে পঢ়ক== *[[২০১২ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিকত ভাৰত]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.issf-sports.org/shooters/shooter.ashx?personissfid=SHINDM1908198501 ISSF’ত কুমাৰৰ প্ৰফাইল] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160813215923/http://www.issf-sports.org/shooters/shooter.ashx?personissfid=SHINDM1908198501 |date=2016-08-13 }} * [http://rivr.sulekha.com/letter-from-mhow-mhow-and-the-london-olympics_563993_blog লণ্ডন অলিপ্মিক ২০১২ত ৰূপৰ পদক অৰ্জন কৰাৰৰ পূৰ্বে বিজয় কুমাৰৰ দ্বাৰা প্ৰেৰিত এটা ব্লগপষ্ট]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{অলিম্পিকত পদক বিজয়ী ভাৰতীয়}} {{ৰাজীৱ গান্ধী খেল ৰত্ন বঁটা}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ক্ৰীড়া শ্বুটাৰ]] [[শ্ৰেণী:অলিম্পিকত পদক বিজয়ী ভাৰতীয়]] [[শ্ৰেণী:অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:মেজৰ ধ্যান চান্দ খেলৰত্ন বঁটা বিজয়ী]] bemgr84c7f4ozthkhst1ysenedm31y6 0 28779 622051 603549 2026-07-31T13:13:43Z Mina borthakur 38368 লিংক যোগ 622051 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = মহম্মদ ৰফি | Img = Mohammed Rafi.jpg | Img_capt = মহম্মদ ৰফি | Img_size = 150px | Background = গায়ক | Birth_name = | Born = ২৪ ডিচেম্বৰ, ১৯২৪<br>কোটলা চুলতান সিং, [[পঞ্জাব]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | Died = {{Death date and age|1980|7|31|1924|12|24}}<br>মুম্বাই, মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত | Origin = {{flagicon|IND}} ভাৰতীয় | Instrument = | Genre = [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীত]], [[গজল]], নেপথ্য গায়ক | Occupation = হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ গায়ক | Years_active = ১৯৪৪ - ১৯৮০ }} '''মহম্মদ ৰফি''' (জন্মঃ [[২৪ ডিচেম্বৰ]], ১৯২৪ - মৃত্যুঃ [[৩১ জুলাই]], ১৯৮০) ভাৰতীয় সঙ্গীতশিল্পী হিচাবে এসময়ত সমগ্ৰ উপমহাদেশত অত্যন্ত জনপ্ৰিয় ব্যক্তিত্ব আছিল। তেওঁ সঙ্গীত জগতত সুদীৰ্ঘ চাৰি দশক সময়কাল অতিবাহিত কৰে<ref name=allmusicpage>{{Cite web|url= {{Allmusic|class=artist|id=p116605/biography|pure_url=yes}}|title= Mohammed Rafi on [[Allmusic]]| accessdate=22 January 2009 |last= Harris|first= Craig|date= |work= |publisher=[[Allmusic]]}}</ref>। মহম্মদ ৰফিয়ে সঙ্গীত কলাত অসামান্য অৱদান ৰখাৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ গায়ক হিচাবে জাতীয় পদক আৰু ৬-বাৰ [[ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ |ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰেৰে]] বিভূষিত হৈছে। ইয়াৰ উপৰি, ১৯৬৭ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা প্ৰদত্ত [[পদ্মশ্ৰী]] সম্মানেৰেও অভিষিক্ত হৈছিল তেওঁ।<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2050|title=Padma Shri Awardees|publisher=india.gov.in|accessdate=22 December 2010}}</ref> প্ৰায় ৪০ বছৰ ধৰি সঙ্গীত জগতত থকাকালত ২৬,০০০ অধিক চলচ্চিত্ৰৰ গানত নেপথ্য গায়ক হিচাবে সংযুক্ত আছিল মহম্মদ ৰফি।<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/07/29/stories/2005072902280300.htm|title=Rafi's unmatched track record|author=K. Pradeep|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=2005-07-29|archivedate=2006-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060513222805/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/07/29/stories/2005072902280300.htm|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ বহুধৰণৰ গানত অংশ গ্ৰহণ কৰাৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী আছিল। তাৰ মাজত শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীত, দেশাত্মবোধক গান, বিৰহ-বিচ্ছেদ, উচ্চ মাৰ্গৰ প্ৰেম-ভালপোৱা, [[কাৱালী]], [[ভজন]], গজল-সহ বিভিন্ন গোত্ৰৰ গানত দক্ষতা আৰু পাৰদৰ্শীতা দেখুৱাইছিল সন্মানজনকভাবে। বিশেষকৈ [[হিন্দী]] আৰু [[উৰ্দু]] ভাষাত সমান দক্ষতা থকাত তেওঁৰ গানসমূহত বৈচিত্ৰ্য আহিছিল সমহাৰত।<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd. Rafi - Biography | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2010-08-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | deadurl=yes }}</ref> হিন্দীসহ কোনকানি, [[উৰ্দু]], [[ভোজপুৰী]], [[উড়িয়া]], [[পঞ্জাবী]], [[বাংলা]], [[মাৰাঠী]], [[সিন্ধী]], [[কানাড়া]], [[গুজৰাটি]], [[তেলেগু]], [[মাঘী]], [[মৈথিলী]], [[অসমীয়া]] ইত্যাদি ভাষাত তেওঁ গান গাইছিল। এইবোৰৰ উপৰি [[ইংৰাজী]], ফাৰ্চী (ফৰাচী নহয়), [[স্পেনিচ]] আৰু ডাচ ভাষাত গান গাইছিল। [[২৪ জুলাই]], ২০১০ ইং তাৰিখে [[টাইমচ্‌‌ অব ইণ্ডিয়া]] আলোচনীত প্ৰকাশিত প্ৰতিবেদনত তেওঁৰ চমকপ্ৰদ কণ্ঠস্বৰক বিশেষভাবে মূল্যায়িত কৰা হৈছে। ''মই তোমাকে ভালপাওঁ বা (আই লাভ ইউ)'' বাক্যষাৰক যদি ১০১ প্ৰকাৰে গান আকাৰে গাবলৈ কোৱা হয়, মহম্মদ ৰফিয়ে সেই ১০১ প্ৰকাৰে তাৰ সকলোখিনিয়েই কৰিব পাৰিছিল। প্ৰায় চাৰি দশক জুৰি গানৰ জগতত অসাধাৰণ অৱদানৰ বাবেই মহম্মদ ৰফি ''সকলো সময়ৰ, সকলো কালৰ আৰু সকলো বিষয়ৰ শিল্পী'' হিচাবে পৰিগণিত হৈ আছে।<ref>{{Cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/The-unforgettable-Rafi/articleshow/6209646.cms | title=The unforgettable Rafi - The Times of India | accessdate=2010-12-25 | work=The Times Of India }}</ref> ==শৈশৱৰ বছৰসমূহ== মহম্মদ ৰফিয়ে তদানীন্তন ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[পঞ্জাব]] এলেকাৰ অমৃতসৰ গ্ৰামৰ নিকটৱৰ্তী কোটলা চুলতান সিঙৰ অধিবাসী হাজী আলী মহম্মদৰ ৬ষ্ঠ সন্তান হিচাবে জন্মগ্ৰহণ কৰে<ref name="tribuneindia_striking">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060223/aplus.htm#1 | title=Striking the right chord | author=Varinder Walia | publisher=[[The Tribune]]: Amritsar Plus | date=2003-06-16 | accessdate=2007-04-28 }}</ref>। সঙ্গীত শিল্পী মহম্মদ ৰফি'ৰ ঘৰুৱা নাম আছিল '''ফিকো'''। তেওঁৰ নিজ গাঁৱত এজন ফকিৰৰ [[ভজন]] গানক অনুকৰণ কৰি তেওঁ গান গোৱা আৰম্ভ কৰে।<ref name="tribuneindia_striking"/> জীৱিকাৰ সন্ধানত তেওঁৰ দেউতাক হাজী আলী মহম্মদে ১৯২০ চনত [[লাহোৰ|লাহোৰলৈ]] গুচি যায় আৰু ভাট্টি গেটেৰ নূৰ মহল্লাত এখন চেলুনৰ মালিক হয়।<ref name="dailytimes_way_it_was">{{Cite web | url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_16-6-2003_pg3_6 | title=The Way It Was: Tryst With Bollywood | author=Syed Abid Ali | publisher=Daily Times, Pakistan | date=2003-06-16 | accessdate=2007-04-28 | archiveurl=https://archive.ph/20121221152838/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_16-6-2003_pg3_6 | archivedate=2012-12-21 | deadurl=no }}</ref> তেওঁৰ ডাঙৰ ককায়েক মহম্মদ দ্বীনৰ বন্ধু আব্দুল হামিদে লাহোৰত থকাকালত ৰফি'ৰ প্ৰতিভা দেখি তেওঁক গান গাবলৈ সাহস দিছিল। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ ৰফি'ৰ অভিভাৱক হৈছিল। আব্দুল হামিদে পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ পৰিয়ালৰ বয়সস্থসকলৰ পৰা সম্মতি আদায় কৰি তেওঁক [[বোম্বে|মুম্বাইলৈ]] পঠায়। ১৯৪৪ চনত মহম্মদ ৰফি বোম্বেলৈ যোৱাত আব্দুল হামিদো তেওঁৰ লগত সঙ্গী হিচাবে গৈছিল। তাত তেওঁ উস্তাদ [[বড়ে গোলাম আলী খান]], উস্তাদ [[আব্দুল ৱাহিদ খান]], পণ্ডিত [[জীবনলাল মত্তো]] আৰু [[ফিৰোজ নিজামী|ফিৰোজ নিজামী'ৰ]] দৰে প্ৰথিতযশা শিল্পীসকলৰ পৰা ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীতত শিক্ষা লয়।<ref name="indobase">{{Cite web | url=http://music.indobase.com/composers-playback-singers/mohammed-rafi.html | title=Mohammed Rafi | accessdate=2007-04-28 }}</ref><ref name="tribuneindia_sang_for_kishore">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020923/login/music.htm | title=When Rafi sang for Kishore Kumar | author= Amit Puri | publisher=[[The Tribune]] | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ১৩ বছৰ বয়সত ৰফিয়ে লাহোৰৰ প্ৰথিতযশা শিল্পী [[কুন্দনলাল চায়গল|কে. এল. চাইগলৰ]] (কুন্দনলাল চায়গল) লগত জীৱনৰ প্ৰথম দৰ্শক-শ্ৰোতাৰ মুখামুখি হৈ কনচাৰ্টত গান পৰিবেশন কৰে।<ref name="indobase"/> ১৯৪১ চনত [[শ্যাম সুন্দৰ|শ্যাম সুন্দৰৰ]] নিৰ্দেশনাত লাহোৰত নেপথ্যগায়ক হিচাবে নিজেৰ অভিষেক ঘটায়। পঞ্জাবী ভাষাত নিৰ্মিত ''গুল বালুচ'' (১৯৪৪ চনত মুক্তি পায়) চলচ্চিত্ৰত [[জিনাত বেগম|জিনাত বেগমৰ]] লগত দ্বৈত সঙ্গীত "সোনিয়ে নি, হেৰিয়ে নি" গানটো গায়।<ref name="tribune_his_voice">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040725/spectrum/main7.htm | title=His voice made him immortal | author=M.L. Dhawan | publisher=Spectrum ([[The Tribune]]) | date=2004-07-25 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> একেই বছৰতে মহম্মদ ৰফিয়ে অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’'ৰ লাহোৰ সম্প্ৰচাৰ কেন্দ্ৰত গান পৰিবেশনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ পায়।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame">{{Cite web | url=http://www.sangeetmahal.com/hof/Singers_Rafi.asp | title=Hall Of Fame: Saatwan Sur | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ১৯৪১ চনত শ্যাম সুন্দৰৰ পৰিচালনাত ''গুল বালোচ'' ছবিৰ মাধ্যমেৰে সঙ্গীতত পেশাগতভাবে অভিষেক ঘটায় ৰফিয়ে। পাছৰ বছৰত বোম্বেৰ চলচ্চিত্ৰ ''গাঁও কি গৌৰী'' ছবিত নৈপথ্য গায়ক হিচাবে অভিষেক ঘটায়। ইয়াৰ উপৰি ৰফিয়ে ''লায়লা-মজনু'' (১৯৪৫) আৰু ''জুগনু'' চলচ্চিত্ৰত সংক্ষিপ্তভাবে, অতিথি শিল্পী হিচাবে [[অভিনয়]] কৰে। লায়লা-মজনু চলচ্চিত্ৰত 'তেৰা জ্বালা' [[কোৰাচ]] গানত তেওঁক অন্যান্য শিল্পীসকলৰ লগত গোৱা দেখা যায়।<ref name="Mohd Rafi - Biography">{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd Rafi - Biography | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2010-08-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | deadurl=yes }}</ref> ==বোম্বেলৈ আগমন== ১৯৪৪ চনত মহম্মদ ৰফিয়ে [[বোম্বে|বোম্বেলৈ]] (বৰ্তমান মুম্বাই) গুচি আহে। তেওঁৰ অভিভাৱকে তাত তেওঁক ভেন্দী বজাৰৰ দৰে ব্যস্ততম এলেকাত এটা সৰু কোঠাত থকাৰ ব্যবস্থা কৰি দিয়ে। তাত তানভীৰ নাকভী নামৰ এজন কবি - আব্দুৰ ৰছীদ কাৰদাৰ, মেহবুব খান আৰু অভিনেতা-পৰিচালক নাজিৰৰ দৰে চলচ্চিত্ৰ পৰিচালকৰ লগত ৰফিৰ পৰিচয় কৰি দিয়ে।<ref name="dailytimes_way_it_was"/> শ্যাম সুন্দৰে তেতিয়া মুম্বাইতে বসবাস কৰিছিল। তেওঁ ৰফিক আকৌ জিএম দুৰৰানী'ৰ লগত দ্বৈত সঙ্গীতত অংশগ্ৰহণৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনায়। শ্যাম সুন্দৰৰ ''গাঁও কি গোৰী'' চলচ্চিত্ৰৰ ''আজি দিল হো কাবু মে তো দিলদাৰ কি এইছী তেইছী'' গানৰ মাধ্যমেৰে মহম্মদ ৰফিয়ে হিন্দী চলচ্চিত্ৰত প্ৰথম গান ৰেকৰ্ড কৰে।<ref name="rafisongs.org">{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.rafisongs.org/2007/07/21/78616/the-king-of-melody-mohammed-rafi/index.html |access-date=2012-09-09 |archivedate=2011-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605111536/http://www.rafisongs.org/2007/07/21/78616/the-king-of-melody-mohammed-rafi/index.html |deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৮ চনত [[মহাত্মা গান্ধীৰ হত্যাকাণ্ড|মহাত্মা গান্ধী]] নিহত হোৱাৰ পাছত হুসনলাল ভগতৰাম-ৰাজেন্দ্ৰ কৃষাণ-ৰফি তিনিও মিলি একেৰাতিতেই কালজয়ী ''শুনো শুনো এই দুনিয়াৱালো, বাপুজী কি অমৰ কাহিনী'' গান ৰচনা কৰি সঙ্গীত পৰিবেশন কৰে।<ref name="rafisongs.org"/> ইয়াৰ পাছত তেওঁ ভাৰতৰ তৎকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু|জৱাহৰলাল নেহৰু]]'ৰ আমন্ত্ৰণত গানটো পুনৰ পৰিবেশন কৰি উপস্থিত সকলোকে শুনায়। ১৯৪৮ চনত [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা দিৱস]]ত নেহৰু'ৰ পৰা ৰূপৰ পদক গ্ৰহণ কৰে মহম্মদ ৰফিয়ে। ১৯৪৯ চনত নৌশাদ (চাদনী ৰাত, দিল্লাগী, দুলাৰী); শ্যাম সুন্দৰ (বাজাৰ); হুসনলাল ভগতৰামৰ (মীনা বাজাৰ) প্ৰমুখ সঙ্গীত পৰিচালকসকলৰ নিৰ্দেশনাত একক সঙ্গীতত অংশ লয়। নৌশাদৰ নিৰ্দেশনাত শ্যাম কুমাৰ, আলাউদ্দীন আৰু অন্যান্যসকলৰ লগত ৰফি'ৰ প্ৰথম গান আছিল ১৯৪৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''পেহলে আপ'' ছবিৰ ''হিন্দুস্তান কি হাম হ্যায়'' গানটো। এইভাবেই তেওঁ হিন্দী ভাষাত তেওঁৰ প্ৰথম গান ৰেকৰ্ড কৰে।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> তদুপৰি ৰফিয়ে দুখন হিন্দী ছবিত অভিনয়ো কৰে। ১৯৪৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''লায়লা মজনু'' চলচ্চিত্ৰৰ ''তেৰা জ্বালা জিস নে দেখা'' গানৰ দৃশ্যত অতিথি শিল্পী হিচাবে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> তেওঁ নৌশাদৰ সহযোগিতাত অনেক গান গাইছিল। ১৯৪৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''চাহজাহান'' চলচ্চিত্ৰত কুন্দনলাল চায়গলৰ লগত ''মেৰে স্বপ্ন কি ৰানি, ৰুহী ৰুহী'' নামৰ কোৰাচত অংশ লয়। মেহবুব খানৰ ''আনমল ঘড়ি'' (১৯৪৬)-ত ''তেৰা খিলোনা তোতা বালক'' আৰু''জুগনু'' (১৯৪৭) চলচ্চিত্ৰত ''ইয়াহান বাদলা ওয়াফা কা'' গানত [[নূৰ জাহান (কণ্ঠশিল্পী)|নূৰ জাহানৰ]] লগত দ্বৈত সঙ্গীতত কণ্ঠ দিয়ে। [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ|ভাৰতবৰ্ষৰ বিভাজনৰ]] সময়ত মহম্মদ ৰফিয়ে ভাৰততে স্থায়ীভাবে বসবাস কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ফলত তেওঁৰ পৰিয়ালো বোম্বেলৈ গুচি আহে। কিন্তু সেই সময়ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী নূৰজাহানে পাকিস্তানলৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। নূৰজাহানে তাত আহমেদ ৰুশদী'ৰ লগত নতুনকৈ সঙ্গীতত জুটি বান্ধে। ৰফিয়ে সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় সঙ্গীতকাৰ হিচাবে কুন্দনলাল চায়গল, তালাত মেহমুদৰ গানসমূহ গভীৰভাবে অনুসৰণ কৰিছিল। তথাপি আটাইতকৈ বেছি অনুৰক্ত আৰু প্ৰভাবান্বিত হৈছিল জি. এম. দূৰৰাণী'ৰ প্ৰতি, যাৰ গানসমূহক নিজৰ গানৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ আদৰ্শক অনুসৰণ কৰিবলৈ গৈ ১৯৫৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত হাম সব চোৰ হ্যায় ছবিত ''হামকো হাচতে দেখ জামানা জ্বলতা হ্যায়'' আৰু ১৯৫০ চনত বেকচুৰ ছবিত ''খবৰ কিচি কো নাহিন, ও কিধাৰ দেখতে''-ৰ দৰে গানত প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref>http://www.youtube.com/watch?v=j_8DGgVBV8g</ref><ref>http://www.youtube.com/watch?v=IScyIsMTygM</ref> ==সঙ্গীত জীৱন== মহম্মদ ৰফিয়ে তেওঁৰ সুদীৰ্ঘ [[সঙ্গীত]] জীৱনত অনেক নামকৰা সঙ্গীত পৰিচালকৰ দিশ-নিৰ্দেশনাত বিভিন্ন ধৰণৰ [[গান]] গাইছিল। তাৰ মাজত অমৰ সঙ্গীত পৰিচালক হিচাবে [[নৌশাদ|নৌশাদৰ]] পৰিচালনাতেই গান গাইছিল বেছি। ইয়াৰ উপৰি, ১৯৫০ আৰু ১৯৬০ ৰ দশকত মহম্মদ ৰফিয়ে [[অ.পি. নায়াৰ]], [[শঙ্কৰ জয়কিষাণ]] আৰু [[শচীন দেৱবৰ্মন|এচ.ডি.বৰ্মনৰ]] সুৰতো অনেক গান গাইছিল। ===নৌশাদৰ সাহচৰ্য্যত=== নৌশাদৰ পিতৃৰ পৰা এখন চুপাৰিশ পত্ৰ আনি মহম্মদ ৰফিয়ে তেওঁক দেখুৱায়।<ref>{{Cite web | url=http://www.mohdrafi.com/meri-awaaz-suno/naushad-remembers-rafi-sahab.html | title=Naushad Remembers Rafi Saheb | accessdate=2010-12-25 }}</ref> ১৯৪৪ চনত ''পেহলে আপ'' ছবিত নৌশাদৰ নিৰ্দেশনাত ৰফিয়ে তেওঁ ৰ প্ৰথম গান হিচাবে ''"হিন্দুস্তান কে হাম হে"'' গায়। ১৯৪৬ চনত দ্বৈত সঙ্গীতৰূপে ''আনমল ঘড়ি''ত গান ৰেকৰ্ড কৰে। মহম্মদ ৰফি'ৰ পূৰ্বে নৌশাদৰ প্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী আছিল উপমহাদেশৰ অন্যতম আৰু জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী [[তালাত মেহমুদ]]। এদিন ৰেকৰ্ডিং চলিথকা সময়ত তালাত মেহমুদক ধুমপানৰত অৱস্থাত দেখা পায় নৌশাদে। ইয়াতে তেওঁ তেওঁৰ প্ৰতি ভীষণভাবে ক্ষিপ্ত হয় আৰু খং কৰে। ফলত ''বৈজু বাওৰা'' ছবিৰ সকলো গানতেই মহম্মদ ৰফিক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে নৌশাদে।<ref name="Mohd Rafi - Biography"/> নৌশাদৰ সাহচৰ্য্যতে ৰফিয়ে নিজকে হিন্দী [[চিনেমা|চিনেমাৰ]] জগতত অপ্ৰতিদ্বন্দ্বী আৰু কিংবদন্তী নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাবে প্ৰতিষ্ঠিত কৰিছিল।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> বৈজু বাওৰা (১৯৫২) ছবিৰ গান হিচাবে - ''অ’ দুনিয়া কে ৰাখৱালে'' আৰু ''মন তাৰপাত হৰি দৰ্শন কো আজ''এ ৰফি'ৰ কণ্ঠক অবিসংবাদিত তাৰকাৰ খ্যাতি আনি দিয়ে।<ref name="tribune_his_voice"/> নৌশাদৰ দিশ-নিৰ্দেশনাত সৰ্বমুঠ ১৪৯টি সঙ্গীত পৰিবেশন কৰে ৰফিয়ে। তাৰমাজত তেওঁৰ ''চ’ল'' বা একক সঙ্গীত আছিল ৮১টি।<ref name="how_fair_raju1">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld1.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi? | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-23 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ===শচীন দেৱ বৰ্মণৰ সাহচৰ্য্যত=== শচীন দেৱ বৰ্মণে বিখ্যাত অভিনেতা [[দেব আনন্দ]] আৰু [[গুৰু দত্ত|গুৰু দত্তৰ]] মাধ্যমেৰে ৰফিক তেওঁৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাবে আমন্ত্ৰণ জনায়।<ref name="how_fair_raju2">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld2.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi? (Page 2) | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-23 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ৰফিয়ে বৰ্মণৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত ''প্যাছা'' (১৯৫৭), ''কাগজ কে ফুল'' (১৯৫৯), ''তেৰে ঘৰ কে সামনে'' (১৯৬২), ''গাইড'' (১৯৬৫), ''আৰাধনা'' (১৯৬৯) আৰু''অভিমান'' (১৯৭৩) চলচ্চিত্ৰত কাম কৰে। এচ. ডি. বৰ্মণ আছিল ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ অন্যতম সঙ্গীত পৰিচালক যি নৌশাদৰ সমপৰ্য্যায়ৰ আছিল। মহম্মদ ৰফিক তেওঁৰ সুৰাৰোপিত অধিকাংশ গানত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিছিল। ===সঙ্গীত পৰিচালক ৰবি'ৰ লগত=== ৰফিয়ে তেওঁৰ প্ৰথম [[ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ|ফিল্মফেয়াৰ পদক]] পায় ''চৌধৰী কা চাঁদ'' (১৯৬০) ছবিৰ সঙ্গীত পৰিচালক আৰু গীতিকাৰ ৰবিৰ দ্বাৰা লিখিত পৰিচয় সঙ্গীতৰ বাবে। ১৯৬৮ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''নীল কমল'' ছবিত "বাবুল কি দোয়ায়েঁ লেটি জা" গানৰ বাবে জাতীয় চলচ্চিত্ৰ পুৰস্কাৰেৰে বিভূষিত হয়। মহম্মদ ৰফিয়ে যেতিয়া গানটোৰ ৰেকৰ্ডিং কৰে তেতিয়া সেইসময়ত তেওঁ খুব বেছি আবেগিক হৈ পৰিছিল। ১৯৭৭ চনত [[বিবিচি|ব্ৰিটিছ ব্ৰডকাষ্টিং কৰ্পোৰেশন]] বা বিবিচিত দিয়া সাক্ষাৎকাৰৰ সময়ত তেওঁ এই বিষয়ত প্ৰসঙ্গক্ৰমে কথাটো তুলি ধৰিছিল।<ref name="youtube.com">{{Cite web | url=http://www.youtube.com/watch?v=t46HTraDLnQ | title=BBC Interview : Mohd. Rafi - Audio (You Tube) | accessdate=2010-12-25 }}</ref> ৰবি আৰু ৰফি'ৰ গীত আৰু সুৰৰ অন্যান্য অনেক গান আছে - ''চাইনা টাউন'' (১৯৬২), ''কাজল'' (১৯৬৫) আৰু ''দো বদন'' (১৯৬৬) চলচ্চিত্ৰ সমূহত। ===সঙ্গীত পৰিচালক জয় কিষাণৰ লগত=== হিন্দী চলচ্চিত্ৰ মহলত মহম্মদ ৰফি আৰু সঙ্গীত পৰিচালক [[শঙ্কৰ জয়কিষাণ|শঙ্কৰ জয়কিষাণৰ]] মাজত চমৎকাৰ আৰু গভীৰ সু-সম্পৰ্ক বিৰাজমান আছিল। জয়কিষাণৰ সঙ্গীত পৰিচালনা আৰু নিৰ্দেশনাত ৰফিয়ে বেছ কিছু ছবিৰ গানত কণ্ঠ দিছিল যিবোৰ [[শাম্মি কাপুৰ]] আৰু [[ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰ|ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰৰ]] ওঁঠত দেখা যায়। ৰফি'ৰ ৬টা ফিল্মফেয়াৰ পদক প্ৰাপ্তিৰ মজত ৩টাই আছিল শঙ্কৰ জয়কিষাণৰ সঙ্গীত নিৰ্দেশনা আৰু পৰিচালনাত। ''তেৰি প্যাৰী প্যাৰী চুৰত কো'', ''বাহাৰো ফুল বৰচাঅ’'' আৰু ''দিল কি ঝৰোখে মে'''ৰ দৰে অবিস্মৰণীয় গানসমূহে তেওঁক সেই পদকসমূহৰ প্ৰাপ্তিত সহায় কৰিছিল। '''ইয়াহু! চাহে কোই মুঝে জাংলী কাহে''' গানটো আছিল একমাত্ৰ গান যিটো দ্ৰুতলয়ৰ অৰ্কেষ্ট্ৰা ঘৰাণাৰ গান গাইছিল ৰফিয়ে। কিশোৰ কুমাৰৰ পৰিৱৰ্তে ৰফিক ''চাৰাৰাত'' ছবিত আজব হ্যায় দাস্তান তেৰী ইয়ে জিন্দেগী গানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে শঙ্কৰ জয়কিষাণে। মহম্মদ ৰফিয়ে তেওঁৰ সঙ্গীত নিৰ্দেশনা আৰু পৰিচালনাত সৰ্বমুঠ ৩৪১টা গান গাইছিল। তাৰমাজত ২১৬টা গানেই আছিল একক সঙ্গীতৰ।<ref name="how_fair_raju1"/> ''বসন্ত বাহাৰ, প্ৰফেচৰ, জালী, সুৰজ, ব্ৰহ্মচাৰী, এন ইভ্‌নিং ইন পেৰিচ, দিল তেৰা দিৱানা, য়েকিন, প্ৰিন্স, লাভ ইন টকিঅ’, বেটি বেটে, দিল এক মন্দিৰ, দিল আপনা ঔৰ প্ৰীত পৰাই, গবন'' আৰু ''জব প্যাৰ কিচি চে হোতা হে'' ছবিবিলাকত তেওঁৰ গান আছে। ===গীতিকাৰ মদন মোহনৰ লগত=== গীতিকাৰ [[মদন মোহন|মদন মোহনৰ]] অন্যতম পছন্দৰ পাত্ৰ আৰু কণ্ঠশিল্পী আছিল অমৰ সঙ্গীতজ্ঞ মহম্মদ ৰফি। তেওঁৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত ১৯৫০ চনত ''আঁখে'' ছবিত ''হাম ইশক্‌ মে বৰবাদ হে বৰবাদ ৰাহেঙ্গে'' সঙ্গীতটো কণ্ঠত ধাৰণ কৰে ৰফিয়ে।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> তেওঁলোকে যৌথভাবে অনেক গান ৰেকৰ্ড কৰে। তাৰমাজত - ''তেৰি আঁখো কে শিবা'', ''ৰং অউৰ নূৰ কি বৰাত'', ''ইয়ে দুনিয়া ইয়ে মেহফিল'' আৰু ''তুম জো মিল গায়ে হো'' গানসমূহ অন্যতম। ===অ. পি. নায়াৰৰ লগত=== ৰফি আৰু [[অ. পি. নায়াৰ]] জুটিৰ দ্বাৰা যৌথভাবে সৃষ্ট ১৯৫০ আৰু ১৯৬০-ৰ দশকৰ সঙ্গীতসমূহে শ্ৰোতা-দৰ্শকৰ মনত বেছ আলোড়ন তুলিছিল। নায়াৰে এবাৰ ৰফি'ৰ সম্বন্ধত কৈছিল, "য’ত মহম্মদ ৰফি নাই, ত’ত অ. পি, নায়াৰো নাই"। নায়াৰ আৰু ৰফি উভয়ৰ সম্মিলিত প্ৰচেষ্টাত সৃষ্ট অনেক গান জনপ্ৰিয় হৈছিল। সেইবোৰৰ মাজত ''ইয়ে হ্যায় বোম্বে মেৰি জান'' অন্যতম। তেওঁ ৰফিৰ দ্বাৰা গায়ক-অভিনেতা হিচাবে কিশোৰ কুমাৰৰ বাবে ''মন মেৰা বাৱৰা'' গানটো '''ৰাগীনি''' ছবিত গোৱাইছিল। পৰবৰ্তীকালত ৰফিয়ে কিশোৰ কুমাৰৰ অন্যান্য চলচ্চিত্ৰ হিচাবে ''বাঘী'', ''চেহজাদা'' আৰু ''সাৰাৰাত'' ছবিতো গান গাইছিল। নায়াৰে তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অধিকাংশ গানতেই [[আশা ভোঁসলে]] আৰু মহম্মদ ৰফিক অংশগ্ৰহণ কৰাইছিল। ''নয়া দৌঁড়'' (১৯৫৭), ''তুমসা নাহিন দেখা'' (১৯৫৭) আৰু ''কাশ্মীৰ কি কালী'' (১৯৬৪) চলচ্চিত্ৰত নায়াৰ-ৰফি দুয়োজনৰে সঙ্গীতত অংশগ্ৰহণ আছিল বিশেষভাবে লক্ষণীয়। নায়াৰৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত ৰফিয়ে সৰ্বমুঠ ১৯৭টা গান গাইছিল। তাৰমাজত ৫৬টা গান আছিল একক সঙ্গীতৰ।<ref name="how_fair_raju5">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld5.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 5 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-23 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ৰফি'ৰ কণ্ঠত ''তুমচা নাহি দেখা'' চলচ্চিত্ৰত ''জৱানীয়া য়ে মস্ত মস্ত'' আৰু আৰম্ভণি সঙ্গীত হিচাবে ''ইউ তো হামনে লাখ হছী দেখে হ্যায়'' গানটোৱে অত্যন্ত জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল। ইয়াৰোপৰি, ''কাশ্মীৰ কি কালী'' ছবিত ''তাৰিফ কৰুণ কিয়া উসকি জিসনে তুমহে বানায়া'' গানটোও সমানেই জনপ্ৰিয় আছিল।<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | title=Mohd Rafi Sahab: A Legend has no substitute | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2011-05-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110502082220/http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | deadurl=yes }}</ref> ===লক্ষ্মীকান্ত-প্যাৰেলাল যুটিৰ লগত=== অত্যন্ত জনপ্ৰিয় দুই গীতিকাৰ লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল জুটিয়েও মহম্মদ ৰফিক তেওঁলোকৰ সৃষ্ট গানত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিছিল। এই জুটিৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত প্ৰথম ছবি হিচাবে ১৯৬৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''পৰশমণি'' চলচ্চিত্ৰৰ গানত মহম্মদ ৰফিয়ে অংশ লয়। ৰফি আৰু লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল জুটিয়ে যৌথভাবে ১৯৬৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''দোস্তি'' চলচ্চিত্ৰৰ ''চাহুঙ্গা মে তুঝে সাঁঝ সাভেৰে'' গানেৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছিল। এই জুটিৰ লগত ৩৬৯টা গানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল মহম্মদ ৰফিয়ে। তাৰ মাজত ১৮৬টা গানেই আছিল একক সঙ্গীতৰ।<ref name="how_fair_raju1"/> ১৯৫০ৰ পৰা ১৯৭০চনৰ মাজত [[বলিউড|বলিউডত]] অংশগ্ৰহণকাৰী অন্যান্য [[গায়ক|গায়কসকলৰ]] তুলনাত ৰফিকেই দেখা গৈছিল আটাইতকৈ বেছি।<ref>{{Cite web | url=http://in.rediff.com/movies/2006/aug/21rafi.htm | title=Did Mohammad Rafi get his due? | author=Arthur J Pais | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-21 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ইয়াৰোপৰি, হিন্দী ছবিত তেওঁ অনেক খ্যাতনামা চলচ্চিত্ৰ তাৰকাৰ বাবে গান গাইছিল।<ref>{{Cite web |title=Mohammed Rafi: Everyone's Voice |url=http://www.screenindia.com/20010803/mcover1.html |access-date=2012-09-09 |archivedate=2007-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071205233306/http://www.screenindia.com/20010803/mcover1.html |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬৫ চনত সঙ্গীত কলাত অসামান্য অৱদান ৰখাৰ বাবে [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী]] পুৰস্কাৰে বিভূষিত কৰে। ১৯৬০ ৰ দশকত মৰিচাচ ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ ক্ৰিয়োল ভাষাত এটি গান গাইছিল। এইবোৰৰ উপৰি, ৰফিয়ে দু'টি ইংৰাজী এযালবামৰ গানত অংশ লৈছিল। তাৰ মাজত এটি হ’ল '''পপ হিটচ'''‌।<ref name="indobase"/> ==১৯৭০ দশকৰ আৰম্ভণিত== মহম্মদ ৰফি ১৯৭০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ ফালে গুৰুতৰভাবে অসুস্থ হৈ পৰে। ফলত সেই দশকৰ প্ৰথম কেই বছৰমান খুব কমসংখ্যক গানহে ৰেকৰ্ড কৰিব পাৰিছিল তেওঁ।<ref>http://music.indobase.com/composers-playback-singers/mohammed-rafi.html</ref> এই সময়ত ভাৰতীয় সঙ্গীত জগতৰ অন্যতম প্ৰবাদ পুৰুষ [[কিশোৰ কুমাৰ|কিশোৰ কুমাৰৰ]] উত্তৰণ, জনপ্ৰিয়তা আৰু সুনাম উত্তৰোত্তৰ বৃদ্ধি পায়। বিশেষকৈ ১৯৬৯ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত সামাজিক চলচ্চিত্ৰ হিচাবে ''আৰাধনা'' ছবিৰ গানসমূহৰ কথা, সুৰ আৰু কণ্ঠশিল্পত কিশোৰ কুমাৰৰ অপূৰ্ব দক্ষতা আৰু কণ্ঠশৈলীয়েই ইয়াৰ মূল কাৰণ হিচাবে বিবেচনা কৰা হয়। ইয়াৰোপৰি, সেই একেই বছৰতে মহম্মদ ৰফিয়ে [[হজ্‌|হজ্‌ব্ৰত]] পালনৰ উদ্দেশ্যে [[চৌদি আৰব|চৌদি আৰবলৈ]] গমন কৰিছিল। অত্যন্ত জনপ্ৰিয় '''আৰাধনা''' চলচ্চিত্ৰৰ সঙ্গীত পৰিচালক আছিল এচ. ডি. বৰ্মণ। তেওঁ ৰফিক প্ৰথম দু'টি - ''বাগ’ মে বাহাৰ হ্যায়'' আৰু ''গুনগুনা ৰাহে হে ভ্ৰমৰ'' দ্বৈত গানত অংশগ্ৰহণ কৰোৱায়। সেই দুয়োটা গান ৰেকৰ্ড কৰোৱাৰ পাছত এচ. ডি. বৰ্মণ অসুস্থ হৈ পৰে। ফলত গান পৰিচালনাৰ দায়িত্ব অৰ্পিত হয় তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু সহকাৰী সঙ্গীত পৰিচালক আৰ. ডি. বৰ্মণৰ ওপৰত। তেওঁ কিশোৰ কুমাৰৰ দ্বাৰা ”ৰূপ তেৰা মাস্তানা” আৰু ”মেৰে স্বপ্নো কি ৰাণী” গান দু'টি বাণীবদ্ধ কৰোৱায়। ১৯৭০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মহম্মদ ৰফিয়ে লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল, মদন মোহন, আৰ. ডি. বৰ্মণ আৰু এচ. ডি. বৰ্মণৰ দৰে সমপৰ্য্যায়ৰ জনপ্ৰিয় সঙ্গীত পৰিচালকসকলৰ গানত কণ্ঠ দিয়ে। তেওঁলোকৰ পৰিচালনাত - ''তুম মুঝে ইউ ভুলা না পাওগে'' (পাগলা কাহিন কা, ১৯৭১); ''ইয়ে দুনিয়া ইয়ে মেহফিল'' (হীৰ ৰানঝা, ১৯৭০); লতা মঙ্গেশকৰৰ লগত - ''ঝিলমিল সিতাৰো কা'' (জীবন মৃত্যু, ১৯৭০); ''গুলাবি আঁখে'' (দ্য ট্ৰেন, ১৯৭০); ''ইয়ে জো চিলমান হ্যায়'' আৰু ''ইতনা তো ইয়াদ হ্যায় মুঝে'' (মেহবুব কি মেহেন্দী, ১৯৭১), ''মেৰা মান তেৰা পিয়াসা'' (গাম্বলাৰ); ''চালাও দিলদাৰ চালাও'' (পাকিজা, ১৯৭২); আশা ভোঁসলে'ৰ লগত - ''চুৰা লিয়া হ্যায় তুমনে'' (ইয়াদো কি বাৰাত, ১৯৭৩); দিলীপ কুমাৰ অভিনীত - ''না তু জমীন কি লিয়ে'' (দস্তান, ১৯৭৩); ''তেৰী বিন্দিয়া ৰে'' (অভিমান, ১৯৭৩) আৰু ''আজ মৌসুম বড় বেঈমান হ্যায়'' (লোফাৰ, ১৯৭৩) গানসমূহত অংশগ্ৰহণ কৰে তেওঁ। ১৯৭‌১ - ১৯৭৩ সময়কালৰ মাজত মহম্মদ ৰফি'ৰ সঙ্গীত জগতত অংশগ্ৰহণ কম থাকে। যদিও, এই সময়ত তেওঁ কিছুসংখ্যক গানত কণ্ঠ দিছিল।<ref>{{Cite web | url=http://www.screenindia.com/20020726/mcov2.html | title=The mammoth myth about Mohammed Rafi | author=Rajiv Vijayakar | publisher=Screen | year=2002 | accessdate=2007-06-13 | archivedate=2007-06-08 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070608072649/http://www.screenindia.com/20020726/mcov2.html | deadurl=yes }}</ref> ==পৰৱৰ্তী বছৰসমূহত== ১৯৭০ দশকৰ মাজৰ সময়চোৱাত ৰফিয়ে শীৰ্ষস্থানীয় কণ্ঠশিল্পী হিচাবে সঙ্গীত জগতত নিজৰ স্থান পুনৰ দখলত ৰাখে। ১৯৭৪ চনত তেওঁ [[ঊষা খান্না|ঊষা খান্না'ৰ]] গীত ৰচনাত ''হৱচ্‌'' ছবিত তেৰী ''গালিঅঁ মে না ৰাখেঙ্গে কদম আজ কে বাদ'' গান গাই ফিল্ম ৱৰ্ল্ডত ম্যাগাজিনৰ পক্ষৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ পুৰস্কাৰ পায়।<ref name="how_fair_raju1"/> ১৯৭৭ চনত ''হ‌ম কিচি চে কম নেহি'' শিৰোনামৰ হিন্দী চলচ্চিত্ৰত আৰ. ডি. বৰ্মনৰ (ৰাহুল দেৱ বৰ্মন)ৰ সঙ্গীত ৰচনাত ''ক্যা হুৱা তেৰা ৱাদা'' গানৰ বাবে ভাৰতৰ জাতীয় পদক আৰু ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে।<ref name="how_fair_raju2"/> [[ঋষি কাপুৰ]] অভিনীত চলচ্চিত্ৰ হিচাবে - ''অমৰ আকবৰ এন্থনী'' (১৯৭৭), ''সৰগম'' (১৯৭৯) আৰু ''কৰ্জ্জ'' (১৯৮০) ছবিৰ নেপথ্যেত কণ্ঠ দিয়ে মহম্মদ ৰফিয়ে। তাৰ মাজত '''অমৰ আকবৰ এন্থনী''' চলচ্চিত্ৰতৰ ''পৰ্দা হে পৰ্দা'' কাৱালীটো সকলো স্তৰৰ দৰ্শক-শ্ৰোতাৰ মাজত ভীষণ জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও, ১৯৭০ দশকৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ১৯৮০ দশকৰ আৰম্ভণিৰ ফালে কণ্ঠসঙ্গীতত ৰফি'ৰ স্মৰণীয় অংশগ্ৰহণ আছিল - লায়লা মজনু (১৯৭৬), অপনাপন (১৯৭৮), কুৰ্বাণী (১৯৮০), দোস্তানা (১৯৮০), দ্য বাৰ্নিং ট্ৰেন (১৯৮০), নছীব (১৯৮১), আবদুল্লাহ (১৯৮০), শান (১৯৮০) আৰু আশা (১৯৮০) চলচ্চিত্ৰসমূহ্ত। ==গ্ৰীনিজ বুক অৱ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডত== জীৱনৰ শেষৰ বছৰসমূহত আটাইতকৈ বেছি গান ৰেকৰ্ড সংক্ৰান্ত বিষয়ত মহম্মদ ৰফি বিতৰ্কত জড়িত হৈ পৰে। তেওঁ [[লতা মঙ্গেশকাৰ|লতা মঙ্গেশকাৰৰ]] গ্ৰীনিজ বুক অৱ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডত নাম অন্তৰ্ভুক্তকৰণৰ বিষয়ত আপত্তি উত্থাপন কৰে। [[১১ জুন]], ১৯৭৭ চনত [[গ্ৰীনিজ বিশ্ব ৰেকৰ্ড|গ্ৰীনিজ বুক অৱ ওৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] কৰ্তৃপক্ষক লিখা এখন চিঠিত তেওঁ জনায় যে, লতাজীয়ে সকলোতকৈ বেছি গান ৰেকৰ্ড কৰিছে সেয়া সত্য; কিন্তু সেইয়া গ্ৰীনিজ কৰ্তৃপক্ষেৰ ভাষ্য অনুসৰি ২৫,০০০ গানৰ কম নহয়। গ্ৰীনিজৰ পৰা পত্ৰ প্ৰাপ্তিৰ প্ৰত্যুত্তৰত ৰফিয়ে [[২০ নৱেম্বৰ]], ১৯৭৯ চনত চিঠিত লিখে যে: ''মই খুবেই মৰ্মাহত যে মোৰ অনুৰোধ পুনৰ্বিবেচনা কৰা নহ’ল। আনকি মোৰ নাম অন্তৰ্ভুক্তিৰ বিপৰীতে শ্ৰীমতী মঙ্গেশকাৰৰ দাবীকৃত বিশ্বৰেকৰ্ডটোৰো অপসাৰণ কৰা নহ’ল''। ১৯৭৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত বিবিচিক দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত মহম্মদ ৰফিয়ে দাবী কৰে যে, তেওঁ সেই সময় পৰ্যন্ত ২৫ ৰ পৰা ২৬ হাজাৰৰ সমান গান গাইছিল।<ref name="youtube.com"/> ৰফি'ৰ মৃত্যুৰ পাছত গ্ৰীনিজ বুক অৱ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডৰ ১৯৮৪ চনৰ সংস্কৰণত লেখা হয় যে, ''''লতা মঙ্গেশকাৰে সকলোতকৈ বেছি গান ৰেকৰ্ড কৰিছে। তথাপি মহম্মদ ৰফিয়েও দাবী কৰিছে যে, তেওঁ ১১টা ভাৰতীয় ভাষাত ১৯৪৪ চনৰ পৰা এপ্ৰিল, ১৯৮০ চনৰ মাজলৈকে ২৮,০০০ ৰ সমান গান গাইছিল। ''''<ref name="how_fair_raju7">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 7 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-23 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> প্ৰাপ্ত তথ্য আৰু পৰিসংখ্যা অনুসৰি ১৯৪৫ৰ পৰা ১৯৮০ সময়কালৰ মাজত মহম্মদ ৰফিয়ে '''৪,৫১৬'''টা হিন্দী ছবিৰ গান, '''১১২'''টা অন্যান্য চলচ্চিত্ৰৰ গান আৰু '''৩২৮'''টা অন্যান্য গান ৰেকৰ্ড কৰিছে।<ref name="how_fair_raju7"/> অৱশ্যে পৰৱৰ্তীকালত ১৯৯১ চনত মহম্মদ ৰফি আৰু লতা মঙ্গেশকাৰ - উভয় কণ্ঠশিল্পীৰ নামেই গ্ৰীণীজ বুকৰ পৰা অপসাৰণ কৰা হয়। ==চকুৰ পচাৰতে ৰফি== * মহম্মদ ৰফি'ৰ ঘৰুৱা নাম আছিল '''ফিকু'''।<ref name="Facts_Hindustantimes"/> * প্ৰথম মুকলি মঞ্চত সঙ্গীত পৰিবেশন কৰে কুন্দনলাল চায়গলৰ লগত। তেতিয়া ৰফি'ৰ বয়স আছিল মাত্ৰ ১৩ বছৰ।<ref name="Facts_Hindustantimes">{{Cite web |title="Lesser-known facts about Mohammed Rafi" |url=http://www.hindustantimes.com/Lesser-known-facts-about-Mohammed-Rafi/Article1-437999.aspx |access-date=2012-09-09 |archivedate=2010-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101102204806/http://www.hindustantimes.com/Lesser-known-facts-about-Mohammed-Rafi/Article1-437999.aspx |deadurl=yes }}</ref> * ১৯৬০ চনত '''মোগল-ই-আজম''' নামৰ ঐতিহাসিক ঘটনাৰ প্ৰেক্ষাপটত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰত ''এযা মোহব্বত জিন্দাবাদ'' সমবেত কোৰাচটোত তেওঁৰ লগত ১০০জন গায়কে অংশ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="thecolorsofindia.com"/> * লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল জুটিৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত ৩৬৯টা গানত অংশ লয় ৰফিয়ে। তাৰ মাজত ১৮৬টা আছিল একক সঙ্গীত।<ref name="thecolorsofindia.com">[http://www.thecolorsofindia.com/mohd-rafi/facts.html "Mohammed Rafi Facts"]</ref> * আশা ভোঁসলে, [[মান্না দে]] আৰু লতা মঙ্গেশকাৰৰ লগত সৰ্বাধিকসংখ্যক দ্বৈত সঙ্গীতত অংশগ্ৰহণ কৰে তেওঁ।<ref name="thecolorsofindia.com"/> * ২৩ বাৰ ফিল্মফেয়াৰ পদকৰ বাবে মনোনয়ন পায় মহম্মদ ৰফিয়ে, যিটো ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰত এটি ৰেকৰ্ড। তাৰ মাজত তেওঁ ৬ বাৰ এই পদকেৰে বিভূষিত হয়।<ref name="thecolorsofindia.com"/> * ১৯৪৮ চনত [[ৰাজেন্দ্ৰ কৃষাণ|ৰাজেন্দ্ৰ কৃষাণৰ]] গীত ৰচনাত ''শুন শুন এ দুনিয়া ৱাল’ ল’ বাপুজী কি অমৰ কহানী'' গানটো ৰফি'ৰ কণ্ঠত বাণীবদ্ধ কৰাৰ পাছত বিৰাটভাবে জননন্দিত আৰু শ্ৰেষ্ঠ হৈ পৰিছিল শ্ৰোতামহলত। ইয়াৰেই আঁত ধৰি পৰবৰ্তীকালত ভাৰতীয় প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰু'ৰ আমন্ত্ৰণত তেওঁ তেওঁৰ বাসভবনত সেই গানটো পুনৰ গাইছিল।<ref name="Facts_Hindustantimes"/> * '''ৰাগীনি''' চলচ্চিত্ৰত ''মন মেৰা বাউৰা'' গানটোৰ বাবে কিশোৰ কুমাৰে ৰফিক আমন্ত্ৰণ জনায়। গানটো আছিল অৰ্ধ শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীত ঘৰাণাৰ। কিশোৰ কুমাৰে এই গানটোৰ বিষয়ে পৰবৰ্তীকালত কৈছিল যে, ''"ৰফি চাহাবে মোতকৌয়ো এই গানটো ভালকৈ গাব পাৰিলে হয়"। ''পাছত অৱশ্যে ৰফিয়ে গানটো গাইছিল।<ref>[http://www.mouthshut.com/diary/aejcsrnun/Mohd.%20Rafi%20/%20Kishore%20Kumar%20-%20rare%20interesting%20facts "Mohd. Rafi / Kishore Kumar - rare interesting facts"]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Rafi and Kishore"/> * ''অজীৱ দাস্তান হে ইয়ে মেৰি'' গানটোত প্ৰথমে কিশোৰ কুমাৰক কণ্ঠ দিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়। তেওঁ প্ৰথম অন্তৰাৰ অৰ্ধেকাংশ সমাপণৰ পাছাত দ্বিতীয়াংশৰ অন্তৰাত কিছু সমস্যাৰ মুখামুখি হয়। পৰবৰ্তীকালত কেইবাবাৰো চেষ্টা চলোৱাৰ পাছতো কিশোৰ কুমাৰে সঙ্গীত পৰিচালক শঙ্কৰ জয়কিষাণৰ চাহিদামতে সুৰ প্ৰদান কৰাত ব্যৰ্থ হয়। অৱশেষত গানটো ৰফি'ৰ জৰিয়তে সম্পাদিত হৈ পূৰ্ণাঙ্গ গানলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।<ref name="Rafi and Kishore">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/Rafi-Kishore-rivalry-a-myth/articleshow/4837329.cms "Rafi-Kishore rivalry a myth!"]</ref> * ''অমৰ, আকবৰ, এন্থনী'' চলচ্চিত্ৰৰ ''হামকো তুমসে হো গয়া হে পিয়াৰ ক্যা কৰে'' গানত কিশোৰ কুমাৰ, লতা মঙ্গেশকাৰ আৰু [[মুকেশ|মুকেশৰ]] লগত মহম্মদ ৰফিয়ে যৌথভাবে গান গায়। এইটোৱে বোধহয় একমাত্ৰ গান য’ত তেওঁলোকে একলগে কণ্ঠ দিছিল।<ref>{{cite video|url=http://www.youtube.com/watch?v=yFEqe6bcpy8|title=Humko Tumse Ho Gaya Hai Pyar Kya Karein}}</ref> * জনৈক ব্যক্তিক [[মৃত্যুদণ্ড|মৃত্যুদণ্ডৰে]] দণ্ডিত কৰাৰৰ পাছত তেওঁৰ কাষত সৰ্বশেষ ইচ্ছা জানিব খোজা হয় যে তেওঁ কি বিচাৰে! লোকজনে প্ৰত্যুত্তৰত জনালে যে তেওঁ ''"অ’ দুনিয়া কে ৰখৱালে, চুন দৰ্দ বাৰে মেৰে নালে; জীৱন অপনা ৱাপচ‌ লেলে, জীৱন দেনে ৱালে"'' গানটো শুনিব বিচাৰে।<ref>[http://www.mohdrafi.com/meri-awaaz-suno/a-wide-range-of-fans-for-one-song.html "A wide range of fans for one song!"]</ref> * ৰায়পুৰত অনুষ্ঠিত সঙ্গীতানুষ্ঠানত দৰ্শক-শ্ৰোতাই '''আৰু এটি''' ধ্বনি তুলি তেওঁলোকৰ গান শুনাৰ চাহিদাৰ কথা জনাইছিল। ইতিমধ্যেই সঙ্গীত দলৰ প্ৰত্যেক সদস্যই ভীষণভাবে ক্লান্ত হৈ পৰিছিল। অৱশেষত ৰফিয়ে দৰ্শক-শ্ৰোতাৰ মনোৰঞ্জন আৰু চাহিদা পূৰণৰ লক্ষ্যেৰে কেবলমাত্ৰ [[হাৰমোনিয়ামৰ]] সহযোগত একাধাৰে ৫টি সঙ্গীত পৰিবেশন কৰে। সদৌশেষত তেওঁ ভাৰতৰ জাতীয় সঙ্গীত পৰিবেশন কৰি অনুষ্ঠানৰ সমাপ্তি টানে। * আৰম্ভণিৰ ফালে ফিল্মফেয়াৰ কৰ্তৃপক্ষই কেবলমাত্ৰ এজন কণ্ঠশিল্পীকহে '''বছৰেৰ শ্ৰেষ্ঠ গায়ক''' নিৰ্বাচিত কৰিছিল। ষাঠিৰ দশকত কিশোৰ কুমাৰক পাছ পেলায় তেওঁ সকলোতকৈ বেছি ৬বাৰ এই পদক পায় শীৰ্ষস্থানত আছিল।<ref>[http://blogs.hindustantimes.com/capital-closeup/2009/07/29/the-incomparable-mohammad-rafi/ "The incomparable Mohammad Rafi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711170404/http://blogs.hindustantimes.com/capital-closeup/2009/07/29/the-incomparable-mohammad-rafi/ |date=2011-07-11 }}. ''The Hindustan Times''. 2009-07-29.</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ৰফি আৰু আব্দুল হামিদে বোম্বেত অবস্থানকালীন চল্লিশৰ দশকত দুই বাই-ভনীক বিয়া কৰে। ৰফিয়ে পূৰ্বে তেওঁৰ খুৰাকৰ ছোৱালী ভনীয়েকক বিয়া কৰিছিল কিন্তু অভিবাসন আইনৰ সীমাবদ্ধতাৰ বাবে তেওঁক ভাৰতলৈ আনিব নোৱাৰিলে। দেশ বিভাজনৰ ফলত তেওঁৰ স্ত্ৰী পাকিস্তানৰ লাহোৰত থাকি যায়। প্ৰথম সংসাৰত তেওঁৰ এটি পুত্ৰ সন্তান আছে। বোম্বেত অবস্থানকালীন তেওঁ বিলকিস নাম্নী নামৰ এক ৰমণীক ২য় বাৰৰ বাবে বিয়া কৰে। তেওঁলোকৰ ২য় সংসাৰত ৩ পুত্ৰ আৰু ৩ কন্যা আছে। তেওঁ মদ্যপান নকৰিছিল। এজন ধাৰ্মিক আৰু বিনয়ী ব্যক্তি হিচাবে সৰ্বত্ৰ সকলোৰে কাষত পৰিচিত ব্যক্তিত্বৰ আছিল।<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | title=Mohd Rafi: A Legend has no substitute | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2011-05-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110502082220/http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ পৰিয়ালৰ প্ৰতি অত্যন্ত দায়িত্বশীল আছিল বুলি জনা যায়। ৰেকৰ্ডিং ৰুমৰ পৰা ঘৰলৈ আৰু ঘৰৰ পৰা ৰেকৰ্ডিং ৰুমলৈ অহা-যোৱাৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল তেওঁৰ জীৱন। চলচ্চিত্ৰৰ যি-কোনো ধৰণৰ জলচাত তেওঁক কেতিয়াও অংশগ্ৰহণ কৰা দেখা যোৱা নাছিল। ইয়াৰ উপৰি, ধূমপান কিংবা মদ্যপান নকৰিছিল ৰফিয়ে। তেওঁ পুৱতি নিশা ৩টাৰ পৰা পুৱা ৭টা পৰ্যন্ত বিৰতিহীনভাবে আৰু একাধাৰে সঙ্গীতৰ ৰেৱাজ বা সঙ্গীত চৰ্চ্চা কৰিছিল। প্ৰধানতঃ [[কেৰম]], [[বেডমিণ্টন]] আৰু [[চিলা]] উৰোৱাতেইই তাৰ আগ্ৰহ লক্ষ্য কৰা গৈছিল।<ref name="rafisongs.org"/> ৰফি'ৰ সৰু ভায়েক মহম্মদ সাদ্দিকী এতিয়াও বাচি আছে আৰু পৰিয়াল লৈ পাকিস্তানৰ লাহোৰত বসবাস কৰিছে। ==মহাপ্ৰয়াণ== [[৩১ জুলাই]], ১৯৮০ইং তাৰিখ বৃহস্পতিবাৰে ৰাতি ১০:৫০ ঘটিকাত উপমহাদেশৰ অমৰ সঙ্গীতকাৰ মহম্মদ ৰফি'ৰ মহাপ্ৰয়াণ ঘটে। আকস্মিকভাবে মাইওকাৰ্ডিয়াল ইনফাৰ্কশন বা হৃদজনিত সমস্যাত ভুগি যেতিয়া ৰফি'ৰ মৃত্যু ঘটে, তেতিয়া তেওঁ বয়স হৈছিল ৫৬ বছৰ।<ref>{{Cite web | url= http://www.blonnet.com/life/2005/08/05/stories/2005080500180400.htm | title= The immortal Rafi | author= V. Gangadhar | publisher= [[The Hindu]] Business Line | date= 2005-08-05 | accessdate= 2007-04-28 | archivedate= 2007-09-29 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070929120442/http://www.blonnet.com/life/2005/08/05/stories/2005080500180400.htm | deadurl= yes }}</ref> তেওঁৰ শেষ গানটো আছিল '''আস পাস''' ছবিৰ ''শ্যাম ফিৰ কিউ উদাস হ্যায় দোস্ত''। লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলালৰ ৰচনাত এই গানটো ৰেকৰ্ড কৰাৰ কেইটামান ঘণ্টা পাছতেই মৃত্যুৰ কোলাত ঢলি পৰে ৰফি।<ref>{{Cite web | last= Salam | first= Ziya U. S. | title= Matchless magic lingers | url= http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/07/31/stories/2002073100290100.htm | date= July 22, 2001 | work= The Hindu | accessdate= 2009-04-09 | archivedate= 2010-12-28 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20101228033045/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/07/31/stories/2002073100290100.htm | deadurl= yes }}</ref><ref>[http://www.zeenews.com/news459223.html Mohammed Rafi: The soulful voice lives on!]. Zee News. 31 July 2008.</ref> মৃত্যু পৰবৰ্তী কালত মহম্মদ ৰফি'ক জুহু মুচলিম গোৰস্থানত [[কবৰ]] দিয়া হয়।<ref>{{Cite web | url=http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/rafi.html | title=Mohammed Rafi Bioagraphy | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2015-07-16 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150716050328/http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/rafi.html | deadurl=yes }}</ref> প্ৰত্যক্ষদৰ্শীৰ মতে মুম্বাইৰ সৰ্ববৃহৎ শৱযাত্ৰা হিচাবে ৰফি'ৰ শৱযাত্ৰাত দশ সহস্ৰাধিক ব্যক্তিয়ে অংশ গ্ৰহণ কৰিছিল। ২০১০ চনত তেওঁৰ কবৰস্থানটি ভাঙি পেলোৱা হয় নতুন মৃতদেহ সমাধি দিয়াৰ বাবে। মূল সমাধি ভাঙি পেলোৱাৰ সীমাৰ কাষতে এজোপা নিৰ্দিষ্ট নাৰিকল গছকে তেওঁৰ '''প্ৰতীকি সমাধি''' হিচাবে ব্যবহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Rafi-Madhubala-dont-rest-in-peace-here/articleshow/5558345.cms |title=Rafi, Madhubala don't rest in peace here |date=11 February 2010 |accessdate=2010-02-14 |publisher=[[The Times of India]] |first1=Bella |last1=Jaisinghani}}</ref> মৃত্যুৰ পৰবৰ্তীকালত তেওঁৰ স্মৃতিচাৰণ কৰিবলৈ গৈ এসময়ৰ সুৰকাৰ হিচাবে [[নিসাৰ বাজমীয়ে]] (পৰবৰ্তীকালত পাকিস্তানলৈ স্থানান্তৰিত হয়) কৈছিল, "যেতিয়া ৰফিয়ে তেওঁ তেওঁৰ দেনা পৰিশোধ কৰিব নোৱাৰিছিল, তেতিয়া ৰফিয়ে এক ৰূপীৰ বিনিময়ত তেওঁৰ বাবে এটি গান গায় আৰু তেওঁক দায়মুক্ত কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ প্ৰযোজকসকলৰ বিভিন্ন সময়ত অৰ্থনৈতিকভাবে সহায়-সহযোগিতা কৰিছিল। " লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল জুটিৰ অন্যতম [[লক্ষ্মীকান্ত]]ই তেওঁৰ প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যক্ত কৰিছিল যে, "ৰফিয়ে প্ৰায়েই অনেক লোকক অৰ্থ সাহায্য কৰিছে; কিন্তু ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁ অৰ্থ ঘূৰাই পোৱাৰ আশা নাই কৰা। "<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd Rafi Bioagraphy | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2010-08-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | deadurl=yes }}</ref> শাস্ত্ৰীয় আৰু আধুনিক গানৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী [[মান্না দে]]ই তেওঁৰ সমসাময়িক মহম্মদ ৰফিৰ সম্পৰ্কত কৈছিল যে, "তেওঁ সকলোতকৈ শ্ৰেষ্ঠ গায়ক আছিল। ৰফি আৰু মই সকলো স্তৰৰ গানেই গাব পাৰো আৰু তেওঁ আছিল সঁচা অৰ্থত এজন ভদ্ৰলোক। তেওঁ মোতকৈয়ো শ্ৰেষ্ঠ গায়ক আছিল আৰু মই অৱশ্যেই কম যে, কোনেও তেওঁ স্পৰ্শ কৰিব নোৱাৰিব। তেওঁ যেতিয়াই যি বিচাৰিছিল, তাকেই কৰিব পাৰিছিল। আমি সকলোৱে একেবাক্যে আৰু কৃতজ্ঞচিত্তে তাক স্বীকাৰ কৰোঁ। "<ref>http://www.santabanta.com/cinema.asp?pid=28039</ref><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Rafi-was-a-better-singer-than-me/articleshow/5085308.cms | work=The Times Of India}}</ref> প্ৰবীণ অভিনেতা [[শাম্মী কাপুৰে]] তেওঁৰ সম্পৰ্কত কৈছিল, "মই ৰফিৰ অবিহনে অসম্পূৰ্ণ। মই যেতিয়াই গান ৰেকৰ্ড কৰিবলৈ যাওঁ, তেতিয়াই মহম্মদ ৰফি'ক বিচাৰি পাওঁ। ইয়াৰ উপৰিও পৰ্দাত গানক কিভাবে উপস্থাপন কৰা হব এই বিষয়ে তেওঁৰ পৰাই যথেষ্ট পৰিমাণে পৰামৰ্শ লৈছিলো। ফলত, তেৱোঁ গানত মোৰ অংশগ্ৰহণক বেছ পছন্দ কৰিছিল। "<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-am-incomplete-without-Rafi-Shammi/articleshow/6243555.cms |title=I am incomplete without Rafi: Shammi - The Times of India |accessdate=2010-12-25 | work=The Times Of India }}</ref> ==সম্মান== * ভাৰত চৰকাৰে মহম্মদ ৰফি'ৰ মৃত্যুত গভীৰ শোকপ্ৰকাশ কৰে আৰু তেওঁৰ প্ৰতি সম্মান জনাই দুদিনৰ চৰকাৰী বন্ধ ঘোষণা কৰিছিল।<ref>http://www.zeenews.com/news459223.html</ref> * ১৯৬৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ ''গুমনাম'' ছবিৰ '''জান পেহচান হো''' গানটো ২০০১ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''ঘোষ্ট ওয়াৰ্ল্ড'' ছবিৰ চাউণ্ডট্ৰেক হিচাবে ব্যবহৃত হয়। এই ছবিৰ আৰম্ভণিতে মহম্মদ ৰফি'ৰ শয়নকক্ষ্ত গুমনাম শিৰোনাৰ ভিডিঅ’ত নাচৰ দৃশ্যৰ অবতাৰণা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.timeout.com/newyork/DetailsAr.do?file=/film/304/304.film.ghost.open.html |title=Teenage wasteland: Adolescent angst takes on new dimensions in the magnificently mundane Ghost World |author=Mike D'Angelo |accessdate=2007-04-28 |archivedate=2006-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060804202534/http://www.timeout.com/newyork/DetailsAr.do?file=%2Ffilm%2F304%2F304.film.ghost.open.html |deadurl=yes }}</ref> * ২০০১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ হিচাবে ''মনচুন ৱেডিং'' চলচ্চিত্ৰত ''আজ মৌচম বৰা বেঈমান হেয়'' শিৰোনামৰ গানটো পুনৰ বাণীবদ্ধ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt0265343/soundtrack |title=Monsoon Wedding soundtrack listing |accessdate=2009-02-03}}</ref> * ৰফি'ৰ জীৱনক লৈ এখন প্ৰামাণ্যচিত্ৰ বা ডকুমেণ্টাৰী ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ বিভাগৰ নিৰ্মাণৰ অপেক্ষাত আছে।<ref>[http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=136367 "Films Division to make documentary on Mohammed Rafi"]</ref> * মুম্বাইৰ বান্দ্ৰা আৰু পুনেত মহম্মদ ৰফিক অবিস্মৰণীয় কৰি ৰাখিবলৈ "পদ্মশ্ৰী মহম্মদ ৰফি চক" নামেৰে ৰাস্তাৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। * জুন, ২০১০ চনৰ জুন মাহত [[আউটলুক মেগাজিন|আউটলুক মেগাজিনৰ]] ফালৰ পৰা ভোটৰ মাধ্যমেৰে লতা মঙ্গেশকাৰৰ লগতে মহম্মদ ৰফিকো সকলোতকৈ জনপ্ৰিয় নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাবে মনোনীত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231652 |title=The Most Popular Singer - Outlook Music Poll 2010 }}</ref> একেধৰণে সেই মেগাজিনেৰ ভোট্ত ১৯৬৪ চনৰ ''চিত্ৰলেখা'' ছবিৰ ''মন ৰে তু কাহে না ধীৰ ধৰে'' গানৰ বাবে ৰফিয়ে ১ম স্থান অৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231649 |title=The #1 Song - Indian Movies - Outlook Music Poll 2010 }}</ref> তিনিটা গান যৌথভাবে ২য় স্থানৰ বাবে মনোনীত হয়। তাৰ মাজত দুটা গানেই আছিল মহম্মদ ৰফি'ৰ কণ্ঠৰ। ১৯৬৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত '''গাইড''' ছবিৰ গানসমূহ হ’ল - ''তেৰে মেৰে স্বপ্নে আব এক ৰং হে'' আৰু ''দিন ধাল জায়ে, হ্যায় ৰাত না জায়ে''। আউটলুক মেগাজিনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এই ভোট পৰ্বটোত ভাৰতীয় সঙ্গীত শিল্পৰ গণ্যমান্য অনেক শিল্পী বিচাৰকমণ্ডলীৰ সদস্য হিচাবে অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। তেওঁলোক হ’ল - [[অভিজিৎ]], আদেশ শ্ৰীবাস্তব, আলিশা চিন্নাই, অনু মালিক, এহসান, গুলজাৰ, হৰিহৰণ, হিমেশ ৰেশমিয়া, যতীন, জাভেদ আখতাৰ, কৈলেশ খেৰ, কবিতা কৃষ্ণমূৰ্ত্তি, খৈয়াম, [[কুমাৰ শানু]], ললিত, লয়, মহালক্ষ্মী আয়াৰ, মহেন্দ্ৰ কাপুৰ, [[মান্না দে]], প্ৰসূন যোশী, ৰাজেশ ৰোশান, সাধনা সৰগম, সমীৰ, সন্দেশ শানদিলিয়া, শান, শঙ্কৰ, সান্তনু মৈত্ৰ, [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]], [[চনু নিগম]] আৰু [[তালাত আজিজ]]।<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231648 |title=Outlook Music Poll }}</ref> সঙ্গীত পৰিচালক ৰাজেশ ৰোশানৰ গীত ৰচনান্তত কেইবাটাও গানত কণ্ঠ দিছিল ৰফিয়ে। ৰফি'ৰ মৃত্যুত তেওঁ কয় যে, "ৰফি আছিল এজন উষ্ণ হৃদয়ৰ অধিকাৰী সহজ-সৰল মানুহ যাৰ মনত কোনো হিংসা-বিদ্বেষ নাছিল"।<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Thirty-years-on-Mohd-Rafi-remains-a-favourite/articleshow/6238774.cms |title=Thirty years on, Mohd Rafi remains a favourite | work=The Times Of India}}</ref> সঙ্গীতপ্ৰেমীসকলে ৰফিক মৰণোত্তৰভাবে [[ভাৰত ৰত্ন]] পুৰস্কাৰ (যিটো ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সম্মান) প্ৰদানৰ মাধ্যমেৰে যথাযথভাবে সম্মান জনোৱাৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰৰ ওচৰত আবেদন জনাইছিল।<ref name="rafisongs.org"/> ==পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্তি== * ১৯৪৮: প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰ লাল নেহৰু'ৰ পৰা ভাৰতৰ ১ম স্বাধীনতা দিৱসত ৰূপৰ পদক গ্ৰহণ কৰে।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> * ১৯৬৭: ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা পদ্মশ্ৰী পুৰস্কাৰ লাভ। * ১৯৭৪: ''তেৰী গালিও ম্যা না ৰাখেঙ্গে কদম আজ কে বাদ'' গানৰ বাবে ফিল্ম ওৱৰ্ল্ড মেগাজিনৰ ফালৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ পুৰস্কাৰ লাভ। * ২০০১: ''হিৰো হোণ্ডা-ষ্টাৰডাষ্ট মেগাজিনৰ'' যৌথ উদ্যোগত ৭ জানুৱাৰী, ২০০১ তাৰিখে অংশগ্ৰহণকাৰী পাঠকৰ ৭০ শতাংশ ভোট পাই তেওঁ '''শতাব্দীৰ শ্ৰেষ্ঠ গায়ক''' হিচাবে পুৰস্কৃত হয়। * ২০২৫ চনত মহম্মদ ৰফিৰ জন্ম শতবাৰ্ষিকী উপলক্ষে ভাৰত চৰকাৰৰ বিত্ত বিভাগে তেওঁৰ নামত এটি ১০০ টকাৰ স্মৃতিচাৰণ মুদ্ৰা প্ৰকাশ কৰে। ===জাতীয় চলচ্চিত্ৰ পদক=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"| '''জাতীয় চলচ্চিত্ৰ পদক প্ৰাপ্তি''' |- ! বছৰ ! গান ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৭৭<ref name="tribuneindia_sang_for_kishore"/> | ক্যা হুৱা তেৰা ৱাদা | হাম কিচি চে কম নাহি | ৰাহুল দেৱ বৰ্মন | [[মজৰুহ চুলতানপুৰী]] |- |} ===সুৰ সৃঙ্গাৰ পুৰস্কাৰ=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"| '''সুৰ সৃঙ্গাৰ পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্তি''' |- ! বছৰ ! গান ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৬৪ | মন ৰে, তু কাহে না ধীৰ ধৰে | [[চিত্ৰলেখা (চলচ্চিত্ৰ)|চিত্ৰলেখা]] | ৰোশন | চাহিৰ লুধিয়ানৱী<ref>{{Cite web |url=http://www.mohdrafi.com/web/his-voice-swayed-millions.html |title=His Voice swayed millions |accessdate=2010-12-25 }}</ref> |} ===বাংলা চলচ্চিত্ৰ সাংবাদিক সমিতি পুৰস্কাৰ=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"| '''বাংলা চলচ্চিত্ৰ সাংবাদিক সমিতি পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্তি''' |- ! বছৰ ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৫৭ | তুমসা নাহি দেখা | [[অ. পি. নায়াৰ]] | মজৰুহ চুলতানপুৰী |- | ১৯৬৫<ref>{{cite web |url= http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196528.htm |title= 1965- 28th Annual BFJA Awards - Awards For The Year 1964 |accessdate= 14 December 2008 |last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher= Bengal Film Journalists' Association |archivedate= 8 January 2010 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20100108080918/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196528.htm |deadurl= yes }}</ref> | দোস্তি | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | মজৰুহ সুলতানপুৰী |- | ১৯৬৬<ref>{{Cite web |url= http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196629.htm |title= 1966: 29th Annual BFJA Awards - Awards For The Year 1965 |3= Bfjaawards.com |publisher= Bengal Film Journalists' Association |accessdate= 22 October 2009 |archivedate= 8 January 2010 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20100108052343/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196629.htm |deadurl= yes }}</ref> | আৰজু | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | হাসৰাত জয়পুৰী |} ===ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"|ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্তি<ref name="filmfareawards.indiatimes.com">{{cite news | url=http://filmfareawards.indiatimes.com/ | work=The Times Of India | title=আৰ্কাইভ কপি | access-date=2012-09-09 | archivedate=2012-07-08 | archiveurl=https://archive.ph/20120708102013/http://filmfareawards.indiatimes.com/ | deadurl=yes }}</ref> |- ! বছৰ ! গান ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৬০ | চৌধৱী কা চান্দ হো | চৌধৱী কা চান্দ হো | [[বোম্বে ৰবি]] | [[শাকিল বাদায়ুনী]] |- | ১৯৬১ | তেৰি পিয়াৰী পিয়াৰী সুৰত কো | শ্বশুৰাল | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | [[শৈলেন্দ্ৰ]] |- | ১৯৬৪ | '''চাহুঙ্গা মে তুঝে''' | দোস্তি | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | মজৰুহ সুলতানপুৰী |- | ১৯৬৬ | '''বাহাৰো ফুল বৰসাও''' | সুৰজ | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | শৈলেন্দ্ৰ |- | ১৯৬৮ | দিল কে ঝাৰোকে মে | ব্ৰহ্মচাৰী | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | শৈলেন্দ্ৰ |- | ১৯৭৭ | '''ক্যা হুৱা তেৰা ৱাদা''' | হাম কিচি চে কম নাহি | ৰাহুল দেৱ বৰ্মন | মজৰুহ সুলতানপুৰী |} {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"|ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰৰ বাবে মনোনয়ন<ref name="filmfareawards.indiatimes.com"/> |- ! বছৰ ! গান ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৬১ | হাসনাওয়ালে তেৰা জবাব নাহি | ঘৰানা | বোম্বে ৰবি | শাকিল বাদায়ুনী |- | ১৯৬২ | আয়ে গুলবদন আয়ে গুলবদন | প্ৰফেসৰ | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | শৈলেন্দ্ৰ |- | ১৯৬৩ | মেৰে মেহবুব তুঝে | মেৰে মেহবুব | [[নৌশাদ]] | শাকিল বাদায়ুনী |- | ১৯৬৫ | চু লেনে দো নাজুক হোথোন কো | কাজল | বোম্বে ৰবি | [[শাহিৰ লুধিয়ানভী]] |- | ১৯৬৮ | ম্যা গাও তুম সোজাও | ব্ৰহ্মচাৰী | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | শৈলেন্দ্ৰ |- | ১৯৬৯ | বড়ি মাস্তানী হ্যা | জিনে কি ৰাহ্‌ | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | [[আনন্দ বক্সি]] |- | ১৯৭০ | খিলোনা জান কৰ | খিলোনা | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৭৩ | হাম কো তো জান সে পিয়াৰী | নায়না | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | হাসৰাত জয়পুৰী |- | ১৯৭৪ | আচ্ছা হি হুভা দিল টুট গায়া | মা বহেন অউৰ বিবি | শাৰদা | কামাৰ জালালাবাদী, বেদপাল বৰ্মা |- | ১৯৭৭ | পৰ্দা হ্যা পৰ্দা | অমৰ আকবৰ এন্থনী | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৭৮ | আদমী মুসাফিৰ হ্যা | আপনাপান | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৭৯ | চলো ৰে ডোলি উথাও কহাঁ | জানি দুশমন | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | [[বৰ্মা মালিক]] |- | ১৯৮০ | মেৰে দোস্ত কিস্সা ইয়েহ | দোস্তানা | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৮০ | দৰ্দ-এ-দিল দৰ্দ-এ-জিগৰ | কৰ্জ | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৮০ | ম্যায়নে পুছা চান্দ সে | আব্দুল্লাহ | ৰাহুল দেৱ বৰ্মণ | আনন্দ বক্সি |} ==আৰু চাওক== *[[পুৰস্কাৰ]] *[[পদ্মশ্ৰী]] *[[ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ]] *[[ভজন]] *[[লতা মঙ্গেশকাৰ]] *[[কিশোৰ কুমাৰ]] *[[শাম্মী কাপুৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==বহিঃসংযোগ== * [[ইণ্টাৰনেট মুভি ডাটাবেছ]]ত [http://www.imdb.com/name/nm0706327/ মহম্মদ ৰফি] {{FilmfareAwardBestMaleSinger}} {{Bollywood}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] oman74kmimwr66botr20pp2ykfr4n2n 622052 622051 2026-07-31T13:15:09Z Mina borthakur 38368 লিংক যোগ 622052 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = মহম্মদ ৰফি | Img = Mohammed Rafi.jpg | Img_capt = মহম্মদ ৰফি | Img_size = 150px | Background = গায়ক | Birth_name = | Born = ২৪ ডিচেম্বৰ, ১৯২৪<br>কোটলা চুলতান সিং, [[পঞ্জাব]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | Died = {{Death date and age|1980|7|31|1924|12|24}}<br>মুম্বাই, মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত | Origin = {{flagicon|IND}} ভাৰতীয় | Instrument = | Genre = [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীত]], [[গজল]], নেপথ্য গায়ক | Occupation = হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ গায়ক | Years_active = ১৯৪৪ - ১৯৮০ }} '''মহম্মদ ৰফি''' (জন্মঃ [[২৪ ডিচেম্বৰ]], ১৯২৪ - মৃত্যুঃ [[৩১ জুলাই]], ১৯৮০) ভাৰতীয় সঙ্গীতশিল্পী হিচাবে এসময়ত সমগ্ৰ উপমহাদেশত অত্যন্ত জনপ্ৰিয় ব্যক্তিত্ব আছিল। তেওঁ সঙ্গীত জগতত সুদীৰ্ঘ চাৰি দশক সময়কাল অতিবাহিত কৰে<ref name=allmusicpage>{{Cite web|url= {{Allmusic|class=artist|id=p116605/biography|pure_url=yes}}|title= Mohammed Rafi on [[Allmusic]]| accessdate=22 January 2009 |last= Harris|first= Craig|date= |work= |publisher=[[Allmusic]]}}</ref>। মহম্মদ ৰফিয়ে সঙ্গীত কলাত অসামান্য অৱদান ৰখাৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ গায়ক হিচাবে জাতীয় পদক আৰু ৬-বাৰ [[ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ |ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰেৰে]] বিভূষিত হৈছে। ইয়াৰ উপৰি, ১৯৬৭ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা প্ৰদত্ত [[পদ্মশ্ৰী]] সম্মানেৰেও অভিষিক্ত হৈছিল তেওঁ।<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2050|title=Padma Shri Awardees|publisher=india.gov.in|accessdate=22 December 2010}}</ref> প্ৰায় ৪০ বছৰ ধৰি সঙ্গীত জগতত থকাকালত ২৬,০০০ অধিক চলচ্চিত্ৰৰ গানত নেপথ্য গায়ক হিচাবে সংযুক্ত আছিল মহম্মদ ৰফি।<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/07/29/stories/2005072902280300.htm|title=Rafi's unmatched track record|author=K. Pradeep|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=2005-07-29|archivedate=2006-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060513222805/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/07/29/stories/2005072902280300.htm|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ বহুধৰণৰ গানত অংশ গ্ৰহণ কৰাৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী আছিল। তাৰ মাজত শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীত, দেশাত্মবোধক গান, বিৰহ-বিচ্ছেদ, উচ্চ মাৰ্গৰ প্ৰেম-ভালপোৱা, [[কাৱালী]], [[ভজন]], গজল-সহ বিভিন্ন গোত্ৰৰ গানত দক্ষতা আৰু পাৰদৰ্শীতা দেখুৱাইছিল সন্মানজনকভাবে। বিশেষকৈ [[হিন্দী]] আৰু [[উৰ্দু]] ভাষাত সমান দক্ষতা থকাত তেওঁৰ গানসমূহত বৈচিত্ৰ্য আহিছিল সমহাৰত।<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd. Rafi - Biography | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2010-08-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | deadurl=yes }}</ref> হিন্দীসহ কোনকানি, [[উৰ্দু]], [[ভোজপুৰী]], [[উড়িয়া]], [[পঞ্জাবী]], [[বাংলা]], [[মাৰাঠী]], [[সিন্ধী]], [[কানাড়া]], [[গুজৰাটি]], [[তেলেগু]], [[মাঘী]], [[মৈথিলী]], [[অসমীয়া]] ইত্যাদি ভাষাত তেওঁ গান গাইছিল। এইবোৰৰ উপৰি [[ইংৰাজী]], ফাৰ্চী (ফৰাচী নহয়), [[স্পেনিচ]] আৰু ডাচ ভাষাত গান গাইছিল। [[২৪ জুলাই]], ২০১০ ইং তাৰিখে [[টাইমচ্‌‌ অব ইণ্ডিয়া]] আলোচনীত প্ৰকাশিত প্ৰতিবেদনত তেওঁৰ চমকপ্ৰদ কণ্ঠস্বৰক বিশেষভাবে মূল্যায়িত কৰা হৈছে। ''মই তোমাকে ভালপাওঁ বা (আই লাভ ইউ)'' বাক্যষাৰক যদি ১০১ প্ৰকাৰে গান আকাৰে গাবলৈ কোৱা হয়, মহম্মদ ৰফিয়ে সেই ১০১ প্ৰকাৰে তাৰ সকলোখিনিয়েই কৰিব পাৰিছিল। প্ৰায় চাৰি দশক জুৰি গানৰ জগতত অসাধাৰণ অৱদানৰ বাবেই মহম্মদ ৰফি ''সকলো সময়ৰ, সকলো কালৰ আৰু সকলো বিষয়ৰ শিল্পী'' হিচাবে পৰিগণিত হৈ আছে।<ref>{{Cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/The-unforgettable-Rafi/articleshow/6209646.cms | title=The unforgettable Rafi - The Times of India | accessdate=2010-12-25 | work=The Times Of India }}</ref> ==শৈশৱৰ বছৰসমূহ== মহম্মদ ৰফিয়ে তদানীন্তন ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[পঞ্জাব]] এলেকাৰ অমৃতসৰ গ্ৰামৰ নিকটৱৰ্তী কোটলা চুলতান সিঙৰ অধিবাসী হাজী আলী মহম্মদৰ ৬ষ্ঠ সন্তান হিচাবে জন্মগ্ৰহণ কৰে<ref name="tribuneindia_striking">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060223/aplus.htm#1 | title=Striking the right chord | author=Varinder Walia | publisher=[[The Tribune]]: Amritsar Plus | date=2003-06-16 | accessdate=2007-04-28 }}</ref>। সঙ্গীত শিল্পী মহম্মদ ৰফি'ৰ ঘৰুৱা নাম আছিল '''ফিকো'''। তেওঁৰ নিজ গাঁৱত এজন ফকিৰৰ [[ভজন]] গানক অনুকৰণ কৰি তেওঁ গান গোৱা আৰম্ভ কৰে।<ref name="tribuneindia_striking"/> জীৱিকাৰ সন্ধানত তেওঁৰ দেউতাক হাজী আলী মহম্মদে ১৯২০ চনত [[লাহোৰ|লাহোৰলৈ]] গুচি যায় আৰু ভাট্টি গেটেৰ নূৰ মহল্লাত এখন চেলুনৰ মালিক হয়।<ref name="dailytimes_way_it_was">{{Cite web | url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_16-6-2003_pg3_6 | title=The Way It Was: Tryst With Bollywood | author=Syed Abid Ali | publisher=Daily Times, Pakistan | date=2003-06-16 | accessdate=2007-04-28 | archiveurl=https://archive.ph/20121221152838/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_16-6-2003_pg3_6 | archivedate=2012-12-21 | deadurl=no }}</ref> তেওঁৰ ডাঙৰ ককায়েক মহম্মদ দ্বীনৰ বন্ধু আব্দুল হামিদে লাহোৰত থকাকালত ৰফি'ৰ প্ৰতিভা দেখি তেওঁক গান গাবলৈ সাহস দিছিল। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ ৰফি'ৰ অভিভাৱক হৈছিল। আব্দুল হামিদে পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ পৰিয়ালৰ বয়সস্থসকলৰ পৰা সম্মতি আদায় কৰি তেওঁক [[বোম্বে|মুম্বাইলৈ]] পঠায়। ১৯৪৪ চনত মহম্মদ ৰফি বোম্বেলৈ যোৱাত আব্দুল হামিদো তেওঁৰ লগত সঙ্গী হিচাবে গৈছিল। তাত তেওঁ উস্তাদ [[বড়ে গোলাম আলী খান]], উস্তাদ [[আব্দুল ৱাহিদ খান]], পণ্ডিত [[জীবনলাল মত্তো]] আৰু [[ফিৰোজ নিজামী|ফিৰোজ নিজামী'ৰ]] দৰে প্ৰথিতযশা শিল্পীসকলৰ পৰা ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীতত শিক্ষা লয়।<ref name="indobase">{{Cite web | url=http://music.indobase.com/composers-playback-singers/mohammed-rafi.html | title=Mohammed Rafi | accessdate=2007-04-28 }}</ref><ref name="tribuneindia_sang_for_kishore">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020923/login/music.htm | title=When Rafi sang for Kishore Kumar | author= Amit Puri | publisher=[[The Tribune]] | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ১৩ বছৰ বয়সত ৰফিয়ে লাহোৰৰ প্ৰথিতযশা শিল্পী [[কুন্দনলাল চায়গল|কে. এল. চাইগলৰ]] (কুন্দনলাল চায়গল) লগত জীৱনৰ প্ৰথম দৰ্শক-শ্ৰোতাৰ মুখামুখি হৈ কনচাৰ্টত গান পৰিবেশন কৰে।<ref name="indobase"/> ১৯৪১ চনত [[শ্যাম সুন্দৰ|শ্যাম সুন্দৰৰ]] নিৰ্দেশনাত লাহোৰত নেপথ্যগায়ক হিচাবে নিজেৰ অভিষেক ঘটায়। পঞ্জাবী ভাষাত নিৰ্মিত ''গুল বালুচ'' (১৯৪৪ চনত মুক্তি পায়) চলচ্চিত্ৰত [[জিনাত বেগম|জিনাত বেগমৰ]] লগত দ্বৈত সঙ্গীত "সোনিয়ে নি, হেৰিয়ে নি" গানটো গায়।<ref name="tribune_his_voice">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040725/spectrum/main7.htm | title=His voice made him immortal | author=M.L. Dhawan | publisher=Spectrum ([[The Tribune]]) | date=2004-07-25 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> একেই বছৰতে মহম্মদ ৰফিয়ে অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’'ৰ লাহোৰ সম্প্ৰচাৰ কেন্দ্ৰত গান পৰিবেশনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ পায়।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame">{{Cite web | url=http://www.sangeetmahal.com/hof/Singers_Rafi.asp | title=Hall Of Fame: Saatwan Sur | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ১৯৪১ চনত শ্যাম সুন্দৰৰ পৰিচালনাত ''গুল বালোচ'' ছবিৰ মাধ্যমেৰে সঙ্গীতত পেশাগতভাবে অভিষেক ঘটায় ৰফিয়ে। পাছৰ বছৰত বোম্বেৰ চলচ্চিত্ৰ ''গাঁও কি গৌৰী'' ছবিত নৈপথ্য গায়ক হিচাবে অভিষেক ঘটায়। ইয়াৰ উপৰি ৰফিয়ে ''লায়লা-মজনু'' (১৯৪৫) আৰু ''জুগনু'' চলচ্চিত্ৰত সংক্ষিপ্তভাবে, অতিথি শিল্পী হিচাবে [[অভিনয়]] কৰে। লায়লা-মজনু চলচ্চিত্ৰত 'তেৰা জ্বালা' [[কোৰাচ]] গানত তেওঁক অন্যান্য শিল্পীসকলৰ লগত গোৱা দেখা যায়।<ref name="Mohd Rafi - Biography">{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd Rafi - Biography | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2010-08-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | deadurl=yes }}</ref> ==বোম্বেলৈ আগমন== ১৯৪৪ চনত মহম্মদ ৰফিয়ে [[বোম্বে|বোম্বেলৈ]] (বৰ্তমান মুম্বাই) গুচি আহে। তেওঁৰ অভিভাৱকে তাত তেওঁক ভেন্দী বজাৰৰ দৰে ব্যস্ততম এলেকাত এটা সৰু কোঠাত থকাৰ ব্যবস্থা কৰি দিয়ে। তাত তানভীৰ নাকভী নামৰ এজন কবি - আব্দুৰ ৰছীদ কাৰদাৰ, মেহবুব খান আৰু অভিনেতা-পৰিচালক নাজিৰৰ দৰে চলচ্চিত্ৰ পৰিচালকৰ লগত ৰফিৰ পৰিচয় কৰি দিয়ে।<ref name="dailytimes_way_it_was"/> শ্যাম সুন্দৰে তেতিয়া মুম্বাইতে বসবাস কৰিছিল। তেওঁ ৰফিক আকৌ জিএম দুৰৰানী'ৰ লগত দ্বৈত সঙ্গীতত অংশগ্ৰহণৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনায়। শ্যাম সুন্দৰৰ ''গাঁও কি গোৰী'' চলচ্চিত্ৰৰ ''আজি দিল হো কাবু মে তো দিলদাৰ কি এইছী তেইছী'' গানৰ মাধ্যমেৰে মহম্মদ ৰফিয়ে হিন্দী চলচ্চিত্ৰত প্ৰথম গান ৰেকৰ্ড কৰে।<ref name="rafisongs.org">{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.rafisongs.org/2007/07/21/78616/the-king-of-melody-mohammed-rafi/index.html |access-date=2012-09-09 |archivedate=2011-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605111536/http://www.rafisongs.org/2007/07/21/78616/the-king-of-melody-mohammed-rafi/index.html |deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৮ চনত [[মহাত্মা গান্ধীৰ হত্যাকাণ্ড|মহাত্মা গান্ধী]] নিহত হোৱাৰ পাছত হুসনলাল ভগতৰাম-ৰাজেন্দ্ৰ কৃষাণ-ৰফি তিনিও মিলি একেৰাতিতেই কালজয়ী ''শুনো শুনো এই দুনিয়াৱালো, বাপুজী কি অমৰ কাহিনী'' গান ৰচনা কৰি সঙ্গীত পৰিবেশন কৰে।<ref name="rafisongs.org"/> ইয়াৰ পাছত তেওঁ ভাৰতৰ তৎকালীন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু|জৱাহৰলাল নেহৰু]]'ৰ আমন্ত্ৰণত গানটো পুনৰ পৰিবেশন কৰি উপস্থিত সকলোকে শুনায়। ১৯৪৮ চনত [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা দিৱস]]ত নেহৰু'ৰ পৰা ৰূপৰ পদক গ্ৰহণ কৰে মহম্মদ ৰফিয়ে। ১৯৪৯ চনত নৌশাদ (চাদনী ৰাত, দিল্লাগী, দুলাৰী); শ্যাম সুন্দৰ (বাজাৰ); হুসনলাল ভগতৰামৰ (মীনা বাজাৰ) প্ৰমুখ সঙ্গীত পৰিচালকসকলৰ নিৰ্দেশনাত একক সঙ্গীতত অংশ লয়। নৌশাদৰ নিৰ্দেশনাত শ্যাম কুমাৰ, আলাউদ্দীন আৰু অন্যান্যসকলৰ লগত ৰফি'ৰ প্ৰথম গান আছিল ১৯৪৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''পেহলে আপ'' ছবিৰ ''হিন্দুস্তান কি হাম হ্যায়'' গানটো। এইভাবেই তেওঁ হিন্দী ভাষাত তেওঁৰ প্ৰথম গান ৰেকৰ্ড কৰে।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> তদুপৰি ৰফিয়ে দুখন হিন্দী ছবিত অভিনয়ো কৰে। ১৯৪৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''লায়লা মজনু'' চলচ্চিত্ৰৰ ''তেৰা জ্বালা জিস নে দেখা'' গানৰ দৃশ্যত অতিথি শিল্পী হিচাবে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> তেওঁ নৌশাদৰ সহযোগিতাত অনেক গান গাইছিল। ১৯৪৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''চাহজাহান'' চলচ্চিত্ৰত কুন্দনলাল চায়গলৰ লগত ''মেৰে স্বপ্ন কি ৰানি, ৰুহী ৰুহী'' নামৰ কোৰাচত অংশ লয়। মেহবুব খানৰ ''আনমল ঘড়ি'' (১৯৪৬)-ত ''তেৰা খিলোনা তোতা বালক'' আৰু''জুগনু'' (১৯৪৭) চলচ্চিত্ৰত ''ইয়াহান বাদলা ওয়াফা কা'' গানত [[নূৰ জাহান (কণ্ঠশিল্পী)|নূৰ জাহানৰ]] লগত দ্বৈত সঙ্গীতত কণ্ঠ দিয়ে। [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ|ভাৰতবৰ্ষৰ বিভাজনৰ]] সময়ত মহম্মদ ৰফিয়ে ভাৰততে স্থায়ীভাবে বসবাস কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ফলত তেওঁৰ পৰিয়ালো বোম্বেলৈ গুচি আহে। কিন্তু সেই সময়ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী নূৰজাহানে পাকিস্তানলৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। নূৰজাহানে তাত আহমেদ ৰুশদী'ৰ লগত নতুনকৈ সঙ্গীতত জুটি বান্ধে। ৰফিয়ে সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় সঙ্গীতকাৰ হিচাবে কুন্দনলাল চায়গল, তালাত মেহমুদৰ গানসমূহ গভীৰভাবে অনুসৰণ কৰিছিল। তথাপি আটাইতকৈ বেছি অনুৰক্ত আৰু প্ৰভাবান্বিত হৈছিল জি. এম. দূৰৰাণী'ৰ প্ৰতি, যাৰ গানসমূহক নিজৰ গানৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ আদৰ্শক অনুসৰণ কৰিবলৈ গৈ ১৯৫৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত হাম সব চোৰ হ্যায় ছবিত ''হামকো হাচতে দেখ জামানা জ্বলতা হ্যায়'' আৰু ১৯৫০ চনত বেকচুৰ ছবিত ''খবৰ কিচি কো নাহিন, ও কিধাৰ দেখতে''-ৰ দৰে গানত প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref>http://www.youtube.com/watch?v=j_8DGgVBV8g</ref><ref>http://www.youtube.com/watch?v=IScyIsMTygM</ref> ==সঙ্গীত জীৱন== মহম্মদ ৰফিয়ে তেওঁৰ সুদীৰ্ঘ [[সঙ্গীত]] জীৱনত অনেক নামকৰা সঙ্গীত পৰিচালকৰ দিশ-নিৰ্দেশনাত বিভিন্ন ধৰণৰ [[গান]] গাইছিল। তাৰ মাজত অমৰ সঙ্গীত পৰিচালক হিচাবে [[নৌশাদ|নৌশাদৰ]] পৰিচালনাতেই গান গাইছিল বেছি। ইয়াৰ উপৰি, ১৯৫০ আৰু ১৯৬০ ৰ দশকত মহম্মদ ৰফিয়ে [[অ.পি. নায়াৰ]], [[শঙ্কৰ জয়কিষাণ]] আৰু [[শচীন দেৱবৰ্মন|এচ.ডি.বৰ্মনৰ]] সুৰতো অনেক গান গাইছিল। ===নৌশাদৰ সাহচৰ্য্যত=== নৌশাদৰ পিতৃৰ পৰা এখন চুপাৰিশ পত্ৰ আনি মহম্মদ ৰফিয়ে তেওঁক দেখুৱায়।<ref>{{Cite web | url=http://www.mohdrafi.com/meri-awaaz-suno/naushad-remembers-rafi-sahab.html | title=Naushad Remembers Rafi Saheb | accessdate=2010-12-25 }}</ref> ১৯৪৪ চনত ''পেহলে আপ'' ছবিত নৌশাদৰ নিৰ্দেশনাত ৰফিয়ে তেওঁ ৰ প্ৰথম গান হিচাবে ''"হিন্দুস্তান কে হাম হে"'' গায়। ১৯৪৬ চনত দ্বৈত সঙ্গীতৰূপে ''আনমল ঘড়ি''ত গান ৰেকৰ্ড কৰে। মহম্মদ ৰফি'ৰ পূৰ্বে নৌশাদৰ প্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী আছিল উপমহাদেশৰ অন্যতম আৰু জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী [[তালাত মেহমুদ]]। এদিন ৰেকৰ্ডিং চলিথকা সময়ত তালাত মেহমুদক ধুমপানৰত অৱস্থাত দেখা পায় নৌশাদে। ইয়াতে তেওঁ তেওঁৰ প্ৰতি ভীষণভাবে ক্ষিপ্ত হয় আৰু খং কৰে। ফলত ''বৈজু বাওৰা'' ছবিৰ সকলো গানতেই মহম্মদ ৰফিক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে নৌশাদে।<ref name="Mohd Rafi - Biography"/> নৌশাদৰ সাহচৰ্য্যতে ৰফিয়ে নিজকে হিন্দী [[চিনেমা|চিনেমাৰ]] জগতত অপ্ৰতিদ্বন্দ্বী আৰু কিংবদন্তী নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাবে প্ৰতিষ্ঠিত কৰিছিল।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> বৈজু বাওৰা (১৯৫২) ছবিৰ গান হিচাবে - ''অ’ দুনিয়া কে ৰাখৱালে'' আৰু ''মন তাৰপাত হৰি দৰ্শন কো আজ''এ ৰফি'ৰ কণ্ঠক অবিসংবাদিত তাৰকাৰ খ্যাতি আনি দিয়ে।<ref name="tribune_his_voice"/> নৌশাদৰ দিশ-নিৰ্দেশনাত সৰ্বমুঠ ১৪৯টি সঙ্গীত পৰিবেশন কৰে ৰফিয়ে। তাৰমাজত তেওঁৰ ''চ’ল'' বা একক সঙ্গীত আছিল ৮১টি।<ref name="how_fair_raju1">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld1.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi? | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-23 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ===শচীন দেৱ বৰ্মণৰ সাহচৰ্য্যত=== শচীন দেৱ বৰ্মণে বিখ্যাত অভিনেতা [[দেব আনন্দ]] আৰু [[গুৰু দত্ত|গুৰু দত্তৰ]] মাধ্যমেৰে ৰফিক তেওঁৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাবে আমন্ত্ৰণ জনায়।<ref name="how_fair_raju2">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld2.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi? (Page 2) | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-23 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ৰফিয়ে বৰ্মণৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত ''প্যাছা'' (১৯৫৭), ''কাগজ কে ফুল'' (১৯৫৯), ''তেৰে ঘৰ কে সামনে'' (১৯৬২), ''গাইড'' (১৯৬৫), ''আৰাধনা'' (১৯৬৯) আৰু''অভিমান'' (১৯৭৩) চলচ্চিত্ৰত কাম কৰে। এচ. ডি. বৰ্মণ আছিল ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ অন্যতম সঙ্গীত পৰিচালক যি নৌশাদৰ সমপৰ্য্যায়ৰ আছিল। মহম্মদ ৰফিক তেওঁৰ সুৰাৰোপিত অধিকাংশ গানত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিছিল। ===সঙ্গীত পৰিচালক ৰবি'ৰ লগত=== ৰফিয়ে তেওঁৰ প্ৰথম [[ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ|ফিল্মফেয়াৰ পদক]] পায় ''চৌধৰী কা চাঁদ'' (১৯৬০) ছবিৰ সঙ্গীত পৰিচালক আৰু গীতিকাৰ ৰবিৰ দ্বাৰা লিখিত পৰিচয় সঙ্গীতৰ বাবে। ১৯৬৮ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''নীল কমল'' ছবিত "বাবুল কি দোয়ায়েঁ লেটি জা" গানৰ বাবে জাতীয় চলচ্চিত্ৰ পুৰস্কাৰেৰে বিভূষিত হয়। মহম্মদ ৰফিয়ে যেতিয়া গানটোৰ ৰেকৰ্ডিং কৰে তেতিয়া সেইসময়ত তেওঁ খুব বেছি আবেগিক হৈ পৰিছিল। ১৯৭৭ চনত [[বিবিচি|ব্ৰিটিছ ব্ৰডকাষ্টিং কৰ্পোৰেশন]] বা বিবিচিত দিয়া সাক্ষাৎকাৰৰ সময়ত তেওঁ এই বিষয়ত প্ৰসঙ্গক্ৰমে কথাটো তুলি ধৰিছিল।<ref name="youtube.com">{{Cite web | url=http://www.youtube.com/watch?v=t46HTraDLnQ | title=BBC Interview : Mohd. Rafi - Audio (You Tube) | accessdate=2010-12-25 }}</ref> ৰবি আৰু ৰফি'ৰ গীত আৰু সুৰৰ অন্যান্য অনেক গান আছে - ''চাইনা টাউন'' (১৯৬২), ''কাজল'' (১৯৬৫) আৰু ''দো বদন'' (১৯৬৬) চলচ্চিত্ৰ সমূহত। ===সঙ্গীত পৰিচালক জয় কিষাণৰ লগত=== হিন্দী চলচ্চিত্ৰ মহলত মহম্মদ ৰফি আৰু সঙ্গীত পৰিচালক [[শঙ্কৰ জয়কিষাণ|শঙ্কৰ জয়কিষাণৰ]] মাজত চমৎকাৰ আৰু গভীৰ সু-সম্পৰ্ক বিৰাজমান আছিল। জয়কিষাণৰ সঙ্গীত পৰিচালনা আৰু নিৰ্দেশনাত ৰফিয়ে বেছ কিছু ছবিৰ গানত কণ্ঠ দিছিল যিবোৰ [[শাম্মি কাপুৰ]] আৰু [[ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰ|ৰাজেন্দ্ৰ কুমাৰৰ]] ওঁঠত দেখা যায়। ৰফি'ৰ ৬টা ফিল্মফেয়াৰ পদক প্ৰাপ্তিৰ মজত ৩টাই আছিল শঙ্কৰ জয়কিষাণৰ সঙ্গীত নিৰ্দেশনা আৰু পৰিচালনাত। ''তেৰি প্যাৰী প্যাৰী চুৰত কো'', ''বাহাৰো ফুল বৰচাঅ’'' আৰু ''দিল কি ঝৰোখে মে'''ৰ দৰে অবিস্মৰণীয় গানসমূহে তেওঁক সেই পদকসমূহৰ প্ৰাপ্তিত সহায় কৰিছিল। '''ইয়াহু! চাহে কোই মুঝে জাংলী কাহে''' গানটো আছিল একমাত্ৰ গান যিটো দ্ৰুতলয়ৰ অৰ্কেষ্ট্ৰা ঘৰাণাৰ গান গাইছিল ৰফিয়ে। কিশোৰ কুমাৰৰ পৰিৱৰ্তে ৰফিক ''চাৰাৰাত'' ছবিত আজব হ্যায় দাস্তান তেৰী ইয়ে জিন্দেগী গানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে শঙ্কৰ জয়কিষাণে। মহম্মদ ৰফিয়ে তেওঁৰ সঙ্গীত নিৰ্দেশনা আৰু পৰিচালনাত সৰ্বমুঠ ৩৪১টা গান গাইছিল। তাৰমাজত ২১৬টা গানেই আছিল একক সঙ্গীতৰ।<ref name="how_fair_raju1"/> ''বসন্ত বাহাৰ, প্ৰফেচৰ, জালী, সুৰজ, ব্ৰহ্মচাৰী, এন ইভ্‌নিং ইন পেৰিচ, দিল তেৰা দিৱানা, য়েকিন, প্ৰিন্স, লাভ ইন টকিঅ’, বেটি বেটে, দিল এক মন্দিৰ, দিল আপনা ঔৰ প্ৰীত পৰাই, গবন'' আৰু ''জব প্যাৰ কিচি চে হোতা হে'' ছবিবিলাকত তেওঁৰ গান আছে। ===গীতিকাৰ মদন মোহনৰ লগত=== গীতিকাৰ [[মদন মোহন|মদন মোহনৰ]] অন্যতম পছন্দৰ পাত্ৰ আৰু কণ্ঠশিল্পী আছিল অমৰ সঙ্গীতজ্ঞ মহম্মদ ৰফি। তেওঁৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত ১৯৫০ চনত ''আঁখে'' ছবিত ''হাম ইশক্‌ মে বৰবাদ হে বৰবাদ ৰাহেঙ্গে'' সঙ্গীতটো কণ্ঠত ধাৰণ কৰে ৰফিয়ে।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> তেওঁলোকে যৌথভাবে অনেক গান ৰেকৰ্ড কৰে। তাৰমাজত - ''তেৰি আঁখো কে শিবা'', ''ৰং অউৰ নূৰ কি বৰাত'', ''ইয়ে দুনিয়া ইয়ে মেহফিল'' আৰু ''তুম জো মিল গায়ে হো'' গানসমূহ অন্যতম। ===অ. পি. নায়াৰৰ লগত=== ৰফি আৰু [[অ. পি. নায়াৰ]] জুটিৰ দ্বাৰা যৌথভাবে সৃষ্ট ১৯৫০ আৰু ১৯৬০-ৰ দশকৰ সঙ্গীতসমূহে শ্ৰোতা-দৰ্শকৰ মনত বেছ আলোড়ন তুলিছিল। নায়াৰে এবাৰ ৰফি'ৰ সম্বন্ধত কৈছিল, "য’ত মহম্মদ ৰফি নাই, ত’ত অ. পি, নায়াৰো নাই"। নায়াৰ আৰু ৰফি উভয়ৰ সম্মিলিত প্ৰচেষ্টাত সৃষ্ট অনেক গান জনপ্ৰিয় হৈছিল। সেইবোৰৰ মাজত ''ইয়ে হ্যায় বোম্বে মেৰি জান'' অন্যতম। তেওঁ ৰফিৰ দ্বাৰা গায়ক-অভিনেতা হিচাবে কিশোৰ কুমাৰৰ বাবে ''মন মেৰা বাৱৰা'' গানটো '''ৰাগীনি''' ছবিত গোৱাইছিল। পৰবৰ্তীকালত ৰফিয়ে কিশোৰ কুমাৰৰ অন্যান্য চলচ্চিত্ৰ হিচাবে ''বাঘী'', ''চেহজাদা'' আৰু ''সাৰাৰাত'' ছবিতো গান গাইছিল। নায়াৰে তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অধিকাংশ গানতেই [[আশা ভোঁসলে]] আৰু মহম্মদ ৰফিক অংশগ্ৰহণ কৰাইছিল। ''নয়া দৌঁড়'' (১৯৫৭), ''তুমসা নাহিন দেখা'' (১৯৫৭) আৰু ''কাশ্মীৰ কি কালী'' (১৯৬৪) চলচ্চিত্ৰত নায়াৰ-ৰফি দুয়োজনৰে সঙ্গীতত অংশগ্ৰহণ আছিল বিশেষভাবে লক্ষণীয়। নায়াৰৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত ৰফিয়ে সৰ্বমুঠ ১৯৭টা গান গাইছিল। তাৰমাজত ৫৬টা গান আছিল একক সঙ্গীতৰ।<ref name="how_fair_raju5">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld5.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 5 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-23 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ৰফি'ৰ কণ্ঠত ''তুমচা নাহি দেখা'' চলচ্চিত্ৰত ''জৱানীয়া য়ে মস্ত মস্ত'' আৰু আৰম্ভণি সঙ্গীত হিচাবে ''ইউ তো হামনে লাখ হছী দেখে হ্যায়'' গানটোৱে অত্যন্ত জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল। ইয়াৰোপৰি, ''কাশ্মীৰ কি কালী'' ছবিত ''তাৰিফ কৰুণ কিয়া উসকি জিসনে তুমহে বানায়া'' গানটোও সমানেই জনপ্ৰিয় আছিল।<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | title=Mohd Rafi Sahab: A Legend has no substitute | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2011-05-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110502082220/http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | deadurl=yes }}</ref> ===লক্ষ্মীকান্ত-প্যাৰেলাল যুটিৰ লগত=== অত্যন্ত জনপ্ৰিয় দুই গীতিকাৰ লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল জুটিয়েও মহম্মদ ৰফিক তেওঁলোকৰ সৃষ্ট গানত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিছিল। এই জুটিৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত প্ৰথম ছবি হিচাবে ১৯৬৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''পৰশমণি'' চলচ্চিত্ৰৰ গানত মহম্মদ ৰফিয়ে অংশ লয়। ৰফি আৰু লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল জুটিয়ে যৌথভাবে ১৯৬৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''দোস্তি'' চলচ্চিত্ৰৰ ''চাহুঙ্গা মে তুঝে সাঁঝ সাভেৰে'' গানেৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছিল। এই জুটিৰ লগত ৩৬৯টা গানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল মহম্মদ ৰফিয়ে। তাৰ মাজত ১৮৬টা গানেই আছিল একক সঙ্গীতৰ।<ref name="how_fair_raju1"/> ১৯৫০ৰ পৰা ১৯৭০চনৰ মাজত [[বলিউড|বলিউডত]] অংশগ্ৰহণকাৰী অন্যান্য [[গায়ক|গায়কসকলৰ]] তুলনাত ৰফিকেই দেখা গৈছিল আটাইতকৈ বেছি।<ref>{{Cite web | url=http://in.rediff.com/movies/2006/aug/21rafi.htm | title=Did Mohammad Rafi get his due? | author=Arthur J Pais | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-21 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ইয়াৰোপৰি, হিন্দী ছবিত তেওঁ অনেক খ্যাতনামা চলচ্চিত্ৰ তাৰকাৰ বাবে গান গাইছিল।<ref>{{Cite web |title=Mohammed Rafi: Everyone's Voice |url=http://www.screenindia.com/20010803/mcover1.html |access-date=2012-09-09 |archivedate=2007-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071205233306/http://www.screenindia.com/20010803/mcover1.html |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬৫ চনত সঙ্গীত কলাত অসামান্য অৱদান ৰখাৰ বাবে [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী]] পুৰস্কাৰে বিভূষিত কৰে। ১৯৬০ ৰ দশকত মৰিচাচ ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ ক্ৰিয়োল ভাষাত এটি গান গাইছিল। এইবোৰৰ উপৰি, ৰফিয়ে দু'টি ইংৰাজী এযালবামৰ গানত অংশ লৈছিল। তাৰ মাজত এটি হ’ল '''পপ হিটচ'''‌।<ref name="indobase"/> ==১৯৭০ দশকৰ আৰম্ভণিত== মহম্মদ ৰফি ১৯৭০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ ফালে গুৰুতৰভাবে অসুস্থ হৈ পৰে। ফলত সেই দশকৰ প্ৰথম কেই বছৰমান খুব কমসংখ্যক গানহে ৰেকৰ্ড কৰিব পাৰিছিল তেওঁ।<ref>http://music.indobase.com/composers-playback-singers/mohammed-rafi.html</ref> এই সময়ত ভাৰতীয় সঙ্গীত জগতৰ অন্যতম প্ৰবাদ পুৰুষ [[কিশোৰ কুমাৰ|কিশোৰ কুমাৰৰ]] উত্তৰণ, জনপ্ৰিয়তা আৰু সুনাম উত্তৰোত্তৰ বৃদ্ধি পায়। বিশেষকৈ ১৯৬৯ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত সামাজিক চলচ্চিত্ৰ হিচাবে ''আৰাধনা'' ছবিৰ গানসমূহৰ কথা, সুৰ আৰু কণ্ঠশিল্পত কিশোৰ কুমাৰৰ অপূৰ্ব দক্ষতা আৰু কণ্ঠশৈলীয়েই ইয়াৰ মূল কাৰণ হিচাবে বিবেচনা কৰা হয়। ইয়াৰোপৰি, সেই একেই বছৰতে মহম্মদ ৰফিয়ে [[হজ্‌|হজ্‌ব্ৰত]] পালনৰ উদ্দেশ্যে [[চৌদি আৰব|চৌদি আৰবলৈ]] গমন কৰিছিল। অত্যন্ত জনপ্ৰিয় '''আৰাধনা''' চলচ্চিত্ৰৰ সঙ্গীত পৰিচালক আছিল এচ. ডি. বৰ্মণ। তেওঁ ৰফিক প্ৰথম দু'টি - ''বাগ’ মে বাহাৰ হ্যায়'' আৰু ''গুনগুনা ৰাহে হে ভ্ৰমৰ'' দ্বৈত গানত অংশগ্ৰহণ কৰোৱায়। সেই দুয়োটা গান ৰেকৰ্ড কৰোৱাৰ পাছত এচ. ডি. বৰ্মণ অসুস্থ হৈ পৰে। ফলত গান পৰিচালনাৰ দায়িত্ব অৰ্পিত হয় তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু সহকাৰী সঙ্গীত পৰিচালক আৰ. ডি. বৰ্মণৰ ওপৰত। তেওঁ কিশোৰ কুমাৰৰ দ্বাৰা ”ৰূপ তেৰা মাস্তানা” আৰু ”মেৰে স্বপ্নো কি ৰাণী” গান দু'টি বাণীবদ্ধ কৰোৱায়। ১৯৭০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মহম্মদ ৰফিয়ে লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল, মদন মোহন, আৰ. ডি. বৰ্মণ আৰু এচ. ডি. বৰ্মণৰ দৰে সমপৰ্য্যায়ৰ জনপ্ৰিয় সঙ্গীত পৰিচালকসকলৰ গানত কণ্ঠ দিয়ে। তেওঁলোকৰ পৰিচালনাত - ''তুম মুঝে ইউ ভুলা না পাওগে'' (পাগলা কাহিন কা, ১৯৭১); ''ইয়ে দুনিয়া ইয়ে মেহফিল'' (হীৰ ৰানঝা, ১৯৭০); লতা মঙ্গেশকৰৰ লগত - ''ঝিলমিল সিতাৰো কা'' (জীবন মৃত্যু, ১৯৭০); ''গুলাবি আঁখে'' (দ্য ট্ৰেন, ১৯৭০); ''ইয়ে জো চিলমান হ্যায়'' আৰু ''ইতনা তো ইয়াদ হ্যায় মুঝে'' (মেহবুব কি মেহেন্দী, ১৯৭১), ''মেৰা মান তেৰা পিয়াসা'' (গাম্বলাৰ); ''চালাও দিলদাৰ চালাও'' (পাকিজা, ১৯৭২); আশা ভোঁসলে'ৰ লগত - ''চুৰা লিয়া হ্যায় তুমনে'' (ইয়াদো কি বাৰাত, ১৯৭৩); দিলীপ কুমাৰ অভিনীত - ''না তু জমীন কি লিয়ে'' (দস্তান, ১৯৭৩); ''তেৰী বিন্দিয়া ৰে'' (অভিমান, ১৯৭৩) আৰু ''আজ মৌসুম বড় বেঈমান হ্যায়'' (লোফাৰ, ১৯৭৩) গানসমূহত অংশগ্ৰহণ কৰে তেওঁ। ১৯৭‌১ - ১৯৭৩ সময়কালৰ মাজত মহম্মদ ৰফি'ৰ সঙ্গীত জগতত অংশগ্ৰহণ কম থাকে। যদিও, এই সময়ত তেওঁ কিছুসংখ্যক গানত কণ্ঠ দিছিল।<ref>{{Cite web | url=http://www.screenindia.com/20020726/mcov2.html | title=The mammoth myth about Mohammed Rafi | author=Rajiv Vijayakar | publisher=Screen | year=2002 | accessdate=2007-06-13 | archivedate=2007-06-08 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070608072649/http://www.screenindia.com/20020726/mcov2.html | deadurl=yes }}</ref> ==পৰৱৰ্তী বছৰসমূহত== ১৯৭০ দশকৰ মাজৰ সময়চোৱাত ৰফিয়ে শীৰ্ষস্থানীয় কণ্ঠশিল্পী হিচাবে সঙ্গীত জগতত নিজৰ স্থান পুনৰ দখলত ৰাখে। ১৯৭৪ চনত তেওঁ [[ঊষা খান্না|ঊষা খান্না'ৰ]] গীত ৰচনাত ''হৱচ্‌'' ছবিত তেৰী ''গালিঅঁ মে না ৰাখেঙ্গে কদম আজ কে বাদ'' গান গাই ফিল্ম ৱৰ্ল্ডত ম্যাগাজিনৰ পক্ষৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ পুৰস্কাৰ পায়।<ref name="how_fair_raju1"/> ১৯৭৭ চনত ''হ‌ম কিচি চে কম নেহি'' শিৰোনামৰ হিন্দী চলচ্চিত্ৰত আৰ. ডি. বৰ্মনৰ (ৰাহুল দেৱ বৰ্মন)ৰ সঙ্গীত ৰচনাত ''ক্যা হুৱা তেৰা ৱাদা'' গানৰ বাবে ভাৰতৰ জাতীয় পদক আৰু ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে।<ref name="how_fair_raju2"/> [[ঋষি কাপুৰ]] অভিনীত চলচ্চিত্ৰ হিচাবে - ''অমৰ আকবৰ এন্থনী'' (১৯৭৭), ''সৰগম'' (১৯৭৯) আৰু ''কৰ্জ্জ'' (১৯৮০) ছবিৰ নেপথ্যেত কণ্ঠ দিয়ে মহম্মদ ৰফিয়ে। তাৰ মাজত '''অমৰ আকবৰ এন্থনী''' চলচ্চিত্ৰতৰ ''পৰ্দা হে পৰ্দা'' কাৱালীটো সকলো স্তৰৰ দৰ্শক-শ্ৰোতাৰ মাজত ভীষণ জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও, ১৯৭০ দশকৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ১৯৮০ দশকৰ আৰম্ভণিৰ ফালে কণ্ঠসঙ্গীতত ৰফি'ৰ স্মৰণীয় অংশগ্ৰহণ আছিল - লায়লা মজনু (১৯৭৬), অপনাপন (১৯৭৮), কুৰ্বাণী (১৯৮০), দোস্তানা (১৯৮০), দ্য বাৰ্নিং ট্ৰেন (১৯৮০), নছীব (১৯৮১), আবদুল্লাহ (১৯৮০), শান (১৯৮০) আৰু আশা (১৯৮০) চলচ্চিত্ৰসমূহ্ত। ==গ্ৰীনিজ বুক অৱ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডত== জীৱনৰ শেষৰ বছৰসমূহত আটাইতকৈ বেছি গান ৰেকৰ্ড সংক্ৰান্ত বিষয়ত মহম্মদ ৰফি বিতৰ্কত জড়িত হৈ পৰে। তেওঁ [[লতা মঙ্গেশকাৰ|লতা মঙ্গেশকাৰৰ]] গ্ৰীনিজ বুক অৱ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডত নাম অন্তৰ্ভুক্তকৰণৰ বিষয়ত আপত্তি উত্থাপন কৰে। [[১১ জুন]], ১৯৭৭ চনত [[গ্ৰীনিজ বিশ্ব ৰেকৰ্ড|গ্ৰীনিজ বুক অৱ ওৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ড]] কৰ্তৃপক্ষক লিখা এখন চিঠিত তেওঁ জনায় যে, লতাজীয়ে সকলোতকৈ বেছি গান ৰেকৰ্ড কৰিছে সেয়া সত্য; কিন্তু সেইয়া গ্ৰীনিজ কৰ্তৃপক্ষেৰ ভাষ্য অনুসৰি ২৫,০০০ গানৰ কম নহয়। গ্ৰীনিজৰ পৰা পত্ৰ প্ৰাপ্তিৰ প্ৰত্যুত্তৰত ৰফিয়ে [[২০ নৱেম্বৰ]], ১৯৭৯ চনত চিঠিত লিখে যে: ''মই খুবেই মৰ্মাহত যে মোৰ অনুৰোধ পুনৰ্বিবেচনা কৰা নহ’ল। আনকি মোৰ নাম অন্তৰ্ভুক্তিৰ বিপৰীতে শ্ৰীমতী মঙ্গেশকাৰৰ দাবীকৃত বিশ্বৰেকৰ্ডটোৰো অপসাৰণ কৰা নহ’ল''। ১৯৭৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত বিবিচিক দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত মহম্মদ ৰফিয়ে দাবী কৰে যে, তেওঁ সেই সময় পৰ্যন্ত ২৫ ৰ পৰা ২৬ হাজাৰৰ সমান গান গাইছিল।<ref name="youtube.com"/> ৰফি'ৰ মৃত্যুৰ পাছত গ্ৰীনিজ বুক অৱ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডৰ ১৯৮৪ চনৰ সংস্কৰণত লেখা হয় যে, ''''লতা মঙ্গেশকাৰে সকলোতকৈ বেছি গান ৰেকৰ্ড কৰিছে। তথাপি মহম্মদ ৰফিয়েও দাবী কৰিছে যে, তেওঁ ১১টা ভাৰতীয় ভাষাত ১৯৪৪ চনৰ পৰা এপ্ৰিল, ১৯৮০ চনৰ মাজলৈকে ২৮,০০০ ৰ সমান গান গাইছিল। ''''<ref name="how_fair_raju7">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 7 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=2006-08-23 | accessdate=2007-04-28 }}</ref> প্ৰাপ্ত তথ্য আৰু পৰিসংখ্যা অনুসৰি ১৯৪৫ৰ পৰা ১৯৮০ সময়কালৰ মাজত মহম্মদ ৰফিয়ে '''৪,৫১৬'''টা হিন্দী ছবিৰ গান, '''১১২'''টা অন্যান্য চলচ্চিত্ৰৰ গান আৰু '''৩২৮'''টা অন্যান্য গান ৰেকৰ্ড কৰিছে।<ref name="how_fair_raju7"/> অৱশ্যে পৰৱৰ্তীকালত ১৯৯১ চনত মহম্মদ ৰফি আৰু লতা মঙ্গেশকাৰ - উভয় কণ্ঠশিল্পীৰ নামেই গ্ৰীণীজ বুকৰ পৰা অপসাৰণ কৰা হয়। ==চকুৰ পচাৰতে ৰফি== * মহম্মদ ৰফি'ৰ ঘৰুৱা নাম আছিল '''ফিকু'''।<ref name="Facts_Hindustantimes"/> * প্ৰথম মুকলি মঞ্চত সঙ্গীত পৰিবেশন কৰে কুন্দনলাল চায়গলৰ লগত। তেতিয়া ৰফি'ৰ বয়স আছিল মাত্ৰ ১৩ বছৰ।<ref name="Facts_Hindustantimes">{{Cite web |title="Lesser-known facts about Mohammed Rafi" |url=http://www.hindustantimes.com/Lesser-known-facts-about-Mohammed-Rafi/Article1-437999.aspx |access-date=2012-09-09 |archivedate=2010-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101102204806/http://www.hindustantimes.com/Lesser-known-facts-about-Mohammed-Rafi/Article1-437999.aspx |deadurl=yes }}</ref> * ১৯৬০ চনত '''মোগল-ই-আজম''' নামৰ ঐতিহাসিক ঘটনাৰ প্ৰেক্ষাপটত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰত ''এযা মোহব্বত জিন্দাবাদ'' সমবেত কোৰাচটোত তেওঁৰ লগত ১০০জন গায়কে অংশ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="thecolorsofindia.com"/> * লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল জুটিৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত ৩৬৯টা গানত অংশ লয় ৰফিয়ে। তাৰ মাজত ১৮৬টা আছিল একক সঙ্গীত।<ref name="thecolorsofindia.com">[http://www.thecolorsofindia.com/mohd-rafi/facts.html "Mohammed Rafi Facts"]</ref> * আশা ভোঁসলে, [[মান্না দে]] আৰু লতা মঙ্গেশকাৰৰ লগত সৰ্বাধিকসংখ্যক দ্বৈত সঙ্গীতত অংশগ্ৰহণ কৰে তেওঁ।<ref name="thecolorsofindia.com"/> * ২৩ বাৰ ফিল্মফেয়াৰ পদকৰ বাবে মনোনয়ন পায় মহম্মদ ৰফিয়ে, যিটো ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰত এটি ৰেকৰ্ড। তাৰ মাজত তেওঁ ৬ বাৰ এই পদকেৰে বিভূষিত হয়।<ref name="thecolorsofindia.com"/> * ১৯৪৮ চনত [[ৰাজেন্দ্ৰ কৃষাণ|ৰাজেন্দ্ৰ কৃষাণৰ]] গীত ৰচনাত ''শুন শুন এ দুনিয়া ৱাল’ ল’ বাপুজী কি অমৰ কহানী'' গানটো ৰফি'ৰ কণ্ঠত বাণীবদ্ধ কৰাৰ পাছত বিৰাটভাবে জননন্দিত আৰু শ্ৰেষ্ঠ হৈ পৰিছিল শ্ৰোতামহলত। ইয়াৰেই আঁত ধৰি পৰবৰ্তীকালত ভাৰতীয় প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰু'ৰ আমন্ত্ৰণত তেওঁ তেওঁৰ বাসভবনত সেই গানটো পুনৰ গাইছিল।<ref name="Facts_Hindustantimes"/> * '''ৰাগীনি''' চলচ্চিত্ৰত ''মন মেৰা বাউৰা'' গানটোৰ বাবে কিশোৰ কুমাৰে ৰফিক আমন্ত্ৰণ জনায়। গানটো আছিল অৰ্ধ শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীত ঘৰাণাৰ। কিশোৰ কুমাৰে এই গানটোৰ বিষয়ে পৰবৰ্তীকালত কৈছিল যে, ''"ৰফি চাহাবে মোতকৌয়ো এই গানটো ভালকৈ গাব পাৰিলে হয়"। ''পাছত অৱশ্যে ৰফিয়ে গানটো গাইছিল।<ref>[http://www.mouthshut.com/diary/aejcsrnun/Mohd.%20Rafi%20/%20Kishore%20Kumar%20-%20rare%20interesting%20facts "Mohd. Rafi / Kishore Kumar - rare interesting facts"]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Rafi and Kishore"/> * ''অজীৱ দাস্তান হে ইয়ে মেৰি'' গানটোত প্ৰথমে কিশোৰ কুমাৰক কণ্ঠ দিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়। তেওঁ প্ৰথম অন্তৰাৰ অৰ্ধেকাংশ সমাপণৰ পাছাত দ্বিতীয়াংশৰ অন্তৰাত কিছু সমস্যাৰ মুখামুখি হয়। পৰবৰ্তীকালত কেইবাবাৰো চেষ্টা চলোৱাৰ পাছতো কিশোৰ কুমাৰে সঙ্গীত পৰিচালক শঙ্কৰ জয়কিষাণৰ চাহিদামতে সুৰ প্ৰদান কৰাত ব্যৰ্থ হয়। অৱশেষত গানটো ৰফি'ৰ জৰিয়তে সম্পাদিত হৈ পূৰ্ণাঙ্গ গানলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।<ref name="Rafi and Kishore">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/Rafi-Kishore-rivalry-a-myth/articleshow/4837329.cms "Rafi-Kishore rivalry a myth!"]</ref> * ''অমৰ, আকবৰ, এন্থনী'' চলচ্চিত্ৰৰ ''হামকো তুমসে হো গয়া হে পিয়াৰ ক্যা কৰে'' গানত কিশোৰ কুমাৰ, লতা মঙ্গেশকাৰ আৰু [[মুকেশ|মুকেশৰ]] লগত মহম্মদ ৰফিয়ে যৌথভাবে গান গায়। এইটোৱে বোধহয় একমাত্ৰ গান য’ত তেওঁলোকে একলগে কণ্ঠ দিছিল।<ref>{{cite video|url=http://www.youtube.com/watch?v=yFEqe6bcpy8|title=Humko Tumse Ho Gaya Hai Pyar Kya Karein}}</ref> * জনৈক ব্যক্তিক [[মৃত্যুদণ্ড|মৃত্যুদণ্ডৰে]] দণ্ডিত কৰাৰৰ পাছত তেওঁৰ কাষত সৰ্বশেষ ইচ্ছা জানিব খোজা হয় যে তেওঁ কি বিচাৰে! লোকজনে প্ৰত্যুত্তৰত জনালে যে তেওঁ ''"অ’ দুনিয়া কে ৰখৱালে, চুন দৰ্দ বাৰে মেৰে নালে; জীৱন অপনা ৱাপচ‌ লেলে, জীৱন দেনে ৱালে"'' গানটো শুনিব বিচাৰে।<ref>[http://www.mohdrafi.com/meri-awaaz-suno/a-wide-range-of-fans-for-one-song.html "A wide range of fans for one song!"]</ref> * ৰায়পুৰত অনুষ্ঠিত সঙ্গীতানুষ্ঠানত দৰ্শক-শ্ৰোতাই '''আৰু এটি''' ধ্বনি তুলি তেওঁলোকৰ গান শুনাৰ চাহিদাৰ কথা জনাইছিল। ইতিমধ্যেই সঙ্গীত দলৰ প্ৰত্যেক সদস্যই ভীষণভাবে ক্লান্ত হৈ পৰিছিল। অৱশেষত ৰফিয়ে দৰ্শক-শ্ৰোতাৰ মনোৰঞ্জন আৰু চাহিদা পূৰণৰ লক্ষ্যেৰে কেবলমাত্ৰ [[হাৰমোনিয়ামৰ]] সহযোগত একাধাৰে ৫টি সঙ্গীত পৰিবেশন কৰে। সদৌশেষত তেওঁ ভাৰতৰ জাতীয় সঙ্গীত পৰিবেশন কৰি অনুষ্ঠানৰ সমাপ্তি টানে। * আৰম্ভণিৰ ফালে ফিল্মফেয়াৰ কৰ্তৃপক্ষই কেবলমাত্ৰ এজন কণ্ঠশিল্পীকহে '''বছৰেৰ শ্ৰেষ্ঠ গায়ক''' নিৰ্বাচিত কৰিছিল। ষাঠিৰ দশকত কিশোৰ কুমাৰক পাছ পেলায় তেওঁ সকলোতকৈ বেছি ৬বাৰ এই পদক পায় শীৰ্ষস্থানত আছিল।<ref>[http://blogs.hindustantimes.com/capital-closeup/2009/07/29/the-incomparable-mohammad-rafi/ "The incomparable Mohammad Rafi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711170404/http://blogs.hindustantimes.com/capital-closeup/2009/07/29/the-incomparable-mohammad-rafi/ |date=2011-07-11 }}. ''The Hindustan Times''. 2009-07-29.</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ৰফি আৰু আব্দুল হামিদে বোম্বেত অবস্থানকালীন চল্লিশৰ দশকত দুই বাই-ভনীক বিয়া কৰে। ৰফিয়ে পূৰ্বে তেওঁৰ খুৰাকৰ ছোৱালী ভনীয়েকক বিয়া কৰিছিল কিন্তু অভিবাসন আইনৰ সীমাবদ্ধতাৰ বাবে তেওঁক ভাৰতলৈ আনিব নোৱাৰিলে। দেশ বিভাজনৰ ফলত তেওঁৰ স্ত্ৰী পাকিস্তানৰ লাহোৰত থাকি যায়। প্ৰথম সংসাৰত তেওঁৰ এটি পুত্ৰ সন্তান আছে। বোম্বেত অবস্থানকালীন তেওঁ বিলকিস নাম্নী নামৰ এক ৰমণীক ২য় বাৰৰ বাবে বিয়া কৰে। তেওঁলোকৰ ২য় সংসাৰত ৩ পুত্ৰ আৰু ৩ কন্যা আছে। তেওঁ মদ্যপান নকৰিছিল। এজন ধাৰ্মিক আৰু বিনয়ী ব্যক্তি হিচাবে সৰ্বত্ৰ সকলোৰে কাষত পৰিচিত ব্যক্তিত্বৰ আছিল।<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | title=Mohd Rafi: A Legend has no substitute | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2011-05-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110502082220/http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ পৰিয়ালৰ প্ৰতি অত্যন্ত দায়িত্বশীল আছিল বুলি জনা যায়। ৰেকৰ্ডিং ৰুমৰ পৰা ঘৰলৈ আৰু ঘৰৰ পৰা ৰেকৰ্ডিং ৰুমলৈ অহা-যোৱাৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল তেওঁৰ জীৱন। চলচ্চিত্ৰৰ যি-কোনো ধৰণৰ জলচাত তেওঁক কেতিয়াও অংশগ্ৰহণ কৰা দেখা যোৱা নাছিল। ইয়াৰ উপৰি, ধূমপান কিংবা মদ্যপান নকৰিছিল ৰফিয়ে। তেওঁ পুৱতি নিশা ৩টাৰ পৰা পুৱা ৭টা পৰ্যন্ত বিৰতিহীনভাবে আৰু একাধাৰে সঙ্গীতৰ ৰেৱাজ বা সঙ্গীত চৰ্চ্চা কৰিছিল। প্ৰধানতঃ [[কেৰম]], [[বেডমিণ্টন]] আৰু [[চিলা]] উৰোৱাতেইই তাৰ আগ্ৰহ লক্ষ্য কৰা গৈছিল।<ref name="rafisongs.org"/> ৰফি'ৰ সৰু ভায়েক মহম্মদ সাদ্দিকী এতিয়াও বাচি আছে আৰু পৰিয়াল লৈ পাকিস্তানৰ লাহোৰত বসবাস কৰিছে। ==মহাপ্ৰয়াণ== [[৩১ জুলাই]], ১৯৮০ইং তাৰিখ বৃহস্পতিবাৰে ৰাতি ১০:৫০ ঘটিকাত উপমহাদেশৰ অমৰ সঙ্গীতকাৰ মহম্মদ ৰফি'ৰ মহাপ্ৰয়াণ ঘটে। আকস্মিকভাবে মাইওকাৰ্ডিয়াল ইনফাৰ্কশন বা হৃদজনিত সমস্যাত ভুগি যেতিয়া ৰফি'ৰ মৃত্যু ঘটে, তেতিয়া তেওঁ বয়স হৈছিল ৫৬ বছৰ।<ref>{{Cite web | url= http://www.blonnet.com/life/2005/08/05/stories/2005080500180400.htm | title= The immortal Rafi | author= V. Gangadhar | publisher= [[The Hindu]] Business Line | date= 2005-08-05 | accessdate= 2007-04-28 | archivedate= 2007-09-29 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070929120442/http://www.blonnet.com/life/2005/08/05/stories/2005080500180400.htm | deadurl= yes }}</ref> তেওঁৰ শেষ গানটো আছিল '''আস পাস''' ছবিৰ ''শ্যাম ফিৰ কিউ উদাস হ্যায় দোস্ত''। লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলালৰ ৰচনাত এই গানটো ৰেকৰ্ড কৰাৰ কেইটামান ঘণ্টা পাছতেই মৃত্যুৰ কোলাত ঢলি পৰে ৰফি।<ref>{{Cite web | last= Salam | first= Ziya U. S. | title= Matchless magic lingers | url= http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/07/31/stories/2002073100290100.htm | date= July 22, 2001 | work= The Hindu | accessdate= 2009-04-09 | archivedate= 2010-12-28 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20101228033045/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/07/31/stories/2002073100290100.htm | deadurl= yes }}</ref><ref>[http://www.zeenews.com/news459223.html Mohammed Rafi: The soulful voice lives on!]. Zee News. 31 July 2008.</ref> মৃত্যু পৰবৰ্তী কালত মহম্মদ ৰফি'ক জুহু মুচলিম গোৰস্থানত [[কবৰ]] দিয়া হয়।<ref>{{Cite web | url=http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/rafi.html | title=Mohammed Rafi Bioagraphy | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2015-07-16 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150716050328/http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/rafi.html | deadurl=yes }}</ref> প্ৰত্যক্ষদৰ্শীৰ মতে মুম্বাইৰ সৰ্ববৃহৎ শৱযাত্ৰা হিচাবে ৰফি'ৰ শৱযাত্ৰাত দশ সহস্ৰাধিক ব্যক্তিয়ে অংশ গ্ৰহণ কৰিছিল। ২০১০ চনত তেওঁৰ কবৰস্থানটি ভাঙি পেলোৱা হয় নতুন মৃতদেহ সমাধি দিয়াৰ বাবে। মূল সমাধি ভাঙি পেলোৱাৰ সীমাৰ কাষতে এজোপা নিৰ্দিষ্ট নাৰিকল গছকে তেওঁৰ '''প্ৰতীকি সমাধি''' হিচাবে ব্যবহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Rafi-Madhubala-dont-rest-in-peace-here/articleshow/5558345.cms |title=Rafi, Madhubala don't rest in peace here |date=11 February 2010 |accessdate=2010-02-14 |publisher=[[The Times of India]] |first1=Bella |last1=Jaisinghani}}</ref> মৃত্যুৰ পৰবৰ্তীকালত তেওঁৰ স্মৃতিচাৰণ কৰিবলৈ গৈ এসময়ৰ সুৰকাৰ হিচাবে [[নিসাৰ বাজমীয়ে]] (পৰবৰ্তীকালত পাকিস্তানলৈ স্থানান্তৰিত হয়) কৈছিল, "যেতিয়া ৰফিয়ে তেওঁ তেওঁৰ দেনা পৰিশোধ কৰিব নোৱাৰিছিল, তেতিয়া ৰফিয়ে এক ৰূপীৰ বিনিময়ত তেওঁৰ বাবে এটি গান গায় আৰু তেওঁক দায়মুক্ত কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ প্ৰযোজকসকলৰ বিভিন্ন সময়ত অৰ্থনৈতিকভাবে সহায়-সহযোগিতা কৰিছিল। " লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰেলাল জুটিৰ অন্যতম [[লক্ষ্মীকান্ত]]ই তেওঁৰ প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যক্ত কৰিছিল যে, "ৰফিয়ে প্ৰায়েই অনেক লোকক অৰ্থ সাহায্য কৰিছে; কিন্তু ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁ অৰ্থ ঘূৰাই পোৱাৰ আশা নাই কৰা। "<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd Rafi Bioagraphy | accessdate=2010-12-25 | archivedate=2010-08-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | deadurl=yes }}</ref> শাস্ত্ৰীয় আৰু আধুনিক গানৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী [[মান্না দে]]ই তেওঁৰ সমসাময়িক মহম্মদ ৰফিৰ সম্পৰ্কত কৈছিল যে, "তেওঁ সকলোতকৈ শ্ৰেষ্ঠ গায়ক আছিল। ৰফি আৰু মই সকলো স্তৰৰ গানেই গাব পাৰো আৰু তেওঁ আছিল সঁচা অৰ্থত এজন ভদ্ৰলোক। তেওঁ মোতকৈয়ো শ্ৰেষ্ঠ গায়ক আছিল আৰু মই অৱশ্যেই কম যে, কোনেও তেওঁ স্পৰ্শ কৰিব নোৱাৰিব। তেওঁ যেতিয়াই যি বিচাৰিছিল, তাকেই কৰিব পাৰিছিল। আমি সকলোৱে একেবাক্যে আৰু কৃতজ্ঞচিত্তে তাক স্বীকাৰ কৰোঁ। "<ref>http://www.santabanta.com/cinema.asp?pid=28039</ref><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Rafi-was-a-better-singer-than-me/articleshow/5085308.cms | work=The Times Of India}}</ref> প্ৰবীণ অভিনেতা [[শাম্মী কাপুৰে]] তেওঁৰ সম্পৰ্কত কৈছিল, "মই ৰফিৰ অবিহনে অসম্পূৰ্ণ। মই যেতিয়াই গান ৰেকৰ্ড কৰিবলৈ যাওঁ, তেতিয়াই মহম্মদ ৰফি'ক বিচাৰি পাওঁ। ইয়াৰ উপৰিও পৰ্দাত গানক কিভাবে উপস্থাপন কৰা হব এই বিষয়ে তেওঁৰ পৰাই যথেষ্ট পৰিমাণে পৰামৰ্শ লৈছিলো। ফলত, তেৱোঁ গানত মোৰ অংশগ্ৰহণক বেছ পছন্দ কৰিছিল। "<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-am-incomplete-without-Rafi-Shammi/articleshow/6243555.cms |title=I am incomplete without Rafi: Shammi - The Times of India |accessdate=2010-12-25 | work=The Times Of India }}</ref> ==সম্মান== * ভাৰত চৰকাৰে মহম্মদ ৰফি'ৰ মৃত্যুত গভীৰ শোকপ্ৰকাশ কৰে আৰু তেওঁৰ প্ৰতি সম্মান জনাই দুদিনৰ চৰকাৰী বন্ধ ঘোষণা কৰিছিল।<ref>http://www.zeenews.com/news459223.html</ref> * ১৯৬৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত চলচ্চিত্ৰ ''গুমনাম'' ছবিৰ '''জান পেহচান হো''' গানটো ২০০১ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''ঘোষ্ট ওয়াৰ্ল্ড'' ছবিৰ চাউণ্ডট্ৰেক হিচাবে ব্যবহৃত হয়। এই ছবিৰ আৰম্ভণিতে মহম্মদ ৰফি'ৰ শয়নকক্ষ্ত গুমনাম শিৰোনাৰ ভিডিঅ’ত নাচৰ দৃশ্যৰ অবতাৰণা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.timeout.com/newyork/DetailsAr.do?file=/film/304/304.film.ghost.open.html |title=Teenage wasteland: Adolescent angst takes on new dimensions in the magnificently mundane Ghost World |author=Mike D'Angelo |accessdate=2007-04-28 |archivedate=2006-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060804202534/http://www.timeout.com/newyork/DetailsAr.do?file=%2Ffilm%2F304%2F304.film.ghost.open.html |deadurl=yes }}</ref> * ২০০১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ হিচাবে ''মনচুন ৱেডিং'' চলচ্চিত্ৰত ''আজ মৌচম বৰা বেঈমান হেয়'' শিৰোনামৰ গানটো পুনৰ বাণীবদ্ধ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt0265343/soundtrack |title=Monsoon Wedding soundtrack listing |accessdate=2009-02-03}}</ref> * ৰফি'ৰ জীৱনক লৈ এখন প্ৰামাণ্যচিত্ৰ বা ডকুমেণ্টাৰী ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ বিভাগৰ নিৰ্মাণৰ অপেক্ষাত আছে।<ref>[http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=136367 "Films Division to make documentary on Mohammed Rafi"]</ref> * মুম্বাইৰ বান্দ্ৰা আৰু পুনেত মহম্মদ ৰফিক অবিস্মৰণীয় কৰি ৰাখিবলৈ "পদ্মশ্ৰী মহম্মদ ৰফি চক" নামেৰে ৰাস্তাৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। * জুন, ২০১০ চনৰ জুন মাহত [[আউটলুক মেগাজিন|আউটলুক মেগাজিনৰ]] ফালৰ পৰা ভোটৰ মাধ্যমেৰে লতা মঙ্গেশকাৰৰ লগতে মহম্মদ ৰফিকো সকলোতকৈ জনপ্ৰিয় নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাবে মনোনীত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231652 |title=The Most Popular Singer - Outlook Music Poll 2010 }}</ref> একেধৰণে সেই মেগাজিনেৰ ভোট্ত ১৯৬৪ চনৰ ''চিত্ৰলেখা'' ছবিৰ ''মন ৰে তু কাহে না ধীৰ ধৰে'' গানৰ বাবে ৰফিয়ে ১ম স্থান অৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231649 |title=The #1 Song - Indian Movies - Outlook Music Poll 2010 }}</ref> তিনিটা গান যৌথভাবে ২য় স্থানৰ বাবে মনোনীত হয়। তাৰ মাজত দুটা গানেই আছিল মহম্মদ ৰফি'ৰ কণ্ঠৰ। ১৯৬৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত '''গাইড''' ছবিৰ গানসমূহ হ’ল - ''তেৰে মেৰে স্বপ্নে আব এক ৰং হে'' আৰু ''দিন ধাল জায়ে, হ্যায় ৰাত না জায়ে''। আউটলুক মেগাজিনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত এই ভোট পৰ্বটোত ভাৰতীয় সঙ্গীত শিল্পৰ গণ্যমান্য অনেক শিল্পী বিচাৰকমণ্ডলীৰ সদস্য হিচাবে অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। তেওঁলোক হ’ল - [[অভিজিৎ]], আদেশ শ্ৰীবাস্তব, আলিশা চিন্নাই, অনু মালিক, এহসান, গুলজাৰ, হৰিহৰণ, হিমেশ ৰেশমিয়া, যতীন, জাভেদ আখতাৰ, কৈলেশ খেৰ, কবিতা কৃষ্ণমূৰ্ত্তি, খৈয়াম, [[কুমাৰ শানু]], ললিত, লয়, মহালক্ষ্মী আয়াৰ, মহেন্দ্ৰ কাপুৰ, [[মান্না দে]], প্ৰসূন যোশী, ৰাজেশ ৰোশান, সাধনা সৰগম, সমীৰ, সন্দেশ শানদিলিয়া, শান, শঙ্কৰ, সান্তনু মৈত্ৰ, [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]], [[চনু নিগম]] আৰু [[তালাত আজিজ]]।<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231648 |title=Outlook Music Poll }}</ref> সঙ্গীত পৰিচালক ৰাজেশ ৰোশানৰ গীত ৰচনান্তত কেইবাটাও গানত কণ্ঠ দিছিল ৰফিয়ে। ৰফি'ৰ মৃত্যুত তেওঁ কয় যে, "ৰফি আছিল এজন উষ্ণ হৃদয়ৰ অধিকাৰী সহজ-সৰল মানুহ যাৰ মনত কোনো হিংসা-বিদ্বেষ নাছিল"।<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Thirty-years-on-Mohd-Rafi-remains-a-favourite/articleshow/6238774.cms |title=Thirty years on, Mohd Rafi remains a favourite | work=The Times Of India}}</ref> সঙ্গীতপ্ৰেমীসকলে ৰফিক মৰণোত্তৰভাবে [[ভাৰত ৰত্ন]] পুৰস্কাৰ (যিটো ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সম্মান) প্ৰদানৰ মাধ্যমেৰে যথাযথভাবে সম্মান জনোৱাৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰৰ ওচৰত আবেদন জনাইছিল।<ref name="rafisongs.org"/> ==পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্তি== * ১৯৪৮: প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰ লাল নেহৰু'ৰ পৰা ভাৰতৰ ১ম স্বাধীনতা দিৱসত ৰূপৰ পদক গ্ৰহণ কৰে।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame"/> * ১৯৬৭: ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা পদ্মশ্ৰী পুৰস্কাৰ লাভ। * ১৯৭৪: ''তেৰী গালিও ম্যা না ৰাখেঙ্গে কদম আজ কে বাদ'' গানৰ বাবে ফিল্ম ওৱৰ্ল্ড মেগাজিনৰ ফালৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ পুৰস্কাৰ লাভ। * ২০০১: ''হিৰো হোণ্ডা-ষ্টাৰডাষ্ট মেগাজিনৰ'' যৌথ উদ্যোগত ৭ জানুৱাৰী, ২০০১ তাৰিখে অংশগ্ৰহণকাৰী পাঠকৰ ৭০ শতাংশ ভোট পাই তেওঁ '''শতাব্দীৰ শ্ৰেষ্ঠ গায়ক''' হিচাবে পুৰস্কৃত হয়। * ২০২৪ চনত মহম্মদ ৰফিৰ জন্ম শতবাৰ্ষিকী উপলক্ষে ভাৰত চৰকাৰৰ বিত্ত বিভাগে তেওঁৰ নামত এটি ১০০ টকাৰ স্মৃতিচাৰণ মুদ্ৰা প্ৰকাশ কৰে। ===জাতীয় চলচ্চিত্ৰ পদক=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"| '''জাতীয় চলচ্চিত্ৰ পদক প্ৰাপ্তি''' |- ! বছৰ ! গান ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৭৭<ref name="tribuneindia_sang_for_kishore"/> | ক্যা হুৱা তেৰা ৱাদা | হাম কিচি চে কম নাহি | ৰাহুল দেৱ বৰ্মন | [[মজৰুহ চুলতানপুৰী]] |- |} ===সুৰ সৃঙ্গাৰ পুৰস্কাৰ=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"| '''সুৰ সৃঙ্গাৰ পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্তি''' |- ! বছৰ ! গান ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৬৪ | মন ৰে, তু কাহে না ধীৰ ধৰে | [[চিত্ৰলেখা (চলচ্চিত্ৰ)|চিত্ৰলেখা]] | ৰোশন | চাহিৰ লুধিয়ানৱী<ref>{{Cite web |url=http://www.mohdrafi.com/web/his-voice-swayed-millions.html |title=His Voice swayed millions |accessdate=2010-12-25 }}</ref> |} ===বাংলা চলচ্চিত্ৰ সাংবাদিক সমিতি পুৰস্কাৰ=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"| '''বাংলা চলচ্চিত্ৰ সাংবাদিক সমিতি পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্তি''' |- ! বছৰ ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৫৭ | তুমসা নাহি দেখা | [[অ. পি. নায়াৰ]] | মজৰুহ চুলতানপুৰী |- | ১৯৬৫<ref>{{cite web |url= http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196528.htm |title= 1965- 28th Annual BFJA Awards - Awards For The Year 1964 |accessdate= 14 December 2008 |last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher= Bengal Film Journalists' Association |archivedate= 8 January 2010 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20100108080918/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196528.htm |deadurl= yes }}</ref> | দোস্তি | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | মজৰুহ সুলতানপুৰী |- | ১৯৬৬<ref>{{Cite web |url= http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196629.htm |title= 1966: 29th Annual BFJA Awards - Awards For The Year 1965 |3= Bfjaawards.com |publisher= Bengal Film Journalists' Association |accessdate= 22 October 2009 |archivedate= 8 January 2010 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20100108052343/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196629.htm |deadurl= yes }}</ref> | আৰজু | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | হাসৰাত জয়পুৰী |} ===ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ=== {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"|ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্তি<ref name="filmfareawards.indiatimes.com">{{cite news | url=http://filmfareawards.indiatimes.com/ | work=The Times Of India | title=আৰ্কাইভ কপি | access-date=2012-09-09 | archivedate=2012-07-08 | archiveurl=https://archive.ph/20120708102013/http://filmfareawards.indiatimes.com/ | deadurl=yes }}</ref> |- ! বছৰ ! গান ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৬০ | চৌধৱী কা চান্দ হো | চৌধৱী কা চান্দ হো | [[বোম্বে ৰবি]] | [[শাকিল বাদায়ুনী]] |- | ১৯৬১ | তেৰি পিয়াৰী পিয়াৰী সুৰত কো | শ্বশুৰাল | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | [[শৈলেন্দ্ৰ]] |- | ১৯৬৪ | '''চাহুঙ্গা মে তুঝে''' | দোস্তি | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | মজৰুহ সুলতানপুৰী |- | ১৯৬৬ | '''বাহাৰো ফুল বৰসাও''' | সুৰজ | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | শৈলেন্দ্ৰ |- | ১৯৬৮ | দিল কে ঝাৰোকে মে | ব্ৰহ্মচাৰী | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | শৈলেন্দ্ৰ |- | ১৯৭৭ | '''ক্যা হুৱা তেৰা ৱাদা''' | হাম কিচি চে কম নাহি | ৰাহুল দেৱ বৰ্মন | মজৰুহ সুলতানপুৰী |} {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; text-align:left; width:100%;" |- | colspan="10" style="text-align:center;"|ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰৰ বাবে মনোনয়ন<ref name="filmfareawards.indiatimes.com"/> |- ! বছৰ ! গান ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! সঙ্গীত পৰিচালক ! সুৰকাৰ |- | ১৯৬১ | হাসনাওয়ালে তেৰা জবাব নাহি | ঘৰানা | বোম্বে ৰবি | শাকিল বাদায়ুনী |- | ১৯৬২ | আয়ে গুলবদন আয়ে গুলবদন | প্ৰফেসৰ | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | শৈলেন্দ্ৰ |- | ১৯৬৩ | মেৰে মেহবুব তুঝে | মেৰে মেহবুব | [[নৌশাদ]] | শাকিল বাদায়ুনী |- | ১৯৬৫ | চু লেনে দো নাজুক হোথোন কো | কাজল | বোম্বে ৰবি | [[শাহিৰ লুধিয়ানভী]] |- | ১৯৬৮ | ম্যা গাও তুম সোজাও | ব্ৰহ্মচাৰী | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | শৈলেন্দ্ৰ |- | ১৯৬৯ | বড়ি মাস্তানী হ্যা | জিনে কি ৰাহ্‌ | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | [[আনন্দ বক্সি]] |- | ১৯৭০ | খিলোনা জান কৰ | খিলোনা | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৭৩ | হাম কো তো জান সে পিয়াৰী | নায়না | শঙ্কৰ জয়কিষাণ | হাসৰাত জয়পুৰী |- | ১৯৭৪ | আচ্ছা হি হুভা দিল টুট গায়া | মা বহেন অউৰ বিবি | শাৰদা | কামাৰ জালালাবাদী, বেদপাল বৰ্মা |- | ১৯৭৭ | পৰ্দা হ্যা পৰ্দা | অমৰ আকবৰ এন্থনী | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৭৮ | আদমী মুসাফিৰ হ্যা | আপনাপান | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৭৯ | চলো ৰে ডোলি উথাও কহাঁ | জানি দুশমন | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | [[বৰ্মা মালিক]] |- | ১৯৮০ | মেৰে দোস্ত কিস্সা ইয়েহ | দোস্তানা | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৮০ | দৰ্দ-এ-দিল দৰ্দ-এ-জিগৰ | কৰ্জ | লক্ষ্মীকান্ত-পিয়াৰীলাল | আনন্দ বক্সি |- | ১৯৮০ | ম্যায়নে পুছা চান্দ সে | আব্দুল্লাহ | ৰাহুল দেৱ বৰ্মণ | আনন্দ বক্সি |} ==আৰু চাওক== *[[পুৰস্কাৰ]] *[[পদ্মশ্ৰী]] *[[ফিল্মফেয়াৰ পুৰস্কাৰ]] *[[ভজন]] *[[লতা মঙ্গেশকাৰ]] *[[কিশোৰ কুমাৰ]] *[[শাম্মী কাপুৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==বহিঃসংযোগ== * [[ইণ্টাৰনেট মুভি ডাটাবেছ]]ত [http://www.imdb.com/name/nm0706327/ মহম্মদ ৰফি] {{FilmfareAwardBestMaleSinger}} {{Bollywood}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] 2b929f024kby317y8xf62xptogww8pm 0 31840 622289 617987 2026-08-01T07:34:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622289 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = বীৰেন্দ্ৰনাথ দত্ত | image= বীৰেন্দ্ৰনাথ দত্ত.JPG | image_size = 200px | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1935|11|04}} | birth_place = [[নগাঁও]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2023|10|23|1935|11|04}}<ref name="NE Now">{{cite web | url=https://nenow.in/north-east-news/assam/assam-eminent-academician-and-linguist-birendra-nath-datta-passes-away.html | title=Assam: Eminent academician and linguist Birendra Nath Datta passes away at 88 | publisher=NE Now News | date=23 October 2023 | accessdate=23 October 2023}}</ref> | death_place = | resting_place = | occupation = লেখক, শিক্ষক, গৱেষক আৰু সংগীত শিল্পী | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = ইভা বৰুৱা | children = | influences = | influenced = | accessdate= | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} '''বীৰেন্দ্ৰনাথ দত্ত''' ({{lang-en|Birendranath Datta}}; ৪ নৱেম্বৰ ১৯৩৫ - ২৩ অক্টোবৰ ২০২৩) [[অসম]]ৰ এজন শিক্ষাবিদ, লেখক, লোক কলাৰ গৱেষক আৰু সংগীত শিল্পী আছিল।<ref name="sulekha">{{cite web | url=http://creative.sulekha.com/eminent-personalities-of-assam_467977_blog | title=Eminent Personalities of Assam | publisher=creative.sulekha.com | accessdate=February 18, 2013 | archivedate=October 4, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004223814/http://creative.sulekha.com/eminent-personalities-of-assam_467977_blog | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ অসমৰ কেইবাখনো মহাবিদ্যালয়ত অধ্যাপকৰূপে কাম কৰিছিল।<ref name="Music Not Solely For Entertainment">{{cite web|title=Music Not Solely For Entertainment|url=http://www.bipuljyoti.in/music/birendranath_interview.html|accessdate=11 March 2013|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304025834/http://www.bipuljyoti.in/music/birendranath_interview.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="Cultural contours">{{cite web|title=Cultural Contours of North-East India|url=http://www.us.oup.com/us/catalog/general/subject/Anthropology/Folklore/?view=usa&ci=9780198075578|publisher=Oxford University Press|accessdate=11 March 2013}}</ref> ২০০৯ চনত, তেওঁক ''সাহিত্য আৰু শিক্ষা''ৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰতৰ চতুৰ্থ শ্ৰেষ্ঠ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল<ref name="Padma awards 2009" /> আৰু ২০১০ চনত তেওঁক জগধাত্ৰী হৰমোহন দাস সাহিত্য বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল। বীৰেন্দ্ৰনাথ দত্তই [[অসম সাহিত্য সভা|অসম সাহিত্য সভাৰ]] ২০০৩ চনৰ [[উত্তৰ লখিমপুৰ]] আৰু ২০০৪ চনৰ হোজাই অধিৱেশনৰ সভাপতিত্ব কৰিছিল।<ref name="অসম সাহিত্য সভাৰ ৱেব">{{cite web | url=http://www.asamsahityasabha.com/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=56 | title=অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতি সকলৰ তালিকা | accessdate=December 07, 2012 | archivedate=January 29, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130129233721/http://www.asamsahityasabha.com/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=56 | deadurl=yes }}</ref> ==জন্ম== ১৯৩৫ চনৰ চাৰি নৱেম্বৰ তাৰিখে [[নগাঁও|নগাঁৱত]] বীৰেন্দ্ৰনাথ দত্তৰ জন্ম হয়। তেওঁৰ দেউতাকৰ নাম আছিল কল্পনাথ দত্ত আৰু মাকৰ নাম আছিল মন্দাকিনী দত্ত। দেউতাক এজন বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক আছিল আৰু চাকৰিসূত্ৰে নগাঁৱত বাস কৰিছিল। তেওঁলোকৰ প্ৰকৃত ঘৰ আছিল [[বাইহাটা চাৰিআলি]]ৰ ওচৰৰ পানাৰা গাঁৱত।<ref name="কথা বৰেণ্য ১০০ নামৰ কিতাপৰ "ড॰ বীৰেন্দ্ৰনাথ দত্ত" নামৰ লিখনী">{{cite book | title=কথা বৰেণ্য ১০০ | author=ড॰ কিশোৰ ভট্টাচাৰ্য্য | authorlink=কিশোৰ ভট্টাচাৰ্য্য | pages=২০৬}}</ref> ==শিক্ষা== [[গুৱাহাটী|গুৱাহাটীৰ]] চেনিকুঠী প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত তেওঁ প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল । পঞ্চম স্থান লাভ কৰি [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰাৰপৰা]] প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়।আই.এছ.চি পৰীক্ষাতো প্ৰথম দহোটা স্থানৰ মাজত নিজৰ স্থান ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল। শান্তিনিকেতনৰ [[বিশ্বভাৰতী]]ৰ পৰা তেওঁ স্নাতক আৰু [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা]] [[অৰ্থনীতি]] বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref name="Music Not Solely For Entertainment" /> তেওঁ 'গোৱালপাৰা জিলাৰ লোক সংস্কৃতি' (A Study of the folk culture of the Goalpara District of Assam.) বিষয়ত গৱেষণা কৰি পি.এইচ.ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref name="প্ৰকাশ">{{cite book | title=প্ৰকাশ ছেপ্টেম্বৰ ২০১২ | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | authorlink=উপেন্দ্ৰ বৰকটকী | year=২০১২ | location=অসম | pages=১১৩}}</ref> তেখেতৰ গৱেষণা গুৰু আছিল [[প্ৰফুল্লদত্ত গোস্বামী]]৷ ===সংগীত শিক্ষা=== ঘৰত সংগীতৰ পৰিৱেশ পোৱা নাছিল যদিও সৰুৰেপৰা সংগীতৰ প্ৰতি এক তীব্ৰ আকৰ্ষণ আছিল। চেনিকুঠী প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত পঢ়ি থকা সময়ত, প্ৰায় ১৯৪০ চন মানতে সহপাঠী সত্যেন তালুকদাৰৰ সৈতে এটি দ্বৈত সংগীত গাবলৈ বুলি প্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত উঠে। গীতটি আছিল; ‘কিনো মায়াৰে জাল পাতিলা গোপাল এৰাইতে নোৱাৰি ফন্দি।’ ১৯৪৩ চনত গোৱালপাৰাৰ পৃথ্বিৰাম চৰকাৰী হাইস্কুলত পঢ়ি থকা সময়ত ৰেডিঅ’ৰ অনুষ্ঠান শুনাবলৈ দেউতাকে ওচৰ-চুবুৰীয়াৰ ঘৰলৈ লৈ গৈছিল। ৰেডিঅ’ত পংকজ মল্লিকৰ ‘ভজন শিক্ষা’ শুনাৰ মাজতে এদিন মৃগেন ৰয়চৌধুৰীৰ অসমীয়া গীত এটি শুনি গীত শিকিবলৈ মন কৰে আৰু সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় গায়ক ৰামেশ্বৰ দাসৰপৰা কেইটিমান গীত শিকে। নৱম শ্ৰেণীত পঢ়ি থাকোঁতে [[কটন বিশ্ববিদ্যালয়|কটন কলেজত]] পঢ়ি থকা ককায়েকক দেখা কৰিবলৈ হোষ্টেললৈ আহি থাকোঁতে ককায়েকৰ বন্ধুবৰ্গৰ অনুৰোধত গীত গাব লগাত পৰিছিল। এদিন চতুৰ্থ বাৰ্ষিকৰ ছাত্ৰ মহাদেৱ দাসে দত্তৰ গীত শুনে আৰু তেওঁক ৰেডিঅ’ত গীত গোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰি দিয়ে। দাসে নিজেও ৰেডিঅ’ত গীত গাইছিল। ১৯৪৮ চনৰ ২৭ নৱেম্বৰ তাৰিখে নৱম শ্ৰেণীত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে বীৰেন্দ্ৰনাথ দত্তই অঁনাতাৰ শিল্পীৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। <ref name="দৈনিক অসম">{{cite news | title=ডঃ বীৰেন্দ্ৰনাথ দত্ত আৰু সংগীত | date=২৫ অক্টোবৰ, ২০২৩ | accessdate=26 October 2023 | author=ডাঃ দিলীপ কুমাৰ বৰুৱা | location=[[গুৱাহাটী]] | pages=৪}}</ref> ১৯৫০ চনত মেট্ৰিক পৰীক্ষাত ৰাজ্যৰ ভিতৰতে পঞ্চম স্থান লাভ কৰি [[কটন বিশ্ববিদ্যালয়|কটন কলেজত]] ভৰ্তি হয় আৰু গীতিকাৰ তফজ্জুল আলী তথা গায়ক জ্যোতিৰ্ময় কাকতিৰ সৈতে লগ-লাগি সংগীত যাত্ৰা অব্যাহত ৰাখে। তেওঁলোক তিনিওজন ত্ৰিমূৰ্তি নামেৰে জনপ্ৰিয় আছিল। কটন কলেজৰপৰা আই এছ চি পৰীক্ষাত সপ্তম স্থান লভি বিশ্বভাৰতীত অৰ্থনীতি বিষয়ত পঢ়া-শুনা কৰি থাকোঁতে তাতে ৰবীন্দ্ৰ সংগীত শিকে। ১৯৫৪ চনত স্নাতক শিক্ষা সমাপ্ত কৰি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্নাতকোত্তৰ শ্ৰেণীত নামভৰ্তি কৰে আৰু পুনৰ তফজ্জুল আলীক লগ পায়। এইবাৰ আলীয়ে তেওঁক গীত লিখিবলৈ উৎসাহিত কৰে। এইদৰে দত্তই গীতিকাৰ পৰিচিতি লাভ কৰে আৰু এদিন নৱকান্ত বৰুৱাৰ সান্নিধ্য লাভ কৰে। <ref name="দৈনিক অসম"/> ==কৰ্মজীৱন== [[File:Dr Birendra Nath Datta.jpg|thumb|২০১০ চনত দত্ত]] গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছৰে পৰা দত্তৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ হৈছিল। ১৯৫৭ চনত [[বি বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|বি বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ৰ]] প্ৰৱক্তা ৰূপে চাকৰি আৰম্ভ কৰি পিছত এই মহাবিদ্যালয়ৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগৰ মূৰব্বী ৰূপে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল। বি বৰুৱাত অধ্যাপনা কৰি থকা সময়তে ১৯৬৪ চনৰপৰা ১৯৬৬ চনলৈ গৌৰীপুৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[প্ৰমথেশ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ ৰূপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত গোৱালপাৰা কলেজ আৰু পাণ্ডু কলেজৰো অধ্যক্ষৰ পদ অলংকৃত কৰিছিল।<ref name="নিয়মীয়া বাৰ্তা"/> ১৯৭৯ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ]] লোক সংস্কৃতি গৱেষণা বিভাগত যোগদান কৰে। তেওঁৰ দিনতে এই বিভাগত এম.ফিল পাঠ্যক্ৰমৰ সূচনা হয়। কিছুদিন কলাগুৰু ৰূপে কাৰ্যভাৰ পালনৰ পিছত তেওঁ ইয়াৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। অৱসৰৰ পাছত তেজপুৰ কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আমন্ত্ৰণত সেই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি আৰু কলা-ৰীতি বিভাগৰ গুৰুদায়িত্ব লয়<ref name="নিয়মীয়া বাৰ্তা">{{cite news | title=পণ্ডিতপ্ৰবৰ ড° বীৰেন্দ্ৰনাথ দত্তৰ মহাপ্ৰয়াণ | date=২৫ অক্টোবৰ, ২০২৩ | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=26 October 2023 | location=[[গুৱাহাটী]] | pages=১/১৫}}</ref> আৰু ১৯৯৫ চনত [[তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়|তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ত]] ফ’ৰ্ড ফাউণ্ডেচনৰ অৰ্থ সাহায্যত নৰ্থ-ইষ্টাৰ্ন আৰ্কাইভেল চেণ্টাৰ ফৰ ট্ৰেডিশ্যনেল আৰ্ট এণ্ড ফৌকল’ৰ (NEACTAF) প্ৰতিষ্ঠা কৰে। == সাহিত্যিক কৰ্মাৱলী== দত্তৰ প্ৰথমখন প্ৰবন্ধৰ কিতাপখন আছিল সংগীতৰ বিষয়ে। তেওঁৰ ‘অসমীয়া সংগীতৰ ঐতিহ্য’ নামৰ কিতাপখন [[অসম সাহিত্য সভা|অসম সাহিত্য সভাই]] ১৯৭৭ চনত প্ৰকাশ কৰে। বীৰেন্দ্ৰনাথ দত্তই সংস্কৃতি আৰু পৰিৱেশ্য কলাৰ সম্পৰ্কে বহু কেইখন গ্ৰন্থ অনুবাদ কৰিছে। তদুপৰি [[বঙালী ভাষা]]ৰ শিশুৰ ছড়া বা দ্ৰুত ছন্দৰ কবিতাৰ দৰে কবিতা অসমীয়া ভাষাত ৰচনা কৰিছে<ref name="কথা বৰেণ্য ১০০">{{cite book | title=কথা বৰেণ্য ১০০ | authorlink=ড॰ কিশোৰ ভট্টচাৰ্য্য}}</ref>। তেওঁৰ আন এখন উল্লেখযোগ্য কিতাপ হৈছে ‘Folkloric Foragings’। ইয়াৰ উপৰিও ‘গোৱালপৰীয়া লোকগীত সংগ্ৰহ’, ‘ব্যক্তি সংস্কৃতি ইত্যাদি’(১৯৮৫), ‘ভাষা সাহিত্যৰ জলঙাইদি’ আদি প্ৰায় ২৩ খনৰো অধিক গ্ৰন্থ তেওঁ অসমীয়া আৰু ইংৰাজী ভাষাত ৰচনা আৰু সম্পাদনা কৰিছে।<ref name="নিয়মীয়া বাৰ্তা"/> [[অসম প্ৰকাশন পৰিষদ|অসম প্ৰকাশন পৰিষদে]] ২০১২ চনৰ মে’ মাহত বীৰেন্দ্ৰনাথ দত্ত ৰচিত নিৰ্বাচিত ৰচনা নামৰ কিতাপখন প্ৰকাশ কৰি উলিয়াইছে। তেখেতৰ গৱেষণা গ্ৰন্থখন গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে A Study of the folk culture of the Goalpara Region শীৰ্ষকেৰে প্ৰকাশ কৰিছে৷ 'Cultural Contours of Northeast India' নামৰ এখন গ্ৰন্থ [[:en:Oxford University Press|অক্সফৰ্ড ইউনিভাৰছিটি প্ৰেছে]] প্ৰকাশ কৰিছিল<ref name="Cultural contours" />। দত্তই ‘শংকৰ মাধৱৰ মণীষা আৰু অসমৰ সাংস্কৃতিক উত্তৰাধিকাৰ’ গ্ৰন্থৰ বাবে দ্বাদশ(১২শ) জগধাত্ৰী হৰমোহন দাস সাহিত্য বঁটা লাভ কৰিছিল<ref name="Dr Birendra Nath Datta conferred literary award" />। তেখেতৰ অন্যান্য গ্ৰন্থসমূহ হ’ল-<ref name="সাতসৰী, ডিচেম্বৰ, ২০২৩">{{cite book | title=সাতসৰীত বীৰেন্দ্ৰনাথ দত্ত বিষয়ক লেখা | publisher=সাদিন প্ৰিণ্টাৰ্ছ | author=পৰিস্মৃতা ফুকন, দীপাংকৰ ঠাকুৰীয়া | authorlink=লোকসংস্কৃতিৰ গৱেষক, কৃত্যবিদ্য ডঃ বীৰেন্দ্ৰনাথ দত্ত, | pages=২৮}}</ref> ===লোক-সংস্কৃতি বিষয়ক=== *A Biblography of Folklore Matirial of Assam and adjoining area (1978) *A Handbook of Folklore Material of North-East India *Assam: The Emerland Treasurland [1990) *Folklore of Missings (1993) *Tradition of performing Arts of North-East India (Ed.) (1998) *Folk paintings in Assam (1998) *Puppetry in Assam: Past and Present (1999) *Folklore Foregins in Indias North-East (1999) *Histography and Folklore (2002) *Cultural Contours of North-East India (2012) ===সাহিত্য সংস্কৃতি বিষয়ক=== *গোৱালপৰীয়া লোকগীত সংগ্ৰহ (১৯৭৪) *Gopinath Bordoloi: Centery tribute (১৯৯০) *Jyotiprasad (১৯৯৫) *লোক সংস্কৃতিৰ স্বৰূপ আৰু ইয়াৰ অধ্যয়ন (১৯৭৬) *অসমীয়া সংগীতৰ ঐতিহ্য (১৯৭৭) *গোৱালপৰীয়া লোকসংস্কৃতি আৰু অসমীয়া সংস্কৃতিলৈ ইয়াৰ অৱদান (১৯৮২) *ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা (২০০০) *নিৰ্বাচিত বক্তৃতা (২০০৩) *শংকৰ-মাধৱৰ মণীষা আৰু অসমৰ সাংস্কৃতিক উত্তৰাধিকাৰ (২০০৮) *নিৰ্বাচিত ৰচনা (২০১২) ===অনুবাদমূলক গ্ৰন্থ=== *ভাৰতীয় শিল্পৰ মূৰ্তি (মূলঃ অৱনীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ) *পৰম্পৰাগত প্ৰাচ্য নাট্যঃ বহুমুখীধাৰা (১৯৯৬, মূলঃ কপিলা বাৎসায়ন) *ব্লেক বিউটি (২০০০, মূলঃ আন্না ছিৱেল) ===শিশু গ্ৰন্থ=== *অমাতৰ মাত (বেণু মিশ্ৰৰ সৈতে যুতীয়াভাৱে, ১৯৭৬) *মোৰ স’তে গুৱাহাটী আৰু চিৰিয়াখানা ঘূৰি আহানা (১৯৯১) *মিঠা-কেঁহা তিতিকি (১৯৯২) *কুঁহিপাতৰ বাঁহী (১৯৯৩) তদুপৰি তেওঁ বিশ্বকোষৰ প্ৰথম খণ্ডৰ আৰু পঞ্চম খণ্ডৰ লোক সাহিত্যৰ মুখ্য সম্পাদক, শিশু জ্ঞানকোষ পঞ্চম খণ্ডৰ সম্পাদক আছিল৷ Assam Academy Reviewৰ কেইবাটাও খণ্ডৰ সম্পাদনা, Gauhati University journal of Arts, আনন্দৰাম বৰুৱা ভাষা কলা সংস্কৃতি প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষণা আলোচনী ‘আনন্দম’ৰ তিনিটা সংখ্যাৰ সম্পাদনাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল৷ তেওঁ প্ৰফুল্লদত্ত গোস্বামী ৰচনাৱলীখনো (২০১২) সম্পাদনা কৰিছিল৷ গীতিকাৰ আৰু সুৰকাৰ ৰূপে অসমৰ সংগীত জগতত তেওঁ বিশেষ খ্যাতি লাভ কৰিছিল। ===উল্লেখযোগ্য গীত=== * ''বহুদিন বকুলৰ গোন্ধ পোৱা নাই'' * ''ৰহিমলা ওৰণিৰ মাজেৰে'' * ''বগলী বগা ফোঁট দি যা'' * ''মেলি দিলোঁ মন'' * ''আহিনক কোনে আনে'' * ''আকাশ আমাক অকণি আকাশ দিয়া'' * ''অ’ ধুন ধুনীয়া মোৰ অকণমানি'' ==মৃত্যু== ২০২৩ চনৰ ২৩ অক্টোবৰত দীৰ্ঘদিনীয়া ৰোগত ভুগি দিছপুৰ হস্পিটেলত দত্তৰ দেহাৱসান ঘটে।<ref name="NE Now" /> == সন্মান আৰু পুৰস্কাৰ== * [[পদ্মশ্ৰী]] (২০০৯)<ref name="Padma awards 2009">{{cite web|title=Padma awards 2009|url=http://www.culturopedia.in/Awards/padma-awards2.html|accessdate=13 March 2013|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304082109/http://www.culturopedia.in/Awards/padma-awards2.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954–2009)|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|access-date=2013-03-15|archivedate=2013-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|deadurl=yes}}</ref> * জগধাত্ৰী হৰমোহন দাস সাহিত্য বঁটা (২০১০)<ref name="Dr Birendra Nath Datta conferred literary award">{{cite news|title=Dr Birendra Nath Datta conferred literary award|url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=feb2110/city05|accessdate=11 March 2013|newspaper=Assam Tribune|archivedate=3 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303222854/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=feb2110%2Fcity05|deadurl=yes}}</ref> * মহাপুৰুষ মাধৱদেৱ বঁটা<ref name="নিয়মীয়া বাৰ্তা"/> * অসম চৰকাৰৰ আজান পীৰ বঁটা<ref name="নিয়মীয়া বাৰ্তা"/> * সংগীত নাটক অকাডেমিৰ ঠাকুৰ ৰত্ন সন্মান<ref name="নিয়মীয়া বাৰ্তা"/> * তেজপুৰ চাটক গোষ্ঠীৰ চাটক সন্মান<ref name="নিয়মীয়া বাৰ্তা"/> * অসম চৰকাৰৰ সাহিত্যিক পেঞ্চন<ref name="নিয়মীয়া বাৰ্তা"/> * প্ৰাইড ইষ্ট এন্টাৰটেইনমেন্ট প্ৰাইভেট লিমিটেড প্ৰদত্ত ২০১৯ বৰ্ষৰ জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা (২০২০) ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{পদ্ম বঁটা বিজয়ী অসমৰ ব্যক্তি}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া শিক্ষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া প্ৰবন্ধকাৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতি]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] 7ytb1yovsm7xcop8qsmi5bjyyepphka 0 32594 622122 494758 2026-07-31T15:02:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622122 wikitext text/x-wiki {{redirect|তিতাবৰ|নগৰখনৰ|তিতাবৰ (নগৰ)}} {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = তিতাবৰ | type =মহকুমা | skyline = Smriti Sthamb At Titabar Tini Ali.jpg|thumb|যোৰহাট | skyline_caption = তিতাবৰ ন-আলি তিনি আলিত অৱস্থিত স্মৃতি স্তম্ভ। | latd = 26.60 | longd = 94.20 | state_name =অসম | district = [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 172 | population_as_of = 2001 | population_total = 7450 | population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = 03771 | postal_code = 785630 | vehicle_code_range = AS-03 | sex_ratio = | unlocode = | website = }} '''তিতাবৰ''' ({{lang-en|Titabor}}) হৈছে [[অসম|অসমৰ]] [[যোৰহাট]] জিলাৰ এটা মহকুমা। যোৰহাটৰ পৰা ২০ কিঃমিঃ আঁতৰত অৱস্থিত তিতাবৰ বিশেষকৈ [[ধান]] উৎপাদনৰ কাৰণে বিখ্যাত। [[এছিয়া]]ৰ ভিতৰতে ডাঙৰ ''[[আঞ্চলিক কৃষি গৱেষণা কেন্দ্ৰ, তিতাবৰ|ধান গৱেষণা কেন্দ্ৰ]]'' ইয়াতেই অৱস্থিত। মহকুমাৰ সদৰ ঠাই হৈছে তিতাবৰ। এই নগৰৰ লেখত ল'বলগীযা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ হ'ল - [[জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান]], [[ৰেচম মহাবিদ্যালয়]] আদি। এই নগৰৰ মাজেদি পূবা-পশ্চিমাকৈ ঐতিহাসিক [[ধোদৰ আলি]] পাৰ হৈ গৈছে। ধানখেতিৰ বাবে বিখ্যাত তিতাবৰৰ এখন বিখ্যাত পথাৰ [[হামদৈ]] পথাৰ | প্ৰায় দুই হাজাৰ পুৰা মাটিৰে পৰিৱেষ্টিত পথাৰখনত ভালেকেইখন গাঁৱৰ ৰাইজে খেতি কৰি আহিছে | ==নামৰ উৎপত্তি== তিতাবৰ নামৰ কেইবাটাও প্ৰবাদ জনসমাজত প্ৰচলিত আছে। এটা প্ৰবাদ মতে, তিতাৰাম নামে এজন দৰদী, অতিথি পৰায়ণ ব্যক্তিৰ নামৰ পৰা তিতাবৰ খ্যাত হ’ল। ঘৰৰ সন্মুখত পথৰ দাঁতিত নিজে ৰোৱা এজোপা বড় গছ। বড় গছৰ তলত বাটৰুৱাই জিৰণি লয় আৰু তিতাবৰৰ ঠাণ্ডা পানী, চৰবত আদিৰ আপ্যায়ন পায়। তিতাৰাম আৰু তিতাৰামৰ বড় বিখ্যাত হৈ উঠিল। সেয়ে কালক্ৰমত স্থান নিৰ্দেশক নামলৈ ‘তিতাৰাম বড়’ আৰু শেষত ‘তিতাবৰ’লৈ ৰূপান্তৰ ঘটিল।<ref name=" শিক্ষাৰ বিকাশ"> {{cite journal | title= তিতাবৰত শিক্ষাৰ বিকাশ: এটি সমীক্ষাত্মক ইতিহাস | author= ভোলনাথ শৰ্মা| journal= ভকতি প্ৰসাদ, শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ সংঘ: ঊনাশীতিতম বাৰ্ষিক অধিৱেশনৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ | year= ৫৬১ শঙ্কৰাব্দ, ২০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ | month= ১০, ১১, ১২ আৰু ১৩ ফেব্ৰুৱাৰী | volume= | issue= | pages= ২৪, ২৫, ২৮ পৃষ্ঠা}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯৫৯ চনত এখন ৰাজহ নগৰ হিচাপে তিতাবৰ নগৰখন গঢ় লৈ উঠিছিল। পূৰ্বতে তিতাবৰ যোৰহাট মহকুমাৰ অন্তৰ্গত আছিল। [[তৰুণ গগৈ]] মুখ্যমন্ত্ৰী হোৱাৰ পিছত তিতাবৰক [[যোৰহাট জিলা]]ৰ এটা নতুন মহকুমা ৰূপে ঘোষণা কৰে। == ভৌগোলিক অৱস্থিতি আৰু জনগাঁথনি == তিতাবৰৰ স্থানাংক হৈছে {{Coord|26.60|N|94.20|E|}} আৰু গড় উচ্চতা {{convert|172|m|ft}}। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য মতে নগৰ সমিতি অঞ্চলৰ জনসংখ্যা আছিল ৭৮৪০ জন।<ref name="census">{{cite web | accessdate = নৱেম্বৰ ২২ | accessyear = ২০০৬ | url = http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 | title = ভাৰতৰ ২০০১ চনৰ লোক গণনা | archivedate = 2004-06-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 | deadurl = unfit }}</ref> == ৰাজনীতি == তিতাবৰ নগৰখন [[যোৰহাট (লোকসভা সমষ্টি)|যোৰহাট লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। তিতাবৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক অসমৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]] দেৱৰ পাছত বৰ্তমানৰ বিধায়ক কংগ্ৰেছৰ [[শ্ৰী যুত ভাস্কৰজ্যোতি বৰুৱা]]। প্ৰয়াত গগৈ ২০০১ চনৰ পৰা একেৰাহে চাৰিবাৰ তিতাবৰ সমষ্টিৰ বিধায়ক নিৰ্বাচিত হৈ আহিছিল।<ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-06 | work = Assam | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> == যাতায়াত == তিতাবৰৰ মাজেৰে পূবা-পশ্চিমাকৈ ঐতিহাসিক [[ধোদৰ আলি]] পাৰ হৈ গৈছে। এই পথেৰে পূৱলৈ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ৰ ওচৰৰ জয়পুৰলৈ আৰু পশ্চিমলৈ [[গোলাঘাট জিলা]]ৰ কমাৰগাঁৱলৈ যাব পাৰি। নগৰৰ সোমাজতে [[অসম ৰাজ্যিক পৰিবহণ নিগম]]ৰ বাছ আস্থান আৰু তিতাবৰ ৰে'ল ষ্টেছন অৱস্থিত। ইয়াৰে আশে পাশে বে-চৰকাৰী বাছ আৰু টেক্সী সেৱাৰ বাবে বিভিন্ন আস্থান সমূহ আছে। নিকটৱৰ্তী বিমান বন্দৰ [[ৰৰৈয়া বিমানবন্দৰ|ৰৰৈয়া]]ৰ পৰা তিতাবৰলৈ দূৰত্ব প্ৰায় ১৬ কিঃমিঃ।<ref>{{cite web | url=http://www.onefivenine.com/india/villag/Jorhat/Titabor | title=ৰৰৈয়া বিমানবন্দৰ | accessdate=August 18, 2012}}</ref> ==অৰ্থনীতি== তিতাবৰৰ লোকসকল প্ৰধান জীৱিকা হৈছে কৃষি। মূল শস্য হৈছে চাহ আৰু ধান। ইয়াত উৎপন্ন হোৱাৰ ধানৰ অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত চাহিদা আছে। ;উদ্যোগ তিতাবৰ নগৰৰ পৰা প্ৰায় তিনি কিঃমিঃ দূৰত ধলি নৈৰ পাৰতে পঞ্চৰত্ন চিমেণ্ট প্ৰাইভেট লিমিটেড নামৰ ব্যক্তিগত খণ্ডৰ এটা বিলাতী মাটিৰ উদ্যোগ আছে। আনহাতে পাণবাৰী, ৰঙাজান আৰু ডফলাটিং চাহ বাগিছাত একোটাকৈ চাহপাতৰ কাৰখানা আছে। ;বজাৰ তিতাবৰ চহৰৰ মাজমজিয়াতে প্ৰতি দেওবাৰে এখন বজাৰ বহে। ইয়াত কৃষিজাত সামগ্ৰীকে ধৰি সকলো ধৰণৰ লাগতিয়াল বস্তুৰ লাগতিয়াল বস্তু বেচা-কিনা হয়। ==উল্লেখযোগ্য ঠাই== ; [[ঠেঙাল ভৱন]] [[File:Thengal Manor Front.jpg|thumb|180px|ঠেঙাল ভৱনৰ সন্মুখ]] ১৮৮০ দশকত নিৰ্মিত এই অতিথিশালাটো তিতাবৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিঃমিঃ মান দূৰত্বৰ জালুকনিবাৰীত অৱস্থিত।<ref name="holiday">{{cite web | url=http://www.holidayiq.com/Thengal-Bhavan-Jorhat-Sightseeing-808-15077.html | title=About Thengal Bhavan | publisher=holidayiq.com | accessdate=January 06, 2013 | archivedate=March 26, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130326070625/http://www.holidayiq.com/Thengal-Bhavan-Jorhat-Sightseeing-808-15077.html | deadurl=yes }}</ref> ১৯২৯ চনত তেওঁ ইয়াতেই এটা ছপাশাল বহুৱায়। এই ছপাশালটোৰ পৰাই ১৯৩৫ চনৰ ১২ আগষ্টত প্ৰথম অসমীয়া দৈনিক বাতৰি কাকত ''দৈনিক বাতৰি'' প্ৰকাশ হৈছিল।<ref name="holiday" /><ref name="heritagetourismindia">{{cite web | url=http://www.heritagetourismindia.com/ | title=Heritage North-East | publisher=Heritage North East Pvt. Ltd. | work=Contadgreen | accessdate=January 06, 2013 | archivedate=June 2, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130602065106/http://heritagetourismindia.com/ | deadurl=yes }}</ref> ; [[তিতাবৰ শ্যাম গাঁও]] তিতাবৰ চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৫কিঃমিঃ আঁতৰত অৱস্থিত। ইয়াত বাস কৰা লোকসকল হৈছে থাইলেণ্ডৰ পৰা প্ৰব্ৰজন হোৱা লোকসকলৰ উত্তৰসূৰী। তেওঁলোকে ভাৱ বিনিময়ৰ বাবে দোৱান ব্যৱহাৰ কৰে। এই দোৱানৰ থাইলেণ্ডত ব্যৱহৃত হোৱা ভাষাৰ সৈতে মিল আছে। ইয়াৰোপৰি তেওঁলোকৰ নিজা লিপি আছে। ; হামদৈ পথাৰ হামদৈ পথাৰ হৈছে ধান খেতিৰ বাবে ব্যৱহৃত পথাৰ। প্ৰতিবছৰে ধান কটাৰ পাছত ভাৰতীয় বায়ু সেনাই এই পথাৰখনতে নতুনকৈ ভৰ্তি হোৱা পেৰাট্ৰ’পাৰ সকলক পেৰাছুটিঙৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়ে। কিংবদন্তি মতে কছাৰী ৰজাৰ কণ্যা হেৰেমদৈৰ নাম অনুসাৰে এই ক্ষেত্ৰক হামদৈ হিচাপে নামকৰণ কৰা হয়। হামদৈ পথাৰত প্ৰায় দুহেজাৰ পুৰা মাটি থকাৰ কথা পোৱা যায়। এই পথাৰত প্ৰায় ৬-৭খন গাঁৱৰ ৰাইজে খেতি কৰে। ইয়াত জলসিঞ্চনৰ বাবে দাঁতিকাষৰীয়া জান, কাছজান নদীৰ ওপৰত এখন শ্লুইশ গেট ৰ কাম ২০০৭ চনৰ পৰা আৰম্ভ কৰা হৈছিল যদিও বিভিন্ন কাৰণত সেইখন সম্পূৰ্ণ হৈ নুঠিল। ==সংবাদ সেৱা== ১৯৩৫ চনৰ ১২ আগষ্টত ৰায়বাহাদুৰ শিৱ প্ৰসাদ বৰুৱাই [[ঠেঙাল ভৱন]]ৰ পৰা দৈনিক বাতৰি প্ৰকাশ কৰি তিতাবৰত সাংবাদিকতাৰ ভেঁটি গঢ়ি তোলে। কিছুদিনৰ পাছতেই এই কাকতখন বন্ধ হৈ যায়। তথাপি প্ৰথমখন অসমীয়া দৈনিক বাতৰি কাকত ৰূপে ইয়াৰ নাম ইতিহাসত জিলিকি আছে। ১৯৪৭-৪৮ চনত প্ৰয়াত চক্ৰেশ্বৰ শইকীয়াৰ সম্পাদনাত ভোলাৰাম শইকীয়া ৰাজখোৱা প্ৰকাশক স্বৰূপে থাকি দ্বিতীয়খন পষেকীয়া কাকত ‘কৃষক’ তিতাবৰৰ পৰা প্ৰকাশ পায়। তিতাবৰ প্ৰেছ ক্লাব গঠন আৰু নিৰ্মাণ তিতাবৰ অঞ্চলৰ সাংবাদ জগতত এক উল্লেখযোগ্য উপকৰণ।<ref name=" সংবাদ সেৱা"> {{cite journal | title= সংবাদ সেৱাত তিতাবৰ: এটি আলোকপাত | author= ৰাজেন শৰ্মা তামূলী | journal= ভকতি প্ৰসাদ, শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ সংঘ: ঊনাশীতিতম বাৰ্ষিক অধিৱেশনৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ | year= ৫৬১ শঙ্কৰাব্দ, ২০১০ খ্ৰীষ্টাব্দ | month= ১০, ১১, ১২ আৰু ১৩ ফেব্ৰুৱাৰী | volume= | issue= | pages= ৩৬, ৩৭, ৩৮ পৃষ্ঠা}}</ref> ==শিক্ষা== কুৰি শতিকাৰ আৰম্ভণিতে তিতাবৰত কেইবাখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯০৭ চনত প্ৰথমখন মধ্য ইংৰাজী বিদ্যালয় স্থাপন হয়। ১৯৩৩ চনত মিহিৰাম শইকীয়া হাইস্কুল স্থাপন কৰা হয়। [[অশোক শইকীয়া]], [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি [[যজ্ঞেশ্বৰ শৰ্মা]] দৰে উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি এই বিদ্যালয়ৰে প্ৰাক্তন ছাত্ৰ আছিল। ১৯৪৪ চনৰ ১৬ আগষ্টত তিতাবৰত ৰেচম প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান স্থাপিত হয়। ১৯৪৮ চনত তিতাবৰত বুনিয়াদী শিক্ষাৰ প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হয়। এই কেন্দ্ৰতে অভ্যাসন বিদ্যালয় স্থাপন কৰা হয়। ১৯৫৪ চনত তিতাবৰত বুনিয়াদী প্ৰশিক্ষণ মহাবিদ্যালয় আৰু ১৯৫৭ চনত স্নাতকোত্তৰ প্ৰশিক্ষণ মহাবিদ্যালয় স্থাপন হয়। এই প্ৰশিক্ষণ মহাবিদ্যালয় ১৯৬৪ চন মানত একেবাৰে উঠি যায় আৰু বুনিয়াদী প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰও ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ আধাৰত (১৯৮৬) জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানলৈ ৰূপান্তৰ ঘটিল। ইয়াৰোপৰি তিতাবৰৰ মেলামাটিত ইছলামী শিক্ষাৰ বাবে দুখন শিক্ষানুস্থান গঢ়ি উঠিছে।<ref name="শিক্ষাৰ বিকাশ" /> কুৰি শতিকাৰ শেষ দশকত কেইবাখনো ইংৰাজী আৰু অসমীয়া মাধ্যমৰ ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিদ্যালয় তিতাবৰত গঢ় লৈ উঠে। ১৯৯০ চনত প্ৰাগজ্যোতিকা ইংৰাজী বিদ্যালয়, ১৯৯৮ চনত তিতাবৰ জাতীয় বিদ্যালয়, গ্ৰীণ ফিল্ড একাডেমী, ব্ৰাইট ফিউচাৰ, হলি হাৰ্ট আদি বিদ্যালয় গঢ় লৈ উঠে। ১৯৫৯ চনত তিতাবৰ তিনিআলিৰ মিহিৰাম শইকীয়া হাইস্কুল প্ৰঙ্গনত তিতাবৰ অঞ্চলৰ প্ৰথমখন স্নাতক পৰ্যায়ৰ কলেজ প্ৰতিষ্ঠা হয়। মিহিৰাম শইকীয়া হাইস্কুলত নৈশ শাখাৰে ‘তিতাবৰ কলেজ’ আৰম্ভ কৰা হয়। প্ৰথমে কলা শাখা আৰু পাছত কলা শাখাৰে সমৃদ্ধ হৈ বৰ্তমান পূৰ্ণ পৰ্যায়ৰ মহাবিদ্যালয় ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। এই মহাবিদ্যালয়ে সমগ্ৰ তিতাবৰ মহকুমাৰে স্নাতক পৰ্যায়ৰ কলা আৰু বিজ্ঞান শাখাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সমৃদ্ধ কৰি আহিছে।<ref name="শিক্ষাৰ বিকাশ" /> == শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান == ;[[আঞ্চলিক কৃষি গৱেষণা কেন্দ্ৰ, তিতাবৰ]] সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ ধানৰ গৱেষণাৰ বাবে ১৯২৩ চনত তিতাবৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। পূৰ্বতে ইয়াৰ নাম "ধান গৱেষণা কেন্দ্ৰ" আছিল। ১৯৮৬ চনত, এই কেন্দ্ৰটো "আঞ্চলিক কৃষি গৱেষণা কেন্দ্ৰ, তিতাবৰ" নামেৰে নামাংকিত কৰা হয়। ১৯৬৯ চনৰপৰা ইয়াৰ প্ৰশাসনিক দায়িত্বত আছে [[অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়]]। ;জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান, তিতাবৰ [[File:DIET, Jorhat, Titabar.png|thumb|200px|জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান, তিতাবৰ]] ===মহাবিদ্যালয়=== ;নন্দনাথ শইকীয়া মহাবিদ্যালয় [[চিত্ৰ:N N Saikia College, Titabar..jpg|thumb|200px|নন্দনাথ শইকীয়া মহাবিদ্যালয়]] তিতাবৰ নগৰৰ মাজমজিয়াতে অৱস্থিত। ইয়াত কলা আৰু বিজ্ঞান শাখাত স্নাতক পৰ্যায়ৰ পাঠদান দিয়া হয়। ;ডাঃ নবীন বৰদলৈ মহাবিদ্যালয় তিতাবৰ নগৰৰ পৰা প্ৰায় ৮কিঃমিঃ মান দূৰত ন-আলিৰ দাঁতিতে অৱস্থিত। ইয়াত কলা শাখাত স্নাতক পৰ্যায়ৰ পাঠদান কৰোৱা হয়। ;বৰহোলা মহাবিদ্যালয় এই মহাবিদ্যালয় ১৯৯০ চনত বৰহোলাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ===উচ্চ আৰু উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়=== * গোমতী দেৱী উচ্চ মাধ্যমিক বালিকা বিদ্যালয় * জৱাহৰ নবোদয় বিদ্যালয়, তিতাবৰ * তিতাবৰ টাউন উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * বৰহোলা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰ বিদ্যাপীঠ * মিহিৰাম শইকীয়া উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় *শ্ৰী শ্ৰী কমলাবাৰী সত্ৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় ===ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিদ্যালয় আৰু কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়=== * প্ৰাগজ্যোতিকা (ছিনিয়ৰ ছেকেণ্ডাৰী বিদ্যালয় আৰু জুনিয়ৰ কলেজ) * জাতীয় বিদ্যালয়, তিতাবৰ * জ্ঞানজ্যোতি একাডেমী * কনচেপ্ট জুনিয়ৰ কলেজ * তিতাবৰ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় * একাডেমীয়া (জুনিয়ৰ কলেজ) *প্ৰজ্ঞাদীপ বিদ্যালয় ==চিত্ৰ ভঁৰাল== <center> <gallery widths="120" heights="120px" perrow="5" style="border: 5px solid #a86; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); -moz-box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); -webkit-box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); border-radius: 0.5em; -moz-border-radius: 0.5em; -webkit-border-radius: 0.5em;"> চিত্ৰ:তিতাবৰ নামঘৰ.jpg|তিতাবৰত অৱস্থিত এটা নামঘৰ File:Thengal Manor.jpg|ঠেঙাল ভৱনৰ সন্মুখ File:Regional Agricultural Research Station, Titabar.jpg|আঞ্চলিক কৃষি গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ </gallery> </center> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://titabartowncommittee.co.in/ তিতাবৰ টাউন কমিটিৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506014406/http://titabartowncommittee.co.in/ |date=2013-05-06 }} * [http://www.nnsaikiacollege.org/ নন্দনাথ শইকীয়া মহাবিদ্যালয়] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617041415/http://nnsaikiacollege.org/ |date=2013-06-17 }} * [http://www.conceptedu.org/ কনচেপ্ত জুনিয়ৰ কলেজ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801085305/http://www.conceptedu.org/ |date=2015-08-01 }} {{যোৰহাট জিলা}} {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহকুমা]] [[শ্ৰেণী:যোৰহাট জিলা]] [[শ্ৰেণী:তিতাবৰ]] 1ywlg8xkslai7pyw3n8famv4ajyoh38 0 35800 622271 562450 2026-08-01T06:38:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622271 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = বিজনী | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]]ত বিজনীৰ অৱস্থান | latd = 26.52 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 90.67 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[চিৰাং জিলা|চিৰাং]][B.T.A.D.] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 53 | population_total = 12607 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বিজনী'''({{Lang-en|Bijni}}) [[অসম]]ৰ [[চিৰাং জিলা]] ত অৱস্থিত এখন চহৰ৷ ==ভৌগোলিক বিৱৰণ== বিজনী {{Coord|26.52|N|90.67|E|}} ত অৱস্থিত৷ <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bijni |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Bijni.html |access-date=2014-01-21 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924140731/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Bijni.html |deadurl=yes }}</ref> সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ৫৩ মিটাৰ (১৭৩ ফুট)৷ [[File:Bijni railway station.JPG|thumbnail|বিজনী ৰেলৱে ষ্টেচন]] [[File:Bijni Namghar.jpg|thumbnail|বিজনী নামঘৰৰ ভিতৰভাগ]] বিজনীৰ আশে পাশে থকা গাওঁসমূহ হৈছে-ভেটাগাওঁ, বাটবাৰী, ছাতিয়ানগুৰী, লেচিয়াগাওঁ, আমগুৰী, পুৰাণ বিজনী, গেৰুকাবাৰী, শাকতোলা,গৰৈমাৰি, বাঘমাৰা, মাজৰাবাৰী, পানবাৰী আদি৷ ==ইতিহাস== ১৬৭১ চনৰ পৰা ১৮৬৪ লৈ বিজনী কোঁচ শাসনৰ অধীনষ্ঠ ৰাজধানী আছিল বুলি জনা যায়৷ পৰৱৰ্ত্তী কালত ভূটানৰ ঝালিয়া মেছ (Jhawlia Mech) নামৰ শাসকজনে এই স্থান অধিকাৰ কৰাত ৰাজধানী দুমুৰিয়ালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়৷ ১৮৯৭ চনৰ ভূইকঁপৰ ফলত বহুতো ৰাজকীয় অট্টালিকাৰ ক্ষতিসাধন হোৱাত পুনৰ ৰাজধানীৰ পৰিৱৰ্ত্তন হয়৷ ১৯৫৬ চনত বিজনীত কোঁচ শাসনৰ অন্ত পৰে৷ ==জনসংখ্যা== ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{GR|India}}</ref> বিজনীৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ১২,৬০৭ জন৷ ইয়াৰে ৫২% পুৰুষ আৰু ৪৮% মহিলা৷ বিজনীৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৯%, পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ক্ৰমান্বয়ে ৮৪% আৰু ৭৩%৷ ইয়াৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১১% ছয় বছৰৰ অনুৰ্ধৰ৷ ==ৰাজনীতি== বিজনী [[কোকৰাঝাৰ (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত৷ <ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-05 | work = Assam | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==আলোকচিত্ৰৰ ভঁৰাল== <gallery> File:Bijni_rail-001.JPG|বিজনী ৰেলৱে ষ্টেচনৰ প্লেটফৰ্ম </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:চিৰাং জিলা]] [[শ্ৰেণী:বঙাইগাঁও জিলা]] fm21cbr7olknx08hqtc6y3l3ij3gi7n 0 35941 622301 387477 2026-08-01T08:21:46Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622301 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = বোকাজান | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]]ত বোকাজানৰ অৱস্থান | latd = 26.02 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 93.78 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কাৰ্বি আংলং জিলা|কাৰ্বি আংলং]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = স্থানীয় সাংসদ | leader_name = বীৰেন সিং ইংতি | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 138 | population_total = 14938 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 782480 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বোকাজান''' ({{Lang-en|Bokajan}})(IPA: ˈbəʊkəˌdʒɑːn)[[অসম]]ৰ [[কাৰ্বি আংলং জিলা]]ত অৱস্থিত এখন ঠাই৷ ==ভৌগোলিক অৱস্থান== বোকাজানৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{Coord|26.02|N|93.78|E|}}.<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bokajan |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Bokajan.html |access-date=2014-01-27 |archivedate=2012-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217191517/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Bokajan.html |deadurl=yes }}</ref> ৷ এই অঞ্চলৰ সাগৰ-পৃষ্ঠৰ পৰা উচ্চতা প্ৰায় ১৩৮ মিটাৰ অৰ্থাৎ ৪৫২ ফুট৷ এই অঞ্চল [[নাগালেণ্ড]]ৰ [[ডিমাপুৰ]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কি:মি দুৰত্বত অৱস্থিত৷ ==জনসংখ্যা== ২০০১ চনৰ বাৰ্ষিক লোকপিয়ল অনুসৰি বোকাজানৰ মুঠ জনসংখ্যা ১৪,৯৩৮ জন৷ <ref>{{GR|India}}</ref> ইয়াৰে ৫৬% পুৰুষ আৰু ৪৪% মহিলা৷ বোকাজানৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৫৯.৫%, পুৰুষ আৰু মহিলাৰ পৃথককৈ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ক্ৰমান্বয়ে ৮০% আৰু ৬৮%৷ ইয়াৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১২% ছয় বছৰৰ অনুৰ্ধৰ৷ ==শিক্ষা== বোকাজানৰ প্ৰধান শিক্ষাৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহ হ'ল- *বোকাজান উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় *শান্তিনিকেতন ইংৰাজী উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় *কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, বোকাজান *জিন বাবা হিন্দী উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় *বিদ্যাসাগৰ উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় *বিদ্যাসাগৰ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় *ৰাধা গোবিন্দ উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় ==ৰাজনীতি== বোকাজান [[স্বায়ত্ব শাসিত জিলা (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত৷ <ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-05 | work = Assam | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:কাৰ্বি আংলং জিলা]] so3dlwteo4frwpe1dpuz82uih3lrhih 0 36094 622104 387456 2026-07-31T14:24:22Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622104 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ডুমডুমা | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Dum Duma | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডুমডুমাৰ অৱস্থান | latd = 27.57 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 95.57 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 114 | population_total = 19822 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 786151 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''ডুমডুমা''' [[অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ত অৱস্থিত এখন নগৰ। ==ভৌগোলিক অৱস্থান== ডুমডুমাৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{Coord|27.57|N|95.57|E|}}.<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - DoomDooma |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Dum_Duma.html |access-date=2014-03-01 |archivedate=2012-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025232614/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Dum_Duma.html |deadurl=yes }}</ref> সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা এই অঞ্চলটোৰ গড় উচ্চতা ১১৮ মিটাৰ (৩৭৪ ফুট)। এই টাউনখন ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ ডুমডুমা নৈৰ পাৰত অৱস্থিত। এই অঞ্চলৰ সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা গড় উচ্চতা প্ৰায় ১১৮ মিটাৰ (৩৭৪ ফুট)। ==আন্তঃগাঁথনি== ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{GR|India}}</ref> ডুমডুমাৰ মুঠ জনসংখ্যা ১৯,৮২২ জন। ইয়াৰে ৫৫% পুৰুষ আৰু ৪৫% মহিলা। এই অঞ্চলৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭০%, ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ পৃথকভাৱে সাক্ষৰতাৰ হাৰ ক্ৰমান্বয়ে ৭৫% আৰু ৬৩%। মুঠ জনসংখ্যাৰ ১২% ৰ বয়স ছয় বছৰৰ অনুৰ্ধৰ। ==শিক্ষা== বিদ্যালয়- * ডন বস্কো হাই স্কুল * চেইণ্ট মেৰিজ স্কুল * ডুমডুমা বালিকা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * বঙিয়া বিদ্যালয় * জৱাহৰ হিন্দী বিদ্যালয় * লাৰ্নাছ হাইস্কুল * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় * লটাছ একাডেমী * ডুমডুমা জাতীয় বিদ্যালয় * হুনলাল উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * ৰুপাই জাতীয় বিদ্যালয় * শংকৰদেৱ শিশু নিকেতন * মৰ্ডান একাডেমি মহাবিদ্যালয়- * ডুমডুমা মহাবিদ্যালয় * ডনবস্কো কনিষ্ঠ বিদ্যালয় ==যাতায়ত ব্যৱস্থা== ডুমডুমাৰ আশে পাশে থকা অঞ্চলসমূহলৈ চৰকাৰী বাছ আৰু সৰু বাহনসমূহ চলে। তদুপৰি তিনিচুকীয়াৰ পৰা দঙৰীলৈ ডুমডুমা হৈ এখন স্থানীয় ৰে'লো চলে। ==অৰ্থনীতি== ডুমডুমা অঞ্চলটোৰ অৰ্থনীতি মূলত: চাহ বাগানসমূহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ইয়াত কিছুসংখ্যক সৰু-বৰ উদ্যোগ আছে। ==ৰাজনীতি== ডুমডুমা [[লক্ষীমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-06 | work = Assam | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] g79k76b6vesceif1zcomqlkdhzmk0b9 0 36166 622107 615081 2026-07-31T14:40:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622107 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ঢেকীয়াজুলি | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত অৱস্থান | latd = 26.7 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 92.5 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[শোণিতপুৰ জিলা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 100 | population_total = 19743 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''ঢেকীয়াজুলি''' (IPA:ˈdeɪkɪəˌdʒʊəlɪ)({{Lang-en|Dhekiajuli}})[[অসম]]ৰ [[শোণিতপুৰ জিলা]]ত অৱস্থিত এটা অঞ্চল। ==ইতিহাস== শ্বহীদ নগৰী, ১৯৪২ চনৰ ২০ চেপ্তেম্বৰ তাৰিখে ইয়াতেই ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত ১৩ গৰাকী শ্বহীদে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বন্দুকৰ গুলীত আত্ম বলিদান দিছিল। ==ভৌগোলিক বিৱৰণ== ঢেকীয়াজুলি ভৌগোলিকভাৱে {{Coord|26.7|N|92.5|E|}}ত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Dhekiajuli |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Dhekiajuli.html |access-date=2014-03-10 |archivedate=2013-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019134118/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Dhekiajuli.html |deadurl=yes }}</ref> এই অঞ্চলৰ সাগৰৰ পৰা গড় উচ্চতা ১০০ মিটাৰ (৩২৮ ফুট)। এই অঞ্চলটোৰ এশে পাশে ভালেসংখ্যক চাহ বাগিচা আছে। তদুপৰি এই অঞ্চলটো [[ওৰাং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ সমীপৱৰ্ত্তী। ==আন্তঃগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি,<ref>{{GR|India}}</ref> ঢেকীয়াজুলিৰ মুঠ জনসংখ্যা ১৯,৭৪৩ জন। <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Population_Finder.aspx |title=Population Finder |publisher=Censusindia.gov.in |date= |accessdate=2012-09-30}}</ref> ইয়াৰে ৫৩% পুৰুষ আৰু ৪৭% মহিলা। ঢেকীয়াজুলিৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৪%। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ পৃথকভাৱে গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ হ'ল ৫৯.৫% আৰু ৬৯%। ঢেকীয়াজুলিৰ জনসংখ্যাৰ ১০% ছয় বছৰ বয়সৰ অনুৰ্ধৰ। ==যাতায়ত ব্যৱস্থা== ঢেকীয়াজুলি অঞ্চলটো ১৫ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ দুয়োপাৰে অৱস্থিত হোৱা বাবে অঞ্চলটোলৈ যাতায়তৰ ব্যৱস্থা অতি সুচল। ইয়াত অসম ৰাজ্যিক পৰিবহণ নিগমৰ অন্তৰ্গত এটা বাছ আস্থান হোৱাৰ উপৰিও এটা বেচৰকাৰী বাছ আস্থান আছে। ইয়াৰ লগতে ৰেলপথেৰেও এই অঞ্চলতোলৈ যাতায়তৰ ব্যৱস্থা সুগম। ঢেকীয়াজুলিত ভালসংখ্যক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল- বিদ্যালয়- * ঢেকীয়াজুলি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * শংকৰদেব শিশু/বিদ্যা নিকেতন। * ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাব্লিক বিদ্যালয়। * শোণিতপুৰ একাডেমী,২নং চাৰিআলি। * নাৰেংকাতি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়। * চিৰাজুলি উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়। কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় :: লক্ষীণাথ বেজবৰুৱা একাদেমি। মহাবিদ্যালয়- * লোকনায়ক অমিয় কুমাৰ দাস মহাবিদ্যালয় অন্যান্য- • ==ৰাজনীতি== ঢেকীয়াজুলি [[তেজপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-06 | work = Assam | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ঠাই== ইস্কন মন্দিৰ গুপ্তেশ্বৰ বা শিঙৰি শিৱ মন্দিৰ ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *লোকনায়ক [[অমিয় কুমাৰ দাস]] * [[পুষ্পলতা দাস]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী * [[অশোক সিংহল]], বিধায়ক আৰু অসম চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী *নাৰায়ণ বৰা, সভাপতি, ঢেকিয়াজুলি নাগৰিক মঞ্চ *ৰমেশ চন্দ্ৰ বৰা, অৱসৰপ্ৰাপ্ত শিক্ষক , বিশিষ্ট সাংবাদিক *ললিত বৰুৱা, সাহিত্যিক পেঞ্চনাৰ, শোণিতপুৰ জিলা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি *প্ৰদীপ কুমাৰ নাথ, শোণিতপুৰ জিলা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি *ধ্ৰুৱ ভূষণ মহন্ত, সভাপতি, ঢেকিয়াজুলি শাখা সাহিত্য সভা *ড° হৰি প্ৰসাদ বৰুৱা, সম্পাদক,ঢেকিয়াজুলি শাখা সাহিত্য সভা *কাজল বৰা, সমাজ সেৱক *মহেন্দ্ৰ কুমাৰ মহেশ্বৰী, বিশিষ্ট ব্যৱসায়ী *মহাবীৰ চেঠীয়া, সম্পাদক, মাৰোৱাৰী পঞ্চায়ত *ৰাতুল কুমাৰ নাথ, ৰাজনীতিক *দেৱীচৰণ নেওগ, সমাজসেৱক *পংকজ কুমাৰ নাথ, বিশিষ্ট সাংবাদিক *ছাহজাহান আলী, সমাজ সেৱক, সম্পাদক(ৰাক্ষসমাৰি আঞ্চলিক আমছু) ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] bd6wm6k1qmq7qa8tbp68ytl0298iknu 0 36196 622198 387466 2026-08-01T01:10:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622198 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = নাজিৰা | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[অসম]] ত অৱস্থান | latd = 26.92 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 94.73 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 132 | population_total = 12466 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''নাজিৰা''' (IPA: nəˈzɪərə) ({{Lang-en|Nazira}}) [[অসম]]ৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ত অৱস্থিত এখন ঐতিহাসিক ঠাই৷ ==ইতিহাস== নাজিৰা আহোমৰ ৰাজত্ব কালত ৰাজধানী গড়গাওঁৰ দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰূপে যথেষ্ট গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল৷ জনশ্ৰুতি অনুসৰি নাজিৰাৰ নামটো 'নাও-জিৰা' ৰ পৰা আহিছে, আহোম ৰাজত্ব কালত নাজিৰাত দিখৌ নৈত নাও জিৰণি দি থোৱা হৈছিল। সেই সেই নাও জিৰোৱাৰ পৰা নাজিৰা হ’ল বুলি বুৰঞ্জীবিদসকলে কয়। দুই-এজন লেখকৰ মত— নজৰ কৰাৰ কাৰণে নাজিৰা হ’ল।৷ ইতিহাসবিদ সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰৰ মত অনুসৰি নাজিৰা নামৰ উৎস তাই ভাষাৰ শব্দৰ পৰাহে য'ত, না-ৰ অৰ্থ মাটি, জি-হেলনীয়া আৰু ৰা- যথেষ্ট৷ গতিকে নাজিৰাৰ অৰ্থ বৃহৎ হেলনীয়া মাটি বা অঞ্চল (a much inclined land)৷ <ref>Late Rajkumar Sarbananda, Etihase Suaura Chashata Bacharor,Page 272,First Edition December 2000,ISBN-81-7339-308-7 Banalata,New Bazar Dibrugarh-1</ref> ==ভৌগোলিক বিৱৰণ== ভৌগোলিকভাৱে নাজিৰা {{Coord|26.92|N|94.73|E|}} ত অৱস্থিত৷ <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Nazira |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Nazira.html |access-date=2014-03-14 |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303223450/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Nazira.html |deadurl=yes }}</ref> এই অঞ্চলৰ সাগৰৰ পৰা গড় উচ্চতা ১৩২ মিটাৰ ( ৪৩৩ ফুট)৷ ==আন্ত:গাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি,<ref>{{GR|India}}</ref> নাজিৰাৰ মুঠ জনসংখ্যা ১২,৪৬৬ জন৷<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Population_Finder.aspx |title=Population Finder |publisher=Censusindia.gov.in |date= |accessdate=2012-09-30}}</ref> ইয়াৰে ৫৩% পুৰুষ আৰু ৪৭% মহিলা৷ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১১% ছয় বছৰ বয়সৰ অনুৰ্ধৰ৷ নাজিৰাৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮১%৷ ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ পৃথককৈ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ হ'ল ক্ৰমান্বয়ে-৮৪% আৰু ৭৮%৷ ==যাতায়ত ব্যৱস্থা== নাজিৰা শিৱসাগৰ জিলাৰ দিখৌ নৈৰ পাৰত অৱস্থিত৷ শিৱসাগৰ টাউনৰ পৰা ইয়াৰ দুৰত্ব ১৮ কিমি৷ নিকটবৰ্ত্তী বিমানবন্দৰ হৈছে যোৰহাট বিমানবন্দৰ৷ ==শিক্ষা== নাজিৰাত ভালসংখ্যক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান আছে৷ ইয়াৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল- ===বিদ্যালয়=== * নাজিৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু বহুমুখী বিদ্যালয় * নাজিৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালিকা বিদ্যালয় * নাজিৰাৰ বৰটোল উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * আদৰ্শ বিদ্যা ভৱন * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল * ছেইণ্ট পিটাৰ্ছ * গুৰুকুল *[http://www.azschool.in অংকুৰণ জাতীয় বিদ্যালয়]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *জুভিয়েল ভেলী * শংকৰদেৱ বিদ্যা নিকেতন, নাজিৰা ===মহাবিদ্যালয়=== * নাজিৰা মহাবিদ্যালয় * গড়গাঁও মহাবিদ্যালয় ==ৰাজনীতি== নাজিৰা [[যোৰহাট (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত৷ <ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-06 | work = [[অসম]] | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ঠাই== * গড়গাঁও [[কাৰেং ঘৰ]], গড়গাঁও গোলাঘৰ, ৰজাপুল নামৰ এটা ৰজাদিনীয়া পুখুৰী, কেইবাটাও ৰজাদিনীয়া পুখুৰী, কেইবাটাও ৰজাদিনীয়া মৈদাম থকাৰ লগতে, গৰখীয়া মন্দিৰ,[[মাদুৰি]] নাজিৰাৰ অৱস্থিত৷ <ref>[http://books.google.co.in/books?id=e-ejVuqODckC&pg=PA102&lpg=PA102&dq=nazira+during+world+war+ii&source=bl&ots=OcLNawGxKc&sig=fUNz5-aZIRbF0XDYRc9DFzgk4Ss&hl=bn&sa=X&ei=xexMT77hMsLqrQex_8GvDw&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false U. S. Army Special Operations in World War II], page 102-103;</ref> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[হিতেশ্বৰ শইকীয়া]] * [[ৰবীন দে]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:শিৱসাগৰ জিলা]] 1cjogwcbojnwek839tyqg0fpuaznq1k 0 36200 622244 447862 2026-08-01T05:39:34Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622244 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = বদৰপুৰ | native_name = বদরপুর | native_name_lang = bn | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[অসম]] ত অৱস্থান | latd = 24.9 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 92.6 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[কৰিমগঞ্জ জিলা|কৰিমগঞ্জ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 16 | population_total = 11291 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বদৰপুৰ''' ({{lang-en|Badarpur}}; {{lang-bn|বদব়পুব়}}) [[অসম]]ৰ [[কৰিমগঞ্জ]] জিলাত অৱস্থিত এখন নগৰ৷ বদৰপুৰ ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰলৈকে কৰিমগঞ্জ জিলাৰ অন্তৰ্গত আছিল। ==ভৌগোলিক অৱস্থান== ভৌগোলিকভাৱে বদৰপুৰ {{Coord|24.9|N|92.6|E|}} অৱস্থানত অৱস্থিত৷<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Badarpur.html Falling Rain Genomics, Inc - Badarpur]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ১৬ মিটাৰ (৫২ ফুট)৷ ==আন্ত:গাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি,<ref>{{GR|India}}</ref> বদৰপুৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ১১,২৯১ জন৷ <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Population_Finder.aspx |title=Population Finder |publisher=Censusindia.gov.in |date= |accessdate=2012-09-30}}</ref> ইয়াৰে ৫২% পুৰুষ আৰু ৪৮% মহিলা৷ বদৰপুৰৰ জনসংখ্যাৰ ১০% ছয় বছৰ বয়সৰ অনুৰ্ধৰ৷ বদৰপুৰৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৪%৷ ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ পৃথককৈ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ক্ৰমান্বয়ে ৭৪% আৰু ৫৬%৷ ==যাতায়ত ব্যৱস্থা== ৰেল আৰু নৈশ বাছ সেৱাৰ সুবিধা আছে। ==শিক্ষা== ==ৰাজনীতি== বদৰপুৰ [[কৰিমগঞ্জ (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত৷ <ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-05 | work = [[অসম]] | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:কৰিমগঞ্জ জিলা]] e0mltx4ndkhdd796ilweuoawfps5t05 0 36244 622200 387467 2026-08-01T01:25:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622200 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = নাহৰকটীয়া | native_name = | native_name_lang = [[অসম]] | other_name = Naharkatia | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[অসম]] ত অৱস্থান | latd = 27.28 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 95.33 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 121 | population_total = 15528 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''নাহৰকটীয়া''' ({{Lang-en|Naharkatia}})(IPA: ˈnɑːəˌkətɪə) [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] ত অৱস্থিত এখন ঠাই৷ এই অঞ্চলটো খাৰুৱা তেলৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ ==ইতিহাস== নাহৰকটীয়া, ঠাইখনৰ এই নামটোৰ উৎপত্তিৰ লগত জৰিত আছে নাহৰ নামৰ এজন তোলনীয়া আহোম ৰাজকুমাৰৰ হত্যাকাণ্ড। নাহৰ আছিল আহোম ৰজা চ্যুখাম্ফা ওৰফে খুৰা ৰজাৰ তোলনীয়া পুত্ৰ। স্থানীয় লোককথাৰ পৰা জানিব পৰা মতে ৰাজকুমাৰ নাহৰে আহোমৰ গণ্যমান্য ব্যক্তি তথা মন্ত্ৰী সকলৰ বিৰুদ্ধে কৰা অপকৰ্মৰ বাবে বৰদৈয়ামূখত ৰাজকুমাৰ নাহৰৰ শাস্তি ন্যস্ত কৰা হৈছিল আৰু অবশেষত এজন কলীয়া চাউদাঙে নাহৰক বৰ্তমান এই ঠাইৰ ৰেলৱে ষ্টেচনৰ ওচৰতে হত্যা কৰে আৰু এই তথ্যৰ ওপৰতেই ঠাইখনৰ নাম নাহৰকটীয়া হৈছে বুলি জনাজাত। নাহৰ+কটীয়া অৰ্থাৎ নাহৰক কটা ঠাই। ==ভৌগোলিক বিৱৰণ== নাহৰকটীয়া ভৌগোলিকভাৱে {{Coord|27.28|N|95.33|E|}}.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Nahorkatiya.html Falling Rain Genomics, Inc - Naharkatia]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ত অৱস্থিত৷ সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ১২১ ফুট৷ বুঢ়ীডিহিং নামৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উপনৈখন এই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ গৈছে৷ ==আন্তঃগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি নাহৰকটীয়াৰ মুঠ জনসংখ্যা ১৫,৫২৮ জন<ref>{{GR|India}}</ref>৷ ইয়াৰে ৫৩% পুৰুষ আৰু ৪৭% মহিলা৷ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০% ছয় বছৰৰ অনুৰ্ধৰ৷ নাহৰকটীয়াৰ গড় সাক্ষৰতাৰ ৭৮% হাৰ৷ ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ পৃথককৈ ক্ৰমান্বয়ে ৫৩% আৰু ৪৭%৷ ==যাতায়ত ব্যৱস্থা== এই অঞ্চলত অৱস্থিত নাহৰকটীয়া ৰে'লৱে ষ্টেচনে ৰে'লপথেৰে অন্যান্য ঠাইৰ সৈতে সংযোগ কৰিছৈ৷ তাৰোপৰি নাহৰকটীয়াৰ পৰা ডুলিয়াজান, নামৰূপ, তিনিচুকীয়া, ডিব্ৰুগড়, মৰাণ আদি ঠাইলৈ নিয়মীয়াকৈ বাছ চলে৷ ==শিক্ষা== বিদ্যালয়- * নাহৰকটীয়া চৰকাৰী মজলীয়া বিদ্যালয়, নাহৰকটীয়া । *শংকৰদেৱ শিশু নিকেতন, নাহৰকটীয়া *চেইন্ট মেৰিজ স্কুল, নাহৰকটীয়া । * নাহৰকটীয়া উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় । *নাহৰকটীয়া উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় । * বিদ্যা মন্দিৰ, নাহৰকটীয়া । মহাবিদ্যালয়- * নাহৰকটীয়া মহাবিদ্যালয় ==ৰাজনীতি== ১২০ নং বিধানসভা সমষ্টি, নাহৰকটীয়া [[ডিব্ৰুগড়]] লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্ভুক্ত৷<ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-06 | work = [[অসম]] | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==অসমীয়া সাংস্কৃতিক জগতত নাহৰকটীয়া== * [[নয়ন নীলিম]] (অভিনেতা/গায়ক) ==উল্লেখযোগ্য স্থান== * মেৰবিল নাহৰকটীয়াৰ ওচৰতে থকা প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্য আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰৰে ভৰপূৰ এখন বিল । নানা প্ৰজাতিৰ গছ-গছনিৰ লগতে বন্যপ্ৰাণী ইয়াত দেখিবলৈ পোৱা যায়। বৰ্তমান ইয়াক Merbill Echo-Tourism নামৰ এক প্ৰকল্পৰ অধীনত অসমৰ এখন আকৰ্ষিত পৰ্য্যটন ক্ষেত্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ চেষ্টা কৰি থকা হৈছে । * গাভৰু দলং নাহৰকটীয়াৰ বৃহত্তৰ চাচনী অঞ্চলত বুঢ়িদীহিং নৈৰ ওপৰত থকা এখন দলং। প্ৰকৃততে ই দলং নহয়, তৈল পৰিবাহী নলী পাৰ কৰিবলৈ ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ ওপৰেদি মানুহ পাৰ হব পৰা ব্যবস্থা আছে আৰু বৰ্তমান এই গাভৰু দলং সকলোৰে বাবে আকৰ্ষিত হৈ পৰিছে , বিশেষকৈ বনভোজস্হলী হিচাপে । * নামফাকে গাঁও নাহৰকটীয়াৰ ওচৰতে থকা এখন মনোমোহা গাঁও । টাইফাকেসকলে বাস কৰা এই গাওঁৰ কাষেদি বৈ যোৱা বুঢ়ীদিহিং নৈ আৰু গাওঁ খনত থকা বৌদ্ধ মন্দিৰ নান্দনিক দৃশ্যৰ বাবে এই ঠাইখনে যথেষ্ট জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছে । ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 514sgunkzyicehi7wh5lzp22l4iq0vm 0 36278 622280 564248 2026-08-01T07:12:40Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622280 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = বিলাসীপাৰা | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[অসম]] ত অৱস্থান | latd = 26.23 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 90.23 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ]] | subdivision_name2 = [[ধুবুৰী জিলা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ২৬ | population_total = ৩১০৯০ | population_as_of = ২০০১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বিলাসীপাৰা''' (IPA: ˈbɪlɑːsɪˌpɑːrə) ({{Lang-en|Bilasipara}}) [[অসম]]ৰ [[ধুবুৰী জিলা]]ত অৱস্থিত এখন চহৰ৷ ==ভৌগোলিক বিৱৰণ== ভৌগোলিকভাৱে বিলাসীপাৰা {{Coord|26.23|N|90.23|E|}}.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Bilasipara.html Falling Rain Genomics, Inc - Bilasipara]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ত অৱস্থিত৷ সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ২৬ মিটাৰ (৮৫ফুট) ==আন্ত:গাথঁনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি বিলাসীপাৰাৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩১,০৯০ জন<ref>{{GR|India}}</ref> ৷ ইয়াৰে ৫১% পুৰুষ আৰু ৪৯% মহিলা৷ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৩% ছয় বছৰৰ অনুৰ্ধৰ৷ বিলাসীপাৰাৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৬৮% ৷ ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ পৃথককৈ ক্ৰমান্বয়ে ৪৭% আৰু ৬২%৷ ==শিক্ষা== [[Image:Bilasipara college.JPG|thumb|right|300px|বিলাসীপাৰা মহাবিদ্যালয়]] বিদ্যালয়- *ৰোকা খাতা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, বিলাসীপাৰা *শংকৰদেব শিশু নিকেতন, বিলাসীপাৰা *টাউন বালিকা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় মহাবিদ্যালয়- *বিলাসীপাৰা মহাবিদ্যালয় *বি এম মহাবিদ্যালয় *বিলাসীপাৰা পাবলিক উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়। ==ৰাজনীতি== বিলাসীপাৰা [[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত৷<ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-05 | work = [[অসম]] | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==উল্লেখযোগ্য স্থান== *গান্ধীচক (পুলিশ পইণ্ট) *বিলাসীপাৰা আই. এন. এ খেল পথাৰ ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ধুবুৰী জিলা]] ov729h00ruwqc6mitj9o7srl6l8h2da 0 36326 622095 354712 2026-07-31T14:09:00Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622095 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} {{about|অসমৰ নগাঁও জিলাৰ চহৰখন|প্ৰাচীন ৰাজ্যখন|ডবকা ৰাজ্য}} {{Infobox settlement | name = ডবকা | native_name = | native_name_lang = as | other_name = Doboka, Dobaka | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]]ত ডবকাৰ অৱস্থান | latd = 26 | latm = 7 | lats = 0 | latNS = N | longd = 92 | longm = 52 | longs = 0 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[নগাঁও জিলা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 61 | population_total = 11043 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes =<ref name="GOI_2001">{{GR|India}}</ref> | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank2_info_sec1 = 1.08 [[male|♂]]/[[female|♀]] | blank3_name_sec1 = Literacy | blank3_info_sec1 = 58% | website = | footnotes = }} '''ডবকা''' (IPA: ˈdʌbəkə} ({{Lang-en|Dabaka}}) [[অসম]]ৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও জিলাত]] অৱস্থিত এখন ঠাই। ==ইতিহাস== ==ভৌগোলিক বিৱৰণ== ভৌগোলিকভাৱে ডবকাৰ সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা গড় উচ্চতা প্ৰায় ৬১ মিটাৰ। <ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Nam_Dabaka.html|title=Map and weather of Dabaka|access-date=2014-03-20|archivedate=2012-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026132040/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Nam_Dabaka.html|deadurl=yes}}</ref> ==আন্তঃগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ডবকাৰ মুঠ জনসংখ্যা ১১,০৪৩ জন<ref name="GOI_2001"/>। ইয়াৰে ৫২% পুৰুষ আৰু ৪৮% মহিলা। মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৮% ছয় বছৰৰ অনুৰ্ধৰ। ডবকাৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৫৮%। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ পৃথককৈ ক্ৰমান্বয়ে ৬৪% আৰু ৫১%। ==যাতায়ত ব্যৱস্থা== ডবকা ৩৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথেৰে [[নগাঁও জিলা]]ৰ অন্যান্য অংশ আৰু [[ডিমাপুৰ]]ৰ সৈতে সংযোজিত হৈ আছে। ==শিক্ষা== ==ৰাজনীতি== ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ==উল্লেখযোগ্য স্থান== * আকাশীগংগা জলপ্ৰপাত ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.maplandia.com/india/assam/nagaon/nam-dabaka/ Satellite map of Dabaka] * [http://www.india9.com/i9show/Dabaka-66739.htm About Dabaka] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:নগাঁও জিলা]] 4ph52jhhmqrei3dd3vtza6d9rjzc1y1 0 39438 622209 381633 2026-08-01T02:20:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622209 wikitext text/x-wiki <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details --> {{Infobox settlement | name = Narkanda | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = city | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Himachal Pradesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Himachal Pradesh, India | latd = 31.27 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.45 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Himachal Pradesh]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Shimla district|Shimla]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2710 | population_total = 2712 | population_as_of = 2010 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi language|Hindi]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''নৰকান্দ''' ভাৰতৰ হিমাচল প্ৰদেশৰ চিমলা জিলাৰ এখন চহৰ। ==ভৌগোলিক তথ্য== চহৰখনৰ লেটিটিউড আৰু লংগিটিউড হ'ল {{coor d|31.27|N|77.45|E|}}।<ref name="geoloc">{{cite web | accessdate = ফেব্ৰুয়াৰি ১ | accessyear = ২০০৭ | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/11/Narkanda.html | title = Narkanda | work = Falling Rain Genomics, Inc | archivedate = 2026-05-22 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20260522115417/http://www.fallingrain.com/world/IN/11/Narkanda.html | deadurl = yes }}</ref> এই ঠাইৰ উচ্চতা সাগৰৰ পৰা ২৬১৯ মিটাৰ। ==অন্যান্য তথ্য== ভাৰতৰ ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি নৰকান্দত ৭১২জন মানুহে বাস কৰে।<ref name="census">{{cite web | accessdate = ফেব্ৰুয়াৰি ১ | accessyear = ২০০৭ | url = http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 | title = ভাৰতেৰ ২০০১ সালেৰ আদম শুমাৰি | archivedate = 2004-06-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 | deadurl = unfit }}</ref> ৬২% লোক পুৰুষ আৰু ৩৮% মহিলা। নৰকান্দৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮০%। ৮৫% পুৰুষ সাক্ষৰ আৰু ৭২% মহিলা সাক্ষৰ। নৰকান্দৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ভাৰতৰ গড়তকৈ বেছি। চহৰখনৰ ১৫% লোকৰ বয়স ৬বছৰতকৈ কম। ==তথ্য সূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:হিমাচল প্ৰদেশ]] n68nrgfaq7mofzt8puud5u8hzupg7hc 0 40287 622145 618220 2026-07-31T15:31:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622145 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = দশৰথ মাঝি | image = Dashrath Manjhi.jpeg | alt = | caption = দশৰথ মাঝি | birth_name = | birth_date = 1934 | birth_place = গেহলুৰ, [[বিহাৰ]], [[ভাৰত]] | death_date = ১৭ আগষ্ট, ২০০৭ | death_place = [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] | spouse = ফাল্গুনি দেৱী | death_cause = কৰ্কট ৰোগ | nationality ={{flagicon|IND}} ভাৰতীয় | other_names = The Mountain Man | occupation = | known_for = অকলেই এটা পৰ্বত কাটি তাৰ মাজেৰে ৰাস্তা উলিয়াইছিল }} ''' দশৰথ মাঝি '''( ১৯৩৪ <ref name="EI">{{cite web |url=http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19970524/14450813.html |title=Love's labour brings down hill |work=The Indian Express |date=24 May 1997 |accessdate=2012-09-22 |archivedate=2012-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104140721/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19970524/14450813.html |deadurl=yes }}</ref> – ১৭ আগষ্ট, ২০০৭<ref name="HTimes">{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/India-news/Bihar/Mountain-man-Dashrath-Manjhi-dies-in-Delhi/Article1-242990.aspx |title=Mountain man Dashrath Manjhi dies in Delhi |work=Hindustan Times |date=17 August 2007 |accessdate=2012-09-22 |archivedate=2013-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119111132/http://www.hindustantimes.com/India-news/Bihar/Mountain-man-Dashrath-Manjhi-dies-in-Delhi/Article1-242990.aspx |deadurl=yes }}</ref>), ('''মাউন্টেইন মেন''' হিচাপে বিখ্যাত)<ref>{{cite web |author=Society |url=http://theviewspaper.net/the-mountain-man/ |title=The Mountain Man |publisher=The Viewspaper |date=28 September 2007 |accessdate=2012-09-22 |archivedate=2012-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026004432/http://theviewspaper.net/the-mountain-man/ |deadurl=yes }}</ref> [[বিহাৰ]]ৰ [[Gaya, India|গয়া]]ৰ সমীপৰ গেহলুৰ নামৰ এখন গাঁৱৰ এজন দুখীয়া শ্ৰমিক, যি কেৱল এটা হাতুৰী আৰু বটালী লৈ এটা পাহাৰ কাটি তাৰ মাজেদি ৰাস্তা উলিয়াইছিল৷<ref name="EI"/><ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/the-man-who-made-way-for-progress/968751/0 |title=The man who made way for progress |work=The Indian Express |date=1 July 2012 |accessdate=2012-09-22}}</ref> সুদীৰ্ঘ ২২ বছৰৰ অন্তত গয়াৰ আট্ৰি আৰু ৱাজিগাওৰ মাজৰ ৫৫ কিমি দৈঘ্যৰ পথটো তেওঁ পাহাৰৰ মাজেৰে বাট কাটি ১৫ কি মি ত পৰিণত কৰিলে৷<ref>{{cite web|title=Dashrath Manjhi, rock star and film muse|url=http://scroll.in/article/742669/dashrath-manjhi-the-man-who-moved-a-mountain-one-rock-at-a-time-and-inspired-filmmakers|accessdate=21 July 2015}}</ref> ==আগকথা== ১৯৫৯ চনত দশৰথৰ পত্নীৰ চিকিৎসাৰ অভাৱত মৃত্যু হৈছিল৷ ৭০ কি মি দূৰত থকা চহৰলৈ যাতায়তৰ সূচল ব্যৱস্থা নথকাৰ বাবেই পত্নীৰ মৃত্যু হোৱাত দশৰথে সেই পথত থকা পাহাৰটো কাটি এটা চমু পথ উলিওৱাৰ পণ কৰিলে আৰু অকলে কেৱল এটা হাতুৰী আৰু বটালী লৈ সুদীৰ্ঘ ২২ বছৰ জোৰা কামৰ অন্তত ৫৫ কিঃমিঃ দৈঘ্যৰ পথটো মাথো ১৫ কিঃ মিঃ ত পৰিণত কৰিলে যাতে গাঁৱৰ অন্য সকলে তেওঁৰ দৰেই ভুগিব লগা নহয়৷<ref name="EI"/> ==কৰ্ম== দশৰথ মাঝিয়ে ধানবাদৰ কয়লা খনিৰ শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰিছিল৷ মাজে মাজে তেওঁ ঘৰলৈ আহে আৰু এটা পথ নিৰ্মাণৰ বাবে ১১০ মিটাৰ দীঘল, ৭.৭ মিটাৰ গভীৰ আৰু ৯.১ মিটাৰ বহল গেহল'ৰ পাহাৰটোৰ শিল কাটে৷<ref>Location of cut-through: {{coord|24.877093|85.242956}}</ref> তেওঁ কৈছিল, "মই যেতিয়া শিল কটা আৰম্ভ কৰিছিলো, মানুহে মোক পাগল বুলি কৈছিল, কিন্তু মই মনোবল হেৰুওৱা নাছিলো৷" সুদীৰ্ঘ ২২ বছৰৰ অন্তত (১৯৬০-১৯৮২) তেওঁৰ এই কাম সমাপ্ত হয়৷ আট্ৰি আৰু ৱাজিৰগঞ্জৰ মাজৰ দুৰত্ব ৫৫ কিলো মিটাৰৰ পৰা ১৫ কিলো মিটাৰ কৰি তেওঁ সমগ্ৰ গেহলুৰৰ গাওঁবাসীৰ জীৱন সহজ কৰি তোলে৷<ref name="HTimes"/><ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-07-23/patna/27991900_1_cm-visits-pmch-superintendent-cm-nitish-kumar | work=The Times of India | title=CM visits ailing Dashrath Manjhi | date=23 July 2007 | access-date=2015-08-18 | archivedate=2013-10-29 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029183919/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-07-23/patna/27991900_1_cm-visits-pmch-superintendent-cm-nitish-kumar | deadurl=yes }}</ref> মাঝিয়ে লগতে কৈছিল, "যদিও বহুত লোকে মোৰ এই কামক উপলুঙা কৰিছিল, বহুতো গাওঁবাসীয়ে মোক মানসিক ভাৱে তথা কটাৰ সঁজুলীবোৰ কিনাত বা খাদ্য যোগান ধৰি সহায় কৰিছিল৷"<ref>{{cite web|title=Man in India Carved 360 feet|url=http://www.hoaxorfact.com/Inspirational/man-in-india-carved-360-feet-mountain-tunnel-in-memory-of-his-wife-s-death-facts-analysis.html|access-date=2015-08-18|archivedate=2013-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130529220537/http://www.hoaxorfact.com/Inspirational/man-in-india-carved-360-feet-mountain-tunnel-in-memory-of-his-wife-s-death-facts-analysis.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web| title=How A Man Built A Road on the Mountain Without Support| work=Be A Light to the World| url=http://www.awazieikechi.com/man-built-road-mountain-without-support/| date=22 April 2014| access-date=18 August 2015| archivedate=29 April 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429185023/http://www.awazieikechi.com/man-built-road-mountain-without-support/| deadurl=yes}}</ref>'' ==মৃত্যু== ২০০৭ চনৰ ১৭ আগষ্টত ৭৩ বছৰ বয়সত মাঝিৰ মৃত্যু হয়৷ মৃত্যুৰ সময়ত মাঝি গলব্লাডাৰৰ কৰ্কটৰোগত আক্ৰান্ত হৈ [[All India Institute of Medical Sciences|এইমচ]],নতুন দিল্লীত চিকিৎসাধীন হৈ আছিল৷<ref>{{cite web|last=santosh|first=singh|title=the man who made way for progress|url=http://archive.indianexpress.com/news/the-man-who-made-way-for-progress/968751}}</ref> তেওঁক বিহাৰ চৰকাৰে ৰাজ্যিক সন্মানেৰে অন্তিম সন্মান জনায়৷ ==সন্মান== বিহাৰ চৰকাৰে ২০০৬ চনত মাউন্টেইন মেন হিচাপে খ্যাত মাঝিৰ নাম [[পদ্মশ্ৰী]] বটাৰ প্ৰস্তাব কৰিছিল৷ <ref>{{cite web|title=Dashrath Manjhi|url=http://www.hoaxorfact.com/Inspirational/man-in-india-carved-360-feet-mountain-tunnel-in-memory-of-his-wife-s-death-facts-analysis.html|accessdate=26 December 2012|archivedate=29 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130529220537/http://www.hoaxorfact.com/Inspirational/man-in-india-carved-360-feet-mountain-tunnel-in-memory-of-his-wife-s-death-facts-analysis.html|deadurl=yes}}</ref> সেই সময়ৰ বিহাৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী নীতিশ কুমাৰে মাঝিৰ নামত গেহলুৰৰ পৰা এটা ৩ কিলো মিটাৰ দৈঘ্যৰ ৰাস্তা নিৰ্মান কৰা তথা গাওঁখনত তেওঁৰ নামত এখন চিকিৎসালয় খোলাৰ প্ৰস্তাব দিছিল৷ ==জনপ্ৰিয় মাধ্যমত== ২০১২ চনৰ জুলাইত চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক কেটান মেহতা ([[Ketan Mehta]])ই দশৰথ মাঝিৰ জীৱনৰ আধাৰত মাঝি (''[[Manjhi - The Mountain Man|Manjhi]])'' নামৰ এখন চলচ্চিত্ৰৰ কথা ঘোষণা কৰে৷ এই চলচ্চিত্ৰখনে ২০১৫ চনৰ ২১ আগষ্টত মুক্তি লাভ কৰে৷ মৃত্যুশয্যাৰ পৰাই দশৰথ মাঝিয়ে তেওঁৰ জীৱনৰ আধাৰত এই চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ অনুমতি প্ৰদান কৰে বুলি জনা যায়৷ <ref>{{cite web|title=Never underestimate the power of one|url=http://greenyatrablog.com/dashrath-manjhi-man-moved-mountain-mountain-man/|accessdate=26 February 2014}}</ref> নৱাজুদ্দিন চিদ্দিকি ([[Nawazuddin Siddiqui]]) -য়ে মাঝি আৰু ৰাধিকা আপ্টেই তেওঁৰ পত্নী ফাল্গুণী দেৱীৰ ভূমিকাত অৱতীৰ্ণ হ’ব৷ <ref>{{cite web | url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1552409/Olave | title=Nawazuddin to play lead in Ketan Mehta's Mountain Man|date=16 August 2002|accessdate=28 January 2013|work=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> আমিৰ খান দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক [[সত্যমেৱ জয়তে (দূৰদৰ্শন অনুষ্ঠান)|সত্যমেয় জয়তে]]ৰ দ্বিতীয় ভাগত ২০১৪ ৰ মাৰ্চ মাহত প্ৰচাৰিত খণ্ডটো দশৰথ মাঝিৰ নামত উৎসৰ্গা কৰা হয়৷<ref name="bp">{{cite web|title=Dasrath Manjhi's family awaits Aamir Khan to tell his glorious Tale|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/dasrath-manjhis-family-awaits-aamir-khan-to-tell-his-glorious-tale/|agency=Indo-Asian News Service|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=24 February 2014|archivedate=6 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106082006/http://news.biharprabha.com/2014/02/dasrath-manjhis-family-awaits-aamir-khan-to-tell-his-glorious-tale/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|last=Kumar|first=Ruchir|title=I am trying to be like Manjhi|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/television/i-am-trying-to-be-like-dashrath-manjhi-aamir-khan/article1-1188949.aspx#sthash.U7hXJJzt.dpuf|accessdate=27 February 2014|archivedate=27 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227153259/http://www.hindustantimes.com/entertainment/television/i-am-trying-to-be-like-dashrath-manjhi-aamir-khan/article1-1188949.aspx#sthash.U7hXJJzt.dpuf|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Dashrath Manjhi|দশৰথ মাঝি}} * {{coord|24.877285|85.243079}} — location of the passage carved by Dashrath Manjhi through the Gehlour Hills rock formation. *[https://www.google.co.in/maps/@24.8602779,85.2432567,2085a,20y,41.19t/data=!3m1!1e3 Google Maps link] {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:কৰ্কট ৰোগত মৃত্যু]] 138zrk0d7u6yz2o27orlakvy9n9va92 0 41094 622096 253667 2026-07-31T14:10:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622096 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Diode-closeup.jpg|thumb|right|250px|এটা ডায়ড]] '''ডায়ড''' ({{lang-en|Diode}}) এক প্ৰকাৰৰ দুই প্ৰান্ত বিশিষ্ট অণুবৈদ্যুতিক (ইলেক্ট্ৰনিক) যন্ত্ৰাংশ যি বৰ্তনীত একমুখী বিদ্যুৎপ্ৰবাহ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰোপৰি বৈদ্যুতিক উপায়ে ধাৰকত্ব নিয়ন্ত্ৰণ আৰু বিকিৰণ, নিঃসৰণ আৰু কম্পন সংবেদী ইলেকট্ৰনিক্স চুইচ তৈয়াৰ কৰোঁতে ডায়ড ব্যৱহৃত হয়। বিদ্যুৎশক্তিৰ এক উৎস [[সৌৰ কোষ]] মূলত এক ধৰণৰ পোহৰ-সংবেদী ডায়ড। ডায়ডে মূলত এক নিৰ্দিষ্ট দিশত তড়িৎ প্ৰবাহক সহায় কৰে আৰু তাৰ বিপৰীত দিশত বাধা প্ৰদান কৰে। এই ধৰণৰ একদিশত প্ৰবাহিত কৰাৰ প্ৰৱণতাক [[ৰেক্টিফায়াৰ|ৰেক্টিফিকেশ্বন]] বোলা হয় যি এচি(AC) কাৰেণ্টক ডিচি(DC) কাৰণ্টলৈ পৰিবৰ্তন কৰে। ==ইতিহাস== [[চিত্ৰ:Dioden2.jpg|thumb|200px|বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ অৰ্ধপৰিবাহী ডায়ড। তলত এটি ব্ৰিজ ৰেক্টিফায়াৰ। বেছিভাগ ডায়ডৰ বগা বা ক'লা ৰঙৰ ৰিং এ কেথ'ড প্ৰান্তক নিৰ্দেশ কৰে]] ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে বিদ্যুৎ প্ৰবাহ একমুখীকৰণ বা ৰেক্টিফিকেশ্বনৰ দুই ধৰণৰ কৌশল আৱষ্কৃত হয়: থাৰ্মায়োনিক ডায়ড (ভেকুয়াম টিউব) আৰু ক্ৰিষ্টেল ডায়ড। যদিও ভেকুয়াম টিউব [[অৰ্ধপৰিবাহী]] ক্ৰিষ্টেল ডায়ডৰ পূৰ্বে প্ৰায়োগিক সাফল্য লাভ কৰে, এই দুই ধৰণৰ গঠন একেলগে বিকশিত হৈছিল। ১৮৭৩ চনত ফ্ৰেডিক গাথৰিয়ে প্ৰথম থাৰ্মায়োনিক ডায়ডেৰ মূলনীতি আৱিষ্কাৰ কৰে।<ref>http://nobelprize.org/physics/laureates/1928/richardson-lecture.pdf</ref> তেওঁ দেখিলে যে ভূমিত (Ground) সংযুক্ত এক টুকুৰা বগাকৈ গৰম লোহক এক ধনাত্নক চাৰ্জ বিশিষ্ট ইলেক্ট্ৰষ্কোপৰ কাষত লৈ গলে কোনো স্পৰ্শ বা সংযোগ নোহোৱাকৈ চাৰ্জশূন্য হৈ যায়। কিন্তু ইলেক্ট্ৰষ্কোপত ঋণাত্মক চাৰ্জ দিলে প্ৰক্ৰিয়াটোৰ পুনৰাবৃত্তি নঘটে। অৰ্থাৎ এই প্ৰক্ৰিয়াটো তড়িৎ প্ৰবাহ বিভৱ পাৰ্থক্যৰ সাপেক্ষে একমুখী। বিজ্ঞানী টমাচ আলভা এডিচনে ১৮৮০ চনত বৈদ্যুতিক চাকিৰ ফিলামেণ্টলৈ কাম কৰাৰ সময়ত এই তত্ত্ব স্বতন্ত্ৰভাবে পুনঃআৱিষ্কাৰ কৰে। তেওঁ এটি বদ্ধ বায়ুশূন্য কাঁচৰ পাত্ৰত এটা কৰ্বন ফিলামেণ্ট আৰু এটা ধনাত্মকভাবে আহিত ধাতৱ পাত লৈ পৰীক্ষণ চলায় আৰু দেখিবলৈ পায় যে ফিলামেণ্টৰ পৰা ভেকুয়ামৰ মাজলৈ আধানৰ নিৰ্গমন হৈছে আৰু ধাতৱ পাতত সঞ্চিত হৈ তড়িৎ প্ৰবাহৰ সৃষ্টি কৰিছে। এডিচনে এই পৰিঘটনাৰ নাম এডিচন ইফেক্ট দিলে আৰু ইয়াৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিভৱ পাৰ্থক্য জোখাৰ যন্ত্ৰ ভল্টমিটাৰৰ উন্নয়ন ঘটায়। ১৮৮৪ চনত এডিচনে তেওঁৰ আৱিষ্কৃত যন্ত্ৰটি পেটেণ্ট কৰে<ref>Thomas A. Edison "Electrical Meter"{{US patent|307030}}Issue date: Oct 21, 1884</ref>। ইয়াৰ বছৰ বিশেষ পিছত মাৰ্কনি কোম্পানীৰ বিজ্ঞান উপদেষ্টা আৰু এডিচন কোম্পানীৰ প্ৰাক্তন কৰ্মচাৰী জন এমব্ৰচ ফ্লেমিং ৰেডিঅ' সংকেতৰ মৰ্মোদ্ধাৰত এডিচন ইফেক্টৰ গুৰুত্ব অনুধাৱন কৰে আৰু ১৯০৪ চনত ব্ৰিটেন<ref>{{cite web|url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |accessdate=2008-09-22}}</ref> আৰু ১৯০৫ চনত যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পৰা<ref>Instrument for converting alternating electric currents into continuous currents. {{US patent|803684}}Nov 7, 1905</ref> দুটি পেটেণ্ট লাভ কৰে। এই আৱিষ্কাৰৰ পিছৰ পৰা ৰেক্টিফিকেশ্বনত ভেকুয়াম টিউবৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আৰম্ভ হয়। আনফালে জাৰ্মান পদাৰ্থবিজ্ঞানী ফাৰ্দিনান্দ ব্ৰাউনে ১৮৭৪ চনত ক্ৰিষ্টেলৰ ৰেক্টিফাই কৰাৰ ধৰ্মক আৱিষ্কাৰ কৰে। ১৯০৬ চনত খনিজ গেলেনা(PbS)ৰ পৰা প্ৰথম অৰ্ধপৰিবাহী ডায়ডৰ সৃষ্টি হয়। অত্যন্ত সৰু ধাতৱ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াক বৰ্তনীত সংযুক্ত কৰা হয়,গঠনগত সাদৃশ্যৰ কাৰণে ইয়াক কেটচ্ হুইস্কাৰ বা মেকুৰীৰ গোঁফ বোলে। ১৮৯৪ চনত বিজ্ঞানী [[জগদীশ চন্দ্ৰ বসু]] এই ডায়ড ব্যৱহাৰ কৰি ৰেডিঅ' সংকেত পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়<ref>Sarkar, Tapan K. (2006). [http://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&pg=PA291#v=onepage&q&f=false|History of wireless.] USA: John Wiley and Sons. pp. 94, 291–308. ISBN 0-471-71814-9.</ref>। গ্ৰীনলিফ উইটিয়াৰ পিকাৰ্ডে ১৯০৩ চনত চিলিকন ক্ৰিষ্টেল ডায়ড-ভিত্তিক ৰেডিঅ' গ্ৰাহকৰ প্ৰায়োগিক ৰূপ দিয়ে। তেওঁ ১৯০৬ চনত ইয়াক পেটেণ্ট কৰে<ref>Pickard, Greenleaf Whittier "Means for receiving intelligence communicated by electric waves"{{US patent|836531}} Issued: August 30, 1906</ref>। ৫০ দশকত অৰ্ধপৰিবাহী ক্ৰিষ্টেল তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতিৰ উন্নতি ঘটি যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বেল লে'বত জাৰ্মেনিয়াম-ভিত্তিক ডায়ড তৈয়াৰ হোৱা আৰম্ভ হয়, যিয়ে ক্ৰমশ ভেকুয়াম টিউবক পিছ পেলাই আগুৱাই যায়। বৰ্তমানে বেছিভাগ ডায়ড চিলিকনৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু প্ৰয়োগৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি অন্যান্য অৰ্ধপৰিবাহী (যেনে জাৰ্মেনিয়াম, চিলিকন কাৰ্বাইড, III-V গেলিয়াম যৌগ ইত্যাদি) ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |access-date=2015-11-23 |archivedate=2016-05-16 |archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160516081702/http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |deadurl=yes }}</ref> ==থাৰ্মায়োনিক ডায়ড== [[Image:Diode-english-text.svg|thumb|left|150px|ভেকুয়াম টিউবৰ গঠন]] [[চিত্ৰ:Vacuum diode.svg|thumb|right|100px| ভেকুয়াম ডায়ডৰ প্ৰতীক। ]] থাৰ্মায়োনিক ডায়ড হল থাৰ্মায়োনিক ভালভ্ জাতীয় যন্ত্ৰ যি ভেকুয়াম টিউব বা ভালভ্ নামেৰে পৰিচিত। ই মূলত এটি বায়ুশূন্য কাঁচৰ টিউবৰ ভিতৰত বিপৰীত বিভৱৰ ইলেক্ট্ৰোডৰ (কেথ'ড আৰু এন'ড) সমাৱেশ। এটি হিটাৰ ফিলামেণ্টৰ মাজেৰে প্ৰবাহিত বিদ্যুতৰ দ্বাৰা কেথ'ডক উত্তপ্ত কৰি তোলা হয় যৰ পৰা ইলেক্ট্ৰনৰ থাৰ্মায়োনিক নিৰ্গমন ঘটে। থাৰ্মায়োনিক নিৰ্গমন বৃদ্ধিৰ বাবে কেথ'ডৰ ওপৰত নিম্ন কাৰ্যক্ষমতা-সম্পন্ন (Work Function) বেৰিয়াম আৰু ষ্ট্ৰনচিয়াম অক্সাইডৰ মিশ্ৰণৰ প্ৰলেপ দিয়া হয়। এন'ড ধনাত্মকভাবে আহিত থাকে,ফলত কেথ'ডৰ পৰা থাৰ্মায়োনিক নিৰ্গমনত ওলাই আহা ইলেক্ট্ৰনক আকৰ্ষণ কৰে। এই ধৰণৰ ডায়ডত বিপৰীতমুখী বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ কোনো সম্ভাৱনা নাথাকে। বিংশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্দ্ধত থাৰ্মিয়োনিক ভালভ্ ডায়ড বিভিন্ন এনাল'গ সৰঞ্জামত, যেনে দুৰদৰ্শন, ৰেডিঅ' ইত্যাদিত, আনকি কম্পিউটাৰ আৰু অন্যান্য স্বয়ংক্ৰিয় বৰ্তনীত এনালগ সংকেত আৰু শক্তি পৰিবহণত ব্যাপকভাবে ব্যৱহৃত হয়। ষাঠিৰ দশকত অৰ্ধপৰিবাহী ডায়ডৰ আৱিষ্কাৰ হোৱাত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কমিব ধৰিলে। বৰ্তমান ভালভ্ ডায়ড ইলেক্ট্ৰিক গিটাৰৰ ৰেক্টিফায়াৰ আৰু হাই অণ্ড অডিঅ' এমপ্লিফায়াৰ আৰু হাই ভল্টৰ যন্ত্ৰপাতিত ইয়াক কিছু ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==অৰ্ধপৰিবাহী ডায়ড== [[চিত্ৰ:Diode pinout en fr.svg|thumb|right|200px| অৰ্ধপৰিবাহী ডায়ড আৰু তাৰ প্ৰতীক]] অধিকাংশ আধুনিক ডায়ড অৰ্ধপৰিবাহী জাংচন তত্ত্বৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি সজা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ হল P-N জাংচন ডায়ড। এনেধৰণৰ ডায়ড অৰ্ধপৰিবাহী ক্ৰিষ্টেল যেনে চিলিকনৰ পৰা নিৰ্মিত হয়। ক্ৰিষ্টেলৰ এক অংশত কিছু অপদ্ৰব্য মিহলাই দিয়া হয় ([[ডপিং]]) যাতে এনে এক ঠাই সৃষ্টি হয় যত ঋণাত্নক আধানৰ বাহক বা ইলেক্ট্ৰন অধিক পৰিমাণে থাকে; ইয়াক এন(N)-টাইপ অৰ্ধপৰিবাহী বোলে। ক্ৰিষ্টেলৰ ওপৰত ভিন্নধৰ্মী অপদ্ৰব্যৰ সহায়ত ধনাত্নক চাৰ্জী ঘনত্ব বঢ়াই তোলা হয়। তেতিয়া ইয়াক পি(P)-টাইপ অৰ্ধপৰিবাহী বোলে। এই দুটি অংশ (পি আৰু এন) সংযোগস্থলক পি-এন জাংচন বোলে। ডায়ডত বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ দিশ হৈছে P টাইপ অৰ্ধপৰিবাহীৰ পৰা N টাইপ তাতে এৰ বিপৰীত দিকে তড়িৎ প্ৰবাহিত হতে পাৰে না। দিশে। ইয়াৰ বিপৰীত দিশত বিদ্যুৎ প্ৰবাহ হব নোৱাৰে। [[শ্বটকি ডায়ড]] এক বিশেষ গঠনৰ যাতে পি বা এন যিকোনো এটি অংশৰ সলনি ধাতু ব্যৱহৃত হয়। === নিঃশেষিত স্তৰ বা ডিপ্লেশ্বন স্তৰ === [[File:Pn Junction Diffusion and Drift.svg|thumb|right|পি আৰু এন অঞ্চলৰ সংযোগস্থলত নিঃশেষিত বা ডিপ্লেশ্বন স্তৰ। ডিপ্লেশ্বন স্তৰৰ আয়ন ইলেক্ট্ৰন আৰু হ'লক বিকৰ্ষণ কৰে, তাতে বিদ্যুৎ প্ৰবাহ বাধাপ্ৰাপ্ত হয়। ]] এটি P টাইপ অৰ্ধপৰিবাহীৰ অভ্যন্তৰত প্ৰচুৰ হল আৰু খুবই কম সংখ্যক মুক্ত ইলেক্ট্ৰন থাকে। আকৌ N টাইপ অৰ্ধপৰিবাহীৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ বিপৰীত অৰ্থাৎ প্ৰচুৰ মুক্ত ইলেক্ট্ৰন আৰু খুবই কম সংখ্যক হল থাকে। যেতিয়া এটি P-N জংচন তৈয়াৰ কৰা হয় তেতিয়া P অঞ্চলৰ পৰা হলবোৰ N অঞ্চলৰ দিশত আৰু N অঞ্চলৰ পৰা ইলেক্ট্ৰনবোৰ P অঞ্চলৰ দিশত যাবলৈ চেষ্টা কৰে। এইটো ব্যাপন প্ৰক্ৰিয়া যাৰ মাধ্যমত পদাৰ্থকণিকা অধিক ঘনত্বৰ স্থানৰ পৰা কম ঘনত্বৰ স্থানত প্ৰবাহিত হয়। এই অৱস্থাত: # P অঞ্চলৰ পৰা কিছু হল N অঞ্চলে যায় আৰু P অঞ্চলৰ জাংচন-সংলগ্ন স্থানৰ অণুবোৰ আয়নিত হৈ ঋণাত্মক চাৰ্জ ধাৰণ কৰে। # সেইদৰে N অঞ্চলৰ পৰা P অঞ্চললৈ ইলেক্ট্ৰনৰ ব্যাপনৰ কাৰণে N অঞ্চলত ধনাত্মক আধানেৰে আয়নিত এটি অঞ্চল সৃষ্টি হয়। এইধৰণে P অঞ্চলৰ ঋণাত্মক আৰু N অঞ্চলৰ ধনাত্মক আয়ন উন্মুক্ত হৈ এটি এক বিপৰীত পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰে: # P অঞ্চলৰ ঋণাত্মক আয়নে, N অঞ্চলৰ ইলেক্ট্ৰনক P অঞ্চলত প্ৰৱেশত বাধা দিয়ে # N অঞ্চলৰ ধনাত্মক আয়নে, P অঞ্চলৰ হলক N অঞ্চলত প্ৰৱেশত বাধা দিয়ে। এই অৱস্থাত এটি তাপীয় সাম্যাৱস্থা অৰ্জিত হয়, যাতে ইলেক্ট্ৰন আৰু হলৰ ব্যাপন বন্ধ হৈ যায় আৰু জাংচন বা সংযোগস্থলত এক বিভৱ প্ৰাচীৰ (Potential Barrier) সৃষ্টি হয়। এই বিভৱ প্ৰাচীৰৰ দুয়োফালে এটি সীমা পৰ্যন্ত কেৱল আয়ন (P অঞ্চলত ঋণাত্মক আয়ন আৰু N অঞ্চলত ধনাত্মক আয়ন) থাকে, এই সীমাৰ মাজত কোনো মুক্ত মুখ্য আধান বাহক (Majority Charge Carrier) তথা ইলেক্ট্ৰন বা হল নাথাকে। এই স্তৰত আধানবাহকৰ অনুপস্থিতিৰ কাৰণে''নিঃশেষিত স্তৰ'' বা ''ডিপ্লেশ্বন স্তৰ'' (Depletion Region) বোলে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অণুবিদ্যুত]] nu471qifeawdsgm0jhujzk3iaqsshld 0 41312 622309 616016 2026-08-01T08:50:17Z KhiLanTzi 23530 622309 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = টাই-আহোম ভাষা <br>𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, (khwām Tái Āhom) | script = {{Hlist|লিক টাই লিপি (১২ শতিকাৰ পৰা ১৪ শতিকালৈ)|[[টাই-আহোম লিপি]] (১৪ শতিকাত লিক টাইৰ পৰা বিকশিত)}} | nativename = | image = {{Multiple image | align = right | total_width = 300 |image1=Tai Script of Ahom Kingdom.jpg |image2=Silver Coin of Jayadhwaj Singha in Ahom script.jpg}} | imagesize = 320px | states = [[অসম]] | region = [[অসম]], [[অৰুণাচল]] | ethnicity = [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী]] | speakers2 = | ref = | familycolor = Tai–Kadai | fam2 = [[টাই ভাষা]] | fam3 = [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] | fam4 = উত্তৰ-পশ্চিম টাই ভাষা | iso3 = aho | glotto = ahom1240 | glottorefname = Ahom | ancestor = [[আদিম-ক্ৰা-দাই ভাষা]] | ancestor2 = [[আদিম-বি-টাই ভাষা]] | ancestor3 = [[আদিম-টাই ভাষা]] | stand1 = আধুনিক মানক টাই-আহোম | speakers = ১৫০-৩৬০<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> | imagecaption = সাঁচিপাতৰ পুথি আৰু ৰূপৰ মুদ্ৰাত পুৰণি আহোম লিপিৰ লেখা | nation = [[আহোম ৰাজ্য]] (মুং দুন) (১২২৮—১৮২৬) }} '''টাই-আহোম ভাষা''' (𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, ''khwām Tái Āhom'') [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচলৰ]] [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]]সকলৰ পৰম্পৰাগত [[ক্ৰা-দাই ভাষা|ক্ৰা-দাই]] পৰিয়ালৰ [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] যাৰ লিপি হৈছে [[টাই-আহোম লিপি]]। ই এটা [[সুৰীয়া ভাষা]] যত ছয়টা ভিন্ন সুৰ আছে।<ref>{{cite web|title=G.N. Phukan's 'Primer and Grammar of Ahom (Tai) Language|url=https://shs.hal.science/halshs-02925410/document|access-date=}}</ref> ই [[টাই-আহোম ৰাজ্য|মধ্যযুগীয় অসম ৰাজ্যৰ]] ৰাজভাষা আছিল আৰু [[বুৰঞ্জী]]সমূহ এই ভাষাতে লিখা হৈছিল।<ref>Terwiel, B. J. (1992). Tai Ahoms and the Stars: Three Ritual Texts to Ward off Danger. p.8</ref> বৰ্তমান [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ৰদ্বাৰা টাই আহোম ভাষাৰ পাঠ্যক্ৰম সমূহ উচ্চতৰ মাধ্যমিকৰ পৰা সংহত স্নাতকোত্তৰ স্তৰলৈকে পঢ়োঁৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=Notification and Syllabus of GECs in Tai Language for Semester II & III of FYIPGP 2026–2027 |url=https://www.dibru.ac.in/posts/notification-and-syllabus-of-gecs-in-tai-language-for-semester-ii-iii-of-fyipgp-2026-2027 |website=Dibrugarh University |publisher=Dibrugarh University |location=Dibrugarh, Assam, India |language=en |access-date=2026-06-14 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|last=Desk|first=Sentinel Digital|title=Gauhati University Launches Tai-Ahom Language and Medieval Manuscriptology Certificate Course to Preserve Linguistic Heritage|website=The Sentinel - of this Land|date=28 Apr 2026|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/cities/guwahati-city/gauhati-university-launches-tai-ahom-language-and-medieval-manuscriptology-certificate-course-to-preserve-linguistic-heritage|access-date=28 Apr 2026}}</ref> বৰ্তমান ১৫০ৰপৰা ৩৬০ জন ব্যক্তিয়ে টাই-আহোম ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== আহোম বৰ্ণ সমূহ তলত দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/charts/nameslist/n_11700.html |title=Unicode Ahom Block |website=Unicode Consortium |quote=Ahom block: U+11700–U+1174F}}</ref> === ব্যঞ্জনবৰ্ণ === ব্যঞ্জনবৰ্ণ (মে লিক টাই-আহোম; অৰ্থ: টাই-আহোম ভাষাৰ মুখ্য অংশ) তলত দিয়া হৈছে। {| class="wikitable" ! আহোম বৰ্ণ!! নাম!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜀 || কা || ক |- | 𑜁 || খা || খ |- | 𑜂 || ঙা || ঙ |- | 𑜃 || না || ন |- | 𑜄 || তা || ত |- | 𑜅 ||টা || ট |- | 𑜆 || পা || প |- | 𑜇 || ফা || ফ |- | 𑜈 || বা || ব |- | 𑜉 || মা || ম |- | 𑜊 || য়া || য / জ |- | 𑜋 || চা || চ |- | 𑜌 || থা || থ |- | 𑜍 || ৰা || ৰ |- | 𑜎 || লা || ল |- | 𑜏 || চা || স |- | 𑜐 || ঞা || ঞ |- | 𑜑 || হা || হ |- | 𑜒 || আ || আ |- | 𑜓 || দা || দ |- | 𑜔 || ধা || ধ |- | 𑜕 || গা || গ |- | 𑜖 || ঘা || ঘ |- | 𑜗 || ঘা || অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜘 || ভা || ভ |- | 𑜙 || ঝা || ঝ |- | 𑜚 || ৱা || ৱ |} === স্বৰচিহ্ন, গ্ৰেফিম আৰু দ্বিস্বৰ চিহ্ন === স্বৰচিহ্ন (মে কাপ ঙাও; অৰ্থ:শৰীৰে ভেটিটোক লগ পোৱা) সমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ। {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !চিহ্নৰ ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜠 || আ (চুটি) |𑜀𑜠 (কা ছুটি)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |า || আ (দীঘল) |𑜀า (কা দীঘলীয়া)|| া |- | 𑜢 || ই (চুটি) |𑜀𑜢(কি)|| ি |- | 𑜣 || ই (দীঘল) |𑜀𑜣(কী)|| ী |- | 𑜤 || ও (চুটি) |𑜀𑜤 (কু)|| ু |- | 𑜥 || ও (দীঘল) |𑜀𑜥 (কূ)|| ূ |- | 𑜦 || এ (চুটি) |𑜀𑜦 (কে)|| ে |- | 𑜦𑜧 || এ (দীঘল) |𑜀𑜦𑜧 (কে দীঘল)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜦𑜦 |এ' (অতি দীঘলীয়া) |𑜀𑜦𑜦 (কে' অতি দীঘলীয়া) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜧 || আও |𑜀𑜧 (কাও)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜨 || অ |𑜀𑜨 (ক)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜦า |অ' |𑜀𑜦า(ক') |ʼ |- | 𑜩 || আই |𑜀𑜩 (কাই)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜥𑜈𑜫 |ঔ |𑜀𑜥𑜈𑜫 (কৌ) |ৌ |- |𑜩า |আঈ |𑜀𑜩า (কাঈ) |আঈ |- |𑜨𑜩 |ঐ |𑜀𑜩𑜨 (কৈ) |ৈ |- |𑜤𑜐𑜫 |ওঈ |𑜀𑜤𑜐𑜫 (কুঈ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜢𑜤𑜐𑜫 |ও'ঈ |𑜀𑜢𑜤𑜐𑜫 (কু'ঈ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜢𑜈𑜫 |ইউ |𑜀𑜢𑜈𑜫 (কিউ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜦𑜈𑜫 |এও |𑜀𑜦𑜈𑜫 (কেউ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜦𑜦𑜈𑜫 |এ'ও |𑜀𑜦𑜈𑜫 (কে'উ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜢า |ইয়া |𑜀𑜢า(কিয়া) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜨𑜡 |ৱা |𑜀𑜨𑜡 (ক্ৱা) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜢𑜤 |–er |𑜀𑜢𑜤𑜈𑜫 (kér) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |} === ব্যঞ্জন চিহ্ন (Medials) === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ব্যৱহাৰ !উদাহৰণ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜝 || ল-যোগ |𑜀𑜝า (ক্লা)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜞 || ৰ-যোগ |𑜀𑜞า(ক্রা)|| |- | 𑜟 || সংযুক্ত ৰ |𑜀𑜟า(ক্ৰা)|| সমতুল্য নাই |} ===সুৰ চিহ্ন=== [[File:Tai-Ahom tones.jpg|thumb|টাই আহোম ভাষাৰ ৫টা সুৰ]] টাই আহোম ভাষা এটা সুৰীয়া ভাষা। ইয়াত সৰ্বমুঠ ৫ টা সুৰ আছে। === অন্যান্য চিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜪 || আম |𑜀𑜪 (কাম)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜫 || শব্দৰ শেষত লিখা চিহ্ন |𑜉𑜢𑜤'''𑜂𑜫''' (মু'ঙ)|| সমতুল্য নাই |} === সংখ্যা === {{main|টাই-আহোম সংখ্যা পদ্ধতি}} {{বাহিৰা মিডিয়া|title=টাই-আহোম সংখ্যা সমূহৰ উচ্চাৰণ|video1=https://youtube.com/shorts/gZTZ-itm_0Y}} টাই আহোম সংখ্যা পদ্ধতি তলত দিয়া ধৰণৰ।<ref>{{cite web|last1=Borah|first1=Udayan|last2=Scholar|first2=Research|title=(PDF) Numerals of the Tai-Ahom language|website=ResearchGate|volume=Volume 7|issue=Issue 10|date=1 Oct 2020|url=https://www.researchgate.net/publication/352062461_Numerals_of_the_Tai-Ahom_language|access-date=1 May 2026|page=3624–3630}}</ref> {| class="wikitable" ! টাই-আহোম লিপিত সংখ্যা!! টাই-আহোম সংখ্যাৰ নাম!! অসমীয়া সংখ্যা |- | 𑜰 || ৱা চম || ০ |- | 𑜱 || লুং || ১ |- | 𑜲 || চং || ২ |- | 𑜳 || চাম || ৩ |- | 𑜴 || চি || ৪ |- | 𑜵 || হা || ৫ |- | 𑜶 || ৰুক || ৬ |- | 𑜷 || চিত || ৭ |- | 𑜸 || পেত || ৮ |- | 𑜹 || কাও || ৯ |- | 𑜺 || চিপ || ১০ |- | 𑜏𑜰𑜫 || চ'ও || ২০ |} === যতি চিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ব্যৱহাৰ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜼 || বাক্যৰ শেষত লিখা চিহ্ন || । |- | 𑜽 || অনুচ্ছেদৰ শেষত লিখা চিহ্ন ||সমতুল্য নাই |- | 𑜾 || ৰু লাই (প্ৰবন্ধৰ আৰম্ভণিত লিখা চিহ্ন) || সমতুল্য নাই |- | 𑜿 || বিস্ময়সূচক চিন ||! |} টাই-আহোম ভাষাৰ নিজা লিপি আছে আৰু আন টাই ভাষাসমূহৰ দৰে ইয়াৰ কিছুমান অনন্য বৈশিষ্ট্য আছে: * বাক্যবিন্যাস সাধাৰণতে কৰ্তা ক্ৰিয়া কৰ্ম/ কৰ্তা কৰ্ম ক্ৰিয়া এইধৰণে হয়।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /> * স্বৰ।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /> * উচ্চাৰণ অনুসৰি একেটা কথাতে কেইবাটাও অৰ্থ হয়। <ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /><ref name="Hongladarom">Hongladarom, K. (2005). Thai and Tai Languages. In ''Encyclopedia of linguistics'' (Vol. 2, pp. 1098-1101). New York, NY: Fitzroy Dearborn.</ref> <!-- * Each syllable is tonal, and begins with a consonant or consonant cluster. A vowel or diphthong follows. A final consonant may be added, but is not necessary.<ref name="Hongladarom" />--> * শব্দ যেনে ক্ৰিয়াবাচক শব্দৰ ৰূপান্তৰ নহয়।<ref name="Diller" /><ref name="French" /> * বিশ্লেষণাত্মক বাক্য ৰচনা<ref name="Blake">Blake, B. J. (1994). Language Classification. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 1952-1957). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref> <!-- When speaking and writing Ahom, much is dependent upon context and the audience interpretation. Multiple parts of the sentence can be left out; verb and adjectives will remain, but other parts of speech, especially pronouns, can be dropped. Verbs do not have tenses, and nouns do not have plurals. Time periods can be identified by adverbs, strings of verbs, or auxiliaries placed before the verb.<ref name="Hongladarom" /> Ahom, like other Tai languages, uses classifiers to identify categories, and repetitions of words to express idiomatic expressions. However, the expressions, classifiers, pronouns, and other sentence particles vary between the Tai languages descended from Proto-Tai, making Tai languages mutually unintelligible.<ref name="Hongladarom" />--> == অসমীয়া ভাষালৈ অবদান == টাই-আহোম ভাষাই অসমীয়া ভাষাক অধিক চহকী কৰি তুলিছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref> তাৰে দুটামান উদাহৰণ হল: {| class="wikitable" |- ! টাই-আহোম ভাষা!! অসমীয়া ভাষা ! অৰ্থ |- | [[:en:Wiktionary:𑜆𑜣_𑜀𑜩|𑜆𑜣 𑜀𑜩]] (pi-kai) || [[:en:wt:ককাই|ককাই]] || ডাঙৰ সহোদৰ | |- | Ka-Ruen || কাৰেং || ৰাজ পৰিয়াল বাস কৰা ঘৰ | |- | Buronji || [[বুৰঞ্জী]] || ইতিহাস | |- | Khi-Lan-Zi<ref name="konwar2018"/> || [[খিলঞ্জীয়া]] || থলুৱা | |- | Lāu || [[লাও]] || সুৰা | |- | Phuk || ফুক || মন্ত্ৰ মতা | |- | Rāp || ৰাপ || আগ্ৰহ | |- | Khin || ক্ষীণ || কম উজনৰ ব্যক্তি | |- | Chaklang || [[চকলং]] || টাই-আহোম বিবাহ পৰম্পৰাৰ মুখ্য নিয়ম | |- |Tsang-mei || [[চাংমাই]] || এটা উপাধি | |- | Chau-dang|| [[চাওদাং]] || এটা বিষয়-বাব | |- | Choak || চোকা || পাকৈত | |- | Mawk || জমক || উজ্জ্বল | |- | Kai-ki-ni || কাকিনি || একপ্ৰকাৰৰ তামোল | |- |Mām || মাম || ভাত | |- | Lik-Chau || লিক-চৌ || লগুৱা | |} ==ইতিহাস== === প্ৰাচীন উৎস === টাই-আহোম ভাষা উৎস হৈছে প্ৰাচীন টাই ভাষা। অসমৰ টাই-আহোম শাসকসকল বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতিৰ সৈতে মিলি যোৱাৰ ফলত ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱালৈ টাই-আহোম ভাষাৰ ঠাইত [[অসমীয়া]]ই কথিত ভাষাৰ স্থান দখল কৰে। ২০০০ চনৰ হিচাপ মতে প্ৰায় ২০০ গৰাকী টাই-আহোম ম'-লৌঙ সম্প্ৰদায়ৰ লোকেহে এই ভাষা জানে আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত আচাৰত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৰ্তমান টাই-আহোম ভাষাৰ প্ৰচলন ''বৰ কাকত ম'-হুং'' নামেৰে জনাজাত টাই-আহোম-অসমীয়া অভিধান পুথি [[টাই-আহোম সাম্ৰাজ্য]]ত ব্যৱহৃত টাই-আহোম ভাষাৰ ৰূপটো সংৰক্ষিত অৱস্থাত আছে।<ref>{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= টাই-আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[টাই-আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}}</ref> টাই-আহোম ভাষা তুলনামূলকভাৱে মন-খমেৰ আৰু আৰ্য-ভাৰতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱৰপৰা মুক্ত। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰপৰাই এই ভাষাৰ লেখনৰ পৰম্পৰা আছিল। টাই-আহোম ভাষাই অসমৰ একমাত্ৰ ভাষিক লিপি যি স্বাধীনভাৱে উনিকদত স্থান লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, আধুনিক প্ৰচলিত টাই ভাষা যেনে শ্যান, খামটি, আইটন আদিৰ সৈতে টাই-আহোম ভাষাৰ মিল আছে আৰু বৰ্ণমালা হিচাপে টাই-আহোম ভাষা এই আটাইকেইটা ভাষাতকৈ চহকী।<ref name="PRIMER">{{cite book | title=টাই-আহোম প্ৰাইমাৰ | publisher=বুৰঞ্জী আৰু পুৰাতত্ত্ব বিভাগ, অসম চৰকাৰ | authorlink=টাই-আহোম, খামতি, শ্যান | year=২০১০ | pages=১০}}</ref>টাই-কড়াই পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত (সম্ভৱতঃ অষ্ট্ৰ’নেচিয়ান ভাষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত)<ref name="Blake" /> কাম-টাই ঠালৰ<ref name="Hongladarom" /> (প্ৰস্তাৱিত কিন্তু দ্বিমত থকা) ২০০০ বছৰ পুৰণি প্ৰ’ট’-টাই ভাষাৰ<ref name="French">French, M. A. (1994). Tai Languages. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 4520-4521). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref><ref name="Hongladarom" /> পৰা টাই-আহোম ভাষাৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। অৱশ্যে কিছু লোকৰ মতে টাই ভাষাসমূহ এক ভিন্ন পৰিয়ালৰ আৰু ইহঁত টাই-কড়াইৰ অংশ নহয়।<ref name="French" /> টাই-আহোম লোকসকল আৰু তেওঁলোকৰ ভাষাৰ মূল ঠাই হৈছে বৃহত্তৰ চীনৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান]] আৰু তেওঁলোকে উত্তৰ ভিয়েটনাম আৰু গুৱেংজি প্ৰদেশৰ সীমান্তৰ পৰা<ref name="French" /> দক্ষিণ-পূব এচিয় অৱবাহিকা আৰু উত্তৰ বাৰ্মালৈ পৰিব্ৰাজন কৰিছিল। টাই-আহোম ৰাজত্বকালত (১২২৮-১৮২৬) অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত কথিত ৰূপত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ১৫-১৬ শতিকাত টাই-আহোম ৰাজসভাত কেৱল টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল। পিছলৈ অসমীয়া ভাষায়ো ৰাজসভাত স্থান পায় আৰু ১৯ শতিকালৈ টাই-আহোম ভাষা এলাগী হৈ পৰে।<ref name="Hongladarom" /> বৰ্তমান পাৰম্পৰিক আচাৰ-উৎসৱত যেনে চকলং, পূজা-পাতল আদিতহে এই ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Diller" /> ==বৰ্তমান ব্যৱহাৰ== বৰ্তমান সময়ত টাই-আহোম ভাষাটো পুনৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰচেষ্টা চলাই থকা হৈছে। [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ত টাই-আহোম ভাষাৰ বিষয় উচ্চতৰ মাধ্যমিক কলা শাখাত যোগদান কৰিছে।<ref>Assam Higher Secondary Education Council to include Tai language in HS level as subject[https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/assam-higher-secondary-education-council-to-include-tai-language-in-hs-level-as-subject-645531]</ref> আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ত টাই--টাই-আহোম ভাষাৰ এবছৰীয়া স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা পাঠ্যক্ৰম আৰু কথিত তিনি মাহৰ চাৰ্টিফিকেট পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>[https://www.shiksha.com/university/dibrugarh-university-31514/course-diploma-in-tai-language-185089 Dibrugarh University Diploma in Tai Language]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ইউনিকড== {{main|টাই-আহোম লিপি|আহোম (ইউনিকড ব্লক)}} [[টাই-আহোম লিপি]] সম্ভৱতঃ ইণ্ডিক নাইবা ব্ৰাহ্মী লিপিৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ২০১৫ চনৰ জুনত টাই-আহোম লিপিক ইউনিকোডত (৮.০ সংস্কৰণ) স্থান দিয়া হয়।<ref>http://www.unicode.org/charts/PDF/U11700.pdf </ref> {{Unicode chart Ahom}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==লগতে চাওক== * [[টাই-আহোম ভাষাত ঠাইৰ নামৰ তালিকা]] == বাহ্যিক সংযোগ == # [https://en.glosbe.com/en/aho ইংৰাজীৰপৰা টাই-আহোমলৈ অনলাইন অভিধান - গ্ল'চবে] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ভাষা আৰু লিপি]] [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম ভাষা]] 1gayk0yccoj1kw28qzcihpqt42zizke 622310 622309 2026-08-01T08:51:08Z KhiLanTzi 23530 622310 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = টাই-আহোম ভাষা <br>𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, (khwām Tái Āhom) | script = {{Hlist|লিক টাই লিপি (১২ শতিকাৰ পৰা ১৪ শতিকালৈ)|[[টাই-আহোম লিপি]] (১৪ শতিকাত লিক টাইৰ পৰা বিকশিত)}} | nativename = | image = {{Multiple image | align = right | total_width = 300 |image1=Tai Script of Ahom Kingdom.jpg |image2=Silver Coin of Jayadhwaj Singha in Ahom script.jpg}} | imagesize = 320px | states = [[অসম]] | region = [[অসম]], [[অৰুণাচল]] | ethnicity = [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী]] | speakers2 = | ref = | familycolor = Tai–Kadai | fam2 = [[টাই ভাষা]] | fam3 = [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] | fam4 = উত্তৰ-পশ্চিম টাই ভাষা | iso3 = aho | glotto = ahom1240 | glottorefname = Ahom | ancestor = [[আদিম-ক্ৰা-দাই ভাষা]] | ancestor2 = [[আদিম-বি-টাই ভাষা]] | ancestor3 = [[আদিম-টাই ভাষা]] | stand1 = আধুনিক মানক টাই-আহোম | speakers = ১৫০-৩৬০<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> | imagecaption = সাঁচিপাতৰ পুথি আৰু ৰূপৰ মুদ্ৰাত পুৰণি আহোম লিপিৰ লেখা | nation = [[আহোম ৰাজ্য]] (মুং দুন) (১২২৮—১৮২৬) }} '''টাই-আহোম ভাষা''' (𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, ''khwām Tái Āhom'') [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচলৰ]] [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]]সকলৰ পৰম্পৰাগত [[ক্ৰা-দাই ভাষা|ক্ৰা-দাই]] পৰিয়ালৰ [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] যাৰ লিপি হৈছে [[টাই-আহোম লিপি]]। ই এটা [[সুৰীয়া ভাষা]] যত ছয়টা ভিন্ন সুৰ আছে।<ref>{{cite web|title=G.N. Phukan's 'Primer and Grammar of Ahom (Tai) Language|url=https://shs.hal.science/halshs-02925410/document|access-date=}}</ref> ই [[টাই-আহোম ৰাজ্য|মধ্যযুগীয় অসম ৰাজ্যৰ]] ৰাজভাষা আছিল আৰু [[বুৰঞ্জী]]সমূহ এই ভাষাতে লিখা হৈছিল।<ref>Terwiel, B. J. (1992). Tai Ahoms and the Stars: Three Ritual Texts to Ward off Danger. p.8</ref> বৰ্তমান [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ৰদ্বাৰা টাই আহোম ভাষাৰ পাঠ্যক্ৰম সমূহ উচ্চতৰ মাধ্যমিকৰ পৰা সংহত স্নাতকোত্তৰ স্তৰলৈকে পঢ়োঁৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=Notification and Syllabus of GECs in Tai Language for Semester II & III of FYIPGP 2026–2027 |url=https://www.dibru.ac.in/posts/notification-and-syllabus-of-gecs-in-tai-language-for-semester-ii-iii-of-fyipgp-2026-2027 |website=Dibrugarh University |publisher=Dibrugarh University |location=Dibrugarh, Assam, India |language=en |access-date=2026-06-14 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|last=Desk|first=Sentinel Digital|title=Gauhati University Launches Tai-Ahom Language and Medieval Manuscriptology Certificate Course to Preserve Linguistic Heritage|website=The Sentinel - of this Land|date=28 Apr 2026|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/cities/guwahati-city/gauhati-university-launches-tai-ahom-language-and-medieval-manuscriptology-certificate-course-to-preserve-linguistic-heritage|access-date=28 Apr 2026}}</ref> বৰ্তমান ১৫০ৰপৰা ৩৬০ জন ব্যক্তিয়ে টাই-আহোম ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== আহোম বৰ্ণ সমূহ তলত দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/charts/nameslist/n_11700.html |title=Unicode Ahom Block |website=Unicode Consortium |quote=Ahom block: U+11700–U+1174F}}</ref> === ব্যঞ্জনবৰ্ণ === ব্যঞ্জনবৰ্ণ (মে লিক টাই-আহোম; অৰ্থ: টাই-আহোম ভাষাৰ মুখ্য অংশ) তলত দিয়া হৈছে। {| class="wikitable" ! আহোম বৰ্ণ!! নাম!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜀 || কা || ক |- | 𑜁 || খা || খ |- | 𑜂 || ঙা || ঙ |- | 𑜃 || না || ন |- | 𑜄 || তা || ত |- | 𑜅 ||টা || ট |- | 𑜆 || পা || প |- | 𑜇 || ফা || ফ |- | 𑜈 || বা || ব |- | 𑜉 || মা || ম |- | 𑜊 || য়া || য / জ |- | 𑜋 || চা || চ |- | 𑜌 || থা || থ |- | 𑜍 || ৰা || ৰ |- | 𑜎 || লা || ল |- | 𑜏 || চা || স |- | 𑜐 || ঞা || ঞ |- | 𑜑 || হা || হ |- | 𑜒 || আ || আ |- | 𑜓 || দা || দ |- | 𑜔 || ধা || ধ |- | 𑜕 || গা || গ |- | 𑜖 || ঘা || ঘ |- | 𑜗 || ঘা || অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜘 || ভা || ভ |- | 𑜙 || ঝা || ঝ |- | 𑜚 || ৱা || ৱ |} === স্বৰচিহ্ন, গ্ৰেফিম আৰু দ্বিস্বৰ চিহ্ন === স্বৰচিহ্ন (মে কাপ ঙাও; অৰ্থ:শৰীৰে ভেটিটোক লগ পোৱা) সমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ। {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !চিহ্নৰ ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜠 || আ (চুটি) |𑜀𑜠 (কা ছুটি)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |า || আ (দীঘল) |𑜀า (কা দীঘলীয়া)|| া |- | 𑜢 || ই (চুটি) |𑜀𑜢(কি)|| ি |- | 𑜣 || ই (দীঘল) |𑜀𑜣(কী)|| ী |- | 𑜤 || ও (চুটি) |𑜀𑜤 (কু)|| ু |- | 𑜥 || ও (দীঘল) |𑜀𑜥 (কূ)|| ূ |- | 𑜦 || এ (চুটি) |𑜀𑜦 (কে)|| ে |- | 𑜦𑜧 || এ (দীঘল) |𑜀𑜦𑜧 (কে দীঘল)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜦𑜦 |এ' (অতি দীঘলীয়া) |𑜀𑜦𑜦 (কে' অতি দীঘলীয়া) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜧 || আও |𑜀𑜧 (কাও)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜨 || অ |𑜀𑜨 (ক)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜦า |অ' |𑜀𑜦า(ক') |ʼ |- | 𑜩 || আই |𑜀𑜩 (কাই)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜥𑜈𑜫 |ঔ |𑜀𑜥𑜈𑜫 (কৌ) |ৌ |- |𑜩า |আঈ |𑜀𑜩า (কাঈ) |আঈ |- |𑜨𑜩 |ঐ |𑜀𑜩𑜨 (কৈ) |ৈ |- |𑜤𑜐𑜫 |ওঈ |𑜀𑜤𑜐𑜫 (কুঈ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜢𑜤𑜐𑜫 |ও'ঈ |𑜀𑜢𑜤𑜐𑜫 (কু'ঈ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜢𑜈𑜫 |ইউ |𑜀𑜢𑜈𑜫 (কিউ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜦𑜈𑜫 |এও |𑜀𑜦𑜈𑜫 (কেউ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜦𑜦𑜈𑜫 |এ'ও |𑜀𑜦𑜈𑜫 (কে'উ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜢า |ইয়া |𑜀𑜢า(কিয়া) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜨𑜡 |ৱা |𑜀𑜨𑜡 (ক্ৱা) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜢𑜤 |–er |𑜀𑜢𑜤𑜈𑜫 (kér) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |} === ব্যঞ্জন চিহ্ন (Medials) === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ব্যৱহাৰ !উদাহৰণ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜝 || ল-যোগ |𑜀𑜝า (ক্লা)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜞 || ৰ-যোগ |𑜀𑜞า(ক্রা)|| |- | 𑜟 || সংযুক্ত ৰ |𑜀𑜟า(ক্ৰা)|| সমতুল্য নাই |} ===সুৰ চিহ্ন=== [[File:Tai-Ahom tones.jpg|thumb|টাই আহোম ভাষাৰ ৫টা সুৰ]] টাই আহোম ভাষা এটা সুৰীয়া ভাষা।<ref>{{cite web|title=G.N. Phukan's 'Primer and Grammar of Ahom (Tai) Language|url=https://shs.hal.science/halshs-02925410/document|access-date=}}</ref> ইয়াত সৰ্বমুঠ ৫ টা সুৰ আছে।<ref>{{cite web|title=G.N. Phukan's 'Primer and Grammar of Ahom (Tai) Language|url=https://shs.hal.science/halshs-02925410/document|access-date=}}</ref> === অন্যান্য চিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜪 || আম |𑜀𑜪 (কাম)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜫 || শব্দৰ শেষত লিখা চিহ্ন |𑜉𑜢𑜤'''𑜂𑜫''' (মু'ঙ)|| সমতুল্য নাই |} === সংখ্যা === {{main|টাই-আহোম সংখ্যা পদ্ধতি}} {{বাহিৰা মিডিয়া|title=টাই-আহোম সংখ্যা সমূহৰ উচ্চাৰণ|video1=https://youtube.com/shorts/gZTZ-itm_0Y}} টাই আহোম সংখ্যা পদ্ধতি তলত দিয়া ধৰণৰ।<ref>{{cite web|last1=Borah|first1=Udayan|last2=Scholar|first2=Research|title=(PDF) Numerals of the Tai-Ahom language|website=ResearchGate|volume=Volume 7|issue=Issue 10|date=1 Oct 2020|url=https://www.researchgate.net/publication/352062461_Numerals_of_the_Tai-Ahom_language|access-date=1 May 2026|page=3624–3630}}</ref> {| class="wikitable" ! টাই-আহোম লিপিত সংখ্যা!! টাই-আহোম সংখ্যাৰ নাম!! অসমীয়া সংখ্যা |- | 𑜰 || ৱা চম || ০ |- | 𑜱 || লুং || ১ |- | 𑜲 || চং || ২ |- | 𑜳 || চাম || ৩ |- | 𑜴 || চি || ৪ |- | 𑜵 || হা || ৫ |- | 𑜶 || ৰুক || ৬ |- | 𑜷 || চিত || ৭ |- | 𑜸 || পেত || ৮ |- | 𑜹 || কাও || ৯ |- | 𑜺 || চিপ || ১০ |- | 𑜏𑜰𑜫 || চ'ও || ২০ |} === যতি চিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ব্যৱহাৰ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜼 || বাক্যৰ শেষত লিখা চিহ্ন || । |- | 𑜽 || অনুচ্ছেদৰ শেষত লিখা চিহ্ন ||সমতুল্য নাই |- | 𑜾 || ৰু লাই (প্ৰবন্ধৰ আৰম্ভণিত লিখা চিহ্ন) || সমতুল্য নাই |- | 𑜿 || বিস্ময়সূচক চিন ||! |} টাই-আহোম ভাষাৰ নিজা লিপি আছে আৰু আন টাই ভাষাসমূহৰ দৰে ইয়াৰ কিছুমান অনন্য বৈশিষ্ট্য আছে: * বাক্যবিন্যাস সাধাৰণতে কৰ্তা ক্ৰিয়া কৰ্ম/ কৰ্তা কৰ্ম ক্ৰিয়া এইধৰণে হয়।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /> * স্বৰ।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /> * উচ্চাৰণ অনুসৰি একেটা কথাতে কেইবাটাও অৰ্থ হয়। <ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /><ref name="Hongladarom">Hongladarom, K. (2005). Thai and Tai Languages. In ''Encyclopedia of linguistics'' (Vol. 2, pp. 1098-1101). New York, NY: Fitzroy Dearborn.</ref> <!-- * Each syllable is tonal, and begins with a consonant or consonant cluster. A vowel or diphthong follows. A final consonant may be added, but is not necessary.<ref name="Hongladarom" />--> * শব্দ যেনে ক্ৰিয়াবাচক শব্দৰ ৰূপান্তৰ নহয়।<ref name="Diller" /><ref name="French" /> * বিশ্লেষণাত্মক বাক্য ৰচনা<ref name="Blake">Blake, B. J. (1994). Language Classification. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 1952-1957). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref> <!-- When speaking and writing Ahom, much is dependent upon context and the audience interpretation. Multiple parts of the sentence can be left out; verb and adjectives will remain, but other parts of speech, especially pronouns, can be dropped. Verbs do not have tenses, and nouns do not have plurals. Time periods can be identified by adverbs, strings of verbs, or auxiliaries placed before the verb.<ref name="Hongladarom" /> Ahom, like other Tai languages, uses classifiers to identify categories, and repetitions of words to express idiomatic expressions. However, the expressions, classifiers, pronouns, and other sentence particles vary between the Tai languages descended from Proto-Tai, making Tai languages mutually unintelligible.<ref name="Hongladarom" />--> == অসমীয়া ভাষালৈ অবদান == টাই-আহোম ভাষাই অসমীয়া ভাষাক অধিক চহকী কৰি তুলিছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref> তাৰে দুটামান উদাহৰণ হল: {| class="wikitable" |- ! টাই-আহোম ভাষা!! অসমীয়া ভাষা ! অৰ্থ |- | [[:en:Wiktionary:𑜆𑜣_𑜀𑜩|𑜆𑜣 𑜀𑜩]] (pi-kai) || [[:en:wt:ককাই|ককাই]] || ডাঙৰ সহোদৰ | |- | Ka-Ruen || কাৰেং || ৰাজ পৰিয়াল বাস কৰা ঘৰ | |- | Buronji || [[বুৰঞ্জী]] || ইতিহাস | |- | Khi-Lan-Zi<ref name="konwar2018"/> || [[খিলঞ্জীয়া]] || থলুৱা | |- | Lāu || [[লাও]] || সুৰা | |- | Phuk || ফুক || মন্ত্ৰ মতা | |- | Rāp || ৰাপ || আগ্ৰহ | |- | Khin || ক্ষীণ || কম উজনৰ ব্যক্তি | |- | Chaklang || [[চকলং]] || টাই-আহোম বিবাহ পৰম্পৰাৰ মুখ্য নিয়ম | |- |Tsang-mei || [[চাংমাই]] || এটা উপাধি | |- | Chau-dang|| [[চাওদাং]] || এটা বিষয়-বাব | |- | Choak || চোকা || পাকৈত | |- | Mawk || জমক || উজ্জ্বল | |- | Kai-ki-ni || কাকিনি || একপ্ৰকাৰৰ তামোল | |- |Mām || মাম || ভাত | |- | Lik-Chau || লিক-চৌ || লগুৱা | |} ==ইতিহাস== === প্ৰাচীন উৎস === টাই-আহোম ভাষা উৎস হৈছে প্ৰাচীন টাই ভাষা। অসমৰ টাই-আহোম শাসকসকল বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতিৰ সৈতে মিলি যোৱাৰ ফলত ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱালৈ টাই-আহোম ভাষাৰ ঠাইত [[অসমীয়া]]ই কথিত ভাষাৰ স্থান দখল কৰে। ২০০০ চনৰ হিচাপ মতে প্ৰায় ২০০ গৰাকী টাই-আহোম ম'-লৌঙ সম্প্ৰদায়ৰ লোকেহে এই ভাষা জানে আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত আচাৰত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৰ্তমান টাই-আহোম ভাষাৰ প্ৰচলন ''বৰ কাকত ম'-হুং'' নামেৰে জনাজাত টাই-আহোম-অসমীয়া অভিধান পুথি [[টাই-আহোম সাম্ৰাজ্য]]ত ব্যৱহৃত টাই-আহোম ভাষাৰ ৰূপটো সংৰক্ষিত অৱস্থাত আছে।<ref>{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= টাই-আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[টাই-আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}}</ref> টাই-আহোম ভাষা তুলনামূলকভাৱে মন-খমেৰ আৰু আৰ্য-ভাৰতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱৰপৰা মুক্ত। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰপৰাই এই ভাষাৰ লেখনৰ পৰম্পৰা আছিল। টাই-আহোম ভাষাই অসমৰ একমাত্ৰ ভাষিক লিপি যি স্বাধীনভাৱে উনিকদত স্থান লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, আধুনিক প্ৰচলিত টাই ভাষা যেনে শ্যান, খামটি, আইটন আদিৰ সৈতে টাই-আহোম ভাষাৰ মিল আছে আৰু বৰ্ণমালা হিচাপে টাই-আহোম ভাষা এই আটাইকেইটা ভাষাতকৈ চহকী।<ref name="PRIMER">{{cite book | title=টাই-আহোম প্ৰাইমাৰ | publisher=বুৰঞ্জী আৰু পুৰাতত্ত্ব বিভাগ, অসম চৰকাৰ | authorlink=টাই-আহোম, খামতি, শ্যান | year=২০১০ | pages=১০}}</ref>টাই-কড়াই পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত (সম্ভৱতঃ অষ্ট্ৰ’নেচিয়ান ভাষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত)<ref name="Blake" /> কাম-টাই ঠালৰ<ref name="Hongladarom" /> (প্ৰস্তাৱিত কিন্তু দ্বিমত থকা) ২০০০ বছৰ পুৰণি প্ৰ’ট’-টাই ভাষাৰ<ref name="French">French, M. A. (1994). Tai Languages. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 4520-4521). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref><ref name="Hongladarom" /> পৰা টাই-আহোম ভাষাৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। অৱশ্যে কিছু লোকৰ মতে টাই ভাষাসমূহ এক ভিন্ন পৰিয়ালৰ আৰু ইহঁত টাই-কড়াইৰ অংশ নহয়।<ref name="French" /> টাই-আহোম লোকসকল আৰু তেওঁলোকৰ ভাষাৰ মূল ঠাই হৈছে বৃহত্তৰ চীনৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান]] আৰু তেওঁলোকে উত্তৰ ভিয়েটনাম আৰু গুৱেংজি প্ৰদেশৰ সীমান্তৰ পৰা<ref name="French" /> দক্ষিণ-পূব এচিয় অৱবাহিকা আৰু উত্তৰ বাৰ্মালৈ পৰিব্ৰাজন কৰিছিল। টাই-আহোম ৰাজত্বকালত (১২২৮-১৮২৬) অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত কথিত ৰূপত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ১৫-১৬ শতিকাত টাই-আহোম ৰাজসভাত কেৱল টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল। পিছলৈ অসমীয়া ভাষায়ো ৰাজসভাত স্থান পায় আৰু ১৯ শতিকালৈ টাই-আহোম ভাষা এলাগী হৈ পৰে।<ref name="Hongladarom" /> বৰ্তমান পাৰম্পৰিক আচাৰ-উৎসৱত যেনে চকলং, পূজা-পাতল আদিতহে এই ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Diller" /> ==বৰ্তমান ব্যৱহাৰ== বৰ্তমান সময়ত টাই-আহোম ভাষাটো পুনৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰচেষ্টা চলাই থকা হৈছে। [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ত টাই-আহোম ভাষাৰ বিষয় উচ্চতৰ মাধ্যমিক কলা শাখাত যোগদান কৰিছে।<ref>Assam Higher Secondary Education Council to include Tai language in HS level as subject[https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/assam-higher-secondary-education-council-to-include-tai-language-in-hs-level-as-subject-645531]</ref> আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ত টাই--টাই-আহোম ভাষাৰ এবছৰীয়া স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা পাঠ্যক্ৰম আৰু কথিত তিনি মাহৰ চাৰ্টিফিকেট পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>[https://www.shiksha.com/university/dibrugarh-university-31514/course-diploma-in-tai-language-185089 Dibrugarh University Diploma in Tai Language]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ইউনিকড== {{main|টাই-আহোম লিপি|আহোম (ইউনিকড ব্লক)}} [[টাই-আহোম লিপি]] সম্ভৱতঃ ইণ্ডিক নাইবা ব্ৰাহ্মী লিপিৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ২০১৫ চনৰ জুনত টাই-আহোম লিপিক ইউনিকোডত (৮.০ সংস্কৰণ) স্থান দিয়া হয়।<ref>http://www.unicode.org/charts/PDF/U11700.pdf </ref> {{Unicode chart Ahom}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==লগতে চাওক== * [[টাই-আহোম ভাষাত ঠাইৰ নামৰ তালিকা]] == বাহ্যিক সংযোগ == # [https://en.glosbe.com/en/aho ইংৰাজীৰপৰা টাই-আহোমলৈ অনলাইন অভিধান - গ্ল'চবে] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ভাষা আৰু লিপি]] [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম ভাষা]] 8todyb0pfolhbvfc51yfnysjvr20lpc 622311 622310 2026-08-01T08:51:27Z KhiLanTzi 23530 /* */ 622311 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = টাই-আহোম ভাষা <br>𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, (khwām Tái Āhom) | script = {{Hlist|লিক টাই লিপি (১২ শতিকাৰ পৰা ১৪ শতিকালৈ)|[[টাই-আহোম লিপি]] (১৪ শতিকাত লিক টাইৰ পৰা বিকশিত)}} | nativename = | image = {{Multiple image | align = right | total_width = 300 |image1=Tai Script of Ahom Kingdom.jpg |image2=Silver Coin of Jayadhwaj Singha in Ahom script.jpg}} | imagesize = 320px | states = [[অসম]] | region = [[অসম]], [[অৰুণাচল]] | ethnicity = [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী]] | speakers2 = | ref = | familycolor = Tai–Kadai | fam2 = [[টাই ভাষা]] | fam3 = [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] | fam4 = উত্তৰ-পশ্চিম টাই ভাষা | iso3 = aho | glotto = ahom1240 | glottorefname = Ahom | ancestor = [[আদিম-ক্ৰা-দাই ভাষা]] | ancestor2 = [[আদিম-বি-টাই ভাষা]] | ancestor3 = [[আদিম-টাই ভাষা]] | stand1 = আধুনিক মানক টাই-আহোম | speakers = ১৫০-৩৬০<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> | imagecaption = সাঁচিপাতৰ পুথি আৰু ৰূপৰ মুদ্ৰাত পুৰণি আহোম লিপিৰ লেখা | nation = [[আহোম ৰাজ্য]] (মুং দুন) (১২২৮—১৮২৬) }} '''টাই-আহোম ভাষা''' (𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, ''khwām Tái Āhom'') [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচলৰ]] [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]]সকলৰ পৰম্পৰাগত [[ক্ৰা-দাই ভাষা|ক্ৰা-দাই]] পৰিয়ালৰ [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] যাৰ লিপি হৈছে [[টাই-আহোম লিপি]]। ই এটা [[সুৰীয়া ভাষা]] যত পাঁচটা ভিন্ন সুৰ আছে।<ref>{{cite web|title=G.N. Phukan's 'Primer and Grammar of Ahom (Tai) Language|url=https://shs.hal.science/halshs-02925410/document|access-date=}}</ref> ই [[টাই-আহোম ৰাজ্য|মধ্যযুগীয় অসম ৰাজ্যৰ]] ৰাজভাষা আছিল আৰু [[বুৰঞ্জী]]সমূহ এই ভাষাতে লিখা হৈছিল।<ref>Terwiel, B. J. (1992). Tai Ahoms and the Stars: Three Ritual Texts to Ward off Danger. p.8</ref> বৰ্তমান [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ৰদ্বাৰা টাই আহোম ভাষাৰ পাঠ্যক্ৰম সমূহ উচ্চতৰ মাধ্যমিকৰ পৰা সংহত স্নাতকোত্তৰ স্তৰলৈকে পঢ়োঁৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=Notification and Syllabus of GECs in Tai Language for Semester II & III of FYIPGP 2026–2027 |url=https://www.dibru.ac.in/posts/notification-and-syllabus-of-gecs-in-tai-language-for-semester-ii-iii-of-fyipgp-2026-2027 |website=Dibrugarh University |publisher=Dibrugarh University |location=Dibrugarh, Assam, India |language=en |access-date=2026-06-14 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|last=Desk|first=Sentinel Digital|title=Gauhati University Launches Tai-Ahom Language and Medieval Manuscriptology Certificate Course to Preserve Linguistic Heritage|website=The Sentinel - of this Land|date=28 Apr 2026|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/cities/guwahati-city/gauhati-university-launches-tai-ahom-language-and-medieval-manuscriptology-certificate-course-to-preserve-linguistic-heritage|access-date=28 Apr 2026}}</ref> বৰ্তমান ১৫০ৰপৰা ৩৬০ জন ব্যক্তিয়ে টাই-আহোম ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== আহোম বৰ্ণ সমূহ তলত দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/charts/nameslist/n_11700.html |title=Unicode Ahom Block |website=Unicode Consortium |quote=Ahom block: U+11700–U+1174F}}</ref> === ব্যঞ্জনবৰ্ণ === ব্যঞ্জনবৰ্ণ (মে লিক টাই-আহোম; অৰ্থ: টাই-আহোম ভাষাৰ মুখ্য অংশ) তলত দিয়া হৈছে। {| class="wikitable" ! আহোম বৰ্ণ!! নাম!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜀 || কা || ক |- | 𑜁 || খা || খ |- | 𑜂 || ঙা || ঙ |- | 𑜃 || না || ন |- | 𑜄 || তা || ত |- | 𑜅 ||টা || ট |- | 𑜆 || পা || প |- | 𑜇 || ফা || ফ |- | 𑜈 || বা || ব |- | 𑜉 || মা || ম |- | 𑜊 || য়া || য / জ |- | 𑜋 || চা || চ |- | 𑜌 || থা || থ |- | 𑜍 || ৰা || ৰ |- | 𑜎 || লা || ল |- | 𑜏 || চা || স |- | 𑜐 || ঞা || ঞ |- | 𑜑 || হা || হ |- | 𑜒 || আ || আ |- | 𑜓 || দা || দ |- | 𑜔 || ধা || ধ |- | 𑜕 || গা || গ |- | 𑜖 || ঘা || ঘ |- | 𑜗 || ঘা || অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜘 || ভা || ভ |- | 𑜙 || ঝা || ঝ |- | 𑜚 || ৱা || ৱ |} === স্বৰচিহ্ন, গ্ৰেফিম আৰু দ্বিস্বৰ চিহ্ন === স্বৰচিহ্ন (মে কাপ ঙাও; অৰ্থ:শৰীৰে ভেটিটোক লগ পোৱা) সমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ। {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !চিহ্নৰ ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜠 || আ (চুটি) |𑜀𑜠 (কা ছুটি)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |า || আ (দীঘল) |𑜀า (কা দীঘলীয়া)|| া |- | 𑜢 || ই (চুটি) |𑜀𑜢(কি)|| ি |- | 𑜣 || ই (দীঘল) |𑜀𑜣(কী)|| ী |- | 𑜤 || ও (চুটি) |𑜀𑜤 (কু)|| ু |- | 𑜥 || ও (দীঘল) |𑜀𑜥 (কূ)|| ূ |- | 𑜦 || এ (চুটি) |𑜀𑜦 (কে)|| ে |- | 𑜦𑜧 || এ (দীঘল) |𑜀𑜦𑜧 (কে দীঘল)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜦𑜦 |এ' (অতি দীঘলীয়া) |𑜀𑜦𑜦 (কে' অতি দীঘলীয়া) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜧 || আও |𑜀𑜧 (কাও)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜨 || অ |𑜀𑜨 (ক)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜦า |অ' |𑜀𑜦า(ক') |ʼ |- | 𑜩 || আই |𑜀𑜩 (কাই)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜥𑜈𑜫 |ঔ |𑜀𑜥𑜈𑜫 (কৌ) |ৌ |- |𑜩า |আঈ |𑜀𑜩า (কাঈ) |আঈ |- |𑜨𑜩 |ঐ |𑜀𑜩𑜨 (কৈ) |ৈ |- |𑜤𑜐𑜫 |ওঈ |𑜀𑜤𑜐𑜫 (কুঈ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜢𑜤𑜐𑜫 |ও'ঈ |𑜀𑜢𑜤𑜐𑜫 (কু'ঈ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜢𑜈𑜫 |ইউ |𑜀𑜢𑜈𑜫 (কিউ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜦𑜈𑜫 |এও |𑜀𑜦𑜈𑜫 (কেউ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜦𑜦𑜈𑜫 |এ'ও |𑜀𑜦𑜈𑜫 (কে'উ) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜢า |ইয়া |𑜀𑜢า(কিয়া) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜨𑜡 |ৱা |𑜀𑜨𑜡 (ক্ৱা) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |- |𑜢𑜤 |–er |𑜀𑜢𑜤𑜈𑜫 (kér) |অসমীয়া সমতুল্য নাই |} === ব্যঞ্জন চিহ্ন (Medials) === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ব্যৱহাৰ !উদাহৰণ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜝 || ল-যোগ |𑜀𑜝า (ক্লা)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜞 || ৰ-যোগ |𑜀𑜞า(ক্রা)|| |- | 𑜟 || সংযুক্ত ৰ |𑜀𑜟า(ক্ৰা)|| সমতুল্য নাই |} ===সুৰ চিহ্ন=== [[File:Tai-Ahom tones.jpg|thumb|টাই আহোম ভাষাৰ ৫টা সুৰ]] টাই আহোম ভাষা এটা সুৰীয়া ভাষা।<ref>{{cite web|title=G.N. Phukan's 'Primer and Grammar of Ahom (Tai) Language|url=https://shs.hal.science/halshs-02925410/document|access-date=}}</ref> ইয়াত সৰ্বমুঠ ৫ টা সুৰ আছে।<ref>{{cite web|title=G.N. Phukan's 'Primer and Grammar of Ahom (Tai) Language|url=https://shs.hal.science/halshs-02925410/document|access-date=}}</ref> === অন্যান্য চিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜪 || আম |𑜀𑜪 (কাম)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜫 || শব্দৰ শেষত লিখা চিহ্ন |𑜉𑜢𑜤'''𑜂𑜫''' (মু'ঙ)|| সমতুল্য নাই |} === সংখ্যা === {{main|টাই-আহোম সংখ্যা পদ্ধতি}} {{বাহিৰা মিডিয়া|title=টাই-আহোম সংখ্যা সমূহৰ উচ্চাৰণ|video1=https://youtube.com/shorts/gZTZ-itm_0Y}} টাই আহোম সংখ্যা পদ্ধতি তলত দিয়া ধৰণৰ।<ref>{{cite web|last1=Borah|first1=Udayan|last2=Scholar|first2=Research|title=(PDF) Numerals of the Tai-Ahom language|website=ResearchGate|volume=Volume 7|issue=Issue 10|date=1 Oct 2020|url=https://www.researchgate.net/publication/352062461_Numerals_of_the_Tai-Ahom_language|access-date=1 May 2026|page=3624–3630}}</ref> {| class="wikitable" ! টাই-আহোম লিপিত সংখ্যা!! টাই-আহোম সংখ্যাৰ নাম!! অসমীয়া সংখ্যা |- | 𑜰 || ৱা চম || ০ |- | 𑜱 || লুং || ১ |- | 𑜲 || চং || ২ |- | 𑜳 || চাম || ৩ |- | 𑜴 || চি || ৪ |- | 𑜵 || হা || ৫ |- | 𑜶 || ৰুক || ৬ |- | 𑜷 || চিত || ৭ |- | 𑜸 || পেত || ৮ |- | 𑜹 || কাও || ৯ |- | 𑜺 || চিপ || ১০ |- | 𑜏𑜰𑜫 || চ'ও || ২০ |} === যতি চিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ব্যৱহাৰ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜼 || বাক্যৰ শেষত লিখা চিহ্ন || । |- | 𑜽 || অনুচ্ছেদৰ শেষত লিখা চিহ্ন ||সমতুল্য নাই |- | 𑜾 || ৰু লাই (প্ৰবন্ধৰ আৰম্ভণিত লিখা চিহ্ন) || সমতুল্য নাই |- | 𑜿 || বিস্ময়সূচক চিন ||! |} টাই-আহোম ভাষাৰ নিজা লিপি আছে আৰু আন টাই ভাষাসমূহৰ দৰে ইয়াৰ কিছুমান অনন্য বৈশিষ্ট্য আছে: * বাক্যবিন্যাস সাধাৰণতে কৰ্তা ক্ৰিয়া কৰ্ম/ কৰ্তা কৰ্ম ক্ৰিয়া এইধৰণে হয়।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /> * স্বৰ।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /> * উচ্চাৰণ অনুসৰি একেটা কথাতে কেইবাটাও অৰ্থ হয়। <ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /><ref name="Hongladarom">Hongladarom, K. (2005). Thai and Tai Languages. In ''Encyclopedia of linguistics'' (Vol. 2, pp. 1098-1101). New York, NY: Fitzroy Dearborn.</ref> <!-- * Each syllable is tonal, and begins with a consonant or consonant cluster. A vowel or diphthong follows. A final consonant may be added, but is not necessary.<ref name="Hongladarom" />--> * শব্দ যেনে ক্ৰিয়াবাচক শব্দৰ ৰূপান্তৰ নহয়।<ref name="Diller" /><ref name="French" /> * বিশ্লেষণাত্মক বাক্য ৰচনা<ref name="Blake">Blake, B. J. (1994). Language Classification. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 1952-1957). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref> <!-- When speaking and writing Ahom, much is dependent upon context and the audience interpretation. Multiple parts of the sentence can be left out; verb and adjectives will remain, but other parts of speech, especially pronouns, can be dropped. Verbs do not have tenses, and nouns do not have plurals. Time periods can be identified by adverbs, strings of verbs, or auxiliaries placed before the verb.<ref name="Hongladarom" /> Ahom, like other Tai languages, uses classifiers to identify categories, and repetitions of words to express idiomatic expressions. However, the expressions, classifiers, pronouns, and other sentence particles vary between the Tai languages descended from Proto-Tai, making Tai languages mutually unintelligible.<ref name="Hongladarom" />--> == অসমীয়া ভাষালৈ অবদান == টাই-আহোম ভাষাই অসমীয়া ভাষাক অধিক চহকী কৰি তুলিছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref> তাৰে দুটামান উদাহৰণ হল: {| class="wikitable" |- ! টাই-আহোম ভাষা!! অসমীয়া ভাষা ! অৰ্থ |- | [[:en:Wiktionary:𑜆𑜣_𑜀𑜩|𑜆𑜣 𑜀𑜩]] (pi-kai) || [[:en:wt:ককাই|ককাই]] || ডাঙৰ সহোদৰ | |- | Ka-Ruen || কাৰেং || ৰাজ পৰিয়াল বাস কৰা ঘৰ | |- | Buronji || [[বুৰঞ্জী]] || ইতিহাস | |- | Khi-Lan-Zi<ref name="konwar2018"/> || [[খিলঞ্জীয়া]] || থলুৱা | |- | Lāu || [[লাও]] || সুৰা | |- | Phuk || ফুক || মন্ত্ৰ মতা | |- | Rāp || ৰাপ || আগ্ৰহ | |- | Khin || ক্ষীণ || কম উজনৰ ব্যক্তি | |- | Chaklang || [[চকলং]] || টাই-আহোম বিবাহ পৰম্পৰাৰ মুখ্য নিয়ম | |- |Tsang-mei || [[চাংমাই]] || এটা উপাধি | |- | Chau-dang|| [[চাওদাং]] || এটা বিষয়-বাব | |- | Choak || চোকা || পাকৈত | |- | Mawk || জমক || উজ্জ্বল | |- | Kai-ki-ni || কাকিনি || একপ্ৰকাৰৰ তামোল | |- |Mām || মাম || ভাত | |- | Lik-Chau || লিক-চৌ || লগুৱা | |} ==ইতিহাস== === প্ৰাচীন উৎস === টাই-আহোম ভাষা উৎস হৈছে প্ৰাচীন টাই ভাষা। অসমৰ টাই-আহোম শাসকসকল বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতিৰ সৈতে মিলি যোৱাৰ ফলত ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱালৈ টাই-আহোম ভাষাৰ ঠাইত [[অসমীয়া]]ই কথিত ভাষাৰ স্থান দখল কৰে। ২০০০ চনৰ হিচাপ মতে প্ৰায় ২০০ গৰাকী টাই-আহোম ম'-লৌঙ সম্প্ৰদায়ৰ লোকেহে এই ভাষা জানে আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত আচাৰত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৰ্তমান টাই-আহোম ভাষাৰ প্ৰচলন ''বৰ কাকত ম'-হুং'' নামেৰে জনাজাত টাই-আহোম-অসমীয়া অভিধান পুথি [[টাই-আহোম সাম্ৰাজ্য]]ত ব্যৱহৃত টাই-আহোম ভাষাৰ ৰূপটো সংৰক্ষিত অৱস্থাত আছে।<ref>{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= টাই-আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[টাই-আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}}</ref> টাই-আহোম ভাষা তুলনামূলকভাৱে মন-খমেৰ আৰু আৰ্য-ভাৰতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱৰপৰা মুক্ত। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰপৰাই এই ভাষাৰ লেখনৰ পৰম্পৰা আছিল। টাই-আহোম ভাষাই অসমৰ একমাত্ৰ ভাষিক লিপি যি স্বাধীনভাৱে উনিকদত স্থান লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, আধুনিক প্ৰচলিত টাই ভাষা যেনে শ্যান, খামটি, আইটন আদিৰ সৈতে টাই-আহোম ভাষাৰ মিল আছে আৰু বৰ্ণমালা হিচাপে টাই-আহোম ভাষা এই আটাইকেইটা ভাষাতকৈ চহকী।<ref name="PRIMER">{{cite book | title=টাই-আহোম প্ৰাইমাৰ | publisher=বুৰঞ্জী আৰু পুৰাতত্ত্ব বিভাগ, অসম চৰকাৰ | authorlink=টাই-আহোম, খামতি, শ্যান | year=২০১০ | pages=১০}}</ref>টাই-কড়াই পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত (সম্ভৱতঃ অষ্ট্ৰ’নেচিয়ান ভাষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত)<ref name="Blake" /> কাম-টাই ঠালৰ<ref name="Hongladarom" /> (প্ৰস্তাৱিত কিন্তু দ্বিমত থকা) ২০০০ বছৰ পুৰণি প্ৰ’ট’-টাই ভাষাৰ<ref name="French">French, M. A. (1994). Tai Languages. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 4520-4521). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref><ref name="Hongladarom" /> পৰা টাই-আহোম ভাষাৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। অৱশ্যে কিছু লোকৰ মতে টাই ভাষাসমূহ এক ভিন্ন পৰিয়ালৰ আৰু ইহঁত টাই-কড়াইৰ অংশ নহয়।<ref name="French" /> টাই-আহোম লোকসকল আৰু তেওঁলোকৰ ভাষাৰ মূল ঠাই হৈছে বৃহত্তৰ চীনৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান]] আৰু তেওঁলোকে উত্তৰ ভিয়েটনাম আৰু গুৱেংজি প্ৰদেশৰ সীমান্তৰ পৰা<ref name="French" /> দক্ষিণ-পূব এচিয় অৱবাহিকা আৰু উত্তৰ বাৰ্মালৈ পৰিব্ৰাজন কৰিছিল। টাই-আহোম ৰাজত্বকালত (১২২৮-১৮২৬) অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত কথিত ৰূপত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ১৫-১৬ শতিকাত টাই-আহোম ৰাজসভাত কেৱল টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল। পিছলৈ অসমীয়া ভাষায়ো ৰাজসভাত স্থান পায় আৰু ১৯ শতিকালৈ টাই-আহোম ভাষা এলাগী হৈ পৰে।<ref name="Hongladarom" /> বৰ্তমান পাৰম্পৰিক আচাৰ-উৎসৱত যেনে চকলং, পূজা-পাতল আদিতহে এই ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Diller" /> ==বৰ্তমান ব্যৱহাৰ== বৰ্তমান সময়ত টাই-আহোম ভাষাটো পুনৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰচেষ্টা চলাই থকা হৈছে। [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ত টাই-আহোম ভাষাৰ বিষয় উচ্চতৰ মাধ্যমিক কলা শাখাত যোগদান কৰিছে।<ref>Assam Higher Secondary Education Council to include Tai language in HS level as subject[https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/assam-higher-secondary-education-council-to-include-tai-language-in-hs-level-as-subject-645531]</ref> আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ত টাই--টাই-আহোম ভাষাৰ এবছৰীয়া স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা পাঠ্যক্ৰম আৰু কথিত তিনি মাহৰ চাৰ্টিফিকেট পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>[https://www.shiksha.com/university/dibrugarh-university-31514/course-diploma-in-tai-language-185089 Dibrugarh University Diploma in Tai Language]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ইউনিকড== {{main|টাই-আহোম লিপি|আহোম (ইউনিকড ব্লক)}} [[টাই-আহোম লিপি]] সম্ভৱতঃ ইণ্ডিক নাইবা ব্ৰাহ্মী লিপিৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ২০১৫ চনৰ জুনত টাই-আহোম লিপিক ইউনিকোডত (৮.০ সংস্কৰণ) স্থান দিয়া হয়।<ref>http://www.unicode.org/charts/PDF/U11700.pdf </ref> {{Unicode chart Ahom}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==লগতে চাওক== * [[টাই-আহোম ভাষাত ঠাইৰ নামৰ তালিকা]] == বাহ্যিক সংযোগ == # [https://en.glosbe.com/en/aho ইংৰাজীৰপৰা টাই-আহোমলৈ অনলাইন অভিধান - গ্ল'চবে] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ভাষা আৰু লিপি]] [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম ভাষা]] 7xrn9psvwdkgt9hzwesef4p5bl9v5lm 0 41958 622151 176458 2026-07-31T15:43:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622151 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দিনজান | native_name = Dinjan | native_name_lang = as | other_name = দিনজয় গাঁও | nickname = | settlement_type = town | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত দিনজানৰ অৱস্থান | latd = 27 | latm = 30 | lats = 0 | latNS = N | longd = 95 | longm = 10 | longs = 0 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 106 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = অসমীয়া | timezone1 = ভাৰতীয় মান সময় | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = AS- | blank1_name_sec1 = Coastline | blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}} | website = | footnotes = }} '''দিনজান''' (বা দিনজয় গাঁও) [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ এখন সৰু চহৰ। ই অসমৰ চাহ উৎপাদনকাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। [[তিনিচুকীয়া]] দিনজানৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ চহৰ। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত দিনজান বিমানঘাটৰ পৰা CNAC ৰ C-47 উৰা মাৰি জাপানৰ বিৰুদ্ধে চীনৰ কুনমিংলৈ বিভিন্ন ৰচদ-পাতি লৈ গৈছিল। একে ধৰণৰ বিমানঘাট [[চাবুৱা]], [[লিডু]], [[মোহনবাৰী]] আৰু [[ডুমডুমা]]ত আছে। == অৱস্থান== দিনজানৰ স্থানাংক {{coord|27|30|0|N|95|10|0|E}} আৰু সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা উচ্চতা প্ৰায় ৪০০ ফুট।<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Dinjaygaon.html Map and weather of Dinjan]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ দিনজানৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। তিনিচুকীয়া ৰেল ষ্টেচন দিনজানৰ পৰা প্ৰায় ৯.৯ কিঃমিঃ নিলগত। মোহনবাৰীস্থিত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ইয়াৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিঃমিঃ দূৰত অৱস্থিত। == তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বহিঃ সংযোগ== * [http://www.india9.com/i9show/Dinjaygaon-67426.htm দিনজান] * [http://www.maplandia.com/india/assam/dibrugarh/dinjaygaon/ কৃত্ৰিম উপগ্ৰহৰ পৰা দিনজানৰ মানচিত্ৰ ] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] 4ldlofpex1fwkp0x3tqco4im58nveb8 2 43099 622130 618617 2026-07-31T15:07:36Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622130 wikitext text/x-wiki <!-- begin date code --> <div style="border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144; "> <div style="width:50"><br></div> <div style="width:50">{{CURRENTDAYNAME}}</div> <div style="font-size: x-large; width: 50; ">{{CURRENTDAY}}</div> <div style="width: 50; "> {{CURRENTMONTHNAME}}</div> <div class="plainlinks" style="background: #aaaa; color: #000; "><font color="#000000">{{CURRENTTIME}}</font> UTC</div> </div> <!-- end date code --> <div id="EnWpMpBook" style="padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center; "> <div style="font-size:150%; ">{{font color | green |'''''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ'''''}}</div> <center><div style="font-size:150%; ">{{Blue|'''''সদস্য পৃষ্ঠালৈ'''''}}</div></center> <center><div style="font-size:150%; ">{{Red|'''''স্বাগতম'''''}}</div></center> {{Infobox user |name= '''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল''' </br> [[সদস্য:Human Anubhav|হিউমেন অনুভৱ]] |image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb |birthdate= {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} |birthplace= [[হৰলটাৰী]], [[সাপটগ্ৰাম]], [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |location= [[বঙাইগাঁও]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |nationality = {{flagicon|IND}} [[ভাৰতীয়]] | spouse = [[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]] | children = [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]] |occupation= |nick_name = |language= |university= <!-- CONTACT INFO --------------> | email = kallolkandarpajit@gmail.com }} *[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Kandarpajit%20Kallol/0/noredirects/live মোৰ '''অসমীয়া''' প্ৰবন্ধ] (২৬০৪+[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Human_Anubhav ২১০]=২৮১৪) *[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(ৱিকি কমন্স)'' *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:চিত্ৰ-তালিকা/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' * [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''মেটা-ৱিকি''' (অন্যান্য ভাষাৰ) একাউণ্ট] *[https://as.wikipedia.org/wiki/সদস্য:Human_Anubhav মোৰ দ্বিতীয় একাউণ্ট] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7:CentralAuth/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''গোলকীয় একাউণ্ট'''ৰ তথ্য] * [https://as.wikiquote.org/wiki/সদস্য:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''ৱিকিউদ্ধৃতি''' একাউণ্ট] * [https://drive.google.com/drive/folders/1C1e8K-xoVcdCZ9IVoVapB6vZQZ0HiAkM মোৰ কবিতা, প্ৰবন্ধ, গল্প, অনুবাদ আদি] *[https://archive.org/details/@kandarpajit ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত মোৰ পিডিএফ ফাইলসমূহ] *[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল|'''মোৰ জীৱন পৰিক্ৰমা''']] * [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram মোৰ '''ইউটিউব চেনেল'''] * [https://www.facebook.com/kandarpajit মোৰ '''ফেচবুক একাউণ্ট'''] {{div col|2}} * [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 মোৰ '''ব্লগ'''] * [https://www.kkallol.xtgem.com মোৰ ৱেবছাইট] {{div col end}} * [[সদস্য:Kandarpajit Kallol/পৰীক্ষাগাৰ|''মোৰ পৰীক্ষাগাৰ'']] *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ উপলক্ষে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া কৰ্মশালা, ২০২৫|“ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫” — কৰ্মশালা]] ---- ==মই পোৱা পদক, পুৰস্কাৰ== [[শ্ৰেণী:User as]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়ান]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়ান]] [[File:Barnstar mex gold.png|100px]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২১|মে' ২০২১]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৬|জানুৱাৰী ২০২৬]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ ২০২৬]] [[File:Wiki expansion 200+ barnstar.png|100px]] * দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] [[File:Wiki expansion 400+ barnstar.png|100px]] * চাৰি শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ ২০২৫]] [[File:Wiki expansion 700+ barnstar.png|100px]] * সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] [[চিত্ৰ:Decent Article Barnstar 1br Degree Hires 2000v2.png|100px]] * দুই সহস্ৰাধিক প্ৰবন্ধৰ তাৰকা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল ২০২৬]] [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]] * অক্লান্ত কৰ্মী পদক: **৫ নৱেম্বৰ, ২০১৪ **[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৫|মে' ২০২৫]] [[File:Assamese Wikiquote Barnstar.png|100px]] * ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৬|মে’ ২০২৬]] [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|100px]] * পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৪ দ্বিতীয় স্থান] (২০২৪) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫ প্ৰথম স্থান] (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫|জুলাই ২০২৫]]) [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|100px]] * নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫ দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ]‌ (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Global Consolation Top 10 winners] **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ প্ৰথম স্থান]‌ (২০২৬) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners (প্ৰথম স্থান)] [[File:Cleanup Barnstar a.png|thumb]] * চিকুণ কৰ্মী পদক: [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫] [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Assamese Banner.svg|200px]] </br> *''[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালী-বাংলা_আন্তঃৱিকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/anbwikiedit25 চতুৰ্থ স্থান] ''([[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]])'' [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Bangla Banner.svg|200px]] </br> *''[[:bn:উইকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালি-বাংলা_আন্তঃউইকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালি-বাংলা আন্তঃউইকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/as-ne-bn-2025 প্ৰথম স্থান] ''([[বাংলা ৱিকিপিডিয়া|বাংলা উইকিপিডিয়া]])'' [[File:Wikipedia Asian Month Certificate 2024.jpg|thumb|• [[:en:Wikipedia:Asian_Month|Wikipedia Asian Month]] Certificate]] [[চিত্ৰ:BlackHeraldicHorse.svg|100px]] * এডিটাথনৰ তেজীঘোঁৰা: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ ২০২৫]] [[চিত্ৰ:বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ান ২০২৫.jpg|thumb]]<br/> [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px]] *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]], [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-asianmonth25 দ্বিতীয় স্থান] * [[File:Wikipedia Asian Month, Assamese Wikipedia, 2nd place certificate.jpg|thumb|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫‌, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় স্থান হিচাপে লাভ কৰা চাৰ্টিফিকেট]] * [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|thumb|Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar]] ---- ==ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ== [[File:Prizes and gift items (t-shirt and pen) Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025)- Kandarpajit Kallol.jpg|thumb|• ''টি-চাৰ্ট আৰু কলম ([[২৬ জুন]], [[২০২৫]])'']] [[File:Prizes and gift items of Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025).png|thumb|• দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ, [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৫]], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card (₹ 4000/-) ([[৩০ জুন]], [[২০২৫]])'']] * ''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ] Gift Card, 70 USD </br> (₹ 6025/-) ([[১৭ জুলাই]], [[২০২৫]])'' [[File:Gift from Wikipedia Asian Month 2025.jpg|thumb|• [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ হিচাপে লাভ কৰা উপহাৰ। ''([[৮ জানুৱাৰী]], [[২০২৬]])'']] * [https://as.wikiquote.org/wiki/ৱিকিউদ্ধৃতি:চন্দন_চিৰিং_ফুকন_সোঁৱৰণী_উদ্ধৃতি_সংযোগ_মেলা_২০২৬ ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা ২০২৬] <br/> পঞ্চম পুৰস্কাৰ, ৫০০ টকা ''([[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card)'' [[File:Wikipedia Asian Month 2nd face.jpg|thumb]] * [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬]]-ৰ পুৰস্কাৰ। ---- ==মনৰ কথা== *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫/ৱিকিমিডিয়ানৰ_মনৰ_কথা '''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা'''] ''([[জুলাই]], [[২০২৫]])'' ---- f4yk9w6kfqtr8dy3hv9wrj91pkt41lt 0 44143 622217 613233 2026-08-01T03:52:36Z Ananya Taye 28065 Restored to unvandalised version. If Khilimie can be added in Sudangpha when the English version doesn't say it, so can this reference of Chutia king not being mentioned. If the wrong English translation is to be added, it should be added to Sudangpha as well, mentioning Brahmins instead of Khilimek 622217 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়া ৰজাৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি চুতীয়া লোক সকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] nhc8g4mi4ap52br4zpijw5jffp6jq4w 622220 622217 2026-08-01T03:56:27Z Ananya Taye 28065 /* ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা */ Fixed spelling 622220 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়া ৰজাৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি চুতীয়া লোক সকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] qe58kmzppm9unac9y1n9cs8hrpfg2yw 622221 622220 2026-08-01T03:57:46Z Ananya Taye 28065 /* ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা */ Added spelling 622221 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়া ৰজাৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি চুতীয়া লোক সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] iqc3cq9s21be3zl1wxuwr2pikknoz0j 622237 622221 2026-08-01T05:01:41Z KhiLanTzi 23530 /* */ [[WP:PRIMARY]] যোগ কৰাৰ সুযোগলৈ আঁতৰোৱা গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য সমূহ পুনৰ লিখা হৈছে 622237 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়া ৰজাৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি চুতীয়া লোক সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] ht53x737wc8r84sglqdiwk6z6t4dov5 622238 622237 2026-08-01T05:04:51Z KhiLanTzi 23530 /* পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ */ [[WP:PRIMARY]] যোগ কৰাৰ সুযোগলৈ আঁতৰোৱা গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য সমূহ পুনৰ লিখা হৈছে 622238 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> আৰু ইয়াৰ পিছতেই দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত দশক দশক ধৰি তীব্ৰ যুদ্ধ আৰু অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাৰ ফল স্বৰূপে ১৬ শতিকাত আহোমে চুতীয়া ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে জয় কৰে।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়া ৰজাৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি চুতীয়া লোক সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] aydwrld6224ir7ubq0qmaqfipquczmn 622239 622238 2026-08-01T05:07:41Z Ananya Taye 28065 Restored to unvandalised version. If Khilimie can be added in Sudangpha when the English version doesn't say it, so can this reference of Chutia king not being mentioned. If the wrong English translation is to be added, it should be added to Sudangpha as well, mentioning Brahmins instead of Khilimek 622239 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে তেওঁক নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়া ৰজাৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি চুতীয়া লোক সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] iqc3cq9s21be3zl1wxuwr2pikknoz0j 622241 622239 2026-08-01T05:12:50Z Ananya Taye 28065 Removed Synth material while retaining other relevant info. There is no source saying that this conflict continued till 1500s. [[WP:SYNTH]][[WP:FRINGE]][[WP:OR]] 622241 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়া ৰজাৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি চুতীয়া লোক সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] l5fiyqcl23u41cdmvdur2fpbzxpw6qj 622242 622241 2026-08-01T05:28:00Z Ananya Taye 28065 622242 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়া ৰজাৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি চুতীয়া লোক সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] ogcrdssca4sx6j7sg6n2m1jdieh9vaw 622243 622242 2026-08-01T05:28:48Z Ananya Taye 28065 622243 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত "চুতীয়া ৰজা"ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি "চুতীয়া লোক" সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 2m6dl5dldr88s00ajg0k05nw4th8xhj 622248 622243 2026-08-01T05:46:29Z KhiLanTzi 23530 /* */ আঁতৰোৱা পৰিণতি পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছে 622248 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref>চুতীয়া ৰাজ্যৰ এই বিশ্বাসঘাটতাৰ বাবেই আহোম আৰু চুতীয়া সকলৰ মাজত দীৰ্ঘদিনীয়া ৰণ চলে যাৰ অন্ত স্বৰূপে ১৫২৩ চনত ছাওফা চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য বিজয় কৰে আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে।<ref>"...boat race on the Safrai river in 1376 A.D... The betrayal of the Chutiya Kingdom led to bitter war between Ahoms and Chutiyas in which by 1523 A.D Suhunmung conquered the Chutiyas." {{Cite journal |last1=Phukan |first1=Shreya |last2=Phukon |first2=Ankur Jyoti |title=Exploring the Origin of Two Popular Traditional Games in the Ahom Kingdom |journal=International Journal of Research Culture Society |volume=8 |issue=4 |pages=89–93 |date=2024-04 |doi=10.2017/IJRCS/202404015 |url=https://ijrcs.org/wp-content/uploads/IJRCS202404015-min.pdf |language=en |access-date=2026-08-01 |page=91}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত "চুতীয়া ৰজা"ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি "চুতীয়া লোক" সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] d2y5nkea81drrl043da3zl7nndjyf3f 622250 622248 2026-08-01T05:49:14Z KhiLanTzi 23530 622250 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref>চুতীয়া ৰাজ্যৰ এই বিশ্বাসঘাটতাৰ বাবেই আহোম আৰু চুতীয়া সকলৰ মাজত দীৰ্ঘদিনীয়া ৰণ চলে যাৰ অন্ত স্বৰূপে ১৫২৩ চনত ছাওফা চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য বিজয় কৰে আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে।<ref>"...boat race on the Safrai river in 1376 A.D... The betrayal of the Chutiya Kingdom led to bitter war between Ahoms and Chutiyas in which by 1523 A.D Suhunmung conquered the Chutiyas." {{Cite journal |last1=Phukan |first1=Shreya |last2=Phukon |first2=Ankur Jyoti |title=Exploring the Origin of Two Popular Traditional Games in the Ahom Kingdom |journal=International Journal of Research Culture Society |volume=8 |issue=4 |pages=89–93 |date=2024-04 |doi=10.2017/IJRCS/202404015 |url=https://ijrcs.org/wp-content/uploads/IJRCS202404015-min.pdf |language=en |access-date=2026-08-01 |page=91}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত "চুতীয়া ৰজা"ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি "চুতীয়া লোক" সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ প্ৰতাৰণাৰে হত্যা কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 9h3t0a6nci4r5anuwwuiiy16q42n22s 622260 622250 2026-08-01T06:04:35Z Ananya Taye 28065 This is violating [[WP:SYNTH]],[[WP:OR]] and [[WP:PROMO]] all in one. None of the sources talk about a border conflict of 1380s dragging on to the 1500s. There is not a single mention of war/conflict in the 140-150 years between Tao Khamti and Suhungmung. This is manipulating history to suit a false agenda/narrative and wouldn't be allowed in wilipedia 622260 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত "চুতীয়া ৰজা"ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি "চুতীয়া লোক" সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 2m6dl5dldr88s00ajg0k05nw4th8xhj 622265 622260 2026-08-01T06:12:54Z KhiLanTzi 23530 Read phukan 2024 , উৎসত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে 622265 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref>চুতীয়া ৰাজ্যৰ এই বিশ্বাসঘাটতাৰ বাবেই আহোম আৰু চুতীয়া সকলৰ মাজত দীৰ্ঘদিনীয়া ৰণ চলে যাৰ অন্ত স্বৰূপে ১৫২৩ চনত ছাওফা চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য বিজয় কৰে আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে।<ref>"...boat race on the Safrai river in 1376 A.D... The betrayal of the Chutiya Kingdom led to bitter war between Ahoms and Chutiyas in which by 1523 A.D Suhunmung conquered the Chutiyas." {{Cite journal |last1=Phukan |first1=Shreya |last2=Phukon |first2=Ankur Jyoti |title=Exploring the Origin of Two Popular Traditional Games in the Ahom Kingdom |journal=International Journal of Research Culture Society |volume=8 |issue=4 |pages=89–93 |date=2024-04 |doi=10.2017/IJRCS/202404015 |url=https://ijrcs.org/wp-content/uploads/IJRCS202404015-min.pdf |language=en |access-date=2026-08-01 |page=91}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত "চুতীয়া ৰজা"ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি "চুতীয়া লোক" সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ প্ৰতাৰণাৰে হত্যা কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 9h3t0a6nci4r5anuwwuiiy16q42n22s 622268 622265 2026-08-01T06:15:03Z Ananya Taye 28065 [[Special:Contributions/KhiLanTzi|KhiLanTzi]] ([[User talk:KhiLanTzi|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/622265|622265]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 622268 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত "চুতীয়া ৰজা"ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি "চুতীয়া লোক" সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 2m6dl5dldr88s00ajg0k05nw4th8xhj 622273 622268 2026-08-01T06:40:58Z KhiLanTzi 23530 Read phukan 2024 , উৎসত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে 622273 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref>চুতীয়া ৰাজ্যৰ এই বিশ্বাসঘাটতাৰ বাবেই আহোম আৰু চুতীয়া সকলৰ মাজত দীৰ্ঘদিনীয়া ৰণ চলে যাৰ অন্ত স্বৰূপে ১৫২৩ চনত ছাওফা চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য বিজয় কৰে আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে।<ref>"...boat race on the Safrai river in 1376 A.D... The betrayal of the Chutiya Kingdom led to bitter war between Ahoms and Chutiyas in which by 1523 A.D Suhunmung conquered the Chutiyas." {{Cite journal |last1=Phukan |first1=Shreya |last2=Phukon |first2=Ankur Jyoti |title=Exploring the Origin of Two Popular Traditional Games in the Ahom Kingdom |journal=International Journal of Research Culture Society |volume=8 |issue=4 |pages=89–93 |date=2024-04 |doi=10.2017/IJRCS/202404015 |url=https://ijrcs.org/wp-content/uploads/IJRCS202404015-min.pdf |language=en |access-date=2026-08-01 |page=91}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত "চুতীয়া ৰজা"ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি "চুতীয়া লোক" সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ প্ৰতাৰণাৰে হত্যা কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 9h3t0a6nci4r5anuwwuiiy16q42n22s 622275 622273 2026-08-01T06:57:26Z Ananya Taye 28065 Unreliable source. The source is an article on "indigenous games" of Assam. This is not a historical article on the topic itself and cannot be used as a reliable source to make such an exaggerated and drastic claimNone of the modern day historians support this claim. 622275 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত "চুতীয়া ৰজা"ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি "চুতীয়া লোক" সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 2m6dl5dldr88s00ajg0k05nw4th8xhj 622279 622275 2026-08-01T07:07:46Z KhiLanTzi 23530 উৎসটো এখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সমীক্ষিত (peer-reviewed) জাৰ্নেলত প্ৰকাশিত হৈছে আৰু সেয়েহে ই WP:SELFPUBLISHED অনুসৰি স্ব-প্ৰকাশিত (self-published) উৎস নহয়। ইয়াৰ লেখকসকল ইতিহাস বিভাগৰ এগৰাকী স্নাতক পৰ্যায়ৰ শিক্ষাৰ্থী আৰু এগৰাকী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষক। সেয়েহে, ইয়াৰ দাবীসমূহ আধুনিক ইতিহাসবিদসকলে সমৰ্থন নকৰে বুলি কোনো বিপৰীতমুখী নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস দাঙি নধৰাকৈ ধৰি ল'ব নোৱাৰি। যদি এনে দাবীৰ বিপৰীতে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস থাকে, তেন্তে সেইবোৰৰ ভিত্তিত বিষয়টোক যথোচিত গুৰুত্ব (due weight) দিব লাগে 622279 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref>চুতীয়া ৰাজ্যৰ এই বিশ্বাসঘাটতাৰ বাবেই আহোম আৰু চুতীয়া সকলৰ মাজত দীৰ্ঘদিনীয়া ৰণ চলে যাৰ অন্ত স্বৰূপে ১৫২৩ চনত ছাওফা চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য বিজয় কৰে আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে।<ref>"...boat race on the Safrai river in 1376 A.D... The betrayal of the Chutiya Kingdom led to bitter war between Ahoms and Chutiyas in which by 1523 A.D Suhunmung conquered the Chutiyas." {{Cite journal |last1=Phukan |first1=Shreya |last2=Phukon |first2=Ankur Jyoti |title=Exploring the Origin of Two Popular Traditional Games in the Ahom Kingdom |journal=International Journal of Research Culture Society |volume=8 |issue=4 |pages=89–93 |date=2024-04 |doi=10.2017/IJRCS/202404015 |url=https://ijrcs.org/wp-content/uploads/IJRCS202404015-min.pdf |language=en |access-date=2026-08-01 |page=91}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত "চুতীয়া ৰজা"ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি "চুতীয়া লোক" সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ প্ৰতাৰণাৰে হত্যা কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 9h3t0a6nci4r5anuwwuiiy16q42n22s 622281 622279 2026-08-01T07:14:30Z Ananya Taye 28065 Unreliable source. [[WP:RELIABILITY]][[WP:UNDUE]]. The source is an article on "indigenous games" of Assam. This is not a historical article on the topic itself and cannot be used as a reliable source to make such an exaggerated and drastic claim. None of the modern day historians support this claim. There is not a single historical or Buranji records or any established historian who has raised this statement. Donot try to manipulate history by using fringe non-historical narratives 622281 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত "চুতীয়া ৰজা"ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি "চুতীয়া লোক" সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 2m6dl5dldr88s00ajg0k05nw4th8xhj 622284 622281 2026-08-01T07:23:50Z KhiLanTzi 23530 উৎসটো এখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সমীক্ষিত (peer-reviewed) জাৰ্নেলত প্ৰকাশিত হৈছে আৰু সেয়েহে ই WP:SELFPUBLISHED অনুসৰি স্ব-প্ৰকাশিত (self-published) উৎস নহয়। ইয়াৰ লেখকসকল ইতিহাস বিভাগৰ এগৰাকী স্নাতক পৰ্যায়ৰ শিক্ষাৰ্থী আৰু এগৰাকী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষক। সেয়েহে, ইয়াৰ দাবীসমূহ আধুনিক ইতিহাসবিদসকলে সমৰ্থন নকৰে বুলি কোনো বিপৰীতমুখী নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস দাঙি নধৰাকৈ ধৰি ল'ব নোৱাৰি। যদি এনে দাবীৰ বিপৰীতে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস থাকে, তেন্তে সেইবোৰৰ ভিত্তিত বিষয়টোক যথোচিত গুৰুত্ব (due weight) দিব লাগে 622284 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref>চুতীয়া ৰাজ্যৰ এই বিশ্বাসঘাটতাৰ বাবেই আহোম আৰু চুতীয়া সকলৰ মাজত দীৰ্ঘদিনীয়া ৰণ চলে যাৰ অন্ত স্বৰূপে ১৫২৩ চনত ছাওফা চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য বিজয় কৰে আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে।<ref>"...boat race on the Safrai river in 1376 A.D... The betrayal of the Chutiya Kingdom led to bitter war between Ahoms and Chutiyas in which by 1523 A.D Suhunmung conquered the Chutiyas." {{Cite journal |last1=Phukan |first1=Shreya |last2=Phukon |first2=Ankur Jyoti |title=Exploring the Origin of Two Popular Traditional Games in the Ahom Kingdom |journal=International Journal of Research Culture Society |volume=8 |issue=4 |pages=89–93 |date=2024-04 |doi=10.2017/IJRCS/202404015 |url=https://ijrcs.org/wp-content/uploads/IJRCS202404015-min.pdf |language=en |access-date=2026-08-01 |page=91}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত "চুতীয়া ৰজা"ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি "চুতীয়া লোক" সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ প্ৰতাৰণাৰে হত্যা কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 9h3t0a6nci4r5anuwwuiiy16q42n22s 622288 622284 2026-08-01T07:33:06Z Ananya Taye 28065 Removing an unsupported expansion of an incidental statement in an off-topic paper. The cited article studies traditional games, not Ahom–Chutia political chronology, and provides no source analysis establishing a continuous “দীৰ্ঘদিনীয়া ৰণ” from the fourteenth century to 1523. Peer-reviewed publication does not make an article reliable for subjects outside its research focus. WP:CONTEXTMATTERS, WP:ONUS, WP:SYNTH and WP:UNDUE. 622288 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰ দ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেঁওক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰ পৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাটকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিছাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰ পৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ কৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিবৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=81 |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত "চুতীয়া ৰজা"ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি "চুতীয়া লোক" সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিত ভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপিও এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্রত্যাক্রমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই৷<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> [[আহোম ভাষা]] লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (তিউৰা হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁইয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 2m6dl5dldr88s00ajg0k05nw4th8xhj 0 47877 622247 220025 2026-08-01T05:46:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622247 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction |native_name = বমডিলা |type = নগৰ | latd = 27.25 | longd= 92.4 |state_name = অৰুণাচল প্ৰদেশ |district = [[পশ্চিম কামেং জিলা|পশ্চিম কামেং]] |skyline = Bomdila.jpg |skyline_alt = |skyline_caption = |locator_position = right |leader_title = |leader_name = |altitude = 2415 |population_as_of = 2011 |population_total = 8370 |population_total_cite = <ref name="2011 census data">{{cite web|title=Census of India Search details |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=295949|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=25 December 2018}}</ref> |population_density = |area_magnitude= sq. km |area_total = |vehicle_code_range = AR |area_telephone = |website = |footnotes = }} '''বমডিলা''' (Bomdila) উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[পশ্চিম কামেং জিলা]]ৰ সদৰ ঠাই৷ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ৬০ টা সমষ্টিৰ ভিতৰত বমডিলা অন্যতম৷ এই নগৰখন প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্যৰ বাবে পৰ্য্যটনৰ ক্ষেত্ৰত এক আকৰ্ষণীয় ঠাই৷ == ভৌগোলিক অৱস্থান == বমডিলা ২৭.২৫ ডিগ্ৰী উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯২.৪ ডিগ্ৰী পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত৷<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/30/Bomdila.html Falling Rain Genomics, Inc - Bomdila]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এই নগৰখনৰ সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা গড় উচ্চতা প্ৰায় ২৪১৫ মিটাৰ (৭৯২৩ ফুট)৷ == জনসংখ্যা == ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি বমডিলাৰ মুঠ জনসংখ্যা ৮,৩৭০ জন৷ ইয়াৰে ৫২.২% পুৰুষ আৰু ৪৭.৮% মহিলা৷<ref name="2011 census data"/> নগৰখনৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৬৭.৯% য’ত পুৰুষৰ হাৰ ৭৩.৩% আৰু মহিলাৰ ৬২%৷ বমডিলাৰ ১১.১% লোক ছয় বছৰৰ অনুৰ্দ্ধৰ৷<ref>{{cite web |title=Bomdila Population Census 2011 - 2020 |url=https://www.census2011.co.in/data/town/801426-bomdila-arunachal-pradesh.html |website=Census 2011}}</ref> বমডিলাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ লোক মনপা, শ্বেৰডুকপেন (Sherdukpen), মিজি (Miji), বুগুন (Bugun) আৰু আকা (Aka) জনজাতিৰ৷ == পৰ্য্যটন == {{multiple image | align = left | image1 = Bomdi_La_100_(17).jpg | width1 = 185 | caption1 = বমডিলা নগৰ | image2 = Bomdi_La_100_(54).jpg | width2 = 185 | caption2 = উপায়ুক্তৰ কাৰ্যালয়, বমডিলা }} বমডিলাৰ কাষতে [[ঈগলনেষ্ট বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] (Eaglenest Wildlife Sanctuary) অৱস্থিত৷ অন্যান্য আকৰ্ষণৰ ভিতৰত বমডিলাৰ পাছৰ পৰা দেখা পোৱা অৰুণাচলৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ কাংট’ (Kangto) আৰু গ’ৰিচেন (Gorichen Peak)-ৰ দৃশ্য, তিব্বতীয় মনেষ্টেৰী আৰু আপেলৰ ফাৰ্ম আদি উল্লেখযোগ্য৷ এই নগৰৰ অনুন্নত ঘাইপথ আৰু যাতায়ত ব্যৱস্থাৰ বাবে পৰ্য্যটনৰ এতিয়াও সম্পূৰ্ণ বিকাশ হোৱা নাই৷ == প্ৰচাৰ মাধ্যম == বমডিলাৰ অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’ ৰ এটা শাখা ’আকাশবাণী বমডিলা’ অৱস্থিত৷ এই ৰেডিঅ’ই বিভিন্ন এফ এম ফ্ৰিকুৱন্সিত প্ৰচাৰ কৰে৷ ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == <!-- * {{Commons category-inline|Bomdila|বমডিলা}} -->* {{Wikivoyage|Bomdila|বমডিলা}} {{অৰুণাচল প্ৰদেশ}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] owuk9v4akht9crjkwgessb8zmolq1ll 0 48690 622213 381708 2026-08-01T02:56:40Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622213 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=পাছিঘাট|native_name=|native_name_lang=|other_name=|nickname=|settlement_type=নগৰ|image_skyline=|image_alt=|image_caption=|pushpin_map=India Arunachal Pradesh#India|pushpin_label_position=left|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=Location in Arunachal Pradesh, India|coordinates={{coord|28.07|N|95.33|E|display=inline,title}}|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|India}}|subdivision_type1=[[States and territories of India|State]]|subdivision_name1=[[Arunachal Pradesh]]|subdivision_type2=[[List of districts of India|District]]|subdivision_name2=[[East Siang]]|established_title=<!-- Established -->|established_date=|founder=|named_for=|government_type=|governing_body=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_rank=|area_total_km2=14.60|elevation_footnotes=|elevation_m=153|population_total=24,656|population_as_of=2011|population_rank=|population_density_km2=1504.9|population_demonym=|population_footnotes=<ref name="2011 census data">{{cite web|title=Census of India Search details |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=95828|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=10 May 2015}}</ref>|demographics1_title1=Official|demographics1_info1=[[English language|English]]|timezone1=[[Indian Standard Time|IST]]|utc_offset1=+5:30|postal_code_type=[[Postal Index Number|PIN]]|postal_code=791102|area_code_type=Telephone code|area_code=0368|registration_plate=AR-09|blank_name=[[Köppen climate classification|Climate]]|blank_info=[[Humid subtropical climate|Cwa]]|website={{URL|www.pasighat.com}}|iso_code=[[ISO 3166-2:IN|IN-AR]]|footnotes=}}'''পাছিঘাট''' উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যত অৱস্থিত [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ সদৰ ঠাই৷ এই নগৰখন সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১৫৫ মিটাৰ উচ্চতাত [[হিমালয়]] পৰ্বতমালাৰ একাংশ জুৰি অৱস্থিত৷ পাছিঘাট অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভিতৰত প্ৰাচীনতম নগৰ বুলি জনা যায়৷<ref>[http://www.newsonair.com/Oldest%20town%20of%20Arunachal%20Pradesh.asp Pasighat: Oldest town of Arunachal Pradesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110126110812/http://www.newsonair.com/Oldest%20town%20of%20Arunachal%20Pradesh.asp |date=2011-01-26 }}. All India Radio.</ref> == ইতিহাস == ভাৰতৰ ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত আবৰ পাহাৰ আৰু উত্তৰৰ সমগ্ৰ অঞ্চলৰ প্ৰাশাসনৰ সুবিধাৰ্থে ১৯১১ চনত পাছিঘাট নগৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়৷ ইয়াৰ পূৰ্বে পাছিঘাট আদি জনজাতিৰ বিভিন্ন গাঁৱৰ সমষ্টি আছিল৷ ওঠৰশ শতিকাৰ পৰা চলি অহা এংলো-আবৰ যুদ্ধ সমূহে পাছিঘাটক প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকাশ কৰাৰ প্ৰয়োজনীতা আনি দিছিল৷ ১৯১২ চনৰ অন্তিমখন এংলো-আবৰ যুদ্ধ সংঘটিত হয়৷ == ভৌগোলিক অৱস্থান == পাছিঘাটৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{Coord|28.07|N|95.33|E|}}.<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Pasighat |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/30/Pasighat.html |access-date=2019-01-01 |archivedate=2015-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150426235716/http://www.fallingrain.com/world/IN/30/Pasighat.html |deadurl=yes }}</ref> এই নগৰখন সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৫৩ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত৷ পাছিঘাটৰ জলবায়ু সেমেকা অৰ্ধনাতিশীতোষ্ণ (humid subtropical)৷ পাছিঘাটৰ মাজেৰে বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ অংশটোৰ নাম দিহাং বা ছিয়াং৷ == অৰ্থনীতি == পাছিঘাটৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ লোকৰ জীৱিকাৰ মূল উপায় কৃষি৷ অঞ্চলটোত উৎপাদিত প্ৰধান শস্য ধান৷ তাৰোপৰি পাছিঘাটত কেইবাখনো বৃহৎ চাহবাগান আছে৷ == জনসংখ্যা == ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি পাছিঘাটৰ জনসংখ্যা ২৪,৬৫৬ জন৷ <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|publisher=Census Commission of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|last=ORGI|website=censusindia.gov.in|access-date=2017-11-13}}</ref> ইয়াৰে ৫০.৬৩% পুৰুষ আৰু ৪৯.৩৭% মহিলা৷ পাছিঘাটৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৯.৬% ৷ ইয়াৰে পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৫.৩৩% আৰু মহিলাৰ ৭৩.৭৪%৷ পাছিঘাটৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১২% ছবছৰৰ অনুৰ্ধৰ৷ নগৰখনৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ লোক আদি জনজাতিৰ৷ == সংস্কৃতি == পাছিঘাফৰ অদি লোকসকলে নানা উৎসৱ যেনে চওলুং (Solung), আৰান (Aran), ইতুৰ (Etor) আদি উদযাপন কৰে৷ ইয়াৰে চওলুং আদিসকলৰ প্ৰধান উৎসৱ৷ এই উৎসৱৰ মূলত: আদিসকলৰ দেৱী ''Kiine-Naane'' ৰ আৰাধনাৰ বাবে পালন কৰা হয়৷ == যাতায়ত == পাছিঘাট ১৫ নং ঘাইপথেদি অসমৰ গুৱাহাটী, লখিমপুৰ আৰু ইটানগৰৰ লগত সংযুক্ত৷ তাৰোপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীয়েদি ফেৰীৰে উৰিয়ামঘাটলৈ যাত্ৰা কৰাৰ সুবিধা আছে৷ উৰিয়ামঘাটৰ পৰা পাছিঘাট মাথোঁ ৩২ কিমি দুৰত্বত অৱস্থিত৷ পাছিঘাটৰ নিকটতম ৰে’লৱে ষ্টেচনটো মুৰ্কংচেলেকত অৱস্থিত৷<ref name="tinsukia">{{cite web|url=http://www.aninews.in/newsdetail2/story31970/solace-to-suffering-humanity-would-surface-from-arunachal-believes-shankaracharya.html|title=Solace to suffering humanity would surface from Arunachal, believes Shankaracharya|publisher=ANI|accessdate=16 January 2014|archivedate=19 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140819083952/http://www.aninews.in/newsdetail2/story31970/solace-to-suffering-humanity-would-surface-from-arunachal-believes-shankaracharya.html|deadurl=yes}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশ ৰাজ্যিক পৰিবহণ সেৱা (Arunachal Pradesh State Transport Services) য়ো বিভিন্ন অঞ্চললৈ নিয়মীয়া বাছ সেৱা আগবঢ়ায়৷ ২০১৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ পৰা পাছিঘাটৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ নিয়মীয়া বিমানসেৱাও আৰম্ভ হৈছে৷ == জলবায়ু == {{Weather box|location=Pasighat (1971–2000)|metric first=Yes|single line=Yes|temperature colour=|Jan record high C=29.6|Feb record high C=31.5|Mar record high C=34.0|Apr record high C=37.3|May record high C=37.4|Jun record high C=38.6|Jul record high C=38.8|Aug record high C=38.5|Sep record high C=38.0|Oct record high C=36.2|Nov record high C=33.0|Dec record high C=29.2|year record high C=38.8|Jan high C=22.9|Feb high C=23.1|Mar high C=26.0|Apr high C=27.4|May high C=29.9|Jun high C=31.2|Jul high C=30.3|Aug high C=31.9|Sep high C=30.3|Oct high C=29.6|Nov high C=27.6|Dec high C=24.2|year high C=27.9|Jan low C=12.4|Feb low C=13.9|Mar low C=16.9|Apr low C=18.9|May low C=21.5|Jun low C=23.4|Jul low C=23.6|Aug low C=24.0|Sep low C=23.1|Oct low C=20.8|Nov low C=16.8|Dec low C=13.5|year low C=19.0|Jan record low C=6.5|Feb record low C=7.5|Mar record low C=10.6|Apr record low C=12.5|May record low C=11.3|Jun record low C=18.9|Jul record low C=19.1|Aug record low C=20.1|Sep record low C=17.4|Oct record low C=13.4|Nov record low C=8.3|Dec record low C=7.2|year record low C=6.5|rain colour=green|Jan rain mm=42.8|Feb rain mm=96.1|Mar rain mm=144.6|Apr rain mm=259.5|May rain mm=371.0|Jun rain mm=847.8|Jul rain mm=1081.1|Aug rain mm=670.6|Sep rain mm=583.7|Oct rain mm=231.7|Nov rain mm=29.1|Dec rain mm=30.3|year rain mm=4388.4|Jan rain days=3.7|Feb rain days=7.0|Mar rain days=10.2|Apr rain days=13.0|May rain days=13.8|Jun rain days=19.0|Jul rain days=22.0|Aug rain days=15.5|Sep rain days=15.0|Oct rain days=7.6|Nov rain days=2.1|Dec rain days=2.2|year rain days=131.0|source 1=India Meteorological Department (record high and low up to 2010)<ref name= IMD > {{cite web | url = http://www.imd.gov.in/section/climate/extreme/passighat2.htm | title = Passighat Climatological Table Period: 1971–2000 | publisher = [[India Meteorological Department]] | accessdate = 20 April 2015}}</ref><ref name=IMD2>{{cite web |url = http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |format = PDF |title = Ever recorded Maximum and minimum temperatures up to 2010 |publisher = India Meteorological Department |accessdate = 25 March 2014 |deadurl = yes |archiveurl = https://www.webcitation.org/6GmnoaB0m?url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf |archivedate = 21 May 2013 |df = dmy-all }}</ref>|date=August 2012}} == পৰ্য্যটন == * '''দায়িং এৰিং বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য (Daying Ering Wildlife Sanctuary)''' পাছিঘাটৰ এখন উল্লেখযোগ্য বনাঞ্চল৷ * '''পাংগিন (Pangin)''' পাছিঘাটৰ পৰা ৬০ কিমি দুৰত্বত অৱস্থিত৷ এই অঞ্চলত কেইবাবিধো আপুৰুগীয়া উদ্ভিদ পোৱা যায়৷ i * '''ব’ডাক (Bodak)''' এখন বনভোজৰ বাবে জনপ্ৰিয় ঠাই৷ * '''কেকাৰ মনিয়াং (Kekar Monying''') ঐতিহাসিক স্থান য’ত ১৯১১ চনত আদি জনজাতিৰ ব্ৰিটিছৰ সৈতে সংঘৰ্ষ হৈছিল৷ * '''কমছিং (Komsing''') ঐতিহাসিক গাওঁ * '''ক’মলিঘাট (Komlighat)''' ঐতিহাসিক ব্ৰিটিছ শাসিত নগৰ কিন্তু ছিয়াং নদীয়ে গতি সলাই পেলোৱাৰ ফলত বৰ্তমান চাপৰি অঞ্চল৷ * '''পাছিঘাট বৌদ্ধ মন্দিৰ (Pasighat Buddhist Temple)''' পাছিঘাটৰ একমাত্ৰ বৌদ্ধ মন্দিৰ৷ * '''পূব ছিয়াং জিলা সংগ্ৰহালয় (East Siang District Museum)''' * '''আদি বানে কেবাং প্ৰধান কাৰ্যালয় (Adi Baane Kebang Headquarters)''' আদি জনজাতিৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান৷ *'''গমচি (Gomsi)''' ঐতিহাসিক স্থান৷ == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category}} * [http://www.pasighat.com Town website] <br /> [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] ebsjxupn3xg9lp3pobm1fe9qb4kc2s7 0 55619 622178 565705 2026-08-01T00:06:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622178 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দুধনৈ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = গাঁও || image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]]ত দুধনৈৰ অৱস্থান | latd = 26.01 | latm = 2 | lats = 56.09 | latNS = N | longd = 93.78 | longm = -170.9 | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[গোৱালপাৰা জিলা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 44 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৩১২৪ | registration_plate =AS 18 | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = Nearest city | blank2_info_sec1 = [[গোৱালপাৰা]] | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | footnotes = }} '''দুধনৈ''' অসমৰ [[গোৱালপাৰা জিলা]]ৰ এক অঞ্চল। দুধনৈ গোৱালপাৰা জিলাৰ এক ৰাজহ চক্ৰ আৰু উন্নয়ন খণ্ড। ==নামৰ উৎপত্তি== এই অঞ্চলৰ মাজেৰে দুধনৈ নামৰ নদী এখন [[মেঘালয়]]ৰ পৰা বৈ গৈ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ত পৰিছে। এই নদীখনৰ নামেৰে ঠাইখনৰ নাম দুধনৈ হ'ল। ==ভৌগোলিক অৱস্থান== দুধনৈ গোৱালপাৰা জিলাৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান {{coord|25|59|0|N|90|44|0|E}}। দুধনৈ সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৪৪ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref>http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Dudhnai.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303212403/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Dudhnai.html |date=2016-03-03 }} Map and weather of Dudhnai</ref> ইয়াৰ মাজেৰে দুধনৈ নদী পাৰ হৈ গৈয়ে। জুলাই-আগষ্ট মাহত ইয়াৰ তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ ৩৩° চেলচিয়াচলৈকে উঠে আৰু জানুৱাৰী মাহত নিম্নতম ৭° চেলচিয়াচলৈ নামে। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত ইয়াত ধাৰাষাৰ বৰষুণ হয়। ==ৰাজনীতি== দুধনৈ [[গুৱাহাটী (লোকসভা সমষ্টি)|গুৱাহাটী লোকসভা সমষ্টিৰ]] অন্তৰ্গত। বৰ্তমান ইয়াৰ সাংসদ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ কুইন ওজা।<ref>{{cite web|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=Archived copy |accessdate=2008-10-06 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archivedate=2006-05-04 }} Election Commission of India, 2001</ref> সেইদৰে ই [http://www.electionsinindia.com/4/gauhati/dudhnoi/yearwiseacdata.aspxদুধনৈ বিধানসভা সমষ্টিৰ] অন্তৰ্গত আৰু এই সমষ্টি অনুসূচীত জনজাতিৰ বাবে সংৰক্ষিত। দুধনৈত [[ৰাভা হাচং স্বায়ত্ত্বশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=nov0213/at05 Rabha Council Act challenged in SC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002627/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=nov0213%2Fat05 |date=2016-03-04 }} , ''The Assam Tribune''</ref> [[ৰাভা জনগোষ্ঠী]]ৰ উন্নয়ন আৰু স্বায়ত্ত্ব শাসনৰ বাবে অসম চৰকাৰে ১৯৯৫ চনত এই পৰিষদ গঠনৰ অধিসূচনা জাৰি কৰিছিল। ২০০৫ চনত [[অসম চৰকাৰ|অসম চৰকাৰে]] এই পৰিষদ গঠন কৰে। ৰাভা জনজাতিৰ অৰ্থনৈতিক, শৈক্ষিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু নৃগোষ্ঠীয় উন্নয়নৰ বাবে এই পৰিষদে কাম কৰে। == ভাষা == দুধনৈ অঞ্চলৰ চৰকাৰী ভাষা [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]। এই অঞ্চলত কথিত ৰূপত [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা]] প্ৰচলিত। ইয়াৰ লগতে ৰাভা অধ্যুষিত অঞ্চল বাবে ইয়াত [[ৰাভা ভাষা]]য়ো প্ৰচলিত। ==যাতায়ত== দুধনৈৰ মাজেৰে [[৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ]] পাৰ হৈ গৈছে। ই স্থলপথেৰে [[গোৱালপাৰা]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ লগত সংযোজিত। ইয়াত ৰঙিয়া ৰে'ল সংমণ্ডলৰ অন্তৰ্গত দুধনৈ ৰে'ল ষ্টেচন আছে। [[লোকপ্ৰিয় গোপীনাথ বৰদলৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]<ref>https://www.aai.aero/en/airports/guwahati</ref><ref>http://aera.gov.in/content/airports/guwahati-airport.php</ref> দুধনৈৰ পৰা প্ৰায় ৯০ কিঃমিঃ নিলগত অৱস্থিত। ==শিক্ষা== দুধনৈত প্ৰাথমিক পৰ্যায়ৰ পৰা মহাবিদ্যালয় পৰ্যায়লৈ আৰু বৃত্তিমূলক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰাথমিক বিদ্যালয় সমূহ হল: ভালপাৰা সোণাপুৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, দুধনৈ অভ্যাৰ্থী প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, দুধনৈ শৰণাৰ্থী প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, খাড়া মেধি পাৰা প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, খাড়া মণ্ডলগ্ৰাম প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, টেঙাবাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয় ইত্যাদি।<ref>http://goalpara.gov.in/data/education/Elementary_School_wise_Teacher_List_Goalpara_July_2017.pdf</ref> সেইদৰে দুধনৈ অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় সমূহ হল: ডন বস্ক' স্কুল,<ref>{{Cite web|url=http://www.guwahatiarchdiocese.org/parishes/damra.pdf|title=St Michael's Church, Damra|website=Archdiocese of Guwahati|access-date=15 April 2019|archivedate=15 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190415115026/http://www.guwahatiarchdiocese.org/parishes/damra.pdf|deadurl=yes}}</ref> দুধনৈ বালিকা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়,<ref>https://schools.org.in/assam/goalpara/dudhnoi/dudhnoi</ref> দুধনৈ উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়,<ref>https://schools.org.in/assam/goalpara/dudhnoi/dudhnoi</ref> জৱাহৰ নবোদয় বিদ্যালয়, নতুন দুধনৈ শিশু বিদ্যালয়,<ref>https://schools.org.in/assam/goalpara/dudhnoi/dudhnoi</ref> চেইণ্ট পিটাৰ্ছ নেচনেল একাডেমী, দুধনৈ আদি। উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ইয়াত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত দুধনৈ মহাবিদ্যালয় আছে। তদুপৰি ইয়াত বেচিক ট্ৰেনিং চেণ্টাৰ, জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান আৰু এটা কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ আছে।<ref>{{Cite web|url=https://kvk.icar.gov.in/kvk_profile_new_1.aspx?kvkid=k0175&kvk_name=Krishi%20Vigyan%20Kendra,Dudhnoi,Distt.%20Goalpara|title=Krishi Vigyan Kendra Knowledge Network|website=kvk.icar.gov.in|access-date=2019-04-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kisaanhelpline.com/agritourism/agro_spot_details/246/blog-detail.html|title=Krishi Vigyan Kendra, Dudhnoi, Goalpara|website=www.kisaanhelpline.com|access-date=2019-04-02|archivedate=2019-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402062203/https://www.kisaanhelpline.com/agritourism/agro_spot_details/246/blog-detail.html|deadurl=yes}}</ref> ২০১৭ চনৰ ২৩ ডিচেম্বৰ তাৰিখে অসমৰ স্বাস্থ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]য়ে ইয়াত এখনি আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে।<ref>https://www.time8.in/breaking-hbs-lays-fouundation-oof-second-ayurvedic-college-of-assam/</ref> ==তথ্য উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.maplandia.com/india/assam/goalpara/dudhnai/ কৃত্ৰিম উপগ্ৰহৰে তোলা দুধনৈৰ মানচিত্ৰ] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:গোৱালপাৰা জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] 48u9hh6wiclnngkzcd8a62v24zad4lb 0 56284 622359 612152 2026-08-01T10:10:20Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622359 wikitext text/x-wiki [[File:Visa usa.jpg|thumb|300px|২০১৪ চনত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ই জাৰি কৰা এখন ভিছা]] '''ভিছা''' ({{Lang-en|Visa}}) বা '''প্ৰৱেশ পত্ৰ''' হৈছে এক চৰ্তসাপেক্ষ অনুমতি পত্ৰ যাক এখন দেশে কোনো বিদেশী নাগৰিকক সেইখন দেশত প্ৰৱেশ আৰু অৱস্থান কৰাৰ বাবে দিয়ে। ভিছা শব্দটো আহিছে [[লেটিন ভাষা]]ৰ ''{{Lang|en|charta visa}}''-ৰ পৰা, যাৰ অৰ্থ হৈছে "যিখন কাগজক চোৱা হৈছে"।<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/visa|title=visa &#124; Origin and meaning of visa by Online Etymology Dictionary|website=http://www.etymonline.com}}</ref> ভিছাখনত সাধাৰণতে বিদেশীজনৰ দেশখনত থকাৰ সময়কাল, তেওঁ দেশেখনৰ ভিতৰৰ কোন কোন অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে, প্ৰৱেশ কৰিব পৰা তাৰিখসমূহ, অনুমোদিত প্ৰৱেশৰ সংখ্যা আৰু তেওঁ দেশখনত কাম কৰাৰ অধিকাৰৰ সীমা আদি তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। ভিছা কোনো দেশ বা অঞ্চলত প্ৰৱেশেৰ অনুমতি বিচৰা অনুৰোধৰ সৈতেহে সংযুক্ত আৰু সেয়ে ভিছাখন অধিকাংশ দেশতেই বিদেশী প্ৰৱেশৰ আৰু অৱস্থানৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় প্ৰকৃত আনুষ্ঠানিক অনুমতি পৰা পৃথক। ভিছাৰ ধাৰকজনে প্ৰত্যেকবাৰে প্ৰকৃত প্ৰৱেশৰ সময়ত অভিবাসন বিষয়াৰ অনুমতি সাপেক্ষেহে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু ইয়াক যিকোনো সময়তে বাতিল কৰাৰ অধিকাৰ দেশখনৰ থাকে। সাধাৰণতে ভিছাখন আবেদনকাৰীৰ [[পাৰপত্ৰ]] বা অন্য ভ্ৰমণ নথিত ষ্টিকাৰৰ আকাৰে লগাই দিয়া হয়। ঐতিহাসিকভাবে, অভিবাসন বিষয়াসকলক সীমান্তত বিদেশীৰ আগমনৰ সময়ত প্ৰৱেশৰ অনুমতি বা প্ৰত্যাখ্যান কৰাৰ ক্ষমতা দিয়া হৈছিল। প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিয়া হ'লে, বিষয়াজনে প্ৰয়োজন অনুসাৰে এখন ভিছা প্ৰদান কৰিছিল, যিটোক পাৰপত্ৰত মোহৰ মাৰি দিয়া হৈছিল। বৰ্তমানে, বিদেশ ভ্ৰমণৰ ইচ্ছুক ব্যক্তিয়ে প্ৰায়েই ভিছাখন আগতিয়াকৈ আবেদন কৰিব লাগে। এনে আবেদন দেশখনৰ দূতাবাসত, ডাকযোগে বা ইণ্টাৰনেটেৰ মাধ্যমেৰে কৰিব পাৰি। আধুনিক ভিছা পাৰপত্ৰত ষ্টিকাৰ বা মোহৰ হ'ব পাৰে বা এখন পৃথক নথি বা অনুমোদনৰ এক বৈদ্যুতিক ৰেকৰ্ডো হ'ব পাৰে। বৈদ্যুতিক ৰেকৰ্ডৰ ক্ষেত্ৰত আবেদনকাৰীয়ে সেইখন নিজে ছপা কৰি ল'ব লাগে আৰু প্ৰৱেশৰ সময়ত অভিবাসন বিষয়াক দেখুওৱাব লাগে। কিছু দেশত চুটি ভ্ৰমণৰ বাবে আগতিয়াকৈ ভিছাৰ আবেদন কৰাৰ প্ৰয়োজন নহয়। আগমণৰ পূৰ্বেই আগতিয়াকৈ ভিছা আবেদন কৰিলে অনুমোদক দেশখনে আবেদনকাৰীৰ পৰিস্থিতি যেনে আৰ্থিক সুৰক্ষা, ভ্ৰমণৰ কাৰণ আৰু দেশখনলৈ পূৰ্বতে কৰা ভ্ৰমণ বিৱৰণ চালি-জাৰি চোৱাৰ সুযোগ পায়। প্ৰৱেশৰ সময়ত দৰ্শনাৰ্থীজনৰ সুৰক্ষা বা স্বাস্থ্য পৰীক্ষা লোৱা হ'ব পাৰে আৰু ইয়াত উৰ্ত্তীৰ্ণ হ'লেহে প্ৰৱেশৰ অনুমোদন দিয়া হ'ব পাৰে। কিছুমান দেশত ইয়াৰ নাগৰিকৰ লগতে বিদেশী ভ্ৰমণকাৰীসকলেও দেশখন এৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া এখন "প্ৰস্থান ভিছা" আহৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন।<ref>{{cite web | url = http://www.rediff.com/news/2006/may/31bsp.htm | title = Only an exit visa | date = 2006-05-31 | accessdate = 2008-05-10 | author = B. S. Prakash}}</ref> উল্লেখযোগ্য যে স্ভালবাৰ্ড সন্ধি অনুসৰি [[নৰৱে]]ৰ বিশেষ প্ৰশাসনিক অঞ্চল স্ভালবাৰ্ড হৈছে এক সম্পূৰ্ণ ভিছা-মুক্ত অঞ্চল। কিছু দেশ যেনে শ্বেঙেন অঞ্চলৰ দেশসমূহৰ নাগৰিকসকলে সেই দেশসমূহত বিনা ভিছাৰে ভ্ৰমণ কৰিব পাৰে। [[বিশ্ব পৰ্যটন সংস্থা]]ৰ তথ্য অনুসৰি পৰ্যটনৰ বাবে কৰা ভ্ৰমণৰ পূৰ্বে ভিছাৰ আবেদন কৰিব লগা পৰ্যটকৰ সংখ্যা ২০১৫ চনত সৰ্বনিম্ন হৈছেগৈ।<ref>{{cite web|url=http://www.torontosun.com/2016/01/15/visa-requirements-for-tourism-eased-around-the-world-un-agency|title=Visa requirements for tourism eased around the world: UN agency|date=15 January 2016|publisher=|access-date=3 January 2020|archivedate=23 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211023231950/https://torontosun.com/2016/01/15/visa-requirements-for-tourism-eased-around-the-world-un-agency|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book|title=Visa Openness Report 2015 January 2016|publisher=|doi=10.18111/9789284417384|year = 2016|isbn = 9789284417384}}</ref> ==ভিছাৰ প্ৰকাৰ== সাধাৰণতে প্ৰত্যেকখন দেশে বিভিন্ন নামেৰে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ভিছা প্ৰদান কৰে। সৰ্বসাধাৰণ বিভিন্ন ভিছাৰ প্ৰকাৰসমূহ হৈছে: ===উদ্দেশ্য অনুসৰি=== [[Image:Tourist visa of the People's Republic of China.jpg|300px|thumb|[[চীন|চীনে]] প্ৰদান কৰা পৰ্যটন ভিছা]] * '''পৰিবহণ ভিছা''': ট্ৰেনজিট ভিছা বা অতিক্ৰমণ ভিছা নামেও জনাজাত এনে ভিছা কোনো এখন দেশলৈ যাওঁতে মাজত অন্য এখন দেশত কিছু সময় অৱস্থান কৰিব লগীয়া হ'লে মধ্যৱৰ্তী দেশখনে প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ম্যাদ কিছু ঘণ্টাৰ পৰা ধৰি ১০ দিন পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। * '''স্বল্পকালীন বা দৰ্শনাৰ্থী ভিছা''': চমু কালৰ অৱস্থানৰ বাবে এনে ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। দেশভেদে এনে ভিছাক ব্যক্তিগত ভিছা, পৰ্যটন ভিছা, চিকিৎসাজনিত কাৰণৰ ভিছা, ব্যৱসায়িক ভিছা, কামকৰা ছুটিৰ ভিছা, এথলেটিক বা শিল্পী ভিছা, সাংস্কৃতিক বিনিময় ভিছা, শৰনাৰ্থী ভিছা, তীৰ্থযাত্ৰা ভিছা, ডিজিটেল যাযাবৰ ভিছা<ref>{{Cite news|url=https://www.enterprisetimes.co.uk/2018/02/27/estonia-plans-digital-nomad-visa/|title=Estonia plans its Digital Nomad Visa - Enterprise Times|date=2018-02-27|work=Enterprise Times|access-date=2018-03-01|language=en-GB}}</ref> আদি উপ-ভাগত বিভক্ত কৰে। পৰ্যটন ভিছা পৰ্যটন সম্বন্ধীয় ভ্ৰমণৰ কাৰণে প্ৰদান কৰা হয়। যিসকল ব্যৱসায়ীয়ে বাণিজ্যিক কাম কাজত অংশ লোৱাৰ উদ্দেশ্যে নিৰ্দিষ্ট কোনো দেশ ভ্ৰমণ কৰিব লগীয়া হয়, তেওঁলোকক ব্যৱসায়িক ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''দীৰ্ঘকালীন ভিছা''': এনে ভিছা এখন দেশত দীৰ্ঘকালীন অৱস্থানৰ বাবে প্ৰদান কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে শিক্ষাৰ্থী ভিছা, গৱেষণা ভিছা, অস্থায়ী কৰ্মী ভিছা, সাংবাদিক ভিছা, বাসস্থান ভিছা, আশ্ৰয় ভিছা এনে দীৰ্ঘকালীন ভিছাৰ অন্তৰ্গত। যিসকল শিক্ষাৰ্থীয়ে বিদেশত পঢ়া-শুনা কৰে তেওঁলোকৰ কাৰণে শিক্ষাৰ্থী ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। কোনো এখন দেশত অস্থায়ী ভাবে কাম কৰা কৰ্মী বা শ্ৰমিক সকলক এনে ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''অভিবাসী ভিছা''': যিসকল লোকে বিদেশৰ কোনো দেশত স্থায়ীভাবে বাসস্থান কৰিব বিছাৰে, তেওঁলোকক অভিবাসী ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। এনে ভিছাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে স্থায়ী বাসিন্দাৰ স্থিতি লাভ কৰে আৰু ভৱিষ্যতে নাগৰিকত্ব লাভ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। দাম্পত্যসঙ্গী ভিছা, বিবাহ ভিছা,<ref>{{Cite web|url=https://travel.state.gov/content/travel/en/us-visas/immigrate/family-immigration/immigrant-visa-for-a-spouse-or-fiance-of-a-us-citizen.html|title=Immigrant Visa for a Spouse or Fiancé(e) of a U.S. Citizen|website=travel.state.gov|access-date=2019-01-27|archivedate=2019-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190126014431/https://travel.state.gov/content/travel/en/us-visas/immigrate/family-immigration/immigrant-visa-for-a-spouse-or-fiance-of-a-us-citizen.html|deadurl=yes}}</ref> অৱসৰ ভিছা আদি এনে ভিছাৰ উদাহৰণ। * '''আধিকাৰিক ভিছা''': এনে ভিছা কূটনীতিবিদ, নিজৰ দেশৰ অভিযানৰ বাবে নিযুক্ত চৰকাৰী বিষয়া আদিৰ বাবে প্ৰদান কৰা হয়। কূটনৈতিক ভিছা, সৌজন্য ভিছা হৈছে আধিকাৰিক ভিছাৰ উদাহৰণ। ===জাৰি কৰা পদ্ধতি অনুসৰি=== সাধাৰণতে ভিছা আবেদন আৰু সংগ্ৰহ কনচুলেট, দুতাবাস বা অন্য কূটনৈতিক অভিযানৰ কাৰ্যালয়ৰ কৰা হয়। * '''আগমণৰ সময়ত ভিছা''': এনে ভিছা এখন দেশত প্ৰৱেশৰ সময়ত প্ৰৱেশ স্থানতে প্ৰদান কৰা হয়। এনে ক্ষেত্ৰত দৰ্শনাৰ্থীজনে দেশখনত প্ৰৱেশ কৰাৰ সময়তেই ভিছাখন লোৱাটো প্ৰয়োজনীয়। * '''ইলেকট্ৰনিক ভিছা''': ইলেকট্ৰনিক ভিছা বা ই-ভিছা ভ্ৰমণৰ পূৰ্বে [[ইণ্টাৰনেট]]ৰ মাধ্যমেৰে আবেদন কৰিব পাৰি। এনে ভিছাক কম্পিউটাৰত সংৰক্ষণ কৰি থোৱা হয় আৰু ই নিৰ্দিষ্ট পাৰপত্ৰৰ সংখ্যাৰ লগত সংযুক্ত হৈ থাকে। আবেদনকাৰীজনে প্ৰয়োজন অনুসৰি ইয়াক ছপা কৰি ল'ব পাৰে বা ভ্ৰাম্যমাণ যন্ত্ৰত সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰে। == ভাৰতীয় ভিছা == [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] বিদেশী নাগৰিকৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ভাৰতীয় ভিছা জাৰি কৰে।<ref>{{Cite web | title= বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ভিছা | work= পাৰপত্ৰ বিভাগ, [[অসম চৰকাৰ]] | url= https://passport.assam.gov.in/as/frontimpotentdata/বিভিন্ন-প্ৰকাৰৰ-ভিছা }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ভূটান]] আৰু [[নেপাল]]ৰ নাগৰিক ভাৰতৰ ভিছা-মুক্তভাৱে প্ৰৱেশ, বিচৰণ আৰু কাম-কাজ কৰিব পাৰে। [[মালদ্বীপ]]ৰ নাগৰিকে ৯০ দিনৰ বাবে ভাৰতত ভিছা-মুক্তভাৱে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। [[জাপান]], [[দক্ষিণ কোৰিয়া]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]ৰ নাগৰিকে ভাৰতত আগমণৰ সময়ত ভিছা ল'ব পাৰে। ভাৰতে প্ৰদান কৰা বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ভিছাসমূহ হৈছে: [[File:Indian Tourist Visa 2016 stamped.jpg|300px|thumb|ভাৰতে জাৰি কৰা পৰ্যটক ভিছা]] * '''পৰিবহণ ভিছা''': ভাৰতৰ মাজেৰে কোনো অন্য দেশলৈ ভ্ৰমণ কৰা যিকোনো দুজন বিদেশীক একেলগে পৰিবহণ ভিছা বা ভ্ৰমণ ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। এই ভিছাৰ বৈধতা কেৱল ১৫ দিন। কিন্তু আবেদনকাৰীৰ লগত ভাৰত হৈ যোৱা যিকোনো গন্তব্যস্থানৰ বাবে বিমান টিকট থকাটো বাঞ্ছনীয়। * '''প্ৰৱেশ ভিছা''': ভাৰতীয় মূলৰ যিকোনো নাগৰিকে প্ৰৱেশ ভিছাৰ বাবে অবেদন কৰিব পাৰে। তদুপৰি, ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব থকা কোনো লোকৰ পত্নী বা সন্তান বিদেশত থাকিলে আৰু পৰ্যটন/পৰিবহণ ভিছাৰ বাদে বেলেগ ভিছা থকা যিকোনো বিদেশী আৰু তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ বাবে এই ভিছা প্ৰযোজ্য। * '''পৰ্যটক ভিছা''': ভাৰতত বসবাস নকৰা বা ভাৰতত কোনো ধৰণৰ চাকৰি নকৰা বিদেশীসকলৰ বাবে, যিয়ে কেৱল বিনোদন, ঠাই ভ্ৰমণ, বন্ধু-বান্ধৱক দেখা কৰিবলৈ ভাৰতলৈ আহিব খোজে, তেওঁলোকৰ বাবে এই ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''চাকৰি ভিছা''': কৰ্মসংস্থান ভিছা বা চাকৰি ভিছা একোজন দক্ষ, কুশল আৰু ভাৰতৰ যিকোনো সংস্থা, প্ৰতিষ্ঠানৰ হৈতে জড়িত, তেওঁলোকক এবছৰৰ বাবে প্ৰদান কৰা হয়। * '''প্ৰকল্প ভিছা''': কৰ্মসংস্থান ভিছাৰ এক শ্ৰেণী হৈছে প্ৰজেক্ট ভিছা। ষ্টীল তথা শক্তি ক্ষেত্ৰৰ প্ৰকল্পত বৰ্তি থকা কোনো বিদেশীৰ বাবে এই ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''শিক্ষাৰ্থী ভিছা''': কোনো এক স্বীকৃত প্ৰতিষ্ঠানৰ নিয়মিত শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে অথবা গৱেষণাৰ উদ্দেশ্যে ভাৰতলৈ আহিব খোজা বিদেশী নাগৰিক এজনক পাঁচ বছৰৰ বাবে শিক্ষাৰ্থী ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''সাংবাদিক ভিছা''': গণমাধ্যম বা সাংবাদিক বিভাগৰ কোনো সাংবাদিক, চলচ্চিত্ৰৰ লগত জড়িত ব্যক্তি, ৰেডিঅ' তথা টেলিভিছন মাধ্যমৰ কোনো লোকক সৰ্বাধিক ছয় মাহৰ বাবে সাংবাদিক ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''ব্যৱসায়িক ভিছা''': শিল্প বা ব্যৱসায়, উদ্যোগ আদিৰ স্থাপনৰ সম্ভাৱনীয়তাৰ বিষয় সম্বন্ধে বা বাণিজ্যিক বা শিল্প জাতীয় পণ্য বিক্ৰী কৰিব খোজা বিদেশীসকলৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ বাবে ব্যৱসায়িক ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''মিছনাৰী ভিছা''': ভাৰতলৈ উভতি নহা অনা-আপত্তি প্ৰমাণ-পত্ৰ বহন নকৰা যিকোনো মিছনাৰী বিদেশীৰ বাবে সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰালয় বা বিভাগৰ অনুমতি ক্ৰমে মিছনাৰী ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''পৰ্বতাৰোহণ ভিছা''': পৰ্বতাৰোহী বিদেশীসকলৰ বাবে সংশ্লিষ্ট বিভাগৰ অনুমোদন পোৱাৰ পিছত পৰ্বতাৰোহণ ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''চেমিনাৰ ভিছা''': চৰকাৰী সংস্থা, সহায়কাৰী সংস্থাৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন, চেমিনাৰ ইত্যাদিত ভাগ ল'বৰ বাবে এই ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''গৱেষণা ভিছা''': গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ স্বীকৃতি বা খ্যাতি আৰু আবেদনকাৰীৰ যোগ্যতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি সৰ্বাধিক ৩ বছৰৰ বাবে এই ভিছা প্ৰদান কৰা যাব পাৰে। * '''চিকিৎসা বা চিকিৎসক ভিছা''': ভাৰতবৰ্ষত থকা চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাবৰ বাবে বা কোনো এজন বিদেশী চিকিৎসকক ভাৰ্ত গমণ কৰাবৰ বাবে সম্পূৰ্ণ এক বছৰৰ বাবে চিকিৎসা ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। * '''সৰ্বজনীন ভিছা''': সৰ্বজনীন ভিছা এক দীৰ্ঘকালীন ভিছা, যাক স্বয়ং গৃহ মন্ত্ৰালয়ে চিটিজেঞ্চ অফ ইণ্ডিয়া (চিঅ'আই) বহনকাৰী বিদেশীক প্ৰদান কৰে। * '''কূটনৈতিক বা চৰকাৰী বা ইউএন চৰকাৰী ভিছা''': কূটনীতিবিদ, নিজৰ দেশৰ অভিযানৰ বাবে নিযুক্ত বিষয়া, ভাৰতত নিযুক্ত থকা বিদেশী, [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]] বা ভাৰতত থকা কোনো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাত নিযুক্ত পাৰপত্ৰ ধাৰীৰ আৰু লগতে তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ কোনোৱে ধাৰণ কৰা যিকোনো পাৰপত্ৰৰ বিপৰীতে প্ৰদান কৰা ভিছাই হৈছে কূটনৈতিক ভিছা। বিদেশীসকলক প্ৰদান কৰা ভিছাসমূহ দেশখনৰ সকলো অঞ্চলতে প্ৰযোজ্য নহয়। কিছু সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ বাবে আন এখন সুৰক্ষিত এলেকাৰ পাৰ্মিটৰ প্ৰয়োজন হয়। এই পাৰ্মিট ৰাজ্য চৰকাৰৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা হয়। [[পাকিস্তান]]ৰ নাগৰিক আৰু পাকিস্তানী মূলৰ বিদেশীক সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ অনুমতি প্ৰদানৰ পাছতেহে ভিছা প্ৰদান কৰা হয় আৰু ভাৰত প্ৰৱেশ কৰাৰ ২৪ ঘণ্টাৰ ভিতৰত কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত তেওঁলোকে ভিছাৰ পঞ্জীয়ন কৰাটো বাধ্যতামূলক। এবাৰত কেৱল এজন [[চীন]]ৰ নাগৰিকৰবাবে তিনি মাহৰ বাবে বৈধ থকা পৰ্যটক ভিছা আৰু ব্যৱসায়িক ভিছা প্ৰদান কৰা হয়। তদুপৰি এই ভিছাৰ বৈধতা গৃহ মন্ত্ৰালয়ৰ দ্বাৰা আৰু তিনি মাহলৈ বৃদ্ধি কৰিব পৰা যায়। বিদ্যমান দ্বিপাক্ষীয় চুক্তি বা ব্যৱস্থাৰ ওপৰত বিবেচনা কৰি [[আফগানিস্তান]], [[আৰ্জেণ্টিনা]], [[বাংলাদেশ]], [[দক্ষিণ কোৰিয়া]], [[জামাইকা]], [[মালদ্বীপ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] আৰু [[উৰুগুৱে]] দেশৰ নাগৰিকৰ বাবে ভাৰতে বিনামূলীয়া ভিছা প্ৰদান কৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{commons category-inline|Visas|ভিছা}} * {{Wikivoyage|Visa|ভিছা}} * {{curlie|Recreation/Travel/Preparation/Passports_and_Visas}} [[শ্ৰেণী:নথিপত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভ্ৰমণ]] ge29sjw84f1p4mhpha3rj67qeh7s4vy 0 64069 622191 250400 2026-08-01T00:37:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622191 wikitext text/x-wiki {{taxobox | image = Coelognathus radiatus.jpg | image_caption = আক্ৰমাণাত্মক ভংগীত এটা ধুন্দুলীফেঁটী সাপ | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | subordo = [[Serpentes]] | familia = [[Colubridae]] | subfamilia = [[Faboideae]] | genus = ''[[Coelognathus]]'' | species = '''''C. radiatus''''' | binomial = ''Coelognathus radiatus'' | binomial_authority = ([[F. Boie]], 1827)<ref>https://www.biolib.cz/en/taxon/id58575/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211028170918/https://www.biolib.cz/en/taxon/id58575/ |date=2021-10-28 }} (Retrieved Feb. 18, 2010.)</ref> | synonyms ={{collapsible list|bullets = true |title=<small>সমাৰ্থক</small>| *''Coluber radiatus'' BOIE 1827| *''Coluber radiatus'' SCHLEGEL 1837: 135| *''Coluber quadrifasciatus'' CANTOR 1839| *''Tropidonotus quinque'' CANTOR 1839| *''Coelognathus radiata'' FITZINGER 1843| *''Elaphis radiatus'' DUMÉRIL 1853| *''Plagiodon radiata'' DUMÉRIL 1853| *''Compsosoma radiatum'' DUMÉRIL, BIBRON & DUMÉRIL 1854: 292| *''Elaphis (Compsosoma) radiatum'' BLEEKER 1857| *''Spilotes radiatus'' GÜNTHER 1858| *''Elaphis radiatus'' JAN 1863| *''Coluber radiatus'' BOULENGER 1894: 61| *''Coluber (Compsosoma) radiatus'' MÜLLER 1895: 203| *''Coluber radiatus'' WALL 1908: 327| *''Elaphe radiata'' BARBOUR 1912| *''Elaphe radiata'' POPE 1929| *''Coelognathus radiatus'' COCHRAN 1930| *''Elaphe radiata'' SMITH 1943| *''Elaphe radiata'' SCHULZ 1996: 219| *''Elaphe radiata'' MANTHEY & GROSSMANN 1997: 344| *''Elaphe radiata'' COX et al. 1998: 51| *''Elaphe radiata'' LAZELL et al. 1999| *''Elaphe radiata'' CHAN-ARD et al. 1999: 166| *''Coelognathus radiatus'' GUMPRECHT 2000| *''Coelognathus radiatus'' UTIGER et al. 2002| *''Elaphe radiata'' ZIEGLER 2002: 231| *''Coelognathus radiatus'' WINCHELL 2003| *''Coelognathus radiatus'' GUMPRECHT 2003| *''Elaphe radiata'' PAUWELS et al. 2003| *''Coelognathus radiata'' ZIEGLER et al. 2007| *''Elaphe radiatus'' MURTHY 2010 }} }} '''ধুন্দুলী ফেঁটী''' ({{Lang-en|radiated ratsnake}}, {{Lang|en|copperhead rat snake}} বা {{Lang|en|copper-headed trinket snake}}) {{Scn|Coelognathus radiatus}} হৈছে কলুব্ৰিডি [[পৰিয়াল (জীৱবিদ্যা)|পৰিয়াল]]ৰ অন্তৰ্গত এবিধ বিষহীন<ref>{{cite web|title=Coelognathus radiatus (Boie, 1827)|url=https://indiabiodiversity.org/species/show/278628|access-date=June 10, 2019|website=India Biodiversity Portal}}</ref> [[সাপ]]ৰ [[প্ৰজাতি (জীৱবিদ্যা)|প্ৰজাতি]]। ফেঁটীসাপৰ দৰে ফেঁট তুলি ই শত্ৰুৰ ফালে খেদা মাৰি আহে। কৃষকৰ বন্ধু সদৃশ এই সাপ সমগ্ৰ মানৱজাতিৰ বাবে উপকাৰী, কাৰণ ইয়াৰ প্ৰধান খাদ্য হৈছে [[নিগনি]]। == প্ৰকৃতি == ধুন্দুলী ফেঁটী সাধাৰণতে অতি আক্ৰমাণাত্মক প্ৰক়তিৰ। ইহঁতে নিজকে সুৰক্ষিত কৰাৰ সামৰ্থ্যৰ প্ৰতি অতি আত্মবিশ্বাসী। ফেঁটী আৰু অন্যান্য বিষধৰ সাপ ধৰিব বিচৰাসকলৰ বাবেও ইহঁত এক ভাল প্ৰশিক্ষক সৰ্প। == বিতৰণ == *[[ইণ্ডোনেছিয়া]] (সুমাত্ৰা, বাংকা, বৰ্নিও/ক'লমাণ্টন, [[জাভা]]), *[[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ব্ৰুণেই]] (মালয় আৰু পূৱ মালয়েছিয়া); বৰ্নিও, *[[চিংগাপুৰ]] দ্বীপ, *[[বাৰ্মা]] (মাৰ্মাৰ), *[[থাইলেণ্ড]] *[[লাউচ]], [[কম্বোডিয়া]], [[ভিয়েটনাম]], *[[জাপান]] (ৰয়ুকু দ্বীপপুঞ্জ), *[[ভাৰত]] ([[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মিয়াও - [[চাংলাং জিলা]], চেঁচা, চিম্পু, [[ইটানগৰ]] - [[পাপুম পাৰে জিলা]]), *[[বাংলাদেশ]], *দক্ষিণ [[চীন]] (ফজিয়ান, য়ুনান, গয়াংক্সি, ডংডং, [[হংকং]]), *[[নেপাল]]<ref>[http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Coelognathus&species=radiatus&search_param=%28%28genus%3D%27Coelognathus%27%2Cexact%29%29 ''Coelognathus radiatus'' (Boie, 1827)] The Reptile Database. (Retrieved 20 Sep. 2014)</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:সাপ]] ahqfzjlfbagei480lwcnmpydlqy59vq 0 80557 622148 616758 2026-07-31T15:33:52Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622148 wikitext text/x-wiki {{Machine Translation}} '''মুৰাদ টাকলা''' ({{lang-bn|মুব়াদ টাকলা}}) হৈছে ২০১০-ৰ দশকৰ পৰা<ref name="tbs">{{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/bangla/%E0%A6%AB%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0/news-details-76345|last=Hossain|first=Maruf|date=7 December 2021|newspaper=The Business Standard|lang=bn|title=‘মুৰাদ টাকলা’ কে?}}</ref> [[বাংলাদেশী]] কৌতুকত ব্যৱহৃত এটা বাক্যাংশ।<ref name="D">{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/online/the-legend-murad-takla-origin-examples-and-other-issues-1365298|title=The legend of 'Murad Takla': origin, examples and other issues|last=Hasan|first=Mahdi|date=22 February 2017|newspaper=The Daily Star}}</ref> ইয়াৰ দ্বাৰা লেটিন লিপি ব্যৱহাৰ কৰি, অনিচ্ছাকৃতভাৱে এক উদ্ভট বা অগতানুগতিক ধৰণে [[বাংলা]] শব্দ লিখাটোৱে তেওঁলোকৰ বাবে বিকৃত অৰ্থ সৃষ্টি কৰে যিসকল হ'ব বিচাৰে।<ref name="pa">{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/fun/%E0%A6%95%E0%A7%80%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%87-%E0%A6%8F%E0%A6%B2-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A6-%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A6%BE|last=Aziz Siyam|first=Samiul|date=8 December 2021|newspaper=Prothom Alo|title=কীভাবে এল ‘মুৰাদ টাকলা’?}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.jugantor.com/social-media/496910/%E0%A6%AF%E0%A7%87%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%87-%E0%A6%86%E0%A6%B8%E0%A6%B2%E0%A7%8B-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A6-%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A6%BE|date=11 December 2021|newspapee=Jugantor|lang=bn|title=যেভাবে আসলো ‘মুৰাদ টাকলা’}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|title=The Roman cloak of Bangla texts|url=https://www.newagebd.net/article/130788/the-roman-cloak-of-bangla-texts|access-date=2022-03-11|website=New Age|archivedate=2022-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220704225512/https://www.newagebd.net/article/130788/the-roman-cloak-of-bangla-texts|deadurl=yes}}</ref> ==ইতিহাস== ২০১২ চনত, ফেচবুকত এটা মন্তব্যই 'মুৰাদ টাকলা' নামটো জন্ম দিছিল।{{Efn|এই মন্তব্য জয়ন্ত কুমাৰ নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে কৰিছিল। মন্তব্যটো আছিল "{{transl|bn|Murad takla jukti dia kata bal, faltu pic dicos kan! Lakapora koira kata bal}}" ({{lang-as|‘‘যদি এটা শ্লেষ্মা আছে, তেন্তে যুক্তিৰে কওক, আপুনি কিয় এটা মুৰ্খ ছবি দিছিল? লিখক আৰু কথা পাতক’’|lit=}})। }} মন্তব্যটোত, মন্তব্যকাৰীজনে আনজন ব্যক্তিক যুক্তি দিবলৈ কয়। তেওঁ তাইক সুধিছিল যে ব্যক্তিজনৰ ফেচবুক প্ৰফাইলত কিয় এটা ভুৱা প্ৰ'ফাইল ছবি আছে। তেওঁ কিবা কোৱাৰ আগতে জানিবলৈ কওক।<ref name="dt">{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/feature/2018/11/19/murad-takla-turns-6-still-fighting-strong|title=Murad Takla turns 6, still fighting strong|date=19 November 2018|newspaper=Dhaka Tribune}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=প্ৰতিবেদন|first=নিজৰ|title=International Mother Language Day: মাতৃভাষাৰ শুদ্ধতা বজায় ৰাখতে ‘মুৰাদ টাকলা’ লড়ছে লড়বে|url=https://www.anandabazar.com/photogallery/international-mother-language-day-the-curious-case-of-murad-takla-dgtl-photogallery/cid/1330038|access-date=2022-03-11|website=[[আনন্দবজাৰ পত্ৰিকা]]}}</ref> মন্তব্যটোৰ স্ক্ৰীণশ্বটটো অনিচ্ছাকৃত হাঁহিৰ বাবে ফেচবুকত ভাইৰেল হৈছিল:<ref name="pa"/> মন্তব্যকাৰীজনে লিখিছিল "মুৰাদ টাকলা" ("যদি বঙালীত এটা মুৰোদ আছে") যাক তেওঁ "যদি আপোনাৰ সাহস আছে" বুজাবলৈ লিখিছিল। কিন্তু ইয়াৰ উচ্চাৰণৰ সৰল অৰ্থ হৈছে "মুৰাদ নামৰ এজন টাক মানুহ" (মুৰাদ টাকলা)।<ref>{{Cite news|url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/ghorar-dim/2014/05/24/87846|date=24 May 2014|newspaper=Kaler Kantho|lang=bn|title=প্ৰসঙ্গ \'মুৰাদ টাকলা\'}}</ref> লেটিন লিপিত বিকৃত বাংলা লিখা সকলক বুজাবলৈ এই বাক্যাংশৰ ব্যৱহাৰ জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল।<ref name="tbs"/> এই ঘটনাৰ পিছত,<ref name="dt"/> 'মুৰাদ টাকলা' নামৰ এটা ফেচবুক পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হৈছিল। পৃষ্ঠাটো লেটিন লিপিত বঙালী ভাষাত লিখা পোষ্টবোৰৰ স্ক্ৰীণশ্বট আপলোড কৰাৰ উদ্দেশ্যে কৰা হৈছে। পৃষ্ঠাটো সোনকালেই জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু মানুহে সঠিক বানান আৰু উচ্চাৰণৰ সৈতে বাংলা লিখাৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰিছিল। এই ফেচবুক পৃষ্ঠাটোৱে বাংলাদেশী নেটিজেনসকলক লেটিন আখৰত বাংলা লিখাৰ কুফলৰ বিষয়ে অৱগত কৰাত সফল হৈছে।<ref name="pa"/> বাংলাদেশী ৰাজনীতিবিদ মুৰাদ হাছানকো ইণ্টাৰনেট আৰু অন্যান্য ছ'চিয়েল মিডিয়াত সেই নামেৰে মাতি অনা হৈছিল,<ref>{{Cite web|author=Anis Alamgir|date=7 December 2021|lang=bn|title=তাৰ পদত্যাগ যথেষ্ট নয়|url=https://www.banglatribune.com/columns/716833/%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%A6%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%97-%E0%A6%AF%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%9F-%E0%A6%A8%E0%A7%9F|website=Bangla Tribune}}</ref> বিশেষকৈ এটা অশ্লীল ফোন কল ৰেকৰ্ড লিক হোৱাৰ বিতৰ্কৰ পিছত।<ref>{{Cite news|url=https://m.dailyinqilab.com/article/441970/%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%9F-%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A7%9F-%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B2-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A6-%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A8|date=7 December 2021|newspaper=Daily Inqilab|lang=bn|title=নেট দুনিয়ায় ভাইৰাল মুৰাদ হাসান}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsbangla24.com/news/170248/Criticism-of-Murad-also-spreads-obscenity|last=Mehedi|first=Tanzir|newspaper=News Bangla 24|lang=bn|title=মুৰাদকে সমালোচনাৰ ভাষাতেও ‘অশালীনতাৰ’ ছড়াছড়ি}}</ref> মুৰাদ হাছানৰ বিষয়ে আলোচনা আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে শব্দটোৰ বিষয়ে কিছু বিভ্ৰান্তি হৈছিল।<ref>{{Cite web|date=9 December 2021|lang=bn|title=‘মুৰাদ টাকলা’ৰ উৎপত্তি|url=https://www.jamuna.tv/news/295991|website=Jamuna TV}}</ref><ref name="new">{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/satireday/news/murad-takla-no-more-2914796|title=Murad Takla no more?|date=11 December 2021|newspaper=The Daily Star}}</ref><ref>{{cite AV media |people=Khan Alamin |date=9 December 2021 |title=মুৰাদ টাকলা শুধুমাত্ৰ ভাষা বিকৃতিৰ ফল! |trans-title=Murad Takla is only the result of language distortion! |type=News report |language=bn |access-date= |time= |location=Bangladesh |publisher=RTV |quote=বৰ্তমানে বাংলাদেশে আলোচিত নাম সাবেক তথ্য প্ৰতিমন্ত্ৰী ডা. মুৰাদ হাসান। তাৰ বিতৰ্কিত মন্তব্যেৰ প্ৰতিক্ৰিয়ায় নেটিজেনৰা অনেকেই তাকে মুৰাদ টাকলা অভিধায় ভূষিত কৰেছেন...}}</ref> ==অভিধান== টাকলা ভাষাত লিখা বাক্যৰ অৰ্থ বুজিবলৈ মুৰাদ টাকলা অভিধান ২০২০ চনত চিমু নাছেৰ আৰু পিয়ান-প্ৰভাৱিত পয়গম্বৰ দুয়োৰে সম্পাদকত্বত প্ৰকাশিত হৈছে।<ref name="pa"/> ==উদাহৰণ== {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:98%; margin:auto; background:#FFF; " ! টাকলা সংস্কৰণ ! আক্ষৰিক শব্দ ! আক্ষৰিক অৰ্থ ! প্ৰকৃত অৰ্থ ! উৎস |- | {{Transl|bn|Apnar sala kaman asa}} | আপনাৰ সালা কামান আসা? | আপুনি ভায়েক কেনে আছে? | আপোনাৰ পুত্ৰ কেনে আছে? | <ref name="D"/> |- | {{Transl|bn|Pritibi ghora}} | প্ৰিতিবি ঘোৰা | পৃথিৱীৰ ঘোঁৰা | পৃথিৱীখন ঘূৰাওক | <ref name="D" /> |- | guar bata | গুয়াৰ বটা | শৌচ পেষ্ট | জোৱাৰ | <ref name=":1"/> |- | {{Transl|bn|Tomay mane pade}} | তোমায় মানে পাদে | মোৰ তোমাক মনত ফাই | মোৰ তোমাক মনত আছে | <ref name="D" /> |- | {{Transl|bn|cok dia pani portase}} | কোক দিয়া পানি পৰতাসে | লিঙ্গৰ সৈতে পানী পিন্ধা | চকুত সৈতে পানী পিন্ধা | <ref name="dt"/> |- | Dora cola gala sobai vola jai kasa takla sobai mona raka atai jibon | ডোৰা কোলা গালা সবই ভোলা জয় কাসা টাকলা সোবাই মোনা ৰাকা আতাই জীবন | | যেতিয়া তেওঁলোক আঁতৰি যায়, সকলোৱে পাহৰি যায়। যেতিয়া আপুনি ওচৰত থাকে, সকলোৱে মনত ৰাখে যে এয়াই জীৱন। | <ref name=":2"/> |- | {{Transl|bn|gebonta pasa kala hoa gelo}} | গেবনটা পাসা কালা হোআ গেলো | জীৱন ক'লা গাধ হৈ পৰিল | মোৰ জীৱন এটা পাশাখেল হৈ পৰিছে | <ref name="dt" /> |- | Jakan rattri nijom nai coke gom, akla sonna gare, tomay mane pade Allah... tomay mane pade... | জাকান ৰাত্ৰী নিজম নাই ককে গম, একলা সন্না গাৰে, তোমায় মানে পাদে আল্লাহ, তোমায় মানে পাদে। | যেতিয়া ৰাতিটো গভীৰ হয় আৰু মোৰ ওপৰত ঘেঁহু নাথাকে, অকলে কুটিটোত, মই তোমাক মনত ৰাখিছো ঈশ্বৰ, মোৰ তোমাক মনত আছে। | যেতিয়া ৰাতিটো আন্ধাৰ হয়, মোৰ চকুত টোপনি নাথাকে, মই তোমাক ঈশ্বৰ বুলি ভাবো, মই তোমাৰ কথা ভাবো। | <ref name="D" /> |- | Happiness is Baby Vagina ke shower korano and dustami kora | হ্যাপিনেস ইজ বেবি ভ্যাজাইনা কে শাওয়াৰ কৰানো এণ্ড দুষ্টামি কৰা | সুখ হৈছে মোৰ কেঁচুৱা যোনিক গা ধুৱাবলৈ আৰু ইয়াক উপহাস কৰা। | সুখ হৈছে কেঁচুৱা ভতিজীয়ে গা ধোৱা আৰু দুষ্টতা কৰা। | <ref name="D" /> |- | geboner pode pode bada asbe kintu tomar calia gata hoba | | গেবনৰ গাধত বদা আচা থাকিব কিন্তু আপোনাৰ কালিয়া গাতাহোবা | জীৱনধাৰাত বাধা থাকিব, কিন্তু আপুনি আগবাঢ়ি থাকিব লাগিব।{{Efn|Calia (কালিয়া), Gebon (গেবন), Pode (পোঁদে), আৰু Asbe (আচবে) তেওঁলোকৰ বাবে কোনো আক্ষৰিক ভাৱে অনুবাদযোগ্য ইংৰাজী শব্দ নাই। অৱশ্যে, কালিয়া শব্দটো বাংলাভাষাত কেল (ক'লা)ৰ সমাৰ্থক। "মলদ্বাৰা" শব্দটো "মলদ্বাৰা" শব্দটোৰ বিকল্প। শব্দটো খজুৱাই চিনাক্ত কৰিব পাৰি। }} | <ref name="dt" /> |- | ame tomr pasa takla to vlo hoto | আমে তোমৰ পাসা টাকলা তো ভ্লো হোতো | মই তোমাৰ গাধত থাকিলে ভাল হ'লোহেঁতেন। | মই আপোনাৰ কাষত থাকিলে ভাল হ'ব। | <ref name=":0">{{Cite book|url=https://alnahian2003.github.io/muradtakla/|title=Murad Takla Dictionary|last=Nasser|first=Simu|last2=Mughdha Nabi|first2=Pian|year=2020}}</ref> |- | Aka Aka gura guri kerlam tar fucke eaka pik milan kamon hlo fed | আকা আকা গুঁড়া গুৰি কেৰলাম তাৰ ফাকে ইয়কা পিক মিলান কামন হ্লো ফেড | | মই অকলে ঘূৰি ফুৰিছিলো আৰু ফটো তুলি আছিলোঁ, আপুনি কেনে অনুভৱ কৰে, বন্ধুসকল? | <ref name=":0" /> |} == তথ্যউৎস == === টোকা === {{notelist}} === উদ্ধৃতি === {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Wikiquote-inline}} * {{Wiktionary-inline}} [[শ্ৰেণী:বঙালী ভাষা]] 9igzg5l7bx2xh4jkyrgc58rtk6sborv 622149 622148 2026-07-31T15:34:10Z Kandarpajit Kallol 6257 622149 wikitext text/x-wiki {{Machine Translation}} '''মুৰাদ টাকলা''' ({{lang-bn|মুব়াদ টাকলা}}) হৈছে ২০১০-ৰ দশকৰ পৰা<ref name="tbs">{{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/bangla/%E0%A6%AB%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0/news-details-76345|last=Hossain|first=Maruf|date=7 December 2021|newspaper=The Business Standard|lang=bn|title=‘মুৰাদ টাকলা’ কে?}}</ref> [[বাংলাদেশী]] কৌতুকত ব্যৱহৃত এটা বাক্যাংশ।<ref name="D">{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/online/the-legend-murad-takla-origin-examples-and-other-issues-1365298|title=The legend of 'Murad Takla': origin, examples and other issues|last=Hasan|first=Mahdi|date=22 February 2017|newspaper=The Daily Star}}</ref> ইয়াৰ দ্বাৰা লেটিন লিপি ব্যৱহাৰ কৰি, অনিচ্ছাকৃতভাৱে এক উদ্ভট বা অগতানুগতিক ধৰণে [[বাংলা]] শব্দ লিখাটোৱে তেওঁলোকৰ বাবে বিকৃত অৰ্থ সৃষ্টি কৰে যিসকল হ'ব বিচাৰে।<ref name="pa">{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/fun/%E0%A6%95%E0%A7%80%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%87-%E0%A6%8F%E0%A6%B2-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A6-%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A6%BE|last=Aziz Siyam|first=Samiul|date=8 December 2021|newspaper=Prothom Alo|title=কীভাবে এল ‘মুৰাদ টাকলা’?}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.jugantor.com/social-media/496910/%E0%A6%AF%E0%A7%87%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%87-%E0%A6%86%E0%A6%B8%E0%A6%B2%E0%A7%8B-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A6-%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A6%BE|date=11 December 2021|newspapee=Jugantor|lang=bn|title=যেভাবে আসলো ‘মুৰাদ টাকলা’}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|title=The Roman cloak of Bangla texts|url=https://www.newagebd.net/article/130788/the-roman-cloak-of-bangla-texts|access-date=2022-03-11|website=New Age|archivedate=2022-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220704225512/https://www.newagebd.net/article/130788/the-roman-cloak-of-bangla-texts|deadurl=yes}}</ref> ==ইতিহাস== ২০১২ চনত, [[ফেচবুক]]ত এটা মন্তব্যই 'মুৰাদ টাকলা' নামটো জন্ম দিছিল।{{Efn|এই মন্তব্য জয়ন্ত কুমাৰ নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে কৰিছিল। মন্তব্যটো আছিল "{{transl|bn|Murad takla jukti dia kata bal, faltu pic dicos kan! Lakapora koira kata bal}}" ({{lang-as|‘‘যদি এটা শ্লেষ্মা আছে, তেন্তে যুক্তিৰে কওক, আপুনি কিয় এটা মুৰ্খ ছবি দিছিল? লিখক আৰু কথা পাতক’’|lit=}})। }} মন্তব্যটোত, মন্তব্যকাৰীজনে আনজন ব্যক্তিক যুক্তি দিবলৈ কয়। তেওঁ তাইক সুধিছিল যে ব্যক্তিজনৰ ফেচবুক প্ৰফাইলত কিয় এটা ভুৱা প্ৰ'ফাইল ছবি আছে। তেওঁ কিবা কোৱাৰ আগতে জানিবলৈ কওক।<ref name="dt">{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/feature/2018/11/19/murad-takla-turns-6-still-fighting-strong|title=Murad Takla turns 6, still fighting strong|date=19 November 2018|newspaper=Dhaka Tribune}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=প্ৰতিবেদন|first=নিজৰ|title=International Mother Language Day: মাতৃভাষাৰ শুদ্ধতা বজায় ৰাখতে ‘মুৰাদ টাকলা’ লড়ছে লড়বে|url=https://www.anandabazar.com/photogallery/international-mother-language-day-the-curious-case-of-murad-takla-dgtl-photogallery/cid/1330038|access-date=2022-03-11|website=[[আনন্দবজাৰ পত্ৰিকা]]}}</ref> মন্তব্যটোৰ স্ক্ৰীণশ্বটটো অনিচ্ছাকৃত হাঁহিৰ বাবে ফেচবুকত ভাইৰেল হৈছিল:<ref name="pa"/> মন্তব্যকাৰীজনে লিখিছিল "মুৰাদ টাকলা" ("যদি বঙালীত এটা মুৰোদ আছে") যাক তেওঁ "যদি আপোনাৰ সাহস আছে" বুজাবলৈ লিখিছিল। কিন্তু ইয়াৰ উচ্চাৰণৰ সৰল অৰ্থ হৈছে "মুৰাদ নামৰ এজন টাক মানুহ" (মুৰাদ টাকলা)।<ref>{{Cite news|url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/ghorar-dim/2014/05/24/87846|date=24 May 2014|newspaper=Kaler Kantho|lang=bn|title=প্ৰসঙ্গ \'মুৰাদ টাকলা\'}}</ref> লেটিন লিপিত বিকৃত বাংলা লিখা সকলক বুজাবলৈ এই বাক্যাংশৰ ব্যৱহাৰ জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল।<ref name="tbs"/> এই ঘটনাৰ পিছত,<ref name="dt"/> 'মুৰাদ টাকলা' নামৰ এটা ফেচবুক পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হৈছিল। পৃষ্ঠাটো লেটিন লিপিত বঙালী ভাষাত লিখা পোষ্টবোৰৰ স্ক্ৰীণশ্বট আপলোড কৰাৰ উদ্দেশ্যে কৰা হৈছে। পৃষ্ঠাটো সোনকালেই জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু মানুহে সঠিক বানান আৰু উচ্চাৰণৰ সৈতে বাংলা লিখাৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰিছিল। এই ফেচবুক পৃষ্ঠাটোৱে বাংলাদেশী নেটিজেনসকলক লেটিন আখৰত বাংলা লিখাৰ কুফলৰ বিষয়ে অৱগত কৰাত সফল হৈছে।<ref name="pa"/> বাংলাদেশী ৰাজনীতিবিদ মুৰাদ হাছানকো ইণ্টাৰনেট আৰু অন্যান্য ছ'চিয়েল মিডিয়াত সেই নামেৰে মাতি অনা হৈছিল,<ref>{{Cite web|author=Anis Alamgir|date=7 December 2021|lang=bn|title=তাৰ পদত্যাগ যথেষ্ট নয়|url=https://www.banglatribune.com/columns/716833/%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%A6%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%97-%E0%A6%AF%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%9F-%E0%A6%A8%E0%A7%9F|website=Bangla Tribune}}</ref> বিশেষকৈ এটা অশ্লীল ফোন কল ৰেকৰ্ড লিক হোৱাৰ বিতৰ্কৰ পিছত।<ref>{{Cite news|url=https://m.dailyinqilab.com/article/441970/%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%9F-%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A7%9F-%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B2-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A6-%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A8|date=7 December 2021|newspaper=Daily Inqilab|lang=bn|title=নেট দুনিয়ায় ভাইৰাল মুৰাদ হাসান}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsbangla24.com/news/170248/Criticism-of-Murad-also-spreads-obscenity|last=Mehedi|first=Tanzir|newspaper=News Bangla 24|lang=bn|title=মুৰাদকে সমালোচনাৰ ভাষাতেও ‘অশালীনতাৰ’ ছড়াছড়ি}}</ref> মুৰাদ হাছানৰ বিষয়ে আলোচনা আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে শব্দটোৰ বিষয়ে কিছু বিভ্ৰান্তি হৈছিল।<ref>{{Cite web|date=9 December 2021|lang=bn|title=‘মুৰাদ টাকলা’ৰ উৎপত্তি|url=https://www.jamuna.tv/news/295991|website=Jamuna TV}}</ref><ref name="new">{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/satireday/news/murad-takla-no-more-2914796|title=Murad Takla no more?|date=11 December 2021|newspaper=The Daily Star}}</ref><ref>{{cite AV media |people=Khan Alamin |date=9 December 2021 |title=মুৰাদ টাকলা শুধুমাত্ৰ ভাষা বিকৃতিৰ ফল! |trans-title=Murad Takla is only the result of language distortion! |type=News report |language=bn |access-date= |time= |location=Bangladesh |publisher=RTV |quote=বৰ্তমানে বাংলাদেশে আলোচিত নাম সাবেক তথ্য প্ৰতিমন্ত্ৰী ডা. মুৰাদ হাসান। তাৰ বিতৰ্কিত মন্তব্যেৰ প্ৰতিক্ৰিয়ায় নেটিজেনৰা অনেকেই তাকে মুৰাদ টাকলা অভিধায় ভূষিত কৰেছেন...}}</ref> ==অভিধান== টাকলা ভাষাত লিখা বাক্যৰ অৰ্থ বুজিবলৈ মুৰাদ টাকলা অভিধান ২০২০ চনত চিমু নাছেৰ আৰু পিয়ান-প্ৰভাৱিত পয়গম্বৰ দুয়োৰে সম্পাদকত্বত প্ৰকাশিত হৈছে।<ref name="pa"/> ==উদাহৰণ== {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:98%; margin:auto; background:#FFF; " ! টাকলা সংস্কৰণ ! আক্ষৰিক শব্দ ! আক্ষৰিক অৰ্থ ! প্ৰকৃত অৰ্থ ! উৎস |- | {{Transl|bn|Apnar sala kaman asa}} | আপনাৰ সালা কামান আসা? | আপুনি ভায়েক কেনে আছে? | আপোনাৰ পুত্ৰ কেনে আছে? | <ref name="D"/> |- | {{Transl|bn|Pritibi ghora}} | প্ৰিতিবি ঘোৰা | পৃথিৱীৰ ঘোঁৰা | পৃথিৱীখন ঘূৰাওক | <ref name="D" /> |- | guar bata | গুয়াৰ বটা | শৌচ পেষ্ট | জোৱাৰ | <ref name=":1"/> |- | {{Transl|bn|Tomay mane pade}} | তোমায় মানে পাদে | মোৰ তোমাক মনত ফাই | মোৰ তোমাক মনত আছে | <ref name="D" /> |- | {{Transl|bn|cok dia pani portase}} | কোক দিয়া পানি পৰতাসে | লিঙ্গৰ সৈতে পানী পিন্ধা | চকুত সৈতে পানী পিন্ধা | <ref name="dt"/> |- | Dora cola gala sobai vola jai kasa takla sobai mona raka atai jibon | ডোৰা কোলা গালা সবই ভোলা জয় কাসা টাকলা সোবাই মোনা ৰাকা আতাই জীবন | | যেতিয়া তেওঁলোক আঁতৰি যায়, সকলোৱে পাহৰি যায়। যেতিয়া আপুনি ওচৰত থাকে, সকলোৱে মনত ৰাখে যে এয়াই জীৱন। | <ref name=":2"/> |- | {{Transl|bn|gebonta pasa kala hoa gelo}} | গেবনটা পাসা কালা হোআ গেলো | জীৱন ক'লা গাধ হৈ পৰিল | মোৰ জীৱন এটা পাশাখেল হৈ পৰিছে | <ref name="dt" /> |- | Jakan rattri nijom nai coke gom, akla sonna gare, tomay mane pade Allah... tomay mane pade... | জাকান ৰাত্ৰী নিজম নাই ককে গম, একলা সন্না গাৰে, তোমায় মানে পাদে আল্লাহ, তোমায় মানে পাদে। | যেতিয়া ৰাতিটো গভীৰ হয় আৰু মোৰ ওপৰত ঘেঁহু নাথাকে, অকলে কুটিটোত, মই তোমাক মনত ৰাখিছো ঈশ্বৰ, মোৰ তোমাক মনত আছে। | যেতিয়া ৰাতিটো আন্ধাৰ হয়, মোৰ চকুত টোপনি নাথাকে, মই তোমাক ঈশ্বৰ বুলি ভাবো, মই তোমাৰ কথা ভাবো। | <ref name="D" /> |- | Happiness is Baby Vagina ke shower korano and dustami kora | হ্যাপিনেস ইজ বেবি ভ্যাজাইনা কে শাওয়াৰ কৰানো এণ্ড দুষ্টামি কৰা | সুখ হৈছে মোৰ কেঁচুৱা যোনিক গা ধুৱাবলৈ আৰু ইয়াক উপহাস কৰা। | সুখ হৈছে কেঁচুৱা ভতিজীয়ে গা ধোৱা আৰু দুষ্টতা কৰা। | <ref name="D" /> |- | geboner pode pode bada asbe kintu tomar calia gata hoba | | গেবনৰ গাধত বদা আচা থাকিব কিন্তু আপোনাৰ কালিয়া গাতাহোবা | জীৱনধাৰাত বাধা থাকিব, কিন্তু আপুনি আগবাঢ়ি থাকিব লাগিব।{{Efn|Calia (কালিয়া), Gebon (গেবন), Pode (পোঁদে), আৰু Asbe (আচবে) তেওঁলোকৰ বাবে কোনো আক্ষৰিক ভাৱে অনুবাদযোগ্য ইংৰাজী শব্দ নাই। অৱশ্যে, কালিয়া শব্দটো বাংলাভাষাত কেল (ক'লা)ৰ সমাৰ্থক। "মলদ্বাৰা" শব্দটো "মলদ্বাৰা" শব্দটোৰ বিকল্প। শব্দটো খজুৱাই চিনাক্ত কৰিব পাৰি। }} | <ref name="dt" /> |- | ame tomr pasa takla to vlo hoto | আমে তোমৰ পাসা টাকলা তো ভ্লো হোতো | মই তোমাৰ গাধত থাকিলে ভাল হ'লোহেঁতেন। | মই আপোনাৰ কাষত থাকিলে ভাল হ'ব। | <ref name=":0">{{Cite book|url=https://alnahian2003.github.io/muradtakla/|title=Murad Takla Dictionary|last=Nasser|first=Simu|last2=Mughdha Nabi|first2=Pian|year=2020}}</ref> |- | Aka Aka gura guri kerlam tar fucke eaka pik milan kamon hlo fed | আকা আকা গুঁড়া গুৰি কেৰলাম তাৰ ফাকে ইয়কা পিক মিলান কামন হ্লো ফেড | | মই অকলে ঘূৰি ফুৰিছিলো আৰু ফটো তুলি আছিলোঁ, আপুনি কেনে অনুভৱ কৰে, বন্ধুসকল? | <ref name=":0" /> |} == তথ্যউৎস == === টোকা === {{notelist}} === উদ্ধৃতি === {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Wikiquote-inline}} * {{Wiktionary-inline}} [[শ্ৰেণী:বঙালী ভাষা]] kbabk9ye3i265mt8jmiz4qmn9yi3hyr 622150 622149 2026-07-31T15:34:34Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622150 wikitext text/x-wiki {{Machine Translation}} '''মুৰাদ টাকলা''' ({{lang-bn|মুব়াদ টাকলা}}) হৈছে ২০১০-ৰ দশকৰ পৰা<ref name="tbs">{{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/bangla/%E0%A6%AB%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0/news-details-76345|last=Hossain|first=Maruf|date=7 December 2021|newspaper=The Business Standard|lang=bn|title=‘মুৰাদ টাকলা’ কে?}}</ref> [[বাংলাদেশী]] কৌতুকত ব্যৱহৃত এটা বাক্যাংশ।<ref name="D">{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/online/the-legend-murad-takla-origin-examples-and-other-issues-1365298|title=The legend of 'Murad Takla': origin, examples and other issues|last=Hasan|first=Mahdi|date=22 February 2017|newspaper=The Daily Star}}</ref> ইয়াৰ দ্বাৰা [[লেটিন লিপি]] ব্যৱহাৰ কৰি, অনিচ্ছাকৃতভাৱে এক উদ্ভট বা অগতানুগতিক ধৰণে [[বাংলা]] শব্দ লিখাটোৱে তেওঁলোকৰ বাবে বিকৃত অৰ্থ সৃষ্টি কৰে যিসকল হ'ব বিচাৰে।<ref name="pa">{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/fun/%E0%A6%95%E0%A7%80%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%87-%E0%A6%8F%E0%A6%B2-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A6-%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A6%BE|last=Aziz Siyam|first=Samiul|date=8 December 2021|newspaper=Prothom Alo|title=কীভাবে এল ‘মুৰাদ টাকলা’?}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.jugantor.com/social-media/496910/%E0%A6%AF%E0%A7%87%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%87-%E0%A6%86%E0%A6%B8%E0%A6%B2%E0%A7%8B-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A6-%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A6%BE|date=11 December 2021|newspapee=Jugantor|lang=bn|title=যেভাবে আসলো ‘মুৰাদ টাকলা’}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|title=The Roman cloak of Bangla texts|url=https://www.newagebd.net/article/130788/the-roman-cloak-of-bangla-texts|access-date=2022-03-11|website=New Age|archivedate=2022-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220704225512/https://www.newagebd.net/article/130788/the-roman-cloak-of-bangla-texts|deadurl=yes}}</ref> ==ইতিহাস== ২০১২ চনত, [[ফেচবুক]]ত এটা মন্তব্যই 'মুৰাদ টাকলা' নামটো জন্ম দিছিল।{{Efn|এই মন্তব্য জয়ন্ত কুমাৰ নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে কৰিছিল। মন্তব্যটো আছিল "{{transl|bn|Murad takla jukti dia kata bal, faltu pic dicos kan! Lakapora koira kata bal}}" ({{lang-as|‘‘যদি এটা শ্লেষ্মা আছে, তেন্তে যুক্তিৰে কওক, আপুনি কিয় এটা মুৰ্খ ছবি দিছিল? লিখক আৰু কথা পাতক’’|lit=}})। }} মন্তব্যটোত, মন্তব্যকাৰীজনে আনজন ব্যক্তিক যুক্তি দিবলৈ কয়। তেওঁ তাইক সুধিছিল যে ব্যক্তিজনৰ ফেচবুক প্ৰফাইলত কিয় এটা ভুৱা প্ৰ'ফাইল ছবি আছে। তেওঁ কিবা কোৱাৰ আগতে জানিবলৈ কওক।<ref name="dt">{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/feature/2018/11/19/murad-takla-turns-6-still-fighting-strong|title=Murad Takla turns 6, still fighting strong|date=19 November 2018|newspaper=Dhaka Tribune}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=প্ৰতিবেদন|first=নিজৰ|title=International Mother Language Day: মাতৃভাষাৰ শুদ্ধতা বজায় ৰাখতে ‘মুৰাদ টাকলা’ লড়ছে লড়বে|url=https://www.anandabazar.com/photogallery/international-mother-language-day-the-curious-case-of-murad-takla-dgtl-photogallery/cid/1330038|access-date=2022-03-11|website=[[আনন্দবজাৰ পত্ৰিকা]]}}</ref> মন্তব্যটোৰ স্ক্ৰীণশ্বটটো অনিচ্ছাকৃত হাঁহিৰ বাবে ফেচবুকত ভাইৰেল হৈছিল:<ref name="pa"/> মন্তব্যকাৰীজনে লিখিছিল "মুৰাদ টাকলা" ("যদি বঙালীত এটা মুৰোদ আছে") যাক তেওঁ "যদি আপোনাৰ সাহস আছে" বুজাবলৈ লিখিছিল। কিন্তু ইয়াৰ উচ্চাৰণৰ সৰল অৰ্থ হৈছে "মুৰাদ নামৰ এজন টাক মানুহ" (মুৰাদ টাকলা)।<ref>{{Cite news|url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/ghorar-dim/2014/05/24/87846|date=24 May 2014|newspaper=Kaler Kantho|lang=bn|title=প্ৰসঙ্গ \'মুৰাদ টাকলা\'}}</ref> লেটিন লিপিত বিকৃত বাংলা লিখা সকলক বুজাবলৈ এই বাক্যাংশৰ ব্যৱহাৰ জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল।<ref name="tbs"/> এই ঘটনাৰ পিছত,<ref name="dt"/> 'মুৰাদ টাকলা' নামৰ এটা ফেচবুক পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হৈছিল। পৃষ্ঠাটো লেটিন লিপিত বঙালী ভাষাত লিখা পোষ্টবোৰৰ স্ক্ৰীণশ্বট আপলোড কৰাৰ উদ্দেশ্যে কৰা হৈছে। পৃষ্ঠাটো সোনকালেই জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু মানুহে সঠিক বানান আৰু উচ্চাৰণৰ সৈতে বাংলা লিখাৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰিছিল। এই ফেচবুক পৃষ্ঠাটোৱে বাংলাদেশী নেটিজেনসকলক লেটিন আখৰত বাংলা লিখাৰ কুফলৰ বিষয়ে অৱগত কৰাত সফল হৈছে।<ref name="pa"/> বাংলাদেশী ৰাজনীতিবিদ মুৰাদ হাছানকো ইণ্টাৰনেট আৰু অন্যান্য ছ'চিয়েল মিডিয়াত সেই নামেৰে মাতি অনা হৈছিল,<ref>{{Cite web|author=Anis Alamgir|date=7 December 2021|lang=bn|title=তাৰ পদত্যাগ যথেষ্ট নয়|url=https://www.banglatribune.com/columns/716833/%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%A6%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%97-%E0%A6%AF%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%9F-%E0%A6%A8%E0%A7%9F|website=Bangla Tribune}}</ref> বিশেষকৈ এটা অশ্লীল ফোন কল ৰেকৰ্ড লিক হোৱাৰ বিতৰ্কৰ পিছত।<ref>{{Cite news|url=https://m.dailyinqilab.com/article/441970/%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%9F-%E0%A6%A6%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A7%9F-%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B2-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A6-%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A8|date=7 December 2021|newspaper=Daily Inqilab|lang=bn|title=নেট দুনিয়ায় ভাইৰাল মুৰাদ হাসান}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsbangla24.com/news/170248/Criticism-of-Murad-also-spreads-obscenity|last=Mehedi|first=Tanzir|newspaper=News Bangla 24|lang=bn|title=মুৰাদকে সমালোচনাৰ ভাষাতেও ‘অশালীনতাৰ’ ছড়াছড়ি}}</ref> মুৰাদ হাছানৰ বিষয়ে আলোচনা আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে শব্দটোৰ বিষয়ে কিছু বিভ্ৰান্তি হৈছিল।<ref>{{Cite web|date=9 December 2021|lang=bn|title=‘মুৰাদ টাকলা’ৰ উৎপত্তি|url=https://www.jamuna.tv/news/295991|website=Jamuna TV}}</ref><ref name="new">{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/satireday/news/murad-takla-no-more-2914796|title=Murad Takla no more?|date=11 December 2021|newspaper=The Daily Star}}</ref><ref>{{cite AV media |people=Khan Alamin |date=9 December 2021 |title=মুৰাদ টাকলা শুধুমাত্ৰ ভাষা বিকৃতিৰ ফল! |trans-title=Murad Takla is only the result of language distortion! |type=News report |language=bn |access-date= |time= |location=Bangladesh |publisher=RTV |quote=বৰ্তমানে বাংলাদেশে আলোচিত নাম সাবেক তথ্য প্ৰতিমন্ত্ৰী ডা. মুৰাদ হাসান। তাৰ বিতৰ্কিত মন্তব্যেৰ প্ৰতিক্ৰিয়ায় নেটিজেনৰা অনেকেই তাকে মুৰাদ টাকলা অভিধায় ভূষিত কৰেছেন...}}</ref> ==অভিধান== টাকলা ভাষাত লিখা বাক্যৰ অৰ্থ বুজিবলৈ মুৰাদ টাকলা অভিধান ২০২০ চনত চিমু নাছেৰ আৰু পিয়ান-প্ৰভাৱিত পয়গম্বৰ দুয়োৰে সম্পাদকত্বত প্ৰকাশিত হৈছে।<ref name="pa"/> ==উদাহৰণ== {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:98%; margin:auto; background:#FFF; " ! টাকলা সংস্কৰণ ! আক্ষৰিক শব্দ ! আক্ষৰিক অৰ্থ ! প্ৰকৃত অৰ্থ ! উৎস |- | {{Transl|bn|Apnar sala kaman asa}} | আপনাৰ সালা কামান আসা? | আপুনি ভায়েক কেনে আছে? | আপোনাৰ পুত্ৰ কেনে আছে? | <ref name="D"/> |- | {{Transl|bn|Pritibi ghora}} | প্ৰিতিবি ঘোৰা | পৃথিৱীৰ ঘোঁৰা | পৃথিৱীখন ঘূৰাওক | <ref name="D" /> |- | guar bata | গুয়াৰ বটা | শৌচ পেষ্ট | জোৱাৰ | <ref name=":1"/> |- | {{Transl|bn|Tomay mane pade}} | তোমায় মানে পাদে | মোৰ তোমাক মনত ফাই | মোৰ তোমাক মনত আছে | <ref name="D" /> |- | {{Transl|bn|cok dia pani portase}} | কোক দিয়া পানি পৰতাসে | লিঙ্গৰ সৈতে পানী পিন্ধা | চকুত সৈতে পানী পিন্ধা | <ref name="dt"/> |- | Dora cola gala sobai vola jai kasa takla sobai mona raka atai jibon | ডোৰা কোলা গালা সবই ভোলা জয় কাসা টাকলা সোবাই মোনা ৰাকা আতাই জীবন | | যেতিয়া তেওঁলোক আঁতৰি যায়, সকলোৱে পাহৰি যায়। যেতিয়া আপুনি ওচৰত থাকে, সকলোৱে মনত ৰাখে যে এয়াই জীৱন। | <ref name=":2"/> |- | {{Transl|bn|gebonta pasa kala hoa gelo}} | গেবনটা পাসা কালা হোআ গেলো | জীৱন ক'লা গাধ হৈ পৰিল | মোৰ জীৱন এটা পাশাখেল হৈ পৰিছে | <ref name="dt" /> |- | Jakan rattri nijom nai coke gom, akla sonna gare, tomay mane pade Allah... tomay mane pade... | জাকান ৰাত্ৰী নিজম নাই ককে গম, একলা সন্না গাৰে, তোমায় মানে পাদে আল্লাহ, তোমায় মানে পাদে। | যেতিয়া ৰাতিটো গভীৰ হয় আৰু মোৰ ওপৰত ঘেঁহু নাথাকে, অকলে কুটিটোত, মই তোমাক মনত ৰাখিছো ঈশ্বৰ, মোৰ তোমাক মনত আছে। | যেতিয়া ৰাতিটো আন্ধাৰ হয়, মোৰ চকুত টোপনি নাথাকে, মই তোমাক ঈশ্বৰ বুলি ভাবো, মই তোমাৰ কথা ভাবো। | <ref name="D" /> |- | Happiness is Baby Vagina ke shower korano and dustami kora | হ্যাপিনেস ইজ বেবি ভ্যাজাইনা কে শাওয়াৰ কৰানো এণ্ড দুষ্টামি কৰা | সুখ হৈছে মোৰ কেঁচুৱা যোনিক গা ধুৱাবলৈ আৰু ইয়াক উপহাস কৰা। | সুখ হৈছে কেঁচুৱা ভতিজীয়ে গা ধোৱা আৰু দুষ্টতা কৰা। | <ref name="D" /> |- | geboner pode pode bada asbe kintu tomar calia gata hoba | | গেবনৰ গাধত বদা আচা থাকিব কিন্তু আপোনাৰ কালিয়া গাতাহোবা | জীৱনধাৰাত বাধা থাকিব, কিন্তু আপুনি আগবাঢ়ি থাকিব লাগিব।{{Efn|Calia (কালিয়া), Gebon (গেবন), Pode (পোঁদে), আৰু Asbe (আচবে) তেওঁলোকৰ বাবে কোনো আক্ষৰিক ভাৱে অনুবাদযোগ্য ইংৰাজী শব্দ নাই। অৱশ্যে, কালিয়া শব্দটো বাংলাভাষাত কেল (ক'লা)ৰ সমাৰ্থক। "মলদ্বাৰা" শব্দটো "মলদ্বাৰা" শব্দটোৰ বিকল্প। শব্দটো খজুৱাই চিনাক্ত কৰিব পাৰি। }} | <ref name="dt" /> |- | ame tomr pasa takla to vlo hoto | আমে তোমৰ পাসা টাকলা তো ভ্লো হোতো | মই তোমাৰ গাধত থাকিলে ভাল হ'লোহেঁতেন। | মই আপোনাৰ কাষত থাকিলে ভাল হ'ব। | <ref name=":0">{{Cite book|url=https://alnahian2003.github.io/muradtakla/|title=Murad Takla Dictionary|last=Nasser|first=Simu|last2=Mughdha Nabi|first2=Pian|year=2020}}</ref> |- | Aka Aka gura guri kerlam tar fucke eaka pik milan kamon hlo fed | আকা আকা গুঁড়া গুৰি কেৰলাম তাৰ ফাকে ইয়কা পিক মিলান কামন হ্লো ফেড | | মই অকলে ঘূৰি ফুৰিছিলো আৰু ফটো তুলি আছিলোঁ, আপুনি কেনে অনুভৱ কৰে, বন্ধুসকল? | <ref name=":0" /> |} == তথ্যউৎস == === টোকা === {{notelist}} === উদ্ধৃতি === {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Wikiquote-inline}} * {{Wiktionary-inline}} [[শ্ৰেণী:বঙালী ভাষা]] nyzzrwsl4e14bc7ucllz2pkpdbsubhm 0 84765 622210 385313 2026-08-01T02:33:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622210 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায় আদৰ্শ মহাবিদ্যালয় |logo = |image_name = Pandit Deendayal Upadhyaya Adarsha Mahavidyalaya.jpg |image_size = 250px |caption = |location = [[আমজোঙ্গা]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[অসম]], {{flagicon|IND}} [[ভাৰত]] |established = ২০১৭ |motto = |type = মহাবিদ্যালয় |principal = ড° নৱজ্যোতি শৰ্মা |president = |affiliations = [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |website={{URL|https://www.pduamamjonga.ac.in}} }} '''পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায় আদৰ্শ মহাবিদ্যালয়''' ({{lang-en|Pandit Deendayal Upadhyaya Adarsha Mahavidyalaya}}) অসমৰ গোৱালপাৰা জিলাৰ আমজোঙ্গাত অৱস্থিত এখন বিজ্ঞান শিক্ষাৰ প্ৰতিষ্ঠান।<ref name="College">{{cite web | url=https://www.sentinelassam.com/jobs-in-assam/assistant-professor-jobs-in-assam/pduam-amjonga-assistant-professor-librarian-amjonga-assam-job-recruitment-579061 | title=PDUAM Amjonga Recruitment 2022 - Assistant Professor, Librarian, Job Openings https://www.sentinelassam.com/jobs-in-assam/assistant-professor-jobs-in-assam/pduam-amjonga-assistant-professor-librarian-amjonga-assam-job-recruitment-579061 | publisher=Sentinelassam.com | date=19 Feb 2022 | accessdate=17 December 2022}}</ref> মহাবিদ্যালয়খন [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web | url=https://gauhati.ac.in/academic/establishments/college-development | title=Affiliated Colleges | publisher=Gauhati.ac.in | accessdate=17 December 2022 | archivedate=17 December 2022 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20221217123030/https://gauhati.ac.in/academic/establishments/college-development | deadurl=yes }}</ref> == নামকৰণ == ২০১৭ চনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ সহযোগত গোৱালপাৰা জিলাৰ আমজোঙ্গাত পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায় আদৰ্শ মহাবিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। এই শিক্ষানুষ্ঠানখনৰ নামকৰণ কৰা হয় দেশৰ এগৰাকী মহান চিন্তাবিদ, দাৰ্শনিক আৰু প্ৰখ্যাত সমাজবিজ্ঞানী [[দীনদয়াল উপাধ্যায়|পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায়ৰ]] নামেৰে।<ref name="College"/> == বিভাগ == * অসমীয়া * ইংৰাজী === বিজ্ঞান === * প্ৰাণী বিজ্ঞান * উদ্ভিদ বিজ্ঞান * ৰসায়ন বিদ্যা * পদাৰ্থ বিজ্ঞান * গণিত * কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{official website|https://www.pduamamjonga.ac.in}} * [https://heis-rusa.assam.gov.in/college-details/eyJpdiI6Im1iM0dkRFlIWFVudzI1ZGRNWTgza1E9PSIsInZhbHVlIjoiQUJhcXc3RHIyNFdPc0hVNit4N295M3dQejhtMVlcLzljTDJlZ0VGZkZlUWc9IiwibWFjIjoiZTRhOWE5Yjk1YTcxZmFjZWMxZTFkMTNlYzRiOGFhOGNhNDE4M2I2ZGQ1NzRkOTYyZWYyNGJmNjc3MDAyMGJlOCJ9 Pandit Deen Dayal Upadhyaya Adarsha Mahavidyalaya, Amjonga]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://www.pduamamjonga.ac.in/downloads/2020/06/03_PROSPECTUS_2020-21.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221217125354/https://www.pduamamjonga.ac.in/downloads/2020/06/03_PROSPECTUS_2020-21.pdf |date=2022-12-17 }} {{অসমৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ}} {{গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:গোৱালপাৰা জিলাৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] jg0ri2g7y81lrpb3h3k033axtd3zktk 0 84861 622229 551006 2026-08-01T04:21:25Z ~2026-42603-41 51010 /* সোণৰ উৎস সন্ধান */ Removed inactive links 622229 wikitext text/x-wiki অসমৰ মাটিত এসময়ত মূল্যবান ধাতু '''সোণৰ উৎপাদন''' ({{lang-en|Gold Production in Assam}}) হৈছিল৷ আহোম ৰাজত্বকালত সোণৰ উৎপাদন বা কমোৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰ্ম হিচাপে বিবেচিত হৈছিল৷<ref name="উদ্যোগ">{{cite book | title=A history Of Assam | publisher=EBH Publishers | author=Gait, Sir Edward | authorlink=Economic Conditions | year=2008 | pages=272 | isbn=978-93-86302-39-7}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ প্ৰায়বোৰ নদীত সোণ পোৱা গৈছিল আৰু সোণ আহৰণ, সোণৰ অলংকাৰ শিল্প আদিৰ লগত জড়িত হৈ বহু মানুহে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল৷ নদীসমূহৰ উৎসস্থানত সোণৰ খনি আছে বুলি বহুদিন ধৰি কিছু ভ্ৰান্ত কাহিনীৰো প্ৰচলন আছিল যদিও পৰৱৰ্তীকালত সেইবোৰ ভ্ৰান্তি আঁতৰি যায়৷ ==সোণৰ উৎস সন্ধান== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমৰ বহুকেইখন নদীৰ বালিত সোণৰ চেঁকুৰা পোৱা গৈছিল বাবে বহুতে নদীৰ উৎসস্থানত সোণৰ খনি আছে বুলি কল্পনা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ সন্ধানত বহু অভিযানো কৰা হৈছিল যদিও কোনো খনি আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল৷ অসমৰ নদীত পোৱা সোণৰ ৰহস্য ভেদ হৈছিল ১৯৬৮ চনত অসম সন্তান [[প্ৰণৱজ্যোতি ডেকা|ড° প্ৰণৱজ্যোতি ডেকাৰ]] অনুসন্ধানত৷ অৱশ্যে এই গৱেষণা বিভিন্ন কাৰণত স্বীকৃত নহ’ল৷<ref name="সোণ">{{cite book | title=সোণৰ চামুচ মুখত লৈ | publisher=বান্ধৱ | author=ডেকা, ড° প্ৰণৱজ্যোতি | year=২০১৬ | pages=২২২-২২৬}}</ref> ড° ডেকাৰ অনুসন্ধান আৰু গৱেষণাত প্ৰমাণ হৈছিল যে, অসমৰ নৈৰ বালিত পোৱা সোণৰ কণিকা প্ৰকৃততে ক্ৰ’মাইট আৰু মেগনেটাইট নামৰ অতি ক্ষাৰকীয় লাভাৰ মাজত থকা ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ কণিকা৷ ১৩ কৌটি বছৰ আগতে ক্ৰিটেচিয়াছ ভূতাত্বিক সময়ত আগ্নেয়গিৰি উদ্গীৰণৰ সময়ত এই ক্ৰ’মাইট আৰু মেগনেটাইটযুক্ত লাভাসমূহ [[ভাৰত]]-[[ম্যানমাৰ]]ৰ সীমান্তত [[পাটকাই]] হৈ সমগ্ৰ নিম্ন [[হিমালয়]] অঞ্চলত সিঁচৰতি হৈ পৰিছিল৷ পিছত যিবোৰ নদী এই অতিক্ষাৰকীয় লাভাৰ ওপৰেদি বৈ গৈছিল সেইবোৰে লাভাসমূহৰ ক্ষয়ীভৱন ঘটাই সোণৰ কণিকাবোৰ ভৈয়ামলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল৷ অতিক্ষাৰকীয় শিলত যে সোণ থাকিব পাৰে, সেই কথা ড° ডেকাই প্ৰমাণ কৰিছিল৷ অৱশ্যে তেওঁৰ প্ৰমাণে তেতিয়া বিশ্ব স্বীকৃতি নাপালে৷<ref name="অৰ্থ">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিছিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড°ৰক্তিম ৰঞ্জন | year=২০২২ | pages=৯০ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণোৱাল== অসমত সোণ আহৰণৰ সৈতে জড়িত লোকসকলক সোণোৱাল বোলা হয়৷ আহোম শাসন ব্যৱস্থাত [[খেল]] আৰু [[পাইক]] ব্যৱস্থাৰ প্ৰচলন আছিল৷ সোণোৱাল খেলত [[কছাৰী]], [[বিহিয়া]], [[কোঁচ]], [[কেওট]] আদি জাতৰ মানুহ আছিল৷ [[কছাৰী সোণোৱাল]]সকলে [[সোৱণশিৰী]]ত, বিহিয়া সোণোৱালসকলে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] নদীত, কেওট সোণোৱালসকলে [[বৰৈ]], [[বৰগাং]], [[পমা]], [[দিছৈ]] আদি নদীত সোণ কমোৱা কাম কৰিছিল৷ বিহিয়াসকলৰ বাদে আন সোণোৱালৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰত সোণ আহৰণৰ অধিকাৰ নাছিল৷<ref name="সোণোৱাল">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | year=১৯৮১ | pages=৪৯৪ | isbn=978-93-84733-87-2}}</ref> ==সোণ কমোৱা বা আহৰণ পদ্ধতি== নৈৰ যিটো পাৰে গৰা খহনীয়া হয়, তাৰ ঠিক বিপৰীত দিশত [[চট্]] পৰে৷ সোণোৱালসকলে সেই চটৰ বালি পৰীক্ষা কৰি [[বালিচন্দা]] দেখিলে তাত সোণ কমাবলৈ ঠিক কৰে আৰু সোণ-খপা সঁজুলি লৈ সোণ কমাবলৈ যায়৷ সোণ কমাবলৈ “দোৰণী’’ আৰু “লেহেতী’’ৰ প্ৰয়োজন হয়৷ চাৰিজন সোনোৱাল মিলি এটা পাইক হয় আৰু প্ৰতি পাইকৰ হাতত এখন দোৰণী থাকে৷ পোনতে পাইকৰ গোটে বাঁহৰ জোংমাৰি এডালেৰে ’চট’ত খোঁচ মাৰি চাই অলপ বালি তুলি আনে সোণৰ চেঁকুৰা থকা দেখিলে তাতে [[বহা]]সাজি সোণ খেপিবলৈ ধৰে৷ তেওঁলোকে পোনতে সূঁতিৰ দ ঠাইডোখৰ (সৰু হ’লে বালিৰে, ডাঙৰ হ’লে জেং-জাবৰেৰে) ভেঁটা মাৰে৷ তেনে কৰাত চটৰ ওপৰেদি সোঁতে পাক লৈ ওপৰৰ তৰপটো ধুই নিয়ে আৰু সোণৰ চেঁকুৰা মিহলি হৈ থকা তৰপটো উলিয়াই দিয়াৰ লগে লগে ভেঁটাবোৰ খুলি দিয়ে আৰু পানী আহি আকৌ আগৰ ঠাইত পৰেহি৷ এনে সময়তে লেহেতীৰে সোঁতে ধুই থোৱা বালিবোৰ কঢ়িয়াই আনি কুঁকি এটা থয়৷ তাৰপিছত সেই কুঁকিভৰ্তি বালি দোৰণীত বাকি দিয়ে৷ এজনে ফুটা কলহৰ জলাইদি পানী বাকী দি বালিখিনি ধুবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এজনে দোৰণীত হাত সুমুৱাই বালিবোৰ লৰাই-চৰাই দি বালিত মিহলি হৈ থকা জাবৰবোৰ আঁতৰাই থাকে৷ দোৰণীত পানী আৰু বালি ভৰ্তি হৈ গ’লে দোৰণীখন একতীয়াকৈ বাকি দিয়ে আৰু দোৰণীৰ তলত সোণমিহলি বালিখিনি ৰৈ যায়৷ তাৰপিছত, দোৰণীখনৰ চেপামৰা সুৰুঙাটোৰ মুখত [[কৌপাত]] এখন মেলি দি নিগৰি পৰা সোণ বালিৰ ওপৰত আকৌ [[কলহ]]ৰ জলাৰে পানী চটিয়াই দিয়ে৷ এনে কৰাত বালিবোৰ ওলাই যায় আৰু সোণখিনি কৌপাতত লাগি ধৰে৷ তাৰপিছত কৌপাতৰ পৰা সোণখিনি এৰুৱাই চুঙাত ভৰোৱা হয়৷ চুঙাত ভৰোৱা সোণখিনি পুনৰ দোৰণীত ঢলা হয় আৰু যিমান পৰিমাণৰ সোণ থাকে সিমান পৰিমাণৰ [[পাৰদ]] মিহলাই দি পানী ঢলা হয়৷ তেতিয়া সোণখিনি লদা বান্ধে৷ লদা বন্ধা সোণখিনি [[শামুক]]ৰ খোলাত ভৰাই জুইৰ ওপৰত দি তপতোৱা হয়৷ তাপ পালেই পাৰদখিনি উৰি যায় আৰু খোলাডোখৰ চূণ হয়৷ সোণৰ ভাঁজ-নিভাঁজ পৰীক্ষা কৰিবলৈ লদাটো পানীত পেলাই দি ডুব গ’লে নিভাঁজ আৰু ভাঁহি থাকিলে ভাঁজ থকা বলি ধৰা হয়৷ লদা বোকমাটিৰে লেও দি জুইত পুৰিলে তাৰ চকচকীয়া বৰণ ওলাই পৰে৷<ref name="সোণোৱাল"/><ref name="স্বৰ্ণ">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | authorlink=প্ৰাচীন অসমত সোণ কমোৱা পদ্ধতি | year=২০২২ | pages=১০ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref><ref name="অৰ্থ"/> ===লেহেতী=== লেহেতীখন কাঠৰ আৰু ধেনুভিৰীয়াকৈ সজা হয়৷ দীঘলে ডেৰহাত, পথালিয়ে এহাত৷ গাত পথালিকৈ চাৰিহতীয়া দীঘল নাল এডাল লগোৱা থাকে৷ ভিতৰৰ ফালে দুটা বিন্ধাৰ মাজেৰে দুডাল জৰী সুমুৱাই লৈ দুটা মানুহে জৰীত ধৰি লেহেতীখন বালিত চোঁচৰায়৷<ref name="সোণোৱাল"/> ===দোৰণী=== দোৰণীখন মাছ ধৰা [[চেপা]]টোৰ দৰে৷ কাঠেৰে নিৰ্মাণ কৰা দোৰণীখন দীঘলে তিনিহাত, পথালিয়ে এহাত আৰু ওখই এবেগেত৷ এমূৰে তিনিআঙুলমান বহল সুৰুঙা এটা থাকে৷ <ref name="সোণোৱাল"/> ===শিয়া=== দিনটোত ৪০-৫০ কুঁকি বালি দোৰণীত পেলাই ধোৱা হ’লে তাক শিয়া বোলে৷ এশিয়াত এৰতি সোণ কমাব পাৰিলেই সোণোৱালৰ মনত পৰিশ্ৰম সাৰ্থক হোৱাৰ আনন্দ জাগে৷<ref name="সোণোৱাল"/> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] l6fd8hjgrdj28e464umqre0rd6cbhk2 622230 622229 2026-08-01T04:25:15Z ~2026-42603-41 51010 /* সোণোৱাল */ Added citation s 622230 wikitext text/x-wiki অসমৰ মাটিত এসময়ত মূল্যবান ধাতু '''সোণৰ উৎপাদন''' ({{lang-en|Gold Production in Assam}}) হৈছিল৷ আহোম ৰাজত্বকালত সোণৰ উৎপাদন বা কমোৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰ্ম হিচাপে বিবেচিত হৈছিল৷<ref name="উদ্যোগ">{{cite book | title=A history Of Assam | publisher=EBH Publishers | author=Gait, Sir Edward | authorlink=Economic Conditions | year=2008 | pages=272 | isbn=978-93-86302-39-7}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ প্ৰায়বোৰ নদীত সোণ পোৱা গৈছিল আৰু সোণ আহৰণ, সোণৰ অলংকাৰ শিল্প আদিৰ লগত জড়িত হৈ বহু মানুহে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল৷ নদীসমূহৰ উৎসস্থানত সোণৰ খনি আছে বুলি বহুদিন ধৰি কিছু ভ্ৰান্ত কাহিনীৰো প্ৰচলন আছিল যদিও পৰৱৰ্তীকালত সেইবোৰ ভ্ৰান্তি আঁতৰি যায়৷ ==সোণৰ উৎস সন্ধান== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমৰ বহুকেইখন নদীৰ বালিত সোণৰ চেঁকুৰা পোৱা গৈছিল বাবে বহুতে নদীৰ উৎসস্থানত সোণৰ খনি আছে বুলি কল্পনা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ সন্ধানত বহু অভিযানো কৰা হৈছিল যদিও কোনো খনি আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল৷ অসমৰ নদীত পোৱা সোণৰ ৰহস্য ভেদ হৈছিল ১৯৬৮ চনত অসম সন্তান [[প্ৰণৱজ্যোতি ডেকা|ড° প্ৰণৱজ্যোতি ডেকাৰ]] অনুসন্ধানত৷ অৱশ্যে এই গৱেষণা বিভিন্ন কাৰণত স্বীকৃত নহ’ল৷<ref name="সোণ">{{cite book | title=সোণৰ চামুচ মুখত লৈ | publisher=বান্ধৱ | author=ডেকা, ড° প্ৰণৱজ্যোতি | year=২০১৬ | pages=২২২-২২৬}}</ref> ড° ডেকাৰ অনুসন্ধান আৰু গৱেষণাত প্ৰমাণ হৈছিল যে, অসমৰ নৈৰ বালিত পোৱা সোণৰ কণিকা প্ৰকৃততে ক্ৰ’মাইট আৰু মেগনেটাইট নামৰ অতি ক্ষাৰকীয় লাভাৰ মাজত থকা ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ কণিকা৷ ১৩ কৌটি বছৰ আগতে ক্ৰিটেচিয়াছ ভূতাত্বিক সময়ত আগ্নেয়গিৰি উদ্গীৰণৰ সময়ত এই ক্ৰ’মাইট আৰু মেগনেটাইটযুক্ত লাভাসমূহ [[ভাৰত]]-[[ম্যানমাৰ]]ৰ সীমান্তত [[পাটকাই]] হৈ সমগ্ৰ নিম্ন [[হিমালয়]] অঞ্চলত সিঁচৰতি হৈ পৰিছিল৷ পিছত যিবোৰ নদী এই অতিক্ষাৰকীয় লাভাৰ ওপৰেদি বৈ গৈছিল সেইবোৰে লাভাসমূহৰ ক্ষয়ীভৱন ঘটাই সোণৰ কণিকাবোৰ ভৈয়ামলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল৷ অতিক্ষাৰকীয় শিলত যে সোণ থাকিব পাৰে, সেই কথা ড° ডেকাই প্ৰমাণ কৰিছিল৷ অৱশ্যে তেওঁৰ প্ৰমাণে তেতিয়া বিশ্ব স্বীকৃতি নাপালে৷<ref name="অৰ্থ">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিছিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড°ৰক্তিম ৰঞ্জন | year=২০২২ | pages=৯০ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণোৱাল== অসমত সোণ আহৰণৰ সৈতে জড়িত লোকসকলক সোণোৱাল বোলা হয়৷ আহোম শাসন ব্যৱস্থাত [[খেল]] আৰু [[পাইক]] ব্যৱস্থাৰ প্ৰচলন আছিল৷ সোণোৱাল খেলত [[কছাৰী]], বিহিয়া ([[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ]] এটি বংশ{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>), [[কোঁচ]], কেওট আদি জাতৰ মানুহ আছিল৷ কছাৰী সোণোৱাল সকলে সোৱণশিৰীত, বিহিয়া সোণোৱালসকলে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] নদীত, কেওট সোণোৱালসকলে বুৰৈ, [[বৰগাং]], পমা, দিছৈ আদি নদীত সোণ কমোৱা কাম কৰিছিল৷ বিহিয়া সকলৰ বাদে আন সোণোৱালৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰত সোণ আহৰণৰ অধিকাৰ নাছিল৷<ref name="সোণোৱাল">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | year=১৯৮১ | pages=৪৯৪ | isbn=978-93-84733-87-2}}</ref> ==সোণ কমোৱা বা আহৰণ পদ্ধতি== নৈৰ যিটো পাৰে গৰা খহনীয়া হয়, তাৰ ঠিক বিপৰীত দিশত [[চট্]] পৰে৷ সোণোৱালসকলে সেই চটৰ বালি পৰীক্ষা কৰি [[বালিচন্দা]] দেখিলে তাত সোণ কমাবলৈ ঠিক কৰে আৰু সোণ-খপা সঁজুলি লৈ সোণ কমাবলৈ যায়৷ সোণ কমাবলৈ “দোৰণী’’ আৰু “লেহেতী’’ৰ প্ৰয়োজন হয়৷ চাৰিজন সোনোৱাল মিলি এটা পাইক হয় আৰু প্ৰতি পাইকৰ হাতত এখন দোৰণী থাকে৷ পোনতে পাইকৰ গোটে বাঁহৰ জোংমাৰি এডালেৰে ’চট’ত খোঁচ মাৰি চাই অলপ বালি তুলি আনে সোণৰ চেঁকুৰা থকা দেখিলে তাতে [[বহা]]সাজি সোণ খেপিবলৈ ধৰে৷ তেওঁলোকে পোনতে সূঁতিৰ দ ঠাইডোখৰ (সৰু হ’লে বালিৰে, ডাঙৰ হ’লে জেং-জাবৰেৰে) ভেঁটা মাৰে৷ তেনে কৰাত চটৰ ওপৰেদি সোঁতে পাক লৈ ওপৰৰ তৰপটো ধুই নিয়ে আৰু সোণৰ চেঁকুৰা মিহলি হৈ থকা তৰপটো উলিয়াই দিয়াৰ লগে লগে ভেঁটাবোৰ খুলি দিয়ে আৰু পানী আহি আকৌ আগৰ ঠাইত পৰেহি৷ এনে সময়তে লেহেতীৰে সোঁতে ধুই থোৱা বালিবোৰ কঢ়িয়াই আনি কুঁকি এটা থয়৷ তাৰপিছত সেই কুঁকিভৰ্তি বালি দোৰণীত বাকি দিয়ে৷ এজনে ফুটা কলহৰ জলাইদি পানী বাকী দি বালিখিনি ধুবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এজনে দোৰণীত হাত সুমুৱাই বালিবোৰ লৰাই-চৰাই দি বালিত মিহলি হৈ থকা জাবৰবোৰ আঁতৰাই থাকে৷ দোৰণীত পানী আৰু বালি ভৰ্তি হৈ গ’লে দোৰণীখন একতীয়াকৈ বাকি দিয়ে আৰু দোৰণীৰ তলত সোণমিহলি বালিখিনি ৰৈ যায়৷ তাৰপিছত, দোৰণীখনৰ চেপামৰা সুৰুঙাটোৰ মুখত [[কৌপাত]] এখন মেলি দি নিগৰি পৰা সোণ বালিৰ ওপৰত আকৌ [[কলহ]]ৰ জলাৰে পানী চটিয়াই দিয়ে৷ এনে কৰাত বালিবোৰ ওলাই যায় আৰু সোণখিনি কৌপাতত লাগি ধৰে৷ তাৰপিছত কৌপাতৰ পৰা সোণখিনি এৰুৱাই চুঙাত ভৰোৱা হয়৷ চুঙাত ভৰোৱা সোণখিনি পুনৰ দোৰণীত ঢলা হয় আৰু যিমান পৰিমাণৰ সোণ থাকে সিমান পৰিমাণৰ [[পাৰদ]] মিহলাই দি পানী ঢলা হয়৷ তেতিয়া সোণখিনি লদা বান্ধে৷ লদা বন্ধা সোণখিনি [[শামুক]]ৰ খোলাত ভৰাই জুইৰ ওপৰত দি তপতোৱা হয়৷ তাপ পালেই পাৰদখিনি উৰি যায় আৰু খোলাডোখৰ চূণ হয়৷ সোণৰ ভাঁজ-নিভাঁজ পৰীক্ষা কৰিবলৈ লদাটো পানীত পেলাই দি ডুব গ’লে নিভাঁজ আৰু ভাঁহি থাকিলে ভাঁজ থকা বলি ধৰা হয়৷ লদা বোকমাটিৰে লেও দি জুইত পুৰিলে তাৰ চকচকীয়া বৰণ ওলাই পৰে৷<ref name="সোণোৱাল"/><ref name="স্বৰ্ণ">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | authorlink=প্ৰাচীন অসমত সোণ কমোৱা পদ্ধতি | year=২০২২ | pages=১০ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref><ref name="অৰ্থ"/> ===লেহেতী=== লেহেতীখন কাঠৰ আৰু ধেনুভিৰীয়াকৈ সজা হয়৷ দীঘলে ডেৰহাত, পথালিয়ে এহাত৷ গাত পথালিকৈ চাৰিহতীয়া দীঘল নাল এডাল লগোৱা থাকে৷ ভিতৰৰ ফালে দুটা বিন্ধাৰ মাজেৰে দুডাল জৰী সুমুৱাই লৈ দুটা মানুহে জৰীত ধৰি লেহেতীখন বালিত চোঁচৰায়৷<ref name="সোণোৱাল"/> ===দোৰণী=== দোৰণীখন মাছ ধৰা [[চেপা]]টোৰ দৰে৷ কাঠেৰে নিৰ্মাণ কৰা দোৰণীখন দীঘলে তিনিহাত, পথালিয়ে এহাত আৰু ওখই এবেগেত৷ এমূৰে তিনিআঙুলমান বহল সুৰুঙা এটা থাকে৷ <ref name="সোণোৱাল"/> ===শিয়া=== দিনটোত ৪০-৫০ কুঁকি বালি দোৰণীত পেলাই ধোৱা হ’লে তাক শিয়া বোলে৷ এশিয়াত এৰতি সোণ কমাব পাৰিলেই সোণোৱালৰ মনত পৰিশ্ৰম সাৰ্থক হোৱাৰ আনন্দ জাগে৷<ref name="সোণোৱাল"/> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] 7a7af6vwtym1r5diix5fj9xmgdgso43 622231 622230 2026-08-01T04:30:29Z ~2026-42603-41 51010 Added sources 622231 wikitext text/x-wiki অসমৰ মাটিত এসময়ত মূল্যবান ধাতু '''সোণৰ উৎপাদন''' ({{lang-en|Gold Production in Assam}}) হৈছিল৷ আহোম ৰাজত্বকালত সোণৰ উৎপাদন বা কমোৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰ্ম হিচাপে বিবেচিত হৈছিল৷<ref name="উদ্যোগ">{{cite book | title=A history Of Assam | publisher=EBH Publishers | author=Gait, Sir Edward | year=2008 | pages=272 | isbn=978-93-86302-39-7}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ প্ৰায়বোৰ নদীত সোণ পোৱা গৈছিল আৰু সোণ আহৰণ, সোণৰ অলংকাৰ শিল্প আদিৰ লগত জড়িত হৈ বহু মানুহে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল৷ নদীসমূহৰ উৎসস্থানত সোণৰ খনি আছে বুলি বহুদিন ধৰি কিছু ভ্ৰান্ত কাহিনীৰো প্ৰচলন আছিল যদিও পৰৱৰ্তীকালত সেইবোৰ ভ্ৰান্তি আঁতৰি যায়৷ ==সোণৰ উৎস সন্ধান== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমৰ বহুকেইখন নদীৰ বালিত সোণৰ চেঁকুৰা পোৱা গৈছিল বাবে বহুতে নদীৰ উৎসস্থানত সোণৰ খনি আছে বুলি কল্পনা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ সন্ধানত বহু অভিযানো কৰা হৈছিল যদিও কোনো খনি আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল৷ অসমৰ নদীত পোৱা সোণৰ ৰহস্য ভেদ হৈছিল ১৯৬৮ চনত অসম সন্তান [[প্ৰণৱজ্যোতি ডেকা|ড° প্ৰণৱজ্যোতি ডেকাৰ]] অনুসন্ধানত৷ অৱশ্যে এই গৱেষণা বিভিন্ন কাৰণত স্বীকৃত নহ’ল৷<ref name="সোণ">{{cite book | title=সোণৰ চামুচ মুখত লৈ | publisher=বান্ধৱ | author=ডেকা, ড° প্ৰণৱজ্যোতি | year=২০১৬ | pages=২২২-২২৬}}</ref> ড° ডেকাৰ অনুসন্ধান আৰু গৱেষণাত প্ৰমাণ হৈছিল যে, অসমৰ নৈৰ বালিত পোৱা সোণৰ কণিকা প্ৰকৃততে ক্ৰ’মাইট আৰু মেগনেটাইট নামৰ অতি ক্ষাৰকীয় লাভাৰ মাজত থকা ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ কণিকা৷ ১৩ কৌটি বছৰ আগতে ক্ৰিটেচিয়াছ ভূতাত্বিক সময়ত আগ্নেয়গিৰি উদ্গীৰণৰ সময়ত এই ক্ৰ’মাইট আৰু মেগনেটাইটযুক্ত লাভাসমূহ [[ভাৰত]]-[[ম্যানমাৰ]]ৰ সীমান্তত [[পাটকাই]] হৈ সমগ্ৰ নিম্ন [[হিমালয়]] অঞ্চলত সিঁচৰতি হৈ পৰিছিল৷ পিছত যিবোৰ নদী এই অতিক্ষাৰকীয় লাভাৰ ওপৰেদি বৈ গৈছিল সেইবোৰে লাভাসমূহৰ ক্ষয়ীভৱন ঘটাই সোণৰ কণিকাবোৰ ভৈয়ামলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল৷ অতিক্ষাৰকীয় শিলত যে সোণ থাকিব পাৰে, সেই কথা ড° ডেকাই প্ৰমাণ কৰিছিল৷ অৱশ্যে তেওঁৰ প্ৰমাণে তেতিয়া বিশ্ব স্বীকৃতি নাপালে৷<ref name="অৰ্থ">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিছিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড°ৰক্তিম ৰঞ্জন | year=২০২২ | pages=৯০ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণোৱাল== অসমত সোণ আহৰণৰ সৈতে জড়িত লোকসকলক সোণোৱাল বোলা হয়৷ আহোম শাসন ব্যৱস্থাত [[খেল]] আৰু [[পাইক]] ব্যৱস্থাৰ প্ৰচলন আছিল৷ সোণোৱাল খেলত [[কছাৰী]], বিহিয়া ([[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ]] এটি বংশ <ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |page=468|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.}}</ref>), [[কোঁচ]], কেওট আদি জাতৰ মানুহ আছিল৷ কছাৰী সোণোৱাল সকলে সোৱণশিৰীত, বিহিয়া সোণোৱালসকলে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] নদীত, কেওট সোণোৱালসকলে বুৰৈ, [[বৰগাং]], পমা, দিছৈ আদি নদীত সোণ কমোৱা কাম কৰিছিল৷ বিহিয়া সকলৰ বাদে আন সোণোৱালৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰত সোণ আহৰণৰ অধিকাৰ নাছিল৷<ref name="সোণোৱাল">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | year=১৯৮১ | pages=৪৯৪ | isbn=978-93-84733-87-2}}</ref> ==সোণ কমোৱা বা আহৰণ পদ্ধতি== নৈৰ যিটো পাৰে গৰা খহনীয়া হয়, তাৰ ঠিক বিপৰীত দিশত [[চট্]] পৰে৷ সোণোৱালসকলে সেই চটৰ বালি পৰীক্ষা কৰি [[বালিচন্দা]] দেখিলে তাত সোণ কমাবলৈ ঠিক কৰে আৰু সোণ-খপা সঁজুলি লৈ সোণ কমাবলৈ যায়৷ সোণ কমাবলৈ “দোৰণী’’ আৰু “লেহেতী’’ৰ প্ৰয়োজন হয়৷ চাৰিজন সোনোৱাল মিলি এটা পাইক হয় আৰু প্ৰতি পাইকৰ হাতত এখন দোৰণী থাকে৷ পোনতে পাইকৰ গোটে বাঁহৰ জোংমাৰি এডালেৰে ’চট’ত খোঁচ মাৰি চাই অলপ বালি তুলি আনে সোণৰ চেঁকুৰা থকা দেখিলে তাতে [[বহা]]সাজি সোণ খেপিবলৈ ধৰে৷ তেওঁলোকে পোনতে সূঁতিৰ দ ঠাইডোখৰ (সৰু হ’লে বালিৰে, ডাঙৰ হ’লে জেং-জাবৰেৰে) ভেঁটা মাৰে৷ তেনে কৰাত চটৰ ওপৰেদি সোঁতে পাক লৈ ওপৰৰ তৰপটো ধুই নিয়ে আৰু সোণৰ চেঁকুৰা মিহলি হৈ থকা তৰপটো উলিয়াই দিয়াৰ লগে লগে ভেঁটাবোৰ খুলি দিয়ে আৰু পানী আহি আকৌ আগৰ ঠাইত পৰেহি৷ এনে সময়তে লেহেতীৰে সোঁতে ধুই থোৱা বালিবোৰ কঢ়িয়াই আনি কুঁকি এটা থয়৷ তাৰপিছত সেই কুঁকিভৰ্তি বালি দোৰণীত বাকি দিয়ে৷ এজনে ফুটা কলহৰ জলাইদি পানী বাকী দি বালিখিনি ধুবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এজনে দোৰণীত হাত সুমুৱাই বালিবোৰ লৰাই-চৰাই দি বালিত মিহলি হৈ থকা জাবৰবোৰ আঁতৰাই থাকে৷ দোৰণীত পানী আৰু বালি ভৰ্তি হৈ গ’লে দোৰণীখন একতীয়াকৈ বাকি দিয়ে আৰু দোৰণীৰ তলত সোণমিহলি বালিখিনি ৰৈ যায়৷ তাৰপিছত, দোৰণীখনৰ চেপামৰা সুৰুঙাটোৰ মুখত [[কৌপাত]] এখন মেলি দি নিগৰি পৰা সোণ বালিৰ ওপৰত আকৌ [[কলহ]]ৰ জলাৰে পানী চটিয়াই দিয়ে৷ এনে কৰাত বালিবোৰ ওলাই যায় আৰু সোণখিনি কৌপাতত লাগি ধৰে৷ তাৰপিছত কৌপাতৰ পৰা সোণখিনি এৰুৱাই চুঙাত ভৰোৱা হয়৷ চুঙাত ভৰোৱা সোণখিনি পুনৰ দোৰণীত ঢলা হয় আৰু যিমান পৰিমাণৰ সোণ থাকে সিমান পৰিমাণৰ [[পাৰদ]] মিহলাই দি পানী ঢলা হয়৷ তেতিয়া সোণখিনি লদা বান্ধে৷ লদা বন্ধা সোণখিনি [[শামুক]]ৰ খোলাত ভৰাই জুইৰ ওপৰত দি তপতোৱা হয়৷ তাপ পালেই পাৰদখিনি উৰি যায় আৰু খোলাডোখৰ চূণ হয়৷ সোণৰ ভাঁজ-নিভাঁজ পৰীক্ষা কৰিবলৈ লদাটো পানীত পেলাই দি ডুব গ’লে নিভাঁজ আৰু ভাঁহি থাকিলে ভাঁজ থকা বলি ধৰা হয়৷ লদা বোকমাটিৰে লেও দি জুইত পুৰিলে তাৰ চকচকীয়া বৰণ ওলাই পৰে৷<ref name="সোণোৱাল"/><ref name="স্বৰ্ণ">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | authorlink=প্ৰাচীন অসমত সোণ কমোৱা পদ্ধতি | year=২০২২ | pages=১০ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref><ref name="অৰ্থ"/> ===লেহেতী=== লেহেতীখন কাঠৰ আৰু ধেনুভিৰীয়াকৈ সজা হয়৷ দীঘলে ডেৰহাত, পথালিয়ে এহাত৷ গাত পথালিকৈ চাৰিহতীয়া দীঘল নাল এডাল লগোৱা থাকে৷ ভিতৰৰ ফালে দুটা বিন্ধাৰ মাজেৰে দুডাল জৰী সুমুৱাই লৈ দুটা মানুহে জৰীত ধৰি লেহেতীখন বালিত চোঁচৰায়৷<ref name="সোণোৱাল"/> ===দোৰণী=== দোৰণীখন মাছ ধৰা [[চেপা]]টোৰ দৰে৷ কাঠেৰে নিৰ্মাণ কৰা দোৰণীখন দীঘলে তিনিহাত, পথালিয়ে এহাত আৰু ওখই এবেগেত৷ এমূৰে তিনিআঙুলমান বহল সুৰুঙা এটা থাকে৷ <ref name="সোণোৱাল"/> ===শিয়া=== দিনটোত ৪০-৫০ কুঁকি বালি দোৰণীত পেলাই ধোৱা হ’লে তাক শিয়া বোলে৷ এশিয়াত এৰতি সোণ কমাব পাৰিলেই সোণোৱালৰ মনত পৰিশ্ৰম সাৰ্থক হোৱাৰ আনন্দ জাগে৷<ref name="সোণোৱাল"/> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] dq5gvalj5wzh23gi8uz7zyjp5eeiz4c 622233 622231 2026-08-01T04:31:42Z ~2026-42603-41 51010 /* সোণ কমোৱা বা আহৰণ পদ্ধতি */ 622233 wikitext text/x-wiki অসমৰ মাটিত এসময়ত মূল্যবান ধাতু '''সোণৰ উৎপাদন''' ({{lang-en|Gold Production in Assam}}) হৈছিল৷ আহোম ৰাজত্বকালত সোণৰ উৎপাদন বা কমোৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰ্ম হিচাপে বিবেচিত হৈছিল৷<ref name="উদ্যোগ">{{cite book | title=A history Of Assam | publisher=EBH Publishers | author=Gait, Sir Edward | year=2008 | pages=272 | isbn=978-93-86302-39-7}}</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ প্ৰায়বোৰ নদীত সোণ পোৱা গৈছিল আৰু সোণ আহৰণ, সোণৰ অলংকাৰ শিল্প আদিৰ লগত জড়িত হৈ বহু মানুহে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল৷ নদীসমূহৰ উৎসস্থানত সোণৰ খনি আছে বুলি বহুদিন ধৰি কিছু ভ্ৰান্ত কাহিনীৰো প্ৰচলন আছিল যদিও পৰৱৰ্তীকালত সেইবোৰ ভ্ৰান্তি আঁতৰি যায়৷ ==সোণৰ উৎস সন্ধান== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমৰ বহুকেইখন নদীৰ বালিত সোণৰ চেঁকুৰা পোৱা গৈছিল বাবে বহুতে নদীৰ উৎসস্থানত সোণৰ খনি আছে বুলি কল্পনা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ সন্ধানত বহু অভিযানো কৰা হৈছিল যদিও কোনো খনি আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল৷ অসমৰ নদীত পোৱা সোণৰ ৰহস্য ভেদ হৈছিল ১৯৬৮ চনত অসম সন্তান [[প্ৰণৱজ্যোতি ডেকা|ড° প্ৰণৱজ্যোতি ডেকাৰ]] অনুসন্ধানত৷ অৱশ্যে এই গৱেষণা বিভিন্ন কাৰণত স্বীকৃত নহ’ল৷<ref name="সোণ">{{cite book | title=সোণৰ চামুচ মুখত লৈ | publisher=বান্ধৱ | author=ডেকা, ড° প্ৰণৱজ্যোতি | year=২০১৬ | pages=২২২-২২৬}}</ref> ড° ডেকাৰ অনুসন্ধান আৰু গৱেষণাত প্ৰমাণ হৈছিল যে, অসমৰ নৈৰ বালিত পোৱা সোণৰ কণিকা প্ৰকৃততে ক্ৰ’মাইট আৰু মেগনেটাইট নামৰ অতি ক্ষাৰকীয় লাভাৰ মাজত থকা ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ কণিকা৷ ১৩ কৌটি বছৰ আগতে ক্ৰিটেচিয়াছ ভূতাত্বিক সময়ত আগ্নেয়গিৰি উদ্গীৰণৰ সময়ত এই ক্ৰ’মাইট আৰু মেগনেটাইটযুক্ত লাভাসমূহ [[ভাৰত]]-[[ম্যানমাৰ]]ৰ সীমান্তত [[পাটকাই]] হৈ সমগ্ৰ নিম্ন [[হিমালয়]] অঞ্চলত সিঁচৰতি হৈ পৰিছিল৷ পিছত যিবোৰ নদী এই অতিক্ষাৰকীয় লাভাৰ ওপৰেদি বৈ গৈছিল সেইবোৰে লাভাসমূহৰ ক্ষয়ীভৱন ঘটাই সোণৰ কণিকাবোৰ ভৈয়ামলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল৷ অতিক্ষাৰকীয় শিলত যে সোণ থাকিব পাৰে, সেই কথা ড° ডেকাই প্ৰমাণ কৰিছিল৷ অৱশ্যে তেওঁৰ প্ৰমাণে তেতিয়া বিশ্ব স্বীকৃতি নাপালে৷<ref name="অৰ্থ">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিছিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড°ৰক্তিম ৰঞ্জন | year=২০২২ | pages=৯০ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণোৱাল== অসমত সোণ আহৰণৰ সৈতে জড়িত লোকসকলক সোণোৱাল বোলা হয়৷ আহোম শাসন ব্যৱস্থাত [[খেল]] আৰু [[পাইক]] ব্যৱস্থাৰ প্ৰচলন আছিল৷ সোণোৱাল খেলত [[কছাৰী]], বিহিয়া ([[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ]] এটি বংশ <ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |page=468|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.}}</ref>), [[কোঁচ]], কেওট আদি জাতৰ মানুহ আছিল৷ কছাৰী সোণোৱাল সকলে সোৱণশিৰীত, বিহিয়া সোণোৱালসকলে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] নদীত, কেওট সোণোৱালসকলে বুৰৈ, [[বৰগাং]], পমা, দিছৈ আদি নদীত সোণ কমোৱা কাম কৰিছিল৷ বিহিয়া সকলৰ বাদে আন সোণোৱালৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰত সোণ আহৰণৰ অধিকাৰ নাছিল৷<ref name="সোণোৱাল">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | year=১৯৮১ | pages=৪৯৪ | isbn=978-93-84733-87-2}}</ref> ==সোণ কমোৱা বা আহৰণ পদ্ধতি== নৈৰ যিটো পাৰে গৰা খহনীয়া হয়, তাৰ ঠিক বিপৰীত দিশত চট্ পৰে৷ সোণোৱালসকলে সেই চটৰ বালি পৰীক্ষা কৰি বালিচন্দা দেখিলে তাত সোণ কমাবলৈ ঠিক কৰে আৰু সোণ-খপা সঁজুলি লৈ সোণ কমাবলৈ যায়৷ সোণ কমাবলৈ “দোৰণী’’ আৰু “লেহেতী’’ৰ প্ৰয়োজন হয়৷ চাৰিজন সোনোৱাল মিলি এটা পাইক হয় আৰু প্ৰতি পাইকৰ হাতত এখন দোৰণী থাকে৷ পোনতে পাইকৰ গোটে বাঁহৰ জোংমাৰি এডালেৰে ’চট’ত খোঁচ মাৰি চাই অলপ বালি তুলি আনে সোণৰ চেঁকুৰা থকা দেখিলে তাতে বহা সাজি সোণ খেপিবলৈ ধৰে৷ তেওঁলোকে পোনতে সূঁতিৰ দ ঠাইডোখৰ (সৰু হ’লে বালিৰে, ডাঙৰ হ’লে জেং-জাবৰেৰে) ভেঁটা মাৰে৷ তেনে কৰাত চটৰ ওপৰেদি সোঁতে পাক লৈ ওপৰৰ তৰপটো ধুই নিয়ে আৰু সোণৰ চেঁকুৰা মিহলি হৈ থকা তৰপটো উলিয়াই দিয়াৰ লগে লগে ভেঁটাবোৰ খুলি দিয়ে আৰু পানী আহি আকৌ আগৰ ঠাইত পৰেহি৷ এনে সময়তে লেহেতীৰে সোঁতে ধুই থোৱা বালিবোৰ কঢ়িয়াই আনি কুঁকি এটা থয়৷ তাৰপিছত সেই কুঁকিভৰ্তি বালি দোৰণীত বাকি দিয়ে৷ এজনে ফুটা কলহৰ জলাইদি পানী বাকী দি বালিখিনি ধুবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু এজনে দোৰণীত হাত সুমুৱাই বালিবোৰ লৰাই-চৰাই দি বালিত মিহলি হৈ থকা জাবৰবোৰ আঁতৰাই থাকে৷ দোৰণীত পানী আৰু বালি ভৰ্তি হৈ গ’লে দোৰণীখন একতীয়াকৈ বাকি দিয়ে আৰু দোৰণীৰ তলত সোণমিহলি বালিখিনি ৰৈ যায়৷ তাৰপিছত, দোৰণীখনৰ চেপামৰা সুৰুঙাটোৰ মুখত [[কৌপাত]] এখন মেলি দি নিগৰি পৰা সোণ বালিৰ ওপৰত আকৌ কলহৰ জলাৰে পানী চটিয়াই দিয়ে৷ এনে কৰাত বালিবোৰ ওলাই যায় আৰু সোণখিনি কৌপাতত লাগি ধৰে৷ তাৰপিছত কৌপাতৰ পৰা সোণখিনি এৰুৱাই চুঙাত ভৰোৱা হয়৷ চুঙাত ভৰোৱা সোণখিনি পুনৰ দোৰণীত ঢলা হয় আৰু যিমান পৰিমাণৰ সোণ থাকে সিমান পৰিমাণৰ পাৰদ মিহলাই দি পানী ঢলা হয়৷ তেতিয়া সোণখিনি লদা বান্ধে৷ লদা বন্ধা সোণখিনি [[শামুক]]ৰ খোলাত ভৰাই জুইৰ ওপৰত দি তপতোৱা হয়৷ তাপ পালেই পাৰদখিনি উৰি যায় আৰু খোলাডোখৰ চূণ হয়৷ সোণৰ ভাঁজ-নিভাঁজ পৰীক্ষা কৰিবলৈ লদাটো পানীত পেলাই দি ডুব গ’লে নিভাঁজ আৰু ভাঁহি থাকিলে ভাঁজ থকা বলি ধৰা হয়৷ লদা বোকমাটিৰে লেও দি জুইত পুৰিলে তাৰ চকচকীয়া বৰণ ওলাই পৰে৷<ref name="সোণোৱাল"/><ref name="স্বৰ্ণ">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | authorlink=প্ৰাচীন অসমত সোণ কমোৱা পদ্ধতি | year=২০২২ | pages=১০ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref><ref name="অৰ্থ"/> ===লেহেতী=== লেহেতীখন কাঠৰ আৰু ধেনুভিৰীয়াকৈ সজা হয়৷ দীঘলে ডেৰহাত, পথালিয়ে এহাত৷ গাত পথালিকৈ চাৰিহতীয়া দীঘল নাল এডাল লগোৱা থাকে৷ ভিতৰৰ ফালে দুটা বিন্ধাৰ মাজেৰে দুডাল জৰী সুমুৱাই লৈ দুটা মানুহে জৰীত ধৰি লেহেতীখন বালিত চোঁচৰায়৷<ref name="সোণোৱাল"/> ===দোৰণী=== দোৰণীখন মাছ ধৰা চেপাটোৰ দৰে৷ কাঠেৰে নিৰ্মাণ কৰা দোৰণীখন দীঘলে তিনিহাত, পথালিয়ে এহাত আৰু ওখই এবেগেত৷ এমূৰে তিনিআঙুলমান বহল সুৰুঙা এটা থাকে৷ <ref name="সোণোৱাল"/> ===শিয়া=== দিনটোত ৪০-৫০ কুঁকি বালি দোৰণীত পেলাই ধোৱা হ’লে তাক শিয়া বোলে৷ এশিয়াত এৰতি সোণ কমাব পাৰিলেই সোণোৱালৰ মনত পৰিশ্ৰম সাৰ্থক হোৱাৰ আনন্দ জাগে৷<ref name="সোণোৱাল"/> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] e3lggj77uq7d755lbhykcbh5t97zlen 0 85332 622361 347653 2026-08-01T10:41:00Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622361 wikitext text/x-wiki '''মগহৰ''' এখন ঐতিহাসিক নগৰ। ই ভাৰতবৰ্ষৰ উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যৰ সন্ত কবীৰ নগৰ জিলাৰ মগহৰ নগৰ পালিকাৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ ইতিহাস সন্ত কবীৰ চাহাবৰ লগত ওতপ্ৰোত ভাৱে সাঙোৰ খাই আছে।<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Maghar.html Maghar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713010148/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Maghar.html |date=2017-07-13 }}, Falling Rain Genomics</ref> ==কিংবদন্তি== মগহৰৰ আমী নদী এসময়ত অভিশপ্ত হৈ শুকাই গৈছিল। কবীৰ চাহাবৰ আশীৰ্বাদ ও নিৰ্দেশ মৰ্মে আমী নদী পানীৰে উপচি পৰে যি আজিও বিদ্যমান। কবীৰ চাহাব কাশীত বাস কৰিছিল। ১২০বছৰ কাশীত বাস কৰাৰ পিছত নকলী ধাৰ্মিক গুৰুৱে প্ৰচাৰ কৰা তৎকালীন ভুল বিশ্বাস (মগহৰত শৰীৰ ত্যাগ কৰিলে নৰকলৈ আৰু কাশীত শৰীৰ ত্যাগ কৰিলে স্বৰ্গলৈ যায় বোলা কথা ) ক প্ৰত্যাহ্বান জনাবলৈ কবীৰ চাহাব মগহৰলৈ গৈছিল। তেওঁ কৈছিল যিকোনো ঠাইতে নাথাকক সকলোৱে নিজৰ কৰ্মৰ ভিত্তিত স্বৰ্গ বা নৰক পায়। ভাল কাম কৰাজনে স্বৰ্গ আৰু বেয়া, নিকৃষ্ট কাম কৰাজনে নৰক ভোগ কৰে, য'তেই মৃত্যুবৰণ কৰিলেও তেওঁ দুখ হে পাব। সেই সময়ত কাশীৰ হিন্দু ৰজা বীৰ সিং বাঘেল আৰু মগহৰ ৰাজ্যৰ মুছলমান নবাব বিজলী খান পাঠান দুয়োজনেই আছিল কবীৰৰ প্ৰিয় শিষ্য। বিজলী খান পাঠানে কবীৰ চাহাবৰ পৰা নাম উপদেশ লৈ নিজৰ ৰাজ্যত মাংস খোৱা বন্ধ কৰি দিছিল। ঠিক সেইদৰে বীৰ সিং বাঘেলে কবীৰ চাহাবৰ সকলো কথা বিশ্বাস কৰিছিল। কবীৰ চাহাবে যেতিয়া কাশীৰ পৰা মগহৰলৈ ৰাওনা হয়, তেতিয়া বীৰ সিং বাঘেলে সৈন্যবাহিনীৰ সৈতে গৈছিল। তেওঁ সিদ্ধান্ত ল’লে যে কবীৰ চাহাবে শৰীৰ এৰি যোৱাৰ পিছত তেওঁৰ শৰীৰটো কাশীলৈ আনি হিন্দু ৰীতি-নীতি অনুসৰি শেষ ৰীতি-নীতি কৰিব। যদি মুছলমানে সন্মতি নিদিয়ে যুদ্ধ কৰি নিজৰ মৃতদেহ ঘূৰাই আনিব। কিন্তু কবীৰ চাহাব যেতিয়া মগহৰৰ পৰা সোঁশৰীৰে নিজ ধাম সৎলোকলৈ গুচি যায়। তেওঁ শোৱা চাদৰৰ ওপৰত তেওঁৰ শৰীৰৰ আকাৰত ফুল পোৱা গৈছিল। তেওঁৰ অনুগামী হিন্দু আৰু মুছলমান সকলে কবীৰ চাহাবৰ আকাশবাণীৰ আদেশ মতে সেই ফুল সমানে সমানে ভগাই ললে আৰু মগহৰত ১০০ ফুটৰ ব্যৱধানত দুখন স্মাৰক( হিন্দুৰ মন্দিৰ আৰু মুছলমানৰ মজাৰ) নিৰ্মাণ কৰিলে। উল্লেখযোগ্য যে দুয়োখন স্মাৰকৰ প্ৰৱেশ দ্বাৰ এখনেই যিয়ে আজিও হিন্দু মুছলিম মিলাপ্ৰীতিৰ যথাৰ্থ সাক্ষ্য বহন কৰি আহিছে। কবীৰ চাহাবে আজিৰ পৰা ৫০৫ বছৰ পূৰ্বে মগহৰৰ পৰা সশৰীৰে সত্যলোক গৈ দুয়ো ধৰ্মৰ শত্ৰুতাৰ ভাৱ সমাপ্ত কৰিলে।<ref>{{Cite book|last=G H Wescott|url=http://archive.org/details/kabir-and-the-kabir-panth|title=Kabir And The Kabir Panth|date=1907}}</ref> মগহৰ হাউলী( বৰ্তমান জিলা কবীৰ নগৰ, উত্তৰপ্ৰদেশ) ত আজিও প্ৰমাণ বিদ্যমান আছে যে কবীৰ পৰমেশ্বৰ মাঘ মাহত শুক্ল পক্ষ ,তিথি একাদশী, বিক্ৰমাব্দ ১৫৭৫ ( ১৫১৮ চন) ত সশৰীৰে সত্যলোক যাওঁতে কবীৰ পৰমেশ্বৰৰ শৰীৰৰ স্থানত সুগন্ধিত ফুল পোৱা গৈছিল। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত মগহৰৰ জনসংখ্যা ১৯,১৮১ জন।<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0955_PART_B_DCHB_SANT%20KABIR%20NAGAR.pdf 2011 census: Sant Kabir Nagar district]</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:উত্তৰ প্ৰদেশ]] 7kbtrdeti2jf20dggemzlba7hl9ed2f 0 86338 622194 381477 2026-08-01T00:49:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622194 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization |logo = | motto = |name = নজৰিয়া |founded =অক্টোবৰ ২০১৪ |location =দিল্লী এন.চি.আৰ |homepage = {{url|nazariyaqfrg.wordpress.com}} }} '''নজৰিয়া: এ কুইয়াৰ ফেমিনিষ্ট ৰিচ'ৰ্চ গ্ৰুপ''' ({{lang-en|Nazariya: A Queer Feminist Resource Group}} বা Nazariya QFRG) হৈছে অলাভজনক কুইয়াৰ ফেমিনিষ্ট ৰিচ'ৰ্চ গ্ৰুপ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thenewsminute.com/article/freeing-shivy-delhi-hc-made-observations-which-are-major-boost-lgbt-rights-india-34946|title=In freeing Shivy, Delhi HC made observations which are a major boost for LGBT rights in India|date=2015-10-07|newspaper=The News Minute|access-date=2016-11-19}}</ref> ই দিল্লী এন.চি.আৰত অৱস্থিত। ২০১৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত গঠন হোৱা এই সংগঠনটোৱে তাৰ পিছৰ পৰা দক্ষিণ এছিয়াৰ নিজৰ উপস্থিতি প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। সংস্থাটোৱে কৰ্মশালা, চেমিনাৰ, হেল্পলাইন, কেছ-ভিত্তিক পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়। নজৰিয়াই লেচবিয়ান আৰু [[উভকামিতা|উভকামী]] মহিলা হিচাপে চিনাক্ত কৰা ব্যক্তিসকলৰ উপৰিও জন্মৰ সময়ত মহিলা হিচাপে চিহ্নিত ট্ৰেন্সজেণ্ডাৰ ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰ দৃঢ় কৰাৰ পোষকতা কৰে। তেওঁলোকে প্ৰতিষ্ঠানসমূহত কুইয়াৰ সম্পৰ্কে অৱগত কৰাৰ বাবেও কাম কৰে; লগতে কুইয়াৰ সম্পৰ্কীয় বিষয়, সহিংসতা আৰু জীৱিকাৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি তোলাৰ বাবে উদ্যোগ লয়। <ref>{{Cite web|url=https://www.onebillionrising.org/38158/38158/|title=Men-Engage Delhi and OBR India Join Hands|date=2016-11-16|website=One Billion Rising Revolution|access-date=2019-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://feminisminindia.com/2018/04/03/4-lbt-organisations-india-listicle/|title=4 LBT Organisations In India We Should Know About|last=Beth|first=Sapphira|date=2018-04-02|website=Feminism In India|access-date=2019-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://feminisminindia.com/2017/08/21/nazariya-queer-feminist-interview/|title=In Conversation With Nazariya, A Queer Feminist Resource Group|last=Javalgekar|first=Aishwarya|date=2017-08-20|website=Feminism In India|access-date=2019-06-15}}</ref> তেওঁলোকে ভাৰতত [[কুইয়াৰ]], মহিলা আৰু প্ৰগতিশীল বাওঁ আন্দোলনৰ মাজৰ আন্তঃবিভাজনৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। <ref>{{Cite web|url=https://feminisminindia.com/2017/08/21/nazariya-queer-feminist-interview/|title=In Conversation With Nazariya, A Queer Feminist Resource Group|last=Javalgekar|first=Aishwarya|date=2017-08-20|website=Feminism In India|access-date=2019-06-15}}</ref> ২০১৫ চনত নজৰিয়াই আগ্ৰাত পিতৃ-মাতৃয়ে তেওঁক অবৈধভাৱে আটক কৰি ৰখা ১৯ বছৰীয়া শিৱীক আইনী পৰামৰ্শ, নিৰাপদ আশ্ৰয় আৰু দিল্লীলৈ যোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰি সহায় কৰিছিল। <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34332922|title=India court protects US transgender man|date=2015-09-23|access-date=2019-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.refinery29.com/en-us/2015/10/95774/india-forced-marriages-lgbt-community-nazariya|title=India Forced Marriages LGBT Community Nazariya|last=Chowdhury|first=Jennifer|website=www.refinery29.com|access-date=2019-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/activists-hail-delhi-hc-order-on-transgender/|title=Activists hail Delhi HC order on transgender|date=2015-09-26|website=The Indian Express|access-date=2019-06-15}}</ref> ==শিৱীৰ কাহিনী== ২০১৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ১৯ বছৰীয়া ট্ৰেন্স ব্যক্তি শিৱীৰ অবৈধভাবে আবদ্ধ কৰি ৰখা আৰু মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ সন্দৰ্ভত নজৰিয়াৰ সৈতে আমেৰিকাৰ নেচনেল চেণ্টাৰ ফৰ লেচবিয়ান ৰাইটছ (NCLR) <ref>{{Cite web|url=http://www.scoopwhoop.com/news/transgender-forced-to-stay-india-delhi-hc/|title=19-Year-Old NRI Transgender Forced To Stay In India By Parents Gets Help From Delhi HC|last=Dawood|first=Ayub|date=2015-09-24|website=ScoopWhoop|language=English|access-date=2019-06-15|archivedate=2022-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220210061145/https://www.scoopwhoop.com/news/transgender-forced-to-stay-india-delhi-hc/|deadurl=yes}}</ref> আৰু তাৰ পিছত কিশোৰজনে নিজেই যোগাযোগ কৰে। শিৱী ৩ বছৰ বয়সৰ পৰা [[আমেৰিকা]]ত বাস কৰা এজন ভাৰতীয় নাগৰিক। জন্মৰ সময়ত মহিলা হিচাপে চিহ্নিত, বৰ্তমান ট্ৰেন্স ব্যক্তি বুলি নিজকে পৰিচয় দিয়া শিৱীক, পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰেমিকা আছে বুলি গম পোৱাৰ লগে লগে [[আগ্ৰা]]লৈ লৈ আহে। আগ্ৰাত তেওঁৰ ভ্ৰমণৰ নথি-পত্ৰ আৰু পাছপ'ৰ্ট পিতৃ-মাতৃয়ে জব্দ কৰে। তেওঁক স্থানীয় কলেজ এখনত নামভৰ্তি কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.youthkiawaaz.com/2015/09/trans-teen-abuse-escape/|title=Trans Teen Shivy Escapes Abusive Parents To Share Story|date=2015-09-25|website=Youth Ki Awaaz|access-date=2019-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/delhi-high-court-steps-in-to-protect-19-yr-old-transgender-from-california/|title=Delhi High Court steps in to protect 19-year-old transgender from California|date=2015-09-23|website=The Indian Express|access-date=2019-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiawest.com/news/global_indian/transgender-us-college-student-trapped-in-india/article_a1590cfe-63cd-11e5-b804-5bc978a8b302.html|title=Transgender US College Student Trapped in India|last=Staff|first=India West|website=India West|access-date=2019-06-15|archive-date=2016-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160606102759/http://www.indiawest.com/news/global_indian/transgender-us-college-student-trapped-in-india/article_a1590cfe-63cd-11e5-b804-5bc978a8b302.html|url-status=dead|archivedate=2016-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160606102759/http://www.indiawest.com/news/global_indian/transgender-us-college-student-trapped-in-india/article_a1590cfe-63cd-11e5-b804-5bc978a8b302.html|deadurl=yes}}</ref> শিৱী পিতৃ-মাতৃৰ তত্ত্বাৱধানত আছিল আৰু তেওঁক এজন ভাৰতীয় পুৰুষৰ সৈতে বিয়াৰ দিয়াৰ সম্ভাৱনাৰে ঘৰতে থাকিবলৈ বাধ্য কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.queerty.com/family-tries-to-fix-their-transgender-son-by-tricking-him-into-an-arranged-marriage-20151001|title=Family Tries To "Fix" Their Transgender Son By Tricking Him Into An Arranged Marriage|last=Gremore|first=Graham|date=2015-10-01|website=www.queerty.com|access-date=2019-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.storypick.com/indian-transperson-talks/|title=An Indian Transperson Talks About How His Parents Tried To "Fix" Him & It's Distressing|last=Storypickers|date=2015-09-24|website=Storypick|access-date=2019-06-15}}</ref> শিৱীয়ে নজৰিয়াৰ [[ইউটিউব]] চেনেলত তেওঁৰ অভিজ্ঞতাসমূহ বৰ্ণনা কৰা এটা ভিডিঅ' প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Citation|last=Nazariya QFRG|title=Trans person Shivy's appeal against harassment|date=2015-09-23|url=https://www.youtube.com/watch?t=61&v=dG7tOsk4rDs|access-date=2019-06-15}}</ref> ২০১৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত নজৰিয়াই শিৱীৰ হৈ, হাৰাশাস্তিৰ পৰা সুৰক্ষা আৰু আমেৰিকালৈ উভতি যোৱাৰ অধিকাৰ বিচাৰি দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ত ৰিট আবেদন দাখিল কৰিবলৈ অধিবক্তা [[অৰুন্ধতী কাটজু]]ক নিয়োগ কৰে। ''শিৱানী ভাট বনাম নেচনেল কেপিটেল টেৰিটৰী অফ দিল্লী এণ্ড আদাৰছ্ গোচৰ''ত দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ে শিৱীৰ পক্ষত ৰায়দান কৰে আৰু তেওঁৰ আত্মনিয়ন্ত্ৰণ, ভ্ৰমণ আৰু শিক্ষাৰ অধিকাৰ পুনৰ দৃঢ় কৰে। ইয়াৰ উপৰিও আদালতে অন্যান্য বিষয়ৰ লগতে শিৱীৰ পিতৃ-মাতৃক ভ্ৰমণৰ নথি-পত্ৰ ঘূৰাই দিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে, যাতে শিৱী আমেৰিকালৈ উভতি যাব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=http://lobis.nic.in/ddir/dhc/SID/judgement/05-10-2015/SID05102015CRLW21332015.pdf|title=Shivani Bhat v. National Capital Territory of Delhi & Others|access-date=2019-06-15|archive-date=2015-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20151014030102/http://lobis.nic.in/ddir/dhc/SID/judgement/05-10-2015/SID05102015CRLW21332015.pdf|url-status=dead}}</ref> ৰায় ঘোষণা হোৱাৰ পিছতে শিৱী ইউ.চি.-ডেভিছত স্নায়ুজীৱবিজ্ঞান অধ্যয়ন কৰিবলৈ উত্তৰ কেলিফৰ্ণিয়ালৈ উভতি যায়। ৰায়দানৰ ওপৰত মন্তব্য কৰি তেওঁ কয় যে ‘[বিচাৰকজনে] মূলতঃ আইনখন সঠিকভাৱে প্ৰয়োগ কৰিছিল’ আৰু ‘এইটো উদযাপন কৰিবলগীয়া হোৱাটো দুখৰ বিষয়, কিন্তু এলজিবিটি লোকসকলৰ বাবে বহু আইন ন্যায্যভাৱে প্ৰয়োগ নহয়।’ <ref>{{Cite web|url=https://www.refinery29.com/en-us/2015/10/95774/india-forced-marriages-lgbt-community-nazariya|title=India Forced Marriages LGBT Community Nazariya|last=Chowdhury|first=Jennifer|website=www.refinery29.com|access-date=2019-06-15}}</ref> ==তথ্যউৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী সংগঠন]] 867yysn2hqta3iqaax8x60hknaj2tga 0 87491 622296 615207 2026-08-01T08:10:15Z KhiLanTzi 23530 /* */ Initially, Phrasengmung (Prasengmung) Borgohain administered it 622296 wikitext text/x-wiki {{Infobox artefact||name=শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ|image=Old photo of Sadiya Serpent Pillar.jpg|image_size=150|writing=ভাষা; [[টাই ভাষা]], লিপি; [[আহোম লিপি]]|created= [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকাল]]<ref>{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| url= https://archive.org/details/gariyokhi-historical-journal-may-23| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref>, লিপি: {{circa}}যোড়শ শতিকাৰ প্ৰাৰম্ভিক কাল<ref>The famous Snake Pillar of Sadiya, dated 1532 AD, erected as a mark of truce between the Ahoms and the Mishmis"{{harvcol|Das|1980|p=53}}</ref>|discovered=[[শদিয়া]], ডিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজত|discovered_place=[[শদিয়া]]|location=[[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]}} '''শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া]] অঞ্চলত স্থাপিত এক প্ৰাচীন অষ্টকাতৰ শিল স্তম্ভ। এই স্তম্ভটো [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] দিনত দিবাং আৰু দিক্ৰং নৈৰ মাজৰ এখন নগৰৰ মুখত আন কিছু ভগনাৱশেষৰ লগত দেখা পোৱা গৈছিল।<ref>{{harvcol|Hannay|1848|p=676}}</ref> এই স্তম্ভটোৰ লগত মিলা একেই আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ বৃটিছৰ দিনত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ ভিতৰত পোৱা‌ গৈছিল। ‌‌<ref>{{harvcol|C. Allen|1928|p=94}}</ref> এই সমূহ তথ্যৰ ভিত্তিতে ইতিহাসবিদসকলে ইয়াক চুতীয়া ৰজাই নিৰ্মাণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref name="parashar">{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| url= https://archive.org/details/gariyokhi-historical-journal-may-23| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref> ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম [[চুহুন্মুং|চাওফা চুহুংমুংৰ]] দিনত চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়ৰ পাছত সেই সময়ৰ থাও-মুং-ব'-ঙেন ফ্ৰাচেং মুং বৰগোহাঁইৰ দ্বাৰা এই স্তম্ভটোত এখন আহোম ভাষাৰ লিপি খোদিত কৰোৱা হৈছিল, য'ত আহোম ৰাজ্য আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিছিমি জনগোষ্ঠীৰ]] মাজত শদিয়া অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে কূটনৈতিক সন্ধি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। <ref name=":0">{{cite journal |title=The Sadiya Serpent Pillar Inscription: A Historical and Epigraphic Analysis of the Ahom- Mishmi Relation |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2507261.pdf |access-date=15 May 2026 }}</ref> ==আকৃতিৰ বিৱৰণ== শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ হৈছে প্ৰায় ১১ ফুট (৩.৪ মিটাৰ) ওখ অষ্টভুজ আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভ আৰু ইয়াৰ প্ৰতিটো ফালে ১৫ ইঞ্চি (৩৮ চে.মি.) জোখৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ ভিত্তি।<ref name=":0" /> ইয়াক এটা শিলৰ টুকুৰাৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। প্ৰকাণ্ড সাপ এডালে স্তম্ভটোৰ গুৰিৰপৰা মূধলৈ মেৰিয়াই আছে। সাপৰ মুখখন মানৱাকৃতিৰ।<ref name="parashar" /> ==ইতিহাস আৰু অৱস্থান== ===চুতীয়া যুগ=== অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ৰ বিষয়া তথা ইতিহাসবিদ অবন্তিকা পৰাশৰ<ref>{{cite web |title=Tender for celebration of International Museum Day 2022 at District Museum, Jorhat |publisher=Directorate of Museums, Government of Assam |date=2 May 2022 |url=https://museums.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/museum_medhassu_in_oid_5/menu/right_menu/right_menu/tender_for_celebration_of_international_museum_day_2022.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629025529/https://museums.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/museum_medhassu_in_oid_5/menu/right_menu/right_menu/tender_for_celebration_of_international_museum_day_2022.pdf |archive-date=29 June 2026 |access-date=29 June 2026 |quote=Smt Abantika Parashar, District Museum Officer, Jorhat—for information. }}</ref> অনুসৰি সৰ্প স্তম্ভটো [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| url= https://archive.org/details/gariyokhi-historical-journal-may-23| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref> তেওঁ লিখিছে,{{quote|"...গতিকে সৰ্প স্তম্ভটো চুতীয়া শাসনৰ লগত জড়িত কথাটোক লৈ কোনো দ্বিমত থাকিব নোৱাৰে। তদুপৰি কুণ্ডিলাকৃতিৰ সৰ্প দিক্কৰবাসিনী/তাম্ৰেশ্বৰী/কেঁচাইখাতীৰ (চুতীয়াসকলৰ উপাস্য দেৱী) আন এটা ৰূপ কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতীক হোৱা কথাটোৱে এই ধাৰণা সজোৰে সমৰ্থন কৰে।" }} ১৯২৮ চনৰ বৃটিছৰ লেখনীৰ মতে এই স্তম্ভটো দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত আৰু শদিয়াৰপৰা নিজামঘাট লৈ যোৱা পথৰ সাত মাইলপষ্টৰ সোঁফালে পোৱা গৈছিল। স্তম্ভটোৰ কাষতে এখন শিলৰ দলং উদ্ধাৰ কৰা‌ হৈছিল আৰু দলঙৰ পথে দি ওচৰৰ এটা ইটাৰ পুখুৰী লৈ যাব পৰা হৈছিল<ref>Assam District Gazetteers, 1928, p. 18.</ref>। বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে ১৮৪৮ চনত উল্লেখ কৰা মতে দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত ১৪ ফোঁট ওখ গড়ে আগুৰা এখন বৃহৎ নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা গৈছিল<ref>Journal of Asiatic Society of Bengal, p. 470.</ref>। এই নগৰখনৰ ইটাৰ দ্বাৰৰ মুখতে এখন শিলৰ দলং‌ আছিল আৰু ওচৰতে গড়ৰ ভিতৰত এটা ইটাৰ পুখুৰী দেখা পোৱা গৈছিল। এই তথ্য সমূহৰপৰা ধৰিব পৰা যায় যে দুয়োখন লেখনীত একেইটা অঞ্চলৰে বিৱৰণ দিয়া হৈছিল। সম্ভৱতঃ দ্বাৰখনৰ সন্মুখত দুয়োফালে দুটা সৰ্প স্তম্ভ থিয় কৰোৱা হৈছিল। ‌ উল্লেখযোগ্য যে এই পুখুৰীটোত বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে কিছুমান খনিকৰ চিহ্ন খোদিত পাইছিল,‌ যিবোৰ খনিকৰ চিহ্ন তেওঁ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটা-শিলৰ দেৱালতো দেখা পাইছিল। এই দেৱালখন মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰপৰা ধৰিব পৰা যায় যে সৰ্প স্তম্ভকে ধৰি সমগ্ৰ নগৰখন [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া যুগতে]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই কথা SF Hannayয়ে এইদৰে লিখিছে, {{blockquote|"I am inclined to think that the country from the Dibong to the Kundil river, a distance of 10 or 12 miles, with the hill fortifications known as Bhismak Nagar, and Sisupal Nagar, belonged to one people and dynasty. It is indeed quite obvious that the masonry of bricks or stone, which we examined, is the work of the same people, and the sandstone is the produce of one quarry."}} ইয়াৰ উপৰিও জনা যায় যে বৃটিছসকলে একে ধৰণৰ দুটা আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ শদিয়াৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকলে নিৰ্মাণ কৰা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰতো উদ্ধাৰ কৰিছিল<ref>T.Block, 1905, Assam District Gazetteers, 1928, p. 94)</ref>। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱালখনত সৰ্প আকৃতি কেইবাখনো terracotta plate পোৱা গৈছিল। বৃটিছ অভিযাত্ৰী T.Blockৰ মতে এই স্তম্ভ দুটাৰ প্ৰত্যেক টোতে সাপ দুটা পাক খাই কুণ্ডালিনী ৰূপ লৈ থকা দেখা গৈছিল। ইয়াৰপৰা ক'ব পাৰি যে এই সকলো স্তম্ভ সমূহ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰে সৃষ্টি। তেওঁ লিখিছে,{{blockquote|"They (the pillars) were found in the north-eastern section of the enclosed area (of Tamreswari). I found two such bases, their shape is octagonal, 2 feet 6 inches in diameter, with a circular hollow inside; these rested on squares, with their corners cut off and differently moulded. The hemispherical capital measures 2 feet 4 inches in diameter at its base and is perforated by a hollow shaft 1 feet 10 inches land. Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it."}} ===আহোম যুগ=== চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ৰজা চুহুংমুঙে শদিয়াৰ দুই স্তম্ভৰ ভিতৰত এটা স্তম্ভত টাই ভাষাত কিছু কথা খোদিত কৰিছিল। এই লিপিখনত ১৫৩২ চনত মিচিমিসকলৰ লগত হোৱা সন্ধিৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। এইখন [[আহোম লিপি|আহোম]] ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰত্নলিপি। এই প্ৰত্নলিপি [[চ্যু-হ্যুণ-মু'ঙ|চুহুংমুং]] দিহিঙীয়া ৰজাৰ ৰাজত্বকালৰ (১৪৯৭-১৫৩৯) সময়ৰ। ১৫৩২ চনত [[শদিয়া]] দখল কৰা আৰু স্থানীয় [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] জনগোষ্ঠীৰ সৈতে চুক্তি কৰা চৰ্তসমূহ এই শিলৰ স্তম্ভত লিখা হৈছিল। স্তম্ভটোৰ ওপৰত ৯.৫ ৰেখাৰ অন্তৰ্গত এই প্ৰতিলিপিটো থাওমুং বঙেন বা শদিয়াখোৱা গোহাঁই ([[শদিয়া|শদিয়াৰ]] আহোম সেনানায়ক) জাৰি কৰা এক ঘোষণা, য'ত মিচিমিসকলে কিছুমান প্ৰবন্ধত বাৰ্ষিক প্ৰতিদান আগবঢ়াব আৰু ডিবাং নদীৰ এটা পাৰত বসবাস কৰিবৰ বাবে আহ্বান জনায়। আহোম ভাষাৰ লিপিত লিখা এই শিলালিপিটোৰ ব্যাখ্যা ১৯২৪ চনত গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই দিছিল।<ref name=":0" /> এই শিলা লিপিটোৰ অসমীয়া অনুবাদ এনেধৰণৰ:- {{Blockquote|𑜉𑜤𑜈𑜫 𑜃 𑜎𑜩 𑜄𑜨𑜂𑜫 𑜄𑜢𑜃𑜫 𑜀𑜨𑜂𑜫 𑜇𑜡 𑜉𑜩 𑜄𑜦 (‘’মৌ ন’ লাই টং টিন খং ফা মাই টে”)</br>𑜏𑜢 𑜁𑜂𑜫 𑜋𑜩𑜨 𑜁𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜦𑜧 (“চি খাঙ চৈ খাঙ য়ুং টে’’)</br>𑜓𑜢 𑜈𑜨𑜂𑜫 𑜓𑜢𑜃𑜫 𑜓𑜩𑜨 𑜓𑜩 𑜄𑜂𑜫 𑜄𑜀𑜫 𑜒𑜧𑜈𑜫 𑜉𑜡 (‘’দি বং দিন দৈ দাই টাং টক আও মা”)</br>𑜀𑜧 𑜌𑜧 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜉𑜦𑜡 𑜂𑜢𑜃𑜫 𑜽 𑜇𑜧 𑜉𑜡 𑜀𑜡 (“কাও থাও মু’ঙ লুং ম’ ঙিন 𑜽 ফাও মা কা’’)</br>𑜀𑜧 𑜋𑜈𑜫 𑜏𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜃𑜩 𑜑𑜤𑜂𑜫 𑜈𑜡 𑜁𑜡 (‘’কাও চাও ছুং লুঙ নাই হুং বা খা’’)</br>𑜉𑜧𑜈𑜫 𑜈𑜃𑜫 𑜇𑜥 (‘’মৌ বান ফু’’)</br>𑜐𑜢𑜂𑜫 𑜇𑜥 𑜋𑜩 𑜋𑜪 𑜎𑜢𑜀𑜫 𑜁𑜡 (‘’ঙিন ফু ছাই চাম লিক খা’’)</br>𑜁𑜃𑜫 𑜋𑜪 𑜉𑜣 𑜏𑜣 𑜉𑜣 𑜽 𑜆𑜢𑜤𑜂𑜫 (‘’খন চাম মিছিমি 𑜽 পৌং’’)</br>𑜁𑜪 𑜁𑜂𑜫 𑜓𑜢𑜃𑜫 𑜓𑜩𑜨 𑜉𑜩 𑜓𑜩 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉𑜡(‘’খাম খাং দিন দৈ মাই দাই চাম খা মা’’)</br>𑜄𑜀𑜫 𑜒𑜈𑜫 𑜈𑜡 𑜀 (‘’তাক আও বা কৈ’’)</br>𑜐𑜥 𑜈𑜡 𑜎𑜩 𑜄𑜨𑜂𑜫 𑜎𑜀𑜫 (‘’ঙু বা লাই তং লাক’’)</br>𑜇𑜨𑜂𑜫 𑜃𑜨𑜂𑜫 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉 (‘’ফং নং চাম খা মিছিমি’’)</br>….𑜀𑜂𑜫 𑜲𑜦 𑜎𑜧𑜈𑜧… 𑜏𑜂𑜫 𑜏𑜤 …𑜋𑜢𑜂𑜫 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉𑜃𑜫 𑜄 (‘’কাং খে লাও চাং চু চেং চাম খা মান তে’’) }} [[File:Serpent pillar, A commemorative pillar of Swarganarayan Suhunmung.jpg|thumb|150px|Sadiya serpent pillar with the Ahom Inscription.]] ==সৰ্প স্তম্ভৰ আধ্যাত্মিকতা== শদিয়াৰ সৰ্প স্তম্ভ কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতিক হয়। এই কুণ্ডলিনী আদি-শক্তি (দিক্কৰবাসিনী)ৰ আন এটি ৰূপ।<ref>{{cite book |last=Parashar |first=Abantika |title=Gariyakhi |edition=7th |date=May 2023 |quote=...তদুপৰি কুণ্ডিলাকৃতিৰ সৰ্প দিক্কৰবাসিনী/তাম্ৰেশ্বৰী/কেঁচাইখাতীৰ (চুতীয়াসকলৰ উপাস্য দেৱী) আন এটা ৰূপ কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতীক হোৱা কথাটোৱে এই ধাৰণা সজোৰে সমৰ্থন কৰে।}}</ref> ''কুণ্ডলিনী'' (''kuṇḍalinī'')ৰ অৰ্থ হৈছে “কুণ্ডলী-পকোৱা” বা “পকাই থকা”; শব্দটোৰ মূল ''কুণ্ডল'' (''kuṇḍala'')ৰ অৰ্থ বৃত্ত বা পাক।<ref>{{cite web |title=Kundalini, Kuṇḍalinī |website=Wisdom Library |url=https://www.wisdomlib.org/definition/kundalini |access-date=29 June 2026 |quote=The kuṇḍalī or kuṇḍalinī is derived from the word kuṇḍala—“a ring, coil”. }}</ref><ref>{{cite web |title=Kundalini |website=Merriam-Webster Dictionary |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/kundalini |access-date=29 June 2026 |quote=Sanskrit kuṇḍalinī, from feminine of kuṇḍalin circular, coiled, from kuṇḍala ring. }}</ref> এই কুণ্ডলিনী শক্তি জনজাতীয় তান্ত্ৰিক ধৰ্মৰ (শিৱ তন্ত্ৰৰ) এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। তান্ত্ৰিক আৰু যোগ-পৰম্পৰাত ইয়াক সাধাৰণতে পাক খাই থকা সৰ্পৰূপী শক্তি হিচাপে কল্পনা কৰা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত এই কুণ্ডলিনী শক্তি অক্ৰিয় ৰূপত শৰীৰৰ তলৰ অংশত থাকে আৰু সেই বাবে পাক খাই থকা সৰ্প হিচাপে দেখোৱা হয়। Yoga-Kundalini Upanishadৰ অনুসৰি, “The divine power, Kundalini, shines like the stem of a young lotus; like a snake, coiled round upon herself she holds her tail in her mouth and lies resting half asleep as the base of the body.”<ref>{{cite book|last=Aiyar|first=K. Narayanasvami|translator-last=Aiyar|translator-first=K. Narayanasvami|title=Thirty Minor Upanishads|chapter=Yoga-Kundalini Upanishad|publisher=The Theosophical Publishing House|location=Madras|year=1914|url=https://archive.org/details/thirtyminorupani00aiya|access-date=29 June 2026 |quote=The divine power, Kundalini, shines like the stem of a young lotus; like a snake, coiled round upon herself she holds her tail in her mouth and lies resting half asleep at the base of the body. }}</ref> আজিৎ মুখাৰ্জীয়ে কুণ্ডলিনী শক্তিক “কুণ্ডলী-পকোৱা নাৰী-শক্তি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে,‌ অক্ৰিয় কুণ্ডলিনী সৰ্পৰূপে পাক খাই, নিজৰ নেজ মুখত ধৰি কেন্দ্ৰীয় অক্ষৰ চাৰিওফালে অৱস্থিত থাকে; জাগ্ৰত হ’লে ই ওপৰলৈ উঠি শিৱৰ সৈতে মূৰৰ ভাগত মিলিত হয়।<ref>{{cite book|last=Mookerjee|first=Ajit|title=Kundalini: The Arousal of the Inner Energy|publisher=Thames and Hudson|location=London |year=1982|pages=9–11|url=https://maypoleofwisdom.com/wp-content/uploads/2022/12/ajit-mookerjee-kundalini-the-arousal-of-the-inner-energy.pdf|access-date=2 July 2026|quote=The static, unmanifested Kundalini is symbolized by a serpent coiled into three and a half circles, with its tail in its mouth, and spiralling around the central axis ... When the Kundalini Sakti is ready to unfold, she ascends to unite above the crown of the head with Siva.}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটাৰ দেৱালত এই অক্ৰিয় কুণ্ডালিনীৰ আকৃতি খোদিত কৰা হৈছিল, য'ত শৰ্প এটাই পাক খাই নিজৰ নেজ মুখেৰে ধৰি ৰখা দেখা গৈছিল।<ref name="Parashar" />তাম্ৰেশ্বৰীৰ আঠকোণীয়া সৰ্পস্তম্ভ দুটাও এই পাক খাই থকা অক্ৰিয় কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতিক হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, য'ত সৰ্প কেইটাই পাক খাই নিজৰ নেজ মুখত ধৰি ৰখা দেখা পোৱা গৈছিল।<ref>{{cite book|last=Bloch|first=T. |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, Bengal Circle, for the Year Ending with April 1905|publisher=Government Printing|location=Calcutta|year=1905|pages=3–4|quote=Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it and hold four irregular shaped bolts or knots projecting from the round surface.}}</ref> তান্ত্ৰিক পদ্ধতিৰ অনুসৰি ধ্যান বা যোগ কৰিলে এই অক্ৰিয় পাক খাই থকা কুণ্ডলিনী (স্ত্ৰি-শক্তি) জাগ্ৰত হয় আৰু ৰাজহাড়ে দি গৈ মগজুত শক্তি প্ৰদান কৰে। মগজু শিৱৰ প্ৰতিক। অৰ্থাৎ শিৱ-শক্তিৰ মিলন হয়। এনে দৰে আত্মাই মুক্তি পাই বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। পূজা-পাতল কৰিও এই শক্তি জাগ্ৰত কৰিব পৰা যায়।<ref>{{cite book|last=Woodroffe|first=John|author-link=John Woodroffe|title=The Serpent Power: Being the Ṣaṭ-Cakra-Nirūpaṇa and Pādukā-Pañcaka|publisher=Ganesh & Company|location=Madras|year=1919 |url=https://archive.org/details/serpentpowerbein00wood|access-date=29 June 2026|quote=When the sleeping Kundalini is awakened ... She enters the royal road, the middle channel, and rises to the abode of Śiva. }}</ref> দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত থকা উল্লেখিত সৰ্প স্তম্ভটো এই জাগ্ৰত ৰূপৰে প্ৰতিচ্ছবি দাঙি ধৰিছিল। স্তম্ভটোৰ শীৰ্ষভাগত সাপটোৰ পাক খুলি ওপৰলৈ উঠি পূৰ্ণ কলচি সদৃশ এক উপাদানৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱা দেখা যায়। কলচিটোৰ ওপৰত নাৰিকল-সদৃশ অংশো দেখা যায়, যাৰ ফলত ইয়াক পূৰ্ণ কলচিৰ ৰূপ বুলি ব্যাখ্যা কৰা সম্ভৱ। পূৰ্ণ কলচি সাধাৰণতে পানী বা শস্যেৰে পূৰ্ণ কৰি মুখত নাৰিকল আৰু পাত স্থাপন কৰা হয়; ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু শিল্প-পৰম্পৰাত ই পূৰ্ণতা, উৰ্বৰতা, সমৃদ্ধি, জীৱন আৰু মঙ্গলৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web|title=Kalasha|website=Impart: Objects, Premodern Culture|date=8 January 2024|url=https://imp-art.org/articles/kalasha/|access-date=29 June 2026|quote=Its associations with plenitude and fertility are denoted by filling it with water and food and plant material. Given its strong association with water, fertility and plenty, the kalasha is also an iconographic emblem associated with the yakshas, nagas and river-goddesses.}}</ref> পূৰ্ণ কলচিৰ আনুষ্ঠানিক ৰূপত কলচিৰ মুখত নাৰিকল আৰু পাত স্থাপন কৰাৰ প্ৰথাও দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=Kalasha |website=Impart: Objects, Premodern Culture |date=8 January 2024 |url=https://imp-art.org/articles/kalasha/ |access-date=29 June 2026 |quote=The purna-kalasha is commonly embodied in ceremonial use by filling a kalasha with water or rice and placing a coconut and mango leaves upon its mouth. }}</ref> কুণ্ডলিনী-তত্ত্বত শিৱ হৈছে ঊৰ্ধ্বমুখে আৰোহণ কৰা শক্তিৰ চূড়ান্ত চৈতন্যগত গন্তব্য; সেই অৰ্থত স্তম্ভটোৰ কলচি-সদৃশ শীৰ্ষভাগক শিৱৰ প্ৰত্যক্ষ মূৰ্তি বুলি নহয়, বৰং কুণ্ডলিনীৰ আৰোহণৰ পূৰ্ণতা, মঙ্গল আৰু পবিত্ৰকৰণৰ প্ৰতীকী শীৰ্ষচিহ্ন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সমাজত পানীতোলা বৰসবাহ নামৰ এক ধৰ্মীয় আচাৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত এই পূৰ্ণ কলহ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Khanikar|first=Surjya Kanta |title=Chutia Jaatir Itihax Aru Luko-Sanskriti|year=1991|quote=চুতীয়া সমাজৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত পানীতোলা বৰসবাহ অন্যতম। }}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] সমাজৰ ধৰ্মীয় আচাৰতো পূৰ্ণ কলহৰ পৰা পবিত্ৰ পানী ছটিয়াই শুদ্ধিকৰণ কৰাৰ প্ৰথা আছে; উদ্ভিদৰ কেঁচা পাত ব্যৱহাৰ কৰি ভক্ত বা পূজাস্থলী শুদ্ধ কৰাৰ কথাও নৃ-উদ্ভিদবিষয়ক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |title=Ethnobotanical Study on Plants Used in Magico-Religious Practices of Deori Tribe in Assam, India |journal=International Journal of Pharmacy and Biological Sciences |quote=The leaves are used for purifying the worship place, devotees, etc. and also used in many ceremonies done at Deohal. In case of inter-caste marriage, the bride is purified by sprinkling water with the fresh leaves.}}</ref> এই জীৱন্ত আচাৰসমূহৰ পটভূমিত সৰ্পটোৰ ঊৰ্ধ্বমুখী গতি আৰু কলচিৰ সৈতে সংযোগক সৰ্প-শক্তি, পবিত্ৰ জল, উৰ্বৰতা আৰু আশীৰ্বাদৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ প্ৰতীকী প্ৰকাশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। ==আৱিষ্কাৰ আৰু সংৰক্ষণ== শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ ১৯২১ চনত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক সমীক্ষাৰ সময়ত ডেওপানী নদীৰ ওচৰত, শদিয়াৰ প্ৰায় সাত মাইল উত্তৰত আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। ই এটা জংঘলীয়া অঞ্চলত পুৰণি ইটাৰ গাঁথনি আৰু শিলৰ অৱশেষৰ ওচৰত পোৱা গৈছিল।<ref name=":0" /> সময় আৰু প্ৰাকৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত স্তম্ভটো কিছু ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল যদিও সৰ্পৰ আকৃতি আৰু আহোম লিপিৰ লিখনী স্পষ্টভাৱে দেখা গৈছিল। ব্ৰিটিছ বিষয়া আৰু গৱেষকসকলে ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক নিদৰ্শন হিচাপে চিনাক্ত কৰে। পিছত ৰাই চাহাব গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই ইয়াৰ লেখনী অধ্যয়ন কৰে। ১৯২০ দশকৰ শেষৰফালে স্তম্ভটো শদিয়ালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":0" /> ১৯৫৩ চনত শদিয়া সৰ্প স্তম্ভটো সুৰক্ষা আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে শদিয়াৰপৰা অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়, গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ৰাজনৈতিক অশান্তি আৰু পৰিৱেশজনিত ক্ষতিৰপৰা স্মৃতিস্তম্ভটো ৰক্ষা কৰাৰ বাবে এই ব্যৱস্থা লোৱা হৈছিল।<ref name=":0" />বৰ্তমান স্তম্ভটো সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াক এক সুৰক্ষিত স্থানত ৰখা হৈছে আৰু দৰ্শনাৰ্থীয়ে ইয়াৰ ইতিহাস সম্পৰ্কীয় তথ্যসহ স্তম্ভটো চাব পাৰে। আৰ্দ্ৰতা আৰু সময়ৰ ফলত হোৱা ক্ষতি ৰোধ কৰিবলৈ স্তম্ভটোৰ পৰিষ্কাৰ আৰু সংৰক্ষণমূলক কামো কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> == টোকা == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী == {{Refbegin}} *{{cite book|last1=Nath|first1=Rajmohan|title=The Back Ground Of Assamese Culture|date=1948}} *{{cite book|last1=Das|first1=Jogesh|title=Folklore of Assam|date=1980|publisher=National Book Trust}} *{{cite book|last1=C. Allen|first1=B|year=1928|title=Assam district gazetteers|volume=XI|publisher=Baptist Mission Press}} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} *{{Citation|last1=Phukan|first1=J.N.|title=Studies in some aspects of inscriptions of the Ahom kings|date=1997|publisher=Gauhati University}} *{{Cite journal|last=Prinsep|first=F.R.S James|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|date=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society (Calcutta, India)|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7|language=en}} *{{cite journal|last1=Wharton|first1=David|title=Historical Evidence for the Early Lik Tai Scripts|date=2019}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] ta1pqvj0fc0p05ind8sld2g8q29krqo 622297 622296 2026-08-01T08:15:23Z KhiLanTzi 23530 /* */ লিপিত কি আছিল 622297 wikitext text/x-wiki {{Infobox artefact||name=শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ|image=Old photo of Sadiya Serpent Pillar.jpg|image_size=150|writing=ভাষা; [[টাই ভাষা]], লিপি; [[আহোম লিপি]]|created= [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকাল]]<ref>{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| url= https://archive.org/details/gariyokhi-historical-journal-may-23| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref>, লিপি: {{circa}}যোড়শ শতিকাৰ প্ৰাৰম্ভিক কাল<ref>The famous Snake Pillar of Sadiya, dated 1532 AD, erected as a mark of truce between the Ahoms and the Mishmis"{{harvcol|Das|1980|p=53}}</ref>|discovered=[[শদিয়া]], ডিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজত|discovered_place=[[শদিয়া]]|location=[[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]}} '''শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া]] অঞ্চলত স্থাপিত এক প্ৰাচীন অষ্টকাতৰ শিল স্তম্ভ। এই স্তম্ভটো [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] দিনত দিবাং আৰু দিক্ৰং নৈৰ মাজৰ এখন নগৰৰ মুখত আন কিছু ভগনাৱশেষৰ লগত দেখা পোৱা গৈছিল।<ref>{{harvcol|Hannay|1848|p=676}}</ref> এই স্তম্ভটোৰ লগত মিলা একেই আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ বৃটিছৰ দিনত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ ভিতৰত পোৱা‌ গৈছিল। ‌‌<ref>{{harvcol|C. Allen|1928|p=94}}</ref> এই সমূহ তথ্যৰ ভিত্তিতে ইতিহাসবিদসকলে ইয়াক চুতীয়া ৰজাই নিৰ্মাণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref name="parashar">{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| url= https://archive.org/details/gariyokhi-historical-journal-may-23| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref> ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম [[চুহুন্মুং|চাওফা চুহুংমুংৰ]] দিনত চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়ৰ পাছত সেই সময়ৰ থাও-মুং-ব'-ঙেন (পাছলৈ অসমীয়াত শদিয়া খোৱা গোঁহাই) ফ্ৰাচেং মুং বৰগোহাঁইৰ দ্বাৰা এই স্তম্ভটোত এখন আহোম ভাষাৰ লিপি খোদিত কৰোৱা হৈছিল, য'ত আহোম ৰাজ্য আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিছিমি জনগোষ্ঠীৰ]] মাজত শদিয়া অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে ভূমি বিতৰণ, দিবলগীয়া কৰ, [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ কৰ্তব্য, আৰু অবৈধ বেদখলৰ বিৰুদ্ধে নিয়ম, উলংঘাকাৰীক শাস্তি প্ৰদানৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। <ref name=":0">{{cite journal |title=The Sadiya Serpent Pillar Inscription: A Historical and Epigraphic Analysis of the Ahom- Mishmi Relation |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2507261.pdf |access-date=15 May 2026 }}</ref> ==আকৃতিৰ বিৱৰণ== শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ হৈছে প্ৰায় ১১ ফুট (৩.৪ মিটাৰ) ওখ অষ্টভুজ আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভ আৰু ইয়াৰ প্ৰতিটো ফালে ১৫ ইঞ্চি (৩৮ চে.মি.) জোখৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ ভিত্তি।<ref name=":0" /> ইয়াক এটা শিলৰ টুকুৰাৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। প্ৰকাণ্ড সাপ এডালে স্তম্ভটোৰ গুৰিৰপৰা মূধলৈ মেৰিয়াই আছে। সাপৰ মুখখন মানৱাকৃতিৰ।<ref name="parashar" /> ==ইতিহাস আৰু অৱস্থান== ===চুতীয়া যুগ=== অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ৰ বিষয়া তথা ইতিহাসবিদ অবন্তিকা পৰাশৰ<ref>{{cite web |title=Tender for celebration of International Museum Day 2022 at District Museum, Jorhat |publisher=Directorate of Museums, Government of Assam |date=2 May 2022 |url=https://museums.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/museum_medhassu_in_oid_5/menu/right_menu/right_menu/tender_for_celebration_of_international_museum_day_2022.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629025529/https://museums.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/museum_medhassu_in_oid_5/menu/right_menu/right_menu/tender_for_celebration_of_international_museum_day_2022.pdf |archive-date=29 June 2026 |access-date=29 June 2026 |quote=Smt Abantika Parashar, District Museum Officer, Jorhat—for information. }}</ref> অনুসৰি সৰ্প স্তম্ভটো [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| url= https://archive.org/details/gariyokhi-historical-journal-may-23| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref> তেওঁ লিখিছে,{{quote|"...গতিকে সৰ্প স্তম্ভটো চুতীয়া শাসনৰ লগত জড়িত কথাটোক লৈ কোনো দ্বিমত থাকিব নোৱাৰে। তদুপৰি কুণ্ডিলাকৃতিৰ সৰ্প দিক্কৰবাসিনী/তাম্ৰেশ্বৰী/কেঁচাইখাতীৰ (চুতীয়াসকলৰ উপাস্য দেৱী) আন এটা ৰূপ কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতীক হোৱা কথাটোৱে এই ধাৰণা সজোৰে সমৰ্থন কৰে।" }} ১৯২৮ চনৰ বৃটিছৰ লেখনীৰ মতে এই স্তম্ভটো দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত আৰু শদিয়াৰপৰা নিজামঘাট লৈ যোৱা পথৰ সাত মাইলপষ্টৰ সোঁফালে পোৱা গৈছিল। স্তম্ভটোৰ কাষতে এখন শিলৰ দলং উদ্ধাৰ কৰা‌ হৈছিল আৰু দলঙৰ পথে দি ওচৰৰ এটা ইটাৰ পুখুৰী লৈ যাব পৰা হৈছিল<ref>Assam District Gazetteers, 1928, p. 18.</ref>। বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে ১৮৪৮ চনত উল্লেখ কৰা মতে দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত ১৪ ফোঁট ওখ গড়ে আগুৰা এখন বৃহৎ নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা গৈছিল<ref>Journal of Asiatic Society of Bengal, p. 470.</ref>। এই নগৰখনৰ ইটাৰ দ্বাৰৰ মুখতে এখন শিলৰ দলং‌ আছিল আৰু ওচৰতে গড়ৰ ভিতৰত এটা ইটাৰ পুখুৰী দেখা পোৱা গৈছিল। এই তথ্য সমূহৰপৰা ধৰিব পৰা যায় যে দুয়োখন লেখনীত একেইটা অঞ্চলৰে বিৱৰণ দিয়া হৈছিল। সম্ভৱতঃ দ্বাৰখনৰ সন্মুখত দুয়োফালে দুটা সৰ্প স্তম্ভ থিয় কৰোৱা হৈছিল। ‌ উল্লেখযোগ্য যে এই পুখুৰীটোত বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে কিছুমান খনিকৰ চিহ্ন খোদিত পাইছিল,‌ যিবোৰ খনিকৰ চিহ্ন তেওঁ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটা-শিলৰ দেৱালতো দেখা পাইছিল। এই দেৱালখন মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰপৰা ধৰিব পৰা যায় যে সৰ্প স্তম্ভকে ধৰি সমগ্ৰ নগৰখন [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া যুগতে]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই কথা SF Hannayয়ে এইদৰে লিখিছে, {{blockquote|"I am inclined to think that the country from the Dibong to the Kundil river, a distance of 10 or 12 miles, with the hill fortifications known as Bhismak Nagar, and Sisupal Nagar, belonged to one people and dynasty. It is indeed quite obvious that the masonry of bricks or stone, which we examined, is the work of the same people, and the sandstone is the produce of one quarry."}} ইয়াৰ উপৰিও জনা যায় যে বৃটিছসকলে একে ধৰণৰ দুটা আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ শদিয়াৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকলে নিৰ্মাণ কৰা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰতো উদ্ধাৰ কৰিছিল<ref>T.Block, 1905, Assam District Gazetteers, 1928, p. 94)</ref>। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱালখনত সৰ্প আকৃতি কেইবাখনো terracotta plate পোৱা গৈছিল। বৃটিছ অভিযাত্ৰী T.Blockৰ মতে এই স্তম্ভ দুটাৰ প্ৰত্যেক টোতে সাপ দুটা পাক খাই কুণ্ডালিনী ৰূপ লৈ থকা দেখা গৈছিল। ইয়াৰপৰা ক'ব পাৰি যে এই সকলো স্তম্ভ সমূহ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰে সৃষ্টি। তেওঁ লিখিছে,{{blockquote|"They (the pillars) were found in the north-eastern section of the enclosed area (of Tamreswari). I found two such bases, their shape is octagonal, 2 feet 6 inches in diameter, with a circular hollow inside; these rested on squares, with their corners cut off and differently moulded. The hemispherical capital measures 2 feet 4 inches in diameter at its base and is perforated by a hollow shaft 1 feet 10 inches land. Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it."}} ===আহোম যুগ=== চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ৰজা চুহুংমুঙে শদিয়াৰ দুই স্তম্ভৰ ভিতৰত এটা স্তম্ভত টাই ভাষাত কিছু কথা খোদিত কৰিছিল। এই লিপিখনত ১৫৩২ চনত মিচিমিসকলৰ লগত হোৱা সন্ধিৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। এইখন [[আহোম লিপি|আহোম]] ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰত্নলিপি। এই প্ৰত্নলিপি [[চ্যু-হ্যুণ-মু'ঙ|চুহুংমুং]] দিহিঙীয়া ৰজাৰ ৰাজত্বকালৰ (১৪৯৭-১৫৩৯) সময়ৰ। ১৫৩২ চনত [[শদিয়া]] দখল কৰা আৰু স্থানীয় [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] জনগোষ্ঠীৰ সৈতে চুক্তি কৰা চৰ্তসমূহ এই শিলৰ স্তম্ভত লিখা হৈছিল। স্তম্ভটোৰ ওপৰত ৯.৫ ৰেখাৰ অন্তৰ্গত এই প্ৰতিলিপিটো থাওমুং বঙেন বা শদিয়াখোৱা গোহাঁই ([[শদিয়া|শদিয়াৰ]] আহোম সেনানায়ক) জাৰি কৰা এক ঘোষণা, য'ত মিচিমিসকলে কিছুমান প্ৰবন্ধত বাৰ্ষিক প্ৰতিদান আগবঢ়াব আৰু ডিবাং নদীৰ এটা পাৰত বসবাস কৰিবৰ বাবে আহ্বান জনায়। আহোম ভাষাৰ লিপিত লিখা এই শিলালিপিটোৰ ব্যাখ্যা ১৯২৪ চনত গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই দিছিল।<ref name=":0" /> এই শিলা লিপিটোৰ অসমীয়া অনুবাদ এনেধৰণৰ:- {{Blockquote|𑜉𑜤𑜈𑜫 𑜃 𑜎𑜩 𑜄𑜨𑜂𑜫 𑜄𑜢𑜃𑜫 𑜀𑜨𑜂𑜫 𑜇𑜡 𑜉𑜩 𑜄𑜦 (‘’মৌ ন’ লাই টং টিন খং ফা মাই টে”)</br>𑜏𑜢 𑜁𑜂𑜫 𑜋𑜩𑜨 𑜁𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜦𑜧 (“চি খাঙ চৈ খাঙ য়ুং টে’’)</br>𑜓𑜢 𑜈𑜨𑜂𑜫 𑜓𑜢𑜃𑜫 𑜓𑜩𑜨 𑜓𑜩 𑜄𑜂𑜫 𑜄𑜀𑜫 𑜒𑜧𑜈𑜫 𑜉𑜡 (‘’দি বং দিন দৈ দাই টাং টক আও মা”)</br>𑜀𑜧 𑜌𑜧 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜉𑜦𑜡 𑜂𑜢𑜃𑜫 𑜽 𑜇𑜧 𑜉𑜡 𑜀𑜡 (“কাও থাও মু’ঙ লুং ম’ ঙিন 𑜽 ফাও মা কা’’)</br>𑜀𑜧 𑜋𑜈𑜫 𑜏𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜃𑜩 𑜑𑜤𑜂𑜫 𑜈𑜡 𑜁𑜡 (‘’কাও চাও ছুং লুঙ নাই হুং বা খা’’)</br>𑜉𑜧𑜈𑜫 𑜈𑜃𑜫 𑜇𑜥 (‘’মৌ বান ফু’’)</br>𑜐𑜢𑜂𑜫 𑜇𑜥 𑜋𑜩 𑜋𑜪 𑜎𑜢𑜀𑜫 𑜁𑜡 (‘’ঙিন ফু ছাই চাম লিক খা’’)</br>𑜁𑜃𑜫 𑜋𑜪 𑜉𑜣 𑜏𑜣 𑜉𑜣 𑜽 𑜆𑜢𑜤𑜂𑜫 (‘’খন চাম মিছিমি 𑜽 পৌং’’)</br>𑜁𑜪 𑜁𑜂𑜫 𑜓𑜢𑜃𑜫 𑜓𑜩𑜨 𑜉𑜩 𑜓𑜩 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉𑜡(‘’খাম খাং দিন দৈ মাই দাই চাম খা মা’’)</br>𑜄𑜀𑜫 𑜒𑜈𑜫 𑜈𑜡 𑜀 (‘’তাক আও বা কৈ’’)</br>𑜐𑜥 𑜈𑜡 𑜎𑜩 𑜄𑜨𑜂𑜫 𑜎𑜀𑜫 (‘’ঙু বা লাই তং লাক’’)</br>𑜇𑜨𑜂𑜫 𑜃𑜨𑜂𑜫 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉 (‘’ফং নং চাম খা মিছিমি’’)</br>….𑜀𑜂𑜫 𑜲𑜦 𑜎𑜧𑜈𑜧… 𑜏𑜂𑜫 𑜏𑜤 …𑜋𑜢𑜂𑜫 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉𑜃𑜫 𑜄 (‘’কাং খে লাও চাং চু চেং চাম খা মান তে’’) }} [[File:Serpent pillar, A commemorative pillar of Swarganarayan Suhunmung.jpg|thumb|150px|Sadiya serpent pillar with the Ahom Inscription.]] ==সৰ্প স্তম্ভৰ আধ্যাত্মিকতা== শদিয়াৰ সৰ্প স্তম্ভ কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতিক হয়। এই কুণ্ডলিনী আদি-শক্তি (দিক্কৰবাসিনী)ৰ আন এটি ৰূপ।<ref>{{cite book |last=Parashar |first=Abantika |title=Gariyakhi |edition=7th |date=May 2023 |quote=...তদুপৰি কুণ্ডিলাকৃতিৰ সৰ্প দিক্কৰবাসিনী/তাম্ৰেশ্বৰী/কেঁচাইখাতীৰ (চুতীয়াসকলৰ উপাস্য দেৱী) আন এটা ৰূপ কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতীক হোৱা কথাটোৱে এই ধাৰণা সজোৰে সমৰ্থন কৰে।}}</ref> ''কুণ্ডলিনী'' (''kuṇḍalinī'')ৰ অৰ্থ হৈছে “কুণ্ডলী-পকোৱা” বা “পকাই থকা”; শব্দটোৰ মূল ''কুণ্ডল'' (''kuṇḍala'')ৰ অৰ্থ বৃত্ত বা পাক।<ref>{{cite web |title=Kundalini, Kuṇḍalinī |website=Wisdom Library |url=https://www.wisdomlib.org/definition/kundalini |access-date=29 June 2026 |quote=The kuṇḍalī or kuṇḍalinī is derived from the word kuṇḍala—“a ring, coil”. }}</ref><ref>{{cite web |title=Kundalini |website=Merriam-Webster Dictionary |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/kundalini |access-date=29 June 2026 |quote=Sanskrit kuṇḍalinī, from feminine of kuṇḍalin circular, coiled, from kuṇḍala ring. }}</ref> এই কুণ্ডলিনী শক্তি জনজাতীয় তান্ত্ৰিক ধৰ্মৰ (শিৱ তন্ত্ৰৰ) এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। তান্ত্ৰিক আৰু যোগ-পৰম্পৰাত ইয়াক সাধাৰণতে পাক খাই থকা সৰ্পৰূপী শক্তি হিচাপে কল্পনা কৰা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত এই কুণ্ডলিনী শক্তি অক্ৰিয় ৰূপত শৰীৰৰ তলৰ অংশত থাকে আৰু সেই বাবে পাক খাই থকা সৰ্প হিচাপে দেখোৱা হয়। Yoga-Kundalini Upanishadৰ অনুসৰি, “The divine power, Kundalini, shines like the stem of a young lotus; like a snake, coiled round upon herself she holds her tail in her mouth and lies resting half asleep as the base of the body.”<ref>{{cite book|last=Aiyar|first=K. Narayanasvami|translator-last=Aiyar|translator-first=K. Narayanasvami|title=Thirty Minor Upanishads|chapter=Yoga-Kundalini Upanishad|publisher=The Theosophical Publishing House|location=Madras|year=1914|url=https://archive.org/details/thirtyminorupani00aiya|access-date=29 June 2026 |quote=The divine power, Kundalini, shines like the stem of a young lotus; like a snake, coiled round upon herself she holds her tail in her mouth and lies resting half asleep at the base of the body. }}</ref> আজিৎ মুখাৰ্জীয়ে কুণ্ডলিনী শক্তিক “কুণ্ডলী-পকোৱা নাৰী-শক্তি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে,‌ অক্ৰিয় কুণ্ডলিনী সৰ্পৰূপে পাক খাই, নিজৰ নেজ মুখত ধৰি কেন্দ্ৰীয় অক্ষৰ চাৰিওফালে অৱস্থিত থাকে; জাগ্ৰত হ’লে ই ওপৰলৈ উঠি শিৱৰ সৈতে মূৰৰ ভাগত মিলিত হয়।<ref>{{cite book|last=Mookerjee|first=Ajit|title=Kundalini: The Arousal of the Inner Energy|publisher=Thames and Hudson|location=London |year=1982|pages=9–11|url=https://maypoleofwisdom.com/wp-content/uploads/2022/12/ajit-mookerjee-kundalini-the-arousal-of-the-inner-energy.pdf|access-date=2 July 2026|quote=The static, unmanifested Kundalini is symbolized by a serpent coiled into three and a half circles, with its tail in its mouth, and spiralling around the central axis ... When the Kundalini Sakti is ready to unfold, she ascends to unite above the crown of the head with Siva.}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটাৰ দেৱালত এই অক্ৰিয় কুণ্ডালিনীৰ আকৃতি খোদিত কৰা হৈছিল, য'ত শৰ্প এটাই পাক খাই নিজৰ নেজ মুখেৰে ধৰি ৰখা দেখা গৈছিল।<ref name="Parashar" />তাম্ৰেশ্বৰীৰ আঠকোণীয়া সৰ্পস্তম্ভ দুটাও এই পাক খাই থকা অক্ৰিয় কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতিক হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, য'ত সৰ্প কেইটাই পাক খাই নিজৰ নেজ মুখত ধৰি ৰখা দেখা পোৱা গৈছিল।<ref>{{cite book|last=Bloch|first=T. |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, Bengal Circle, for the Year Ending with April 1905|publisher=Government Printing|location=Calcutta|year=1905|pages=3–4|quote=Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it and hold four irregular shaped bolts or knots projecting from the round surface.}}</ref> তান্ত্ৰিক পদ্ধতিৰ অনুসৰি ধ্যান বা যোগ কৰিলে এই অক্ৰিয় পাক খাই থকা কুণ্ডলিনী (স্ত্ৰি-শক্তি) জাগ্ৰত হয় আৰু ৰাজহাড়ে দি গৈ মগজুত শক্তি প্ৰদান কৰে। মগজু শিৱৰ প্ৰতিক। অৰ্থাৎ শিৱ-শক্তিৰ মিলন হয়। এনে দৰে আত্মাই মুক্তি পাই বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। পূজা-পাতল কৰিও এই শক্তি জাগ্ৰত কৰিব পৰা যায়।<ref>{{cite book|last=Woodroffe|first=John|author-link=John Woodroffe|title=The Serpent Power: Being the Ṣaṭ-Cakra-Nirūpaṇa and Pādukā-Pañcaka|publisher=Ganesh & Company|location=Madras|year=1919 |url=https://archive.org/details/serpentpowerbein00wood|access-date=29 June 2026|quote=When the sleeping Kundalini is awakened ... She enters the royal road, the middle channel, and rises to the abode of Śiva. }}</ref> দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত থকা উল্লেখিত সৰ্প স্তম্ভটো এই জাগ্ৰত ৰূপৰে প্ৰতিচ্ছবি দাঙি ধৰিছিল। স্তম্ভটোৰ শীৰ্ষভাগত সাপটোৰ পাক খুলি ওপৰলৈ উঠি পূৰ্ণ কলচি সদৃশ এক উপাদানৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱা দেখা যায়। কলচিটোৰ ওপৰত নাৰিকল-সদৃশ অংশো দেখা যায়, যাৰ ফলত ইয়াক পূৰ্ণ কলচিৰ ৰূপ বুলি ব্যাখ্যা কৰা সম্ভৱ। পূৰ্ণ কলচি সাধাৰণতে পানী বা শস্যেৰে পূৰ্ণ কৰি মুখত নাৰিকল আৰু পাত স্থাপন কৰা হয়; ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু শিল্প-পৰম্পৰাত ই পূৰ্ণতা, উৰ্বৰতা, সমৃদ্ধি, জীৱন আৰু মঙ্গলৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web|title=Kalasha|website=Impart: Objects, Premodern Culture|date=8 January 2024|url=https://imp-art.org/articles/kalasha/|access-date=29 June 2026|quote=Its associations with plenitude and fertility are denoted by filling it with water and food and plant material. Given its strong association with water, fertility and plenty, the kalasha is also an iconographic emblem associated with the yakshas, nagas and river-goddesses.}}</ref> পূৰ্ণ কলচিৰ আনুষ্ঠানিক ৰূপত কলচিৰ মুখত নাৰিকল আৰু পাত স্থাপন কৰাৰ প্ৰথাও দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=Kalasha |website=Impart: Objects, Premodern Culture |date=8 January 2024 |url=https://imp-art.org/articles/kalasha/ |access-date=29 June 2026 |quote=The purna-kalasha is commonly embodied in ceremonial use by filling a kalasha with water or rice and placing a coconut and mango leaves upon its mouth. }}</ref> কুণ্ডলিনী-তত্ত্বত শিৱ হৈছে ঊৰ্ধ্বমুখে আৰোহণ কৰা শক্তিৰ চূড়ান্ত চৈতন্যগত গন্তব্য; সেই অৰ্থত স্তম্ভটোৰ কলচি-সদৃশ শীৰ্ষভাগক শিৱৰ প্ৰত্যক্ষ মূৰ্তি বুলি নহয়, বৰং কুণ্ডলিনীৰ আৰোহণৰ পূৰ্ণতা, মঙ্গল আৰু পবিত্ৰকৰণৰ প্ৰতীকী শীৰ্ষচিহ্ন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সমাজত পানীতোলা বৰসবাহ নামৰ এক ধৰ্মীয় আচাৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত এই পূৰ্ণ কলহ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Khanikar|first=Surjya Kanta |title=Chutia Jaatir Itihax Aru Luko-Sanskriti|year=1991|quote=চুতীয়া সমাজৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত পানীতোলা বৰসবাহ অন্যতম। }}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] সমাজৰ ধৰ্মীয় আচাৰতো পূৰ্ণ কলহৰ পৰা পবিত্ৰ পানী ছটিয়াই শুদ্ধিকৰণ কৰাৰ প্ৰথা আছে; উদ্ভিদৰ কেঁচা পাত ব্যৱহাৰ কৰি ভক্ত বা পূজাস্থলী শুদ্ধ কৰাৰ কথাও নৃ-উদ্ভিদবিষয়ক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |title=Ethnobotanical Study on Plants Used in Magico-Religious Practices of Deori Tribe in Assam, India |journal=International Journal of Pharmacy and Biological Sciences |quote=The leaves are used for purifying the worship place, devotees, etc. and also used in many ceremonies done at Deohal. In case of inter-caste marriage, the bride is purified by sprinkling water with the fresh leaves.}}</ref> এই জীৱন্ত আচাৰসমূহৰ পটভূমিত সৰ্পটোৰ ঊৰ্ধ্বমুখী গতি আৰু কলচিৰ সৈতে সংযোগক সৰ্প-শক্তি, পবিত্ৰ জল, উৰ্বৰতা আৰু আশীৰ্বাদৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ প্ৰতীকী প্ৰকাশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। ==আৱিষ্কাৰ আৰু সংৰক্ষণ== শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ ১৯২১ চনত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক সমীক্ষাৰ সময়ত ডেওপানী নদীৰ ওচৰত, শদিয়াৰ প্ৰায় সাত মাইল উত্তৰত আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। ই এটা জংঘলীয়া অঞ্চলত পুৰণি ইটাৰ গাঁথনি আৰু শিলৰ অৱশেষৰ ওচৰত পোৱা গৈছিল।<ref name=":0" /> সময় আৰু প্ৰাকৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত স্তম্ভটো কিছু ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল যদিও সৰ্পৰ আকৃতি আৰু আহোম লিপিৰ লিখনী স্পষ্টভাৱে দেখা গৈছিল। ব্ৰিটিছ বিষয়া আৰু গৱেষকসকলে ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক নিদৰ্শন হিচাপে চিনাক্ত কৰে। পিছত ৰাই চাহাব গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই ইয়াৰ লেখনী অধ্যয়ন কৰে। ১৯২০ দশকৰ শেষৰফালে স্তম্ভটো শদিয়ালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":0" /> ১৯৫৩ চনত শদিয়া সৰ্প স্তম্ভটো সুৰক্ষা আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে শদিয়াৰপৰা অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়, গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ৰাজনৈতিক অশান্তি আৰু পৰিৱেশজনিত ক্ষতিৰপৰা স্মৃতিস্তম্ভটো ৰক্ষা কৰাৰ বাবে এই ব্যৱস্থা লোৱা হৈছিল।<ref name=":0" />বৰ্তমান স্তম্ভটো সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াক এক সুৰক্ষিত স্থানত ৰখা হৈছে আৰু দৰ্শনাৰ্থীয়ে ইয়াৰ ইতিহাস সম্পৰ্কীয় তথ্যসহ স্তম্ভটো চাব পাৰে। আৰ্দ্ৰতা আৰু সময়ৰ ফলত হোৱা ক্ষতি ৰোধ কৰিবলৈ স্তম্ভটোৰ পৰিষ্কাৰ আৰু সংৰক্ষণমূলক কামো কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> == টোকা == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী == {{Refbegin}} *{{cite book|last1=Nath|first1=Rajmohan|title=The Back Ground Of Assamese Culture|date=1948}} *{{cite book|last1=Das|first1=Jogesh|title=Folklore of Assam|date=1980|publisher=National Book Trust}} *{{cite book|last1=C. Allen|first1=B|year=1928|title=Assam district gazetteers|volume=XI|publisher=Baptist Mission Press}} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} *{{Citation|last1=Phukan|first1=J.N.|title=Studies in some aspects of inscriptions of the Ahom kings|date=1997|publisher=Gauhati University}} *{{Cite journal|last=Prinsep|first=F.R.S James|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|date=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society (Calcutta, India)|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7|language=en}} *{{cite journal|last1=Wharton|first1=David|title=Historical Evidence for the Early Lik Tai Scripts|date=2019}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] 925v7edvbwcuztwichaytfskjunqa1l 622298 622297 2026-08-01T08:16:54Z KhiLanTzi 23530 /* */ বৰ্তমান স্থান লিখা উচিত 622298 wikitext text/x-wiki {{Infobox artefact||name=শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ|image=Old photo of Sadiya Serpent Pillar.jpg|image_size=150|writing=ভাষা; [[টাই ভাষা]], লিপি; [[আহোম লিপি]]|created= [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকাল]]<ref>{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| url= https://archive.org/details/gariyokhi-historical-journal-may-23| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref>, লিপি: {{circa}}যোড়শ শতিকাৰ প্ৰাৰম্ভিক কাল<ref>The famous Snake Pillar of Sadiya, dated 1532 AD, erected as a mark of truce between the Ahoms and the Mishmis"{{harvcol|Das|1980|p=53}}</ref>|discovered=[[শদিয়া]], ডিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজত|discovered_place=[[শদিয়া]]|location=[[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]}} '''শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া]] অঞ্চলত স্থাপিত এক প্ৰাচীন অষ্টকাতৰ শিল স্তম্ভ। এই স্তম্ভটো [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] দিনত দিবাং আৰু দিক্ৰং নৈৰ মাজৰ এখন নগৰৰ মুখত আন কিছু ভগনাৱশেষৰ লগত দেখা পোৱা গৈছিল।<ref>{{harvcol|Hannay|1848|p=676}}</ref> এই স্তম্ভটোৰ লগত মিলা একেই আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ বৃটিছৰ দিনত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ ভিতৰত পোৱা‌ গৈছিল। ‌‌<ref>{{harvcol|C. Allen|1928|p=94}}</ref> এই সমূহ তথ্যৰ ভিত্তিতে ইতিহাসবিদসকলে ইয়াক চুতীয়া ৰজাই নিৰ্মাণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref name="parashar">{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| url= https://archive.org/details/gariyokhi-historical-journal-may-23| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref> ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম [[চুহুন্মুং|চাওফা চুহুংমুংৰ]] দিনত চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়ৰ পাছত সেই সময়ৰ থাও-মুং-ব'-ঙেন (পাছলৈ অসমীয়াত শদিয়া খোৱা গোঁহাই) ফ্ৰাচেং মুং বৰগোহাঁইৰ দ্বাৰা এই স্তম্ভটোত এখন আহোম ভাষাৰ লিপি খোদিত কৰোৱা হৈছিল, য'ত আহোম ৰাজ্য আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিছিমি জনগোষ্ঠীৰ]] মাজত শদিয়া অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে ভূমি বিতৰণ, দিবলগীয়া কৰ, [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ কৰ্তব্য, আৰু অবৈধ বেদখলৰ বিৰুদ্ধে নিয়ম, উলংঘাকাৰীক শাস্তি প্ৰদানৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। <ref name=":0">{{cite journal |title=The Sadiya Serpent Pillar Inscription: A Historical and Epigraphic Analysis of the Ahom- Mishmi Relation |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2507261.pdf |access-date=15 May 2026 }}</ref> ১৯২১ চনত আৱিষ্কাৰ হোৱা এই স্তম্ভটো ১৯৫৩ চনত গুৱাহাটীৰ অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষণ কৰা হয়।<ref name=":0" /> ==আকৃতিৰ বিৱৰণ== শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ হৈছে প্ৰায় ১১ ফুট (৩.৪ মিটাৰ) ওখ অষ্টভুজ আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভ আৰু ইয়াৰ প্ৰতিটো ফালে ১৫ ইঞ্চি (৩৮ চে.মি.) জোখৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ ভিত্তি।<ref name=":0" /> ইয়াক এটা শিলৰ টুকুৰাৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। প্ৰকাণ্ড সাপ এডালে স্তম্ভটোৰ গুৰিৰপৰা মূধলৈ মেৰিয়াই আছে। সাপৰ মুখখন মানৱাকৃতিৰ।<ref name="parashar" /> ==ইতিহাস আৰু অৱস্থান== ===চুতীয়া যুগ=== অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ৰ বিষয়া তথা ইতিহাসবিদ অবন্তিকা পৰাশৰ<ref>{{cite web |title=Tender for celebration of International Museum Day 2022 at District Museum, Jorhat |publisher=Directorate of Museums, Government of Assam |date=2 May 2022 |url=https://museums.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/museum_medhassu_in_oid_5/menu/right_menu/right_menu/tender_for_celebration_of_international_museum_day_2022.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629025529/https://museums.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/museum_medhassu_in_oid_5/menu/right_menu/right_menu/tender_for_celebration_of_international_museum_day_2022.pdf |archive-date=29 June 2026 |access-date=29 June 2026 |quote=Smt Abantika Parashar, District Museum Officer, Jorhat—for information. }}</ref> অনুসৰি সৰ্প স্তম্ভটো [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| url= https://archive.org/details/gariyokhi-historical-journal-may-23| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref> তেওঁ লিখিছে,{{quote|"...গতিকে সৰ্প স্তম্ভটো চুতীয়া শাসনৰ লগত জড়িত কথাটোক লৈ কোনো দ্বিমত থাকিব নোৱাৰে। তদুপৰি কুণ্ডিলাকৃতিৰ সৰ্প দিক্কৰবাসিনী/তাম্ৰেশ্বৰী/কেঁচাইখাতীৰ (চুতীয়াসকলৰ উপাস্য দেৱী) আন এটা ৰূপ কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতীক হোৱা কথাটোৱে এই ধাৰণা সজোৰে সমৰ্থন কৰে।" }} ১৯২৮ চনৰ বৃটিছৰ লেখনীৰ মতে এই স্তম্ভটো দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত আৰু শদিয়াৰপৰা নিজামঘাট লৈ যোৱা পথৰ সাত মাইলপষ্টৰ সোঁফালে পোৱা গৈছিল। স্তম্ভটোৰ কাষতে এখন শিলৰ দলং উদ্ধাৰ কৰা‌ হৈছিল আৰু দলঙৰ পথে দি ওচৰৰ এটা ইটাৰ পুখুৰী লৈ যাব পৰা হৈছিল<ref>Assam District Gazetteers, 1928, p. 18.</ref>। বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে ১৮৪৮ চনত উল্লেখ কৰা মতে দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত ১৪ ফোঁট ওখ গড়ে আগুৰা এখন বৃহৎ নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা গৈছিল<ref>Journal of Asiatic Society of Bengal, p. 470.</ref>। এই নগৰখনৰ ইটাৰ দ্বাৰৰ মুখতে এখন শিলৰ দলং‌ আছিল আৰু ওচৰতে গড়ৰ ভিতৰত এটা ইটাৰ পুখুৰী দেখা পোৱা গৈছিল। এই তথ্য সমূহৰপৰা ধৰিব পৰা যায় যে দুয়োখন লেখনীত একেইটা অঞ্চলৰে বিৱৰণ দিয়া হৈছিল। সম্ভৱতঃ দ্বাৰখনৰ সন্মুখত দুয়োফালে দুটা সৰ্প স্তম্ভ থিয় কৰোৱা হৈছিল। ‌ উল্লেখযোগ্য যে এই পুখুৰীটোত বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে কিছুমান খনিকৰ চিহ্ন খোদিত পাইছিল,‌ যিবোৰ খনিকৰ চিহ্ন তেওঁ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটা-শিলৰ দেৱালতো দেখা পাইছিল। এই দেৱালখন মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰপৰা ধৰিব পৰা যায় যে সৰ্প স্তম্ভকে ধৰি সমগ্ৰ নগৰখন [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া যুগতে]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই কথা SF Hannayয়ে এইদৰে লিখিছে, {{blockquote|"I am inclined to think that the country from the Dibong to the Kundil river, a distance of 10 or 12 miles, with the hill fortifications known as Bhismak Nagar, and Sisupal Nagar, belonged to one people and dynasty. It is indeed quite obvious that the masonry of bricks or stone, which we examined, is the work of the same people, and the sandstone is the produce of one quarry."}} ইয়াৰ উপৰিও জনা যায় যে বৃটিছসকলে একে ধৰণৰ দুটা আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ শদিয়াৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকলে নিৰ্মাণ কৰা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰতো উদ্ধাৰ কৰিছিল<ref>T.Block, 1905, Assam District Gazetteers, 1928, p. 94)</ref>। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱালখনত সৰ্প আকৃতি কেইবাখনো terracotta plate পোৱা গৈছিল। বৃটিছ অভিযাত্ৰী T.Blockৰ মতে এই স্তম্ভ দুটাৰ প্ৰত্যেক টোতে সাপ দুটা পাক খাই কুণ্ডালিনী ৰূপ লৈ থকা দেখা গৈছিল। ইয়াৰপৰা ক'ব পাৰি যে এই সকলো স্তম্ভ সমূহ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰে সৃষ্টি। তেওঁ লিখিছে,{{blockquote|"They (the pillars) were found in the north-eastern section of the enclosed area (of Tamreswari). I found two such bases, their shape is octagonal, 2 feet 6 inches in diameter, with a circular hollow inside; these rested on squares, with their corners cut off and differently moulded. The hemispherical capital measures 2 feet 4 inches in diameter at its base and is perforated by a hollow shaft 1 feet 10 inches land. Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it."}} ===আহোম যুগ=== চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ৰজা চুহুংমুঙে শদিয়াৰ দুই স্তম্ভৰ ভিতৰত এটা স্তম্ভত টাই ভাষাত কিছু কথা খোদিত কৰিছিল। এই লিপিখনত ১৫৩২ চনত মিচিমিসকলৰ লগত হোৱা সন্ধিৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। এইখন [[আহোম লিপি|আহোম]] ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰত্নলিপি। এই প্ৰত্নলিপি [[চ্যু-হ্যুণ-মু'ঙ|চুহুংমুং]] দিহিঙীয়া ৰজাৰ ৰাজত্বকালৰ (১৪৯৭-১৫৩৯) সময়ৰ। ১৫৩২ চনত [[শদিয়া]] দখল কৰা আৰু স্থানীয় [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] জনগোষ্ঠীৰ সৈতে চুক্তি কৰা চৰ্তসমূহ এই শিলৰ স্তম্ভত লিখা হৈছিল। স্তম্ভটোৰ ওপৰত ৯.৫ ৰেখাৰ অন্তৰ্গত এই প্ৰতিলিপিটো থাওমুং বঙেন বা শদিয়াখোৱা গোহাঁই ([[শদিয়া|শদিয়াৰ]] আহোম সেনানায়ক) জাৰি কৰা এক ঘোষণা, য'ত মিচিমিসকলে কিছুমান প্ৰবন্ধত বাৰ্ষিক প্ৰতিদান আগবঢ়াব আৰু ডিবাং নদীৰ এটা পাৰত বসবাস কৰিবৰ বাবে আহ্বান জনায়। আহোম ভাষাৰ লিপিত লিখা এই শিলালিপিটোৰ ব্যাখ্যা ১৯২৪ চনত গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই দিছিল।<ref name=":0" /> এই শিলা লিপিটোৰ অসমীয়া অনুবাদ এনেধৰণৰ:- {{Blockquote|𑜉𑜤𑜈𑜫 𑜃 𑜎𑜩 𑜄𑜨𑜂𑜫 𑜄𑜢𑜃𑜫 𑜀𑜨𑜂𑜫 𑜇𑜡 𑜉𑜩 𑜄𑜦 (‘’মৌ ন’ লাই টং টিন খং ফা মাই টে”)</br>𑜏𑜢 𑜁𑜂𑜫 𑜋𑜩𑜨 𑜁𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜦𑜧 (“চি খাঙ চৈ খাঙ য়ুং টে’’)</br>𑜓𑜢 𑜈𑜨𑜂𑜫 𑜓𑜢𑜃𑜫 𑜓𑜩𑜨 𑜓𑜩 𑜄𑜂𑜫 𑜄𑜀𑜫 𑜒𑜧𑜈𑜫 𑜉𑜡 (‘’দি বং দিন দৈ দাই টাং টক আও মা”)</br>𑜀𑜧 𑜌𑜧 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜉𑜦𑜡 𑜂𑜢𑜃𑜫 𑜽 𑜇𑜧 𑜉𑜡 𑜀𑜡 (“কাও থাও মু’ঙ লুং ম’ ঙিন 𑜽 ফাও মা কা’’)</br>𑜀𑜧 𑜋𑜈𑜫 𑜏𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜃𑜩 𑜑𑜤𑜂𑜫 𑜈𑜡 𑜁𑜡 (‘’কাও চাও ছুং লুঙ নাই হুং বা খা’’)</br>𑜉𑜧𑜈𑜫 𑜈𑜃𑜫 𑜇𑜥 (‘’মৌ বান ফু’’)</br>𑜐𑜢𑜂𑜫 𑜇𑜥 𑜋𑜩 𑜋𑜪 𑜎𑜢𑜀𑜫 𑜁𑜡 (‘’ঙিন ফু ছাই চাম লিক খা’’)</br>𑜁𑜃𑜫 𑜋𑜪 𑜉𑜣 𑜏𑜣 𑜉𑜣 𑜽 𑜆𑜢𑜤𑜂𑜫 (‘’খন চাম মিছিমি 𑜽 পৌং’’)</br>𑜁𑜪 𑜁𑜂𑜫 𑜓𑜢𑜃𑜫 𑜓𑜩𑜨 𑜉𑜩 𑜓𑜩 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉𑜡(‘’খাম খাং দিন দৈ মাই দাই চাম খা মা’’)</br>𑜄𑜀𑜫 𑜒𑜈𑜫 𑜈𑜡 𑜀 (‘’তাক আও বা কৈ’’)</br>𑜐𑜥 𑜈𑜡 𑜎𑜩 𑜄𑜨𑜂𑜫 𑜎𑜀𑜫 (‘’ঙু বা লাই তং লাক’’)</br>𑜇𑜨𑜂𑜫 𑜃𑜨𑜂𑜫 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉 (‘’ফং নং চাম খা মিছিমি’’)</br>….𑜀𑜂𑜫 𑜲𑜦 𑜎𑜧𑜈𑜧… 𑜏𑜂𑜫 𑜏𑜤 …𑜋𑜢𑜂𑜫 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉𑜃𑜫 𑜄 (‘’কাং খে লাও চাং চু চেং চাম খা মান তে’’) }} [[File:Serpent pillar, A commemorative pillar of Swarganarayan Suhunmung.jpg|thumb|150px|Sadiya serpent pillar with the Ahom Inscription.]] ==সৰ্প স্তম্ভৰ আধ্যাত্মিকতা== শদিয়াৰ সৰ্প স্তম্ভ কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতিক হয়। এই কুণ্ডলিনী আদি-শক্তি (দিক্কৰবাসিনী)ৰ আন এটি ৰূপ।<ref>{{cite book |last=Parashar |first=Abantika |title=Gariyakhi |edition=7th |date=May 2023 |quote=...তদুপৰি কুণ্ডিলাকৃতিৰ সৰ্প দিক্কৰবাসিনী/তাম্ৰেশ্বৰী/কেঁচাইখাতীৰ (চুতীয়াসকলৰ উপাস্য দেৱী) আন এটা ৰূপ কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতীক হোৱা কথাটোৱে এই ধাৰণা সজোৰে সমৰ্থন কৰে।}}</ref> ''কুণ্ডলিনী'' (''kuṇḍalinī'')ৰ অৰ্থ হৈছে “কুণ্ডলী-পকোৱা” বা “পকাই থকা”; শব্দটোৰ মূল ''কুণ্ডল'' (''kuṇḍala'')ৰ অৰ্থ বৃত্ত বা পাক।<ref>{{cite web |title=Kundalini, Kuṇḍalinī |website=Wisdom Library |url=https://www.wisdomlib.org/definition/kundalini |access-date=29 June 2026 |quote=The kuṇḍalī or kuṇḍalinī is derived from the word kuṇḍala—“a ring, coil”. }}</ref><ref>{{cite web |title=Kundalini |website=Merriam-Webster Dictionary |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/kundalini |access-date=29 June 2026 |quote=Sanskrit kuṇḍalinī, from feminine of kuṇḍalin circular, coiled, from kuṇḍala ring. }}</ref> এই কুণ্ডলিনী শক্তি জনজাতীয় তান্ত্ৰিক ধৰ্মৰ (শিৱ তন্ত্ৰৰ) এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। তান্ত্ৰিক আৰু যোগ-পৰম্পৰাত ইয়াক সাধাৰণতে পাক খাই থকা সৰ্পৰূপী শক্তি হিচাপে কল্পনা কৰা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত এই কুণ্ডলিনী শক্তি অক্ৰিয় ৰূপত শৰীৰৰ তলৰ অংশত থাকে আৰু সেই বাবে পাক খাই থকা সৰ্প হিচাপে দেখোৱা হয়। Yoga-Kundalini Upanishadৰ অনুসৰি, “The divine power, Kundalini, shines like the stem of a young lotus; like a snake, coiled round upon herself she holds her tail in her mouth and lies resting half asleep as the base of the body.”<ref>{{cite book|last=Aiyar|first=K. Narayanasvami|translator-last=Aiyar|translator-first=K. Narayanasvami|title=Thirty Minor Upanishads|chapter=Yoga-Kundalini Upanishad|publisher=The Theosophical Publishing House|location=Madras|year=1914|url=https://archive.org/details/thirtyminorupani00aiya|access-date=29 June 2026 |quote=The divine power, Kundalini, shines like the stem of a young lotus; like a snake, coiled round upon herself she holds her tail in her mouth and lies resting half asleep at the base of the body. }}</ref> আজিৎ মুখাৰ্জীয়ে কুণ্ডলিনী শক্তিক “কুণ্ডলী-পকোৱা নাৰী-শক্তি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে,‌ অক্ৰিয় কুণ্ডলিনী সৰ্পৰূপে পাক খাই, নিজৰ নেজ মুখত ধৰি কেন্দ্ৰীয় অক্ষৰ চাৰিওফালে অৱস্থিত থাকে; জাগ্ৰত হ’লে ই ওপৰলৈ উঠি শিৱৰ সৈতে মূৰৰ ভাগত মিলিত হয়।<ref>{{cite book|last=Mookerjee|first=Ajit|title=Kundalini: The Arousal of the Inner Energy|publisher=Thames and Hudson|location=London |year=1982|pages=9–11|url=https://maypoleofwisdom.com/wp-content/uploads/2022/12/ajit-mookerjee-kundalini-the-arousal-of-the-inner-energy.pdf|access-date=2 July 2026|quote=The static, unmanifested Kundalini is symbolized by a serpent coiled into three and a half circles, with its tail in its mouth, and spiralling around the central axis ... When the Kundalini Sakti is ready to unfold, she ascends to unite above the crown of the head with Siva.}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটাৰ দেৱালত এই অক্ৰিয় কুণ্ডালিনীৰ আকৃতি খোদিত কৰা হৈছিল, য'ত শৰ্প এটাই পাক খাই নিজৰ নেজ মুখেৰে ধৰি ৰখা দেখা গৈছিল।<ref name="Parashar" />তাম্ৰেশ্বৰীৰ আঠকোণীয়া সৰ্পস্তম্ভ দুটাও এই পাক খাই থকা অক্ৰিয় কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতিক হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, য'ত সৰ্প কেইটাই পাক খাই নিজৰ নেজ মুখত ধৰি ৰখা দেখা পোৱা গৈছিল।<ref>{{cite book|last=Bloch|first=T. |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, Bengal Circle, for the Year Ending with April 1905|publisher=Government Printing|location=Calcutta|year=1905|pages=3–4|quote=Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it and hold four irregular shaped bolts or knots projecting from the round surface.}}</ref> তান্ত্ৰিক পদ্ধতিৰ অনুসৰি ধ্যান বা যোগ কৰিলে এই অক্ৰিয় পাক খাই থকা কুণ্ডলিনী (স্ত্ৰি-শক্তি) জাগ্ৰত হয় আৰু ৰাজহাড়ে দি গৈ মগজুত শক্তি প্ৰদান কৰে। মগজু শিৱৰ প্ৰতিক। অৰ্থাৎ শিৱ-শক্তিৰ মিলন হয়। এনে দৰে আত্মাই মুক্তি পাই বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। পূজা-পাতল কৰিও এই শক্তি জাগ্ৰত কৰিব পৰা যায়।<ref>{{cite book|last=Woodroffe|first=John|author-link=John Woodroffe|title=The Serpent Power: Being the Ṣaṭ-Cakra-Nirūpaṇa and Pādukā-Pañcaka|publisher=Ganesh & Company|location=Madras|year=1919 |url=https://archive.org/details/serpentpowerbein00wood|access-date=29 June 2026|quote=When the sleeping Kundalini is awakened ... She enters the royal road, the middle channel, and rises to the abode of Śiva. }}</ref> দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত থকা উল্লেখিত সৰ্প স্তম্ভটো এই জাগ্ৰত ৰূপৰে প্ৰতিচ্ছবি দাঙি ধৰিছিল। স্তম্ভটোৰ শীৰ্ষভাগত সাপটোৰ পাক খুলি ওপৰলৈ উঠি পূৰ্ণ কলচি সদৃশ এক উপাদানৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱা দেখা যায়। কলচিটোৰ ওপৰত নাৰিকল-সদৃশ অংশো দেখা যায়, যাৰ ফলত ইয়াক পূৰ্ণ কলচিৰ ৰূপ বুলি ব্যাখ্যা কৰা সম্ভৱ। পূৰ্ণ কলচি সাধাৰণতে পানী বা শস্যেৰে পূৰ্ণ কৰি মুখত নাৰিকল আৰু পাত স্থাপন কৰা হয়; ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু শিল্প-পৰম্পৰাত ই পূৰ্ণতা, উৰ্বৰতা, সমৃদ্ধি, জীৱন আৰু মঙ্গলৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web|title=Kalasha|website=Impart: Objects, Premodern Culture|date=8 January 2024|url=https://imp-art.org/articles/kalasha/|access-date=29 June 2026|quote=Its associations with plenitude and fertility are denoted by filling it with water and food and plant material. Given its strong association with water, fertility and plenty, the kalasha is also an iconographic emblem associated with the yakshas, nagas and river-goddesses.}}</ref> পূৰ্ণ কলচিৰ আনুষ্ঠানিক ৰূপত কলচিৰ মুখত নাৰিকল আৰু পাত স্থাপন কৰাৰ প্ৰথাও দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=Kalasha |website=Impart: Objects, Premodern Culture |date=8 January 2024 |url=https://imp-art.org/articles/kalasha/ |access-date=29 June 2026 |quote=The purna-kalasha is commonly embodied in ceremonial use by filling a kalasha with water or rice and placing a coconut and mango leaves upon its mouth. }}</ref> কুণ্ডলিনী-তত্ত্বত শিৱ হৈছে ঊৰ্ধ্বমুখে আৰোহণ কৰা শক্তিৰ চূড়ান্ত চৈতন্যগত গন্তব্য; সেই অৰ্থত স্তম্ভটোৰ কলচি-সদৃশ শীৰ্ষভাগক শিৱৰ প্ৰত্যক্ষ মূৰ্তি বুলি নহয়, বৰং কুণ্ডলিনীৰ আৰোহণৰ পূৰ্ণতা, মঙ্গল আৰু পবিত্ৰকৰণৰ প্ৰতীকী শীৰ্ষচিহ্ন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সমাজত পানীতোলা বৰসবাহ নামৰ এক ধৰ্মীয় আচাৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত এই পূৰ্ণ কলহ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Khanikar|first=Surjya Kanta |title=Chutia Jaatir Itihax Aru Luko-Sanskriti|year=1991|quote=চুতীয়া সমাজৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত পানীতোলা বৰসবাহ অন্যতম। }}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] সমাজৰ ধৰ্মীয় আচাৰতো পূৰ্ণ কলহৰ পৰা পবিত্ৰ পানী ছটিয়াই শুদ্ধিকৰণ কৰাৰ প্ৰথা আছে; উদ্ভিদৰ কেঁচা পাত ব্যৱহাৰ কৰি ভক্ত বা পূজাস্থলী শুদ্ধ কৰাৰ কথাও নৃ-উদ্ভিদবিষয়ক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |title=Ethnobotanical Study on Plants Used in Magico-Religious Practices of Deori Tribe in Assam, India |journal=International Journal of Pharmacy and Biological Sciences |quote=The leaves are used for purifying the worship place, devotees, etc. and also used in many ceremonies done at Deohal. In case of inter-caste marriage, the bride is purified by sprinkling water with the fresh leaves.}}</ref> এই জীৱন্ত আচাৰসমূহৰ পটভূমিত সৰ্পটোৰ ঊৰ্ধ্বমুখী গতি আৰু কলচিৰ সৈতে সংযোগক সৰ্প-শক্তি, পবিত্ৰ জল, উৰ্বৰতা আৰু আশীৰ্বাদৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ প্ৰতীকী প্ৰকাশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। ==আৱিষ্কাৰ আৰু সংৰক্ষণ== শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ ১৯২১ চনত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক সমীক্ষাৰ সময়ত ডেওপানী নদীৰ ওচৰত, শদিয়াৰ প্ৰায় সাত মাইল উত্তৰত আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। ই এটা জংঘলীয়া অঞ্চলত পুৰণি ইটাৰ গাঁথনি আৰু শিলৰ অৱশেষৰ ওচৰত পোৱা গৈছিল।<ref name=":0" /> সময় আৰু প্ৰাকৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত স্তম্ভটো কিছু ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল যদিও সৰ্পৰ আকৃতি আৰু আহোম লিপিৰ লিখনী স্পষ্টভাৱে দেখা গৈছিল। ব্ৰিটিছ বিষয়া আৰু গৱেষকসকলে ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক নিদৰ্শন হিচাপে চিনাক্ত কৰে। পিছত ৰাই চাহাব গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই ইয়াৰ লেখনী অধ্যয়ন কৰে। ১৯২০ দশকৰ শেষৰফালে স্তম্ভটো শদিয়ালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":0" /> ১৯৫৩ চনত শদিয়া সৰ্প স্তম্ভটো সুৰক্ষা আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে শদিয়াৰপৰা অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়, গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ৰাজনৈতিক অশান্তি আৰু পৰিৱেশজনিত ক্ষতিৰপৰা স্মৃতিস্তম্ভটো ৰক্ষা কৰাৰ বাবে এই ব্যৱস্থা লোৱা হৈছিল।<ref name=":0" />বৰ্তমান স্তম্ভটো সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াক এক সুৰক্ষিত স্থানত ৰখা হৈছে আৰু দৰ্শনাৰ্থীয়ে ইয়াৰ ইতিহাস সম্পৰ্কীয় তথ্যসহ স্তম্ভটো চাব পাৰে। আৰ্দ্ৰতা আৰু সময়ৰ ফলত হোৱা ক্ষতি ৰোধ কৰিবলৈ স্তম্ভটোৰ পৰিষ্কাৰ আৰু সংৰক্ষণমূলক কামো কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> == টোকা == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী == {{Refbegin}} *{{cite book|last1=Nath|first1=Rajmohan|title=The Back Ground Of Assamese Culture|date=1948}} *{{cite book|last1=Das|first1=Jogesh|title=Folklore of Assam|date=1980|publisher=National Book Trust}} *{{cite book|last1=C. Allen|first1=B|year=1928|title=Assam district gazetteers|volume=XI|publisher=Baptist Mission Press}} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} *{{Citation|last1=Phukan|first1=J.N.|title=Studies in some aspects of inscriptions of the Ahom kings|date=1997|publisher=Gauhati University}} *{{Cite journal|last=Prinsep|first=F.R.S James|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|date=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society (Calcutta, India)|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7|language=en}} *{{cite journal|last1=Wharton|first1=David|title=Historical Evidence for the Early Lik Tai Scripts|date=2019}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] s5tngq6i22a2df24gxbjrb0kdf3qymk 622300 622298 2026-08-01T08:19:50Z KhiLanTzi 23530 /* আকৃতিৰ বিৱৰণ */ লিপিৰ বিৱৰণ 622300 wikitext text/x-wiki {{Infobox artefact||name=শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ|image=Old photo of Sadiya Serpent Pillar.jpg|image_size=150|writing=ভাষা; [[টাই ভাষা]], লিপি; [[আহোম লিপি]]|created= [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকাল]]<ref>{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| url= https://archive.org/details/gariyokhi-historical-journal-may-23| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref>, লিপি: {{circa}}যোড়শ শতিকাৰ প্ৰাৰম্ভিক কাল<ref>The famous Snake Pillar of Sadiya, dated 1532 AD, erected as a mark of truce between the Ahoms and the Mishmis"{{harvcol|Das|1980|p=53}}</ref>|discovered=[[শদিয়া]], ডিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজত|discovered_place=[[শদিয়া]]|location=[[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]}} '''শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া]] অঞ্চলত স্থাপিত এক প্ৰাচীন অষ্টকাতৰ শিল স্তম্ভ। এই স্তম্ভটো [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] দিনত দিবাং আৰু দিক্ৰং নৈৰ মাজৰ এখন নগৰৰ মুখত আন কিছু ভগনাৱশেষৰ লগত দেখা পোৱা গৈছিল।<ref>{{harvcol|Hannay|1848|p=676}}</ref> এই স্তম্ভটোৰ লগত মিলা একেই আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ বৃটিছৰ দিনত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ ভিতৰত পোৱা‌ গৈছিল। ‌‌<ref>{{harvcol|C. Allen|1928|p=94}}</ref> এই সমূহ তথ্যৰ ভিত্তিতে ইতিহাসবিদসকলে ইয়াক চুতীয়া ৰজাই নিৰ্মাণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref name="parashar">{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| url= https://archive.org/details/gariyokhi-historical-journal-may-23| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref> ১৫৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম [[চুহুন্মুং|চাওফা চুহুংমুংৰ]] দিনত চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়ৰ পাছত সেই সময়ৰ থাও-মুং-ব'-ঙেন (পাছলৈ অসমীয়াত শদিয়া খোৱা গোঁহাই) ফ্ৰাচেং মুং বৰগোহাঁইৰ দ্বাৰা এই স্তম্ভটোত এখন আহোম ভাষাৰ লিপি খোদিত কৰোৱা হৈছিল, য'ত আহোম ৰাজ্য আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিছিমি জনগোষ্ঠীৰ]] মাজত শদিয়া অঞ্চল সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে ভূমি বিতৰণ, দিবলগীয়া কৰ, [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ কৰ্তব্য, আৰু অবৈধ বেদখলৰ বিৰুদ্ধে নিয়ম, উলংঘাকাৰীক শাস্তি প্ৰদানৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। <ref name=":0">{{cite journal |title=The Sadiya Serpent Pillar Inscription: A Historical and Epigraphic Analysis of the Ahom- Mishmi Relation |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2507261.pdf |access-date=15 May 2026 }}</ref> ১৯২১ চনত আৱিষ্কাৰ হোৱা এই স্তম্ভটো ১৯৫৩ চনত গুৱাহাটীৰ অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষণ কৰা হয়।<ref name=":0" /> ==আকৃতিৰ বিৱৰণ== শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ হৈছে প্ৰায় ১১ ফুট (৩.৪ মিটাৰ) ওখ অষ্টভুজ আকৃতিৰ শিলৰ স্তম্ভ আৰু ইয়াৰ প্ৰতিটো ফালে ১৫ ইঞ্চি (৩৮ চে.মি.) জোখৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ ভিত্তি।<ref name=":0" /> ইয়াক এটা শিলৰ টুকুৰাৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। প্ৰকাণ্ড সাপ এডালে স্তম্ভটোৰ গুৰিৰপৰা মূধলৈ মেৰিয়াই আছে। সাপৰ মুখখন মানৱাকৃতিৰ।<ref name="parashar" /> আহোম লিপিত লিখা এই শিলালিপিটোৰ ব্যাখ্যা ১৯২৪ চনত গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই দিছিল।<ref name=":0" /> এই শিলা লিপিটোৰ অসমীয়া অনুবাদ এনেধৰণৰ:- {{Blockquote|𑜉𑜤𑜈𑜫 𑜃 𑜎𑜩 𑜄𑜨𑜂𑜫 𑜄𑜢𑜃𑜫 𑜀𑜨𑜂𑜫 𑜇𑜡 𑜉𑜩 𑜄𑜦 (‘’মৌ ন’ লাই টং টিন খং ফা মাই টে”) 𑜏𑜢 𑜁𑜂𑜫 𑜋𑜩𑜨 𑜁𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜦𑜧 (“চি খাঙ চৈ খাঙ য়ুং টে’’) 𑜓𑜢 𑜈𑜨𑜂𑜫 𑜓𑜢𑜃𑜫 𑜓𑜩𑜨 𑜓𑜩 𑜄𑜂𑜫 𑜄𑜀𑜫 𑜒𑜧𑜈𑜫 𑜉𑜡 (‘’দি বং দিন দৈ দাই টাং টক আও মা”) 𑜀𑜧 𑜌𑜧 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜉𑜦𑜡 𑜂𑜢𑜃𑜫 𑜽 𑜇𑜧 𑜉𑜡 𑜀𑜡 (“কাও থাও মু’ঙ লুং ম’ ঙিন 𑜽 ফাও মা কা’’) 𑜀𑜧 𑜋𑜈𑜫 𑜏𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜃𑜩 𑜑𑜤𑜂𑜫 𑜈𑜡 𑜁𑜡 (‘’কাও চাও ছুং লুঙ নাই হুং বা খা’’) 𑜉𑜧𑜈𑜫 𑜈𑜃𑜫 𑜇𑜥 (‘’মৌ বান ফু’’) 𑜐𑜢𑜂𑜫 𑜇𑜥 𑜋𑜩 𑜋𑜪 𑜎𑜢𑜀𑜫 𑜁𑜡 (‘’ঙিন ফু ছাই চাম লিক খা’’) 𑜁𑜃𑜫 𑜋𑜪 𑜉𑜣 𑜏𑜣 𑜉𑜣 𑜽 𑜆𑜢𑜤𑜂𑜫 (‘’খন চাম মিছিমি 𑜽 পৌং’’) 𑜁𑜪 𑜁𑜂𑜫 𑜓𑜢𑜃𑜫 𑜓𑜩𑜨 𑜉𑜩 𑜓𑜩 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉𑜡 (‘’খাম খাং দিন দৈ মাই দাই চাম খা মা’’) 𑜄𑜀𑜫 𑜒𑜈𑜫 𑜈𑜡 𑜀 (‘’তাক আও বা কৈ’’) 𑜐𑜥 𑜈𑜡 𑜎𑜩 𑜄𑜨𑜂𑜫 𑜎𑜀𑜫 (‘’ঙু বা লাই তং লাক’’) 𑜇𑜨𑜂𑜫 𑜃𑜨𑜂𑜫 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉 (‘’ফং নং চাম খা মিছিমি’’) ….𑜀𑜂𑜫 𑜲𑜦 𑜎𑜧𑜈𑜧… 𑜏𑜂𑜫 𑜏𑜤 …𑜋𑜢𑜂𑜫 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉𑜃𑜫 𑜄 (‘’কাং খে লাও চাং চু চেং চাম খা মান তে’’) }} {{Blockquote|“মই, দিহিঙ্গীয়া বৰগোঁহাইয়ে, এই শিলাস্তম্ভ আৰু তাম্ৰপত্ৰত এই লিখনিসমূহ খোদিত কৰিলোঁ, (যাৰ শক্তিৰ বলত) মিচিমিসকলে তেওঁলোকৰ তিৰোতা, সন্তান, পৰিচাৰক আৰু অনুগামীসকলৰ সৈতে দিবাং নদীৰ কাষৰ পাহাৰবোৰত বসবাস কৰিব পাৰিব। তেওঁলোকে সকলো পাহাৰ নিজৰ দখলত ৰাখিব। তেওঁলোকে কৰ কাটল হিচাপে চাৰি পাচি বিষ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী প্ৰদান কৰিব আৰু শকত গোঁহাইৰ শৰীৰৰ পহৰা দিব (অৰ্থাৎ তেওঁক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব)। যদি কোনোবাই (পাহাৰৰ) চাৰিওফালে থকা মাটিৰ গৰাকী হয় আৰু তাত থাকিব বিচাৰে, তেন্তে তেওঁক বেদখল কৰাৰ পৰা বাৰণ কৰা হৈছে। যদি কোনোবাই পাহাৰৰ কাষত বসবাস কৰে, তেন্তে তেওঁ নিশ্চয়কৈ (মিচিমিসকলৰ) দাস হৈ পৰিব। মই ইয়াকে সৰ্বত্ৰে ঘোষণা কৰিছোঁ যে যদি কোনোবাই উচ্চ পদবীত অধিষ্ঠিত হয় (অৰ্থাৎ ক্ষমতা লাভ কৰে বা শাসক হয়), তেওঁ যেন এই চুক্তি ভংগ নকৰে আৰু এই শিলাস্তম্ভটো নষ্ট নকৰে।}} ==ইতিহাস আৰু অৱস্থান== ===চুতীয়া যুগ=== অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ৰ বিষয়া তথা ইতিহাসবিদ অবন্তিকা পৰাশৰ<ref>{{cite web |title=Tender for celebration of International Museum Day 2022 at District Museum, Jorhat |publisher=Directorate of Museums, Government of Assam |date=2 May 2022 |url=https://museums.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/museum_medhassu_in_oid_5/menu/right_menu/right_menu/tender_for_celebration_of_international_museum_day_2022.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629025529/https://museums.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/museum_medhassu_in_oid_5/menu/right_menu/right_menu/tender_for_celebration_of_international_museum_day_2022.pdf |archive-date=29 June 2026 |access-date=29 June 2026 |quote=Smt Abantika Parashar, District Museum Officer, Jorhat—for information. }}</ref> অনুসৰি সৰ্প স্তম্ভটো [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book| title=Gariyakhi (7th edition, May 2023)| url= https://archive.org/details/gariyokhi-historical-journal-may-23| author=Parashar, Abantika| pages=21}}</ref> তেওঁ লিখিছে,{{quote|"...গতিকে সৰ্প স্তম্ভটো চুতীয়া শাসনৰ লগত জড়িত কথাটোক লৈ কোনো দ্বিমত থাকিব নোৱাৰে। তদুপৰি কুণ্ডিলাকৃতিৰ সৰ্প দিক্কৰবাসিনী/তাম্ৰেশ্বৰী/কেঁচাইখাতীৰ (চুতীয়াসকলৰ উপাস্য দেৱী) আন এটা ৰূপ কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতীক হোৱা কথাটোৱে এই ধাৰণা সজোৰে সমৰ্থন কৰে।" }} ১৯২৮ চনৰ বৃটিছৰ লেখনীৰ মতে এই স্তম্ভটো দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত আৰু শদিয়াৰপৰা নিজামঘাট লৈ যোৱা পথৰ সাত মাইলপষ্টৰ সোঁফালে পোৱা গৈছিল। স্তম্ভটোৰ কাষতে এখন শিলৰ দলং উদ্ধাৰ কৰা‌ হৈছিল আৰু দলঙৰ পথে দি ওচৰৰ এটা ইটাৰ পুখুৰী লৈ যাব পৰা হৈছিল<ref>Assam District Gazetteers, 1928, p. 18.</ref>। বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে ১৮৪৮ চনত উল্লেখ কৰা মতে দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত ১৪ ফোঁট ওখ গড়ে আগুৰা এখন বৃহৎ নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা গৈছিল<ref>Journal of Asiatic Society of Bengal, p. 470.</ref>। এই নগৰখনৰ ইটাৰ দ্বাৰৰ মুখতে এখন শিলৰ দলং‌ আছিল আৰু ওচৰতে গড়ৰ ভিতৰত এটা ইটাৰ পুখুৰী দেখা পোৱা গৈছিল। এই তথ্য সমূহৰপৰা ধৰিব পৰা যায় যে দুয়োখন লেখনীত একেইটা অঞ্চলৰে বিৱৰণ দিয়া হৈছিল। সম্ভৱতঃ দ্বাৰখনৰ সন্মুখত দুয়োফালে দুটা সৰ্প স্তম্ভ থিয় কৰোৱা হৈছিল। ‌ উল্লেখযোগ্য যে এই পুখুৰীটোত বৃটিছ গৱেষক SF Hannayয়ে কিছুমান খনিকৰ চিহ্ন খোদিত পাইছিল,‌ যিবোৰ খনিকৰ চিহ্ন তেওঁ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটা-শিলৰ দেৱালতো দেখা পাইছিল। এই দেৱালখন মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref>। গতিকে এই সকলো তথ্যৰপৰা ধৰিব পৰা যায় যে সৰ্প স্তম্ভকে ধৰি সমগ্ৰ নগৰখন [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া যুগতে]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই কথা SF Hannayয়ে এইদৰে লিখিছে, {{blockquote|"I am inclined to think that the country from the Dibong to the Kundil river, a distance of 10 or 12 miles, with the hill fortifications known as Bhismak Nagar, and Sisupal Nagar, belonged to one people and dynasty. It is indeed quite obvious that the masonry of bricks or stone, which we examined, is the work of the same people, and the sandstone is the produce of one quarry."}} ইয়াৰ উপৰিও জনা যায় যে বৃটিছসকলে একে ধৰণৰ দুটা আঠকোণীয়া সৰ্প স্তম্ভ শদিয়াৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকলে নিৰ্মাণ কৰা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰতো উদ্ধাৰ কৰিছিল<ref>T.Block, 1905, Assam District Gazetteers, 1928, p. 94)</ref>। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱালখনত সৰ্প আকৃতি কেইবাখনো terracotta plate পোৱা গৈছিল। বৃটিছ অভিযাত্ৰী T.Blockৰ মতে এই স্তম্ভ দুটাৰ প্ৰত্যেক টোতে সাপ দুটা পাক খাই কুণ্ডালিনী ৰূপ লৈ থকা দেখা গৈছিল। ইয়াৰপৰা ক'ব পাৰি যে এই সকলো স্তম্ভ সমূহ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰে সৃষ্টি। তেওঁ লিখিছে,{{blockquote|"They (the pillars) were found in the north-eastern section of the enclosed area (of Tamreswari). I found two such bases, their shape is octagonal, 2 feet 6 inches in diameter, with a circular hollow inside; these rested on squares, with their corners cut off and differently moulded. The hemispherical capital measures 2 feet 4 inches in diameter at its base and is perforated by a hollow shaft 1 feet 10 inches land. Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it."}} ===আহোম যুগ=== চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ৰজা চুহুংমুঙে শদিয়াৰ দুই স্তম্ভৰ ভিতৰত এটা স্তম্ভত টাই ভাষাত কিছু কথা খোদিত কৰিছিল। এই লিপিখনত ১৫৩২ চনত মিচিমিসকলৰ লগত হোৱা সন্ধিৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। এইখন [[আহোম লিপি|আহোম]] ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰত্নলিপি। এই প্ৰত্নলিপি [[চ্যু-হ্যুণ-মু'ঙ|চুহুংমুং]] দিহিঙীয়া ৰজাৰ ৰাজত্বকালৰ (১৪৯৭-১৫৩৯) সময়ৰ। ১৫৩২ চনত [[শদিয়া]] দখল কৰা আৰু স্থানীয় [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] জনগোষ্ঠীৰ সৈতে চুক্তি কৰা চৰ্তসমূহ এই শিলৰ স্তম্ভত লিখা হৈছিল। স্তম্ভটোৰ ওপৰত ৯.৫ ৰেখাৰ অন্তৰ্গত এই প্ৰতিলিপিটো থাওমুং বঙেন বা শদিয়াখোৱা গোহাঁই ([[শদিয়া|শদিয়াৰ]] আহোম সেনানায়ক) জাৰি কৰা এক ঘোষণা, য'ত মিচিমিসকলে কিছুমান প্ৰবন্ধত বাৰ্ষিক প্ৰতিদান আগবঢ়াব আৰু ডিবাং নদীৰ এটা পাৰত বসবাস কৰিবৰ বাবে আহ্বান জনায়। আহোম ভাষাৰ লিপিত লিখা এই শিলালিপিটোৰ ব্যাখ্যা ১৯২৪ চনত গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই দিছিল।<ref name=":0" /> এই শিলা লিপিটোৰ অসমীয়া অনুবাদ এনেধৰণৰ:- {{Blockquote|𑜉𑜤𑜈𑜫 𑜃 𑜎𑜩 𑜄𑜨𑜂𑜫 𑜄𑜢𑜃𑜫 𑜀𑜨𑜂𑜫 𑜇𑜡 𑜉𑜩 𑜄𑜦 (‘’মৌ ন’ লাই টং টিন খং ফা মাই টে”)</br>𑜏𑜢 𑜁𑜂𑜫 𑜋𑜩𑜨 𑜁𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜦𑜧 (“চি খাঙ চৈ খাঙ য়ুং টে’’)</br>𑜓𑜢 𑜈𑜨𑜂𑜫 𑜓𑜢𑜃𑜫 𑜓𑜩𑜨 𑜓𑜩 𑜄𑜂𑜫 𑜄𑜀𑜫 𑜒𑜧𑜈𑜫 𑜉𑜡 (‘’দি বং দিন দৈ দাই টাং টক আও মা”)</br>𑜀𑜧 𑜌𑜧 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜉𑜦𑜡 𑜂𑜢𑜃𑜫 𑜽 𑜇𑜧 𑜉𑜡 𑜀𑜡 (“কাও থাও মু’ঙ লুং ম’ ঙিন 𑜽 ফাও মা কা’’)</br>𑜀𑜧 𑜋𑜈𑜫 𑜏𑜤𑜂𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜃𑜩 𑜑𑜤𑜂𑜫 𑜈𑜡 𑜁𑜡 (‘’কাও চাও ছুং লুঙ নাই হুং বা খা’’)</br>𑜉𑜧𑜈𑜫 𑜈𑜃𑜫 𑜇𑜥 (‘’মৌ বান ফু’’)</br>𑜐𑜢𑜂𑜫 𑜇𑜥 𑜋𑜩 𑜋𑜪 𑜎𑜢𑜀𑜫 𑜁𑜡 (‘’ঙিন ফু ছাই চাম লিক খা’’)</br>𑜁𑜃𑜫 𑜋𑜪 𑜉𑜣 𑜏𑜣 𑜉𑜣 𑜽 𑜆𑜢𑜤𑜂𑜫 (‘’খন চাম মিছিমি 𑜽 পৌং’’)</br>𑜁𑜪 𑜁𑜂𑜫 𑜓𑜢𑜃𑜫 𑜓𑜩𑜨 𑜉𑜩 𑜓𑜩 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉𑜡(‘’খাম খাং দিন দৈ মাই দাই চাম খা মা’’)</br>𑜄𑜀𑜫 𑜒𑜈𑜫 𑜈𑜡 𑜀 (‘’তাক আও বা কৈ’’)</br>𑜐𑜥 𑜈𑜡 𑜎𑜩 𑜄𑜨𑜂𑜫 𑜎𑜀𑜫 (‘’ঙু বা লাই তং লাক’’)</br>𑜇𑜨𑜂𑜫 𑜃𑜨𑜂𑜫 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉 (‘’ফং নং চাম খা মিছিমি’’)</br>….𑜀𑜂𑜫 𑜲𑜦 𑜎𑜧𑜈𑜧… 𑜏𑜂𑜫 𑜏𑜤 …𑜋𑜢𑜂𑜫 𑜋𑜪 𑜁𑜡 𑜉𑜃𑜫 𑜄 (‘’কাং খে লাও চাং চু চেং চাম খা মান তে’’) }} [[File:Serpent pillar, A commemorative pillar of Swarganarayan Suhunmung.jpg|thumb|150px|Sadiya serpent pillar with the Ahom Inscription.]] ==সৰ্প স্তম্ভৰ আধ্যাত্মিকতা== শদিয়াৰ সৰ্প স্তম্ভ কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতিক হয়। এই কুণ্ডলিনী আদি-শক্তি (দিক্কৰবাসিনী)ৰ আন এটি ৰূপ।<ref>{{cite book |last=Parashar |first=Abantika |title=Gariyakhi |edition=7th |date=May 2023 |quote=...তদুপৰি কুণ্ডিলাকৃতিৰ সৰ্প দিক্কৰবাসিনী/তাম্ৰেশ্বৰী/কেঁচাইখাতীৰ (চুতীয়াসকলৰ উপাস্য দেৱী) আন এটা ৰূপ কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতীক হোৱা কথাটোৱে এই ধাৰণা সজোৰে সমৰ্থন কৰে।}}</ref> ''কুণ্ডলিনী'' (''kuṇḍalinī'')ৰ অৰ্থ হৈছে “কুণ্ডলী-পকোৱা” বা “পকাই থকা”; শব্দটোৰ মূল ''কুণ্ডল'' (''kuṇḍala'')ৰ অৰ্থ বৃত্ত বা পাক।<ref>{{cite web |title=Kundalini, Kuṇḍalinī |website=Wisdom Library |url=https://www.wisdomlib.org/definition/kundalini |access-date=29 June 2026 |quote=The kuṇḍalī or kuṇḍalinī is derived from the word kuṇḍala—“a ring, coil”. }}</ref><ref>{{cite web |title=Kundalini |website=Merriam-Webster Dictionary |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/kundalini |access-date=29 June 2026 |quote=Sanskrit kuṇḍalinī, from feminine of kuṇḍalin circular, coiled, from kuṇḍala ring. }}</ref> এই কুণ্ডলিনী শক্তি জনজাতীয় তান্ত্ৰিক ধৰ্মৰ (শিৱ তন্ত্ৰৰ) এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। তান্ত্ৰিক আৰু যোগ-পৰম্পৰাত ইয়াক সাধাৰণতে পাক খাই থকা সৰ্পৰূপী শক্তি হিচাপে কল্পনা কৰা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত এই কুণ্ডলিনী শক্তি অক্ৰিয় ৰূপত শৰীৰৰ তলৰ অংশত থাকে আৰু সেই বাবে পাক খাই থকা সৰ্প হিচাপে দেখোৱা হয়। Yoga-Kundalini Upanishadৰ অনুসৰি, “The divine power, Kundalini, shines like the stem of a young lotus; like a snake, coiled round upon herself she holds her tail in her mouth and lies resting half asleep as the base of the body.”<ref>{{cite book|last=Aiyar|first=K. Narayanasvami|translator-last=Aiyar|translator-first=K. Narayanasvami|title=Thirty Minor Upanishads|chapter=Yoga-Kundalini Upanishad|publisher=The Theosophical Publishing House|location=Madras|year=1914|url=https://archive.org/details/thirtyminorupani00aiya|access-date=29 June 2026 |quote=The divine power, Kundalini, shines like the stem of a young lotus; like a snake, coiled round upon herself she holds her tail in her mouth and lies resting half asleep at the base of the body. }}</ref> আজিৎ মুখাৰ্জীয়ে কুণ্ডলিনী শক্তিক “কুণ্ডলী-পকোৱা নাৰী-শক্তি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে,‌ অক্ৰিয় কুণ্ডলিনী সৰ্পৰূপে পাক খাই, নিজৰ নেজ মুখত ধৰি কেন্দ্ৰীয় অক্ষৰ চাৰিওফালে অৱস্থিত থাকে; জাগ্ৰত হ’লে ই ওপৰলৈ উঠি শিৱৰ সৈতে মূৰৰ ভাগত মিলিত হয়।<ref>{{cite book|last=Mookerjee|first=Ajit|title=Kundalini: The Arousal of the Inner Energy|publisher=Thames and Hudson|location=London |year=1982|pages=9–11|url=https://maypoleofwisdom.com/wp-content/uploads/2022/12/ajit-mookerjee-kundalini-the-arousal-of-the-inner-energy.pdf|access-date=2 July 2026|quote=The static, unmanifested Kundalini is symbolized by a serpent coiled into three and a half circles, with its tail in its mouth, and spiralling around the central axis ... When the Kundalini Sakti is ready to unfold, she ascends to unite above the crown of the head with Siva.}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ইটাৰ দেৱালত এই অক্ৰিয় কুণ্ডালিনীৰ আকৃতি খোদিত কৰা হৈছিল, য'ত শৰ্প এটাই পাক খাই নিজৰ নেজ মুখেৰে ধৰি ৰখা দেখা গৈছিল।<ref name="Parashar" />তাম্ৰেশ্বৰীৰ আঠকোণীয়া সৰ্পস্তম্ভ দুটাও এই পাক খাই থকা অক্ৰিয় কুণ্ডলিনীৰ প্ৰতিক হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, য'ত সৰ্প কেইটাই পাক খাই নিজৰ নেজ মুখত ধৰি ৰখা দেখা পোৱা গৈছিল।<ref>{{cite book|last=Bloch|first=T. |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, Bengal Circle, for the Year Ending with April 1905|publisher=Government Printing|location=Calcutta|year=1905|pages=3–4|quote=Near the bottom, a pair of snakes biting their tails is twisted around it and hold four irregular shaped bolts or knots projecting from the round surface.}}</ref> তান্ত্ৰিক পদ্ধতিৰ অনুসৰি ধ্যান বা যোগ কৰিলে এই অক্ৰিয় পাক খাই থকা কুণ্ডলিনী (স্ত্ৰি-শক্তি) জাগ্ৰত হয় আৰু ৰাজহাড়ে দি গৈ মগজুত শক্তি প্ৰদান কৰে। মগজু শিৱৰ প্ৰতিক। অৰ্থাৎ শিৱ-শক্তিৰ মিলন হয়। এনে দৰে আত্মাই মুক্তি পাই বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। পূজা-পাতল কৰিও এই শক্তি জাগ্ৰত কৰিব পৰা যায়।<ref>{{cite book|last=Woodroffe|first=John|author-link=John Woodroffe|title=The Serpent Power: Being the Ṣaṭ-Cakra-Nirūpaṇa and Pādukā-Pañcaka|publisher=Ganesh & Company|location=Madras|year=1919 |url=https://archive.org/details/serpentpowerbein00wood|access-date=29 June 2026|quote=When the sleeping Kundalini is awakened ... She enters the royal road, the middle channel, and rises to the abode of Śiva. }}</ref> দিবাং আৰু দেওপানী নৈৰ মাজত থকা উল্লেখিত সৰ্প স্তম্ভটো এই জাগ্ৰত ৰূপৰে প্ৰতিচ্ছবি দাঙি ধৰিছিল। স্তম্ভটোৰ শীৰ্ষভাগত সাপটোৰ পাক খুলি ওপৰলৈ উঠি পূৰ্ণ কলচি সদৃশ এক উপাদানৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱা দেখা যায়। কলচিটোৰ ওপৰত নাৰিকল-সদৃশ অংশো দেখা যায়, যাৰ ফলত ইয়াক পূৰ্ণ কলচিৰ ৰূপ বুলি ব্যাখ্যা কৰা সম্ভৱ। পূৰ্ণ কলচি সাধাৰণতে পানী বা শস্যেৰে পূৰ্ণ কৰি মুখত নাৰিকল আৰু পাত স্থাপন কৰা হয়; ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু শিল্প-পৰম্পৰাত ই পূৰ্ণতা, উৰ্বৰতা, সমৃদ্ধি, জীৱন আৰু মঙ্গলৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web|title=Kalasha|website=Impart: Objects, Premodern Culture|date=8 January 2024|url=https://imp-art.org/articles/kalasha/|access-date=29 June 2026|quote=Its associations with plenitude and fertility are denoted by filling it with water and food and plant material. Given its strong association with water, fertility and plenty, the kalasha is also an iconographic emblem associated with the yakshas, nagas and river-goddesses.}}</ref> পূৰ্ণ কলচিৰ আনুষ্ঠানিক ৰূপত কলচিৰ মুখত নাৰিকল আৰু পাত স্থাপন কৰাৰ প্ৰথাও দেখা যায়।<ref>{{cite web |title=Kalasha |website=Impart: Objects, Premodern Culture |date=8 January 2024 |url=https://imp-art.org/articles/kalasha/ |access-date=29 June 2026 |quote=The purna-kalasha is commonly embodied in ceremonial use by filling a kalasha with water or rice and placing a coconut and mango leaves upon its mouth. }}</ref> কুণ্ডলিনী-তত্ত্বত শিৱ হৈছে ঊৰ্ধ্বমুখে আৰোহণ কৰা শক্তিৰ চূড়ান্ত চৈতন্যগত গন্তব্য; সেই অৰ্থত স্তম্ভটোৰ কলচি-সদৃশ শীৰ্ষভাগক শিৱৰ প্ৰত্যক্ষ মূৰ্তি বুলি নহয়, বৰং কুণ্ডলিনীৰ আৰোহণৰ পূৰ্ণতা, মঙ্গল আৰু পবিত্ৰকৰণৰ প্ৰতীকী শীৰ্ষচিহ্ন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সমাজত পানীতোলা বৰসবাহ নামৰ এক ধৰ্মীয় আচাৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত এই পূৰ্ণ কলহ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Khanikar|first=Surjya Kanta |title=Chutia Jaatir Itihax Aru Luko-Sanskriti|year=1991|quote=চুতীয়া সমাজৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত পানীতোলা বৰসবাহ অন্যতম। }}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] সমাজৰ ধৰ্মীয় আচাৰতো পূৰ্ণ কলহৰ পৰা পবিত্ৰ পানী ছটিয়াই শুদ্ধিকৰণ কৰাৰ প্ৰথা আছে; উদ্ভিদৰ কেঁচা পাত ব্যৱহাৰ কৰি ভক্ত বা পূজাস্থলী শুদ্ধ কৰাৰ কথাও নৃ-উদ্ভিদবিষয়ক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |title=Ethnobotanical Study on Plants Used in Magico-Religious Practices of Deori Tribe in Assam, India |journal=International Journal of Pharmacy and Biological Sciences |quote=The leaves are used for purifying the worship place, devotees, etc. and also used in many ceremonies done at Deohal. In case of inter-caste marriage, the bride is purified by sprinkling water with the fresh leaves.}}</ref> এই জীৱন্ত আচাৰসমূহৰ পটভূমিত সৰ্পটোৰ ঊৰ্ধ্বমুখী গতি আৰু কলচিৰ সৈতে সংযোগক সৰ্প-শক্তি, পবিত্ৰ জল, উৰ্বৰতা আৰু আশীৰ্বাদৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ প্ৰতীকী প্ৰকাশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। ==আৱিষ্কাৰ আৰু সংৰক্ষণ== শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ ১৯২১ চনত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক সমীক্ষাৰ সময়ত ডেওপানী নদীৰ ওচৰত, শদিয়াৰ প্ৰায় সাত মাইল উত্তৰত আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। ই এটা জংঘলীয়া অঞ্চলত পুৰণি ইটাৰ গাঁথনি আৰু শিলৰ অৱশেষৰ ওচৰত পোৱা গৈছিল।<ref name=":0" /> সময় আৰু প্ৰাকৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত স্তম্ভটো কিছু ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল যদিও সৰ্পৰ আকৃতি আৰু আহোম লিপিৰ লিখনী স্পষ্টভাৱে দেখা গৈছিল। ব্ৰিটিছ বিষয়া আৰু গৱেষকসকলে ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক নিদৰ্শন হিচাপে চিনাক্ত কৰে। পিছত ৰাই চাহাব গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই ইয়াৰ লেখনী অধ্যয়ন কৰে। ১৯২০ দশকৰ শেষৰফালে স্তম্ভটো শদিয়ালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":0" /> ১৯৫৩ চনত শদিয়া সৰ্প স্তম্ভটো সুৰক্ষা আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে শদিয়াৰপৰা অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়, গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ৰাজনৈতিক অশান্তি আৰু পৰিৱেশজনিত ক্ষতিৰপৰা স্মৃতিস্তম্ভটো ৰক্ষা কৰাৰ বাবে এই ব্যৱস্থা লোৱা হৈছিল।<ref name=":0" />বৰ্তমান স্তম্ভটো সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াক এক সুৰক্ষিত স্থানত ৰখা হৈছে আৰু দৰ্শনাৰ্থীয়ে ইয়াৰ ইতিহাস সম্পৰ্কীয় তথ্যসহ স্তম্ভটো চাব পাৰে। আৰ্দ্ৰতা আৰু সময়ৰ ফলত হোৱা ক্ষতি ৰোধ কৰিবলৈ স্তম্ভটোৰ পৰিষ্কাৰ আৰু সংৰক্ষণমূলক কামো কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> == টোকা == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী == {{Refbegin}} *{{cite book|last1=Nath|first1=Rajmohan|title=The Back Ground Of Assamese Culture|date=1948}} *{{cite book|last1=Das|first1=Jogesh|title=Folklore of Assam|date=1980|publisher=National Book Trust}} *{{cite book|last1=C. Allen|first1=B|year=1928|title=Assam district gazetteers|volume=XI|publisher=Baptist Mission Press}} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en }} *{{Citation|last1=Phukan|first1=J.N.|title=Studies in some aspects of inscriptions of the Ahom kings|date=1997|publisher=Gauhati University}} *{{Cite journal|last=Prinsep|first=F.R.S James|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|date=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society (Calcutta, India)|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ&q=Journal+of+the+asiatic+7|language=en}} *{{cite journal|last1=Wharton|first1=David|title=Historical Evidence for the Early Lik Tai Scripts|date=2019}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] c99mrwrti1zn5l6f2ivskcukxmkezc9 0 95691 622240 387471 2026-08-01T05:10:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622240 wikitext text/x-wiki {{Assam-geo-stub}} {{Infobox Indian jurisdiction | native_name = ফুলবাৰী | type = নগৰ | latd = 27.06 | longd = 93.93 | state_name = অসম | district = [[লখিমপুৰ জিলা| লখিমপুৰ]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 102 | population_as_of = population_total = area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | 787023 vehicle_code_range = | AS07 sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''ফুলবাৰী''' ({{lang-en|Phulbari}}) [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ]] জিলাৰ এখন ঠাই। প্ৰাচীন ঐতিহ্য আৰু বুৰঞ্জীৰ বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়, ঘটনা আদিৰ সাক্ষীৰূপে এই ফুলবাৰী অঞ্চলটো জনাজাত৷ ১৫ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ [[দ’লহাট]] চাৰিআলিৰপৰা পাঁচ কিলোমিটাৰ পশ্চিম দিশে এই বৃহত্তৰ অঞ্চলটো অৱস্থিত৷ অঞ্চলটোত মুঠ ১১ খন ৰাজহ গাঁও আছে আৰু ফুলবাৰী বুলিলে প্ৰায় ২০ খন মান ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ সৰু-বৰ গাঁৱক সামৰি এক বৃহত্তৰ অঞ্চলক বুজোৱা হয়৷ ৰাজহ গাঁওবোৰৰ নামবোৰ হ’ল– ১ নং হাতীয়েমৰা, ২ নং হাতীয়েমৰা,১ নং বোকানদী, ২ নং বোকানদী, ২ নং ফুলবাৰী, ১ নং ধেমাগড়, ২৮৯ নং গ্ৰাণ্ট (সগৰপুৰ), গোপালপুৰ, দলপাপথাৰ আৰু ৩৪৫ নং গ্ৰাণ্ট (ভিতৰিপাম) আৰু ৩নং বগীবিল (শান্তি আশ্ৰম)৷ বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ বসতিস্থল ফুলবাৰীত অঞ্চলত শেহতীয়াকৈ ঐতিহাসিক ভাস্কৰ্যপুঞ্জও উদ্ধাৰ কৰা হৈছে৷<ref>ভৱকান্ত নাথ, প্ৰবন্ধৰ নাম-ফুলবাৰীৰ ঐতিহ্য, উদীয়মান স্মৃতিগ্ৰন্থ, ফুলবাৰী, ২০২৩, পৃষ্ঠা-১৪</ref> ==অঞ্চলটোৰ চাৰিসীমা== ফুলবাৰীৰ উত্তৰ দিশত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাপুমপাৰে জিলা আৰু ৰঙা সংৰক্ষিত বনাঞ্চল৷ পূৱদিশত শিঙৰা নদী আৰু নামনিৰ ফালে দ’লহাট চাহ বাগিছা৷ পশ্চিমত বৰজান অঞ্চল৷ দক্ষিণত দ’লহাট সোণাপুৰ গাঁও পঞ্চায়ত, দ’লহাট বজাৰ৷ উত্তৰে লালুক গাওঁ পঞ্চায়ত৷<ref>উপলব্ধি, হীৰক জয়ন্তী মহোৎসৱ, ফুলবাৰী দুৰ্গোৎসৱ সমিতি, সম্পাদক- দিলীপ শৰ্মা, পৃষ্ঠা-৮৮</ref> ==ফুলবাৰী নামৰ উৎপত্তি== ফুলবাৰী ঐতিহাসিকভাৱে প্ৰাচীন ঠাই৷ গৱেষক ভৱকান্ত নাথৰ মতে প্ৰাচীন ‘ফুলবাৰী নগৰ’ৰ সৈতে বৰ্তমানৰ ফুলবাৰী অঞ্চলৰ নিকট সম্পৰ্ক আছে৷ উক্ত প্ৰাচীন নগৰখন বৰ্তমানৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলৰ খেৰাজখাত মৌজাৰ অন্তৰ্গত পিচলা নৈৰ পাৰত আছিল৷ প্ৰাক্ বৈষ্ণৱ যুগত ই শাক্ত ধৰ্মৰ পীঠ স্থান আছিল৷ প্ৰাচীন আইনামবোৰত ফুলবাৰী আৰু পিচলা নৈৰ প্ৰসংগ আছে৷<br /> বৰ আইয়ে পাচিছে সৰু আই আহিছে<br /> ফুলবাৰী নগৰৰে পৰা<br /> ........................<br /> পিচলা ঘাটতে আইয়ে পানী তোলে<br /> চকুৰি গোপিনীক লৈ<br /> উক্ত ফুলবাৰী নগৰতে ফুলবাৰী দ’ল আছিল৷ উল্লেখযোগ্য যো ফুলবাৰী দ’লকে লোকিকভাৱে মাঘনোৱা দ’ল বুলিও জনা গৈছিল৷ ইয়াত বৰ কালিকা গোঁসানীৰ বিগ্ৰহ আছিল৷ আসাম গেজেটিয়াৰৰ মতে ‘ফুলবাৰী দ’ল স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই ১৭০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰি উলিয়াইছিল আৰু ৫২৩ বিঘা, চাৰিকটা, ওঠৰ লেচা নিষ্পেখেৰাজ মাটি দেৱালয়ৰ নামত উছৰ্গা কৰিছিল৷ সাঁচিপতীয়া পুথিমতে– উক্ত ফুলবাৰী দেওঘৰৰ দ’ল ওখকৈ ৩২ হাত, বেঢ়ে ৭০ হাত, ডাঠ ৪/১২ হাত, গহ্বৰ ১২/১২ হাত, পোত ৭ হাত৷ ইয়াত যম, সম, গৰক আৰু ফুলবাৰীয়া নামৰ চাৰিটা পূজক ঠাকুৰ পৰিয়াল আছিল৷ তেওঁলোকৰ লগত কিছুমান পাইক নিযুক্ত হৈছিল৷’<ref>পবিত্ৰ অসম, পৃঃ১১,১২, ডঃ মহেশ্বৰ নেওগ</ref> <br /> মানৰ আক্ৰমণত মান সেনাই এই দ’লৰ ধন-সম্পত্তি লুট কৰি ইয়াতে শিবিৰ পাতি মন্দিৰৰ ভিতৰত গৰু কাটি মন্দিৰ অসুচি কৰিছিল৷ ফলত ইয়াৰ দেৱী বিগ্ৰহ আঁতৰাই নি কলাবাৰী অঞ্চলৰ বিলত লুকুৱাই থোৱা হৈছিল ৷ পৰৱৰ্তীকালত সেই দেৱী বিগ্ৰহ উদ্ধাৰ কৰি কলাবাৰীত ‘বৰ গোসাঁনী থান’ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হ’ল৷ <ref>পবিত্ৰ অসম, পৃঃ১১,১২</ref> মুঠতে ক’ব পাৰি মানৰ আক্ৰমণত ফুলবাৰী দেৱালয় বৰ বেয়াকৈ ক্ষতিগ্ৰস্থ হৈছিল; ফলত ইয়াৰ দেৱী বিগ্ৰহ কেৱল স্থানান্তৰ হোৱাই নহয় ইয়াত নিত্য পূজা সেৱাৰো বিলুপ্তি ঘটিল৷ লাহে লাহে ফুলবাৰী নগৰ আৰু ফুলবাৰী দেৱালয়ৰো প্ৰাধান্যতা নোহোৱা হ’ল৷ তাৰ ফলত পূজা-অৰ্চনা কৰা ঠাকুৰ পৰিয়ালকেইটাও বহু প্ৰকাৰে অভাৱগ্ৰস্থ হৈ থান-বান দিব ধৰিলে৷ সেইৰূপে ওপৰোক্ত ‘ফুলবৰীয়া ঠাকুৰ’ পৰিয়ালৰ এটা ঠাল আহি উত্তৰ নাওবৈচাৰ ভৰলুৱা অঞ্চলত বাস কৰিছিলহি৷ উল্লেখ্য যে, যিহেতু উক্ত পৰিয়ালটো উপৰোক্ত ফুলবাৰী দেৱালয়ৰ ফুলবৰীয়া ঠাকুৰ বংশৰ বংশধৰ আৰু তেওঁলোক উক্ত ফুলবাৰী নগৰৰ পৰাই আহিছিল৷ সেইৰূপে তেওঁলোক সবাৰে মাজত ‘ফুলবৰীয়া গোসাঁই’ নামে অভিহিত হৈছিল৷ তেওঁলোকে এই অঞ্চললৈ আহি ইয়াতো ফলে-ফুলে সুশোভিত এখন আশ্ৰম সদৃশ ঘৰ-দুৱাৰ পাতি লৈছিল আৰু পূৰ্বৰ তান্ত্ৰিক প্ৰথাৰে ধৰ্ম ধৰি অতি নিমাখিত অৱস্থাৰে কাল যাপন কৰিছিল৷ জনশ্ৰুতি মতে– উক্ত ফুলবৰীয়া গোসাঁই আৰু তেওঁলোকে পাতি লোৱা ফলে-ফুলে সুশোভিত বাৰীখনৰ পৰাই ঠাইখনৰ নাম ‘ফুলবাৰী’ হৈছে৷ <ref>ভৱকান্ত নাথ, প্ৰবন্ধৰ নাম-ফুলবাৰীৰ ঐতিহ্য, উদীয়মান স্মৃতিগ্ৰন্থ, ফুলবাৰী, ২০২৩, পৃষ্ঠা-১৩</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== ফুলবাৰীৰ ভৌগোলিক অৱস্থান হৈছে {{Coord|27.06|N|93.93|E|}} (অক্ষাংশ আৰু দ্ৰাঘিমাংশ)। <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bihpuria |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Bihpuriagaon.html |access-date=2023-05-02 |archivedate=2023-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502090053/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Bihpuriagaon.html |deadurl=yes }}</ref> সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ফুলবাৰীৰ গড় উচ্চতা হৈছে {{convert|১০২|m|ft|abbr=on}}. ==জনসংখ্যা== ==ৰাজনৈতিক== ফুলবাৰী [[লখিমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ লোকসভা সমষ্টি]]ৰ অন্তৰ্গত। আৰু নাওবৈচা বিধানসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত৷<ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-06 | work = Assam | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==ফুলবাৰীৰ শৈক্ষিক স্থানসমূহ== ফুলবাৰীত ১৯৫১ চনত বেতবাৰী অঞ্চলত প্ৰথমখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়৷ বিদ্যালয়খনৰ নাম ‘ফুলবাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয়’৷ ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সময়ত বহুবোৰ শিক্ষাপিৰতিষ্ঠান অঞ্চলটোত গঢ় লৈ উঠে৷ তলত এইসমূহ উল্লেখ কৰা হ’ল- ===কলেজ=== *উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল কলেজ৷ (প্ৰতিষ্ঠা-১৯৮) ===হায়াৰছেকেণ্ডৰী=== *ফুলবাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় (বেতবাৰী, প্ৰতিষ্ঠা-১৯৯৭) এইখন প্ৰথমতে ফুলবাৰী উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় হিচাপে ১৯৬১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল৷ পৰৱৰ্তী সময়তহে হায়াৰছেকেণ্ডৰীলৈ উন্নীত কৰা হয়৷ ===উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়=== *শাস্ত্ৰী স্মৃতি উচ্চ ইংৰাজী বিদ্যালয় (দ’লহাট বজাৰ, প্ৰতিষ্ঠা-১৯৭৮) *পূব ফুলবাৰী উচ্চ ইংৰাজী বিদ্যালয় (পূব ফুলবাৰী, প্ৰতিষ্ঠা-১৯৮৩) *ফুলবাৰী বালিকা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় (কমলপুৰ, প্ৰতিষ্ঠা-১৯..) *কৃষ্ণপুৰ জনজাতি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় (দলপা পথাৰ, প্ৰতিষ্ঠা-১৯৬৭) ===চিত্ৰভঁৰাল=== ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] 2b7q1vyb6pkpjd2nxoajay7ls8jzrz9 0 100475 622367 443609 2026-08-01T11:20:10Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622367 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=মনোজ বাজপেয়ী|image=Manoj Bajpai at 52nd IFFI.jpg|caption=৫২সংখ্যক আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত মনোজ বাজপেয়ী, ২০২১ চনত|alt=Manoj Bajpayee at IFFI|birth_date={{birth date and age |df=yes|1969|4|23}}|birth_place=পশ্চিম চাম্পাৰণ জিলা, বিহাৰ|occupation=অভিনেতা|education=ছেইণ্ট ষ্টেনিশ্লছ মিছন মিডল স্কুল, বিহাৰ • খ্ৰীষ্ট ৰাজা হাইস্কুল, বিহাৰ • মহাৰাণী জানকী কোঁৱৰ কলেজ, বিহাৰ (একাদশ আৰু দ্বাদশ)|alma mater=ৰামযশ কলেজ, দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়,(কলাৰ স্নাতক, ইতিহাস (অনাৰ্ছ) স্নাতকোত্তৰ (পালি ভাষা) (অসমাপ্ত)|yearsactive=১৯৯৩–বৰ্তমান|othername=মনোজ বাজপেয়ী|spouse={{Marriage|শ্বাবানা ৰাজা|2006}}|children=১|honours=পদ্মশ্ৰী (২০১৯)|works=[[Manoj Bajpayee filmography|Full list]]|awards=পদ্মশ্ৰী •ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা}} '''মনোজ বাজপেয়ী '''({{Lang-en|Manoj Bajpayee}}; জন্ম ২৩ এপ্ৰিল ১৯৬৯) এজন [[ভাৰতীয়]] অভিনেতা যি প্ৰধানকৈ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চিনেমাত অভিনয় কৰে। ইয়াৰোপৰি তেওঁ [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] আৰু [[তামিল ভাষা|তামিল]] ভাষাৰ ছবিতো অভিনয় কৰিছে। [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চিনেমা বা বলিউডৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য অভিনেতা হিচাপে গণ্য হোৱা মনোজ বাজপেয়ীয়ে তিনিটা [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]], ছটা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]], আৰু দুটা এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটা লাভ কৰিছে। ২০১৯ চনত শিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] সন্মানেৰে তেওঁক সন্মানিত হয়। [[বিহাৰ]]ৰ পশ্চিম চম্পাৰণ জিলাৰ বেটিয়া চহৰৰ সমীপৰ এখন সৰু গাঁও বেলৱাত জন্মগ্ৰহণ কৰা বাজপেয়ীয়ে সৰুৰে পৰা অভিনেতা হোৱাৰ সপোন দেখিছিল। সোতৰ বছৰ বয়সত তেওঁ [[দিল্লী]]লৈ স্থানান্তৰিত হয়, আৰু [[:en:National_School_of_Drama|নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামা]]ত আবেদন কৰে। তেওঁক পিছে চাৰিবাৰ প্ৰত্যাখ্যান কৰা হৈছিল। অৱশ্যে কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাত তেওঁ থিয়েটাৰ কৰি থাকিল। ১৯৯৪ চনত তেওঁ ''দ্ৰোহকাল'' ছবিখনত এক মিনিটৰ চৰিত্ৰ এটাত আৰু একেটা বছৰতে শেখৰ কাপুৰৰ ''বেণ্ডিট কুইন'' ছবিত ডকাইতৰ সৰু চৰিত্ৰ এটা ৰূপায়ন কৰে৷ কেইটামান অলক্ষিত চৰিত্ৰৰ অন্তত তেওঁ ১৯৯৮ চনত ৰাম গোপাল বাৰ্মাৰ অপৰাধমূলক ছবি ''সত্য''ত গেংষ্টাৰ ভিকু মহাত্ৰেৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ জৰিয়ত তেওঁ চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগটোত এক অগ্ৰগতি লাভ কৰে। বাজপেয়ীয়ে ছবিখনৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা আৰু শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ ''কৌন?'' (১৯৯৯) আৰু ''শূল'' (১৯৯৯) ছবিত অভিনয় কৰিছিল৷ পিছৰখন ছবিৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ দ্বিতীয়টো ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। ২০০৩ চনত বাজপেয়ীয়ে ''পিঞ্জৰ'' ছবিখনৰ বাবে বিচাৰকৰ বিশেষ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁক কিছুমান অগুৰুত্বপূৰ্ণ ছবিত অভিনয় কৰা দেখা যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ৰাজনৈতিক থ্ৰিলাৰ ''ৰাজনীতি'' (২০১০)ত এজন লোভী ৰাজনীতিবিদৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ যথেষ্ট প্ৰশংসা অৰ্জন কৰে৷ ২০১২ চনত বাজপেয়ীয়ে ''গেংছ অৱ ৱাছেপুৰ''ত সমালোচকৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ চৰ্দাৰ খানৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ভূমিকা আছিল ''চক্ৰব্যুহ'' (২০১২) ছবিখনত এজন নক্সালবাদী হিচাপে৷ ২০১৩ চনত তেওঁ ''স্পেচিয়েল 26''ত চিবিআই বিষয়া হিচাপে অভিনয় কৰে। ২০১৬ চনত তেওঁ হাংসাল মেহতাৰ জীৱনীমূলক ড্ৰামা ''আলিগড়''ত অধ্যাপক ৰামচন্দ্ৰ ছিৰাছৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ তৃতীয় ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা আৰু ২০১৬ চনত এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা লাভ কৰিছিল৷ ''ভোছলে'' ছবিত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ৬৭ সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ অভিনতাৰ বঁটা লাভ কৰে৷ ২০২১ চনত ''ফেমিলি মেন''ৰ বাবে তেওঁ ফিল্মফেয়াৰ অটিটিৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা লাভ কৰে৷<ref name="the family man">{{cite web|last=Sharma|first=Sandeep|title=Filmfare OTT Best Actor Award|url=https://news24online.com/news/entertainment/filmfare-ott-awards-2021-manoj-bajpayee-samantha-clinch-top-honours-family-man-475ba28d/|website=News24online|access-date=11 December 2021|archive-date=11 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211110756/https://news24online.com/news/entertainment/filmfare-ott-awards-2021-manoj-bajpayee-samantha-clinch-top-honours-family-man-475ba28d/|url-status=dead|archivedate=11 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211211110756/https://news24online.com/news/entertainment/filmfare-ott-awards-2021-manoj-bajpayee-samantha-clinch-top-honours-family-man-475ba28d/|deadurl=yes}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক আৰু ব্যক্তিগত জীৱন== [[চিত্ৰ:Neha-Manoj-Bajpai.jpg|right|thumb|পত্নী শ্বাবানা ৰাজাৰ সৈতে মনোজ বাজপেয়ী, ২০১০ চনত ৰাজনীতি ছবিৰ প্ৰিমিয়াৰ অনুষ্ঠানত]] ১৯৬৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত বিহাৰৰ পশ্চিম চম্পাৰণৰ বেটিয়া চহৰৰ ওচৰৰ বেলৱা নামৰ এখন সৰু গাঁৱত এটা ধৰ্মপৰায়ণ হিন্দু পৰিয়ালত মনোজ বাজপেয়ীৰ জন্ম হৈছিল৷<ref>{{Cite news|title=Manoj Bajpayee believes in Lord Shiva|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manoj-bajpayee-believes-in-lord-shiva/articleshow/9063387.cms|access-date=2022-01-02|website=The Times of India|date=2 July 2011|language=en}}</ref>পাঁচগৰাকী ভাই-ভনীৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল দ্বিতীয় সন্তান৷ অভিনেতা মনোজ কুমাৰৰ নামেৰে তেওঁৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="koimoi">{{cite web|url=http://www.koimoi.com/actor/manoj-bajpai/|title=Manoj Bajpai's Biography|publisher=[[Koimoi]]|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002042715/http://www.koimoi.com/actor/manoj-bajpai/|archive-date=2 October 2015}}</ref> <ref name="suicide">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-wanted-to-commit-suicide-after-I-was-rejected-by-NSD-Manoj-Bajpayee/articleshow/18399539.cms?referral=PM|title=I wanted to commit suicide after I was rejected by NSD: Manoj Bajpayee|last=Gupta|first=Priya|work=[[The Times of India]]|date=9 February 2013|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150131144520/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-wanted-to-commit-suicide-after-I-was-rejected-by-NSD-Manoj-Bajpayee/articleshow/18399539.cms?referral=PM|archive-date=31 January 2015}}</ref><ref name="indie">{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/ul0O5gNwKGArQhedU17b7J/Manoj-Bajpayee-The-original-indie-star.html|title=Manoj Bajpayee: The original indie star|last=Bhatia|first=Uday|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|date=7 December 2015|access-date=8 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208233123/http://www.livemint.com/Leisure/ul0O5gNwKGArQhedU17b7J/Manoj-Bajpayee-The-original-indie-star.html|archive-date=8 December 2015}}</ref>বাজপেয়ীৰ এগৰাকী কনিষ্ঠ ভগ্নী পুনম ডুবে হৈছে চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ এগৰাকী ফেশ্বন ডিজাইনাৰ।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/brother-manoj-bajpayee-pushed-me-into-designing-poonam-dubey-113101200383_1.html|title=Brother Manoj Bajpayee pushed me into designing: Poonam Dubey|work=[[Business Standard]]|date=12 October 2013|access-date=10 December 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211061336/http://www.business-standard.com/article/news-ians/brother-manoj-bajpayee-pushed-me-into-designing-poonam-dubey-113101200383_1.html|archive-date=11 December 2015}}</ref> আনহাতে দেউতাক খেতিয়ক আৰু মাক গৃহিণী। কৃষকৰ পুত্ৰ হিচাপে বাজপেয়ীয়ে পঢ়াশালিৰ ছুটীৰ সময়ত খেতি কৰিছিল।<ref name="suicide" />সৰুৰে পৰাই তেওঁ অভিনেতা হোৱাৰ ইচ্ছা পুহি ৰাখিছিল।<ref name="bb">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/22/stories/2002102200280400.htm|title=From Bihar to Bollywood&nbsp;... a long journey|last=Salam|first=Ziya Us|author-link=Ziya Us Salam|work=[[The Hindu]]|date=22 October 2002|access-date=6 December 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040116022313/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/22/stories/2002102200280400.htm|archive-date=16 January 2004}}</ref> দেউতাকে পঢ়া-শুনাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহ কৰাত অসুবিধাৰ সন্মুখীন হৈছিল। চতুৰ্থ মানলৈকে "হাট স্কুল"ত অধ্যয়ন কৰি পৰৱৰ্তী সময়ত মনোজ বাজপেয়ীয়ে বেটিয়াৰ খ্ৰীষ্ট ৰাজা হাইস্কুলত স্কুলীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news|last1=Mar 17|first1=Abhay Mohan Jha / Updated|title='Aligarh'-acclaimed actor essays double role in Bettiah|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/aligarh-acclaimed-actor-essays-double-role-in-bettiah/articleshow/51448217.cms|work=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="indie" /> ইয়াৰ পাছত বেটিয়াৰ মহাৰাণী জাংকী কুঁৱৰ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা তেওঁ দ্বাদশ শ্ৰেণী সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="bb" /> সোতৰ বছৰ বয়সত বাজপেয়ী নতুন দিল্লীলৈ গুচি যায়৷ তেওঁ সত্যৱতীত গৈ পদাৰ্পণ কৰে আৰু পৰ্যায়ক্ৰমে [[দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ৰামজাছ কলেজত নামভৰ্তি কৰে।<ref name="indie" /> বাজপেয়ীয়ে [[ওম পুৰী]] আৰু [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]]ৰ দৰে অভিনেতাৰ পৰা নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামাৰ কথা শুনিছিল, সেয়েহে তেওঁৱো আবেদন কৰিছিল। তেওঁক তিনিবাৰ প্ৰত্যাখ্যান কৰা হৈছিল৷ প্ৰত্যাখিত হৈ তেওঁ আত্মহত্যা কৰিব বিচাৰিছিল।<ref name="suicide" /> ইয়াৰ পিছত অভিনেতা [[ৰঘুবীৰ যাদৱ]]ৰ পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত পৰিচালক তথা অভিনয় প্ৰশিক্ষক বেৰী জনৰ কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰে। বাজপেয়ীৰ অভিনয়ত আপ্লুত হৈ জনে তেওঁক তেওঁৰ শিক্ষকতাত সহায় কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়ে।<ref name="indie" />ইয়াৰ পিছত তেওঁ চতুৰ্থবাৰৰ বাবে নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামাত আবেদন কৰে৷ ছাত্ৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে মনোজ বাজপেয়ীক শিক্ষকৰ পদৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে৷ <ref name="indie" /> বাজপেয়ীয়ে দিল্লীৰ এগৰাকী যুৱতীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল যদিও সংগ্ৰামৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হৈছিল।<ref name="koimoi" /> প্ৰথম ছবি ''কৰিব'' (১৯৯৮)ৰ ঠিক পিছতেই তেওঁ নেহা নামেৰেও পৰিচিত অভিনেত্ৰী শ্বাবানা ৰাজাক লগ পাইছিল। ২০০৬ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়৷ দম্পতীটোৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india/i-was-just-happy-being-mrs-manoj-bajpai-neha/story-U1BfBuTMkOrQr4JPRdzpQK.html|title=I was just happy being Mrs. Manoj Bajpai: Neha|last=Jha|first=Subhash K.|author-link=Subhash K. Jha|work=[[Hindustan Times]]|date=5 March 2008|access-date=9 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151205125831/http://www.hindustantimes.com/india/i-was-just-happy-being-mrs-manoj-bajpai-neha/story-U1BfBuTMkOrQr4JPRdzpQK.html|archive-date=5 December 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.filmfare.com/interviews/manoj-bajpayee-my-wife-rarely-praises-me-975.html|title=Manoj Bajpayee: ''My wife rarely praises me''|last=Sharma|first=Suman|work=[[Filmfare]]|date=1 August 2012|access-date=9 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222135637/http://www.filmfare.com/interviews/manoj-bajpayee-my-wife-rarely-praises-me-975.html|archive-date=22 December 2015}}</ref> == কৰ্মজীৱন == === ১৯৯১-২০০১: অভিষেক আৰু সফলতা === গোবিন্দ নিহলানীৰ ''দ্ৰোহকাল'' (১৯৯৪)ত এক মিনিটৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ পিছত<ref name="bb" /> বাজপেয়ীয়ে জীৱনীমূলক ড্ৰামা ''বেণ্ডিট কুইন (১৯৯৪)''ত অভিনয় কৰে। ছবিখনৰ কাষ্টিং ডাইৰেক্টৰ টিমাংশু ঢুলিয়াই পৰিচালক শেখৰ কাপুৰৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিচয় কৰাই দিছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/badlands-bad-guy/article3525924.ece|title=Badland's bad guy|work=The Hindu|date=14 June 2012|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203081458/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/badlands-bad-guy/article3525924.ece|archive-date=3 February 2018}}</ref> বাজপেয়ীক এই ছবিখনত ডকাইত বিক্ৰম মাল্লাহৰ চৰিত্ৰৰ বাবে বিবেচনা কৰা হৈছিল, যিটো চৰিত্ৰ শেষত নিৰ্মল পাণ্ডেৰ হাতলৈ যায়।<ref name="indie" /> বাজপেয়ীয়ে ছবিখনৰ বাবে ডকাইত মান সিঙৰ চৰিত্ৰটো লাভ কৰে। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ হন্সাল মেহতা আৰু ইমতিহান (দূৰদৰ্শন)ৰ পৰিচালনাত কলাকাৰ নামৰ এখন টেলিভিছন ধাৰাবাহিকো কৰি আছিল।<ref name="indie" /> বাজপেয়ীয়ে সেইসময়ত চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত সংগ্ৰাম কৰি আছিল, যিটো সময়ত মহেশ ভাটে তেওঁক দূৰদৰ্শনত প্ৰচাৰিত ছ'প অপেৰা ''স্বাভিমান'' ''(১৯৯৫)''ৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল।<ref name="tete">{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120701/jsp/7days/story_15677164.jsp|title=The industry makes me sit at home most of the time|last=Verma|first=Smitha|work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|date=1 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141109141204/http://www.telegraphindia.com/1120701/jsp/7days/story_15677164.jsp#.VmQ067Kqqkp|archive-date=9 November 2014}}</ref> তেওঁ কম মাচুলতে ধাৰাবাহিকখন কৰিবলৈ সন্মত হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/photos/photos-30-bollywood-stars-and-their-tales-of-struggle/4568/39842|title=30 Bollywood stars and their tales of struggle|work=[[Mid-Day]]|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208094352/http://www.mid-day.com/photos/photos-30-bollywood-stars-and-their-tales-of-struggle/4568/39842|archive-date=8 December 2015}}</ref> ইয়াৰ পিছত বাজপেয়ীয়ে ''দস্তক (১৯৯৬)'' আৰু ''তামান্না (১৯৯৭)'' আদি ছবিত সৰু সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/jul/11man.htm|title=Powerful performer|last=Rajyadhyaksha|first=Mrudula|work=[[Rediff.com]]|date=11 July 1998|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121453/http://www.rediff.com/movies/1998/jul/11man.htm|archive-date=5 January 2016}}</ref> পৰিচালক ৰাম গোপাল বৰ্মাই বাজপেয়ীক ''ডাউদ (১৯৯৭)'' নামৰ কমেডী ছবিখনৰ বাবে কাষ্টিং কৰি থকাৰ সময়ত আৱিষ্কাৰ কৰে। ছবিখনত বাজপেয়ীয়ে সহযোগী চৰিত্ৰ এটাত কাম কৰিছিল৷ চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত বাৰ্মাই বাজপেয়ীক সৰু চৰিত্ৰ এটা দিয়াৰ বাবে দুখ প্ৰকাশ কৰে।<ref name="kind">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/after-satya-success-manoj-bajpai-ram-gopal-varma-hold-promise-for-the-future/1/264870.html|title=Two of a kind|last=Chopra|first=Anupama|work=[[India Today]]|date=31 August 1998|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208162922/http://indiatoday.intoday.in/story/after-satya-success-manoj-bajpai-ram-gopal-varma-hold-promise-for-the-future/1/264870.html|archive-date=8 December 2015}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ বাজপেয়ীক তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবিখনত বিশিষ্ট চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে।<ref name="tete" /> ক্ৰাইম ড্ৰামা ''সত্য (১৯৯৮)'' আছিল তেওঁলোকে একেলগে কৰা পৰৱৰ্তী ছবি। ছবিখনত বাজপেয়ীয়ে গেংষ্টাৰ ভিকু ম্হাত্ৰেৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref name="man">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-satya-starring-urmila-matondkar-j-d-chakravarty-manoj-bajpai/1/264589.html|title=Nowhere man|last=Chopra|first=Anupama|work=India Today|date=20 July 1998|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120158/http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-satya-starring-urmila-matondkar-j-d-chakravarty-manoj-bajpai/1/264589.html|archive-date=8 December 2015}}</ref> ''সত্য ছবিখনৰ'' বেছিভাগ অংশয়েই মুম্বাইৰ বস্তি এলেকাত দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ১৯৯৮ চনৰ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ছবিখনক প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছিল৷ ছবিখনে প্ৰায় ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে। [[অনুপমা চোপ্ৰা]]ই বাজপেয়ী আৰু বাকীসকলৰ অভিনয়ক "[..] ইমানেই ভাল যে তেওঁলোকৰ ঘৰ্মাক্ত শৰীৰত মুম্বাইৰ লেতেৰা গোন্ধ পাব পাৰি।" ছবিখনে ব্যৱসায়িকভাৱে সফলতা লাভ কৰে আৰু বাজপেয়ীয়ে ''শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা''ৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] লাভ কৰে৷ লগতে লাভ কৰে ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা''ৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা|ফিল্মফেয়াৰ]] সমালোচক বঁটা। পিছলৈ ফিল্মফেয়াৰে ২০১০ চনৰ বলীউডৰ ''শীৰ্ষ ৮০ প্ৰভাৱশালী অভিনয়''ৰ তালিকাত তেওঁৰ অভিনয়ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। তাৰ পিছত বাজপেয়ীয়ে ১৯৯৯ চনত বাৰ্মাৰ সৈতে ''কৌন?'' আৰু ''শ্বুলত অভিনয় কৰে৷'' কৌন? ছবিখনত বাজপেয়ীয়ে এজন বিৰক্তিকৰভাৱে কথা কোৱা অচিন মানুহৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শন বক্স অফিচত হতাশাজনক আছিল। আনখন ছবি ''শ্বুল''ত তেওঁ বিহাৰৰ এজন সৎ আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ছবিখনে হিন্দী ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে, য'ত বাজপেয়ীয়ে শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। ১৯৯৯ চনত তেওঁ তেলেগু ৰোমাণ্টিক ছবি ''প্ৰেমা কথা (১৯৯৯)''ত অভিনয় কৰিছিল। ২০০০ চনত মনোজ বাজপেয়ীয়ে অভিনেত্ৰী টবুৰ লগত ''দিল পে মত লে য়াৰ'' আৰু অপৰাধমূলক ড্ৰামা ''ঘাথ''ত অভিনয় কৰে৷ <ref>{{cite web|last=Das|first=Ronjita|url=http://www.rediff.com/movies/2000/dec/09ghaath.htm|title=A cop-out!|work=Rediff.com|date=9 December 2000|access-date=4 June 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924140623/http://www.rediff.com/movies/2000/dec/09ghaath.htm|archive-date=24 September 2015}}</ref>২০০১ চনত মুক্তি হোৱা বাজপেয়ীৰ প্ৰথমখন ছবি আছিল [https://en.wikipedia.org/wiki/Rakeysh_Omprakash_Mehra| ৰাকেশ ওমপ্ৰকাশ মেহৰা]ৰ অতিপ্ৰাকৃতিক থ্ৰিলাৰ ''অক্স''। ৰাঘৱন ঘাটগে নামৰ এজন অপৰাধীৰ মৃত্যু আৰু মনু ভাৰ্মাৰ ([[অমিতাভ বচ্চন|অমিতাভ বচ্চনে]] অভিনয় কৰা)ৰ শৰীৰত পুনৰ্জন্ম লাভ কৰাৰ এটা নেতিবাচক চৰিত্ৰত<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2001/07/20/stories/09200223.htm|title=Film Review: Aks|date=20 July 2001|access-date=27 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203081458/http://www.thehindu.com/2001/07/20/stories/09200223.htm|archive-date=3 February 2018|work=[[The Hindu]]}}</ref> তেওঁ অভিনয় কৰে৷ অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়''ৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref name="koimoi" /> ইয়াৰ পিছতে [[শ্যাম বেনেগাল]]ৰ ''জুবেইদা''ত তেওঁ সহ অভিনয়-শিল্পী [[ৰেখা]] আৰু [[কৰিশ্মা কাপুৰ]]ৰ সৈতে কাম কৰে। <ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/how-bollywood-actors-have-fared-in-their-royal-avatars/15592198|title=How Bollywood actors have fared in their royal avatars|last=Banerjee|first=Urmimala|work=[[Mid-Day]]|date=11 September 2014|access-date=27 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208124715/http://www.mid-day.com/articles/how-bollywood-actors-have-fared-in-their-royal-avatars/15592198|archive-date=8 December 2015}}</ref> === ২০০২–০৯: কৰ্মজীৱনত সংগ্ৰাম === ২০০২ চনত বাজপেয়ীৰ একমাত্ৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল ''ৰ’ড''। ছবিখনৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ বাবে আন এটা ফিল্মফেয়াৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref name="koimoi" />ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত পৰিৱেশিত হোৱা ''পিঞ্জৰ'' নামৰ পিৰিয়ড ড্ৰামাখন আছিল ২০০৩ চনত বাজপেয়ীৰ প্ৰথমখন মুক্তি। চন্দ্ৰপ্ৰকাশ দ্বিবেদীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত এই ছবিখন একে নামৰ পাঞ্জাবী উপন্যাসৰ আধাৰত নিৰ্মিত হৈছিল।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-of-chandraprakash-dwivedi-pinjar/1/205480.html|title=Slow saga|last=Chopra|first=Anupama|work=India Today|date=10 November 2003|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032436/http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-of-chandraprakash-dwivedi-pinjar/1/205480.html|archive-date=17 November 2015}}</ref> ছবিখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বিচাৰকৰ বিশেষ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/51st_nff_2004.pdf|title=51st National Film Awards|publisher=Directorate of Film Festivals|access-date=15 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821032408/http://dff.nic.in/2011/51st_nff_2004.pdf|archive-date=21 August 2013}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ জে পি দত্তৰ যুদ্ধকেন্দ্ৰিক ছবি ''এল অ' চি: কাৰ্গিল''ত গ্ৰেনেডিয়াৰ যোগেন্দ্ৰ সিং যাদৱৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/history/kargil/305-the-real-story.html|title=The Real Story behind LOC Kargil Movie|publisher=[[Bharat Rakshak]]|last=Patel|first=Y. I|date=12 October 2006|access-date=8 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117024928/http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/history/kargil/305-the-real-story.html|archive-date=17 November 2015|url-status=live|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117024928/http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/history/kargil/305-the-real-story.html|deadurl=yes}}</ref>ছবিখনৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল।<ref name="koimoi" /> দুয়োখন ছবিয়েই বাণিজ্যিকভাৱে অসফল বিবেচিত হৈছিল।<ref name="BOI">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/Star_Cast/actor_detail/manoj_bajpai/actor|title=Manoj Bajpai Filmography|publisher=Box Office India|access-date=14 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117015231/http://boxofficeindia.com/Star_Cast/actor_detail/manoj_bajpai/actor#.Vmp50LKqqkp|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117015231/http://boxofficeindia.com/Star_Cast/actor_detail/manoj_bajpai/actor|deadurl=yes}}</ref> বাজপেয়ীৰ পৰৱৰ্তী চৰিত্ৰ আছিল [[ৰবীনা টেণ্ডন]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰা ''জাগো (২০০৪)৷ তাৰপিছত তেওঁক দেখা গৈছিল'' মাকাৰন্দ দেশপাণ্ডেৰ ''হানান'' আৰু থ্ৰিলাৰধৰ্মী ছবি ''ইনটেকামত''।<ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/|title=Inteqam|website=[[Bollywood Hungama]]|date=13 August 2011|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117021102/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/503635/Inteqam|archive-date=17 November 2015}}</ref> জাগোত তেওঁ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://in.rediff.com/movies/2004/feb/06jaago.htm|title=Why make a film on rape?|last=Verma|first=Sukanya|work=Rediff.com|date=6 February 2004|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020755/http://in.rediff.com/movies/2004/feb/06jaago.htm|archive-date=17 November 2015}}</ref> সেই বছৰতে য়শ চোপ্ৰাৰ ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা ''বীৰ-ঝাৰা (২০০৪)''ত তেওঁ এটি সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ৫৫ সংখ্যক বাৰ্লিন চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হোৱা এই ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৯৪ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ (১২ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক উপাৰ্জন কৰি বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|title=Yash Chopra on Berlin Film Festival Jury|date=18 January 2006|url=http://www.yashrajfilms.com/news/yc_berlinaile.htm|publisher=[[Yash Raj Films]]|access-date=17 October 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070618144056/http://www1.yashrajfilms.com/news/yc_berlinaile.htm|archive-date=18 June 2007}}</ref><ref name="web.archive.org showProd">{{cite web|title=Top Lifetime Grossers Worldwide|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|publisher=Box Office India|access-date=9 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archive-date=15 October 2013|url-status=dead|archivedate=15 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|deadurl=yes}}</ref> ২০০৫ চনত বাজপেয়ীয়ে ধৰ্মেশ দৰ্শনৰ ড্ৰামা ''বেৱাফা'', থ্ৰিলাৰ ''ফাৰেব'' আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ছবি ''ৰিটাৰ্ণ টু ৰাজাপুৰ''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/feb/25bewaf.htm|title=Hum Aapke Hain Corn!|last=Sen|first=Raja|author-link=Raja Sen|work=Rediff.com|date=25 February 2005|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125657/http://www.rediff.com/movies/2005/feb/25bewaf.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Fareb movie review|url=http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jul102005/movies174158200579.asp|access-date=24 November 2014|work=[[Deccan Herald]]|date=10 July 2005|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022236/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jul102005/movies174158200579.asp|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117022236/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jul102005/movies174158200579.asp|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tribecafilm.com/filmguide/archive/512cf9c61c7d76e046001f63-return-to-rajapur|title=Return to Rajapur|publisher=[[Tribeca Film Festival]]|access-date=13 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117023218/https://tribecafilm.com/filmguide/archive/512cf9c61c7d76e046001f63-return-to-rajapur|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117023218/https://tribecafilm.com/filmguide/archive/512cf9c61c7d76e046001f63-return-to-rajapur|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ তেলেগু ৰোমাঞ্চধৰ্মী ছবি ''হেপি (২০০৬)''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article3246001.ece|title=It's a 'Happy' flick all the way|work=The Hindu|date=28 January 2006|access-date=3 January 2010}}</ref> ২০০৭ চনত বাজপেয়ীয়ে ''১৯৭১'' নামৰ ছবিখনত মেজৰ সুৰজ সিঙৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। চলচ্চিত্ৰখনত ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ ছয়জন সৈনিকৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যিসকলে ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ সময়ত বন্দী হোৱাৰ পিছত পাকিস্তানী কাৰাগাৰৰ পৰা পলায়ন কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070408/spectrum/main9.htm|title=Story of a loss in victory|last=Chatterji|first=Shoma A.|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=8 April 2007|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081320/http://www.tribuneindia.com/2007/20070408/spectrum/main9.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত গণেশ আচাৰ্যৰ ড্ৰামাভিত্তিক ছবি ''স্বামী''ত তেওঁ [[জুহি চাওলা]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2007/jun/04ganesh.htm|title=Swami has the Malgudi Days effect|last=N|first=Patcy|work=Rediff.com|date=4 June 2007|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125807/http://www.rediff.com/movies/2007/jun/04ganesh.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref> বাজপেয়ীৰ বছৰৰ অন্তিম মুক্তি আছিল এন্থালজি ছবি ''দছ কাহানিয়া''। তেওঁ [[দিয়া মিৰ্জা]]ৰ সৈতে সঞ্জয় গুপ্তাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত কাহিনী ''জাহিৰ''ত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1071126/asp/entertainment/story_8594178.asp|title=One tight slap|last=Gupta|first=Pratim D.|author-link=Pratim D. Gupta|work=The Telegraph|date=26 November 2007|access-date=13 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117023417/http://www.telegraphindia.com/1071126/asp/entertainment/story_8594178.asp|archive-date=17 November 2015}}</ref>২০০৭ চনত তেওঁ অভিনয় কৰা প্ৰায়বোৰ ছবিয়েই বাণিজ্যিকভাৱে অসফল হৈছিল। পিছৰ বছৰত তেওঁ কমেডী ছবি ''মানি হে ট' হানি হে'' (২০০৮)ত অভিনয় কৰে, যিখন বক্স অফিচৰ প্ৰদৰ্শন অতি হতাশাজনক আছিল।<ref name="BOI" /> তেলেগু ছবি ''বেদম''ৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ সময়ত বাজপেয়ীয়ে কান্ধত আঘাত পাইছিল আৰু প্ৰায় দুবছৰ ধৰি চিনেমাজগতৰ পৰা তেওঁ আঁতৰি আছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Back-logged/articleshow/15952746.cms|title=Back-logged|last=Shah|first=Kunal M|work=[[Mumbai Mirror]]|date=8 September 2009|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030322/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Back-logged/articleshow/15952746.cms|archive-date=17 November 2015}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ ২০০৬ চনত কমেডী ছবি ''জুগাড়'' (২০০৯)ত মুখ্য চৰিত্ৰ হিচাপে প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/sealing-on-screen/article1407892.ece|title=Sealing on screen|work=The Hindu|date=11 February 2009|access-date=14 November 2015}}</ref> তেওঁৰ পৰৱৰ্তী মুক্তি আছিল ৰহস্যময় থ্ৰিলাৰ ছবি ''এচিড ফেক্টৰী (২০০৯)'', যি ২০০৬ চনৰ আমেৰিকীয় ছবি ''আননউন''ৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ আছিল।<ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/report/2009/oct/09/movie-review-acid-factory.htm|title=Acid Factory could be a health hazard|last=Pal|first=Chandrima|work=Rediff.com|date=9 October 2009|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030524/http://movies.rediff.com/report/2009/oct/09/movie-review-acid-factory.htm|archive-date=17 November 2015}}</ref> অৱশ্যে বক্স অফিচত ছবিখনে ভাল ফলাফল দেখুৱাব পৰা নাছিল।<ref name="Jail">{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/i-waited-long-for-character-like-mine-in-jail-manoj-bajpai/531866/1|title=I waited long for character like mine in 'Jail': Manoj Bajpai|work=[[The Indian Express]]|date=22 October 2009|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203081458/http://archive.indianexpress.com/news/i-waited-long-for-character-like-mine-in-jail-manoj-bajpai/531866/1|archive-date=3 February 2018}}</ref> পৰিচালক-নিৰ্মাতা মধুৰ ভাণ্ডাৰকাৰৰ ''জেইল (২০০৯)''ত তেওঁ যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ডৰে দণ্ডিত এজন অভিযুক্তৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। <ref name="Jail" /><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india/i-was-frustrated-before-jail-happened-manoj-bajpai/story-uAYFYBbVwO6chiFawsO1jK.html|title=I was frustrated before Jail happened: Manoj Bajpai|last=Bansal|first=Robin|work=Hindustan Times|date=31 October 2009|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032954/http://www.hindustantimes.com/india/i-was-frustrated-before-jail-happened-manoj-bajpai/story-uAYFYBbVwO6chiFawsO1jK.html|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032954/http://www.hindustantimes.com/india/i-was-frustrated-before-jail-happened-manoj-bajpai/story-uAYFYBbVwO6chiFawsO1jK.html|deadurl=yes}}</ref> [[চিত্ৰ:ManojBajpayee.jpg|right|thumb|''আৰক্ষণ ছবিৰ প্ৰচাৰকাৰ্যত মনোজ বাজপেয়ী, ২০১১ চনত'']] ===২০১০-বৰ্তমান : ''ৰাজনীতি'' আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সময়ছোৱা=== ২০১০ চনত বাজপেয়ীয়ে প্ৰকাশ ঝাৰ বিগ বাজেটৰ বহুতাৰকাখচিত ৰাজনৈতিক থ্ৰিলাৰ ''ৰাজনীতি''ত অভিনয় কৰিছিল। ''দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া''ৰ নিখাত কাজমীয়ে তেওঁৰ পৰ্যালোচনাত উল্লেখ কৰিছে যে বাজপেয়ীয়ে "...মন্ত্ৰমুগ্ধকৰ অভিনয়ৰ স্মৃতি ঘূৰাই আনিছে।"<ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms|title=Raajneeti movie review|work=The Times of India|date=3 June 2010|access-date=3 June 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms|archive-date=20 August 2012}}</ref> ভাৰতীয় বাণিজ্যিক সাংবাদিকসকলে ''ৰাজনীতি''ৰ লাভালাভক লৈ আশংকা প্ৰকাশ কৰিছিল যদিও<ref>{{cite web|last=Kotwani|first=Hiren|title=Can ''Raajneeti'' recover its Rs 60 crore investment?|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/can-raajneeti-recover-its-rs-60-crore-investment/story-QLbUAyjGC6vwWoVTzSIfLK.html|work=Hindustan Times|access-date=21 June 2010|date=4 June 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104634/http://www.hindustantimes.com/entertainment/can-raajneeti-recover-its-rs-60-crore-investment/story-QLbUAyjGC6vwWoVTzSIfLK.html|archive-date=4 March 2016}}</ref> ছবিখনে ব্যৱসায়িক দিশত বৃহৎ সফলতা লাভ কৰে আৰু বিশ্বজুৰি ১.৪৩ বিলিয়ন(১৮ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈও অধিক উপাৰ্জন কৰে।<ref name="web.archive.org showProd" /> বাজপেয়ীয়ে ছবিখনৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰত শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1765/|title=Nominations for 56th Filmfare Awards 2010|website=[[Bollywood Hungama]]|date=14 January 2011|access-date=12 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114012817/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1765/|archive-date=14 November 2013|url-status=dead}}</ref>তাৰ পিছত তেওঁ দুখন তেলেগু ছবিত অভিনয় কৰিছিল; ''বেদম (২০১০)'' আৰু ''পুলি (২০১০)৷'' ইয়াৰ পিছত তেখেতক কমেডীধৰ্মী ছবি ''দছ টোলা (২০১০)ত দেখা যায়৷'' <ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Dus-Tola/movie-review/6787838.cms|title=Dus Tola Movie Review|work=The Times of India|date=22 October 2010|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201011802/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Dus-Tola/movie-review/6787838.cms|archive-date=1 February 2016}}</ref> ভাৰতীয় মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ আধাৰত নিৰ্মিত এনিমেটেড ছবি ''ৰামায়ণ: দ্য এপিক''তো তেওঁ ৰামৰ কণ্ঠ প্ৰদান কৰিছিল৷<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/photos/bollywood-stars-in-animation-films/4586/40095|title=Bollywood stars in animation films|work=[[Mid-Day]]|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208160917/http://www.mid-day.com/photos/bollywood-stars-in-animation-films/4586/40095|archive-date=8 December 2015}}</ref> ভাৰতত জাতি ভিত্তিক সংৰক্ষণৰ বিষয়টোৰ আধাৰত নিৰ্মিত সামাজিক ড্ৰামা ''আৰক্ষণ (২০১১)'' আছিল বাজপেয়ীৰ পৰৱৰ্তী ছবি। এই ছবিখনে কিছুসংখ্যক সামাজিক গোটত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ছবিখন থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পূৰ্বে [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]] আৰু [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ত নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=After UP, Aarakshan banned in Punjab, AP|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/After-UP-Aarakshan-banned-in-Punjab-AP/articleshow/9564962.cms?referral=PM|access-date=12 August 2011|work=The Times of India|date=11 August 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029180202/https://timesofindia.indiatimes.com/india/After-UP-Aarakshan-banned-in-Punjab-AP/articleshow/9564962.cms?referral=PM|archive-date=29 October 2017}}</ref> বাণিজ্যিক সাংবাদিকসকলে ছবিখনৰ প্ৰতি বহু আশা কৰিছিল যদিও শেষত ই বক্স অফিচত ফ্লপ হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Will Aarakshan draw in the crowds?|url=http://www.rediff.com/movies/report/will-aarakshan-draw-in-the-crowds/20110801.htm|work=Rediff.com|access-date=4 April 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203184214/http://www.rediff.com/movies/report/will-aarakshan-draw-in-the-crowds/20110801.htm|archive-date=3 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=It's raining flops at the box office|url=http://www.rediff.com/movies/report/raining-flops-at-box-office/20110919.htm|work=Rediff.com|access-date=4 April 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429131112/http://www.rediff.com/movies/report/raining-flops-at-box-office/20110919.htm|archive-date=29 April 2012}}</ref> বাজপেয়ীৰ পৰৱৰ্তী ছবি আছিল ''লংকা (২০১১)''।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/548041|title=Lanka|last=Adarsh|first=Taran|author-link=Taran Adarsh|website=[[Bollywood Hungama]]|date=9 December 2011|access-date=11 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023002829/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/548041|archive-date=23 October 2015}}</ref> ২০১২ চনত [[অনুৰাগ কাশ্যপ]]ৰ দ্বাৰা দুটা খণ্ডত নিৰ্মিত অপৰাধমূলক ছবি ''[[:en:Gangs_of_Wasseypur_–_Part_1|গেংছ অৱ ৱাছেপুৰ]]''ত বাজপেয়ীয়ে অভিনয় কৰিছিল। প্ৰথমটো খণ্ডত তেওঁক চৰ্দাৰ খান নামৰ চৰিত্ৰটোত দেখা গৈছিল। নিজৰ ভূমিকাৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ বাজপেয়ীয়ে চুলি খুৰাইছিল আৰু চাৰি কিলোগ্ৰাম ওজন কমাইছিল। <ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120621/jsp/entertainment/story_15635989.jsp|title=Bajpai the baddie|last=Upadhyay|first=Karishma|work=The Telegraph|date=21 June 2012|access-date=8 December 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210193240/http://www.telegraphindia.com/1120621/jsp/entertainment/story_15635989.jsp#.VmabqLKqqko|archive-date=10 December 2015}}</ref>২০১২ চনৰ কাঞ্চ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ,<ref>{{cite web|title=Gangs of Wasseypur: World premiere at Cannes|url=http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-world-premiere-at-cannes-468137.html|access-date=24 April 2012|publisher=CNN-IBN|date=24 April 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627194640/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-world-premiere-at-cannes-468137.html|archive-date=27 June 2015|archivedate=27 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627194640/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-world-premiere-at-cannes-468137.html|deadurl=yes}}</ref> টৰণ্টো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ,<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/entertainment/Wasseypur-Shanghai-Peddlers-at-Toronto-film-fest/articleshow/15310537.cms?|title='Wasseypur', 'Shanghai', 'Peddlers' at Toronto film fest|date=1 August 2012|access-date=31 May 2015|work=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028054641/https://timesofindia.indiatimes.com/nri/entertainment/Wasseypur-Shanghai-Peddlers-at-Toronto-film-fest/articleshow/15310537.cms|archive-date=28 October 2017|url-status=live}}</ref> আৰু ২০১৩ চনত চানডান্স চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ছবিখনৰ প্ৰিমিয়াৰ হয়।<ref>{{cite web|title=Gangs of wasseypur to be screened at the Sundance Film Festival|url=http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-to-be-screened-at-sundance-2013-524361.html|publisher=CNN-IBN|date=30 November 2012|access-date=31 January 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150823153006/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-to-be-screened-at-sundance-2013-524361.html|archive-date=23 August 2015|archivedate=23 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823153006/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-to-be-screened-at-sundance-2013-524361.html|deadurl=yes}}</ref> ইতিবাচক সঁহাৰিৰ মাজতে ছবিখনে ২২ জুনত ভাৰতত মুক্তি লাভ কৰে৷ সমালোচক অনুপমা চোপ্ৰাই ''সত্য''ৰ ভিকু ম্হাত্ৰেৰ পিছত তেওঁৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-gangs-of-wasseypur/story-iGAekBzJAuamgXRfcODzbJ.html|title=Anupama Chopra's review: Gangs of Wasseypur|last=Chopra|first=Anupama|work=Hindustan Times|date=23 June 2012|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020533/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-gangs-of-wasseypur/story-iGAekBzJAuamgXRfcODzbJ.html|archive-date=17 November 2015}}</ref> ছবিখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হয়।<ref>{{cite news|title=58th Idea Filmfare Awards nominations are here!|url=http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|work=Filmfare|date=13 January 2013|access-date=31 January 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227075057/http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|archive-date=27 December 2014}}</ref> তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবি আছিল চিট্টাগং অস্ত্ৰভাণ্ডাৰ অভিযানৰ আধাৰত নিৰ্মিত ঐতিহাসিক নাটক ''চিট্টাগং (২০১২)''। বাজপেয়ীয়ে ইয়াত বঙালী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী সূৰ্য্য সেনক চিত্ৰিত কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ কোনো ধৰণৰ ধন লোৱা নাছিল।<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/manoj-bajpayee-took-no-money-for-chittagong-607889|title=Manoj Bajpayee took no money for Chittagong|publisher=[[NDTV]]|date=28 September 2012|access-date=11 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032957/http://movies.ndtv.com/bollywood/manoj-bajpayee-took-no-money-for-chittagong-607889|archive-date=17 November 2015|url-status=live|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032957/http://movies.ndtv.com/bollywood/manoj-bajpayee-took-no-money-for-chittagong-607889|deadurl=yes}}</ref> তেখেতৰ দ্বাৰা অভিনীত বছৰটোৰ শেষৰখন ছবি আছিল ''চক্ৰব্যুহ'', য’ত তেওঁ এজন নক্সালবাদীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ এই ভূমিকাত তেখেতে ৫ কিলোগ্ৰাম ওজন কমাবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://archive.mid-day.com/entertainment/2012/jun/070612-Manoj-Bajpai-goes-for-facial-fuzz.htm|title=Manoj Bajpai goes for facial fuzz|last=Shah|first=Jigar|work=[[Mid-Day]]|date=7 June 2012|access-date=31 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203104000/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/jun/070612-Manoj-Bajpai-goes-for-facial-fuzz.htm/|archive-date=3 February 2016|url-status=dead|archivedate=3 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203104000/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/jun/070612-Manoj-Bajpai-goes-for-facial-fuzz.htm/|deadurl=yes}}</ref> লেখক আৰু গীতিকাৰ [[জাভেদ আখতাৰ|জাভেদ আখতাৰে]] চক্ৰব্যুহক "যোৱা ২০ বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবি" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-10-29/news/34798457_1_middle-class-salim-khan-ramesh-sippy|title=Films are not made for middle-class now: Javed Akhtar|work=[[The Economic Times]]|date=29 October 2012|access-date=28 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208162224/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-10-29/news/34798457_1_middle-class-salim-khan-ramesh-sippy|archive-date=8 December 2015|url-status=live|archivedate=8 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208162224/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-10-29/news/34798457_1_middle-class-salim-khan-ramesh-sippy|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে ইণ্ডিয়া টুডেয়ে এক পৰ্যালোচনাত ছবিখনক "অপেছাদাৰী প্ৰচেষ্টা" বুলি অভিহিত কৰে যদিও বাজপেয়ীৰ অভিনয়ক প্ৰশংসা কৰে।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/bollywood-movie-review-chakravyuh/1/226492.html|title=Movie review: Chakravyuh|last=Khilnani|first=Rohit|work=India Today|date=27 October 2012|access-date=28 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208160014/http://indiatoday.intoday.in/story/bollywood-movie-review-chakravyuh/1/226492.html|archive-date=8 December 2015}}</ref> ২০১৩ চনত বাজপেয়ীৰ দ্বাৰা অভিনীত পাঁচখন ছবিয়ে মুক্তি লাভ কৰিছিল৷ ''সমৰ আছিল তামিলভাষাত তেওঁ অভিষেক কৰা বছৰটোৰ'' প্ৰথম মুক্তি। তেওঁ ছবিখনত সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Manoj-Bajpayee-in-Samaran/articleshow/11696919.cms|title=Manoj Bajpayee in Samaran|last=Suganth|first=S|work=The Times of India|date=31 January 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203113519/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Manoj-Bajpayee-in-Samaran/articleshow/11696919.cms|archive-date=3 February 2012}}</ref> তাৰ পিছত তেওঁ নীৰজ পাণ্ডেৰ থ্ৰিলাৰ ''স্পেচিয়েল ২৬''ত অভিনয় কৰে।১৯৮৭ চনৰ অপেৰা হাউচ ডকাইতিৰ আধাৰত নিৰ্মিত ছবিখনত তেওঁ চিবিআইৰ এজন বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-special-chabbis-is-exciting/20130208.htm|title=Review: Special Chabbis is an exciting con caper|last=Verma|first=Sukanya|work=Rediff.com|date=8 February 2013|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117063537/http://www.rediff.com/movies/review/review-special-chabbis-is-exciting/20130208.htm|archive-date=17 November 2015}}</ref> ইয়াৰ পিছত অপৰাধমূলক ছবি ''শ্বুটআউট এট ৱাডালা''ত তেওঁ গেংষ্টাৰ শ্বাবিৰ ইব্ৰাহিম কাস্কাৰৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত এটা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://zoomtv.indiatimes.com/interviews/politics-will-never-happen-for-me-manoj-bajpai/articleshow/21163635.cms|title=Politics will never happen for me: Manoj Bajpai|last=Kashyap|first=Nitisha|publisher=[[Zoom (Indian TV channel)|Zoom]]|date=19 July 2013|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033048/http://zoomtv.indiatimes.com/interviews/politics-will-never-happen-for-me-manoj-bajpai/articleshow/21163635.cms|archive-date=17 November 2015}}</ref> ''সত্যগ্ৰহ''ত তেওঁ চতুৰ্থবাৰৰ বাবে প্ৰকাশ ঝাৰ সৈতে কাম কৰে। ২০১১ চনত সমাজ কৰ্মী [[আন্না হাজাৰে]]ৰ দুৰ্নীতিৰ বিৰুদ্ধে যুঁজখনৰ দ্বাৰা এই ছবিৰ কাহিনী কিছুপৰিমাণে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল,<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-satyagraha-review-a-mission-left-unaccomplished-1882077|title='Satyagraha' review: A mission left unaccomplished|access-date=17 February 2014|last=Sengar|first=Resham|date=30 August 2013|work=[[Daily News and Analysis]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222083637/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-satyagraha-review-a-mission-left-unaccomplished-1882077|archive-date=22 February 2014}}</ref> ছবিখনে ঘৰুৱাভাৱে ৬৭৫ মিলিয়ন টকা (৮.৫ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) উপাৰ্জন কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/film/prakash-jha-talks-about-new-film-satyagraha|title=Prakash Jha talks about new film Satyagraha|access-date=18 October 2013|last=Khan|first=Ujala A|date=28 August 2013|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019120808/http://www.thenational.ae/arts-culture/film/prakash-jha-talks-about-new-film-satyagraha|archive-date=19 October 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koimoi.com/box-office-bollywood-films-of-2013/|title=Box-Office Verdicts of Major Bollywood Releases of 2013|access-date=18 October 2013|publisher=Koimoi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803012622/http://www.koimoi.com/box-office-bollywood-films-of-2013/|archive-date=3 August 2014|archivedate=3 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140803012622/http://www.koimoi.com/box-office-bollywood-films-of-2013/|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ পিছত বাজপেয়ীয়ে একে নামৰ ভাৰতীয় মহাকাব্যৰ আধাৰত নিৰ্মিত থ্ৰীডি এনিমেচন ছবি [[মহাভাৰত]]ৰ বাবে [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ কণ্ঠ প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite news|last=Pathak|first=Ankur|title=Deepti Naval is Kunti in Mahabharat|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms|access-date=12 February 2015|work=Mumbai Mirror|date=8 October 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131011030553/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms|archive-date=11 October 2013}}</ref> ২০১৪ চনত বাজপেয়ীয়ে তামিল একচন ছবি ''অঞ্জান''ত খলনায়কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Manoj-Vidyut-in-Suriyas-next-with-Lingusamy/articleshow/25322609.cms|title=Manoj, Vidyut in Suriya's next with Lingusamy|work=The Times of India|date=7 November 2013|access-date=9 December 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131107015509/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Manoj-Vidyut-in-Suriyas-next-with-Lingusamy/articleshow/25322609.cms|archive-date=7 November 2013}}</ref> ২০১৫ চনত বাজপেয়ীয়ে তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবি ''তেৱৰ''ত নেতিবাচক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ২০০৩ চনৰ [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] ছবি ''অক্কাডু''ৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ ছবিখনে নেতিবাচক সমালোচনাৰ সন্মুখীন হয় আৰু বক্স অফিচত বিফল হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/tevar-review-roundup-one-time-watch-619808|title='Tevar' Movie Review Roundup: One Time Watch|last=Mehta|first=Ankita|work=[[International Business Times]]|date=8 January 2015|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033716/http://www.ibtimes.co.in/tevar-review-roundup-one-time-watch-619808|archive-date=17 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/box-office-collections-alone-fails-tevar-falls-i-shows-decent-growth-620770|title=Box Office Collections: 'Alone' Fails, 'Tevar' Falls, 'I' Shows Decent Growth|last=Seshagiri|first=Sangeetha|work=International Business Times|date=8 January 2015|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117034154/http://www.ibtimes.co.in/box-office-collections-alone-fails-tevar-falls-i-shows-decent-growth-620770|archive-date=17 November 2015}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ [[ৰবীনা টেণ্ডন]]ৰ সৈতে দেশপ্ৰেমবিষয়ক চুটি ছবি ''জয় হিন্দ''ত অভিনয় কৰে। ৬ মিনিটীয়া এই চুটি ছবিখন ভাৰতৰ [[স্বাধীনতা দিৱস (ভাৰত)|স্বাধীনতা দিৱস]]ৰ ঠিক আগতেই অ'ইঅ' ৰুমছে [[ইউটিউব]]ত মুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/bollywood/watch-short-film-jai-hind-starring-manoj-bajpayee-and-raveena-tandon-is-jingoistic-not-patriotic-2392430.html|title=Watch: Short film Jai Hind starring Manoj Bajpayee and Raveena Tandon is jingoistic not patriotic|last=D' Cunha|first=Zenia|publisher=Firstpost|date=14 August 2015|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117010830/http://www.firstpost.com/bollywood/watch-short-film-jai-hind-starring-manoj-bajpayee-and-raveena-tandon-is-jingoistic-not-patriotic-2392430.html|archive-date=17 November 2015}}</ref>] বাজপেয়ীয়ে ২০১৬ চনত ''তান্দৱ'' নামৰ আন এখন চুটি ছবিত অভিনয় কৰিছিল। দেৱাশীষ মাখিজাৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত এই ছবিখনে এজন সৎ আৰক্ষী কনিষ্টবলৰ সন্মুখীন হোৱা হেঁচা আৰু পৰিস্থিতিসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু ছবিখনক ইউটিউবত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref name="taandav">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/entertainment/manoj-bajpayee-in-a-new-cop-drama/article8191707.ece|title=Manoj Bajpayee in a new cop drama|last=Modi|first=Chintan Girish|work=The Hindu|date=4 February 2016|access-date=7 February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204032608/http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/entertainment/manoj-bajpayee-in-a-new-cop-drama/article8191707.ece|archive-date=4 February 2016}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ অধ্যাপক হান্সল মেহতাৰ জীৱনীমূলক নাটক ''আলিগড়''ত ৰামচন্দ্ৰ ছিৰাছৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ যৌনতাৰ বাবে [[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰা এজন সমকামী অধ্যাপকৰ জীৱনৰ কাহিনী ছবিখনত উপস্থাপিত হৈছিল৷। বাজপেয়ীয়ে নিজৰ চৰিত্ৰটোৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ ছিৰাছৰ কেইটামান ক্লিপিং চাইছিল।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Manoj-Bajpai-People-will-fall-in-love-with-professor-Dr-Shrinivas-Ramchandra-in-Aligarh/articleshow/50862862.cms|title=Manoj Bajpai: People will fall in love with professor Dr Shrinivas Ramchandra in 'Aligarh'|work=The Times of India|date=5 February 2016|access-date=7 March 2016}}</ref> ২০ সংখ্যক বুছান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু ২০১৫ চনৰ মুম্বাই চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত এই ছবিখন প্ৰদৰ্শিত হয়।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aligarh-gets-standing-ovation-in-busan-director-hansal-mehta-elated/|title='Aligarh' gets standing ovation in Busan, director Hansal Mehta elated|work=The Indian Express|date=4 October 2015|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028181216/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aligarh-gets-standing-ovation-in-busan-director-hansal-mehta-elated/|archive-date=28 October 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hansal-mehtas-aligarh-premieres-at-mami-film-festival/|title=Hansal Mehta's 'Aligarh' premieres at MAMI Film Festival|work=The Indian Express|date=31 October 2015|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120312/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hansal-mehtas-aligarh-premieres-at-mami-film-festival/|archive-date=8 December 2015}}</ref>ছবিখনে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে৷ <ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/aligarh-review-round-here-what-critics-have-say-about-manoj-bajpai-rajkummar-rao-starrer-668222|title='Aligarh' review round-up: Here is what critics have to say about Manoj Bajpai and Rajkummar Rao-starrer|last=Mehta|first=Ankita|work=International Business Times|date=26 February 2016|access-date=7 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307174735/http://www.ibtimes.co.in/aligarh-review-round-here-what-critics-have-say-about-manoj-bajpai-rajkummar-rao-starrer-668222|archive-date=7 March 2016}}</ref> ছবিখনৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে দশম এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটাত ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা''ৰ বঁটা আৰু ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ তৃতীয় ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা'' লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/Going-global/article16832558.ece|title=Going global|last=Khan|first=Atif|work=The Hindu|date=15 December 2016|access-date=16 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161216174401/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/Going-global/article16832558.ece|archive-date=16 December 2016}}</ref><ref name="ff17win">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms|title=62nd Filmfare Awards 2017: Winners' list|work=The Times of India|date=15 January 2017|access-date=15 January 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114235906/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms|archive-date=14 January 2017|df=dmy-all}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ ৰাজেশ পিল্লাইৰ ''ট্ৰেফিক (২০১৬)''ত ট্ৰেফিক কনিষ্টবলৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। একে নামৰ [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] ছবিখনৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ এই ছবিখন ২০১৬ চনৰ ৬ মে'ত মুক্তি পায়।<ref>{{cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/traffic-movie-review-it-is-an-impressive-thriller_1882762.html|title=Traffic movie review: It is an impressive thriller|publisher=Zee News|date=6 May 2016|access-date=6 May 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509041817/http://zeenews.india.com/entertainment/movies/traffic-movie-review-it-is-an-impressive-thriller_1882762.html|archive-date=9 May 2016}}</ref> বছৰৰ শেষত তেওঁক জীৱনীমূলক ক্ৰীড়া ছবি ''বুধিয়া সিং – বৰ্ণ টু ৰাণ''ত বুধিয়া সিঙৰ প্ৰশিক্ষকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে৷ বুধিয়া সিং হৈছে বিশ্বৰ আটাইতকৈ কম বয়সীয়া মাৰাথন দৌৰবিদ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/budhia-singh-born-to-run-review-breaking-stereotypes/article8947556.ece|title=Budhia Singh Born to Run : not weighed down by 'nationalism'|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=5 August 2016|access-date=13 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807133800/http://www.thehindu.com/features/cinema/budhia-singh-born-to-run-review-breaking-stereotypes/article8947556.ece|archive-date=7 August 2016}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ কমেডী ছবি ''সাত উচাকে'' (২০১৬) আৰু নীৰজ পাণ্ডেৰ পৰিচালিত চুটি ছবি ''আউচত'' অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/too-dirty-for-words/article9222065.ece|title=Saat Uchakkey: Too dirty for words|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=15 October 2016|access-date=5 November 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/sVXNjPlg545kGM5Q16ZIyN/Review-Neeraj-Pandeys-short-film-Ouch.html|title=Review: Neeraj Pandey's short film 'Ouch'|last=Ghosh|first=Sankhayan|work=Mint|date=2 November 2016|access-date=5 November 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105173748/http://www.livemint.com/Leisure/sVXNjPlg545kGM5Q16ZIyN/Review-Neeraj-Pandeys-short-film-Ouch.html|archive-date=5 November 2016}}</ref> ২০১৭ চনৰ বাজপেয়ীৰ প্ৰথম মুক্তি আছিল চোৰাংচোৱাভিত্তিক থ্ৰিলাৰ ''নাম শ্বাবানা৷'' ছবিখন আছিল ২০১৫ চনৰ ''বেবী'' ছবিৰ স্পিন-অফ৷ অভিনেত্ৰী [[তাপ্‌সী পন্নু|তাপসী পান্নু]]ৱে শ্বাবানাৰ চৰিত্ৰত পুনৰ অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-naam-shabana-is-spin-off-not-prequel-to-baby-taapsee-pannu-2353190|title='Naam Shabana' is spin-off, not prequel to 'Baby' Taapsee Pannu|date=15 March 2017|work=Daily News and Analysis|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330041452/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-naam-shabana-is-spin-off-not-prequel-to-baby-taapsee-pannu-2353190|archive-date=30 March 2017}}</ref>সেই বছৰতে তেওঁ ৰাম গোপাল বাৰ্মাৰ সৈতে অপৰাধমূলক ড্ৰামা ''চৰকাৰ ৩ৰ লগত জড়িত'' হয়। ছবিখনত তেওঁৰ চৰিত্ৰটো দিল্লীৰ মুখ্য মন্ত্ৰী [[অৰবিন্দ কেজৰিৱাল]]ৰ দ্বাৰা শিথিলভাৱে প্ৰভাৱিত৷<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manoj-bajpayee-sarkar-3-ram-gopal-varma-arvind-kejriwal-amitabh-bachchan-3098196/|title=Manoj Bajpayee's character in Sarkar 3 inspired by Arvind Kejriwal, says RGV|work=The Indian Express|date=23 October 2016|access-date=10 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205115111/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manoj-bajpayee-sarkar-3-ram-gopal-varma-arvind-kejriwal-amitabh-bachchan-3098196/|archive-date=5 December 2016}}</ref> সেই বছৰৰ শেষৰ ফালে বাজপেয়ীয়ে ড্ৰামাভিত্তিক ছবি ''ৰুখ''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/rukh-movie-review-a-fine-film-that-says-more-with-its-silence-than-words-1559515.html|title=Rukh Movie Review: A Fine Film That Says More With Its Silence Than Words|last=Tulsiani|first=Kriti|publisher=CNN-News18|date=27 October 2017|access-date=30 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027175902/http://www.news18.com/news/movies/rukh-movie-review-a-fine-film-that-says-more-with-its-silence-than-words-1559515.html|archive-date=27 October 2017}}</ref> [[চিত্ৰ:Padma_Shri_Manoj_Bajpai.jpg|right|thumb|২০১৯ চনত ৰাষ্ট্ৰপতি [[ৰাম নাথ কোৱিন্দ]]ৰ পৰা পদ্মশ্ৰী সন্মান লাভ কৰাৰ মুহূৰ্তত মনোজ বাজপেয়ী]] ২০১৮ চনত বাজপেয়ীয়ে ক্ৰাইম থ্ৰিলাৰ ''আইয়াৰী''ৰ বাবে পৰিচালক নীৰজ পাণ্ডেৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হয়, য’ত তেওঁ কৰ্ণেল অভয় সিঙৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। চলচ্চিত্ৰ সমালোচক নম্ৰতা যোশীয়ে ছবিখনৰ কাহিনীভাগক সমালোচনা কৰি বাজপেয়ী আৰু এটা গীতক "চলচ্চিত্ৰখনৰ একমাত্ৰ ৰক্ষাকৱচ" বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/aiyaary-review-much-ado-about-nothing/article22771612.ece|title=Aiyaary' review: A flashback too many|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=16 February 2018|access-date=23 February 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511203443/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/aiyaary-review-much-ado-about-nothing/article22771612.ece|archive-date=11 May 2018}}</ref> পাছলৈ তেওঁ আহমেদ খানৰ ''বাঘী ২'' ত [[টাইগাৰ শ্ৰফ]] আৰু [[দিশা পাটানি]]ৰ সৈতে অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/baaghi-2-movie-review-tiger-shroff-s-film-is-all-about-sound-and-fury-118033100026_1.html|title='Baaghi 2' movie review: Tiger Shroff's film is all about sound and fury|work=Business Standard|date=31 March 2018|access-date=1 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401213556/http://www.business-standard.com/article/current-affairs/baaghi-2-movie-review-tiger-shroff-s-film-is-all-about-sound-and-fury-118033100026_1.html|archive-date=1 April 2018}}</ref> সেই বছৰৰ শেষৰ ফালে বাজপেয়ীয়ে মনস্তাত্ত্বিক থ্ৰিলাৰ ''মিছিং''ৰ জৰিয়তে প্ৰযোজক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ছবিখনত তেওঁৰ লগতে অভিনেত্ৰী [[তবু]]য়ে অভিনয় কৰে৷ ছবিখনে সমালোচকৰ পৰা অধিকাংশ নেতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/missing/movie-review/63633283.cms|title=Missing Movie Review|last=Gupta|first=Rachit|work=The Times of India|date=7 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408175848/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/missing/movie-review/63633283.cms|archive-date=8 April 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/missing-review-tabu-proves-she-is-one-of-the-finest-talents-steals-the-show/articleshow/63641620.cms|title='Missing' review: Thriller works only for Tabu fans, actress steals the show|work=The Economic Times|date=9 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233623/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/missing-review-tabu-proves-she-is-one-of-the-finest-talents-steals-the-show/articleshow/63641620.cms|archive-date=9 April 2018}}</ref> শুভ্ৰা গুপ্তাই ইয়াক "বেকাৰ জঞ্জাল" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|title=Missing movie review: The Manoj Bajpayee and Tabu starrer is a shoddy mess|last=Gupta|first=Shubhra|work=The Indian Express|date=6 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233546/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|archive-date=9 April 2018}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ [[জন আব্ৰাহাম]]ৰ সৈতে চোৰাংচোৱাভিত্তিক একচনধৰ্মী ছবি ''সত্যমেৱ জয়তে'' (২০১৮)ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|title=Missing movie review: The Manoj Bajpayee and Tabu starrer is a shoddy mess|last=Gupta|first=Shubhra|work=The Indian Express|date=6 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233546/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|archive-date=9 April 2018}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ অভিষেককাৰী দীপেশ জৈনে পৰিচালনা কৰা মনোবৈজ্ঞানিক ড্ৰামা ''গলি গুলেইয়ান''ত অভিনয় কৰিছিল, য'ত তেওঁ পুৰণি দিল্লীত বাস কৰা এজন ইলেক্ট্ৰিচিয়ানৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ <ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/method-in-his-madness-manoj-bajpayee-5322817/|title=Method in His Madness: Manoj Bajpayee on his forthcoming film Gali Guleiyan|last=Sahani|first=Alaka|work=The Indian Express|date=26 August 2018|access-date=7 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907234418/https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/method-in-his-madness-manoj-bajpayee-5322817/|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> ছবিখনৰ জৰিয়তে তেওঁ মেলবৰ্ণৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ'' বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/manoj-bajpayee-on-his-role-in-gali-guleiyan-perhaps-the-most-difficult-character-of-my-career-4954561.html|title=Manoj Bajpayee on his role in Gali Guleiyan: Perhaps the most difficult character of my career|work=Firstpost|date=14 August 2018|access-date=7 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908021155/https://www.firstpost.com/entertainment/manoj-bajpayee-on-his-role-in-gali-guleiyan-perhaps-the-most-difficult-character-of-my-career-4954561.html|archive-date=8 September 2018|url-status=live}}</ref> ২২ সংখ্যক বুছান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰিমিয়াৰ হোৱা ছবিখন ২০১৭ চনৰ মামি চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, লছ এঞ্জেলছৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, আটলাণ্টা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ক্লিভলেণ্ড আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু চিকাগো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শিত হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-s-zoo-manoj-bajpayee-s-in-the-shadows-to-premiere-at-busan-film-festival/story-ku4CWQVDxTb2HdirGlzveO.html|title=Anurag Kashyap's Zoo, Manoj Bajpayee's In The Shadows to premiere at Busan Film Festival|work=Hindustan Times|date=12 September 2017|access-date=12 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013013221/http://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-s-zoo-manoj-bajpayee-s-in-the-shadows-to-premiere-at-busan-film-festival/story-ku4CWQVDxTb2HdirGlzveO.html|archive-date=13 October 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manojs-gali-guleiyan-on-a-foreign-fest-journey/articleshow/63696573.cms|title=Manoj Bajpayee's 'Gali Guleiyan' on a foreign fest journey|work=The Times of India|date=10 August 2018|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907180155/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manojs-gali-guleiyan-on-a-foreign-fest-journey/articleshow/63696573.cms|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> মনোজ বাজপেয়ী অভিনীত বছৰৰ শেষৰফালে মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিখন আছিল টাব্ৰেজ নুৰানীৰ ''লাভ ছোনিয়া'', যিখন যৌন সৰবৰাহৰ ভিত্তিত নিৰ্মিত। ২০১৮ চনৰ [[লণ্ডন]] ইণ্ডিয়ান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ইয়াৰ প্ৰিমিয়াৰ হৈছিল আৰু ২০১৮ চনৰ ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰতত মুক্তি ছবিখনে মুক্তি লভিছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/love-sonia-premieres-in-london-highlights-ignored-realities-of-the-world/story-g8n6Qma3o39jaAleha2m8J.html|title=Love Sonia premieres in London, highlights ignored realities of the world|work=Hindustan Times|date=22 June 2018|access-date=15 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915002143/https://www.hindustantimes.com/bollywood/love-sonia-premieres-in-london-highlights-ignored-realities-of-the-world/story-g8n6Qma3o39jaAleha2m8J.html|archive-date=15 September 2018|url-status=live}}</ref> ২০১৮ চনত দেৱাশীষ মাখিজাৰ ''ভোছলে''ত বাজপেয়ীয়ে এজন মৃত্যুমুখী অসুস্থ অৱসৰপ্ৰাপ্ত মুম্বাই পুলিচৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে, যিয়ে উত্তৰ ভাৰতীয় ছোৱালী এজনীৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যি সময়ত স্থানীয় লোকে চহৰখনৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{cite web|url=https://screenanarchy.com/2019/01/j-hurtados-13-favorite-indian-films-of-2018-gallery.html|title=J Hurtado's 14 Favorite Indian Films of 2018|last=Hurtado|first=J|publisher=Screen Anarchy|date=3 January 2018|access-date=4 January 2019}}</ref> ছবিখন আৰু তেওঁৰ অভিনয়ে সমালোচকৰ ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে৷ এই ভূমিকাৰ জৰিয়তে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ প্ৰথমটো ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা অৰ্জন কৰে আৰু শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ বাবে দ্বিতীয়টো এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/national-film-awards-priyadarshan-kangana-dhanush-bag-top-honours/article34134989.ece|title=National Film Awards: Priyadarshan, Kangana, Dhanush bag top honours|work=The Hindu|date=22 March 2021|access-date=18 April 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/asia-pacific-screen-awards-manoj-bajpayee-wins-best-actor-for-bhonsle-1621498-2019-11-22|title=Asia Pacific Screen Awards: Manoj Bajpayee wins Best Actor for Bhonsle|last=Singh|first=Suhani|work=India Today|date=22 November 2019|access-date=22 July 2020}}</ref> ২০১৯ চনত শিল্পৰ প্ৰতি আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে তেওঁক ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/mohanlal-to-be-awarded-padma-bhushan-padma-shri-for-manoj-bajpayee-prabhu-deva-and-late-kader-khan/354145|title=Mohanlal to be honoured with Padma Bhushan; Padma Shri for Manoj Bajpayee, Prabhu Deva and Late Kader Khan|website=Times Now|date=25 January 2019|access-date=26 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126000916/https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/mohanlal-to-be-awarded-padma-bhushan-padma-shri-for-manoj-bajpayee-prabhu-deva-and-late-kader-khan/354145|archive-date=26 January 2019|url-status=live}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ অভিষেক চৌবেৰ একচনধৰ্মী ছবি ''সোণচিৰিয়া''ত ডকাইত মান সিঙৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ৰাজা সেনে তেওঁৰ পৰ্যালোচনাত লিখিছে যে বাজপেয়ী "এজন বিদ্ৰোহী প্ৰধান হিচাপে উৎকৃষ্ট।"<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sonchiriya-movie-review-sushant-singh-rajput-and-ranvir-shorey-are-brilliant-as-bandits/story-b2aIAz7fhMfCauFPLmikXI.html|title=Sonchiriya movie review: Sushant Singh Rajput and Ranvir Shorey are brilliant as bandits|last=Sen|first=Raja|work=Hindustan Times|date=1 March 2019|access-date=1 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301082555/https://www.hindustantimes.com/bollywood/sonchiriya-movie-review-sushant-singh-rajput-and-ranvir-shorey-are-brilliant-as-bandits/story-b2aIAz7fhMfCauFPLmikXI.html|archive-date=1 March 2019|url-status=live}}</ref> পিছলৈ তেওঁ ৰাজ নিদিমোৰু আৰু কৃষ্ণ ডি.কে. বাজপেয়ীয়ে চোৰাংচোৱা সংস্থাত গোপনে কাম কৰা মধ্যবিত্তীয় ব্যক্তি শ্ৰীকান্ত তিৱাৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ৱেব চিৰিজটোৰ নাম আছিল '''দ্য ফেমিলি মেন''<nowiki/>'৷ এই চিৰিজটো আৰু তেওঁৰ অভিনয়ে সমালোচকৰ পৰা ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে৷ হিন্দুস্তান টাইমছৰ ৰোহিত নাহৰে লিখে: "মনোজ বাজপেয়ী, সচৰাচৰ দেখাৰ দৰেই উৎকৃষ্ট।"<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/the-family-man-review-lighthearted-but-not-lightweight-amazon-and-manoj-bajpayee-have-a-winner-on-their-hands/story-Md1nRWexIIh7ogxifIrUHM.html|title=The Family Man review: Lighthearted but not lightweight; Amazon and Manoj Bajpayee have a winner on their hands|last=Naahar|first=Rohit|work=Hindustan Times|date=27 September 2019|access-date=5 October 2019}}</ref> ২০২০ চনৰ ফিল্মফেয়াৰ অ’টিটি বঁটাত তেওঁ সমালোচকৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা, ড্ৰামা চিৰিজ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/flyx-filmfare-ott-awards-2020-winners-so-far/articleshow/79812177.cms|title=Flyx Filmfare OTT Awards 2020: Complete winners' list|website=[[The Times of India]]|date=19 December 2020|access-date=20 December 2020}}</ref> ২০২০ চনত বাজপেয়ীয়ে শ্বিৰিশ কুণ্ডাৰৰ ক্ৰাইম থ্ৰিলাৰ ছবি ''মিচেছ ছিৰিয়েল কিলাৰ''ত সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ ছবিখনৰ আন এটি চৰিত্ৰত [[:en:Jacqueline_Fernandez|জেকলিন ফাৰ্নাণ্ডেজে]]ক দেখা যায়৷ [[নেটফ্লিক্স]]ত মুক্তি পোৱা ছবিখনে নেতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.scoopwhoop.com/entertainment/20-tweets-you-should-read-before-watching-netflix-s-mrs-serial-killer/|title=21 Tweets You Should Read Before Watching Netflix's 'Mrs. Serial Killer'|last=Magan|first=Srishti|publisher=ScoopWhoop|date=2 May 2020|access-date=22 July 2020|archivedate=22 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200722054605/https://www.scoopwhoop.com/entertainment/20-tweets-you-should-read-before-watching-netflix-s-mrs-serial-killer/|deadurl=yes}}</ref> বছৰৰ অন্তিমখন ছবি হিচাপে মুক্তি লাভ কৰে দিলজিৎ দোছাঞ্জ আৰু [[ফাটিমা ছানা শ্বেইখ|ফাতিমা চানা শ্বেইখ]]ৰ সৈতে কমেডী ছবি ''সুৰজ পে মংগল ভাৰী''। [[ক'ভিড-১৯ বৈশ্বিক মহামাৰী|ক'ভিড-১৯]] মহামাৰীৰ বাবে প্ৰায় আঠ মাহৰ বিৰতিৰ পিছত ভাৰতৰ ছবিগৃহত মুক্তি পোৱা এইখনেই আছিল প্ৰথমখন ছবি।<ref>{{cite web|title=Suraj Pe Mangal Bhari Review: With Manoj Bajpayee And Diljit Dosanjh's Buoyant Performances, It Is Mildly Chucklesome|url=https://www.ndtv.com/entertainment/suraj-pe-mangal-bhari-review-with-manoj-bajpayee-and-diljit-dosanjhs-buoyant-performances-it-is-mildly-chucklesome-2-5-stars-out-of-5-2325351|last=Chatterjee|first=Saibal|publisher=NDTV|date=15 November 2020|access-date=17 November 2020}}</ref> পিছৰ বছৰত তেওঁ নীৰজ পাণ্ডেৰ পৰিচালনাত ডিস্কভাৰী+ চেনেলৰ তথ্যচিত্ৰ ''ছিক্ৰেটছ অৱ চিনাউলি''ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/secrets-of-sinauli-manoj-bajpayee-neeraj-pandeys-discovery-plus-show-is-must-watch-for-indian-history-buffs/2196405/|title=Secrets of Sinauli: Manoj Bajpayee, Neeraj Pandey's Discovery Plus show is must watch for Indian history buffs|work=The Financial Express|date=17 February 2021|access-date=19 February 2021}}</ref> বাজপেয়ীয়ে থ্ৰিলাৰধৰ্মী ছবি ''চাইলেন্স...কেন ইউ হিয়াৰ ইট?''ত হত্যাৰ গোচৰ এটা সমাধানৰ চেষ্টা কৰা পুলিচ হিচাপে অভিনয় কৰে। ZEE5 ত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকৰ পৰা মিশ্ৰিত প্ৰতিক্ৰিয়া লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/reel/990594/silence-can-you-hear-it-review-manoj-bajpayee-is-the-soul-of-a-twisty-mystery|title='Silence… Can You Hear it?' review: Manoj Bajpayee is the soul of a twisty mystery|website=Scroll.in|date=26 March 2021|access-date=18 April 2021}}</ref> ==অভিনয়ৰ শৈলী আৰু প্ৰভাৱ== মনোজ বাজপেয়ী এজন বিধি অভিনেতা (Method Actor) আৰু পৰিচালকৰ অভিনেতা৷ তেওঁ অগতানুগতিক চৰিত্ৰৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2wo9BAAAQBAJ&q=manoj+bajpai+method+actor&pg=PT202|title=Hero Vol.2|last=Raj|first=Ashok|publisher=Hay House|year=2009|isbn=9789381398036|pages=202|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211044019/https://books.google.com/books?id=2wo9BAAAQBAJ&pg=PT202&lpg=PT202&dq=manoj+bajpai+method+actor&source=bl&ots=nITps-ArL8&sig=BlrWSTqsHVyMRmYeKyJ6MDQ4npY&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiZw9qg_87JAhXKGI4KHRdoCUkQ6AEIRTAH#v=onepage&q=manoj%20bajpai%20method%20actor&f=false|archive-date=11 December 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/the-method-of-manoj-bajpayee-celebrating-bollywood-s-unlikely-hero/story-YLPxf19kjckkZsTV2XMOCI.html|title=The method of Manoj Bajpayee, celebrating Bollywood's unlikely hero|last=Kaushal|first=Sweta|work=Hindustan Times|date=23 April 2015|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211095217/http://www.hindustantimes.com/bollywood/the-method-of-manoj-bajpayee-celebrating-bollywood-s-unlikely-hero/story-YLPxf19kjckkZsTV2XMOCI.html|archive-date=11 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://180.179.160.21/photogallery/4595-10.html|title=Satya to Aarakshan: Why Manoj Bajpayee is a director's actor|publisher=CNN-IBN|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211085047/http://180.179.160.21/photogallery/4595-10.html|archive-date=11 December 2015|archivedate=11 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211085047/http://180.179.160.21/photogallery/4595-10.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last=Sarkar|first=Neeti|title=Life's about choice|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article621147.ece|work=The Hindu|access-date=31 August 2011|date=8 September 2010}}</ref> অভিনেতা নৱাজুদ্দিন ছিদ্দিকীয়ে কিক্ (২০১৪)ত খলনায়কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ প্ৰেৰণা হিচাপে ''অকছ (২০০১)''ত আগবঢ়োৱা বাজপেয়ীৰ অভিনয়ক উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite news|url=http://www.filmfare.com/interviews/i-wont-do-commercial-films-6838.html|title=I won't do commercial films|last=Singh|first=Raghuvendra|work=Filmfare|date=29 July 2014|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211064412/http://www.filmfare.com/interviews/i-wont-do-commercial-films-6838.html|archive-date=11 December 2015}}</ref> বাজপেয়ীয়ে চলচ্চিত্ৰ জগতৰ শীৰ্ষ অভিনেতাসকলৰ তুলনাত তেওঁ লাভ কৰা দৰমহাৰ বৈষম্যৰ বিষয়েও মাত মাতিছে।<ref>{{cite web|url=http://blogs.reuters.com/india/2013/08/30/need-good-roles-but-need-money-too-manoj-bajpayee/|title=Need good roles but need money too: Manoj Bajpayee|last=Jamkhandikar|first=Shilpa|work=[[Reuters]]|date=30 August 2013|access-date=10 December 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211124223/http://blogs.reuters.com/india/2013/08/30/need-good-roles-but-need-money-too-manoj-bajpayee/|archive-date=11 December 2015|archivedate=11 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211124223/http://blogs.reuters.com/india/2013/08/30/need-good-roles-but-need-money-too-manoj-bajpayee/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.filmfare.com/interviews/ive-done-enough-acting-now-i-want-money-manoj-bajpayee-4099.html|title=I've done enough acting, now I want money – Manoj Bajpayee|last=Sharma|first=Suman|work=Filmfare|date=5 September 2013|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211062931/http://www.filmfare.com/interviews/ive-done-enough-acting-now-i-want-money-manoj-bajpayee-4099.html|archive-date=11 December 2015}}</ref> তেওঁ [[অমিতাভ বচ্চন]], [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]] আৰু [[ৰঘুবীৰ যাদৱ]]ক নিজৰ প্ৰেৰণা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/22manoj.htm|title=The importance of being Manoj Bajpai|last=Verma|first=Sukanya|work=Rediff.com|date=22 August 2000|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125814/http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/22manoj.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref> পৰিচালক ৰাম গোপাল বাৰ্মাই তেওঁক নিজৰ বাবে "এক শিক্ষণ" বুলি গণ্য কৰে আৰু তেওঁ কয় যে তেওঁ "মই আজিলৈকে কাম কৰা অভিনেতাসকলৰ ভিতৰত তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ।"<ref name="kind" /> ''বেণ্ডিট কুইন'' ছবিত তেওঁক পৰিচালনা কৰা শেখৰ কাপুৰে কৈছে যে: "......তেওঁ কেতিয়াও এটা দৃশ্যক মাত্ৰাধিক খেলিবলৈ চেষ্টা কৰা নাছিল আৰু এটা নূন্যতম বক্তব্যৰ সৈতে তেওঁক সম্পূৰ্ণ সুবিধাজনক যেন লাগিছিল।"<ref name="kind" /> পৰিচালক হান্সাল মেহতাৰ মতে, মনোজৰ "নিজকে আন কম সংখ্যকৰ দৰে নিজকে ৰূপান্তৰিত কৰাৰ ক্ষমতা আছে।"<ref>{{cite news|url=http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/hansal-mehta-aligarh-interview-manoj-bajpai-gq-india/|title=The problem with actors? They're too disciplined|last=Gupta|first=Nidhi|work=[[GQ (Indian edition)|GQ]]|date=28 October 2015|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211085213/http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/hansal-mehta-aligarh-interview-manoj-bajpai-gq-india/|archive-date=11 December 2015|archivedate=11 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211085213/http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/hansal-mehta-aligarh-interview-manoj-bajpai-gq-india/|deadurl=yes}}</ref>''সত্য''ত বাজপেয়ীৰ অভিনয়ক হিন্দী চিনেমাৰ অন্যতম স্মৰণীয় চৰিত্ৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়৷ ইয়াত থকা তেওঁৰ সংলাপ: ''"মুম্বাই কা ৰজা কৌন? ভিকু মাহত্ৰে" (মুম্বাইৰ ৰজা কোন? ভিকু মাহত্ৰে)'' সমানেই স্মৰণীয়।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/100-years-of-bollywood-10-characters-we-love/211818|title=100 years of Bollywood: 10 characters we love|work=[[Mid-Day]]|date=3 May 2013|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211073842/http://www.mid-day.com/articles/100-years-of-bollywood-10-characters-we-love/211818|archive-date=11 December 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/top-lists/Top-10-Dons-of-Bollywood/videols/19930293.cms|title=Top 10 Dons of Bollywood|work=The Times of India|date=14 May 2013|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304134222/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/top-lists/Top-10-Dons-of-Bollywood/videols/19930293.cms|archive-date=4 March 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/brunch/dialoguebaazi-the-tough-men/story-moGv3zA3ihceHFJW3bgbyN.html|title=#Dialoguebaazi: The tough men|last1=Ali|first1=Asad|last2=Usman|first2=Yasser|work=Hindustan Times|date=12 December 2014|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211075111/http://www.hindustantimes.com/brunch/dialoguebaazi-the-tough-men/story-moGv3zA3ihceHFJW3bgbyN.html|archive-date=11 December 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18sl8.htm|title=Where have the evil lines gone?|last=Sen|first=Raja|work=Rediff.com|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121819/http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18sl8.htm|archive-date=5 January 2016}}</ref><blockquote>কে কে মেননে এই চৰিত্ৰটোক আন বিধি অভিনেতাসকলৰ বাবে এটা টাৰ্নিং পইণ্ট হিচাপে কৃতিত্ব দিছে: "যদি ''সত্য''ত মনোজৰ অভিনয় উজ্জ্বল নহ'লহেঁতেন, তেন্তে [[ইৰফান খান|ইৰফান]] আৰু মোৰ দৰে অভিনেতাই হয়তো এতিয়াও গ্ৰহণযোগ্যতাৰ বাবে অপেক্ষা কৰি থাকিবলগা হ'লহেঁতেন। মনোজে আমাৰ বাবে দুৱাৰ মুকলি কৰি দিলে।"<ref name="indie" /> </blockquote> ==বঁটা আৰু সন্মানসমূহ== === এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা⁣ === {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম⁣ ! শিতান⁣ ! ফলাফল ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- |৬ষ্ঠ এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা, ২০১২ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣ |rowspan="3"| শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ | {{Nom}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|title=Asia Pacific Screen Awards(2012)|url=https://www.imdb.com/event/ev0001634/2012|publisher=[[IMDb]]|access-date=27 December 2016}}</ref> |- |৯ম এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা,২০১৭ |'' আলিগড়''⁣ | {{Won}}⁣ |⁣<ref>{{Cite news|url=https://www.brisbanetimes.com.au/national/queensland/brisbane-in-focus-for-asia-pacific-film-festival-20161124-gsx2mt.html|title=Brisbane in focus for Asia Pacific film festival|work=Brisbane Times|access-date=18 September 2017}}</ref> |- |১৩শ এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা, ২০১৯ |''ভোঁছলে''⁣ | {{Won}}⁣ |⁣<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2019/film/news/apsa-wang-xiaoshuai-so-long-my-son-nominations-1203372473/|title=13th Asia Pacific Screen Awards nominations|website=Variety|date= October 15, 2019}}</ref> |} === ফিল্মফেয়াৰ বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |-⁣ |rowspan="2"|৪৪সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ১৯৯৯⁣ |rowspan="2"|''সত্যা''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |rowspan="2"|<ref>{{cite news|url=https://m.imdb.com/event/ev0000245/1999/1?ref_=m_ttawd_ev_2|title=Filmfare Awards 1999}}</ref> |-⁣ |rowspan="2"|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣ |{{Won}}⁣ |-⁣ |rowspan="2"|৪৫ সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০০০ |rowspan="2"| ''শ্বুল''⁣ |{{Won}}⁣ |rowspan="2"|<ref>{{cite news |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368698.cms |title=The 45th Filmfare Awards 2000 Winners |publisher=[[Times Internet|Indian Times]] |access-date=28 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070515210654/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368698.cms |archive-date=15 May 2007 |agency=[[The Times Group]] |archivedate=8 July 2012 |archiveurl=https://archive.ph/20120708193756/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368698.cms |deadurl=yes }}</ref> |-⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{Nominated}}⁣ |-⁣ |৪৭সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০০২ |''অক্স''⁣ |rowspan="2"|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/2002/1/|title=47th Filmfare Awards winner|website=[[IMDb]]|access-date=29 June 2020}}</ref> |-⁣ |৪৮সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০০৩ |''ৰোড''⁣ |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/2003/1/|title=48th Filmfare Awards winner|website=[[IMDb]]|access-date=29 June 2020}}</ref> |-⁣ |৪৯সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা,২০০৪ |''এলঅচি: কাৰ্গিল''⁣ |rowspan="2"|শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/2004/1/|title=49th Filmfare Awards winner|website=[[IMDb]]|access-date=29 June 2020}}</ref> |-⁣ |৫৬সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০১১ |''ৰাজনীতি''⁣ |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite news|title=Filmfare awards a month ahead of schedule|newspaper=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/mumbai/28378149_1_filmfare-tarun-rai-gsm-mobile-users|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104110914/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/mumbai/28378149_1_filmfare-tarun-rai-gsm-mobile-users|url-status=dead|archive-date=4 November 2012|date=14 January 2011|access-date=2011-01-14|archivedate=2012-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104110914/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/mumbai/28378149_1_filmfare-tarun-rai-gsm-mobile-users|deadurl=yes}}</ref> |-⁣ |৫৮ সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০১৩ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|title=58th Idea Filmfare Awards nominations are here!|url=http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|publisher=[[Filmfare Awards]]|date=13 January 2013|access-date=13 January 2013}}</ref> |-⁣ |rowspan="2"|৬২সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০১৭ |''আলিগড়'' |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ) |{{Won}}⁣ {{ref|noteA|[ক]}} |rowspan="2"|<ref>{{cite web|url=http://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2017/winners|title=Filmfare Award 2017 Winners - List of Filmfare Award Winners}}</ref> |-⁣ |''তাণ্ডৱ⁣''⁣ |চুটি ছবিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |{{Won}}⁣ |} ===ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবি/ছিৰিজৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- | rowspan="3"|ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০২০ | ''ভোঁছলে'' |ৱেব মৌলিক ছবিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Nom}} |⁣ rowspan="3"|<ref>{{Cite web|title=Filmfare OTT Awards 2020: Big Night For Paatal Lok And The Family Man. Complete List Of Winners|url=https://www.ndtv.com/entertainment/filmfare-ott-awards-2020-paatal-lok-off-to-a-great-start-list-of-winners-2340941|access-date=2020-12-20|website=NDTV.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Winners of the Flyx Filmfare OTT Awards|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-flyx-filmfare-ott-awards-45407.html|access-date=2020-12-20|website=filmfare.com|language=en}}</ref> |- | rowspan="2"|''দ্য ফেমিলি মেন''⁣ | ড্ৰামা ধাৰাবাহিকত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Nom}} |- | ড্ৰামা ধাৰাবাহিকত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣ | {{Won}}⁣ |- | rowspan="3"|ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা,২০২১ | ''ৰায় (চিৰিজ)''⁣ | ৱেব মৌলিক ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Nom}} |⁣ rowspan="3"|<ref>{{Cite web|url=https://www.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/filmfare-ott-awards-2021-pratik-gandhi-starrer-scam-1992-walks-away-with-maximum-wins/amp_articleshow/88186581.cms|title=Filmfare OTT Awards 2021: Pratik Gandhi starrer 'Scam 1992' walks away with maximum wins|date=2021-12-09|access-date=2021-12-10|website=The Times of India}}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan="2"|''দ্য ফেমিলি মেন''⁣ | ড্ৰামা ধাৰাবাহিকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Nom}} |- | ড্ৰামা ধাৰাবাহিকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচক)⁣ | {{Won}}⁣ |- |rowspan="2" |ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা,২০২৩ |''ছিৰ্ফ এক বন্দা কাফী হ্যেয়''⁣ | ৱেব মৌলিক ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Won}} |rowspan="2"|<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/filmfare-ott-awards-2023-alia-bhatt-manoj-bajpayee-win-big-jubilee-sweeps-top-prizes-complete-list-of-winners-4609001|title=Filmfare OTT Awards 2023: Alia Bhatt, Manoj Bajpayee Win Big, Jubilee Sweeps Top Prizes. Complete List Of Winners|date=2023-11-27|access-date=2023-11-27|website=NDTV}}</ref> |- |''গুলমোহৰ (২০২৩)'' | ৱেব মৌলিক ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{nom}}⁣ |- |} === আইফা বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- | ২০০১ | ''ফিজা''⁣ | rowspan="3"|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় | {{Nom}}⁣ |⁣ <ref>{{cite news |url=http://server1.msn.co.in/iifa/nominee/index.html |title=2nd IIFA Awards 2001 Nominations |work=[[MSN]] |access-date=3 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010826062906/http://server1.msn.co.in/iifa/nominee/index.html |archive-date=26 August 2001 |agency=[[Microsoft]] |archivedate=26 August 2001 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010826062906/http://server1.msn.co.in/iifa/nominee/index.html |deadurl=yes }}</ref> |- |২০০২ |''অক্স'' |{{Nom}} |<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000361/2002|title=Awards of the International Indian Film Academy|website=imdb.com|access-date=2019-10-04}}</ref> |- |rowspan="2"|২০১১ |rowspan="2"|''ৰাজনীতি'' |{{Nom}} |rowspan="2"|<ref>{{Cite web|url=http://iifa.com/toronto2011/nominations.html#nominations |title=The 12th IIFA Awards (2011) Nominees and Winners |accessdate=2012-01-28 |work=iifa.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120114155916/http://www.iifa.com/toronto2011/nominations.html |archivedate=2012-01-14 }}</ref> |- |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা |{{Nom}} |- |২০১৩ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ'' |rowspan="2"|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{Nom}} |<ref>{{cite news |title=IIFA 2013: The complete list of nominations |url=https://www.news18.com/news/india/iifa-2013-the-complete-list-of-nominations-621724.html |accessdate=22 October 2019 |work=News18}}</ref> |- |২০২২ |''ভোঁছলে'' |{{nom}} |<ref>{{Cite news |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/iifa-2022-nominations-shershaah-takes-lead-12-nominations-ludo-83-emerge-strong-contenders-check-complete-list/|title=IIFA 2022 Nominations: Shershaah takes the lead with 12 Nominations, Ludo and 83 emerge as strong contenders; check out the complete list|date=1 April 2022}}</ref> |} === ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা ⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |-⁣ |৪৬শ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ১৯৯৯ |''সত্যা''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Won}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/focus/fojul99/fo1907992d.html|title=46th National Film Awards (PIB - Feature films)|publisher=Press Information Bureau (PIB), India|access-date=12 March 2012|archive-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819080140/http://pib.nic.in/focus/fojul99/fo1907992d.html|url-status=live}}</ref> |-⁣ |৫১সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০০৪⁣ |''পিঞ্জৰ''⁣ |বিচাৰকৰ বিশেষ বঁটা⁣ |{{Won}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=3123|title=51st National film Awards (Feature Films)|publisher=Press Information Bureau (PIB), India|access-date=15 March 2012|archive-date=12 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612130851/http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=3123|url-status=live}}</ref> |-⁣ |৬৭সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০২১⁣ |''ভোঁছলে''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Won}}⁣ {{ref|noteB|[খ]}} |⁣<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/67th-national-film-awards-kangana-ranaut-sushant-singh-rajput-s-chhichhore-win-101616411773402.html|title=67th National Film Awards: Manoj Bajpayee, Sushant Singh Rajput's Chhichhore win. See complete list of winners here|date=22 March 2021|website=Hindustan Times}}</ref> |} ===প্ৰডিউছাৰছ্ গিল্ড চলচ্চিত্ৰ বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- |২০১১ |''ৰাজনীতি''⁣ |ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nom}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001173/2011/1?ref_=m_ttawd_ev_1|title=Producers Guild Film Awards 2011|website=[[IMDb]]}}</ref> |-⁣⁣ |২০১৩ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣ |শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nom}}⁣ | |- |২০১৬ |''টেৱৰ''⁣ |ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nom}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001173/2016/1/|title=Producers Guild Film Awards 2016|website=[[IMDb]]}}</ref> |} ===স্ক্ৰীণ বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|Reference(s)}}⁣ |-⁣ |১৯৯৯ |''সত্যা''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা |{{Won}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=http://www.awardsandshows.com/features/star-screen-awards-1999-126.html|title=Screen Awards 1999}}</ref> |-⁣⁣ |২০০২ |''অক্স''⁣ |rowspan="2"|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |{{Won}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=http://www.awardsandshows.com/features/star-screen-awards-2002-129.html|title=Screen Awards 1999}}</ref> |-⁣ |২০০৩ |''ৰোড''⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0002905/2003/1/|title=Screen Awards 2003|website=IMDb}}</ref> |- |২০০৪ |''পিঞ্জৰ''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0002905/2004/1/|title=Screen Awards 2004|website=IMDb}}</ref> |- |২০১৩ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/nominations-for-the-19th-annual-colors-screen-awards/1053912/0 |title=Nominations for the 19th Annual Colors Screen Awards |website=The Indian Express |date=4 January 2013 |access-date=1 August 2021}}</ref> |-⁣ |২০১৭ |''আলিগড়''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0002905/2017/1/|title=Screen Awards 2017|website=IMDb}}</ref> |} ===জী চিনে বঁটা=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! কৰ্ম⁣ ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|Reference(s)}}⁣ |- |১৯৯৯ |''সত্যা''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Won}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0000415/1999/1/|title=Zee Cine Awards 1999|website=IMDb}}</ref> |-⁣⁣ |২০০২ |''অক্স''⁣ |ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |{{Won}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0000415/2002/1/|title=Zee Cine Awards 2002|website=IMDb}}</ref> |-⁣⁣ |২০১৭ |''আলিগড়''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0000415/2017/1/|title=Zee Cine Awards 2017|website=IMDb}}</ref> |} ==অন্যান্য বঁটা== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! বঁটা ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- |২০২০ |rowspan="2"| এছিয়ান একাডেমি ক্ৰিয়েটিভ বঁটা |rowspan="2" |শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |rowspan="2"|''দ্য ফেমিলী মেন'' |{{nom}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0006104/2020/1?ref_=m_ttawd_ev_1|title=Asian Academy Creative Awards 2020|website=IMDb}}</ref> |- |২০২১ |{{nom}} | |- |২০১৬ |rowspan="6"|মেলবৰ্ণৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ |rowspan="3" |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''আলিগড়'' |{{nom}} | |- |২০১৮ |''গলি গুলেয়া'' |{{nom}} | |- |২০১৯ |''ভোছঁলে'' |{{nom}} | |- |২০২১ |ছিৰিজত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''দ্য ফেমিলী মেন'' |{{won}} | |- |rowspan="2"|২০২৩ |rowspan="2"|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''জোৰাম'' |{{nom}} | |- |''গুলমোহৰ'' |{{nom}} | |- |২০১৭ |rowspan="4"|FOI অনলাইন বঁটা |rowspan="2"|শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''আলিগড়'' |{{nom}} | |- |২০১৯ |''গলি গলেয়া'' |{{nom}} | |- |২০২০ |বহুতাৰকাযুক্ত কলা-কুশলীৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰদৰ্শন |''সোণচিৰিয়া'' |{{won}} | |- |২০২১ |শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''ভোঁছলে'' |{{won}} | |- |২০১৬ |জাগৰণ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ |''আলিগড়'' |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{won}}{{ref|noteC|[গ]}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0004929/2016/1?ref_=m_ttawd_ev_4|title=Jagran Film Festival 2016|website=[[IMDb]]}}</ref> |- |২০১৮ |নিয় ইয়ৰ্ক ভাৰতীয়-আমেৰিকীয় কলা সংস্থা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ |''গলি গুলেয়া'' |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001168/2018/1?ref_=m_ttawd_ev_10|title=New York Indo-American Arts Council Film Festival 2018|website=IMDb}}</ref> |- |২০১১ |rowspan="4"|ষ্টাৰডাষ্ট বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী চৰিত্ৰ |''ৰাজনীতি'' |{{nom}} | |- |২০১৩ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ'' |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001934/2013/1?ref_=m_ttawd_ev_11|title=Stardust Awards 2013|website=IMDb}}</ref> |- |২০১৬ |ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |''টেৱৰ'' |{{nom}} | |- |২০১৭ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |'' আলিগড়'' |{{nom}} | |- |} ==টোকা== :{{note|noteA}}ক)''উড়তা পঞ্জাব''ৰ অভিনেতা [[:en:Shahid_Kapoor|শ্বাহীদ কাপুৰ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে :{{note|noteB}}খ)''অসুৰা'' (২০১৯)ৰ অভিনেতা [[ধনুষ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে :{{note|noteC}}গ)''সৰবজিৎ''ৰ অভিনেতা [[:en:Randeep_Hooda|ৰণদীপ হুদা]]ৰ সৈতে যূটীয়াভাৱে == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা- বিশেষ জুৰী বঁটা (পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবি) বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তেলেগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] 8h8liezgl0ucsv7nebp42pry1w7wnc5 622368 622367 2026-08-01T11:20:17Z KiranBOT 45247 AMP-Tracking URLs ৰ পৰা আঁতৰোৱা হৈছে ([[:m:User:KiranBOT/AMP|বিশদ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ভুল প'ৰিবেশ]]) v2.2.9s 622368 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=মনোজ বাজপেয়ী|image=Manoj Bajpai at 52nd IFFI.jpg|caption=৫২সংখ্যক আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত মনোজ বাজপেয়ী, ২০২১ চনত|alt=Manoj Bajpayee at IFFI|birth_date={{birth date and age |df=yes|1969|4|23}}|birth_place=পশ্চিম চাম্পাৰণ জিলা, বিহাৰ|occupation=অভিনেতা|education=ছেইণ্ট ষ্টেনিশ্লছ মিছন মিডল স্কুল, বিহাৰ • খ্ৰীষ্ট ৰাজা হাইস্কুল, বিহাৰ • মহাৰাণী জানকী কোঁৱৰ কলেজ, বিহাৰ (একাদশ আৰু দ্বাদশ)|alma mater=ৰামযশ কলেজ, দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়,(কলাৰ স্নাতক, ইতিহাস (অনাৰ্ছ) স্নাতকোত্তৰ (পালি ভাষা) (অসমাপ্ত)|yearsactive=১৯৯৩–বৰ্তমান|othername=মনোজ বাজপেয়ী|spouse={{Marriage|শ্বাবানা ৰাজা|2006}}|children=১|honours=পদ্মশ্ৰী (২০১৯)|works=[[Manoj Bajpayee filmography|Full list]]|awards=পদ্মশ্ৰী •ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা}} '''মনোজ বাজপেয়ী '''({{Lang-en|Manoj Bajpayee}}; জন্ম ২৩ এপ্ৰিল ১৯৬৯) এজন [[ভাৰতীয়]] অভিনেতা যি প্ৰধানকৈ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চিনেমাত অভিনয় কৰে। ইয়াৰোপৰি তেওঁ [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] আৰু [[তামিল ভাষা|তামিল]] ভাষাৰ ছবিতো অভিনয় কৰিছে। [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চিনেমা বা বলিউডৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য অভিনেতা হিচাপে গণ্য হোৱা মনোজ বাজপেয়ীয়ে তিনিটা [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]], ছটা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]], আৰু দুটা এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটা লাভ কৰিছে। ২০১৯ চনত শিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] সন্মানেৰে তেওঁক সন্মানিত হয়। [[বিহাৰ]]ৰ পশ্চিম চম্পাৰণ জিলাৰ বেটিয়া চহৰৰ সমীপৰ এখন সৰু গাঁও বেলৱাত জন্মগ্ৰহণ কৰা বাজপেয়ীয়ে সৰুৰে পৰা অভিনেতা হোৱাৰ সপোন দেখিছিল। সোতৰ বছৰ বয়সত তেওঁ [[দিল্লী]]লৈ স্থানান্তৰিত হয়, আৰু [[:en:National_School_of_Drama|নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামা]]ত আবেদন কৰে। তেওঁক পিছে চাৰিবাৰ প্ৰত্যাখ্যান কৰা হৈছিল। অৱশ্যে কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাত তেওঁ থিয়েটাৰ কৰি থাকিল। ১৯৯৪ চনত তেওঁ ''দ্ৰোহকাল'' ছবিখনত এক মিনিটৰ চৰিত্ৰ এটাত আৰু একেটা বছৰতে শেখৰ কাপুৰৰ ''বেণ্ডিট কুইন'' ছবিত ডকাইতৰ সৰু চৰিত্ৰ এটা ৰূপায়ন কৰে৷ কেইটামান অলক্ষিত চৰিত্ৰৰ অন্তত তেওঁ ১৯৯৮ চনত ৰাম গোপাল বাৰ্মাৰ অপৰাধমূলক ছবি ''সত্য''ত গেংষ্টাৰ ভিকু মহাত্ৰেৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ জৰিয়ত তেওঁ চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগটোত এক অগ্ৰগতি লাভ কৰে। বাজপেয়ীয়ে ছবিখনৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা আৰু শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ ''কৌন?'' (১৯৯৯) আৰু ''শূল'' (১৯৯৯) ছবিত অভিনয় কৰিছিল৷ পিছৰখন ছবিৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ দ্বিতীয়টো ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। ২০০৩ চনত বাজপেয়ীয়ে ''পিঞ্জৰ'' ছবিখনৰ বাবে বিচাৰকৰ বিশেষ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁক কিছুমান অগুৰুত্বপূৰ্ণ ছবিত অভিনয় কৰা দেখা যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ৰাজনৈতিক থ্ৰিলাৰ ''ৰাজনীতি'' (২০১০)ত এজন লোভী ৰাজনীতিবিদৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ যথেষ্ট প্ৰশংসা অৰ্জন কৰে৷ ২০১২ চনত বাজপেয়ীয়ে ''গেংছ অৱ ৱাছেপুৰ''ত সমালোচকৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ চৰ্দাৰ খানৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ভূমিকা আছিল ''চক্ৰব্যুহ'' (২০১২) ছবিখনত এজন নক্সালবাদী হিচাপে৷ ২০১৩ চনত তেওঁ ''স্পেচিয়েল 26''ত চিবিআই বিষয়া হিচাপে অভিনয় কৰে। ২০১৬ চনত তেওঁ হাংসাল মেহতাৰ জীৱনীমূলক ড্ৰামা ''আলিগড়''ত অধ্যাপক ৰামচন্দ্ৰ ছিৰাছৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ তৃতীয় ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা আৰু ২০১৬ চনত এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা লাভ কৰিছিল৷ ''ভোছলে'' ছবিত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ৬৭ সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ অভিনতাৰ বঁটা লাভ কৰে৷ ২০২১ চনত ''ফেমিলি মেন''ৰ বাবে তেওঁ ফিল্মফেয়াৰ অটিটিৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা লাভ কৰে৷<ref name="the family man">{{cite web|last=Sharma|first=Sandeep|title=Filmfare OTT Best Actor Award|url=https://news24online.com/news/entertainment/filmfare-ott-awards-2021-manoj-bajpayee-samantha-clinch-top-honours-family-man-475ba28d/|website=News24online|access-date=11 December 2021|archive-date=11 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211110756/https://news24online.com/news/entertainment/filmfare-ott-awards-2021-manoj-bajpayee-samantha-clinch-top-honours-family-man-475ba28d/|url-status=dead|archivedate=11 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211211110756/https://news24online.com/news/entertainment/filmfare-ott-awards-2021-manoj-bajpayee-samantha-clinch-top-honours-family-man-475ba28d/|deadurl=yes}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক আৰু ব্যক্তিগত জীৱন== [[চিত্ৰ:Neha-Manoj-Bajpai.jpg|right|thumb|পত্নী শ্বাবানা ৰাজাৰ সৈতে মনোজ বাজপেয়ী, ২০১০ চনত ৰাজনীতি ছবিৰ প্ৰিমিয়াৰ অনুষ্ঠানত]] ১৯৬৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত বিহাৰৰ পশ্চিম চম্পাৰণৰ বেটিয়া চহৰৰ ওচৰৰ বেলৱা নামৰ এখন সৰু গাঁৱত এটা ধৰ্মপৰায়ণ হিন্দু পৰিয়ালত মনোজ বাজপেয়ীৰ জন্ম হৈছিল৷<ref>{{Cite news|title=Manoj Bajpayee believes in Lord Shiva|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manoj-bajpayee-believes-in-lord-shiva/articleshow/9063387.cms|access-date=2022-01-02|website=The Times of India|date=2 July 2011|language=en}}</ref>পাঁচগৰাকী ভাই-ভনীৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল দ্বিতীয় সন্তান৷ অভিনেতা মনোজ কুমাৰৰ নামেৰে তেওঁৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="koimoi">{{cite web|url=http://www.koimoi.com/actor/manoj-bajpai/|title=Manoj Bajpai's Biography|publisher=[[Koimoi]]|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002042715/http://www.koimoi.com/actor/manoj-bajpai/|archive-date=2 October 2015}}</ref> <ref name="suicide">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-wanted-to-commit-suicide-after-I-was-rejected-by-NSD-Manoj-Bajpayee/articleshow/18399539.cms?referral=PM|title=I wanted to commit suicide after I was rejected by NSD: Manoj Bajpayee|last=Gupta|first=Priya|work=[[The Times of India]]|date=9 February 2013|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150131144520/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-wanted-to-commit-suicide-after-I-was-rejected-by-NSD-Manoj-Bajpayee/articleshow/18399539.cms?referral=PM|archive-date=31 January 2015}}</ref><ref name="indie">{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/ul0O5gNwKGArQhedU17b7J/Manoj-Bajpayee-The-original-indie-star.html|title=Manoj Bajpayee: The original indie star|last=Bhatia|first=Uday|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|date=7 December 2015|access-date=8 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208233123/http://www.livemint.com/Leisure/ul0O5gNwKGArQhedU17b7J/Manoj-Bajpayee-The-original-indie-star.html|archive-date=8 December 2015}}</ref>বাজপেয়ীৰ এগৰাকী কনিষ্ঠ ভগ্নী পুনম ডুবে হৈছে চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ এগৰাকী ফেশ্বন ডিজাইনাৰ।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/brother-manoj-bajpayee-pushed-me-into-designing-poonam-dubey-113101200383_1.html|title=Brother Manoj Bajpayee pushed me into designing: Poonam Dubey|work=[[Business Standard]]|date=12 October 2013|access-date=10 December 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211061336/http://www.business-standard.com/article/news-ians/brother-manoj-bajpayee-pushed-me-into-designing-poonam-dubey-113101200383_1.html|archive-date=11 December 2015}}</ref> আনহাতে দেউতাক খেতিয়ক আৰু মাক গৃহিণী। কৃষকৰ পুত্ৰ হিচাপে বাজপেয়ীয়ে পঢ়াশালিৰ ছুটীৰ সময়ত খেতি কৰিছিল।<ref name="suicide" />সৰুৰে পৰাই তেওঁ অভিনেতা হোৱাৰ ইচ্ছা পুহি ৰাখিছিল।<ref name="bb">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/22/stories/2002102200280400.htm|title=From Bihar to Bollywood&nbsp;... a long journey|last=Salam|first=Ziya Us|author-link=Ziya Us Salam|work=[[The Hindu]]|date=22 October 2002|access-date=6 December 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040116022313/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/22/stories/2002102200280400.htm|archive-date=16 January 2004}}</ref> দেউতাকে পঢ়া-শুনাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহ কৰাত অসুবিধাৰ সন্মুখীন হৈছিল। চতুৰ্থ মানলৈকে "হাট স্কুল"ত অধ্যয়ন কৰি পৰৱৰ্তী সময়ত মনোজ বাজপেয়ীয়ে বেটিয়াৰ খ্ৰীষ্ট ৰাজা হাইস্কুলত স্কুলীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news|last1=Mar 17|first1=Abhay Mohan Jha / Updated|title='Aligarh'-acclaimed actor essays double role in Bettiah|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/aligarh-acclaimed-actor-essays-double-role-in-bettiah/articleshow/51448217.cms|work=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="indie" /> ইয়াৰ পাছত বেটিয়াৰ মহাৰাণী জাংকী কুঁৱৰ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা তেওঁ দ্বাদশ শ্ৰেণী সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="bb" /> সোতৰ বছৰ বয়সত বাজপেয়ী নতুন দিল্লীলৈ গুচি যায়৷ তেওঁ সত্যৱতীত গৈ পদাৰ্পণ কৰে আৰু পৰ্যায়ক্ৰমে [[দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ৰামজাছ কলেজত নামভৰ্তি কৰে।<ref name="indie" /> বাজপেয়ীয়ে [[ওম পুৰী]] আৰু [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]]ৰ দৰে অভিনেতাৰ পৰা নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামাৰ কথা শুনিছিল, সেয়েহে তেওঁৱো আবেদন কৰিছিল। তেওঁক তিনিবাৰ প্ৰত্যাখ্যান কৰা হৈছিল৷ প্ৰত্যাখিত হৈ তেওঁ আত্মহত্যা কৰিব বিচাৰিছিল।<ref name="suicide" /> ইয়াৰ পিছত অভিনেতা [[ৰঘুবীৰ যাদৱ]]ৰ পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত পৰিচালক তথা অভিনয় প্ৰশিক্ষক বেৰী জনৰ কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰে। বাজপেয়ীৰ অভিনয়ত আপ্লুত হৈ জনে তেওঁক তেওঁৰ শিক্ষকতাত সহায় কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়ে।<ref name="indie" />ইয়াৰ পিছত তেওঁ চতুৰ্থবাৰৰ বাবে নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামাত আবেদন কৰে৷ ছাত্ৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে মনোজ বাজপেয়ীক শিক্ষকৰ পদৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে৷ <ref name="indie" /> বাজপেয়ীয়ে দিল্লীৰ এগৰাকী যুৱতীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল যদিও সংগ্ৰামৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হৈছিল।<ref name="koimoi" /> প্ৰথম ছবি ''কৰিব'' (১৯৯৮)ৰ ঠিক পিছতেই তেওঁ নেহা নামেৰেও পৰিচিত অভিনেত্ৰী শ্বাবানা ৰাজাক লগ পাইছিল। ২০০৬ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়৷ দম্পতীটোৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india/i-was-just-happy-being-mrs-manoj-bajpai-neha/story-U1BfBuTMkOrQr4JPRdzpQK.html|title=I was just happy being Mrs. Manoj Bajpai: Neha|last=Jha|first=Subhash K.|author-link=Subhash K. Jha|work=[[Hindustan Times]]|date=5 March 2008|access-date=9 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151205125831/http://www.hindustantimes.com/india/i-was-just-happy-being-mrs-manoj-bajpai-neha/story-U1BfBuTMkOrQr4JPRdzpQK.html|archive-date=5 December 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.filmfare.com/interviews/manoj-bajpayee-my-wife-rarely-praises-me-975.html|title=Manoj Bajpayee: ''My wife rarely praises me''|last=Sharma|first=Suman|work=[[Filmfare]]|date=1 August 2012|access-date=9 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222135637/http://www.filmfare.com/interviews/manoj-bajpayee-my-wife-rarely-praises-me-975.html|archive-date=22 December 2015}}</ref> == কৰ্মজীৱন == === ১৯৯১-২০০১: অভিষেক আৰু সফলতা === গোবিন্দ নিহলানীৰ ''দ্ৰোহকাল'' (১৯৯৪)ত এক মিনিটৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ পিছত<ref name="bb" /> বাজপেয়ীয়ে জীৱনীমূলক ড্ৰামা ''বেণ্ডিট কুইন (১৯৯৪)''ত অভিনয় কৰে। ছবিখনৰ কাষ্টিং ডাইৰেক্টৰ টিমাংশু ঢুলিয়াই পৰিচালক শেখৰ কাপুৰৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিচয় কৰাই দিছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/badlands-bad-guy/article3525924.ece|title=Badland's bad guy|work=The Hindu|date=14 June 2012|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203081458/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/badlands-bad-guy/article3525924.ece|archive-date=3 February 2018}}</ref> বাজপেয়ীক এই ছবিখনত ডকাইত বিক্ৰম মাল্লাহৰ চৰিত্ৰৰ বাবে বিবেচনা কৰা হৈছিল, যিটো চৰিত্ৰ শেষত নিৰ্মল পাণ্ডেৰ হাতলৈ যায়।<ref name="indie" /> বাজপেয়ীয়ে ছবিখনৰ বাবে ডকাইত মান সিঙৰ চৰিত্ৰটো লাভ কৰে। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ হন্সাল মেহতা আৰু ইমতিহান (দূৰদৰ্শন)ৰ পৰিচালনাত কলাকাৰ নামৰ এখন টেলিভিছন ধাৰাবাহিকো কৰি আছিল।<ref name="indie" /> বাজপেয়ীয়ে সেইসময়ত চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত সংগ্ৰাম কৰি আছিল, যিটো সময়ত মহেশ ভাটে তেওঁক দূৰদৰ্শনত প্ৰচাৰিত ছ'প অপেৰা ''স্বাভিমান'' ''(১৯৯৫)''ৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল।<ref name="tete">{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120701/jsp/7days/story_15677164.jsp|title=The industry makes me sit at home most of the time|last=Verma|first=Smitha|work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|date=1 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141109141204/http://www.telegraphindia.com/1120701/jsp/7days/story_15677164.jsp#.VmQ067Kqqkp|archive-date=9 November 2014}}</ref> তেওঁ কম মাচুলতে ধাৰাবাহিকখন কৰিবলৈ সন্মত হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/photos/photos-30-bollywood-stars-and-their-tales-of-struggle/4568/39842|title=30 Bollywood stars and their tales of struggle|work=[[Mid-Day]]|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208094352/http://www.mid-day.com/photos/photos-30-bollywood-stars-and-their-tales-of-struggle/4568/39842|archive-date=8 December 2015}}</ref> ইয়াৰ পিছত বাজপেয়ীয়ে ''দস্তক (১৯৯৬)'' আৰু ''তামান্না (১৯৯৭)'' আদি ছবিত সৰু সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/jul/11man.htm|title=Powerful performer|last=Rajyadhyaksha|first=Mrudula|work=[[Rediff.com]]|date=11 July 1998|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121453/http://www.rediff.com/movies/1998/jul/11man.htm|archive-date=5 January 2016}}</ref> পৰিচালক ৰাম গোপাল বৰ্মাই বাজপেয়ীক ''ডাউদ (১৯৯৭)'' নামৰ কমেডী ছবিখনৰ বাবে কাষ্টিং কৰি থকাৰ সময়ত আৱিষ্কাৰ কৰে। ছবিখনত বাজপেয়ীয়ে সহযোগী চৰিত্ৰ এটাত কাম কৰিছিল৷ চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত বাৰ্মাই বাজপেয়ীক সৰু চৰিত্ৰ এটা দিয়াৰ বাবে দুখ প্ৰকাশ কৰে।<ref name="kind">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/after-satya-success-manoj-bajpai-ram-gopal-varma-hold-promise-for-the-future/1/264870.html|title=Two of a kind|last=Chopra|first=Anupama|work=[[India Today]]|date=31 August 1998|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208162922/http://indiatoday.intoday.in/story/after-satya-success-manoj-bajpai-ram-gopal-varma-hold-promise-for-the-future/1/264870.html|archive-date=8 December 2015}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ বাজপেয়ীক তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবিখনত বিশিষ্ট চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে।<ref name="tete" /> ক্ৰাইম ড্ৰামা ''সত্য (১৯৯৮)'' আছিল তেওঁলোকে একেলগে কৰা পৰৱৰ্তী ছবি। ছবিখনত বাজপেয়ীয়ে গেংষ্টাৰ ভিকু ম্হাত্ৰেৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref name="man">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-satya-starring-urmila-matondkar-j-d-chakravarty-manoj-bajpai/1/264589.html|title=Nowhere man|last=Chopra|first=Anupama|work=India Today|date=20 July 1998|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120158/http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-satya-starring-urmila-matondkar-j-d-chakravarty-manoj-bajpai/1/264589.html|archive-date=8 December 2015}}</ref> ''সত্য ছবিখনৰ'' বেছিভাগ অংশয়েই মুম্বাইৰ বস্তি এলেকাত দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ১৯৯৮ চনৰ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ছবিখনক প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছিল৷ ছবিখনে প্ৰায় ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে। [[অনুপমা চোপ্ৰা]]ই বাজপেয়ী আৰু বাকীসকলৰ অভিনয়ক "[..] ইমানেই ভাল যে তেওঁলোকৰ ঘৰ্মাক্ত শৰীৰত মুম্বাইৰ লেতেৰা গোন্ধ পাব পাৰি।" ছবিখনে ব্যৱসায়িকভাৱে সফলতা লাভ কৰে আৰু বাজপেয়ীয়ে ''শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা''ৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] লাভ কৰে৷ লগতে লাভ কৰে ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা''ৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা|ফিল্মফেয়াৰ]] সমালোচক বঁটা। পিছলৈ ফিল্মফেয়াৰে ২০১০ চনৰ বলীউডৰ ''শীৰ্ষ ৮০ প্ৰভাৱশালী অভিনয়''ৰ তালিকাত তেওঁৰ অভিনয়ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। তাৰ পিছত বাজপেয়ীয়ে ১৯৯৯ চনত বাৰ্মাৰ সৈতে ''কৌন?'' আৰু ''শ্বুলত অভিনয় কৰে৷'' কৌন? ছবিখনত বাজপেয়ীয়ে এজন বিৰক্তিকৰভাৱে কথা কোৱা অচিন মানুহৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শন বক্স অফিচত হতাশাজনক আছিল। আনখন ছবি ''শ্বুল''ত তেওঁ বিহাৰৰ এজন সৎ আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ছবিখনে হিন্দী ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে, য'ত বাজপেয়ীয়ে শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। ১৯৯৯ চনত তেওঁ তেলেগু ৰোমাণ্টিক ছবি ''প্ৰেমা কথা (১৯৯৯)''ত অভিনয় কৰিছিল। ২০০০ চনত মনোজ বাজপেয়ীয়ে অভিনেত্ৰী টবুৰ লগত ''দিল পে মত লে য়াৰ'' আৰু অপৰাধমূলক ড্ৰামা ''ঘাথ''ত অভিনয় কৰে৷ <ref>{{cite web|last=Das|first=Ronjita|url=http://www.rediff.com/movies/2000/dec/09ghaath.htm|title=A cop-out!|work=Rediff.com|date=9 December 2000|access-date=4 June 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924140623/http://www.rediff.com/movies/2000/dec/09ghaath.htm|archive-date=24 September 2015}}</ref>২০০১ চনত মুক্তি হোৱা বাজপেয়ীৰ প্ৰথমখন ছবি আছিল [https://en.wikipedia.org/wiki/Rakeysh_Omprakash_Mehra| ৰাকেশ ওমপ্ৰকাশ মেহৰা]ৰ অতিপ্ৰাকৃতিক থ্ৰিলাৰ ''অক্স''। ৰাঘৱন ঘাটগে নামৰ এজন অপৰাধীৰ মৃত্যু আৰু মনু ভাৰ্মাৰ ([[অমিতাভ বচ্চন|অমিতাভ বচ্চনে]] অভিনয় কৰা)ৰ শৰীৰত পুনৰ্জন্ম লাভ কৰাৰ এটা নেতিবাচক চৰিত্ৰত<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2001/07/20/stories/09200223.htm|title=Film Review: Aks|date=20 July 2001|access-date=27 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203081458/http://www.thehindu.com/2001/07/20/stories/09200223.htm|archive-date=3 February 2018|work=[[The Hindu]]}}</ref> তেওঁ অভিনয় কৰে৷ অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়''ৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref name="koimoi" /> ইয়াৰ পিছতে [[শ্যাম বেনেগাল]]ৰ ''জুবেইদা''ত তেওঁ সহ অভিনয়-শিল্পী [[ৰেখা]] আৰু [[কৰিশ্মা কাপুৰ]]ৰ সৈতে কাম কৰে। <ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/how-bollywood-actors-have-fared-in-their-royal-avatars/15592198|title=How Bollywood actors have fared in their royal avatars|last=Banerjee|first=Urmimala|work=[[Mid-Day]]|date=11 September 2014|access-date=27 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208124715/http://www.mid-day.com/articles/how-bollywood-actors-have-fared-in-their-royal-avatars/15592198|archive-date=8 December 2015}}</ref> === ২০০২–০৯: কৰ্মজীৱনত সংগ্ৰাম === ২০০২ চনত বাজপেয়ীৰ একমাত্ৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল ''ৰ’ড''। ছবিখনৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ বাবে আন এটা ফিল্মফেয়াৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref name="koimoi" />ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত পৰিৱেশিত হোৱা ''পিঞ্জৰ'' নামৰ পিৰিয়ড ড্ৰামাখন আছিল ২০০৩ চনত বাজপেয়ীৰ প্ৰথমখন মুক্তি। চন্দ্ৰপ্ৰকাশ দ্বিবেদীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত এই ছবিখন একে নামৰ পাঞ্জাবী উপন্যাসৰ আধাৰত নিৰ্মিত হৈছিল।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-of-chandraprakash-dwivedi-pinjar/1/205480.html|title=Slow saga|last=Chopra|first=Anupama|work=India Today|date=10 November 2003|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032436/http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-of-chandraprakash-dwivedi-pinjar/1/205480.html|archive-date=17 November 2015}}</ref> ছবিখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বিচাৰকৰ বিশেষ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/51st_nff_2004.pdf|title=51st National Film Awards|publisher=Directorate of Film Festivals|access-date=15 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821032408/http://dff.nic.in/2011/51st_nff_2004.pdf|archive-date=21 August 2013}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ জে পি দত্তৰ যুদ্ধকেন্দ্ৰিক ছবি ''এল অ' চি: কাৰ্গিল''ত গ্ৰেনেডিয়াৰ যোগেন্দ্ৰ সিং যাদৱৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/history/kargil/305-the-real-story.html|title=The Real Story behind LOC Kargil Movie|publisher=[[Bharat Rakshak]]|last=Patel|first=Y. I|date=12 October 2006|access-date=8 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117024928/http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/history/kargil/305-the-real-story.html|archive-date=17 November 2015|url-status=live|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117024928/http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/history/kargil/305-the-real-story.html|deadurl=yes}}</ref>ছবিখনৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল।<ref name="koimoi" /> দুয়োখন ছবিয়েই বাণিজ্যিকভাৱে অসফল বিবেচিত হৈছিল।<ref name="BOI">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/Star_Cast/actor_detail/manoj_bajpai/actor|title=Manoj Bajpai Filmography|publisher=Box Office India|access-date=14 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117015231/http://boxofficeindia.com/Star_Cast/actor_detail/manoj_bajpai/actor#.Vmp50LKqqkp|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117015231/http://boxofficeindia.com/Star_Cast/actor_detail/manoj_bajpai/actor|deadurl=yes}}</ref> বাজপেয়ীৰ পৰৱৰ্তী চৰিত্ৰ আছিল [[ৰবীনা টেণ্ডন]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰা ''জাগো (২০০৪)৷ তাৰপিছত তেওঁক দেখা গৈছিল'' মাকাৰন্দ দেশপাণ্ডেৰ ''হানান'' আৰু থ্ৰিলাৰধৰ্মী ছবি ''ইনটেকামত''।<ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/|title=Inteqam|website=[[Bollywood Hungama]]|date=13 August 2011|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117021102/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/503635/Inteqam|archive-date=17 November 2015}}</ref> জাগোত তেওঁ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://in.rediff.com/movies/2004/feb/06jaago.htm|title=Why make a film on rape?|last=Verma|first=Sukanya|work=Rediff.com|date=6 February 2004|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020755/http://in.rediff.com/movies/2004/feb/06jaago.htm|archive-date=17 November 2015}}</ref> সেই বছৰতে য়শ চোপ্ৰাৰ ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা ''বীৰ-ঝাৰা (২০০৪)''ত তেওঁ এটি সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ৫৫ সংখ্যক বাৰ্লিন চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হোৱা এই ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৯৪ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ (১২ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক উপাৰ্জন কৰি বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|title=Yash Chopra on Berlin Film Festival Jury|date=18 January 2006|url=http://www.yashrajfilms.com/news/yc_berlinaile.htm|publisher=[[Yash Raj Films]]|access-date=17 October 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070618144056/http://www1.yashrajfilms.com/news/yc_berlinaile.htm|archive-date=18 June 2007}}</ref><ref name="web.archive.org showProd">{{cite web|title=Top Lifetime Grossers Worldwide|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|publisher=Box Office India|access-date=9 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archive-date=15 October 2013|url-status=dead|archivedate=15 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|deadurl=yes}}</ref> ২০০৫ চনত বাজপেয়ীয়ে ধৰ্মেশ দৰ্শনৰ ড্ৰামা ''বেৱাফা'', থ্ৰিলাৰ ''ফাৰেব'' আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ছবি ''ৰিটাৰ্ণ টু ৰাজাপুৰ''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/feb/25bewaf.htm|title=Hum Aapke Hain Corn!|last=Sen|first=Raja|author-link=Raja Sen|work=Rediff.com|date=25 February 2005|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125657/http://www.rediff.com/movies/2005/feb/25bewaf.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Fareb movie review|url=http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jul102005/movies174158200579.asp|access-date=24 November 2014|work=[[Deccan Herald]]|date=10 July 2005|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022236/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jul102005/movies174158200579.asp|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117022236/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jul102005/movies174158200579.asp|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tribecafilm.com/filmguide/archive/512cf9c61c7d76e046001f63-return-to-rajapur|title=Return to Rajapur|publisher=[[Tribeca Film Festival]]|access-date=13 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117023218/https://tribecafilm.com/filmguide/archive/512cf9c61c7d76e046001f63-return-to-rajapur|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117023218/https://tribecafilm.com/filmguide/archive/512cf9c61c7d76e046001f63-return-to-rajapur|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ তেলেগু ৰোমাঞ্চধৰ্মী ছবি ''হেপি (২০০৬)''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article3246001.ece|title=It's a 'Happy' flick all the way|work=The Hindu|date=28 January 2006|access-date=3 January 2010}}</ref> ২০০৭ চনত বাজপেয়ীয়ে ''১৯৭১'' নামৰ ছবিখনত মেজৰ সুৰজ সিঙৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। চলচ্চিত্ৰখনত ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ ছয়জন সৈনিকৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যিসকলে ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ সময়ত বন্দী হোৱাৰ পিছত পাকিস্তানী কাৰাগাৰৰ পৰা পলায়ন কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070408/spectrum/main9.htm|title=Story of a loss in victory|last=Chatterji|first=Shoma A.|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=8 April 2007|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081320/http://www.tribuneindia.com/2007/20070408/spectrum/main9.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত গণেশ আচাৰ্যৰ ড্ৰামাভিত্তিক ছবি ''স্বামী''ত তেওঁ [[জুহি চাওলা]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2007/jun/04ganesh.htm|title=Swami has the Malgudi Days effect|last=N|first=Patcy|work=Rediff.com|date=4 June 2007|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125807/http://www.rediff.com/movies/2007/jun/04ganesh.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref> বাজপেয়ীৰ বছৰৰ অন্তিম মুক্তি আছিল এন্থালজি ছবি ''দছ কাহানিয়া''। তেওঁ [[দিয়া মিৰ্জা]]ৰ সৈতে সঞ্জয় গুপ্তাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত কাহিনী ''জাহিৰ''ত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1071126/asp/entertainment/story_8594178.asp|title=One tight slap|last=Gupta|first=Pratim D.|author-link=Pratim D. Gupta|work=The Telegraph|date=26 November 2007|access-date=13 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117023417/http://www.telegraphindia.com/1071126/asp/entertainment/story_8594178.asp|archive-date=17 November 2015}}</ref>২০০৭ চনত তেওঁ অভিনয় কৰা প্ৰায়বোৰ ছবিয়েই বাণিজ্যিকভাৱে অসফল হৈছিল। পিছৰ বছৰত তেওঁ কমেডী ছবি ''মানি হে ট' হানি হে'' (২০০৮)ত অভিনয় কৰে, যিখন বক্স অফিচৰ প্ৰদৰ্শন অতি হতাশাজনক আছিল।<ref name="BOI" /> তেলেগু ছবি ''বেদম''ৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ সময়ত বাজপেয়ীয়ে কান্ধত আঘাত পাইছিল আৰু প্ৰায় দুবছৰ ধৰি চিনেমাজগতৰ পৰা তেওঁ আঁতৰি আছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Back-logged/articleshow/15952746.cms|title=Back-logged|last=Shah|first=Kunal M|work=[[Mumbai Mirror]]|date=8 September 2009|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030322/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Back-logged/articleshow/15952746.cms|archive-date=17 November 2015}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ ২০০৬ চনত কমেডী ছবি ''জুগাড়'' (২০০৯)ত মুখ্য চৰিত্ৰ হিচাপে প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/sealing-on-screen/article1407892.ece|title=Sealing on screen|work=The Hindu|date=11 February 2009|access-date=14 November 2015}}</ref> তেওঁৰ পৰৱৰ্তী মুক্তি আছিল ৰহস্যময় থ্ৰিলাৰ ছবি ''এচিড ফেক্টৰী (২০০৯)'', যি ২০০৬ চনৰ আমেৰিকীয় ছবি ''আননউন''ৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ আছিল।<ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/report/2009/oct/09/movie-review-acid-factory.htm|title=Acid Factory could be a health hazard|last=Pal|first=Chandrima|work=Rediff.com|date=9 October 2009|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030524/http://movies.rediff.com/report/2009/oct/09/movie-review-acid-factory.htm|archive-date=17 November 2015}}</ref> অৱশ্যে বক্স অফিচত ছবিখনে ভাল ফলাফল দেখুৱাব পৰা নাছিল।<ref name="Jail">{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/i-waited-long-for-character-like-mine-in-jail-manoj-bajpai/531866/1|title=I waited long for character like mine in 'Jail': Manoj Bajpai|work=[[The Indian Express]]|date=22 October 2009|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203081458/http://archive.indianexpress.com/news/i-waited-long-for-character-like-mine-in-jail-manoj-bajpai/531866/1|archive-date=3 February 2018}}</ref> পৰিচালক-নিৰ্মাতা মধুৰ ভাণ্ডাৰকাৰৰ ''জেইল (২০০৯)''ত তেওঁ যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ডৰে দণ্ডিত এজন অভিযুক্তৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। <ref name="Jail" /><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india/i-was-frustrated-before-jail-happened-manoj-bajpai/story-uAYFYBbVwO6chiFawsO1jK.html|title=I was frustrated before Jail happened: Manoj Bajpai|last=Bansal|first=Robin|work=Hindustan Times|date=31 October 2009|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032954/http://www.hindustantimes.com/india/i-was-frustrated-before-jail-happened-manoj-bajpai/story-uAYFYBbVwO6chiFawsO1jK.html|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032954/http://www.hindustantimes.com/india/i-was-frustrated-before-jail-happened-manoj-bajpai/story-uAYFYBbVwO6chiFawsO1jK.html|deadurl=yes}}</ref> [[চিত্ৰ:ManojBajpayee.jpg|right|thumb|''আৰক্ষণ ছবিৰ প্ৰচাৰকাৰ্যত মনোজ বাজপেয়ী, ২০১১ চনত'']] ===২০১০-বৰ্তমান : ''ৰাজনীতি'' আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সময়ছোৱা=== ২০১০ চনত বাজপেয়ীয়ে প্ৰকাশ ঝাৰ বিগ বাজেটৰ বহুতাৰকাখচিত ৰাজনৈতিক থ্ৰিলাৰ ''ৰাজনীতি''ত অভিনয় কৰিছিল। ''দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া''ৰ নিখাত কাজমীয়ে তেওঁৰ পৰ্যালোচনাত উল্লেখ কৰিছে যে বাজপেয়ীয়ে "...মন্ত্ৰমুগ্ধকৰ অভিনয়ৰ স্মৃতি ঘূৰাই আনিছে।"<ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms|title=Raajneeti movie review|work=The Times of India|date=3 June 2010|access-date=3 June 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms|archive-date=20 August 2012}}</ref> ভাৰতীয় বাণিজ্যিক সাংবাদিকসকলে ''ৰাজনীতি''ৰ লাভালাভক লৈ আশংকা প্ৰকাশ কৰিছিল যদিও<ref>{{cite web|last=Kotwani|first=Hiren|title=Can ''Raajneeti'' recover its Rs 60 crore investment?|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/can-raajneeti-recover-its-rs-60-crore-investment/story-QLbUAyjGC6vwWoVTzSIfLK.html|work=Hindustan Times|access-date=21 June 2010|date=4 June 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104634/http://www.hindustantimes.com/entertainment/can-raajneeti-recover-its-rs-60-crore-investment/story-QLbUAyjGC6vwWoVTzSIfLK.html|archive-date=4 March 2016}}</ref> ছবিখনে ব্যৱসায়িক দিশত বৃহৎ সফলতা লাভ কৰে আৰু বিশ্বজুৰি ১.৪৩ বিলিয়ন(১৮ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈও অধিক উপাৰ্জন কৰে।<ref name="web.archive.org showProd" /> বাজপেয়ীয়ে ছবিখনৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰত শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1765/|title=Nominations for 56th Filmfare Awards 2010|website=[[Bollywood Hungama]]|date=14 January 2011|access-date=12 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114012817/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1765/|archive-date=14 November 2013|url-status=dead}}</ref>তাৰ পিছত তেওঁ দুখন তেলেগু ছবিত অভিনয় কৰিছিল; ''বেদম (২০১০)'' আৰু ''পুলি (২০১০)৷'' ইয়াৰ পিছত তেখেতক কমেডীধৰ্মী ছবি ''দছ টোলা (২০১০)ত দেখা যায়৷'' <ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Dus-Tola/movie-review/6787838.cms|title=Dus Tola Movie Review|work=The Times of India|date=22 October 2010|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201011802/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Dus-Tola/movie-review/6787838.cms|archive-date=1 February 2016}}</ref> ভাৰতীয় মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ আধাৰত নিৰ্মিত এনিমেটেড ছবি ''ৰামায়ণ: দ্য এপিক''তো তেওঁ ৰামৰ কণ্ঠ প্ৰদান কৰিছিল৷<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/photos/bollywood-stars-in-animation-films/4586/40095|title=Bollywood stars in animation films|work=[[Mid-Day]]|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208160917/http://www.mid-day.com/photos/bollywood-stars-in-animation-films/4586/40095|archive-date=8 December 2015}}</ref> ভাৰতত জাতি ভিত্তিক সংৰক্ষণৰ বিষয়টোৰ আধাৰত নিৰ্মিত সামাজিক ড্ৰামা ''আৰক্ষণ (২০১১)'' আছিল বাজপেয়ীৰ পৰৱৰ্তী ছবি। এই ছবিখনে কিছুসংখ্যক সামাজিক গোটত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ছবিখন থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পূৰ্বে [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]] আৰু [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ত নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=After UP, Aarakshan banned in Punjab, AP|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/After-UP-Aarakshan-banned-in-Punjab-AP/articleshow/9564962.cms?referral=PM|access-date=12 August 2011|work=The Times of India|date=11 August 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029180202/https://timesofindia.indiatimes.com/india/After-UP-Aarakshan-banned-in-Punjab-AP/articleshow/9564962.cms?referral=PM|archive-date=29 October 2017}}</ref> বাণিজ্যিক সাংবাদিকসকলে ছবিখনৰ প্ৰতি বহু আশা কৰিছিল যদিও শেষত ই বক্স অফিচত ফ্লপ হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Will Aarakshan draw in the crowds?|url=http://www.rediff.com/movies/report/will-aarakshan-draw-in-the-crowds/20110801.htm|work=Rediff.com|access-date=4 April 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203184214/http://www.rediff.com/movies/report/will-aarakshan-draw-in-the-crowds/20110801.htm|archive-date=3 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=It's raining flops at the box office|url=http://www.rediff.com/movies/report/raining-flops-at-box-office/20110919.htm|work=Rediff.com|access-date=4 April 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429131112/http://www.rediff.com/movies/report/raining-flops-at-box-office/20110919.htm|archive-date=29 April 2012}}</ref> বাজপেয়ীৰ পৰৱৰ্তী ছবি আছিল ''লংকা (২০১১)''।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/548041|title=Lanka|last=Adarsh|first=Taran|author-link=Taran Adarsh|website=[[Bollywood Hungama]]|date=9 December 2011|access-date=11 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023002829/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/548041|archive-date=23 October 2015}}</ref> ২০১২ চনত [[অনুৰাগ কাশ্যপ]]ৰ দ্বাৰা দুটা খণ্ডত নিৰ্মিত অপৰাধমূলক ছবি ''[[:en:Gangs_of_Wasseypur_–_Part_1|গেংছ অৱ ৱাছেপুৰ]]''ত বাজপেয়ীয়ে অভিনয় কৰিছিল। প্ৰথমটো খণ্ডত তেওঁক চৰ্দাৰ খান নামৰ চৰিত্ৰটোত দেখা গৈছিল। নিজৰ ভূমিকাৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ বাজপেয়ীয়ে চুলি খুৰাইছিল আৰু চাৰি কিলোগ্ৰাম ওজন কমাইছিল। <ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120621/jsp/entertainment/story_15635989.jsp|title=Bajpai the baddie|last=Upadhyay|first=Karishma|work=The Telegraph|date=21 June 2012|access-date=8 December 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210193240/http://www.telegraphindia.com/1120621/jsp/entertainment/story_15635989.jsp#.VmabqLKqqko|archive-date=10 December 2015}}</ref>২০১২ চনৰ কাঞ্চ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ,<ref>{{cite web|title=Gangs of Wasseypur: World premiere at Cannes|url=http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-world-premiere-at-cannes-468137.html|access-date=24 April 2012|publisher=CNN-IBN|date=24 April 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627194640/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-world-premiere-at-cannes-468137.html|archive-date=27 June 2015|archivedate=27 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627194640/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-world-premiere-at-cannes-468137.html|deadurl=yes}}</ref> টৰণ্টো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ,<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/entertainment/Wasseypur-Shanghai-Peddlers-at-Toronto-film-fest/articleshow/15310537.cms?|title='Wasseypur', 'Shanghai', 'Peddlers' at Toronto film fest|date=1 August 2012|access-date=31 May 2015|work=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028054641/https://timesofindia.indiatimes.com/nri/entertainment/Wasseypur-Shanghai-Peddlers-at-Toronto-film-fest/articleshow/15310537.cms|archive-date=28 October 2017|url-status=live}}</ref> আৰু ২০১৩ চনত চানডান্স চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ছবিখনৰ প্ৰিমিয়াৰ হয়।<ref>{{cite web|title=Gangs of wasseypur to be screened at the Sundance Film Festival|url=http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-to-be-screened-at-sundance-2013-524361.html|publisher=CNN-IBN|date=30 November 2012|access-date=31 January 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150823153006/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-to-be-screened-at-sundance-2013-524361.html|archive-date=23 August 2015|archivedate=23 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823153006/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-to-be-screened-at-sundance-2013-524361.html|deadurl=yes}}</ref> ইতিবাচক সঁহাৰিৰ মাজতে ছবিখনে ২২ জুনত ভাৰতত মুক্তি লাভ কৰে৷ সমালোচক অনুপমা চোপ্ৰাই ''সত্য''ৰ ভিকু ম্হাত্ৰেৰ পিছত তেওঁৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-gangs-of-wasseypur/story-iGAekBzJAuamgXRfcODzbJ.html|title=Anupama Chopra's review: Gangs of Wasseypur|last=Chopra|first=Anupama|work=Hindustan Times|date=23 June 2012|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020533/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-gangs-of-wasseypur/story-iGAekBzJAuamgXRfcODzbJ.html|archive-date=17 November 2015}}</ref> ছবিখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হয়।<ref>{{cite news|title=58th Idea Filmfare Awards nominations are here!|url=http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|work=Filmfare|date=13 January 2013|access-date=31 January 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227075057/http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|archive-date=27 December 2014}}</ref> তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবি আছিল চিট্টাগং অস্ত্ৰভাণ্ডাৰ অভিযানৰ আধাৰত নিৰ্মিত ঐতিহাসিক নাটক ''চিট্টাগং (২০১২)''। বাজপেয়ীয়ে ইয়াত বঙালী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী সূৰ্য্য সেনক চিত্ৰিত কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ কোনো ধৰণৰ ধন লোৱা নাছিল।<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/manoj-bajpayee-took-no-money-for-chittagong-607889|title=Manoj Bajpayee took no money for Chittagong|publisher=[[NDTV]]|date=28 September 2012|access-date=11 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032957/http://movies.ndtv.com/bollywood/manoj-bajpayee-took-no-money-for-chittagong-607889|archive-date=17 November 2015|url-status=live|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032957/http://movies.ndtv.com/bollywood/manoj-bajpayee-took-no-money-for-chittagong-607889|deadurl=yes}}</ref> তেখেতৰ দ্বাৰা অভিনীত বছৰটোৰ শেষৰখন ছবি আছিল ''চক্ৰব্যুহ'', য’ত তেওঁ এজন নক্সালবাদীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ এই ভূমিকাত তেখেতে ৫ কিলোগ্ৰাম ওজন কমাবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://archive.mid-day.com/entertainment/2012/jun/070612-Manoj-Bajpai-goes-for-facial-fuzz.htm|title=Manoj Bajpai goes for facial fuzz|last=Shah|first=Jigar|work=[[Mid-Day]]|date=7 June 2012|access-date=31 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203104000/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/jun/070612-Manoj-Bajpai-goes-for-facial-fuzz.htm/|archive-date=3 February 2016|url-status=dead|archivedate=3 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203104000/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/jun/070612-Manoj-Bajpai-goes-for-facial-fuzz.htm/|deadurl=yes}}</ref> লেখক আৰু গীতিকাৰ [[জাভেদ আখতাৰ|জাভেদ আখতাৰে]] চক্ৰব্যুহক "যোৱা ২০ বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবি" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-10-29/news/34798457_1_middle-class-salim-khan-ramesh-sippy|title=Films are not made for middle-class now: Javed Akhtar|work=[[The Economic Times]]|date=29 October 2012|access-date=28 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208162224/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-10-29/news/34798457_1_middle-class-salim-khan-ramesh-sippy|archive-date=8 December 2015|url-status=live|archivedate=8 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208162224/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-10-29/news/34798457_1_middle-class-salim-khan-ramesh-sippy|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে ইণ্ডিয়া টুডেয়ে এক পৰ্যালোচনাত ছবিখনক "অপেছাদাৰী প্ৰচেষ্টা" বুলি অভিহিত কৰে যদিও বাজপেয়ীৰ অভিনয়ক প্ৰশংসা কৰে।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/bollywood-movie-review-chakravyuh/1/226492.html|title=Movie review: Chakravyuh|last=Khilnani|first=Rohit|work=India Today|date=27 October 2012|access-date=28 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208160014/http://indiatoday.intoday.in/story/bollywood-movie-review-chakravyuh/1/226492.html|archive-date=8 December 2015}}</ref> ২০১৩ চনত বাজপেয়ীৰ দ্বাৰা অভিনীত পাঁচখন ছবিয়ে মুক্তি লাভ কৰিছিল৷ ''সমৰ আছিল তামিলভাষাত তেওঁ অভিষেক কৰা বছৰটোৰ'' প্ৰথম মুক্তি। তেওঁ ছবিখনত সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Manoj-Bajpayee-in-Samaran/articleshow/11696919.cms|title=Manoj Bajpayee in Samaran|last=Suganth|first=S|work=The Times of India|date=31 January 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203113519/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Manoj-Bajpayee-in-Samaran/articleshow/11696919.cms|archive-date=3 February 2012}}</ref> তাৰ পিছত তেওঁ নীৰজ পাণ্ডেৰ থ্ৰিলাৰ ''স্পেচিয়েল ২৬''ত অভিনয় কৰে।১৯৮৭ চনৰ অপেৰা হাউচ ডকাইতিৰ আধাৰত নিৰ্মিত ছবিখনত তেওঁ চিবিআইৰ এজন বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-special-chabbis-is-exciting/20130208.htm|title=Review: Special Chabbis is an exciting con caper|last=Verma|first=Sukanya|work=Rediff.com|date=8 February 2013|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117063537/http://www.rediff.com/movies/review/review-special-chabbis-is-exciting/20130208.htm|archive-date=17 November 2015}}</ref> ইয়াৰ পিছত অপৰাধমূলক ছবি ''শ্বুটআউট এট ৱাডালা''ত তেওঁ গেংষ্টাৰ শ্বাবিৰ ইব্ৰাহিম কাস্কাৰৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত এটা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://zoomtv.indiatimes.com/interviews/politics-will-never-happen-for-me-manoj-bajpai/articleshow/21163635.cms|title=Politics will never happen for me: Manoj Bajpai|last=Kashyap|first=Nitisha|publisher=[[Zoom (Indian TV channel)|Zoom]]|date=19 July 2013|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033048/http://zoomtv.indiatimes.com/interviews/politics-will-never-happen-for-me-manoj-bajpai/articleshow/21163635.cms|archive-date=17 November 2015}}</ref> ''সত্যগ্ৰহ''ত তেওঁ চতুৰ্থবাৰৰ বাবে প্ৰকাশ ঝাৰ সৈতে কাম কৰে। ২০১১ চনত সমাজ কৰ্মী [[আন্না হাজাৰে]]ৰ দুৰ্নীতিৰ বিৰুদ্ধে যুঁজখনৰ দ্বাৰা এই ছবিৰ কাহিনী কিছুপৰিমাণে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল,<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-satyagraha-review-a-mission-left-unaccomplished-1882077|title='Satyagraha' review: A mission left unaccomplished|access-date=17 February 2014|last=Sengar|first=Resham|date=30 August 2013|work=[[Daily News and Analysis]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222083637/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-satyagraha-review-a-mission-left-unaccomplished-1882077|archive-date=22 February 2014}}</ref> ছবিখনে ঘৰুৱাভাৱে ৬৭৫ মিলিয়ন টকা (৮.৫ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) উপাৰ্জন কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/film/prakash-jha-talks-about-new-film-satyagraha|title=Prakash Jha talks about new film Satyagraha|access-date=18 October 2013|last=Khan|first=Ujala A|date=28 August 2013|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019120808/http://www.thenational.ae/arts-culture/film/prakash-jha-talks-about-new-film-satyagraha|archive-date=19 October 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koimoi.com/box-office-bollywood-films-of-2013/|title=Box-Office Verdicts of Major Bollywood Releases of 2013|access-date=18 October 2013|publisher=Koimoi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803012622/http://www.koimoi.com/box-office-bollywood-films-of-2013/|archive-date=3 August 2014|archivedate=3 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140803012622/http://www.koimoi.com/box-office-bollywood-films-of-2013/|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ পিছত বাজপেয়ীয়ে একে নামৰ ভাৰতীয় মহাকাব্যৰ আধাৰত নিৰ্মিত থ্ৰীডি এনিমেচন ছবি [[মহাভাৰত]]ৰ বাবে [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ কণ্ঠ প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite news|last=Pathak|first=Ankur|title=Deepti Naval is Kunti in Mahabharat|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms|access-date=12 February 2015|work=Mumbai Mirror|date=8 October 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131011030553/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms|archive-date=11 October 2013}}</ref> ২০১৪ চনত বাজপেয়ীয়ে তামিল একচন ছবি ''অঞ্জান''ত খলনায়কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Manoj-Vidyut-in-Suriyas-next-with-Lingusamy/articleshow/25322609.cms|title=Manoj, Vidyut in Suriya's next with Lingusamy|work=The Times of India|date=7 November 2013|access-date=9 December 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131107015509/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Manoj-Vidyut-in-Suriyas-next-with-Lingusamy/articleshow/25322609.cms|archive-date=7 November 2013}}</ref> ২০১৫ চনত বাজপেয়ীয়ে তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবি ''তেৱৰ''ত নেতিবাচক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ২০০৩ চনৰ [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] ছবি ''অক্কাডু''ৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ ছবিখনে নেতিবাচক সমালোচনাৰ সন্মুখীন হয় আৰু বক্স অফিচত বিফল হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/tevar-review-roundup-one-time-watch-619808|title='Tevar' Movie Review Roundup: One Time Watch|last=Mehta|first=Ankita|work=[[International Business Times]]|date=8 January 2015|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033716/http://www.ibtimes.co.in/tevar-review-roundup-one-time-watch-619808|archive-date=17 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/box-office-collections-alone-fails-tevar-falls-i-shows-decent-growth-620770|title=Box Office Collections: 'Alone' Fails, 'Tevar' Falls, 'I' Shows Decent Growth|last=Seshagiri|first=Sangeetha|work=International Business Times|date=8 January 2015|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117034154/http://www.ibtimes.co.in/box-office-collections-alone-fails-tevar-falls-i-shows-decent-growth-620770|archive-date=17 November 2015}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ [[ৰবীনা টেণ্ডন]]ৰ সৈতে দেশপ্ৰেমবিষয়ক চুটি ছবি ''জয় হিন্দ''ত অভিনয় কৰে। ৬ মিনিটীয়া এই চুটি ছবিখন ভাৰতৰ [[স্বাধীনতা দিৱস (ভাৰত)|স্বাধীনতা দিৱস]]ৰ ঠিক আগতেই অ'ইঅ' ৰুমছে [[ইউটিউব]]ত মুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/bollywood/watch-short-film-jai-hind-starring-manoj-bajpayee-and-raveena-tandon-is-jingoistic-not-patriotic-2392430.html|title=Watch: Short film Jai Hind starring Manoj Bajpayee and Raveena Tandon is jingoistic not patriotic|last=D' Cunha|first=Zenia|publisher=Firstpost|date=14 August 2015|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117010830/http://www.firstpost.com/bollywood/watch-short-film-jai-hind-starring-manoj-bajpayee-and-raveena-tandon-is-jingoistic-not-patriotic-2392430.html|archive-date=17 November 2015}}</ref>] বাজপেয়ীয়ে ২০১৬ চনত ''তান্দৱ'' নামৰ আন এখন চুটি ছবিত অভিনয় কৰিছিল। দেৱাশীষ মাখিজাৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত এই ছবিখনে এজন সৎ আৰক্ষী কনিষ্টবলৰ সন্মুখীন হোৱা হেঁচা আৰু পৰিস্থিতিসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু ছবিখনক ইউটিউবত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref name="taandav">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/entertainment/manoj-bajpayee-in-a-new-cop-drama/article8191707.ece|title=Manoj Bajpayee in a new cop drama|last=Modi|first=Chintan Girish|work=The Hindu|date=4 February 2016|access-date=7 February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204032608/http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/entertainment/manoj-bajpayee-in-a-new-cop-drama/article8191707.ece|archive-date=4 February 2016}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ অধ্যাপক হান্সল মেহতাৰ জীৱনীমূলক নাটক ''আলিগড়''ত ৰামচন্দ্ৰ ছিৰাছৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ যৌনতাৰ বাবে [[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰা এজন সমকামী অধ্যাপকৰ জীৱনৰ কাহিনী ছবিখনত উপস্থাপিত হৈছিল৷। বাজপেয়ীয়ে নিজৰ চৰিত্ৰটোৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ ছিৰাছৰ কেইটামান ক্লিপিং চাইছিল।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Manoj-Bajpai-People-will-fall-in-love-with-professor-Dr-Shrinivas-Ramchandra-in-Aligarh/articleshow/50862862.cms|title=Manoj Bajpai: People will fall in love with professor Dr Shrinivas Ramchandra in 'Aligarh'|work=The Times of India|date=5 February 2016|access-date=7 March 2016}}</ref> ২০ সংখ্যক বুছান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু ২০১৫ চনৰ মুম্বাই চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত এই ছবিখন প্ৰদৰ্শিত হয়।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aligarh-gets-standing-ovation-in-busan-director-hansal-mehta-elated/|title='Aligarh' gets standing ovation in Busan, director Hansal Mehta elated|work=The Indian Express|date=4 October 2015|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028181216/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aligarh-gets-standing-ovation-in-busan-director-hansal-mehta-elated/|archive-date=28 October 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hansal-mehtas-aligarh-premieres-at-mami-film-festival/|title=Hansal Mehta's 'Aligarh' premieres at MAMI Film Festival|work=The Indian Express|date=31 October 2015|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120312/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hansal-mehtas-aligarh-premieres-at-mami-film-festival/|archive-date=8 December 2015}}</ref>ছবিখনে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে৷ <ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/aligarh-review-round-here-what-critics-have-say-about-manoj-bajpai-rajkummar-rao-starrer-668222|title='Aligarh' review round-up: Here is what critics have to say about Manoj Bajpai and Rajkummar Rao-starrer|last=Mehta|first=Ankita|work=International Business Times|date=26 February 2016|access-date=7 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307174735/http://www.ibtimes.co.in/aligarh-review-round-here-what-critics-have-say-about-manoj-bajpai-rajkummar-rao-starrer-668222|archive-date=7 March 2016}}</ref> ছবিখনৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে দশম এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটাত ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা''ৰ বঁটা আৰু ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ তৃতীয় ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা'' লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/Going-global/article16832558.ece|title=Going global|last=Khan|first=Atif|work=The Hindu|date=15 December 2016|access-date=16 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161216174401/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/Going-global/article16832558.ece|archive-date=16 December 2016}}</ref><ref name="ff17win">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms|title=62nd Filmfare Awards 2017: Winners' list|work=The Times of India|date=15 January 2017|access-date=15 January 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114235906/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms|archive-date=14 January 2017|df=dmy-all}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ ৰাজেশ পিল্লাইৰ ''ট্ৰেফিক (২০১৬)''ত ট্ৰেফিক কনিষ্টবলৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। একে নামৰ [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] ছবিখনৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ এই ছবিখন ২০১৬ চনৰ ৬ মে'ত মুক্তি পায়।<ref>{{cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/traffic-movie-review-it-is-an-impressive-thriller_1882762.html|title=Traffic movie review: It is an impressive thriller|publisher=Zee News|date=6 May 2016|access-date=6 May 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509041817/http://zeenews.india.com/entertainment/movies/traffic-movie-review-it-is-an-impressive-thriller_1882762.html|archive-date=9 May 2016}}</ref> বছৰৰ শেষত তেওঁক জীৱনীমূলক ক্ৰীড়া ছবি ''বুধিয়া সিং – বৰ্ণ টু ৰাণ''ত বুধিয়া সিঙৰ প্ৰশিক্ষকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে৷ বুধিয়া সিং হৈছে বিশ্বৰ আটাইতকৈ কম বয়সীয়া মাৰাথন দৌৰবিদ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/budhia-singh-born-to-run-review-breaking-stereotypes/article8947556.ece|title=Budhia Singh Born to Run : not weighed down by 'nationalism'|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=5 August 2016|access-date=13 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807133800/http://www.thehindu.com/features/cinema/budhia-singh-born-to-run-review-breaking-stereotypes/article8947556.ece|archive-date=7 August 2016}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ কমেডী ছবি ''সাত উচাকে'' (২০১৬) আৰু নীৰজ পাণ্ডেৰ পৰিচালিত চুটি ছবি ''আউচত'' অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/too-dirty-for-words/article9222065.ece|title=Saat Uchakkey: Too dirty for words|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=15 October 2016|access-date=5 November 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/sVXNjPlg545kGM5Q16ZIyN/Review-Neeraj-Pandeys-short-film-Ouch.html|title=Review: Neeraj Pandey's short film 'Ouch'|last=Ghosh|first=Sankhayan|work=Mint|date=2 November 2016|access-date=5 November 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105173748/http://www.livemint.com/Leisure/sVXNjPlg545kGM5Q16ZIyN/Review-Neeraj-Pandeys-short-film-Ouch.html|archive-date=5 November 2016}}</ref> ২০১৭ চনৰ বাজপেয়ীৰ প্ৰথম মুক্তি আছিল চোৰাংচোৱাভিত্তিক থ্ৰিলাৰ ''নাম শ্বাবানা৷'' ছবিখন আছিল ২০১৫ চনৰ ''বেবী'' ছবিৰ স্পিন-অফ৷ অভিনেত্ৰী [[তাপ্‌সী পন্নু|তাপসী পান্নু]]ৱে শ্বাবানাৰ চৰিত্ৰত পুনৰ অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-naam-shabana-is-spin-off-not-prequel-to-baby-taapsee-pannu-2353190|title='Naam Shabana' is spin-off, not prequel to 'Baby' Taapsee Pannu|date=15 March 2017|work=Daily News and Analysis|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330041452/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-naam-shabana-is-spin-off-not-prequel-to-baby-taapsee-pannu-2353190|archive-date=30 March 2017}}</ref>সেই বছৰতে তেওঁ ৰাম গোপাল বাৰ্মাৰ সৈতে অপৰাধমূলক ড্ৰামা ''চৰকাৰ ৩ৰ লগত জড়িত'' হয়। ছবিখনত তেওঁৰ চৰিত্ৰটো দিল্লীৰ মুখ্য মন্ত্ৰী [[অৰবিন্দ কেজৰিৱাল]]ৰ দ্বাৰা শিথিলভাৱে প্ৰভাৱিত৷<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manoj-bajpayee-sarkar-3-ram-gopal-varma-arvind-kejriwal-amitabh-bachchan-3098196/|title=Manoj Bajpayee's character in Sarkar 3 inspired by Arvind Kejriwal, says RGV|work=The Indian Express|date=23 October 2016|access-date=10 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205115111/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manoj-bajpayee-sarkar-3-ram-gopal-varma-arvind-kejriwal-amitabh-bachchan-3098196/|archive-date=5 December 2016}}</ref> সেই বছৰৰ শেষৰ ফালে বাজপেয়ীয়ে ড্ৰামাভিত্তিক ছবি ''ৰুখ''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/rukh-movie-review-a-fine-film-that-says-more-with-its-silence-than-words-1559515.html|title=Rukh Movie Review: A Fine Film That Says More With Its Silence Than Words|last=Tulsiani|first=Kriti|publisher=CNN-News18|date=27 October 2017|access-date=30 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027175902/http://www.news18.com/news/movies/rukh-movie-review-a-fine-film-that-says-more-with-its-silence-than-words-1559515.html|archive-date=27 October 2017}}</ref> [[চিত্ৰ:Padma_Shri_Manoj_Bajpai.jpg|right|thumb|২০১৯ চনত ৰাষ্ট্ৰপতি [[ৰাম নাথ কোৱিন্দ]]ৰ পৰা পদ্মশ্ৰী সন্মান লাভ কৰাৰ মুহূৰ্তত মনোজ বাজপেয়ী]] ২০১৮ চনত বাজপেয়ীয়ে ক্ৰাইম থ্ৰিলাৰ ''আইয়াৰী''ৰ বাবে পৰিচালক নীৰজ পাণ্ডেৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হয়, য’ত তেওঁ কৰ্ণেল অভয় সিঙৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। চলচ্চিত্ৰ সমালোচক নম্ৰতা যোশীয়ে ছবিখনৰ কাহিনীভাগক সমালোচনা কৰি বাজপেয়ী আৰু এটা গীতক "চলচ্চিত্ৰখনৰ একমাত্ৰ ৰক্ষাকৱচ" বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/aiyaary-review-much-ado-about-nothing/article22771612.ece|title=Aiyaary' review: A flashback too many|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=16 February 2018|access-date=23 February 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511203443/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/aiyaary-review-much-ado-about-nothing/article22771612.ece|archive-date=11 May 2018}}</ref> পাছলৈ তেওঁ আহমেদ খানৰ ''বাঘী ২'' ত [[টাইগাৰ শ্ৰফ]] আৰু [[দিশা পাটানি]]ৰ সৈতে অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/baaghi-2-movie-review-tiger-shroff-s-film-is-all-about-sound-and-fury-118033100026_1.html|title='Baaghi 2' movie review: Tiger Shroff's film is all about sound and fury|work=Business Standard|date=31 March 2018|access-date=1 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401213556/http://www.business-standard.com/article/current-affairs/baaghi-2-movie-review-tiger-shroff-s-film-is-all-about-sound-and-fury-118033100026_1.html|archive-date=1 April 2018}}</ref> সেই বছৰৰ শেষৰ ফালে বাজপেয়ীয়ে মনস্তাত্ত্বিক থ্ৰিলাৰ ''মিছিং''ৰ জৰিয়তে প্ৰযোজক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ছবিখনত তেওঁৰ লগতে অভিনেত্ৰী [[তবু]]য়ে অভিনয় কৰে৷ ছবিখনে সমালোচকৰ পৰা অধিকাংশ নেতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/missing/movie-review/63633283.cms|title=Missing Movie Review|last=Gupta|first=Rachit|work=The Times of India|date=7 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408175848/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/missing/movie-review/63633283.cms|archive-date=8 April 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/missing-review-tabu-proves-she-is-one-of-the-finest-talents-steals-the-show/articleshow/63641620.cms|title='Missing' review: Thriller works only for Tabu fans, actress steals the show|work=The Economic Times|date=9 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233623/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/missing-review-tabu-proves-she-is-one-of-the-finest-talents-steals-the-show/articleshow/63641620.cms|archive-date=9 April 2018}}</ref> শুভ্ৰা গুপ্তাই ইয়াক "বেকাৰ জঞ্জাল" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|title=Missing movie review: The Manoj Bajpayee and Tabu starrer is a shoddy mess|last=Gupta|first=Shubhra|work=The Indian Express|date=6 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233546/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|archive-date=9 April 2018}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ [[জন আব্ৰাহাম]]ৰ সৈতে চোৰাংচোৱাভিত্তিক একচনধৰ্মী ছবি ''সত্যমেৱ জয়তে'' (২০১৮)ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|title=Missing movie review: The Manoj Bajpayee and Tabu starrer is a shoddy mess|last=Gupta|first=Shubhra|work=The Indian Express|date=6 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233546/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|archive-date=9 April 2018}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ অভিষেককাৰী দীপেশ জৈনে পৰিচালনা কৰা মনোবৈজ্ঞানিক ড্ৰামা ''গলি গুলেইয়ান''ত অভিনয় কৰিছিল, য'ত তেওঁ পুৰণি দিল্লীত বাস কৰা এজন ইলেক্ট্ৰিচিয়ানৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ <ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/method-in-his-madness-manoj-bajpayee-5322817/|title=Method in His Madness: Manoj Bajpayee on his forthcoming film Gali Guleiyan|last=Sahani|first=Alaka|work=The Indian Express|date=26 August 2018|access-date=7 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907234418/https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/method-in-his-madness-manoj-bajpayee-5322817/|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> ছবিখনৰ জৰিয়তে তেওঁ মেলবৰ্ণৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ'' বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/manoj-bajpayee-on-his-role-in-gali-guleiyan-perhaps-the-most-difficult-character-of-my-career-4954561.html|title=Manoj Bajpayee on his role in Gali Guleiyan: Perhaps the most difficult character of my career|work=Firstpost|date=14 August 2018|access-date=7 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908021155/https://www.firstpost.com/entertainment/manoj-bajpayee-on-his-role-in-gali-guleiyan-perhaps-the-most-difficult-character-of-my-career-4954561.html|archive-date=8 September 2018|url-status=live}}</ref> ২২ সংখ্যক বুছান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰিমিয়াৰ হোৱা ছবিখন ২০১৭ চনৰ মামি চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, লছ এঞ্জেলছৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, আটলাণ্টা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ক্লিভলেণ্ড আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু চিকাগো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শিত হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-s-zoo-manoj-bajpayee-s-in-the-shadows-to-premiere-at-busan-film-festival/story-ku4CWQVDxTb2HdirGlzveO.html|title=Anurag Kashyap's Zoo, Manoj Bajpayee's In The Shadows to premiere at Busan Film Festival|work=Hindustan Times|date=12 September 2017|access-date=12 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013013221/http://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-s-zoo-manoj-bajpayee-s-in-the-shadows-to-premiere-at-busan-film-festival/story-ku4CWQVDxTb2HdirGlzveO.html|archive-date=13 October 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manojs-gali-guleiyan-on-a-foreign-fest-journey/articleshow/63696573.cms|title=Manoj Bajpayee's 'Gali Guleiyan' on a foreign fest journey|work=The Times of India|date=10 August 2018|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907180155/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manojs-gali-guleiyan-on-a-foreign-fest-journey/articleshow/63696573.cms|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> মনোজ বাজপেয়ী অভিনীত বছৰৰ শেষৰফালে মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিখন আছিল টাব্ৰেজ নুৰানীৰ ''লাভ ছোনিয়া'', যিখন যৌন সৰবৰাহৰ ভিত্তিত নিৰ্মিত। ২০১৮ চনৰ [[লণ্ডন]] ইণ্ডিয়ান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ইয়াৰ প্ৰিমিয়াৰ হৈছিল আৰু ২০১৮ চনৰ ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰতত মুক্তি ছবিখনে মুক্তি লভিছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/love-sonia-premieres-in-london-highlights-ignored-realities-of-the-world/story-g8n6Qma3o39jaAleha2m8J.html|title=Love Sonia premieres in London, highlights ignored realities of the world|work=Hindustan Times|date=22 June 2018|access-date=15 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915002143/https://www.hindustantimes.com/bollywood/love-sonia-premieres-in-london-highlights-ignored-realities-of-the-world/story-g8n6Qma3o39jaAleha2m8J.html|archive-date=15 September 2018|url-status=live}}</ref> ২০১৮ চনত দেৱাশীষ মাখিজাৰ ''ভোছলে''ত বাজপেয়ীয়ে এজন মৃত্যুমুখী অসুস্থ অৱসৰপ্ৰাপ্ত মুম্বাই পুলিচৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে, যিয়ে উত্তৰ ভাৰতীয় ছোৱালী এজনীৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যি সময়ত স্থানীয় লোকে চহৰখনৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{cite web|url=https://screenanarchy.com/2019/01/j-hurtados-13-favorite-indian-films-of-2018-gallery.html|title=J Hurtado's 14 Favorite Indian Films of 2018|last=Hurtado|first=J|publisher=Screen Anarchy|date=3 January 2018|access-date=4 January 2019}}</ref> ছবিখন আৰু তেওঁৰ অভিনয়ে সমালোচকৰ ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে৷ এই ভূমিকাৰ জৰিয়তে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ প্ৰথমটো ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা অৰ্জন কৰে আৰু শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ বাবে দ্বিতীয়টো এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/national-film-awards-priyadarshan-kangana-dhanush-bag-top-honours/article34134989.ece|title=National Film Awards: Priyadarshan, Kangana, Dhanush bag top honours|work=The Hindu|date=22 March 2021|access-date=18 April 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/asia-pacific-screen-awards-manoj-bajpayee-wins-best-actor-for-bhonsle-1621498-2019-11-22|title=Asia Pacific Screen Awards: Manoj Bajpayee wins Best Actor for Bhonsle|last=Singh|first=Suhani|work=India Today|date=22 November 2019|access-date=22 July 2020}}</ref> ২০১৯ চনত শিল্পৰ প্ৰতি আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে তেওঁক ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/mohanlal-to-be-awarded-padma-bhushan-padma-shri-for-manoj-bajpayee-prabhu-deva-and-late-kader-khan/354145|title=Mohanlal to be honoured with Padma Bhushan; Padma Shri for Manoj Bajpayee, Prabhu Deva and Late Kader Khan|website=Times Now|date=25 January 2019|access-date=26 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126000916/https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/mohanlal-to-be-awarded-padma-bhushan-padma-shri-for-manoj-bajpayee-prabhu-deva-and-late-kader-khan/354145|archive-date=26 January 2019|url-status=live}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ অভিষেক চৌবেৰ একচনধৰ্মী ছবি ''সোণচিৰিয়া''ত ডকাইত মান সিঙৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ৰাজা সেনে তেওঁৰ পৰ্যালোচনাত লিখিছে যে বাজপেয়ী "এজন বিদ্ৰোহী প্ৰধান হিচাপে উৎকৃষ্ট।"<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sonchiriya-movie-review-sushant-singh-rajput-and-ranvir-shorey-are-brilliant-as-bandits/story-b2aIAz7fhMfCauFPLmikXI.html|title=Sonchiriya movie review: Sushant Singh Rajput and Ranvir Shorey are brilliant as bandits|last=Sen|first=Raja|work=Hindustan Times|date=1 March 2019|access-date=1 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301082555/https://www.hindustantimes.com/bollywood/sonchiriya-movie-review-sushant-singh-rajput-and-ranvir-shorey-are-brilliant-as-bandits/story-b2aIAz7fhMfCauFPLmikXI.html|archive-date=1 March 2019|url-status=live}}</ref> পিছলৈ তেওঁ ৰাজ নিদিমোৰু আৰু কৃষ্ণ ডি.কে. বাজপেয়ীয়ে চোৰাংচোৱা সংস্থাত গোপনে কাম কৰা মধ্যবিত্তীয় ব্যক্তি শ্ৰীকান্ত তিৱাৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ৱেব চিৰিজটোৰ নাম আছিল '''দ্য ফেমিলি মেন''<nowiki/>'৷ এই চিৰিজটো আৰু তেওঁৰ অভিনয়ে সমালোচকৰ পৰা ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে৷ হিন্দুস্তান টাইমছৰ ৰোহিত নাহৰে লিখে: "মনোজ বাজপেয়ী, সচৰাচৰ দেখাৰ দৰেই উৎকৃষ্ট।"<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/the-family-man-review-lighthearted-but-not-lightweight-amazon-and-manoj-bajpayee-have-a-winner-on-their-hands/story-Md1nRWexIIh7ogxifIrUHM.html|title=The Family Man review: Lighthearted but not lightweight; Amazon and Manoj Bajpayee have a winner on their hands|last=Naahar|first=Rohit|work=Hindustan Times|date=27 September 2019|access-date=5 October 2019}}</ref> ২০২০ চনৰ ফিল্মফেয়াৰ অ’টিটি বঁটাত তেওঁ সমালোচকৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা, ড্ৰামা চিৰিজ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/flyx-filmfare-ott-awards-2020-winners-so-far/articleshow/79812177.cms|title=Flyx Filmfare OTT Awards 2020: Complete winners' list|website=[[The Times of India]]|date=19 December 2020|access-date=20 December 2020}}</ref> ২০২০ চনত বাজপেয়ীয়ে শ্বিৰিশ কুণ্ডাৰৰ ক্ৰাইম থ্ৰিলাৰ ছবি ''মিচেছ ছিৰিয়েল কিলাৰ''ত সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ ছবিখনৰ আন এটি চৰিত্ৰত [[:en:Jacqueline_Fernandez|জেকলিন ফাৰ্নাণ্ডেজে]]ক দেখা যায়৷ [[নেটফ্লিক্স]]ত মুক্তি পোৱা ছবিখনে নেতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.scoopwhoop.com/entertainment/20-tweets-you-should-read-before-watching-netflix-s-mrs-serial-killer/|title=21 Tweets You Should Read Before Watching Netflix's 'Mrs. Serial Killer'|last=Magan|first=Srishti|publisher=ScoopWhoop|date=2 May 2020|access-date=22 July 2020|archivedate=22 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200722054605/https://www.scoopwhoop.com/entertainment/20-tweets-you-should-read-before-watching-netflix-s-mrs-serial-killer/|deadurl=yes}}</ref> বছৰৰ অন্তিমখন ছবি হিচাপে মুক্তি লাভ কৰে দিলজিৎ দোছাঞ্জ আৰু [[ফাটিমা ছানা শ্বেইখ|ফাতিমা চানা শ্বেইখ]]ৰ সৈতে কমেডী ছবি ''সুৰজ পে মংগল ভাৰী''। [[ক'ভিড-১৯ বৈশ্বিক মহামাৰী|ক'ভিড-১৯]] মহামাৰীৰ বাবে প্ৰায় আঠ মাহৰ বিৰতিৰ পিছত ভাৰতৰ ছবিগৃহত মুক্তি পোৱা এইখনেই আছিল প্ৰথমখন ছবি।<ref>{{cite web|title=Suraj Pe Mangal Bhari Review: With Manoj Bajpayee And Diljit Dosanjh's Buoyant Performances, It Is Mildly Chucklesome|url=https://www.ndtv.com/entertainment/suraj-pe-mangal-bhari-review-with-manoj-bajpayee-and-diljit-dosanjhs-buoyant-performances-it-is-mildly-chucklesome-2-5-stars-out-of-5-2325351|last=Chatterjee|first=Saibal|publisher=NDTV|date=15 November 2020|access-date=17 November 2020}}</ref> পিছৰ বছৰত তেওঁ নীৰজ পাণ্ডেৰ পৰিচালনাত ডিস্কভাৰী+ চেনেলৰ তথ্যচিত্ৰ ''ছিক্ৰেটছ অৱ চিনাউলি''ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/secrets-of-sinauli-manoj-bajpayee-neeraj-pandeys-discovery-plus-show-is-must-watch-for-indian-history-buffs/2196405/|title=Secrets of Sinauli: Manoj Bajpayee, Neeraj Pandey's Discovery Plus show is must watch for Indian history buffs|work=The Financial Express|date=17 February 2021|access-date=19 February 2021}}</ref> বাজপেয়ীয়ে থ্ৰিলাৰধৰ্মী ছবি ''চাইলেন্স...কেন ইউ হিয়াৰ ইট?''ত হত্যাৰ গোচৰ এটা সমাধানৰ চেষ্টা কৰা পুলিচ হিচাপে অভিনয় কৰে। ZEE5 ত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকৰ পৰা মিশ্ৰিত প্ৰতিক্ৰিয়া লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/reel/990594/silence-can-you-hear-it-review-manoj-bajpayee-is-the-soul-of-a-twisty-mystery|title='Silence… Can You Hear it?' review: Manoj Bajpayee is the soul of a twisty mystery|website=Scroll.in|date=26 March 2021|access-date=18 April 2021}}</ref> ==অভিনয়ৰ শৈলী আৰু প্ৰভাৱ== মনোজ বাজপেয়ী এজন বিধি অভিনেতা (Method Actor) আৰু পৰিচালকৰ অভিনেতা৷ তেওঁ অগতানুগতিক চৰিত্ৰৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2wo9BAAAQBAJ&q=manoj+bajpai+method+actor&pg=PT202|title=Hero Vol.2|last=Raj|first=Ashok|publisher=Hay House|year=2009|isbn=9789381398036|pages=202|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211044019/https://books.google.com/books?id=2wo9BAAAQBAJ&pg=PT202&lpg=PT202&dq=manoj+bajpai+method+actor&source=bl&ots=nITps-ArL8&sig=BlrWSTqsHVyMRmYeKyJ6MDQ4npY&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiZw9qg_87JAhXKGI4KHRdoCUkQ6AEIRTAH#v=onepage&q=manoj%20bajpai%20method%20actor&f=false|archive-date=11 December 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/the-method-of-manoj-bajpayee-celebrating-bollywood-s-unlikely-hero/story-YLPxf19kjckkZsTV2XMOCI.html|title=The method of Manoj Bajpayee, celebrating Bollywood's unlikely hero|last=Kaushal|first=Sweta|work=Hindustan Times|date=23 April 2015|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211095217/http://www.hindustantimes.com/bollywood/the-method-of-manoj-bajpayee-celebrating-bollywood-s-unlikely-hero/story-YLPxf19kjckkZsTV2XMOCI.html|archive-date=11 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://180.179.160.21/photogallery/4595-10.html|title=Satya to Aarakshan: Why Manoj Bajpayee is a director's actor|publisher=CNN-IBN|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211085047/http://180.179.160.21/photogallery/4595-10.html|archive-date=11 December 2015|archivedate=11 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211085047/http://180.179.160.21/photogallery/4595-10.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last=Sarkar|first=Neeti|title=Life's about choice|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article621147.ece|work=The Hindu|access-date=31 August 2011|date=8 September 2010}}</ref> অভিনেতা নৱাজুদ্দিন ছিদ্দিকীয়ে কিক্ (২০১৪)ত খলনায়কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ প্ৰেৰণা হিচাপে ''অকছ (২০০১)''ত আগবঢ়োৱা বাজপেয়ীৰ অভিনয়ক উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite news|url=http://www.filmfare.com/interviews/i-wont-do-commercial-films-6838.html|title=I won't do commercial films|last=Singh|first=Raghuvendra|work=Filmfare|date=29 July 2014|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211064412/http://www.filmfare.com/interviews/i-wont-do-commercial-films-6838.html|archive-date=11 December 2015}}</ref> বাজপেয়ীয়ে চলচ্চিত্ৰ জগতৰ শীৰ্ষ অভিনেতাসকলৰ তুলনাত তেওঁ লাভ কৰা দৰমহাৰ বৈষম্যৰ বিষয়েও মাত মাতিছে।<ref>{{cite web|url=http://blogs.reuters.com/india/2013/08/30/need-good-roles-but-need-money-too-manoj-bajpayee/|title=Need good roles but need money too: Manoj Bajpayee|last=Jamkhandikar|first=Shilpa|work=[[Reuters]]|date=30 August 2013|access-date=10 December 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211124223/http://blogs.reuters.com/india/2013/08/30/need-good-roles-but-need-money-too-manoj-bajpayee/|archive-date=11 December 2015|archivedate=11 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211124223/http://blogs.reuters.com/india/2013/08/30/need-good-roles-but-need-money-too-manoj-bajpayee/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.filmfare.com/interviews/ive-done-enough-acting-now-i-want-money-manoj-bajpayee-4099.html|title=I've done enough acting, now I want money – Manoj Bajpayee|last=Sharma|first=Suman|work=Filmfare|date=5 September 2013|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211062931/http://www.filmfare.com/interviews/ive-done-enough-acting-now-i-want-money-manoj-bajpayee-4099.html|archive-date=11 December 2015}}</ref> তেওঁ [[অমিতাভ বচ্চন]], [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]] আৰু [[ৰঘুবীৰ যাদৱ]]ক নিজৰ প্ৰেৰণা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/22manoj.htm|title=The importance of being Manoj Bajpai|last=Verma|first=Sukanya|work=Rediff.com|date=22 August 2000|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125814/http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/22manoj.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref> পৰিচালক ৰাম গোপাল বাৰ্মাই তেওঁক নিজৰ বাবে "এক শিক্ষণ" বুলি গণ্য কৰে আৰু তেওঁ কয় যে তেওঁ "মই আজিলৈকে কাম কৰা অভিনেতাসকলৰ ভিতৰত তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ।"<ref name="kind" /> ''বেণ্ডিট কুইন'' ছবিত তেওঁক পৰিচালনা কৰা শেখৰ কাপুৰে কৈছে যে: "......তেওঁ কেতিয়াও এটা দৃশ্যক মাত্ৰাধিক খেলিবলৈ চেষ্টা কৰা নাছিল আৰু এটা নূন্যতম বক্তব্যৰ সৈতে তেওঁক সম্পূৰ্ণ সুবিধাজনক যেন লাগিছিল।"<ref name="kind" /> পৰিচালক হান্সাল মেহতাৰ মতে, মনোজৰ "নিজকে আন কম সংখ্যকৰ দৰে নিজকে ৰূপান্তৰিত কৰাৰ ক্ষমতা আছে।"<ref>{{cite news|url=http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/hansal-mehta-aligarh-interview-manoj-bajpai-gq-india/|title=The problem with actors? They're too disciplined|last=Gupta|first=Nidhi|work=[[GQ (Indian edition)|GQ]]|date=28 October 2015|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211085213/http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/hansal-mehta-aligarh-interview-manoj-bajpai-gq-india/|archive-date=11 December 2015|archivedate=11 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211085213/http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/hansal-mehta-aligarh-interview-manoj-bajpai-gq-india/|deadurl=yes}}</ref>''সত্য''ত বাজপেয়ীৰ অভিনয়ক হিন্দী চিনেমাৰ অন্যতম স্মৰণীয় চৰিত্ৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়৷ ইয়াত থকা তেওঁৰ সংলাপ: ''"মুম্বাই কা ৰজা কৌন? ভিকু মাহত্ৰে" (মুম্বাইৰ ৰজা কোন? ভিকু মাহত্ৰে)'' সমানেই স্মৰণীয়।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/100-years-of-bollywood-10-characters-we-love/211818|title=100 years of Bollywood: 10 characters we love|work=[[Mid-Day]]|date=3 May 2013|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211073842/http://www.mid-day.com/articles/100-years-of-bollywood-10-characters-we-love/211818|archive-date=11 December 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/top-lists/Top-10-Dons-of-Bollywood/videols/19930293.cms|title=Top 10 Dons of Bollywood|work=The Times of India|date=14 May 2013|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304134222/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/top-lists/Top-10-Dons-of-Bollywood/videols/19930293.cms|archive-date=4 March 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/brunch/dialoguebaazi-the-tough-men/story-moGv3zA3ihceHFJW3bgbyN.html|title=#Dialoguebaazi: The tough men|last1=Ali|first1=Asad|last2=Usman|first2=Yasser|work=Hindustan Times|date=12 December 2014|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211075111/http://www.hindustantimes.com/brunch/dialoguebaazi-the-tough-men/story-moGv3zA3ihceHFJW3bgbyN.html|archive-date=11 December 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18sl8.htm|title=Where have the evil lines gone?|last=Sen|first=Raja|work=Rediff.com|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121819/http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18sl8.htm|archive-date=5 January 2016}}</ref><blockquote>কে কে মেননে এই চৰিত্ৰটোক আন বিধি অভিনেতাসকলৰ বাবে এটা টাৰ্নিং পইণ্ট হিচাপে কৃতিত্ব দিছে: "যদি ''সত্য''ত মনোজৰ অভিনয় উজ্জ্বল নহ'লহেঁতেন, তেন্তে [[ইৰফান খান|ইৰফান]] আৰু মোৰ দৰে অভিনেতাই হয়তো এতিয়াও গ্ৰহণযোগ্যতাৰ বাবে অপেক্ষা কৰি থাকিবলগা হ'লহেঁতেন। মনোজে আমাৰ বাবে দুৱাৰ মুকলি কৰি দিলে।"<ref name="indie" /> </blockquote> ==বঁটা আৰু সন্মানসমূহ== === এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা⁣ === {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম⁣ ! শিতান⁣ ! ফলাফল ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- |৬ষ্ঠ এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা, ২০১২ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣ |rowspan="3"| শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ | {{Nom}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|title=Asia Pacific Screen Awards(2012)|url=https://www.imdb.com/event/ev0001634/2012|publisher=[[IMDb]]|access-date=27 December 2016}}</ref> |- |৯ম এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা,২০১৭ |'' আলিগড়''⁣ | {{Won}}⁣ |⁣<ref>{{Cite news|url=https://www.brisbanetimes.com.au/national/queensland/brisbane-in-focus-for-asia-pacific-film-festival-20161124-gsx2mt.html|title=Brisbane in focus for Asia Pacific film festival|work=Brisbane Times|access-date=18 September 2017}}</ref> |- |১৩শ এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা, ২০১৯ |''ভোঁছলে''⁣ | {{Won}}⁣ |⁣<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2019/film/news/apsa-wang-xiaoshuai-so-long-my-son-nominations-1203372473/|title=13th Asia Pacific Screen Awards nominations|website=Variety|date= October 15, 2019}}</ref> |} === ফিল্মফেয়াৰ বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |-⁣ |rowspan="2"|৪৪সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ১৯৯৯⁣ |rowspan="2"|''সত্যা''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |rowspan="2"|<ref>{{cite news|url=https://m.imdb.com/event/ev0000245/1999/1?ref_=m_ttawd_ev_2|title=Filmfare Awards 1999}}</ref> |-⁣ |rowspan="2"|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣ |{{Won}}⁣ |-⁣ |rowspan="2"|৪৫ সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০০০ |rowspan="2"| ''শ্বুল''⁣ |{{Won}}⁣ |rowspan="2"|<ref>{{cite news |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368698.cms |title=The 45th Filmfare Awards 2000 Winners |publisher=[[Times Internet|Indian Times]] |access-date=28 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070515210654/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368698.cms |archive-date=15 May 2007 |agency=[[The Times Group]] |archivedate=8 July 2012 |archiveurl=https://archive.ph/20120708193756/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368698.cms |deadurl=yes }}</ref> |-⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{Nominated}}⁣ |-⁣ |৪৭সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০০২ |''অক্স''⁣ |rowspan="2"|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/2002/1/|title=47th Filmfare Awards winner|website=[[IMDb]]|access-date=29 June 2020}}</ref> |-⁣ |৪৮সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০০৩ |''ৰোড''⁣ |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/2003/1/|title=48th Filmfare Awards winner|website=[[IMDb]]|access-date=29 June 2020}}</ref> |-⁣ |৪৯সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা,২০০৪ |''এলঅচি: কাৰ্গিল''⁣ |rowspan="2"|শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/2004/1/|title=49th Filmfare Awards winner|website=[[IMDb]]|access-date=29 June 2020}}</ref> |-⁣ |৫৬সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০১১ |''ৰাজনীতি''⁣ |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite news|title=Filmfare awards a month ahead of schedule|newspaper=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/mumbai/28378149_1_filmfare-tarun-rai-gsm-mobile-users|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104110914/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/mumbai/28378149_1_filmfare-tarun-rai-gsm-mobile-users|url-status=dead|archive-date=4 November 2012|date=14 January 2011|access-date=2011-01-14|archivedate=2012-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104110914/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/mumbai/28378149_1_filmfare-tarun-rai-gsm-mobile-users|deadurl=yes}}</ref> |-⁣ |৫৮ সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০১৩ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|title=58th Idea Filmfare Awards nominations are here!|url=http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|publisher=[[Filmfare Awards]]|date=13 January 2013|access-date=13 January 2013}}</ref> |-⁣ |rowspan="2"|৬২সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০১৭ |''আলিগড়'' |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ) |{{Won}}⁣ {{ref|noteA|[ক]}} |rowspan="2"|<ref>{{cite web|url=http://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2017/winners|title=Filmfare Award 2017 Winners - List of Filmfare Award Winners}}</ref> |-⁣ |''তাণ্ডৱ⁣''⁣ |চুটি ছবিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |{{Won}}⁣ |} ===ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবি/ছিৰিজৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- | rowspan="3"|ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০২০ | ''ভোঁছলে'' |ৱেব মৌলিক ছবিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Nom}} |⁣ rowspan="3"|<ref>{{Cite web|title=Filmfare OTT Awards 2020: Big Night For Paatal Lok And The Family Man. Complete List Of Winners|url=https://www.ndtv.com/entertainment/filmfare-ott-awards-2020-paatal-lok-off-to-a-great-start-list-of-winners-2340941|access-date=2020-12-20|website=NDTV.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Winners of the Flyx Filmfare OTT Awards|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-flyx-filmfare-ott-awards-45407.html|access-date=2020-12-20|website=filmfare.com|language=en}}</ref> |- | rowspan="2"|''দ্য ফেমিলি মেন''⁣ | ড্ৰামা ধাৰাবাহিকত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Nom}} |- | ড্ৰামা ধাৰাবাহিকত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣ | {{Won}}⁣ |- | rowspan="3"|ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা,২০২১ | ''ৰায় (চিৰিজ)''⁣ | ৱেব মৌলিক ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Nom}} |⁣ rowspan="3"|<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/filmfare-ott-awards-2021-pratik-gandhi-starrer-scam-1992-walks-away-with-maximum-wins/articleshow/88186581.cms|title=Filmfare OTT Awards 2021: Pratik Gandhi starrer 'Scam 1992' walks away with maximum wins|date=2021-12-09|access-date=2021-12-10|website=The Times of India}}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan="2"|''দ্য ফেমিলি মেন''⁣ | ড্ৰামা ধাৰাবাহিকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Nom}} |- | ড্ৰামা ধাৰাবাহিকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচক)⁣ | {{Won}}⁣ |- |rowspan="2" |ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা,২০২৩ |''ছিৰ্ফ এক বন্দা কাফী হ্যেয়''⁣ | ৱেব মৌলিক ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Won}} |rowspan="2"|<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/filmfare-ott-awards-2023-alia-bhatt-manoj-bajpayee-win-big-jubilee-sweeps-top-prizes-complete-list-of-winners-4609001|title=Filmfare OTT Awards 2023: Alia Bhatt, Manoj Bajpayee Win Big, Jubilee Sweeps Top Prizes. Complete List Of Winners|date=2023-11-27|access-date=2023-11-27|website=NDTV}}</ref> |- |''গুলমোহৰ (২০২৩)'' | ৱেব মৌলিক ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{nom}}⁣ |- |} === আইফা বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- | ২০০১ | ''ফিজা''⁣ | rowspan="3"|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় | {{Nom}}⁣ |⁣ <ref>{{cite news |url=http://server1.msn.co.in/iifa/nominee/index.html |title=2nd IIFA Awards 2001 Nominations |work=[[MSN]] |access-date=3 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010826062906/http://server1.msn.co.in/iifa/nominee/index.html |archive-date=26 August 2001 |agency=[[Microsoft]] |archivedate=26 August 2001 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010826062906/http://server1.msn.co.in/iifa/nominee/index.html |deadurl=yes }}</ref> |- |২০০২ |''অক্স'' |{{Nom}} |<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000361/2002|title=Awards of the International Indian Film Academy|website=imdb.com|access-date=2019-10-04}}</ref> |- |rowspan="2"|২০১১ |rowspan="2"|''ৰাজনীতি'' |{{Nom}} |rowspan="2"|<ref>{{Cite web|url=http://iifa.com/toronto2011/nominations.html#nominations |title=The 12th IIFA Awards (2011) Nominees and Winners |accessdate=2012-01-28 |work=iifa.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120114155916/http://www.iifa.com/toronto2011/nominations.html |archivedate=2012-01-14 }}</ref> |- |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা |{{Nom}} |- |২০১৩ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ'' |rowspan="2"|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{Nom}} |<ref>{{cite news |title=IIFA 2013: The complete list of nominations |url=https://www.news18.com/news/india/iifa-2013-the-complete-list-of-nominations-621724.html |accessdate=22 October 2019 |work=News18}}</ref> |- |২০২২ |''ভোঁছলে'' |{{nom}} |<ref>{{Cite news |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/iifa-2022-nominations-shershaah-takes-lead-12-nominations-ludo-83-emerge-strong-contenders-check-complete-list/|title=IIFA 2022 Nominations: Shershaah takes the lead with 12 Nominations, Ludo and 83 emerge as strong contenders; check out the complete list|date=1 April 2022}}</ref> |} === ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা ⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |-⁣ |৪৬শ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ১৯৯৯ |''সত্যা''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Won}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/focus/fojul99/fo1907992d.html|title=46th National Film Awards (PIB - Feature films)|publisher=Press Information Bureau (PIB), India|access-date=12 March 2012|archive-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819080140/http://pib.nic.in/focus/fojul99/fo1907992d.html|url-status=live}}</ref> |-⁣ |৫১সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০০৪⁣ |''পিঞ্জৰ''⁣ |বিচাৰকৰ বিশেষ বঁটা⁣ |{{Won}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=3123|title=51st National film Awards (Feature Films)|publisher=Press Information Bureau (PIB), India|access-date=15 March 2012|archive-date=12 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612130851/http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=3123|url-status=live}}</ref> |-⁣ |৬৭সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০২১⁣ |''ভোঁছলে''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Won}}⁣ {{ref|noteB|[খ]}} |⁣<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/67th-national-film-awards-kangana-ranaut-sushant-singh-rajput-s-chhichhore-win-101616411773402.html|title=67th National Film Awards: Manoj Bajpayee, Sushant Singh Rajput's Chhichhore win. See complete list of winners here|date=22 March 2021|website=Hindustan Times}}</ref> |} ===প্ৰডিউছাৰছ্ গিল্ড চলচ্চিত্ৰ বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- |২০১১ |''ৰাজনীতি''⁣ |ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nom}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001173/2011/1?ref_=m_ttawd_ev_1|title=Producers Guild Film Awards 2011|website=[[IMDb]]}}</ref> |-⁣⁣ |২০১৩ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣ |শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nom}}⁣ | |- |২০১৬ |''টেৱৰ''⁣ |ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nom}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001173/2016/1/|title=Producers Guild Film Awards 2016|website=[[IMDb]]}}</ref> |} ===স্ক্ৰীণ বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|Reference(s)}}⁣ |-⁣ |১৯৯৯ |''সত্যা''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা |{{Won}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=http://www.awardsandshows.com/features/star-screen-awards-1999-126.html|title=Screen Awards 1999}}</ref> |-⁣⁣ |২০০২ |''অক্স''⁣ |rowspan="2"|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |{{Won}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=http://www.awardsandshows.com/features/star-screen-awards-2002-129.html|title=Screen Awards 1999}}</ref> |-⁣ |২০০৩ |''ৰোড''⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0002905/2003/1/|title=Screen Awards 2003|website=IMDb}}</ref> |- |২০০৪ |''পিঞ্জৰ''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0002905/2004/1/|title=Screen Awards 2004|website=IMDb}}</ref> |- |২০১৩ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/nominations-for-the-19th-annual-colors-screen-awards/1053912/0 |title=Nominations for the 19th Annual Colors Screen Awards |website=The Indian Express |date=4 January 2013 |access-date=1 August 2021}}</ref> |-⁣ |২০১৭ |''আলিগড়''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0002905/2017/1/|title=Screen Awards 2017|website=IMDb}}</ref> |} ===জী চিনে বঁটা=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! কৰ্ম⁣ ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|Reference(s)}}⁣ |- |১৯৯৯ |''সত্যা''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Won}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0000415/1999/1/|title=Zee Cine Awards 1999|website=IMDb}}</ref> |-⁣⁣ |২০০২ |''অক্স''⁣ |ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |{{Won}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0000415/2002/1/|title=Zee Cine Awards 2002|website=IMDb}}</ref> |-⁣⁣ |২০১৭ |''আলিগড়''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0000415/2017/1/|title=Zee Cine Awards 2017|website=IMDb}}</ref> |} ==অন্যান্য বঁটা== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! বঁটা ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- |২০২০ |rowspan="2"| এছিয়ান একাডেমি ক্ৰিয়েটিভ বঁটা |rowspan="2" |শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |rowspan="2"|''দ্য ফেমিলী মেন'' |{{nom}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0006104/2020/1?ref_=m_ttawd_ev_1|title=Asian Academy Creative Awards 2020|website=IMDb}}</ref> |- |২০২১ |{{nom}} | |- |২০১৬ |rowspan="6"|মেলবৰ্ণৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ |rowspan="3" |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''আলিগড়'' |{{nom}} | |- |২০১৮ |''গলি গুলেয়া'' |{{nom}} | |- |২০১৯ |''ভোছঁলে'' |{{nom}} | |- |২০২১ |ছিৰিজত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''দ্য ফেমিলী মেন'' |{{won}} | |- |rowspan="2"|২০২৩ |rowspan="2"|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''জোৰাম'' |{{nom}} | |- |''গুলমোহৰ'' |{{nom}} | |- |২০১৭ |rowspan="4"|FOI অনলাইন বঁটা |rowspan="2"|শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''আলিগড়'' |{{nom}} | |- |২০১৯ |''গলি গলেয়া'' |{{nom}} | |- |২০২০ |বহুতাৰকাযুক্ত কলা-কুশলীৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰদৰ্শন |''সোণচিৰিয়া'' |{{won}} | |- |২০২১ |শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''ভোঁছলে'' |{{won}} | |- |২০১৬ |জাগৰণ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ |''আলিগড়'' |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{won}}{{ref|noteC|[গ]}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0004929/2016/1?ref_=m_ttawd_ev_4|title=Jagran Film Festival 2016|website=[[IMDb]]}}</ref> |- |২০১৮ |নিয় ইয়ৰ্ক ভাৰতীয়-আমেৰিকীয় কলা সংস্থা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ |''গলি গুলেয়া'' |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001168/2018/1?ref_=m_ttawd_ev_10|title=New York Indo-American Arts Council Film Festival 2018|website=IMDb}}</ref> |- |২০১১ |rowspan="4"|ষ্টাৰডাষ্ট বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী চৰিত্ৰ |''ৰাজনীতি'' |{{nom}} | |- |২০১৩ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ'' |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001934/2013/1?ref_=m_ttawd_ev_11|title=Stardust Awards 2013|website=IMDb}}</ref> |- |২০১৬ |ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |''টেৱৰ'' |{{nom}} | |- |২০১৭ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |'' আলিগড়'' |{{nom}} | |- |} ==টোকা== :{{note|noteA}}ক)''উড়তা পঞ্জাব''ৰ অভিনেতা [[:en:Shahid_Kapoor|শ্বাহীদ কাপুৰ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে :{{note|noteB}}খ)''অসুৰা'' (২০১৯)ৰ অভিনেতা [[ধনুষ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে :{{note|noteC}}গ)''সৰবজিৎ''ৰ অভিনেতা [[:en:Randeep_Hooda|ৰণদীপ হুদা]]ৰ সৈতে যূটীয়াভাৱে == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা- বিশেষ জুৰী বঁটা (পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবি) বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তেলেগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] jzma4d4312euq35mwur2krbngsxd3hd 0 101635 622218 516440 2026-08-01T03:53:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622218 wikitext text/x-wiki [[File:Pedicure 1.jpg|thumb| পেডিকিউৰ কৰা অৱস্থাত]] [[File:Pédicure ambulante à Bamako.jpg|thumb|বামাকোৰ পথৰ দাঁতিৰ পেডিকিউৰ]] '''পেডিকিউৰ''' ({{lang-en|pedicure}}) হৈছে ভৰি আৰু ভৰিৰ নখৰ প্ৰসাধন চিকিৎসা, যিটো [[মেনিকিউৰ]]ৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। পেডিকিউৰৰ সময়ত ৰুক্ষ শিল (প্ৰায়ে পিউমিচ ষ্টোন) ব্যৱহাৰ কৰি ভৰিৰ তলৰ পৰা মৃত ছালৰ কোষবোৰ ঘঁহি লোৱা হয়। প্ৰায়ে আঁঠুলৈকে ছালৰ যত্ন লোৱা হয়, য’ত গ্ৰেনুলাৰ এক্সফোলিয়েচন, মইশ্ব’ৰাইজিং, আৰু মালিচ আদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। পেডিকিউৰ শব্দটো লেটিন শব্দ পেডিছ, যাৰ অৰ্থ "ভৰিৰ", আৰু কুৰা, যাৰ অৰ্থ "যত্ন"ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে।<ref>{{cite web | url=https://www.vocabulary.com/dictionary/pedicure | title=Pedicure - Definition, Meaning & Synonyms }}</ref> ==ইতিহাস== ৪ হাজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি মানুহে নখৰ পেডিকিউৰিং কৰি আহিছে। দক্ষিণ বেবিলনত সম্ভ্ৰান্ত লোকসকলে নিজৰ মেনিকিউৰ আৰু পেডিকিউৰ কৰিবলৈ কঠিন সোণৰ সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। নেইলপলিছৰ ব্যৱহাৰ তাৰ আগৰ পৰাই আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ চনত চীনৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা নখৰ ৰঙে মানুহৰ সামাজিক মৰ্যাদাৰ ইংগিত দিছিল বুলি মিং বংশৰ এখন পাণ্ডুলিপিত উল্লেখ আছে; ৰজাৰ নখবোৰ ক’লা আৰু ৰঙা ৰং কৰা হৈছিল। প্ৰাচীন মিচৰীয়াসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৩০০ চনলৈকে মেনিকিউৰিং কৰি আহিছে।<ref name="প">{{cite web | url=https://curriedayspa.com/history-of-pedicures/ | title=history of pedicure | accessdate=28 January 2024}}</ref> ফাৰাওৰ সমাধিৰ প্ৰাপ্ত খোদিত কৰা শিল্পত আদিম মেনিকিউৰ আৰু পেডিকিউৰৰ চিত্ৰ পোৱা গৈছিল আৰু মিচৰীয়াসকলে ভৰি আৰু ভৰিৰ প্ৰতি বিশেষ গুৰুত্ব দিয়াৰ বাবে জনাজাত আছিল।<ref name="প"/> মিচৰীয়াসকলেও নিজৰ নখত ৰং কৰিছিল, উচ্চতম সামাজিক শ্ৰেণীক দেখুৱাবলৈ ৰঙা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। কোৱা হয় যে ক্লিওপেট্ৰাৰ নখবোৰত গভীৰ ৰঙা ৰং কৰা হৈছিল,<ref name="ক">{{cite web | url=https://tittac.com/en/pedicure-and-its-history | title=পেডিকিউৰ | accessdate=28 January 2024 | archivedate=28 January 2024 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20240128172318/https://tittac.com/en/pedicure-and-its-history | deadurl=yes }}</ref> আনহাতে ৰাণী নেফাৰ্টিটিয়ে ৰুবি শ্বেডৰ ৰং কৰা হৈছিল। প্ৰাচীন মিচৰ আৰু ৰোমত সামৰিক সেনাপতিসকলেও যুদ্ধলৈ যোৱাৰ আগতে ওঁঠৰ লগত মিলাকৈ নখ ৰং কৰিছিল। ==আমেৰিকাত পেডিকিউৰ== সাধাৰণতে আমেৰিকাত পেডিকিউৰত প্ৰায় ৪৫ মিনিটৰ পৰা এঘণ্টা সময় লাগে। আমেৰিকাৰ শ্ৰম বিভাগৰ মতে, মেনিকিউৰ আৰু পেডিকিউৰ বিশেষজ্ঞসকলে ২০১৫ চনত গড় আয় প্ৰায় ২০,৮২০ ডলাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.bls.gov/ooh/personal-care-and-service/manicurists-and-pedicurists.htm|title=Manicurists and Pedicurists : Occupational Outlook Handbook: : U.S. Bureau of Labor Statistics|website=www.bls.gov|access-date=2016-08-12}}</ref><ref>{{cite news |title=Faux ongles |url=https://pressonnails.fr |access-date=12 August 2023}}</ref> বেছিভাগ পেছাদাৰীয়ে ঘণ্টাৰ মজুৰি বা দৰমহা লাভ কৰে যিটো গ্ৰাহকৰ টিপছৰ জৰিয়তে বৃদ্ধি কৰিব পাৰি। স্বতন্ত্ৰ নখ কাৰিকৰী বিদ্যাবিদসকলে জীৱিকা উপাৰ্জনৰ বাবে পুনৰাবৃত্তিমূলক আৰু ধাৰাবাহিক ব্যৱসায়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। আটাইতকৈ সফল স্বতন্ত্ৰ মেনিকিউৰ কাৰিকৰী বিদ্যাবিদসকলে বছৰি ৫০,০০০ ডলাৰৰ ওপৰত দৰমহা লাভ কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.skilledtradeschools.com/nail-technician-school/|title=Nail Technician School Programs|website=Skilled Trade School|access-date=2016-08-11|archivedate=2016-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160320191503/http://www.skilledtradeschools.com/nail-technician-school/|deadurl=yes}}</ref> নখৰ কাৰিকৰী বিদ্যাবিদসকলে অধিক কাৰিকৰী নখৰ চিকিৎসা, যেনে ফৰাচী পেডিকিউৰ আৰু ভাস্কৰ্য্য নিৰ্মাণ কৰি প্ৰতি ঘণ্টাত ১০০ ডলাৰ পৰ্যন্ত উপাৰ্জন কৰিব পাৰে যদিও এই চিকিৎসা ভৰিৰ বাবে জনপ্ৰিয় নহয়। এটা ষ্টেণ্ডাৰ্ড পেডিকিউৰ চিকিৎসাৰ দাম সাধাৰণতে প্ৰায় ৪০ ডলাৰ। ​ ==সঁজুলি== [[File:Pedicure NYC.jpg|thumb|right|পেডিকিউৰ]] পেডিকিউৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিবোৰ হ’ল:- * এচিটন * কপাহ * কিউটিকেল ক্ৰীম * কিউটিকেল পুছাৰ বা কিউটিকেল নিপাৰ * ভৰি ধোৱা * লোচন * নখ বাফাৰ * নখৰ ফাইল * নেইল পলিচ * কমলা ৰঙৰ কাঠৰ লাঠি * ভৰিৰ নখ ক্লিপাৰ * ট' স্পেচাৰ * টাৱেল * পেডিকিউৰ স্পা * পিউমিচ ষ্টোন (ভৰিৰ তলুৱাৰ পৰা মৰা ছাল আঁতৰাই পেলায়) * কাগজৰ টাৱেল (ভৰিৰ আঙুলিৰ মাজত গুটিয়াই পৃথক কৰিবলৈ) নখৰ প্ৰসাধন সামগ্ৰী:- * বেচ কোট * কিউটিকেল ক্ৰীম * ছালৰ তেল * কিউটিকেল ৰিমুভাৰ * শুকান নেইলপলিচ * লিকুইড নেইল পলিচ * নখৰ ব্লিচ * নখ কণ্ডিচনাৰ * নখ শুকুৱাই লোৱা যন্ত্ৰ * নেইলপলিচ ৰিমুভাৰ * নেইল পলিচ থিনাৰ ==প্ৰকাৰ== কেইবাপ্ৰকাৰৰো পেডিকিউৰ পদ্ধতি আছে৷ সেইবোৰ হ’ল:- * নিয়মীয়া পেডিকিউৰ: ভৰি তিয়াই লোৱা, পিউমিচ ষ্টোন বা ভৰিৰ ফাইলেৰে ভৰি স্ক্ৰাব কৰা, নখ কটা, নখৰ আকৃতি দিয়া, ভৰি আৰু পোৱালিৰ মালিচ, মইশ্ব’ৰাইজাৰ আৰু নখ পলিচ কৰা আদি সহজ চিকিৎসা। * চাংহাই পেডিকিউৰ: চীনা চিকিৎসাৰ পৰা আহৰণ কৰা এক পৰম্পৰাগত ভৰিৰ ঔষধ য’ত ভৰি গৰম পানীত তিয়াই স্কেলপেল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * স্পা পেডিকিউৰ: নিয়মীয়া পেডিকিউৰ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু সাধাৰণতে তলত দিয়া এটা যোগ কৰা হয়- পেৰাফিন ডিপ, মাস্ক, বোকা বা সাগৰীয় শাক-পাচলিৰ চিকিৎসা। * শুকান বা পানীবিহীন পেডিকিউৰ: সাধাৰণতে নখৰ আকৃতি দিয়া, কুটিল পৰিষ্কাৰ কৰা, কেলাছ মসৃণ কৰা, মালিচৰ সৈতে মইশ্ব'ৰাইজাৰ, নখ পলিচ বা বাফিং কৰা, কিন্তু নিশ্চিতভাৱে ভৰি পানীত তিয়াই নোলোৱাকৈ পেডিকিউৰ। প্ৰায়ে কেলাছ মসৃণ কৰা, নখৰ আকৃতি দিয়া, আৰু কুটিল পৰিষ্কাৰ কৰা এই সকলোবোৰ ইলেক্ট্ৰিক ফাইলৰ সহায়ত কৰা হয়। * পেৰাফিন পেডিকিউৰ: এনে এক চিকিৎসা য’ত নিয়মীয়া পেডিকিউৰ কৰা হয় যদিও পেৰাফিন মমৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ভৰি দুখন পেৰাফিন মমৰ তৰপেৰে ঢাকি ভৰি আৰ্দ্ৰ কৰি ৰখা হয়। * ষ্টোন পেডিকিউৰ: মূলতঃ ভৰিৰ মালিচ, য’ত ভৰি আৰু ভৰিৰ মালিচৰ বাবে গৰম পাথৰৰ সহায়ত ঘঁহি লোৱা বিভিন্ন আৱশ্যকীয় তেল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * ফৰাচী পেডিকিউৰ: নিয়মীয়া পেডিকিউৰ য’ত নখৰ টিপত বগা পলিচ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু গুৰিৰ ওপৰত নিৰ্মল গোলাপী ৰং থাকে। *মিনি পেডিকিউৰ: ইয়াত মূলতঃ ভৰিৰ আঙুলিত দ্ৰুতভাৱে তিয়াই লোৱা, নখৰ আকৃতি দিয়া আৰু পলিচ কৰা হয়, কিন্তু ইয়াত মালিচ বা একমাত্ৰ যত্ন অন্তৰ্ভুক্ত নহয়। সাধাৰণতে ভালদৰে ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা ভৰিৰ বাবে নিয়মীয়া পেডিকিউৰৰ মাজত এপইণ্টমেণ্টৰ বাবে এইটো ডিজাইন কৰা হৈছে। *এথলেটিক পেডিকিউৰ: দুয়োটা লিংগৰ বাবে নিয়মীয়া পেডিকিউৰৰ দৰেই। ইয়াত হয় স্পষ্ট পলিচ বা ভৰিৰ নখ বাফিং অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা সুগন্ধি পদাৰ্থবোৰ অধিক শীতল হয়, যেনে পদিনা, টিয়ঁহ বা ইউকেলিপ্টাছ। *চকলেট পেডিকিউৰ: পেডিকিউৰ য'ত চকলেট ফুট ছ'ক, চকলেট ফুট মাস্ক বা চকলেট মইশ্ব'ৰাইজিং লোচন থাকিব পাৰে। *আইচক্ৰীম পেডিকিউৰ: এনে পেডিকিউৰ য'ত আইচক্ৰীমৰ স্কুপৰ দৰে দেখা "বাথ বল" বাছি লোৱা হয়। ভিজাই লোৱাৰ পিছত ফুট স্ক্ৰাব (সাধাৰণতে ভেনিলা, চকলেট বা ষ্ট্ৰবেৰী) দি তাৰ ওপৰত হুইপড মইশ্ব’ৰাইজিং লোচন দিব লাগে। ৰঙা নেইল পলিছে আইচক্ৰীমৰ "চেৰী"ৰ দৰে হয়৷ *মাৰ্গাৰিটা পেডিকিউৰ: নিয়মীয়া পেডিকিউৰ য’ত নিমখৰ স্ক্ৰাব, সতেজ চূণৰ পানীৰ সৈতে তিয়াই লোৱা, চূণ ভিত্তিক মালিচ তেল, আৰু মইশ্ব’ৰাইজাৰ আদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। *চেম্পিয়ন বা ৱাইন পেডিকিউৰ: এইটো এটা নিয়মীয়া পেডিকিউৰ৷ সাধাৰণতে আঙুৰৰ বীজৰ স্ক্ৰাব, আঙুৰৰ মাস্কৰ খোলা আৰু আঙুৰৰ গুটিৰ তেল বা মইশ্ব'ৰাইজিং মালিচৰ সৈতে শেষ কৰা হয়। ==সংকট== অনুচিত বা অস্বাস্থ্যকৰ পেডিকিউৰ কৰিলে সংক্ৰমণৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাব পাৰে। প্ৰথমতে, কিছুমান পেডিকিউৰ প্ৰথা অত্যধিক আক্ৰমণাত্মকভাৱে কৰিলে ছালৰ ক্ষতি হ’ব পাৰে আৰু তেনেকৈয়ে সংক্ৰমণৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ভৰিৰ তলুৱাত থকা কেলাছবোৰ শ্বেভ কৰিবলৈ পিউমিচ ষ্টোন ব্যৱহাৰ কৰিলে ঘৰ্ষণ হ’ব পাৰে আৰু কুটিল নিপাৰে ভুলবশতঃ কুটিলৰ অত্যধিক অংশ আঁতৰাই পেলাব পাৰে। দ্বিতীয়তে, যন্ত্ৰ বা ভৰিৰ গা ধোৱা ঠাইত সঠিকভাৱে বীজাণুমুক্ত নহ’বও পাৰে, যাৰ ফলত ইতিমধ্যে দুৰ্বল ছালত ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণু প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। মাইকোবেক্টেৰিয়াম ফৰ্টুইটামে ভৰিৰ স্পাত সংক্ৰমণৰ সৃষ্টি কৰে বুলি জনা যায়।<ref>{{Cite web |last=United States Environmental Protection Agency |first= |date=2015-10-07 |title=Preventing Pedicure Foot Spa Infections |url=https://www.epa.gov/safepestcontrol/preventing-pedicure-foot-spa-infections |archive-url=https://web.archive.org/web/20230807143624/https://www.epa.gov/safepestcontrol/preventing-pedicure-foot-spa-infections |archive-date=2023-08-07 |access-date=2023-08-13 |website=www.epa.gov |language=en}}</ref> বিশেষকৈ তেজৰ সোঁত, সংবেদন, ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বা ভৰিৰ আৰোগ্য হোৱা, যেনে ডায়েবেটিছ আদিৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলোৱা চিকিৎসাজনিত অৱস্থা থকা লোকৰ বাবে এই বিপদসমূহ অধিক। চিডিচিৰ দৰে প্ৰধান স্বাস্থ্য সংস্থাই ডায়েবেটিছ ৰোগীক ভৰি তিয়াই নিদিবলৈ বা কেলাছ আঁতৰাই নিদিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে আৰু প্ৰায়ে প'ডিয়াট্ৰিষ্টক ভৰিৰ নখ কাটিবলৈ দিয়ে, যিবোৰ বহুতো পেডিকিউৰৰ কিছুমান মূল অংশ।<ref>{{Cite web |date=2023-04-11 |title=Diabetes and Your Feet |url=https://www.cdc.gov/diabetes/library/features/healthy-feet.html |access-date=2023-08-21 |website=Centers for Disease Control and Prevention |language=en-us}}</ref> ভৰি পৰিষ্কাৰ বা তিয়াই থ’বলৈ ব্যৱহাৰ কৰা দ্ৰৱ আৰু ৰাসায়নিক পদাৰ্থইও ছালৰ বিষৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। অনুচিতভাৱে ট্ৰিমিং কৰাৰ ফলত ভৰিৰ নখ ভিতৰতে গজি উঠাৰ আশংকা থাকিব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/03/24/pedicure-health-risks_n_4992820.html|title=How Your Pedicure Could Be Hurting Your Health|last1=Writer|first1=Rebecca Adams Voices Staff|last2=Post|first2=The Huffington|date=2014-03-24|website=The Huffington Post|access-date=2016-08-12}}</ref> ===লগতে চাওক=== *[[থানাকা]] * [[ফেচিয়েল]] * [[ফেচিয়েল মাস্ক]] * [[লিপষ্টিক]] * [[মেনিকিউৰ]] * [[বৰাক (প্ৰসাধন সামগ্ৰী)]] ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সৌন্দৰ্যতত্ব]] fqkz0bmcfk8ylqr9ivcgqbn62shl5mv 0 103025 622227 595192 2026-08-01T04:15:15Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622227 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder||| | image = | name = প্ৰভা ঠাকুৰ | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1951|09|10}} | birth_place = ভুজ, [[গুজৰাট]] | residence = [[জয়পুৰ]] | death_date = | death_place = | constituency = [[ৰাজস্থান]] | office = ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ | term = ১০ এপ্ৰিল ২০০২—৯ এপ্ৰিল ২০০৮<br/> ১০ এপ্ৰিল ২০০৮—৯ এপ্ৰিল ২০১৪ | party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] | religion = | parents = দেৱী সিং জী বাৰ্হাথ (পিতৃ) | spouse = ৰাজেন ঠাকুৰ | children = ২ জন পুত্ৰ আৰু এগৰাকী কন্যা | website = | footnotes = | date = ২৫ ফেব্ৰুৱাৰী | year = ২০০৬ | source = http://164.100.24.208/ls/lsmember/biodata.asp?mpsno=124 | education = {{hlist|বি.এ.|এম.এ.|পিএইস.ডি.}} | office1 = লোকসভাৰ সাংসদ | term1 = ১৯৯৮—১৯৯৯ | predecessor1 = ৰাছা সি ৰাৱট | successor1 = ৰাছা সি ৰাৱট | constituency1 = আজমেৰ লোক সভা সমষ্টি | alma_mater = উদয়পুৰ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ., পিএইস.ডি.) | occupation = {{hlist|[[কবি]]|[[লেখক]]|সমাজ কৰ্মী|ৰাজনীতিবিদ}} }} '''প্ৰভা ঠাকুৰ''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Prabha Thakur; জন্ম: ১০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫১) এগৰাকী ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছী]] নেতা, [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] কবি আৰু সমাজকৰ্মী।<ref>{{Cite web|url = http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=1896|title = Detailed Profile: Dr. Prabha Thakur|access-date = 8 August 2015|website = India.gov Archive}}</ref> ২০০৪ চনৰপৰা ২০১৪ চনলৈকে [[ৰাজস্থান|ৰাজস্থানৰ]] পৰা একেৰাহে দুটা কাৰ্যকালৰ বাবে ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ হোৱাৰ লগতে ১৯৯৮-৯৯ চনত আজমেৰৰপৰা নিৰ্বাচিত হৈ লোকসভাৰ সাংসদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ঠাকুৰ সৰ্বভাৰতীয় মহিলা কংগ্ৰেছৰ সভাপতিও আছিল।<ref>{{Cite news|url = http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=nfh&AN=2W6850417093&site=ehost-live|title = Congress Downplays Division at Women Workers' Srinagar Rally|last = Ashiq|first = Peerzada|date = 12 May 2010|work = Hindustan Times|access-date = 8 August 2015}}</ref> প্ৰভা ঠাকুৰে কেইখনমান হিন্দী আৰু ৰাজস্থানী চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰযোজনা, পৰিচালনা কৰাৰ লগতে কণ্ঠশিল্পী হিচাপেও কাম কৰিছে।<ref name=":1">{{Cite web |title=Prabha Thakur |url=https://rajkamalprakashan.com/author/prabha-thakur |access-date=2023-05-02 |website=rajkamalprakashan.com |archivedate=2023-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502115232/https://rajkamalprakashan.com/author/prabha-thakur |deadurl=yes }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯৫১ চনৰ ১০ ছেপ্টেম্বৰত আজমেৰৰ কিশনগড়ৰ ছোটা উদয়পুৰ নামৰ এখন গাঁৱত প্ৰভা ঠাকুৰৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ দেৱী সিং বাৰ্হাথ এজন ৰাজস্থানৰ প্ৰশাসনিক বিষয়া আছিল আৰু মাতৃৰ নাম আছিল সুশিলা দেৱী।<ref>{{Cite book |last=Sabha |first=India Parliament Rajya |url=https://books.google.com/books?id=VtpFJucR0foC |title=Rajya Sabha Members: Biographical Sketches, 1952-2003 |date=2003 |publisher=Rajya Sabha Secretariat |language=en}}</ref> ==কৰ্ম জীৱন== প্ৰভা ঠাকুৰ ১৯৯৮-৯৯ চনলৈ ৰাজস্থানৰ আজমেৰ সমষ্টিৰপৰা দ্বাদশ লোকসভাৰ সদস্য আছিল। তেওঁ ২০০৯ চনত বংগ ৰাজ্যৰ বাওঁ মঞ্চৰ শাসনক মুকলিকৈ সমালোচনা কৰি বিগত ৩৩ বছৰৰ শাসনকালত মহিলাৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধ বৃদ্ধি পাইছে বুলি কৈছিল।<ref name=":0">{{Cite news|url = http://www.rediff.com/money/report/bengal-among-worst-nrega-performers-pranab/20091231.htm|title = Bengal Among Worst NREGA Performers: Pranab|date = 31 December 2009|work = Rediff Business|access-date = 9 August 2015}}</ref> ২০১৪ চনত তেওঁ ৩৩% মহিলা সংৰক্ষণ বিধেয়কৰ বাবে ''আম সভা''ক সমৰ্থন কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url = http://twocircles.net/2014feb12/women_organizations_gather_jantar_mantar_demand_33_reservation.html#.VcatfUCUzGc|title = Women Organizations Gather at Jantar Mantar to Demand 33% Reservation|last = Danish|first = Saiyed|date = 12 February 2014|work = Two Circles|access-date = 8 August 2015}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁ বিশ্বাস কৰে এই বিধেয়কখনে “ভাৰতীয় মহিলাসকলক সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে সবলীকৰণত সহায় কৰিব”।<ref>{{Cite news|url = http://www.dnaindia.com/india/report-now-mahila-congress-wants-one-third-reservation-in-government-jobs-1362486|title = Now Mahila Congress Wants One-Third Reservation in Government Jobs|date = 23 March 2010|work = DNA India|access-date = 9 August 2015}}</ref> ঠাকুৰে অন্যান্য মহিলা বিষয়ত মাত মাতি ভাৰতত ধৰ্ষণ বিৰোধী কঠোৰ ব্যৱস্থাৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{Cite news|url = http://indiatoday.intoday.in/story/gudiya-rape-case-bjp-congress-moot-tougher-action/1/267083.html|title = Gudiya Rape Case: BJP, Congress Moot Tougher Action|date = 22 April 2013|work = India Today|access-date = 8 August 2015}}</ref> ঠাকুৰ 'সন্মান হত্যা'ৰ বিৰুদ্ধে আইন প্ৰণয়নৰ সমৰ্থক আছিল।<ref>{{Cite news|url = http://www.telegraphindia.com/1111123/jsp/opinion/story_14787214.jsp|archive-url = https://web.archive.org/web/20111127035521/http://www.telegraphindia.com/1111123/jsp/opinion/story_14787214.jsp|url-status = dead|archive-date = 27 November 2011|title = Murders Most Foul|date = 23 November 2011|work = The Telegraph|access-date = 9 August 2015}}</ref> ধৰ্ষণৰ ঘটনাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ সাজ-পোছাক নিয়ম কাৰ্যকৰী কৰাৰ বিষয়ে কৰা মন্তব্যৰ উত্তৰত তেখেতে কয় যে, “প্ৰশ্ন সাজ-পোছাকৰ নহয়, পুৰুষৰ মানসিকতাৰহে। এজনী ছোৱালীয়ে কি পিন্ধিব লাগে বা নালাগে, সেয়া কেৱল ছোৱালীজনীৰ, তাইৰ মাক-দেউতাকৰ আৰু তাইৰ পৰিয়ালৰহে চিন্তাৰ বিষয়। ছোৱালী এজনীয়ে কেনে আচৰণ কৰিব লাগে সেই বিষয়ে আন কোনোৱে একো কোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই বুলি মই ভাবো।”<ref>{{Cite news|url = http://www.ndtv.com/india-news/guwahati-molestation-case-madhya-pradesh-minister-says-women-should-follow-indian-culture-493607|title = Guwahati Molestation Case: Madhya Pradesh Minister Says Women Should Follow Indian Culture|last = Dasgupta|first = Sabyasachi|date = 21 July 2012|work = NDTV|access-date = 8 August 2015}}</ref> ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, যিমানেই মহিলাসকলে ধৰ্ষণকাৰীক "ন্যায়" প্ৰদান কৰা দেখিব, সিমানেই তেওঁলোকে আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ ৰুজু কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি হ'ব।<ref>{{Cite news|url = http://www.newindianexpress.com/nation/article1511095.ece|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304222006/http://www.newindianexpress.com/nation/article1511095.ece|url-status = dead|archive-date = 4 March 2016|title = Anti-Rape Bill Passed in Parliament|date = 21 March 2013|work = The New Indian Express|access-date = 8 August 2015|archivedate = 4 March 2016|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304222006/http://www.newindianexpress.com/nation/article1511095.ece|deadurl = yes}}</ref> ইয়াৰ পূৰ্বেও তেওঁ দিল্লীত মহিলাৰ ওপৰত হোৱা হিংসাত্মক অপৰাধৰ বিৰোদ্ধে মাত মাতিছিল।<ref>{{Cite news|url = http://post.jagran.com/Delhi-not-safe-for-females-of-any-age-say-women-MPs-in-Parliament-1355840247|title = Delhi Not Safe for Females of Any Age, Say Women MPs in Parliament|date = 18 December 2012|work = Jagran Post|access-date = 9 August 2015|archivedate = 4 March 2016|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304064933/http://post.jagran.com/Delhi-not-safe-for-females-of-any-age-say-women-MPs-in-Parliament-1355840247|deadurl = yes}}</ref> প্ৰভাই বৌদ্ধ ধৰ্মৰ জৰিয়তে বিশ্ব শান্তি আৰু সম্প্ৰীতিৰ বাবে কাম কৰি অহা মহা বোধি সমাজৰো সদস্য। এগৰাকী সমাজকৰ্মী আৰু সাংসদ সদস্য হিচাপে তেওঁ মহিলা আৰু শিশুৰ সৈতে জড়িত ক্ষেত্ৰখনৰ উন্নয়নৰ বাবে বিশেষ প্ৰচেষ্টা চলাইছিল।<ref name=":1" /> [[ভাৰতত ক'ভিড-১৯ বৈশ্বিক মহামাৰী|ভাৰতত ক'ভিড-১৯ বৈশ্বিক মহামাৰীৰ]] সময়ত ঠাকুৰে মুখ্যমন্ত্ৰী সাহায্য পুঁজিলৈ ১ লাখ টকা দান কৰিছিল।<ref name=":0" /> ==সাহিত্য আৰু চলচ্চিত্ৰ== প্ৰভা ঠাকুৰ এগৰাকী সুপৰিচিত কবি আৰু তেওঁৰ কবিতা ''সাপ্তাহিক হিন্দুস্তান'', ''ধৰ্মযুগ'', আৰু ''কদম্বনি'' আদি সাহিত্য আলোচনীৰ লগতে ''[[আকাশবাণী|অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’]]'' আৰু [[দূৰদৰ্শন (চেনেল)|দূৰদৰ্শনতো]] নিয়মিতভাৱে প্ৰকাশ পাইছে। তেওঁ বিভিন্ন হিন্দী সাহিত্য সন্মিলন আৰু কবি আলোচনা-চক্ৰত অংশগ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ কেইখনমান হিন্দী আৰু ৰাজস্থানী ছবিৰ প্ৰযোজনা আৰু পৰিচালনা কৰাৰ লগতে গীতৰ কথাকাৰ, সুৰকাৰ আৰু কণ্ঠশিল্পী হিচাপেও কাম কৰিছে।<ref name=":1" /> === চলচ্চিত্ৰ === {| class="wikitable sortable" ! বছৰ ! শিৰোনাম ! পদবী ! টোকা |- | |''গৰা হাত জা'' |প্ৰযোজক |চুটি ছবি |- |১৯৯৭ |''বিনানি হ’ৱ টু এইছি'' |প্ৰযোজক, সংগীত, গীতৰ কথা |ৰাজস্থানী চলচ্চিত্ৰ |- |১৯৯৭ |''জয় মহালক্ষ্মী মা'' |পৰিচালক, সংগীত, গীতৰ কথা, চিত্ৰনাট্য, সংলাপ, কাহিনী |হিন্দী চলচ্চিত্ৰ |- |২০০৬ |''কচ্চী ছড়ক'' |প্ৰযোজক, সংগীত, গীতৰ কথা |বলিউডৰ ছবি |} === নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী === {| class="wikitable sortable" ! বছৰ ! চলচ্চিত্ৰ ! গীত ! ভাষা |- |১৯৮৪ |পাপী পেট কা ছৱাল হেঁই |''মুছা চাটনি পিছেৱে'' |হিন্দী |- |১৯৯৭ |বিনানি হ’ৱ টু এইছি |''প্ৰীতম মানে পাৰ্নো টু'' |ৰাজস্থানী |} === গ্ৰন্থ === প্ৰভা ঠাকুৰে হিন্দী ভাষাত কেইবাখনো কবিতা পুথি প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁ প্ৰকাশ কৰা কবিতা সংকলন কেইখন হৈছে: * ''বাউৰায়া মন'' (কবিতা সংকলন) (১৯৮২) * ''আখাৰ আখাৰ'' (কবিতা সংকলন) (১৯৯০) * ''দেহৰী কা মন'' (কবিতা সংকলন) {{ISBN|978-81-267-2532-8}} (২০১৩) === সম্পাদনা === ১৯৮৫ চনত প্ৰভা ঠাকুৰে ''চেতনা কে স্বৰ'' নামৰ এখন কবিতা কবিতা সংকলন সম্পাদনা কৰিছিল। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:মহিলা ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী]] b1nifmbugno1aj7ttf8wjkmrp1g46ua 0 103337 622293 607292 2026-08-01T08:01:22Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622293 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = বেগুচৰাই <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT guideline. --> | settlement_type = চহৰ | image_skyline = Begusarai Skyline.jpg | caption = | nicknames = ৱেলকাম গেট অৱ মিথিলা (মিথিলাৰ আদৰণি তোৰণ) | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India #Bihar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = বিহাৰত বেগুচৰাইৰ স্থান | latd = 25.42 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 86.13 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ প্ৰশাসনিক বিভাগসমূহ|বিভাগ]] | subdivision_name2 = মিথিলা | subdivision_type3 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name1 = [[বিহাৰ]] | subdivision_name3 = বেগুচৰাই | established_title = <!-- Established --> | governing_body = বেগুচৰাই পৌৰ নিগম | unit_pref = মেট্ৰিক | area_footnotes = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৪১ | population_total = ২৫২,০০৮<ref name="Census"/> | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = [[ভাষা]] | demographics1_title1 = আধিকাৰিক | demographics1_info1 = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=22 January 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = অতিৰিক্ত আধিকাৰিক | demographics1_info2 = [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = আঞ্চলিক | demographics1_info3 = [[মৈথিলী ভাষা|মৈথিলী]] (ভাৰতৰ সংবিধানৰ অষ্টম অনুসূচীৰ অধীনত স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত)<ref name="mha.nic.in">{{Cite web |url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |access-date=14 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead }}</ref> | demographics1_title4 = | demographics1_info4 = | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|আই এছ টি]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = পিনক'ড | postal_code = ৮৫১১০১<ref>{{cite news |title=BEGUSARAI Pin Code - 851101, Begusarai All Post Office Areas PIN Codes, Search BEGUSARAI Post Office Address |url=https://news.abplive.com/pincode/bihar/begusarai/begusarai-pincode-851101.html |access-date=16 July 2022 |work=ABP News}}</ref> | area_code = ০৬২৪৩ | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | registration_plate = বিআৰ-০৯ | blank1_name_sec1 = লিংগ অনুপাত | blank1_info_sec1 = ০.৯১ ♂/♀ | website = {{URL|begusarai.bih.nic.in}} | footnotes = | blank2_name_sec1 = [[লোকসভা]] সমষ্টি | blank2_info_sec1 = বেগুচৰাই | blank3_name_sec1 = বিধানসভা সমষ্টি | blank3_info_sec1 = বেগুচৰাই | leader_title = বিধায়ক | leader_name = কুন্দন কুমাৰ | leader_party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি|বিজেপি]] | leader_name1 = পিংকী দেৱী | leader_title1 = মেয়ৰ | image_alt = Clockwise from top left: Naulakha Temple, Kali Mandir, Barauni Refinery, Begusarai Railway Station | image_caption = ''ওপৰৰ বাওঁফালৰ পৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত:'' নৌলাখা মন্দিৰ, কালি মন্দিৰ, বাৰাউনি শোধনাগাৰ, বেগুচৰাই ৰেলৱে ষ্টেচন | government_type = পৌৰ নিগম }} '''বেগুচৰাই''' ({{lang-en|Begusarai}}) হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[বিহাৰ]] ৰাজ্যৰ উদ্যোগিক আৰু বিত্তীয় ৰাজধানী। বিহাৰৰ ৩৮খন জিলাৰ ভিতৰত অন্যতম বেগুচৰাই জিলাৰ ই প্ৰশাসনিক সদৰ। এই জিলাখন ভাৰতৰ মিথিলা অঞ্চলৰ [[গঙ্গা নদী|গংগা নদীৰ]] উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত। == ব্যুৎপত্তি == দেৱী [[দুৰ্গা|দুৰ্গাৰ]] ভক্ত আৰু চহৰৰ পুৰণি বজাৰ ''চৰাই''ৰ তত্ত্বাৱধায়ক ''বেগু''ৰ নামেৰে ''বেগুচৰাই'' নামকৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.begusaraionline.in/city-guide/about-begusarai|title=How was Begusarai named" www.begusaraionline.in|access-date=19 March 2023|archivedate=19 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230319055355/https://www.begusaraionline.in/city-guide/about-begusarai|deadurl=yes}}</ref> == ভূগোল == === ভূ-প্ৰকৃতি === বেগুচৰাই {{Coord|25.42|N|86.13|E|}} অক্ষাংশত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Begusarai.html|title=Maps, Weather, and Airports for Begusarai, India|website=www.fallingrain.com|access-date=26 December 2019|archivedate=25 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025202919/http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Begusarai.html|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ গড় উচ্চতা ৪১ মিটাৰ (১৩৪ ফুট)। উত্তৰ বিহাৰত অৱস্থিত বেগুচৰাই উত্তৰ-পূবে খগড়িয়া, দক্ষিণ-পূবে মুংগেৰ, পশ্চিমে [[পাটনা]], উত্তৰ-পশ্চিমে সমস্তীপুৰে আগুৰি আছে।<ref>{{cite web|url=http://www.begusarai.bih.nic.in/|title=Welcome to Begusarai!! District|website=www.begusarai.bih.nic.in|access-date=4 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080521022638/http://begusarai.bih.nic.in/|archive-date=21 May 2008|url-status=dead|archivedate=21 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080521022638/http://begusarai.bih.nic.in/|deadurl=yes}}</ref> বেগুচৰাই মধ্য [[গঙ্গা নদী|গংগা]] সমভূমিৰ মাজভাগত অৱস্থিত আৰু সাধাৰণতে দক্ষিণৰ পৰা দক্ষিণ-পূবলৈ ঢালযুক্ত নিম্নভূমি আছে।<ref name=":0">The Subsurface Geology of the Indo-Gangetic plains M.B.R Rao, 1973, no:-3, vol-14, Journal of the Geological Society of India, pp-217-242.</ref> বেগুছৰাই মূলতঃ তিনিটা প্লাৱনভূমিত বিভক্ত: [[গঙ্গা নদী|গংগা]] প্লাৱনভূমি, বুঢ়ী গণ্ডক প্লাৱনভূমি, কাৰেহা-বাগমতী প্লাৱনভূমি। === উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগত === [[File:Kanwar Lake Begusarai by Ziddi Photowala.jpg|thumb|কানৱাৰ হ্ৰদ বেগুচৰাই, [[ভাৰতৰ ৰামচাৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ তালিকা|ৰামছাৰ কনভেনচন ক্ষেত্ৰৰ জলাশয়]]]] ১৯৮৯ চনত বেগুচৰাই জিলাত ৬৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ (২৪.৩ বৰ্গমাইল) আয়তনেৰে কানৱাৰ ঝীল বা কানৱাৰ হ্ৰদ পক্ষী অভয়াৰণ্যৰ বাসস্থান হয়।<ref name=parks>{{cite web|author=Indian Ministry of Forests and Environment|title=Protected areas: Bihar|url=http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|access-date=25 September 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|archive-date=23 August 2011|archivedate=23 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|deadurl=yes}}</ref> == জনগাঁথনি == ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি বেগুচৰাই পৌৰ নিগমৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ২৫১,১৩৬ জন, ইয়াৰে ১৩৩,৯৩১জন পুৰুষ আৰু ১১৭,২০৫জন মহিলা আৰু লিংগ অনুপাত ৮৭৫ জন। পাঁচ বছৰৰ তলৰ লোকৰ সংখ্যা আছিল ৩৭,৯৬৬ জন। সাত বছৰ আৰু তাৰ ওপৰৰ লোকৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৭৯.৩৫%।<ref name="Census">{{cite web|url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |title = Cities having population 1 lakh and above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 |access-date = 16 April 2012}}</ref> === ধৰ্ম === {{Pie chart|value1=৮৯.০০|value2=১০.৫০|value3=০.৫০|label1=হিন্দু ধৰ্ম|label2=ইছলাম|label3=অন্যান্য|color1=darkorange|color2=green|color3=grey|caption=বেগুচৰাই চহৰৰ ধৰ্ম (২০১১)<ref name="Census_Religion"/>}} বেগুচৰাই চহৰত [[হিন্দু ধৰ্ম]] প্ৰধান ধৰ্ম, ইয়াৰ অনুগামী ২২৪,২৮২ (৮৯%)। ইছলাম দ্বিতীয় স্থানত আছে, ২৬,৫৩১জন [[মুছলমান]] (১০.৫৩%)। আন ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত আছে ৩২৫জন খ্ৰীষ্টান (০.১৩%), ১৩৪জন [[শিখ]] (০.০৫%), ৩১জন জৈন (০.০১%), ২৯জন বৌদ্ধ (০.০১%), ১৪জন আন ধৰ্ম (০.০১%), আৰু ৬৬২জন (০.২৬%) যিয়ে উত্তৰ নিদিলে।<ref name="Census_Religion">{{cite web |title=C-01: Population by religious community - Begusarai |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11366/download/14479/DDW10C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |access-date=12 July 2022}}</ref> == চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতি == বেগুচৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে [[সাম্যবাদ|সাম্যবাদৰ]] দুৰ্গ আছিল আৰু এসময়ত ইয়াক "বিহাৰৰ লেনিনগ্ৰাড" বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite news |url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-23/patna/28051041_1_ml-central-committee-member-united-left-bloc-poll-campaign |archive-url = https://web.archive.org/web/20121023143310/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-23/patna/28051041_1_ml-central-committee-member-united-left-bloc-poll-campaign |url-status = dead |archive-date = 23 October 2012 |title = ULB launches poll campaign |author = N.K."Dhiraj" |work = [[The Times of India]] |date = 23 March 2009 |access-date = 23 March 2009 |archivedate = 23 October 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121023143310/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-23/patna/28051041_1_ml-central-committee-member-united-left-bloc-poll-campaign |deadurl = yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/lok-sabha-2019-why-is-begusarai-called-leningrad-of-bihar-1497718-2019-04-09|title=Lok Sabha 2019: Why is Begusarai called Leningrad of Bihar?|last=Begg|first=Yusuf|website=[[India Today]]|date=9 April 2019|access-date=19 June 2019}}</ref> ই স্বাধীনতা আন্দোলনৰ প্ৰবীণ, প্ৰথম মুখ্যমন্ত্ৰী, আৰু আধুনিক বিহাৰৰ অন্যতম স্থপতি শ্ৰী কৃষ্ণ সিনহাৰ স্থান। == অৰ্থনীতি == কৃষি অৰ্থনীতিৰ মূল ভেটি। বেগুচৰাই জিলাৰ প্ৰধান শস্য হ’ল তৈলবীজ, এনাইচ গুটি, ধঁপাত, পাট, আলু, ৰঙা মৰিচা, টমেটো, আৰু ৰেপ-চিড। ফলৰ ক্ষেত্ৰত বেগুচৰাই শেহতীয়াকৈ [[লিচু]], আম, পেঁপা, আৰু কল উৎপাদনত প্ৰধান অৰিহণা যোগাইছে। স্থানীয় অঞ্চলত তুলসীৰ পাত<ref>{{cite web|url=http://www.livehindustan.com/news/bihar/article1-farming-of-basil-leaves-in-begusarai--543145.html|title=Farming of Basil Leaves In Begusarai|date=5 July 2016|website=Live Hindustan|publisher=LiveHindustan.com|access-date=21 August 2016|archivedate=27 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160827092519/http://www.livehindustan.com/news/bihar/article1-farming-of-basil-leaves-in-begusarai--543145.html|deadurl=yes}}</ref> আৰু মুকুতা<ref>{{cite web|url=http://english.pradesh18.com/news/bihar/pearl-harvesting-made-this-farmer-a-role-model-for-others-in-his-village-691609.html|title=Pearl harvesting made this farmer a role model for others in his village|website=english.pradesh18.com|access-date=21 August 2016|date=26 February 2015}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> খেতিও দেখা যায়। আজিও কেৱল বাৰাউনী শোধনাগাৰে বছৰি প্ৰায় ৫০০ কোটি (৫,০০০,০০০,০০০)<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Making-of-Begusarai-was-by-choice-not-accident/articleshow/34169383.cms|title=Making of Begusarai was by choice, not accident - Times of India|website=[[The Times of India]] |date=25 April 2014 |access-date=21 August 2016}}</ref> টকা ৰাজ্যৰ ৰাজকোষত বৰঙণি আগবঢ়ায়। বেগুছৰাই উলাওত এটা নিষ্ক্ৰিয় বিমানবন্দৰও আছে।<ref> {{cite web|url=https://www.livehindustan.com/bihar/begusarai/story-government-should-start-air-flight-service-from-ulao-airport-sanju-4540975.amp.html|title=Dum Dum Begushorai,Ulao Airport." Live Hindustan.livehindustan.com |access-date= 8 September 2021}}</ref> পাটনাৰ পিছতে বিহাৰত ২০১৯–২০২০ বিত্তীয় বৰ্ষত বেগুচৰাইৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক জনমূৰি আয় আছিল। == সংস্কৃতি == বেগুছৰাইৰ সংস্কৃতি মিথিলাৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য। ভাৰতীয় পঞ্চাঙৰ তথ্য অনুসৰি প্ৰতি বছৰে সাধাৰণতে [[কাতি]] মাহৰ নৱেম্বৰ মাহত ভক্তিমূলক তাৎপৰ্য্যপূৰ্ণ মেলা ছিমৰীয়াৰ বাবে বেগুছৰাই বিখ্যাত।<ref>{{Cite news|title=Revive Kumbh Mela in eight historic cities |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/allahabad/Revive-Kumbh-Mela-in-eight-historic-cities/articleshow/7362232.cms |work=The Times of India|date=26 January 2011 |access-date=8 February 2020}}</ref> বেগুচৰাই পিন্ধা পুৰুষ-মহিলাসকলে উৎসৱৰ বাবে সাজ-পোছাক পৰিধান কৰে; বেগুছৰাইৰ সাজ-পোছাক মিথিলাৰ পৰম্পৰাগত সংস্কৃতিৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। পাঞ্জাবী কুৰ্তা আৰু [[ধুতি|ধুতিৰ]] [[মধুবনী চিত্ৰশিল্প|মিথিলা পেইণ্টিঙৰ]] সীমাৰেখাৰে আবৃত মেৰুণ ৰঙৰ গামোছা আছে, যিটো আবেগ, প্ৰেম, সাহস, আৰু সাহসৰ প্ৰতীক, পুৰুষৰ বাবে সাধাৰণ কাপোৰৰ সামগ্ৰী। পুৰুষে নাকত সোণৰ আঙুঠি পিন্ধে, যিটো [[বিষ্ণু]] অনুসৰণ কৰা সমৃদ্ধি, সুখ আৰু ধন-সম্পত্তিৰ প্ৰতীক। হাতৰ কব্জিত বল্লাও পিন্ধে। প্ৰাচীন কালত মিথিলাত ৰঙৰ বিকল্প নাছিল, সেয়েহে মৈথিল মহিলাসকলে ৰঙা সীমাৰেখাযুক্ত বগা বা হালধীয়া ৰঙৰ [[শাৰী]] পিন্ধিছিল। আজি তেওঁলোকে কিছুমান বিশেষ অনুষ্ঠানত ''লাল-পাৰা'' ( পৰম্পৰাগত ৰঙা বৰ্ডযুক্ত বগা বা হালধীয়া ৰঙৰ [[শাৰী]])<ref name="youtube.com">{{cite AV media |url= https://www.youtube.com/watch?v=MqbPoGYxjS0 |title= Maithil women wore Red Boarded Yellow or White Saree during Jhijhiya Naach|access-date=27 March 2017}}</ref> পিন্ধে, লগতে ''শাখা-পলা'',<ref>{{cite web|url=https://www.jhajistore.com/blogs/news/mithilas-bengal-connection-a-conversation-with-shalini-ji|title=Mithila as well as Bengal wearing शाखा पोला" www.jhajistore.com |access-date= 12 August 2019}}</ref> হাতত লহঠী লৈ পিন্ধে। মিথিলা সংস্কৃতিত ই নতুন আৰম্ভণি, আবেগ আৰু সমৃদ্ধিৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ৰঙে নতুন আৰম্ভণি আৰু নাৰী শক্তিৰ প্ৰতীক হিন্দু দেৱী [[দুৰ্গা|দুৰ্গাকো]] প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ছটৰ সময়ত বেগুছৰাইৰ মহিলাসকলে চিলাই নোহোৱাকৈ বিশুদ্ধ কপাহী ধুতি পৰিধান কৰে যিয়ে মিথিলাৰ বিশুদ্ধ, পৰম্পৰাগত সংস্কৃতিৰ প্ৰতিফলন ঘটায়। সাধাৰণতে দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ বাবে বিশুদ্ধ কপাহৰ পৰা আৰু অধিক গ্লেমাৰাছ অনুষ্ঠানৰ বাবে বিশুদ্ধ ৰেচমৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা বেগুছৰাইৰ মহিলাসকলৰ বাবে পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত জামদানী, বানোৰিচি, আৰু ভাগলপুৰী আদি অন্যতম। বেগুচৰাইত [[ছট পূজা]] আৰু [[দুৰ্গা পূজা|দুৰ্গা পূজাকে]] ধৰি বছৰজুৰি বহুতো উৎসৱ পালন কৰা হয়। === নৃত্য === ধুনো-নাচ হৈছে মিথিলাৰ বেগুছৰাইৰ সাংস্কৃতিক নৃত্য। দুৰ্গা পূজা আৰু কালিপূজাৰ সময়ত বেগুছৰাই, সমস্তীপুৰ, খগড়িয়া, কাটিহাৰ, আৰু নৌগাছিয়াত শংকা-ঢক শব্দৰ সৈতে ধুনো-নাচ পৰিবেশন কৰা হয় আৰু দৰভংগা, মুজাফ্ফৰপুৰ, মধুবনী আৰু ইয়াৰ চুবুৰীয়া জিলাত ঝিঝিয়া পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.bhaskar.com/local/bihar/darbhanga/jale/news/child-artistes-enthralled-the-audience-with-jhijhiya-song-and-dance-132034569.html|title= मिथिला के दरभंगा में बाल कलाकारों ने झिझिया गीत एवं नृत्य से सभी दर्शकों का मन मोहा "www.bhaskar.com|access-date= 19 October 2023}}</ref> === চিত্ৰাংকন === মিথিলাত চিত্ৰকলা এক প্ৰকাৰৰ দেৱাল শিল্প আৰু বেগুছৰাইত ইয়াৰ ব্যাপক চৰ্চা। এই শিল্পৰূপটোৰ উৎপত্তি বেগুছৰাই, দৰভংগা, নৌগাছি, আৰু মধুবনী গাঁৱৰ মাজত হোৱাৰ বিপৰীতে ''বেগুছৰাই চিত্ৰশিল্প'', ''মধুবনী চিত্ৰশিল্প'', ''দৰভংগা চিত্ৰশিল্প'', আৰু ''নৌগাছি চিত্ৰশিল্প'' নামেৰে জনাজাত অধিক সমসাময়িক চিত্ৰ কাগজ আৰু কেনভাছত আছে।<ref>Carolyn Brown Heinz, 2006, "Documenting the Image in Mithila Art," Visual Anthropology Review, Vol. 22, Issue 2, pp. 5-33</ref> === প্ৰধান উৎসৱ === বেগুছৰাইৰ প্ৰধান উৎসৱসমূহৰ তালিকা ইয়াত দিয়া হ’ল: * [[ছট পূজা]]: ছট পূজাৰ সময়ত প্ৰাৰ্থনা সৌৰ দেৱতা [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য্য]] আৰু তেওঁৰ ভগ্নী ৰণবাই মাই (ছঠি মাইয়া)ৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰিবলৈ উৎসৰ্গা কৰা হয় * সামা চাকেভা: ইয়াত লোক নাট্য আৰু গীত সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে, ভাই-ভনীৰ মাজৰ প্ৰেমক উদযাপন কৰা হৈছে আৰু [[পুৰাণ|পুৰাণত]] বৰ্ণনা কৰা এটা কিংবদন্তিৰ আধাৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। * [[ছট পূজা|ওঘনীয়া ছট]] (ছোটকা পাবনি): মিথিলাত "ছোটকা-পাবনি" আৰু দোপাহৰকা আৰঘ নামেৰে অতি জনপ্ৰিয়। আঘোণ মাহৰ শুক্ল-পক্ষৰ ষষ্ঠী তিথিত এই উৎসৱ উদযাপন কৰা হয়। * [[ছট পূজা|বৈশাখা ছট]] (ছোটকা পাবনি): বহাগ মাহৰ শুক্ল-পক্ষৰ ষষ্ঠী তিথি এই উৎসৱ উদযাপন কৰা হয় আৰু ইয়াক মিথিলাত ছোটকা-পাবনি (দোপাহৰকা আৰঘ) বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.livehindustan.com/bihar/begusarai/story-baisakhi-chhath-festival-celebrated-with-reverence-6457213.amp.html|title= बेगूसराय, मिथिला में मनाया गया बैसक्खा छ‌इठ"www.livehindustan.com|access-date= 8 May 2022}}</ref> * চৰ্চন্না পাবনি: [[গণেশ|ভগৱান গণেশ]], [[বিষ্ণু|ভগৱান বিষ্ণু]], [[পাৰ্বতী|দেৱী পাৰ্বতী]] আৰু চন্দ্ৰ দেৱতাক পূজা কৰা হয়। [[চন্দ্ৰ (দেৱতা)|চন্দ্ৰ দেৱক]] অৰ্ঘ্য আগবঢ়োৱাৰ পিছত আজিৰ দিনটোতে চৰ্চন্না পাবনিৰ কাহিনীও শুনা যায়।<ref>{{Cite web |title=Chauth Chand 2022: आज मनाई जाएगी चौठ चन्द्र पूजा, चांद की इस तरह होती है पूजा |url=https://www.prabhatkhabar.com/religion/ganesh-chaturthi-2022-mithila-chaurchan-parv-puja-vidhi-shubh-muhurat-know-how-to-worship-moon-sry |access-date=30 August 2022 |website=Prabhat Khabar |date=30 August 2022 |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 August 2022 |title=Chaurchan Puja 2022 Wishes & Chauth Chandra Puja HD Images: Celebrate This Mithila Festival of the Moon on Ganesh Chaturthi Sharing Chaurchan Photos, Messages & Wallpapers {{!}} 🙏🏻 LatestLY |url=https://www.latestly.com/lifestyle/festivals-events/chaurchan-puja-2022-wishes-chauth-chandra-puja-hd-images-celebrate-this-bihar-festival-of-the-moon-on-ganesh-chaturthi-sharing-chaurchan-photos-messages-wallpapers-4143117.html |access-date=30 August 2022 |website=LatestLY |language=en}}</ref> * [[জীৱিতপুত্ৰিকা|জীতিয়া]]: মূলতঃ সমগ্ৰ মিথিলা<ref>{{Cite web|url=https://www.prabhatkhabar.com/religion/jivitputrika-vrat-2020-jitiya-puja-vidhi-nahay-khay-date-and-timing-shubh-muhurt-jeevaputrika-vow-will-start-from-today-with-hi-khay-know-what-is-important-to-keep-in-mind-during-the-fast-rdy-2|title = Jivitputrika Vrat 2020: जीवित्पुत्रिका व्रती महिलाएं आज खोलेंगी व्रत, जानें पारण करने के लिए हर एक शुभ समय और विधि| date=11 September 2020 }}</ref> আৰু নেপালত উদযাপন কৰা হয়; মাতৃসকলে সন্তানৰ মংগলৰ বাবে উপবাসে (পানী নোহোৱাকৈ)।<ref name="indastro1">{{cite web|url=http://indianastrology.co.in/4117-jivitputrika-vrat-2016-jitiya-2016-date-hindu-panchang/|title=Jivitputrika Vrat 2016 (Jitiya 2016) Date & Hindu Panchang - Indian Astrology|date=18 July 2016|publisher=|accessdate=4 September 2016|archive-date=25 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125122123/http://indianastrology.co.in/4117-jivitputrika-vrat-2016-jitiya-2016-date-hindu-panchang/|url-status=dead|archivedate=25 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125122123/http://indianastrology.co.in/4117-jivitputrika-vrat-2016-jitiya-2016-date-hindu-panchang/|deadurl=yes}}</ref> * বিবাহ পঞ্চমী: ৰাম আৰু সীতাৰ বিয়া উদযাপন কৰা হিন্দু উৎসৱ। ইয়াক অগ্ৰহায়ণ মাহৰ (নৱেম্বৰ–ডিচেম্বৰ) পঞ্চম দিনা (নৱেম্বৰ–ডিচেম্বৰ) আৰু হিন্দু পঞ্জিকা অনুসৰি মাৰ্গশীৰ্ষ মাহত চন্দ্ৰৰ শুক্ল পক্ষ বা মোমকৰণ পৰ্যায়ত পালন কৰা হয়। * [[সীতা|সীতা নৱমী]] * গংগা দশেৰা: মোক্ষধাম ছিমৰিয়া ধাম (মিথিলাৰ আদৰণি দুৱাৰ)ত মৈথিলসকলে উদযাপন কৰা হিন্দু উৎসৱ। ''[[গংগা দেৱী|গংগাৰ অৱতৰণ]]''। হিন্দুসকলে বিশ্বাস কৰে যে আজিৰ দিনটোতে পবিত্ৰ গংগা নদী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি আহিছিল।<ref name=today>{{cite news|last1=Agnihotri|first1=Sanjana|title=All you need to know about Ganga Dussehra|url=http://indiatoday.intoday.in/story/ganga-dussehra-june-significance-history/1/691870.html|accessdate=4 July 2016|work=India Today|date=14 June 2016}}</ref> * কল্পৱাস: বেগুছৰাইৰ ছিমৰিয়া ধামত প্ৰতি কাৰ্তিক মাহত উদযাপন। * [[শাৰদ পূৰ্ণিমা|লক্ষ্মী পূজা]]: মিথিলাত এই নিশাক কোজাগৰী পূৰ্ণিমা বুলি জনা যায় যাক লাচ্মি পূজা বুলিও কোৱা হয়। কোজাগাৰীৰ অৰ্থ হ’ল ‘যিজন জাগ্ৰত’। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই নিশা দেৱী লাচমীয়ে মানুহৰ ঘৰলৈ গৈ তেওঁলোক সাৰ পাই আছে নে নাই পৰীক্ষা কৰে আৰু সাৰ পাই থাকিলেহে আশীৰ্বাদ দিয়ে। মিথিলাত বাৰিষা শেষ হোৱাৰ উপলক্ষে হাৰ্ভেষ্ট উৎসৱ। * পাহুন ষষ্ঠী * [[দুৰ্গা পূজা|খুট্টি পূজা]] (দুৰ্গা পূজাৰ আচাৰ-ব্যৱহাৰ) * [[পিতৃপক্ষ|মহালয়া]]: আহিন মাহৰ অমাৱস্যা তিথিত সমগ্ৰ মিথিলাতে উদযাপন কৰা মহালয়া (চকচু দান), দুৰ্গাৰ মূৰ্তি খোদিত আৰু চেলেং কৰি দিনে দিনে কাম কৰি অহা ভাস্কৰ্য শিল্পীসকলে বেগুছৰাই আৰু অন্যান্যত দুৰ্গা মাইৰ চকু অংকন কৰাৰ চূড়ান্ত স্পৰ্শ সম্পন্ন কৰে মিথিলা জিলা। *[[দুৰ্গা পূজা]]: দহ দিনীয়া উৎসৱ,{{sfn| Doniger|1999|p=306}}{{sfn| Lochtefeld|2002|p=208}} যাৰ ভিতৰত শেষৰ পাঁচটা উৎসৱৰ তাৎপৰ্য্য আটাইতকৈ বেছি।<ref>{{cite news |author=Parmita Borah |date=2 October 2011 |title=Durga Puja - a Celebration of Female Supremacy |url=http://www.efi-news.com/2011/10/durga-puja-celebration-of-female.html |publisher=EF News International |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425051716/http://www.efi-news.com/2011/10/durga-puja-celebration-of-female.html |archive-date=25 April 2012 |access-date=26 October 2011 |archivedate=25 April 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425051716/http://www.efi-news.com/2011/10/durga-puja-celebration-of-female.html |deadurl=yes }}</ref> হিন্দু ধৰ্মৰ [[শাক্তধৰ্ম|শাক্তবাদ]] পৰম্পৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ।{{sfn| McDermott|2001|pp=172-174}}{{sfn|Foulston|Abbott|2009|pp=162-169}}{{sfn|Rodrigues|2003|pp=7-8}} ইয়াত আকৃতি সলনি কৰা [[অসুৰ]] মহিষাসুৰৰ বিৰুদ্ধে দেৱী দুৰ্গাৰ বিজয়ৰ চিন স্বৰূপ।{{sfn|Daniélou|1991|p=288}}{{sfn|McDaniel|2004|pp=215-219}}{{efn-ua|group=note|[[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্মৰ]] শাক্ত পৰম্পৰাত বাধা আৰু যুদ্ধৰ বহু কাহিনীক প্ৰতিজন মানুহৰ ভিতৰত থকা ঐশ্বৰিক আৰু আসুৰিকৰ বাবে উপমা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে, য’ত মুক্তি হৈছে আত্মবুদ্ধিৰ অৱস্থা য’ত এক গুণী স্বভাৱ আৰু সমাজ দুষ্টৰ ওপৰত বিজয়ী হৈ উত্থান ঘটে।{{sfn| McDaniel|2004|pp=20–21, 217–219}}}} এইদৰে এই উৎসৱটোৱে বেয়াৰ ওপৰত ভালৰ জয়ৰ সাৰ্থকতা প্ৰদান কৰে যদিও ই আংশিকভাৱে দেৱীক জীৱন আৰু সৃষ্টিৰ সকলো আঁৰৰ মাতৃত্ব হিচাপে উদযাপন কৰা শস্য চপোৱা উৎসৱও।{{sfn|Kinsley|1988|pp=111–112}}{{sfn|Donner|2016|p=25}} * [[কালী-পূজা]]: হিন্দু দেৱী কালীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত, হিন্দু মাহ কাতিৰ অমাৱস্যা তিথিত [[দেৱালী|দ্বীপান্বিতা অমাবস্যাত]] উদযাপিত * [[সৰস্বতী পূজা]]: [[বসন্ত ঋতু|বসন্তৰ]] আগমনৰ প্ৰস্তুতিৰ চিহ্নিত কৰে। দক্ষিণ এছিয়াৰ দেশসমূহৰ [[ভাৰতীয় ধৰ্মসমূহ|ভাৰতীয় ধৰ্মৰ]] লোকে অঞ্চল অনুসৰি বিভিন্ন ধৰণেৰে এই উৎসৱ পালন কৰে। বসন্ত পঞ্চমীতো চল্লিশ দিনৰ পাছত অনুষ্ঠিত হোৱা [[হোলিকা দহন|হোলিকা]] আৰু [[ফাকুৱা|হোলীৰ]] প্ৰস্তুতি আৰম্ভ হয়।<ref name="Roy2005p192">Christian Roy (2005). Traditional Festivals: A Multicultural Encyclopedia. ABC-CLIO. pp. 192–193. {{ISBN|978-1-57607-089-5}}.</ref> * আখৰ বছৰ (মৈথিল নৱবৰ্ষ): প্ৰতিবছৰে ১৫ এপ্ৰিলত মৈথিল নৱবৰ্ষ উদযাপন কৰা হয়। * ৰাম নৱমী: ৰাম অৱতাৰ হিচাপে বিষ্ণুৰ অৱতৰণ উদযাপন কৰে, কোশলৰ অযোধ্যাত ৰজা [[দশৰথ]] আৰু ৰাণী [[কৌশল্যা|কৌশল্যাৰ]] গৃহত তেওঁৰ জন্মৰ জৰিয়তে।<ref name=dna8apr2014>[http://www.dnaindia.com/india/report-hindus-around-the-world-celebrate-ram-navami-today-1976344 Hindus around the world celebrate Ram Navami today], DNA, 8 April 2014</ref> * বাসন্তী পূজা (চৈতি নৱৰাত্ৰি) * [[মকৰ সংক্ৰান্তি|তিল সক্ৰাইত]] * [[নাগ পঞ্চমী]] * বৰসাইত * [[বিশ্বকৰ্মা পূজা]] * [[ফাকুৱা|হোলী]]: মিথিলাত সৰস্বতী পূজা (বসন্ত পঞ্চমী)ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ফাগুন পূৰ্ণিমাত হোলী শেষ হয়। মৈথিলসকলে ৪০ দিন উদযাপন কৰিলে হোলী। লগতে মহা শিৱৰাত্ৰিত শিৱ আৰু গৌৰীক গুলাল আগবঢ়োৱা। * [[কালী-পূজা|পূছ কালীপূজা]]: মিথিলাত পুহ মাহৰ অমৱস্যাৰ দিনা উদযাপন কৰা হয়। * [[মহা শিৱৰাত্ৰি]]: মৈথিলসকলে ফাগুন আৰু শাওন মাহত মহা শিৱৰাত্ৰি উদযাপন কৰে। == উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি == [[File:Ramdhari Singh Dinkar 1999 stamp of India.jpg|thumb|ৰামধাৰী সিং দিনকৰ]] * [[ৰামধাৰী সিং দিনকৰ]], কবি, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, ৰচনাকাৰ। * ক্ৰান্তি প্ৰকাশ ঝা, অভিনেতা, মডেল * শ্ৰীতি ঝা, অভিনেত্ৰী * কানহাইয়া কুমাৰ, ৰাজনীতিবিদ * ৰাম শৰণ শৰ্মা, ইতিহাসবিদ * বাল্মিকী প্ৰসাদ সিং, সাহিত্যিক, প্ৰাক্তন আই এ এছ বিষয়া, ছিকিমৰ প্ৰাক্তন ৰাজ্যপাল * ভোলা সিং, ৰাজনীতিবিদ == লগতে চাওক == * [[মিথিলা (প্ৰস্তাৱিত ভাৰতীয় ৰাজ্য)]] * [[চিমাৰিয়া]] * [[মিথিলা ৰাজ্য আন্দোলন]] == টোকা == {{notelist-ua}} == তথ্য উৎস == {{ৰেফলিষ্ট}} === উদ্ধৃত ৰচনাসমূহ === {{refbegin|2}} * {{cite book |first=Alain |last=Daniélou |title=The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series |url=https://books.google.com/books?id=1HMXN9h6WX0C |year=1991 |publisher=Inner Traditions / Bear & Co |isbn=978-0-89281-354-4}} * {{cite book |first=Wendy |last=Doniger |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions |url=https://archive.org/details/isbn_9780877790440 |url-access=registration |year=1999 |publisher=Merriam-Webster |isbn=978-0-87779-044-0}} * {{cite book |last=Donner |first=Henrike |year=2016 |title=Domestic Goddesses: Maternity, Globalization and Middle-class Identity in Contemporary India |url= https://books.google.com/books?id=RTc3DAAAQBAJ&pg=PA25 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-14848-7}} * {{cite book |last1=Foulston |first1=Lynn |last2=Abbott |first2=Stuart |year=2009 |title=Hindu Goddesses: Beliefs and Practices |url=https://archive.org/details/hindugoddessesbe0000foul |url-access=registration |publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-902210-43-8}} * {{cite book |first=David |last=Kinsley |year=1988 |title=Hindu Goddesses: Visions of the Divine Feminine in the Hindu Religious Tradition |url=https://archive.org/details/hindugoddessesvi0000kins |url-access=registration |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-90883-3}} * {{cite book |first=James G |last=Lochtefeld |title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M |url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch |url-access=registration |year=2002 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-0-8239-3179-8}} * {{cite book |first=June |last=McDaniel |title=Offering Flowers, Feeding Skulls: Popular Goddess Worship in West Bengal |url=https://books.google.com/books?id=caeJpIj9SdkC |year=2004 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-534713-5}} * {{cite book |first=Rachel Fell |last=McDermott |title=Mother of My Heart, Daughter of My Dreams: Kali and Uma in the Devotional Poetry of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=2PrChFaXgf0C |year=2001 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-803071-3}} * {{cite book |last=Rodrigues |first=Hillary |title=Ritual Worship of the Great Goddess: The Liturgy of the Durga Puja with Interpretations |url=https://books.google.com/books?id=onyaEhwhJBUC |year=2003 |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-7914-8844-7}} {{refend}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Begusarai|বেগুচৰাই}} * [http://begusarai.bih.nic.in/ District website of Begusarai] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:বিহাৰ]] 61iuezks8rxjf7o9cco0tdbmbxxneaa 0 108106 622214 605883 2026-08-01T03:33:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622214 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = পুলক বন্দ্যোপাধ্যায় | image = Pulak Bandyopadhyay.jpg | image_size = 160px | caption = | birth_name = | birth_date ={{Birth date|1931|05|31}} | death_date = {{Death date and age|1999|09|07|1931|05|31}} <!-- (DEATH date then BIRTH date) --> | birth_place = সালকিয়া, হাওড়া, [[পশ্চিম বংগ]] | death_place = | residence = | occupation = গীতিকাৰ, সুৰকাৰ | years_active = | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | awards = | website = | signature = }} {{Listen | type = music | filename = আমি_খাতার_পাতায়_চেয়েছিলাম.mp3 | title = আমি_খাতাৰ_পাতায়_চেয়েছিলাম (কিতাপখন পঢ়িবলৈ_বুজিছিলো) | description = গীতিকাৰ পুলক বন্দ্যোপাধ্যায়, সুৰকাৰ [[মান্না দে]] এবং সংগীত শিল্পী [[আশা ভোছলে]] | pos = }} '''পুলক বন্দ্যোপাধ্যায়''' (২ মে ১৯৩১ – ৭ চেপ্তেম্বৰ ১৯৯৯)<ref name="পুলক বন্দ্যোপাধ্যায় ">{{cite web | url=https://www.gaanerpata.com/pulak/ | title=গানেৰ পাতা ডটকম | accessdate=8 October 2024}}</ref> এজন ভাৰতীয় বাঙালী গীতিকাৰ, সুৰকাৰ আৰু চাৰি হাজাৰৰো অধিক গীতৰ স্ৰষ্টা।<ref name="কেন নদীতে ঝাঁপ দিয়েছিলেন পুলক">{{cite web | url=https://www.prothomalo.com/entertainment/song/e6x3ph3ao4 | title=প্ৰথম আলো | accessdate=8 October 2024}}</ref> ==জন্ম আৰু প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== পুলক বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ জন্ম হাওড়াৰ সালকিয়াত।<ref name="নয়াবাৰ্তা">{{cite web | url=https://nayabarta.com/%E0%A6%95%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%A8%E0%A6%A6%E0%A7%80%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E0%A6%9D%E0%A6%BE%E0%A6%81%E0%A6%AA-%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2%E0%A7%87/ | title=কেন নদীতে ঝাঁপ দিয়েছিলেন পুলক | accessdate=9 October 2024}}</ref> পিতৃ কান্তিভূষণ বন্দ্যোপাধ্যায় আছিল শান্তিনিকেতনৰ আৰম্ভণিৰ সময়ৰ ছাত্ৰ আৰু নিৰ্বাকযুগৰ চলচ্চিত্ৰ-নায়ক।<ref>{{cite book | title=কথায় কথায় ৰাত হয়ে যায় | publisher=সাহিত্য সংসদ্ | author=পুলক বন্দ্যোপাধ্যায় | year=১৯৫৬ | pages=৮}}</ref> হাওৰাৰ এংলো সংস্কৃত স্কুলত পুলক বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ পঢ়া-শুনা আৰম্ভ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত কলকাতাৰ স্কটিশ চাৰ্চ কলেজৰ পৰা বাংলা বিষয়ত অনাৰ্চসহ স্নাতক।<ref name="ফিচাৰ">{{cite web | url=https://www.newsg24.com/feature-news/16245/ | title=পুলক বন্দ্যোপাধ্যায়েৰ চলে যাওয়াৰ দিন আজ | accessdate=8 October 2024}}</ref> পুলক বন্দ্যোপাধ্যায়‍ে মাত্ৰ ১৭ বছৰ বয়সতে‍ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে‍ গীত ৰচনা কৰিছিল আৰু সৰোজ মুখোপাধ্যায়ৰ ''অভিমান'' বোলছবিত তেওঁ ৰচিত গীতে‍ প্ৰথম প্ৰাণ পাইছিল।<ref name="ফিচাৰ"/> ==কৰ্ম-জীৱন== সঙ্গীত, নাটক আৰু সাহিত্যত পুলক বন্দ্যোপাধ্যায়‍ৰ পৰিয়ালৰ যথেষ্ট খ্যাতি আছিল আৰু পৰিয়ালৰ সেই পৰিৱেশেই তেওঁক এজন গীতিকাৰ হিচাপে‍ প্ৰতিষ্ঠিত হোৱাত সহায় কৰিছিল।<ref name="চিন্তন">{{cite web | url=https://chintannews.com/tribute-to-eminent-personality-pulak-bandopadhyay-on-his-birthday/ | title=জন্মদিনে বিশিষ্ট ব্যক্তিত্ব পুলক বন্দোপাধ্যায়কে শ্ৰদ্ধাঞ্জলি | accessdate=9 October 2024 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> পঞ্চম/ষষ্ঠ শ্ৰেণীত পঢি় থাকেোঁতই ''আনন্দবাজাৰ''ৰ ''আনন্দমেলা''ত তেওঁৰ কবিতা ছপা হৈছিল আৰু তাৰ বাবদ আলোচনীৰ পৰা পাঁচ টকা মাননি লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite book | title=কথায় কথায় ৰাত হয়ে যায় | publisher=সাহিত্য সংসদ্ | author=পুলক বন্দ্যোপাধ্যায় | year=১৯৫৬ | pages=৭}}</ref> কলেজীয়া জীৱনৰ আৰম্ভণিতেই তেওঁৰ গল্প মাহেকীয়া ''ভাৰতবৰ্ষ'' আলোচনীত ছপা হৈছিল।<ref name="মিলনসাগৰ">{{cite web | url=https://www.milansagar.com/kobi/pulak_bandyopadhyay/kobi-pulakbandopadhyay.html | title=কবিদেৰ সভা | accessdate=9 October 2024}}</ref> বাংলা আধুনিক গীতৰ জগতত এসময়ত মান্না দে আৰু পুলক বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ জুটি‍ আছিল এক জনপ্ৰিয় জুটি। মান্না দেই গোৱা প্ৰেমৰ গীতবোৰৰ সিংহভাগৰে‍ই গীতিকাৰ পুলক বন্দ্যোপাধ্যায়।<ref name="ফিচাৰ"/> পুলক বন্দ্যোপাধ্যায় ৰচিত গীতত মান্না দে, হেমন্ত মুখোপাধ্যায়, গীতা দত্ত, লতা মঙ্গেশকৰ, আশা ভোছলে, হৈমন্তী শুক্লা, শ্যামল মিত্ৰ, ভূপেন হাজৰি‍কা, আৰতী মুখোপাধ্যায়সহ অনেক বিখ্যাত শিল্পীয়ে‍ কণ্ঠ নিগৰাইছিল।<ref name="ফিচাৰ"/> তেওঁ গীত ৰচনাৰ লগতে‍ উপন্যাস, চিত্ৰনাট্য আৰু শিশু সাহিত্য ৰচনা কৰি থৈ‍ গৈছে। তেওঁ ''প্ৰান্তৰেখা'', ''ৰাগ-অনুৰাগ'', ''নন্দিতা'', ''হাৰানো প্ৰাপ্তি নিৰুদ্দেশ'', ''বন্দীবলাকা'', ''নাগপঞ্চমী'', ''নাগজ্য‍োতি'' আদি চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰনাট্য আৰু সংলাপ ৰচনা কৰিছিল।<ref name="মিলনসাগৰ"/> তেওঁৰ গীতৰ সংকলন ''আমাৰ প্ৰিয় গান'', শিশু কবিতাৰ সংকলন ''বাহাত্তুৰে‍'' আৰু গল্প সংকলন ''শেষ সংলাপ''। তেওঁৰ আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থ ''কথায় কথায় ৰাত হয়ে যায়''।<ref name="ফিচাৰ ডেস্ক">{{cite web | url=https://www.jagonews24.com/feature/article/792411 | title=পুলক বন্দ্যোপাধ্যায়েৰ প্ৰয়াণ | accessdate=9 October 2024}}</ref> পুলক বন্দ্যোপাধ্যায় ৰচিত বাংলা আধুনিক গীতসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰ‍োতাৰ পৰিচিত দুটিমান গীত হ'ল - ‘ক ফোঁটা চোখেৰ জল’, ‘তুমি নিজেৰ মুখে বললে যেদিন’, ‘পৌষেৰ কাছাকাছি ৰোদমাখা সেই দিন’, ‘চিৰদিনই তুমি যে আমাৰ’, ‘বহুদূৰ থেকে এ কথা’, ‘ভালোবাসা ছাড়া আৰ আছে কী’, ‘ৰঙ্গিলা বাঁশিতে কে ডাকে’, ‘আমাৰ বলাৰ কিছু ছিল না’, ‘নিঝুম সন্ধ্যায় পান্থ পাখিৰা’, ‘এক বৈশাখে দেখা হলো দুজনায়’, ‘আজ মন চেয়েছে আমি হাৰি‍য়ে যাব হাৰি‍য়ে যাব’, ‘মা মাগো মা, মা গো মা, আমি এলাম তোমাৰ কোলে’।<ref name="কেন নদীতে ঝাঁপ দিয়েছিলেন পুলক"/> ==মৃত্যু== ১৯৯৯ চনৰ ৭ চেপ্তেম্বৰ তাৰিখে গঙ্গা নদীত নাৱৰ পৰা জঁপিয়াই তেওঁ আত্মহত্যা কৰে।<ref name="আনন্দবাজাৰ পত্ৰিকা">{{cite web | url=https://www.anandabazar.com/rabibashoriyo/untold-story-of-bengali-lyricist-music-composer-pulak-bandyopadhyay-1.660722 | title=সুৰেৰ ওপৰ গান লেখাৰ আশ্চৰ্য গুণ | accessdate=9 October 2024}}</ref><ref name="অৰিত্ৰ সোম">{{cite web | url=https://www.prohor.in/pulak-bandyopadhyay-killed-himself-by-drowning-in-ganges | title=লঞ্চ থেকে গঙ্গায় ঝাঁপ দিয়ে আত্মহনন; কোন অৱসাদ গ্ৰাস কৰে‍ছিল পুলক বন্দ্যোপাধ্যায়কে? | accessdate=9 October 2024 | archivedate=9 October 2024 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20241009051726/https://www.prohor.in/pulak-bandyopadhyay-killed-himself-by-drowning-in-ganges | deadurl=yes }}</ref> সে ঘটনাৰ দুদিন পূৰ্বে‍ অৰ্থাৎ ৭ চেপ্তেম্বৰ তাৰিখে তেওঁ লিখি‍ছিল এনেদৰে -‘আমাকে একটু জায়গা দাও মায়েৰ মন্দিৰে‍ বসি’ আৰু শেষৰফালে‍ লিখি‍ছিল, ‘যখন এমন হয়, জীৱনটা মনে হয় ব্যৰ্থ আৱৰ্জনা/ ভাবি গঙ্গায় ঝাঁপ দি, ৰে‍লেৰ লাইনে মাথা ৰাখি’।<ref name="কেন নদীতে ঝাঁপ দিয়েছিলেন পুলক"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 2xg5ytxd0bv50t9e1jt1zs0h00slvkh 0 108213 622263 621512 2026-08-01T06:07:27Z Ananya Taye 28065 Fringe theories have no place in wikipedia. I am still letting you keep it due to [[WP: NPOV]] policy, which is a big thing, given that this theory is pushed by a single Ahom writer. [[WP:UNDUE]] states that fringe views should not be given prominent or extensive coverage if they are not accepted by mainstream scholarship. Stop pushing your Tai agenda everywhere. [[WP:FRINGE]]. 622263 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' হৈছে মায়ামৰীয়া সত্ৰত শৰণ লোৱা লোকে গঠন কৰা এটা ধাৰ্মিক জনগোষ্ঠী। <ref>Dutta, Sristidhar. ''The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion''. Omsons Publications, 1996, pp. 24–45. This study establishes that the Mataks emerged as a composite community, binding together various tribes and castes—including the Morans, Chutias, and Kacharis—under the shared socio-religious umbrella of the egalitarian Mayamara (Moamoria) Satra, through which they collectively spearheaded the historic Moamaria rebellion against the Ahom state.</ref> আহোম বুৰঞ্জীত মৰাণ জনগোষ্ঠীকো "মটক" কোৱা হৈছিল।<ref>Boruah, Bhimkanta, editor. ''Matak Buranji''. All Assam Matak Sanmilan, 2017, p. 112. The text notes that in traditional Assamese historical chronicles (Buranjis), the ethnic Morans, who formed the earliest stronghold and backbone of the Mayamara Satra's followers, were frequently referred to interchangeably or collectively under the broader socio-political nomenclature of "Mataks".</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক [[টাই জাতি|টাই মূলীয়]] বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ==নাম সমূহ== '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] mvsq38lrh3tsczuwzjmxvt9oigjh1w5 622264 622263 2026-08-01T06:10:36Z Ananya Taye 28065 Again another propaganda material. There is zero evidence of any Matak state before the Bengmara state founded by Sarbananda singha 622264 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' হৈছে মায়ামৰীয়া সত্ৰত শৰণ লোৱা লোকে গঠন কৰা এটা ধাৰ্মিক জনগোষ্ঠী। <ref>Dutta, Sristidhar. ''The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion''. Omsons Publications, 1996, pp. 24–45. This study establishes that the Mataks emerged as a composite community, binding together various tribes and castes—including the Morans, Chutias, and Kacharis—under the shared socio-religious umbrella of the egalitarian Mayamara (Moamoria) Satra, through which they collectively spearheaded the historic Moamaria rebellion against the Ahom state.</ref> আহোম বুৰঞ্জীত মৰাণ জনগোষ্ঠীকো "মটক" কোৱা হৈছিল।<ref>Boruah, Bhimkanta, editor. ''Matak Buranji''. All Assam Matak Sanmilan, 2017, p. 112. The text notes that in traditional Assamese historical chronicles (Buranjis), the ethnic Morans, who formed the earliest stronghold and backbone of the Mayamara Satra's followers, were frequently referred to interchangeably or collectively under the broader socio-political nomenclature of "Mataks".</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক [[টাই জাতি|টাই মূলীয়]] বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ==নাম সমূহ== '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 36qm3k3wkh3zbpcs8nvil6ll5mtbh1f 622267 622264 2026-08-01T06:14:31Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ Mataks referred in Buranjis during Sukapha's reign are Morans. Morans are referred as Mataks throughout the Ahoms Buranji (GC Barua) text. 622267 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' হৈছে মায়ামৰীয়া সত্ৰত শৰণ লোৱা লোকে গঠন কৰা এটা ধাৰ্মিক জনগোষ্ঠী। <ref>Dutta, Sristidhar. ''The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion''. Omsons Publications, 1996, pp. 24–45. This study establishes that the Mataks emerged as a composite community, binding together various tribes and castes—including the Morans, Chutias, and Kacharis—under the shared socio-religious umbrella of the egalitarian Mayamara (Moamoria) Satra, through which they collectively spearheaded the historic Moamaria rebellion against the Ahom state.</ref> আহোম বুৰঞ্জীত মৰাণ জনগোষ্ঠীকো "মটক" কোৱা হৈছিল।<ref>Boruah, Bhimkanta, editor. ''Matak Buranji''. All Assam Matak Sanmilan, 2017, p. 112. The text notes that in traditional Assamese historical chronicles (Buranjis), the ethnic Morans, who formed the earliest stronghold and backbone of the Mayamara Satra's followers, were frequently referred to interchangeably or collectively under the broader socio-political nomenclature of "Mataks".</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক [[টাই জাতি|টাই মূলীয়]] বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ==নাম সমূহ== '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই মৰাণ-মটকসকলৰ<ref>Boruah, Bhimkanta, editor. ''Matak Buranji''. All Assam Matak Sanmilan, 2017, p. 112. The text notes that in traditional Assamese historical chronicles (Buranjis), the ethnic Morans, who formed the earliest stronghold and backbone of the Mayamara Satra's followers, were frequently referred to interchangeably or collectively under the broader socio-political nomenclature of "Mataks".</ref> মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] ri2i1dxnw9sd6i3kkqe80iddq474uqd 622269 622267 2026-08-01T06:25:36Z Ananya Taye 28065 /* */ 622269 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' হৈছে মায়ামৰীয়া সত্ৰত শৰণ লোৱা লোকে গঠন কৰা এটা ধাৰ্মিক জনগোষ্ঠী।<ref>Dutta, Sristidhar. ''The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion''. Omsons Publications, 1996, pp. 24–45. This study establishes that the Mataks emerged as a composite community, binding together various tribes and castes—including the Morans, Chutias, and Kacharis—under the shared socio-religious umbrella of the egalitarian Mayamara (Moamoria) Satra, through which they collectively spearheaded the historic Moamaria rebellion against the Ahom state.</ref> আহোম বুৰঞ্জীত মৰাণ জনগোষ্ঠীকো "মটক" কোৱা হৈছিল।<ref>Boruah, Bhimkanta, editor. ''Matak Buranji''. All Assam Matak Sanmilan, 2017, p. 112. The text notes that in traditional Assamese historical chronicles (Buranjis), the ethnic Morans, who formed the earliest stronghold and backbone of the Mayamara Satra's followers, were frequently referred to interchangeably or collectively under the broader socio-political nomenclature of "Mataks".</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক [[টাই জাতি|টাই মূলীয়]] বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ==নাম সমূহ== '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==ইতিহাস== ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই মৰাণ-মটকসকলৰ<ref>Boruah, Bhimkanta, editor. ''Matak Buranji''. All Assam Matak Sanmilan, 2017, p. 112. The text notes that in traditional Assamese historical chronicles (Buranjis), the ethnic Morans, who formed the earliest stronghold and backbone of the Mayamara Satra's followers, were frequently referred to interchangeably or collectively under the broader socio-political nomenclature of "Mataks".</ref> মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] qq1b533wc2794yzd1jwcsj4ll64qq4g 622274 622269 2026-08-01T06:50:02Z KhiLanTzi 23530 কি প্ৰমাণ যে এইয়া এটা অপপ্ৰচাৰ? এইয়া ভালদৰে প্ৰকাশিত, বুৰঞ্জীৰ আৰু একাধিক বুদ্ধিজীৱীৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত তথ্য। কেৱল Ananya Taye ব্যক্তিগতভাৱে ভাল নাপায় বাবেই ইয়াক ৱিকিপিডিয়াৰ পৰা আঁতৰাই পেলাব নোৱাৰি। ৱিকিপিডয়া প্ৰমাণৰ ভিত্তিত লিখা হয় কাৰোবাৰ ব্যক্তিগত পছন্দৰ ভিত্তিত লিখা নাযায়। 622274 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক জনগোষ্ঠী''' বা '''ফু-খাও জনগোষ্ঠী''' হৈছে অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি [[টাই জাতি|টাই জনগোষ্ঠী]]।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> তেওঁলোক বৰ্তমানৰ অসমৰ বৃহৎতম টাই জনগোষ্ঠী আহোম জনগোষ্ঠীতকৈও বহু আগতেই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস আইন টাই গোষ্ঠী সমূহৰ সৈতে বাস কৰিছিল।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> তেওঁলোকৰ জনসংখ্যা মুঠ ২০ লাখ। মটক সকলক মায়ামৰীয়া সত্ৰত শৰণ লোৱা লোকে গঠন কৰা এটা ধাৰ্মিক জনগোষ্ঠী বুলি কেতিয়াবা কব খোজা হয়। <ref>Dutta, Sristidhar. ''The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion''. Omsons Publications, 1996, pp. 24–45. This study establishes that the Mataks emerged as a composite community, binding together various tribes and castes—including the Morans, Chutias, and Kacharis—under the shared socio-religious umbrella of the egalitarian Mayamara (Moamoria) Satra, through which they collectively spearheaded the historic Moamaria rebellion against the Ahom state.</ref> আহোম বুৰঞ্জীত মৰাণ জনগোষ্ঠীকো "মটক" কোৱা হৈছিল।<ref>Boruah, Bhimkanta, editor. ''Matak Buranji''. All Assam Matak Sanmilan, 2017, p. 112. The text notes that in traditional Assamese historical chronicles (Buranjis), the ethnic Morans, who formed the earliest stronghold and backbone of the Mayamara Satra's followers, were frequently referred to interchangeably or collectively under the broader socio-political nomenclature of "Mataks".</ref> পিছে মায়ামৰা ধৰ্মৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই মটক সকল অসমত বাস কৰি আহিছে।<ref>"..But Mataks are one of the oldest ethnic groups of Assam then Mayamara.."{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> মটক সকল মায়ামৰা ধৰ্মত সংখ্যা গৰিষ্ঠ বাবেই তেওঁলোকক মায়ামৰা মটক বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ==নাম সমূহ== '''ফু-খাও'''(𑜇𑜥𑜁𑜧): আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত ফুখাও শব্দটো টাই ভাষাৰ শব্দ যত ফু মানে সন্মানীয় ব্যক্তি আৰু খাও মানে বগা। <ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত মটকসকলক এক সন্মানীয় আৰু বীজ সিঁচাৰ সৈতে জড়িত উচ্চ বংশোদ্ভূত জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত উল্লেখ অনুসৰি: {{Cquote|𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন '''ফু-খাও চাম ৱা মটক''') (অসমীয়াত:পুৰণি কালত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ অন্তৰ্গত ভাল মানুহ বা মান্য বংশৰ মানুহ মানে মটক)}} ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== বৰ্তমানৰ অসমৰ উত্তৰ পূব কোণত ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাক সামৰি প্ৰাচীন কালত মটক সকলৰ এখন ৰাজ্য আছিল যাৰ নাম সৌমাৰ আছিল আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ তিনিচুকীয়া চহৰ বা বেংমৰা। <ref>"...kingdom of their own from Pre-historic period in the region known as 'SAUMAR’..." {{Cite journal |last=Senapoti |first=Ishani |title=The Mataks and Their Livelihood: An Analysis |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=10 |issue=1 |pages=610–613 |date=2021-03-01 |issn=2305-7246 |url=https://www.modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/633/583/1098 |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ===আহোম ৰাজ্য গঠনত যোগদান=== যেতিয়া ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক স্বৰ্গদেউ চাওলুং চুকাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমতে টিপাম অঞ্চলতে মটকসকলক লগ পাইছিল। <ref>"...He met the Mataks in Tipam.." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> চুকাফাই পুৰণি টাই মুলীয় মটকসকলৰ মুখিয়াল সকলৰ সহায় লাভ কৰিছিল যাৰ ফলত নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰৰ ভেটি টিপামত গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"...help of their head, Suikafa extended." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> নগাসমূহক পৰাস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো মটক মুখিয়াল সকলে টাই ৰাজকোঁৱৰ চুকাফাক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল।<ref>"...defeated the Nagas with the help of the Matak Chief." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ===মায়ামৰা ধৰ্ম=== ধৰ্মীয় দৃষ্টিভঙ্গীৰ ফালৰ পৰা, মটকসকল মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ শাখা মায়ামৰা পন্থাৰ পালন কৰে। অনিৰুদ্ধদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা কাল সংহতিৰ মায়ামৰা ধৰ্ম পন্থাত অন্য জনগোষ্ঠী যেনে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, আহোম আদি বিভিন্ন জাতিক দীক্ষা দিয়া হৈছিল, কিন্তু মটকসকলৰ জনসংখ্যা ইয়াত ইমানেই বেছি আছিল যে এই সমগ্ৰ ধৰ্মীয় গোটটোৱে 'মায়ামৰা মটক' হিচাপে পৰিচিতি লাভ কৰিলে।<ref>{{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=}}</ref> ১৭ শতিকাত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত বহু বুৰঞ্জীত তেওঁলোকক কেৱল ধৰ্মীয় গোষ্ঠী হিচাপে ভুলকৈ উপস্থাপন কৰা হৈছিল। পিছে ঐতিহাসিকভাৱে মটকসকল মায়ামৰা ধৰ্মৰ উদ্ভৱৰ বহু পূৰ্বৰে পৰা অসমত এক টাই জনগোষ্ঠী হিচাপে বাস কৰি আছিল। ==সমাজ ব্যৱস্থা== মটক সমাজৰ আভ্যন্তৰীণ গাথনি অত্যন্ত সুসংগঠিত। পৰম্পৰাগতভাৱে মটক সমাজ ব্যৱস্থাক মূলত: তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰা হয় যিয়ে সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> আটাইতকৈ সৰু স্তৰত পৰিয়াল, তাৰ ওপৰত ফৈদ তাৰ ওপৰত খেলসমূহ থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> মটক সমাজত মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ 'খেল' বা থুপ দেখা যায়— এটা হৈছে ৰাজকীয় মৰ্যাদা অনুসৰি গঠিত খেল আৰু আনটো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অনুসৰি গঠিত খেল।<ref>{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> প্ৰাচীন কালৰে পৰা মটক সমাজ পৰম্পৰাগত লোক-নিয়ম আৰু সমাজৰ জ্যেষ্ঠজনৰ সন্মতিৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। সমাজ পৰিচালনাৰ সৰ্বোচ্চ দায়িত্ব থাকে গাওঁবুঢ়াৰ ওপৰত। ==উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:টাই জাতি]] t6ca2qzjnsskj5al6utydz8sf0ye5gh 622276 622274 2026-08-01T07:02:49Z Ananya Taye 28065 Expanded article and added additional sources 622276 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে মৰাণ, চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক [[টাই জাতি|টাই মূলীয়]] বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–20 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, সদৌ অসম মটক সন্মিলন আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam. }}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=11 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well. }}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=20–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=24–125 }}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। qlrirq30b5azg259n3gr02prcimn5ev 622277 622276 2026-08-01T07:04:30Z Ananya Taye 28065 /* */ 622277 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক [[টাই জাতি|টাই মূলীয়]] বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–20 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, সদৌ অসম মটক সন্মিলন আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam. }}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=11 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well. }}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=20–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=24–125 }}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। s2bvivymjce5wr4sm3m8mrtx041hhjm 622278 622277 2026-08-01T07:05:51Z Ananya Taye 28065 /* নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ */ Shifted para to bring Buranji sources first 622278 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক [[টাই জাতি|টাই মূলীয়]] বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–20 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, সদৌ অসম মটক সন্মিলন আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam. }}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=11 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well. }}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=20–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=24–125 }}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। 0q8gh8rq06y3uw9cwabey8ovyefe8fd 622282 622278 2026-08-01T07:16:59Z Ananya Taye 28065 /* */ Added references 622282 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক [[টাই জাতি|টাই মূলীয়]] বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=7 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans. }}</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–20 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, সদৌ অসম মটক সন্মিলন আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam. }}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=11 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well. }}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=20–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=24–125 }}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। trqqkoudp12094thstzy3xihfq9h42c 622283 622282 2026-08-01T07:18:23Z Ananya Taye 28065 /* নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ */ Added source 622283 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক [[টাই জাতি|টাই মূলীয়]] বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=7 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans. }}</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–20 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, সদৌ অসম মটক সন্মিলন আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam. }}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=7 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans. }}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=11 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well. }}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=20–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=24–125 }}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। hfjx2rhhvf97behpf8jvexnk7ajno23 622286 622283 2026-08-01T07:24:38Z Ananya Taye 28065 Added additional sources 622286 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক [[টাই জাতি|টাই মূলীয়]] বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=7 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans. }}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji,p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–20 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, সদৌ অসম মটক সন্মিলন আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam. }}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=7 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans. }}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji,p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=11 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well. }}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=20–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=24–125 }}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। 5djqtayqcnlvzg9i30tkhyaq9g1smdd 622291 622286 2026-08-01T07:49:57Z Ananya Taye 28065 Typo 622291 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক [[টাই জাতি|টাই মূলীয়]] বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=7 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans. }}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–20 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, সদৌ অসম মটক সন্মিলন আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam. }}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=7 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans. }}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=11 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well. }}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=20–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=24–125 }}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। 8239rryjsx5aqrr3ctskow5udrlyfzt 622292 622291 2026-08-01T07:55:29Z Ananya Taye 28065 622292 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক [[টাই জাতি|টাই মূলীয়]] বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=7 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans. }}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–20 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam. }}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=7 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans. }}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=11 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well. }}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=20–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=24–125 }}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। lr3m2bnwoipm3o98y8v7430a5tyh1dx 622299 622292 2026-08-01T08:16:56Z Ananya Taye 28065 /* */ 622299 wikitext text/x-wiki {{under construction}} '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। মটকসকল কোনো একক বংশোদ্ভূত প্ৰাচীন জনজাতি নহয়; ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কছাৰী জনগোষ্ঠী|কছাৰী]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ এই বৃহত্তৰ সমাজখন গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠ শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। সেইবাবে বুৰঞ্জী আৰু ঔপনিৱেশিক যুগৰ কিছুমান লেখাত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আন জনগোষ্ঠীসমূহলৈও ''মটক'' পৰিচয়টো সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="Dutta1985"/> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ''মটক'' নামটোৱে এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থ লাভ কৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য স্বীকৃত হোৱাৰ পিছত নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে ৰাজনৈতিক আৰু আঞ্চলিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> কিছু লোকে মটক জনগোষ্ঠীটোক টাই মূলীয় বুলি ক'ব খোজে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই সকলে দাবী কৰা মতে মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰি অহা‌ টাই‌ লোক।<ref>"...other Tai family were also connected with the Mataks." {{Cite book |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Phukhao Chamba Matak |publisher=Samprity Publication |location=Dibrugarh, Assam |date=November 2012 |isbn=978-93-5174-339-2 |url=https://www.researchgate.net/publication/321755073_Phukhao_Chamba_Matak |via=ResearchGate |access-date=2026-07-04 |language=en |page=39}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=7 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans. }}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো এটাকে সমকালীন প্ৰমাণৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো ওলোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক অনিশ্চিত বুলি গণ্য কৰিছে আৰু নামটোৰ প্ৰাচীন ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত অসংগতি দেখুৱাইছে।<ref name="DuttaTerms">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–20 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ===বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক=== বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ একে নহয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে। সেয়েহে এই ব্যৱহাৰক ত্ৰয়োদশ শতিকাত এটা পৃথক মটক জনগোষ্ঠীৰ সমকালীন প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি; ই মৰাণসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত পৰৱৰ্তী মটক পৰিচয়ৰ অতীতমুখী প্ৰয়োগ হ'ব পাৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ===আধুনিক টাই-মূলৰ দাবী=== সাম্প্ৰতিক কালত মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এক যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে এটা পৃথক প্ৰাচীন জনজাতীয় পৰিচয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰচেষ্টা দেখা গৈছে। ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈয়ে এই প্ৰচেষ্টাক মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ পৰিৱৰ্তে পৃথক জনজাতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam. }}</ref> অৱশ্যে এই মতটো মটক সমাজক মৰাণপ্ৰধান মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ পৰা বিকশিত এক যৌগিক জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰা প্ৰধান ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়, আৰু ইয়াৰ সমৰ্থনত কোনো সমকালীন শিলালিপি, স্বতন্ত্ৰ বুৰঞ্জী-পাঠ বা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ দাঙি ধৰা হোৱা নাই। এই আধুনিক ব্যাখ্যাৰ উদাহৰণ হিচাপে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “টাই-মংগোলীয় মূলৰ এটা জাতিগত জনজাতি” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> আৰু ''ফু-খাও'' নামৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=7 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans. }}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=11 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well. }}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্ৰই বিভিন্ন জনজাতি, জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটৰ লোকক শৰণ দিছিল। মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান শিষ্যগোটসমূহৰ অন্যতম আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চুতীয়া, কছাৰী, আহোম, কৈৱৰ্ত, কলিতা, ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ আৰু আন বহু গোটৰ লোকে মায়ামৰা ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে।<ref name="DuttaCommunity">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=20–43 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> মৰাণসকলৰ সংখ্যাগত আৰু সাংগঠনিক প্ৰাধান্যৰ ফলত প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁলোককে প্ৰায়ে মটক বুলি কোৱা হৈছিল। কিন্তু মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্যসমাজ বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে ''মটক'' নামটো কেৱল মৰাণসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মায়ামৰা শিষ্যক সামৰি লোৱা বৃহত্তৰ পৰিচয়ত পৰিণত হয়।<ref name="DuttaCommunity"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়ত মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যসকলে আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে একেলগে সংগঠিত হয়। এই সময়ছোৱাত ''মটক'' নামটো ধৰ্মীয় পৰিচয়ৰ লগতে বিদ্ৰোহীসকলৰ সামূহিক ৰাজনৈতিক পৰিচয় হিচাপেও ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। মৰাণসকল বিদ্ৰোহৰ মূল শক্তিসমূহৰ অন্যতম আছিল যদিও বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলো মটক মৰাণ নাছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks, the Morans and the Moamaria Rebellion |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=24–125 }}</ref> ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰ আৰু সৰ্বানন্দ সিংহৰ মাজত হোৱা বন্দোবস্তৰ ফলত বেংমৰাক ৰাজধানী কৰি মটক ৰাজ্যই স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে। এই ৰাজ্য কোনো প্ৰাগৈতিহাসিক মটক ৰাজ্যৰ ধাৰাবাহিকতা নাছিল; ই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক পৰিণতি আছিল। ১৮৩৯ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৰাজ্যখন সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=187–232 |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ==আধুনিক পৰিচয়== ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগত মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰত থকা বিভিন্ন গোটে নিজৰ পৃথক জাতিগত আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠন গঢ়ি তোলে। বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বহু মৰাণে নিজকে বৃহত্তৰ মটক পৰিচয়ৰ ভিতৰৰ এটা শাখা হিচাপে নহয়, পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে সংগঠিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তথাপিও মায়ামৰা ধৰ্ম, ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ আৰু মটক ৰাজ্যৰ স্মৃতিয়ে মৰাণ আৰু আন মটক গোটসমূহৰ মাজত এক উমৈহতীয়া ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। bi6dn2y04h82yk1w3vlmwk3mux7370n 0 110773 622152 616537 2026-07-31T15:46:03Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622152 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয় | image = [[চিত্ৰ:Logo of University of Delhi.png|150px]] | image_size = 150px | caption = | established = {{start date and age| 1 May 1922|df=yes}} | type = কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়,<br/> ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ প্ৰতিষ্ঠান,<ref>{{cite web |title=DU-INI-status|url=https://www.education.gov.in/institutions-national-importance |website=www.education.gov.in |access-date=14 December 2024}}</ref><br/>ইনষ্টিটিউট অফ এমিনেন্স<ref>{{cite web|title=IOE- Delhi University-status|url=https://ioe.ugc.ac.in/Home/ListofIOE|website=www.ugc.ac.in|access-date=14 December 2024|archivedate=14 December 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214133524/https://ioe.ugc.ac.in/Home/ListofIOE|deadurl=yes}}</ref> | motto = নিষ্ঠা ধৃতিঃ সত্যম্ | motto_lang = sa | mottoeng = | chancellor = [[ভাৰতৰ উপৰাষ্ট্ৰপতি]] | vice_chancellor =যোগেশ সিং<ref>{{cite web |title=Vice Chancellor - Delhi University |url=http://www.du.ac.in/index.php?page=vice-chancellor |website=www.du.ac.in |access-date=29 April 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Kalita |first1=Bishal |title=DU: Prof Yogesh Singh Appointed Vice-Chancellor Of Delhi University |url=https://www.ndtv.com/education/prof-yogesh-singh-appointed-vice-chancellor-of-delhi-university |access-date=19 April 2022 |work=NDTV |date=22 September 2021 |language=en}}</ref> | head_label = পৰিদৰ্শক | head = [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] | faculty =১৪০২<ref name=nirf_24APP /> | undergrad = ১২৬৬<ref name=nirf_24APP /> | postgrad = ২১৫২৮<ref name=nirf_24APP>{{cite web|url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Overall/IR-O-U-0120.pdf|title=NIRF 2024 Application}}</ref> | doctoral = ৩৫০২<ref name=nirf_24APP /> | city = [[নতুন দিল্লী]] | state = [[দিল্লী]] | country = ভাৰত | pushpin_map = India Delhi | endowment = {{INRConvert|433|c}}<ref name="dubudget">{{cite web |title=Financial Estimates 2018-2019 |url=http://www.du.ac.in/du/uploads/28032018_Budget_2.pdf |access-date=23 March 2019}}</ref> (২০১৮-২০১৯) | coor = {{Coord|28.69|N|77.21|E|type:edu_region:IN|display=inline,title}} | campus =চহৰাঞ্চল | language = [[ইংৰাজী ভাষা]]<br/>[[হিন্দী ভাষা]] | colours = {{color box|#663399}} বেঙেনা-বুলীয়া | mascot = [[হাতী]] (শক্তি আৰু জ্ঞান) | academic_affiliations = {{hlist|[[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]]|ভাৰতীয় বিশ্ববিদ্যালয় সংঘ|কমনৱেলথ বিশ্ববিদ্যালয় সংঘ|ইউনিভাৰ্চিটাছ ২১|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষক শিক্ষা পৰিষদ<ref name=ACI_NAAC>{{cite web|url=https://assessmentonline.naac.gov.in/public/index.php/ssr_report/eyJpdiI6ImhKdEFRa3Z3eS9kaTBPL3Vzbi9VMkE9PSIsInZhbHVlIjoiQWhSZk9pNFppd1BRemcrbVNob2lJdz09IiwibWFjIjoiMDU0YTEwZTcyOTc4ODM1ZDdkYTRiNDE1NzZkNGEzMjAwOGE1YWY3YzMyMGFiYzY0OTZkOTMzNzE4MDQyZjhhNCIsInRhZyI6IiJ9#page=20|title=Academic Information of University SSR Information Sheet NAAC}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|বাৰ কাউন্সিল অফ ইণ্ডিয়া<ref name=ACI_NAAC />}} | founder = মৰিছ গ্যায়াৰ | accreditation = [[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] | website = {{URL|https://www.du.ac.in/}} | logo = }} '''দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়''' ({{lang-en|Delhi University}}) চমুকৈ '''ডিইউ''' [[ভাৰত]]ৰ [[দিল্লী]]ত অৱস্থিত এখন কলেজীয়া গৱেষণা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯২২ চনত কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ এক আইনৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। [[ভাৰতৰ উপৰাষ্ট্ৰপতি]] বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আচাৰ্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানিক ৰেংকিং ফ্ৰেমৱৰ্ক ২০২৪ অনুসৰি বিশ্ববিদ্যালয়খনে ষষ্ঠ স্থান লাভ কৰিছে। দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয় ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰু ইনষ্টিটিউট অফ এমিনেন্স হিচাপে স্বীকৃৰ্তি লাভ কৰিছে। ==ইতিহাস== ১৯২২ চনত কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ আইন অনুসৰি দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://mhrd.gov.in/central_univ_eng_11|title=Ministry of Human Resources and Development, Government of India|access-date=8 January 2020}}</ref> হৰি সিং গৌৰে ১৯২২ চনৰ পৰা ১৯২৬ চনলৈ বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ প্ৰথম উপাচাৰ্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। সেই সময়ত দিল্লীত মাত্ৰ চাৰিখন কলেজ আছিল আৰু আটাইকেইখন সেই সময়ত পঞ্জাৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে জড়িত আছিল। সেই চাৰিখন কলেজ হৈছে। * ১৮৮১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ছেইণ্ট ষ্টিফেন কলেজ। * ১৮৯৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা হিন্দু কলেজ। * ১৭৯২ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা জাকিৰ হুছেইন দিল্লী কলেজ (তেতিয়া দিল্লী কলেজ নামেৰে জনাজাত), আৰু * ১৯১৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ৰামজস কলেজ। এই গোটেইকেইখন কলেজেই পৰৱৰ্তী সময়ত দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল। বিশ্ববিদ্যালয়খনত প্ৰথম অৱস্থাত দুটা অনুষদ (কলা আৰু বিজ্ঞান) আৰু প্ৰায় ৭৫০ জন ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আছিল। ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ ক্ষমতাৰ আসন ১৯১১ চনত কলিকতাৰ পৰা দিল্লীলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল। ১৯৩৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহলৈকে ভাইচাৰেগাল লজ এষ্টেট ভাৰতৰ ভাইচৰয়ৰ বাসস্থান আছিল। তাৰ পিছত ইয়াক দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ক দিয়া হৈছিল। তেতিয়াৰ পৰাই ইয়াত উপাচাৰ্যৰ কাৰ্যালয় আৰু অন্যান্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite news |first=Vijetha |last=S.N |title=Delhi University's grand inheritance from British India |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/delhi-universitys-grand-inheritance-from-british-india/article2707884.ece |work=The Hindu |location=New Delhi |date=12 December 2011 |access-date=24 October 2015 }}</ref> ১৯৩৭ চনত যেতিয়া ছাৰ মৰিছ গ্যায়াৰে ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে ভাৰতলৈ আহিছিল। তেতিয়া তেওঁ দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাচাৰ্যৰ পদতো অধিষ্ঠিত হৈছিল। তেওঁৰ সময়ত দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ত স্নাতকোত্তৰ শিক্ষকতা পাঠ্যক্ৰমৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খনত পৰীক্ষাগাৰ স্থাপন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=This Day That Age dated October 16, 1952: Sir Maurice Gwyer |url=http://www.thehindu.com/2002/10/16/stories/2002101600870900.htm |date=16 October 2002 |work=[[The Hindu]] |access-date=24 October 2015 }}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> অনুষদৰ সদস্যসকলৰ ভিতৰত পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ দৌলত সিং কোথাৰী আৰু উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ পঞ্চানন মহেশ্বৰী অন্যতম। গ্যায়াৰক "বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ নিৰ্মাতা" বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৯৫০ চনলৈকে তেওঁ দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাচাৰ্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.du.ac.in/du/index.php?page=about-du-2|title=About University of Delhi |publisher= University of Delhi|website= du.ac.in|access-date=8 January 2020}}</ref> ১৯৪৭ চনত বিজয়েন্দ্ৰ কস্তুৰী ৰংগ বৰাদৰাজা ৰাৱে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ ৰূপালী জয়ন্তী বৰ্ষ ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ লগত সংগতি ৰাখি মূল ভৱনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা উত্তোলন কৰে। সেই বছৰত ভাৰত বিভাজনৰ বাবে কোনো সমাৱৰ্তন অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে ১৯৪৮ চনত ভাৰতৰ তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ লগতে লৰ্ড মাউণ্টবেটেন, লেডী মাউণ্টবেটেন, [[আবুল কালাম আজাদ]], [[জাকিৰ হুছেইন (ৰাজনীতিবিদ)|জাকিৰ হুছেইন]] আৰু [[শান্তি স্বৰূপ ভটনাগৰ]]ৰ উপস্থিতিত বিশেষ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ ২৫ বছৰৰ পাছত ১৯৭৩ চনৰ সোণালী জয়ন্তী উদযাপনত ভাৰতৰ তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]], [[সত্যজিৎ ৰায়]], [[অমৃতা প্ৰীতম]] আৰু [[এম এছ চুব্বালক্ষ্মী]] উপস্থিত আছিল।<ref>{{cite news |title= Delhi University's date with history |author=Sonal Manchanda |url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19970817/22950303.html |publisher=Indian Express|date=17 August 1997 }}</ref> ==বৰ্তমান স্থিতি== দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়খন ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ পৰিণত হৈছে। ইয়াত ১৬টা অনুষদ, ৮৬টা শৈক্ষিক বিভাগ, ৯১খন মহাবিদ্যালয় আছে। লগতে ইয়াৰ অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা কাৰ্যসূচীতো বহু শিক্ষাৰ্থী জড়িত হৈ আছে। ডি ইউৰ ৰসায়ন বিজ্ঞান, ভূতত্ত্ব, প্ৰাণীবিজ্ঞান, সমাজবিজ্ঞান আৰু ইতিহাস বিভাগক উচ্চ অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ কেইবাটাও বিভাগে তেওঁলোকৰ অসাধাৰণ শৈক্ষিক কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ বিশেষ সহায় কাৰ্যসূচীৰ অধীনত অনুদান লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.ugc.ac.in/centralniversitylist.aspx?id=5&Unitype=1|title=University|website= ugc.ac.in|access-date=8 January 2020}}</ref> ২০২২ চনৰ পৰা ডি ইউয়ে নিজৰ নামভৰ্তিৰ ধৰণ সলনি কৰি দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ ফলাফলৰ শতাংশ নম্বৰৰ পৰা [[সংযুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশ পৰীক্ষা]]ৰ নম্বৰলৈ সলনি কৰে। বৰ্তমান এই পৰীক্ষাত লাভ কৰা নম্বৰৰ ভিত্তিত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক নামভৰ্তি কৰা হয় আৰু দ্বাদশ শ্ৰেণীত লাভ কৰা নম্বৰৰ শতাংশয়ে একে এই পৰীক্ষাত একে নম্বৰ লাভ কৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে টাই-ব্ৰেকাৰ হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web |url=https://cuet.samarth.ac.in/ |title=Common University Entrance Test |website=Ministry of Education (India) |access-date=2025-01-07 |archivedate=2024-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240810192027/https://cuet.samarth.ac.in./ |deadurl=yes }} {{nonspecific|date=August 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=CUET-UG 2022: Class 12 marks to act as tie-breaker for students with same CUET score, says DU V-C |url=https://indianexpress.com/article/education/cuet-ug-2022-class-12-marks-to-act-as-tie-breaker-for-students-with-same-cuet-score-says-delhi-university-v-c-8029746/ |access-date=24 July 2022 |work=The Indian Express |date=15 July 2022 |language=en}}</ref> ভাৰতবৰ্ষৰ উচ্চ শিক্ষাৰ অন্যতম আকাংক্ষিত শিক্ষানুষ্ঠান ডি ইউ। ইয়াৰ উপৰিও ভাৰতীয় বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ইয়াৰ প্ৰকাশনৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক।<ref>{{Cite web|url=https://university.careers360.com/articles/nirf-ranking-top-universities-in-india|title=Top Universities in India 2021 - NIRF Ranking|website=university.careers360.com|access-date=24 December 2021|date=11 June 2020}}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ বাৰ্ষিক সন্মানীয় ডিগ্ৰী অনুষ্ঠানত কেইবাজনো লোকক প্ৰদান কৰা হয়। অভিনেতা [[অমিতাভ বচ্চন]], দিল্লীৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী [[শীলা দীক্ষিত]], কাৰ্টুনকাৰ [[আৰ কে লক্ষ্মণ]], ৰসায়নবিদ [[চি এন আৰ ৰাও]]<ref>{{cite news |title=Delhi University honours Big B |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-11-04/india/27817438_1_honours-honorary-degree-r-k-laxman |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811025346/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-11-04/india/27817438_1_honours-honorary-degree-r-k-laxman |url-status=dead |archive-date=11 August 2011 |work=The Times of India |date=4 November 2006 |access-date=2025-01-07 |archivedate=2011-08-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811025346/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-11-04/india/27817438_1_honours-honorary-degree-r-k-laxman |deadurl=yes }}</ref> আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী গৰ্ডন ব্ৰাউনক আদিকে ধৰি বহু গণ্য-মান্য ব্যক্তিক দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ে সন্মানীয় ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰিছে।<ref>{{cite news|title=Brown's sense of humour floors audience at DU|url=http://www.hindu.com/holnus/000200801211968.htm|work=The Hindu|date=21 January 2008|access-date=3 August 2010|archive-date=7 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107003817/http://www.hindu.com/holnus/000200801211968.htm|url-status=dead|archivedate=7 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107003817/http://www.hindu.com/holnus/000200801211968.htm|deadurl=yes}}</ref> ==চৌহদ== দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত ৯১খন মহাবিদ্যালয় সমগ্ৰ দিল্লীত বিস্তৃত হৈ আছে। উত্তৰ চৌহদ বা নৰ্থ কেম্পাছ আৰু দক্ষিণ চৌহদ বা চাউথ কেম্পাছ দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দুটা মূল চৌহদ।<ref>{{cite web |title=List of Colleges - University of Delhi |url=https://www.careers360.com/university/university-of-delhi-delhi/affiliated-colleges |website=careers360.com |access-date=24 December 2021}}</ref> [[নতুন দিল্লী]]ৰ মধ্য অংশত অৱস্থিত জাকিৰ হুছেইন দিল্লী কলেজ দিল্লীৰ আটাইতকৈ পুৰণি মহাবিদ্যালয় দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ===নৰ্থ কেম্পাছ=== [[File:Delhiuni.jpg|thumb|left|কলা অনুষদ]] নৰ্থ কেম্পাছত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ তিনিখন প্ৰতিষ্ঠাপক মহাবিদ্যালয় অৱস্থিত। বৰ্তমান দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নৰ্থ কেম্পাছত স্কুল অৱ অ’পেন লাৰ্নিং, কলা অনুষদ, আইন অনুষদ, ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন অনুষদ, প্ৰযুক্তি অনুষদ আৰু কিৰ’ৰী মল কলেজ, লেডী ইৰউইন কলেজ, দৌলত ৰাম কলেজ, হন্সৰাজ কলেজ, হিন্দু কলেজ , ইন্দ্ৰপ্ৰস্থ কলেজ ফৰ ৱমেন, মাতা সুন্দৰী কলেজ ফৰ ৱমেন, লক্ষ্মীবাই মহাবিদ্যালয়, মিৰাণ্ডা হাউচ, শ্ৰী গুৰু টেগ বাহাদুৰ খালছা মহাবিদ্যালয়, ৰামজাছ মহাবিদ্যালয়, ছেইণ্ট ষ্টিফেন মহাবিদ্যালয়, শ্ৰী ৰাম বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়, সত্যৱতী মহাবিদ্যালয়, শ্যাম লাল মহাবিদ্যালয়কে ধৰি ১৬ খন মহাবিদ্যালয় আছে। এই চৌহদত স্নাতক অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ কেন্দ্ৰও আছে। লগতে ইয়াত ক্লাষ্টাৰ ইন'ভেচন চেণ্টাৰ, দিল্লী স্কুল অৱ ইক'নমিক্স, দিল্লী স্কুল অৱ জাৰ্নেলিজম<ref>{{Cite web|url=http://dubeat.com/du-colleges/cluster-innovation-centre/|title=Delhi University College Profile: Cluster Innovation Centre|date=11 June 2015|access-date=8 January 2020}}</ref> আৰু আম্বেদকাৰ চেণ্টাৰ ফৰ বায়'মেডিকেল ৰিচাৰ্চ আদিও অৱস্থিত। ===চাউথ কেম্পাছ=== বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ সম্প্ৰসাৰণ পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে ১৯৭৩ চনত চাউথ কেম্পাছ মুকলি কৰা হৈছিল। ১৯৮৪ চনত ই ধৌলা কুঁৱা ওচৰৰ বেনিটো জুয়াৰেজ মাৰ্গত বৰ্তমানৰ স্থানলৈ ৬৯ একৰ মাটিকালিৰ চৌহদলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। ইয়াত আৰ্যভট্ট মহাবিদ্যালয়, আয়ুৰ্বেদিক আৰু য়ুনানী তিব্বিয়া মহাবিদ্যালয়, গাৰ্গী মহাবিদ্যালয়, আত্মা ৰাম সনাতন ধৰ্ম মহাবিদ্যালয়, পিজিডিএভি মহাবিদ্যালয়, জিছুছ এণ্ড মেৰী মহাবিদ্যালয়, ৰামানুজন মহাবিদ্যালয়, মৈত্ৰেয়ী মহাবিদ্যালয়, মতিলাল নেহৰু মহাবিদ্যালয়, মতিলাল নেহৰু সান্ধ্য মহাবিদ্যালয়, ৰাম লাল আনন্দ মহাবিদ্যালয় , শ্ৰী ভেংকটেশ্বৰ মহাবিদ্যালয়, লেডী শ্ৰী ৰাম মহাবিদ্যালয়, দীন দয়াল উপাধ্যায় মহাবিদ্যালয়, দিল্লী কলেজ অফ আৰ্টছ এণ্ড কমাৰ্চ, ইনষ্টিটিউট অৱ হোম ইকনমিক্স, কলেজ অৱ ভকেচনেল ষ্টাডিজ, শ্ৰী অৰবিন্দ কলেজ, কমলা নেহৰু কলেজ, দ্যাল সিং কলেজ, শ্বহীদ ভগত সিং কলেজ আৰু ৰাজকুমাৰী অমৃত কৌৰ কলেজ অৱ নাৰ্চিং, আচাৰ্য নৰেন্দ্ৰ দেৱ কলেজ আৰু দেশবন্ধু মহাবিদ্যালয় অৱস্থিত। ===হোষ্টেল=== দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কিছুমান মহাবিদ্যালয়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক হোষ্টেলৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হয় যদিও এই সুবিধা নিৰ্দিষ্ট সংখ্যক মহাবিদ্যালয়ত সীমাবদ্ধ। হোষ্টেলৰ আবণ্টনও মেধাৰ ভিত্তিত কৰা হয়। দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মাত্ৰ ২০খন মহাবিদ্যালয়তহে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক হোষ্টেলৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=28 January 2021 |title=Hostels in Delhi University (Criteria, Reservations, etc.) |url=https://duconnections.com/hostels-in-delhi-university-criteria-reservations-etc/ |access-date=11 January 2025 |archivedate=17 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210717073051/https://duconnections.com/hostels-in-delhi-university-criteria-reservations-etc/ |deadurl=yes }}</ref> ==সংগঠন আৰু প্ৰশাসন== ===শাসন ​​ব্যৱস্থা=== [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰিদৰ্শক, [[ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] আচাৰ্য আৰু [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ]] বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সহ-আচাৰ্য। কোৰ্ট, কাৰ্যবাহী পৰিষদ, শৈক্ষিক পৰিষদ আৰু বিত্ত সমিতি বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ প্ৰশাসনিক কৰ্তৃপক্ষ।<ref>{{Cite web |url= http://www.du.ac.in/du/index.php?page=leadership|title=Administration |publisher= University of Delhi|website= du.ac.in|access-date=8 January 2020}}</ref> বিশ্ববিদ্যালয় কোৰ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৰ্বোচ্চ কৰ্তৃত্ব আৰু কাৰ্যবাহী পৰিষদ আৰু ইয়াৰ শৈক্ষিক পৰিষদৰ আইনসমূহ পুনৰীক্ষণ কৰাৰ ক্ষমতা আছে। কাৰ্যনিৰ্বাহক পৰিষদ হৈছে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ সৰ্বোচ্চ কাৰ্যবাহী সংস্থা। শৈক্ষিক পৰিষদ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৰ্বোচ্চ শৈক্ষিক সংস্থা আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভিতৰত শিক্ষা, শিক্ষণ, পৰীক্ষাৰ মানদণ্ড বজাই ৰখাৰ দায়িত্ব লয়। ইয়াৰ সকলো শৈক্ষিক বিষয়ত কাৰ্যবাহী পৰিষদক পৰামৰ্শ দিয়াৰ অধিকাৰ আছে। বিত্তীয় নীতি, লক্ষ্য, বাজেটৰ পৰামৰ্শ দিয়াৰ দায়িত্ব বিত্ত সমিতিৰ ওপৰত ন্যস্ত। ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মহাবিদ্যালয়সমূহ বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ গঠনমূলক একক। ই এখন কলেজীয়া বিশ্ববিদ্যালয়। পুঁজিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত মহাবিদ্যালয়সমূহ ব্যাপকভাৱে তিনিটা ভাগত বিভক্ত: * শিক্ষামূলক বা দাতব্য ন্যাসৰ দ্বাৰা স্থাপন কৰা মহাবিদ্যালয়। * দিল্লী প্ৰশাসনে ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা মহাবিদ্যালয়সমূহৰ, * সম্পূৰ্ণৰূপে দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত মহাবিদ্যালয়।<ref>{{cite web|url=http://www.ugc.ac.in/oldpdf/pub/report/9.pdf|title=Funding Higher Education Institutes|publisher=University Grants Commission}}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়খনত ৬৫খন মহাবিদ্যালয়ত মানৱবিজ্ঞান, সমাজ বিজ্ঞান, আৰু বিজ্ঞানৰ পাঠ্যক্ৰমৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াৰে ২৫খন মহাবিদ্যালয় চাউথ কেম্পাছত অৱস্থিত বিপৰীতে বাকী কেইখন নৰ্থ কেম্পাছত অৱস্থিত। পেছাদাৰী পাঠ্যক্ৰম চলোৱা মহাবিদ্যালয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ৭৭খন। কিছুমান কলেজে সন্ধিয়াৰ পাঠ্যক্ৰমও আগবঢ়ায়।<ref>{{cite web|url=http://www.du.eduarena.com/colleges-delhi-universitydu/|title=Colleges Under DU|publisher=EduArena|access-date=28 October 2015|archive-date=24 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224165234/http://www.du.eduarena.com/colleges-delhi-universitydu/|url-status=dead}}</ref> {|class="wikitable sortable" style="" |- ! নাম ! স্থাপিত ! কেম্পাছ/অৱস্থান |- | আদিতি মহাবিদ্যালয় | ১৯৯৪ | rowspan="16" |নৰ্থ কেম্পাছ |- | জাকিৰ হুছেইন দিল্লী মহাবিদ্যালয় | ১৬৯৬ |- | দৌলত ৰাম মহাবিদ্যালয় | ১৯৬০ |- | হিন্দু কলেজ | ১৮৯৯ |- | হন্সৰাজ কলেজ | ১৯৪৮ |- | ইন্দ্ৰপ্ৰস্থ কলেজ ফৰ ৱমেন | ১৯২৪ |- | কিৰৰী মল কলেজ | ১৯৫৪ |- |মিৰাণ্ডা হাউচ | ১৯৪৮ |- | ৰামজাছ কলেজ | ১৯১৭ |- |ছেইণ্ট ষ্টিফেনছ কলেজ | ১৮৮১ |- | শ্বহীদ সুখদেৱ কলেজ অফ বিজনেছ ষ্টাডিজ | ১৯৮৭ |- |শ্ৰী ৰাম কলেজ অফ কমাৰ্চ | ১৯২৬ |- | গুৰু টেগ বাহাদুৰ খালছা কলেজ |১৯৫১ |- |স্কুল অফ অপেন লাৰ্ণিং | ১৯৬২ |- |স্বামী শ্ৰদ্ধানন্দ মহাবিদ্যালয় | ১৯৬৭ |- | বল্লভভাই পেটেল বক্ষ প্ৰতিষ্ঠান | ১৯৪৯ |- | আচাৰ্য নৰেন্দ্ৰ দেৱ কলেজ | ১৯৯১ | rowspan="27"|চাউথ কেম্পাছ |- |আৰ্যভট্ট মহাবিদ্যালয় | ১৯৭৩ |- | আত্মা ৰাম সনাতন ধৰ্ম মহাবিদ্যালয় | ১৯৫৯ |- | দিল্লী কলা আৰু বাণিজ্য মহাবিদ্যালয় | ১৯৮৭ |- | জিচাছ এণ্ড মেৰী কলেজ | ১৯৬৮ |- | মৈত্ৰেয়ী মহাবিদ্যালয় | ১৯৬৭ |- | মতিলাল নেহৰু মহাবিদ্যালয় | ১৯৬৪ |- | মতিলাল নেহৰু সান্ধ্য মহাবিদ্যালয় | ১৯৬৫ |- | ৰাম লাল আনন্দ কলেজ | ১৯৬৪ |- | শ্ৰী ভেংকটেশ্বৰ মহাবিদ্যালয় | ১৯৬১ |- | কলেজ অৱ ভকেচনেল ষ্টাডিজ | ১৯৭২ |- | দিল্লী ইনষ্টিটিউট অৱ ফাৰ্মাচিউটিকেল ছায়েন্স এণ্ড ৰিচাৰ্চ | ১৯৬৪ |- | দেশবন্ধু মহাবিদ্যালয় |১৯৫২ |- | দ্যাল সিং কলেজ | ১৯৫৯ |- | গাৰ্গী মহাবিদ্যালয় | ১৯৬৭ |- | ইনষ্টিটিউট অৱ হোম ইকনমিক্স | ১৯৬১ |- |কমলা নেহৰু মহাবিদ্যালয় | ১৯৬৪ |- | লেডী শ্ৰী ৰাম কলেজ ফৰ ৱমেন | ১৯৫৬ |- | পিজিডিএভি মহাবিদ্যালয় |১৯৫৭ |- | পিজিডিএভি সান্ধ্য মহাবিদ্যালয় |১৯৫৮ |- | ৰাজকুমাৰী অমৃত কৌৰ কলেজ অৱ নাৰ্চিং<ref>{{Cite web |title=RAKCON |url=http://rakcon.com/ |access-date=25 March 2023 |website=rakcon.com}}</ref> | ১৯৪৬ |- | ৰামানুজন কলেজ | ২০১০ |- | শ্ৰী অৰবিন্দ কলেজ | ১৯৭২ |- | শ্ৰী অৰবিন্দ সান্ধ্য কলেজ | ১৯৮৪ |- |শ্বহীদ ভাগত সিং মহাবিদ্যালয় | ১৯৬৭ |- | শ্বহীদ ভাগত সিং সান্ধ্য মহাবিদ্যালয় | ১৯৭৩ |- | দ্যাল সিং সান্ধ্য মহাবিদ্যালয় |১৯৫৮ |- | আয়ুৰ্বেদিক আৰু য়ুনানী তিব্বিয়া মহাবিদ্যালয় | ১৯১৬ | rowspan="11"|কেন্দ্ৰীয় চৌহদ |- |কলেজ অফ আৰ্টছ | ১৯৪২ |- | জানকী দেৱী মেম'ৰিয়েল কলেজ | ১৯৫৯ |- | লেডী হাৰ্ডিং মেডিকেল কলেজ | ১৯১৬ |- | লেডী ইৰউইন কলেজ |১৯৩২ |- | মাতা সুন্দৰী কলেজ ফৰ ৱমেন | 1967 |- |মৌলানা আজাদ ইনষ্টিটিউট অফ ডেণ্টেল চাইন্সেছ | ২০০৩ |- | মৌলানা আজাদ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় | ১৯৫৬ |- | শ্ৰী গুৰু নানক দেৱ খালছা কলেজ | ১৯৭৩ |- | জাকিৰ হুছেইন দিল্লী মহাবিদ্যালয় | ১৭৯২ |- | জাকিৰ হুছেইন দিল্লী সান্ধ্য মহাবিদ্যালয় | ১৯৫৮ |- |মহাৰাজা অগ্ৰসেন মহাবিদ্যালয় | ১৯৯৪ | rowspan="6"|পূব দিল্লী |- | মহৰ্ষি বাল্মীকি শিক্ষা মহাবিদ্যালয় | ১৯৬৬ |- | শ্বহীদ ৰাজগুৰু কলেজ অফ এপ্লাইড চাইন্সেছ ফৰ ৱমেন | ১৯৮৯ |- |শ্যাম লাল কলেজ | ১৯৬৪ |- | শ্যাম লাল সান্ধ্য কলেজ | ১৯৬৯ |- | বিবেকানন্দ মহাবিদ্যালয় | ১৯৭০ |- | নেহৰু হোমিওপেথিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয় | ১৯৬৭ |দক্ষিণ দিল্লী |- | ভীম ৰাও আম্বেদকাৰ কলেজ | ১৯৯১ | rowspan="2"|উত্তৰ পূব দিল্লী |- | বিশ্ববিদ্যালয় চিকিৎসা বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয় | ১৯৭১ |- | ভাৰতী মহাবিদ্যালয় | 1971 | rowspan="7"|পশ্চিম দিল্লী |- |দীন দয়াল উপাধ্যায় মহাবিদ্যালয় | ১৯৯০ |- | ইন্দিৰা গান্ধী শাৰীৰিক শিক্ষা আৰু ক্ৰীড়া বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান | ১৯৮৭ |- | কালিন্দী মহাবিদ্যালয় | ১৯৬৭ |- | ৰাজধানী মহাবিদ্যালয় | ১৯৬৪ |- |শিৱাজী মহাবিদ্যালয় |১৯৬১ |- |শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জী মহাবিদ্যালয় |১৯৬৯ |- | কেশৱ মহাবিদ্যালয় |১৯৯৪ | rowspan="5"|উত্তৰ পশ্চিম দিল্লী |- | লক্ষ্মীবাঈ মহাবিদ্যালয় | ১৯৬৫ |- | সত্যৱতী মহাবিদ্যালয় | ১৯৭২ |- | সত্যৱতী সান্ধ্য মহাবিদ্যালয় | ১৯৭৩ |- |শ্ৰী গুৰু গোবিন্দ সিং বাণিজ্য মহাবিদ্যালয় | ১৯৮৪ |- | ভগিনী নিবেদিতা মহাবিদ্যালয় | ১৯৯৩ | rowspan="3"|দক্ষিণ পশ্চিম দিল্লী |- | লেডী ইৰউইন কলেজ | ১৯৩২ |- | ভাস্কৰাচাৰ্য প্ৰায়োগিক বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয় | ১৯৯৫ |} ===অনুষদসমূহ=== দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৮৬টা শৈক্ষিক বিভাগ ১৬টা অনুষদত বিভক্ত। *প্ৰয়োগমূলক সমাজ বিজ্ঞান আৰু মানৱবিজ্ঞান অনুষদ<ref>{{cite news|url=http://m.hindustantimes.com/education/faculty-of-applied-social-sciences-and-humanities/story-Co1qFOtKs5dsS0ZX4oakFL.html|title=Faculty of Applied Social Sciences and Humanities, University of Delhi|publisher=Hindustan Times|date=2 May 2012|access-date=11 January 2025|archivedate=18 September 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230918153039/https://www.hindustantimes.com/education/exam-results/aktu-uptac-counselling-2023-round-1-seat-allotment-results-today-at-10-pm-on-uptacadmissionsnicin-101695047026892.html|deadurl=yes}}</ref> *কলা অনুষদ *বাণিজ্য আৰু ব্যৱসায় অধ্যয়ন অনুষদ *শিক্ষা অনুষদ *আন্তঃশাখা আৰু প্ৰয়োগমূলক বিজ্ঞান অনুষদ *আইন অনুষদ *ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন অনুষদ *গাণিতিক বিজ্ঞান অনুষদ *চিকিৎসা বিজ্ঞান অনুষদ *সংগীত আৰু ললিত কলা অনুষদ *মুক্ত শিক্ষণ অনুষদ *বিজ্ঞান অনুষদ *সমাজ বিজ্ঞান অনুষদ *প্ৰযুক্তি অনুষদ আগতে দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰযুক্তি অনুষদে অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়াইছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে দিল্লী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়ক দিল্লী প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিশ্ববিদ্যালয় আৰু নেতাজী সুভাষ প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিশ্ববিদ্যালয়লৈ ৰূপান্তৰিত হোৱাৰ আগতে নেতাজী সুভাষ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{Cite web |title=History {{!}} NSUT |url=http://nsut.ac.in/en/history |access-date=8 August 2024 |website=nsut.ac.in |archivedate=9 August 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240809204146/http://nsut.ac.in/en/history |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=History |first=Delhi Technological University |date=8 August 2024 |title=History of Delhi Technological University |url=https://www.dtu.ac.in/Web/About/history.php |access-date=8 August 2024 |website=Delhi Technological University}}</ref> ২০২৩ চনত ইয়াক পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Ghosh |first=Shinjini |date=23 April 2023 |title=DU faculty of technology will open door next session |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/du-faculty-of-technology-will-open-door-next-session/articleshow/99700424.cms |work=The Times of India |issn=0971-8257 |access-date=1 August 2024}}</ref> ===সংযুক্ত অনুষদসমূহ=== দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দুটা সংযুক্ত অনুষদ আছে: *আয়ুৰ্বেদিক আৰু য়ুনানী চিকিৎসা অনুষদ: এই অনুষদে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা আৰু য়ুনানী চিকিৎসা বিষয়ত ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। *হোমিঅ’পেথিক মেডিচিন অনুষদ: এই অনুষদে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক হোমিঅ’পেথিক মেডিচিনত ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ===কেন্দ্ৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহ=== দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰায় ২৮টা কেন্দ্ৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠান আছে। এইবোৰক চাৰিটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছে: ====স্নাতকোত্তৰ কেন্দ্ৰ==== *ড৹ বি.আৰ. আম্বেদকাৰ চেণ্টাৰ ফৰ বায়’মেডিকেল ৰিচাৰ্চ — ড৹ বি.আৰ. আম্বেদকাৰ চেণ্টাৰ ফৰ বায়'মেডিকেল ৰিচাৰ্চ কেন্দ্ৰত বিজ্ঞানীৰ বহুবিশেষজ্ঞ গোটে মৌলিক আৰু প্ৰয়োগমূলক জৈৱ চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ পাঠদান আৰু গৱেষণাত অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://internshala.com/internship/detail/dr-br-ambedkar-center-for-biomedical-research-acbr1384193615|title=Ambedkar Centre for Biomedical Research, DU|publisher=Internshala|access-date=2025-01-11|archivedate=2023-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230406194805/https://internshala.com/internship/detail/dr-br-ambedkar-center-for-biomedical-research-acbr1384193615|deadurl=yes}}</ref> *ইনষ্টিটিউট অৱ ইনফৰ্মেটিক্স এণ্ড কমিউনিকেচন – ই যোগাযোগ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://iic.ac.in/iic/index.php?page=about|title=About Institute of Informatics & Communication|publisher=iic.ac.in|access-date=2025-01-11|archivedate=2016-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160429005101/http://iic.ac.in/iic/index.php?page=about|deadurl=yes}}</ref> *দিল্লী স্কুল অৱ ইকনমিক্সঃ সাধাৰণতে ডি এছ ই বুলি কোৱা ই স্নাতকোত্তৰ শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰ। ১৯৪৯ চনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দিল্লী স্কুল অৱ ইকনমিক্সৰ চৌহদত দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অৰ্থনীতি, বাণিজ্য, সমাজবিজ্ঞান আৰু ভূগোল বিভাগ আছে। * দিল্লী সাংবাদিকতা বিদ্যালয় - দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ে ২০১৭ চনত দিল্লী সাংবাদিকতা বিদ্যালয় (ডি এছ জে) প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু সাংবাদিকতাৰ পাঁচ বছৰীয়া সংহত পাঠ্যক্ৰম প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://dsj.du.ac.in/dsj_007.htm|title=VC's Message|last=Journalism|first=Delhi School of|website=dsj.du.ac.in|language=en|access-date=25 August 2017|archivedate=25 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170825150851/http://dsj.du.ac.in/dsj_007.htm|deadurl=yes}}</ref> * স্কুল অৱ অ'পেন লাৰ্নিং - স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম, ডিগ্ৰী আৰু ডিপ্লমা প্ৰদান কৰে ====কেন্দ্ৰসমূহ==== *ক্লাষ্টাৰ ইন'ভেচন চেণ্টাৰে (ডি ইউ-চিআইচি) ইয়াৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক আন্তঃশাখা অধ্যয়ন ব্যৱস্থা উপস্থাপন কৰাৰ লগতে প্ৰকল্পৰ সৈতে জড়িত কৰে। ইয়াৰ লগতে গৱেষণাক সমাজত প্ৰয়োগৰ সৈতে সংযোগ কৰে। চিআইচি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভাৱন পৰিষদৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত আৰু ইয়াক ভাৰতৰ শিক্ষা মন্ত্ৰালয়ে সাহায্য প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web|url=http://dubeat.com/du-colleges/cluster-innovation-centre/|title=About Cluster Innovation Centre|date=11 June 2015|publisher=dubeat.com|access-date=5 January 2021}}</ref> * ডিজাইন উদ্ভাৱন কেন্দ্ৰ (DIC বা DUDIC) - ই মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ৰ দ্বাৰা ডিজাইন উদ্ভাৱনৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় পদক্ষেপৰ অধীনত স্থাপন কৰা উত্তৰ কেম্পাছৰ এটা ডিজাইন কেন্দ্ৰ। ইয়াত স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে ডিজাইন চিন্তা, উদ্ভাৱন আৰু উদ্যোগীকৰণৰ পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰা হয়। দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়খনেই হৈছে মূল কেন্দ্ৰ আৰু প্ৰথম ৰাউণ্ডত ডি আই চি প্ৰকল্পৰ অনুমোদন পোৱা ৫টা প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite web|url=https://dudic.io/about-2/|title=About Design Innovation Centre|publisher=dudic.io|access-date=5 January 2021|archivedate=7 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210107023440/https://dudic.io/about-2/|deadurl=yes}}</ref> *ডি.এছ. কোঠাৰী বিজ্ঞান, নৈতিকতা আৰু শিক্ষা কেন্দ্ৰ – দৌলত সিং কোঠাৰী বিজ্ঞান, নৈতিকতা আৰু শিক্ষা কেন্দ্ৰৰ উদ্দেশ্য হৈছে জনসাধাৰণৰ জীৱনধাৰণৰ মানদণ্ড উন্নত কৰা। ই বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি আৰু শিক্ষাৰ ওপৰত আধাৰিত উপায়েৰে জনসাধাৰণৰ সমৃদ্ধি, কল্যাণ আৰু সুৰক্ষাৰ স্তৰ নিৰ্ধাৰণ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.mirandahouse.ac.in/dskc/|title=D.S. Centre for Science, Ethics and Education|publisher=mirandahouse.ac.in|access-date=5 January 2021}}</ref> * কৃষি অৰ্থনীতি গৱেষণা কেন্দ্ৰ – ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি আৰু কৃষিৰ সৈতে জড়িত গৱেষণাৰ বাবে ভাৰতৰ কৃষি মন্ত্ৰালয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সম্পূৰ্ণৰূপে পুঁজিৰে এই কেন্দ্ৰটো গঠিত। তেতিয়াৰ পৰাই এই কেন্দ্ৰটোৱে কৃষি মন্ত্ৰালয়ৰ বাবে কেইবাটাও নীতিমুখী অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰি তুলিছে। *অৱক্ষয়ী পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ পৰিৱেশ ব্যৱস্থাপনা কেন্দ্ৰ – এই কেন্দ্ৰই অৱক্ষয়ী পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ পৰিৱেশ ব্যৱস্থাপনাৰ অগ্ৰাধিকাৰ ক্ষেত্ৰসমূহত সজাগতা, গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ শক্তিশালী কৰাৰ দিশত কাম কৰে। কেন্দ্ৰটোৱে এছ ই এছৰ অন্যান্য বিভাগসমূহৰ সৈতে সমন্বয় সাধন কৰে। ই পৰিৱেশ জীৱবিজ্ঞান বিভাগ আৰু পাৰ্বত্য আৰু পাহাৰীয়া পৰিৱেশৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন কেন্দ্ৰই জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ, বাসস্থান ধ্বংস, প্ৰদূষণ আৰু উন্নয়নমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ বাবে স্থানচ্যুত লোকসকলৰ পুনৰ্বাসনৰ বিষয়সমূহৰ ওপৰত গৱেষণা কৰে।<ref>{{cite web|url=http://envfor.nic.in/about-ministry/center-environmental-managment-degraded-ecosystem|title=CDEMDE, University of Delhi|publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India|access-date=5 January 2021}}</ref> *পাৰ্বত্য আৰু পাহাৰীয়া পৰিৱেশৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ – এই কেন্দ্ৰয়ে উচ্চভূমি অঞ্চলসমূহৰ পানীৰ উৎস আৰু বনাঞ্চলৰ দৰে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ উৎপাদন আৰু পুনৰুত্পাদনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰাৰ উপৰিও এক সমৃদ্ধ জিনীয় বৈচিত্ৰ্য বজাই ৰখা উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ জীৱনৰ ওপৰত গৱেষণা কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.cismhe.org/|title=Centre for Inter-disciplinary Studies of Mountain & Hill Environment, DU|publisher=cismhe.org|access-date=5 January 2021|archive-date=23 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623063823/http://www.cismhe.org/|url-status=dead|archivedate=23 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623063823/http://www.cismhe.org/|deadurl=yes}}</ref> *উচ্চ শিক্ষাৰ পেছাদাৰী বিকাশ কেন্দ্ৰই সমগ্ৰ ভাৰতৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ শিক্ষকসকলক পেছাদাৰী আৰু কেৰিয়াৰ বিকাশৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। চিপিডিএইচইয়ে গৱেষণা পদ্ধতি আৰু শিক্ষাবিজ্ঞানত দক্ষতা গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে আৰু আইচিটি, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি, পৰিৱেশ আৰু শিক্ষাৰ প্ৰযুক্তি সম্প্ৰসাৰণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://cpdhe.du.ac.in/?page_id=96|title=Centre for Professional Development in Higher Education : the University of Delhi|website=cpdhe.du.ac.in|access-date=25 January 2020|archivedate=8 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208165931/http://cpdhe.du.ac.in/?page_id=96|deadurl=yes}}</ref> *বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু যোগাযোগ কেন্দ্ৰ বিজ্ঞানৰ সাধনা আৰু পাঠদানৰ বাবে স্থাপন কৰা হৈছে। ই এক স্বায়ত্তশাসিত প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াত শিক্ষক, ছাত্ৰ আৰু অন্যান্য আগ্ৰহী ব্যক্তিয়ে অধ্যয়ন কৰিব পাৰে। বিশ্ববিদ্যালয় আৰু বিদ্যালয় পৰ্যায়ত বিজ্ঞান শিক্ষাৰ উন্নতিৰ বাবে ধাৰণা আৰু সামগ্ৰীৰ প্ৰজন্মৰ বাবে আৰু সকলো যোগাযোগৰ মাধ্যমেৰে বিজ্ঞান আৰু বৈজ্ঞানিক বিষয়সমূহৰ প্ৰতি বহল আগ্ৰহ প্ৰসাৰিত কৰাৰ বাবে ইয়াক স্থাপন কৰা হৈছে। *উন্নয়নশীল দেশসমূহৰ গৱেষণা কেন্দ্ৰ – ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক বিশ্বৰ অধ্যয়নৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ৰাজনৈতিক আৰু বৌদ্ধিক বিষয়সমূহৰ সমাধান কৰা আৰু এই অন্তৰ্দৃষ্টিসমূহক স্নাতক, স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা পৰ্যায়ত পাঠদানৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা। ৰাজনীতি বিজ্ঞান, অৰ্থনীতি, সমাজবিজ্ঞান, ইতিহাস, শিক্ষা, দৰ্শন, মনোবিজ্ঞান আৰু সাহিত্যৰ পণ্ডিতসকল এই প্ৰচেষ্টাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে।<ref>{{cite web|url=http://www.punjabcolleges.com/11578-indiacolleges-Developing-Countries-Research-Centre-(DCRC)-Delhi/|title=Developing Countries Research Centre, Delhi|publisher=punjabcolleges.com|access-date=5 January 2021}}</ref> *বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ মহিলা আৰু লিংগ অধ্যয়নৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছে মহিলা অধ্যয়ন উন্নয়ন কেন্দ্ৰ। ডব্লিউ এছ ডি চিৰ কাৰ্য্যকলাপে নাৰী আৰু লিংগক ইয়াৰ অনুসন্ধানৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত ৰাখে আৰু বেছিভাগেই শ্ৰেণী, জাতি, জাতি, জাতি, যৌনতা, ধৰ্ম, আৰু বয়সৰ বহুবিষয়ক দৃষ্টিভংগীৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও মহিলা সম্পৰ্কীয় অন্যান্য আৰ্থ-ৰাজনৈতিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। *বিশ্ববিদ্যালয় বিজ্ঞান যন্ত্ৰপাতি কেন্দ্ৰ (USIC) এটা কেন্দ্ৰীয় সুবিধা আৰু ইয়াত বিশ্লেষণাত্মক যন্ত্ৰপাতি ৰখা হৈছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ লগতে দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গঠনমূলক মহাবিদ্যালয়সমূহৰ বিজ্ঞান বিভাগৰ সকলো গৱেষক আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সেৱা আগবঢ়োৱা। ===অনুমোদিত প্ৰতিষ্ঠানসমূহ=== * আৰ্মি হস্পিটেল (গৱেষণা আৰু ৰেফাৰেল) * কেন্দ্ৰীয় স্বাস্থ্য শিক্ষা ব্যুৰো * জি.বি. পণ্ট চিকিৎসালয় * হিন্দু ৰাও চিকিৎসালয় * মানৱ আচৰণ আৰু সহযোগী বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান * ইনষ্টিটিউট অৱ নিউক্লিয়াৰ মেডিচিন এণ্ড এলাইড চাইন্সেছ * কস্তুৰবা চিকিৎসালয় * ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ প্ৰতিষ্ঠান * নেহৰু হোমিঅ'পেথিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয় ==শিক্ষা== ===পাঠ্যক্ৰম=== বিশ্ববিদ্যালয়খনত স্নাতক (ইউজি) আৰু স্নাতকোত্তৰ (পিজি)ৰ বাবে ২৪০টা পাঠ্যক্ৰম উপলব্ধ।<ref>{{cite web |title=About Delhi University |url=https://allegiance-educare.in/college/university-of-delhi |website=allegiance-educare.in |publisher= |access-date=2 April 2020 |archivedate=30 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200730010542/https://allegiance-educare.in/college/university-of-delhi |deadurl=yes }}</ref> দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ে চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ স্নাতক, প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ স্নাতক আদিকে ধৰি মুঠ ২০১ টা পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। পাঠ্যক্ৰমসমূহক মূলতঃ কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা, বাণিজ্য আৰু বিজ্ঞানকে ধৰি তিনিটা অনুষদৰ অধীনত শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.careers360.com/university/university-of-delhi-delhi/courses|title=Delhi University Courses 2021 |website= careers360.com|access-date=24 December 2021|date=11 March 2015}}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়খনে ৭০টা বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ডি ইউয়ে প্ৰায় ২৮টা বিষয়ত এমফিল পাঠ্যক্ৰমো প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.du.ac.in/du/index.php?page=m-phil|title=M.Phil. |publisher= University of Delhi|website= du.ac.in|access-date=8 January 2020}}</ref> এইবোৰৰ উপৰিও ইয়াত ৯০তকৈ বেছি চাৰ্টিফিকেট পাঠ্যক্ৰম আৰু ২৮ টা ডিপ্লমা পাঠ্যক্ৰমৰ সুবিধা আছে। দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ত বিভিন্ন ভাষাত ১৫ টা উচ্চ ডিপ্লমা প্ৰদান কৰা হয়। বিশ্ববিদ্যালয়খনে পি এইচ ডি পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.du.ac.in/du/uploads/research/ordinances%20and%20guidelines/Phd_ordinance.pdf|title=Ordinance VI-B - Doctor of Philosophy (PhD) - the University of Delhi|access-date=8 January 2020}}</ref> কিন্তু বিশেষ আৰু অতি বিশেষ চিকিৎসা ডিগ্ৰী যেনে ডি এম, ডি চি এইচ আদি, কেৱল চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ অনুষদেহে প্ৰদান কৰিব কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.fmsc.ac.in/courses.htm|title=Courses of Faculty of Medical Sciences|publisher=University of Delhi|website=fmsc.ac.in|access-date=8 January 2020|archivedate=6 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706173805/http://www.fmsc.ac.in/courses.htm|deadurl=yes}}</ref> আইনী শিক্ষাৰ মানদণ্ডৰ নিশ্চয়তাৰ অভাৱৰ বাবে ভাৰতীয় বাৰ কাউন্সিলে দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয় (ডি ইউ)ক নিজৰ কলেজত সন্ধিয়াৰ শ্বিফটত প্ৰদান কৰা আইন পাঠ্যক্ৰম বন্ধ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/education/shutdown-evening-law-colleges-at-du-bar-council/|title=Shutdown evening law colleges at DU: Bar Council|date=11 January 2016|access-date=8 January 2020}}</ref> ===মূল্যাংকন=== {{Infobox India university ranking | type = বিশ্ববিদ্যালয় <!--International--> | ARWU_W_2022 = ৬০১-৭০০ | QS_W_2023 = ৫২১-৫৩০ | QS_A_2023 = ৮৫ | THE_W_2023 = ১০০১-১২০০ | THES_A_2022 = ২০১-২৫০ | THES_E_2022 = ২০১-২৫০ <!--India--> | OUTLOOK_U_2020 = ৮ |NIRF_O_2024=১৫|NIRF_R_2024=১৪|NIRF_U_2024=৬|QS_INDIA_2020=৭}} আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ২০২৩ নৰ QS বিশ্ব বিশ্ববিদ্যালয় ৰেংকিঙত দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ে ৫২১–৫৩০ আৰু এছিয়াত ৮৫ স্থান লাভ কৰিছিল। ২০২৩ চনৰ টাইমছ হাইয়াৰ এডুকেচন ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্চিটি ৰেংকিঙে ইয়াক বিশ্বৰ ১০০১–১২০০, ২০২২ চনত এছিয়াত ২০১–২৫০ আৰু উদীয়মান অৰ্থনীতিৰ মাজত একে বেণ্ডত স্থান লাভ কৰে। ২০২৩ চনৰ বিশ্ব বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ একাডেমিক ৰেংকিঙত ইয়াৰ স্থান আছিল ৬০১–৭০০। ভাৰতত ২০২৪ চনত [[ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানিক ৰেংকিং ফ্ৰেমৱৰ্ক]]ৰ দ্বাৰা ইয়াক সামগ্ৰিকভাৱে ১৫ আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ৬ নম্বৰ স্থান দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=NIRF 2024 |url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Report/IR2024_Report.pdf}}</ref> ==ক্ৰীড়া== দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়াম নৰ্থ কেম্পাছৰ ভিতৰত ৰাগবী চেভেনছ ষ্টেডিয়াম অৱস্থিত। ১০,০০০ বৰ্গমিটাৰ (১১০,০০০ বৰ্গফুট)ত বিস্তৃত এই ষ্টেডিয়ামত ২৫০০ স্থায়ী আৰু ৭,৫০০ অস্থায়ী আসনৰ ব্যৱস্থা আছে। ২০০৮ চনত ইয়াক নিৰ্মাণ আৰম্ভ হয় আৰু ২০১০ চনৰ কমনৱেলথ গেমছৰ পূৰ্বে ২০১০ চনৰ জুলাই মাহত ষ্টেডিয়ামখন উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Delhi University gets swanky new stadium |url=http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Delhi-University-gets-swanky-new-stadium/Article1-572861.aspx |archive-url=https://archive.today/20130126081104/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Delhi-University-gets-swanky-new-stadium/Article1-572861.aspx |url-status=dead |archive-date=26 January 2013 |publisher=Hindustan Times |date=15 July 2010 |access-date=12 January 2025 |archivedate=26 January 2013 |archiveurl=https://archive.today/20130126081104/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Delhi-University-gets-swanky-new-stadium/Article1-572861.aspx |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰিও নেটবল, বক্সিং, মহিলা মল্লযুঁজ আৰু এথলেটিকছৰ প্ৰশিক্ষণৰ ক্ষেত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name=cwg>[http://www.cwgdelhi2010.org/delhi_university_0 Delhi University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100928112605/http://www.cwgdelhi2010.org/delhi_university_0 |date=2010-09-28 }} 2010 Commonwealth Games website.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.du.ac.in/du/index.php?page=sports-council|title=Delhi University Sports Council - University of Delhi}}</ref> খেলৰ পিছত ষ্টেডিয়ামখন কমনৱেলথ গেমছ আয়োজক কমিটিয়ে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ হাতত অৰ্পণ কৰে। তাৰ পিছত ২০১১ চনত বিশ্ববিদ্যালয়খনে উন্নীতকৰণৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰে। ইনডৰ আৰু আউটডৰ খেলৰ সুবিধাৰে বহুমুখী খেলপথাৰ সৃষ্টিৰ উদ্দেশ্যৰে ইয়াৰ বিকাশ সাধন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=A guide to Delhi University facilities: All play |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/A-guide-to-Delhi-University-facilities/articleshow/9281352.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20110910151506/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-19/education/29790588_1_hostel-facilities-hostel-premises-girl-students |url-status=live |archive-date=10 September 2011 |work=The Times of India|date= 19 July 2011}}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়খনে ২০১১ চনৰ শেষৰ ফালে ইয়াক মুকলি কৰে।<ref>{{cite news |title=Brand new |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/Brand-new/articleshow/11349208.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203023110/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-03/news/30584325_1_du-hostels-delhi-university-foreign-universities |url-status=live |archive-date=3 December 2013 |work=The Times of India |date=3 January 2012 }}</ref> ==উল্লেখযোগ্য প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থী আৰু অধ্যাপক== দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয় ভাৰতৰ এখন আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়। ইয়াৰ লগত জড়িত বিভিন্ন ব্যক্তিয়ে ভিন ভিন ক্ষেত্ৰত নিজৰ অৰিহণা আগবঢ়াইছে। ভাৰতীয় ৰাজনীতিৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলৰ ভিতৰত আছে: অধিবক্তা আৰু প্ৰাক্তন বিত্তমন্ত্ৰী [[অৰুণ জেটলী]];<ref>{{Cite news|date=24 August 2019|last=PTI|title=Arun Jaitley remembered by SRCC college juniors, principal|url=https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/arun-jaitley-remembered-by-srcc-college-juniors-principal-1591222-2019-08-24|access-date=2 March 2021|work=India Today|language=en}}</ref> ভাৰতৰ বৈদেশিক সচিব বিজয় কেশৱ গোখলে;<ref>{{cite web|url=http://www.mea.gov.in/fs.htm|title=MEA - About MEA : Profiles : Foreign Secretary |website= mea.gov.in|access-date=25 August 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.firstpost.com/india/vijay-gokhale-to-succeed-s-jaishankar-as-foreign-secretary-veteran-diplomats-china-expertise-will-be-key-4283355.html|title=Vijay Gokhale to succeed S Jaishankar as foreign secretary: Veteran diplomat's China expertise will be key |work= Firstpost.com |access-date=25 August 2018}}</ref> বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী [[এছ জয়শংকৰ]]; প্ৰাক্তন কূটনীতিবিদ, লেখক আৰু সংসদৰ সদস্য [[শশী থাৰুৰ]];<ref>{{Cite news|title=Blast from the past: Shashi Tharoor as Antony in this play but who's Cleopatra?|url=https://www.freepressjournal.in/india/do-you-know-the-history-behind-this-picture|access-date=2 March 2021|work=Free Press Journal|date=16 November 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=St Stephen's students reignited college's historic tradition by boycotting classes over JNU violence: Tharoor |url= https://www.newindianexpress.com/nation/2020/jan/11/st-stephens-students-reignited-colleges-historic-tradition-by-boycotting-classes-over-jnu-violence-2088311.html|access-date=2 March 2021|work=The New Indian Express|date=11 January 2020}}</ref><ref>{{Cite news|date=8 April 2018|title=Shashi Tharoor tells St Stephen's: You need to pull up your socks |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/shashi-tharoor-tells-st-stephens-you-need-to-pull-up-your-socks/articleshow/63657042.cms|access-date=2 March 2021|work=The Times of India|language=en}}</ref> ভাৰতৰ পঞ্চম ৰাষ্ট্ৰপতি [[ফখৰুদ্দিন আলী আহমেদ]]; দিল্লীৰ ষষ্ঠ মুখ্যমন্ত্ৰী [[শীলা দীক্ষিত]]; উত্তৰ প্ৰদেশৰ চতুৰ্থ মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা মুখ্যমন্ত্ৰী [[সুচেতা কৃপলানী]]; অৰ্থনীতিবিদ তথা জনতা পাৰ্টিৰ প্ৰাক্তন নেতা [[সুব্ৰমণ্য স্বামী]]; ওড়িশাৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী [[নবীন পাটনায়ক]]; উদ্যোগপতি তথা প্ৰাক্তন সংসদ সদস্য নবীন জিন্দাল; কূটনীতিবিদ তথা বৈদেশিক সচিব জ্যোতিন্দ্ৰ নাথ দীক্ষিত; পৰিকল্পনা আয়োগৰ প্ৰাক্তন উপ অধ্যক্ষ মণ্টেক সিং আহলুৱালিয়া; কৰ্পৰেট আৰু সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা বিভাগৰ প্ৰাক্তন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী ছলমান খুৰশ্বিদ; প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰী কপিল ছিবাল; প্ৰাক্তন তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰী [[অম্বিকা সোনী]]; প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় বিনিৱেশ মন্ত্ৰী অৰুণ শৌৰী;<ref>{{cite web |url=http://www.srcc.edu/alumni.html |title=Alumni |publisher=Shri Ram College of Commerce |website=srcc.edu |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080711212355/http://www.srcc.edu/alumni.html |archive-date=11 July 2008 |url-status=dead |archivedate=11 July 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080711212355/http://www.srcc.edu/alumni.html |deadurl=yes }}</ref> দিল্লীৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু ৰাজস্থানৰ ৰাজ্যপাল মদন লাল খুৰানা; লখিমপুৰৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক ৰাজদ্বীপ গোৱালা; জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ সন্থাৰ সভাপতি ঐশ্বী ঘোষ আৰু ওড়িশাৰ উপ-মুখ্যমন্ত্ৰী কনক বৰ্ধন সিং দেও ইত্যাদি। তদুপৰি [[ম্যানমাৰ]]ৰ ৰাজ্যিক পৰামৰ্শদাতা [[আং চান চ্যু কি]], মালাৱিৰ তৃতীয় ৰাষ্ট্ৰপতি বিঙ্গু ৱা মুথাৰিকা, [[নেপাল]]ৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী গিৰিজা প্ৰসাদ কৈৰালা, [[পাকিস্তান]]ৰ ষষ্ঠ ৰাষ্ট্ৰপতি মুহাম্মাদ জিয়া-উল-হক,<ref>{{cite news|last= Natwar Singh K |title= Master of Game: Zia-ul-Haq of Pakistan|url=http://www.rediff.com/news/dec/27zia.htm|access-date=28 September 2013|newspaper=The Rediff Special| via= rediff.com | publisher= |year= 1997}}</ref> [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ষোড়শ প্ৰধানমন্ত্ৰী হৰিণী অমৰাচুৰিয়া আৰু [[ভূটান]]ৰ দুজন প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী চাংগে এনগেডুপ, আৰু খাণ্ডু ৱাংচুকে ধৰি অসংখ্য বিদেশী ৰাজনীতিবিদ আৰু ৰাষ্ট্ৰ আৰু চৰকাৰৰ মুৰব্বীসকলে ইয়াত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছে। দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ত ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আৰু থিয়েটাৰৰ বহুসংখ্যক মুখ্য অভিনেতা আৰু অভিনেত্ৰীও শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছে। [[অমিতাভ বচ্চন]], [[শ্বাহৰুখ খান]], [[মনোজ বাজপেয়ী]], [[কংকনা সেন শৰ্মা]], [[অনুৰাগ কাশ্যপ]], অৰ্জুন ৰামপাল, ইমৰান জাহিদ, নেহা ধুপিয়া, [[সাক্ষী তানৱাৰ]], মল্লিকা শেৰাৱত, ইমতিয়াজ আলী, [[হুমা কুৰেছি]],,<ref>{{cite news |last1=Saha |first1=Shriparna |title=Gargi College Mass Molestation: Alumnus Huma Quereshi And Other Bollywood Celebs Are 'Shocked' And 'Angry |url=https://english.newsnationtv.com/entertainment/bollywood/gargi-college-mass-molestation-alumnus-huma-quereshi-swara-bhaskar-reacts-253520.html |access-date=2 March 2021 |work=News Nation English |date=10 February 2020 |language=en}}</ref> সিদ্ধাৰ্থ, [[সুশান্ত সিং ৰাজপুত]], শ্ৰিয়া সাৰণ, বিশাল ভৰদ্বাজ, সন্ধ্যা মৃদুল, [[অদিতি ৰাও হায়দৰী]], [[শেখৰ কাপুৰ]], [[দীপা মেহতা]], নিম্ৰত কৌৰ, কবীৰ খান, অদিতি আৰ্য, [[সিদ্ধাৰ্থ মালহোত্ৰা]] আৰু [[তৃপ্তি ডিমৰি]]। চিডব্লিউই মল্লযোদ্ধা শংকি সিঙেও দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মহাৰাজা আগ্ৰাসেন মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বাণিজ্যৰ স্নাতক পাঠ্যক্ৰমত নামভৰ্তি কৰিছিল। গায়ক [[পাপন]]য়েও মতিলাল নেহৰু মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰিছিল। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য সমূহ হৈছে: সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী নাট্যকাৰ আৰু নাট্যকাৰ হৰচৰণ সিং, উৰ্দু কবি আখটাৰ উল ইমান, লেখক [[বিক্ৰম শেঠ]], [[অনিতা দেশাই]] (তিনিবাৰ বুকাৰ বঁটাৰ বাবে তালিকাভুক্ত), [[অমিতাভ ঘোষ]], [[কুঞ্জাং চোডেন]], উপমন্যু চেটাৰ্জী, [[আলি চৰ্দাৰ জাফ্ৰি]] আৰু [[পদ্মবিভূষণ]] [[খুছৱন্ত সিং]] ইত্যাদি। বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকল হৈছে পদাৰ্থবিজ্ঞানী [[অৰ্চনা ভট্টাচাৰ্য]],<ref name="INSA">{{cite web|title=Archana Bhattacharyya|url=http://www.insaindia.org/detail.php?id=P09-1477|website=insaindia.org|publisher=INSA India|access-date=15 March 2014|archive-url=https://archive.today/20140315182439/http://www.insaindia.org/detail.php?id=P09-1477|archive-date=15 March 2014|url-status=dead|archivedate=15 March 2014|archiveurl=https://archive.today/20140315182439/http://www.insaindia.org/detail.php?id=P09-1477|deadurl=yes}}</ref> তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী প্ৰাণ নাথ, এছএলএচি পদাৰ্থবিজ্ঞানী যোগেশ পতি,<ref>{{cite web| title= Biographical sketch: Jogesh Chandra Pati|url=http://www.slac.stanford.edu/th/Pati/PatiBio.pdf|publisher=Stanford University|access-date=15 July 2014}}</ref> কণিকা পদাৰ্থবিজ্ঞানী অমিতাভ ৰায়চৌধুৰী, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী বিনোদ কৃষ্ণ,<ref>{{cite book|url=https://nbtindia.gov.in/writereaddata/freebooks/pdf/Women%20Scientists%20in%20India.pdf |title= Women Scientists in India |publisher=National Book Trust, India |page=209}}</ref> ৰসায়নবিদ চাৰুশিতা চক্ৰৱৰ্তী আৰু অনিল কুমাৰ ত্যাগী,<ref>{{cite web |title= Curriculum vitae: Anil K. Tyagi|url=http://www.du.ac.in/du/uploads/departments/faculty_members/Biochemistry/2709.pdf|publisher=Delhi University|access-date=15 August 2014}}</ref> অভিযন্তা আৰু "পেণ্টিয়াম প্ৰচেছৰৰ পিতৃ" বিনোদ ধাম, গণিতজ্ঞ একনাথ প্ৰভাকৰ ঘাটে, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী সংগীতা মালহোত্ৰা, অভিযন্তা যোগী গোস্বামী, নিউৰোচাৰ্জন বি. কে. মিশ্ৰা (ৱৰ্ল্ড ফেডাৰেচন অফ নিউৰোচাৰ্জিকেল চ'চাইটিজৰ প্ৰথম উপ-সভাপতি),<ref>{{cite web |title=Basant Kumar Misra, President NSI 2008 |url=http://www.neurosocietyindia.org/site/Past-president/Basant%20Kumar%20Misra,%20President%20NSI%202008.pdf |website=neurosocietyindia.org |access-date=23 January 2020 |archivedate=29 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200729194244/http://www.neurosocietyindia.org/site/Past-president/Basant%20Kumar%20Misra,%20President%20NSI%202008.pdf |deadurl=yes }}</ref> আৰু জৈৱসামগ্ৰী গৱেষক সঞ্জুক্তা দেৱ ইত্যাদি। মানৱবিজ্ঞান আৰু সামাজিক বিজ্ঞানৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলৰ ভিতৰত [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মুদ্ৰা নিধি]]ৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰথম উপ-পৰিচালনা সঞ্চালক [[গীতা গোপীনাথ]]; অৰ্থনীতিবিদ আৰু জ্যেষ্ঠ উপ-সভাপতি আৰু [[বিশ্ব বেংক]]ৰ মুখ্য অৰ্থনীতিবিদ কৌশিক বসু; বুৰঞ্জীবিদ অৰুন্ধতী বীৰমণি, ৰামনাৰায়ণ ৰাৱট, উপিন্দৰ সিং আৰু ঊষা সান্যাল; জনছ হপকিন্স বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নৃতত্ত্বৰ অধ্যাপক বীনা দাস; [[কথক]] নৃত্যশিল্পী [[উমা শৰ্মা]]; ভাৰতনাট্যম নৃত্যশিল্পী গীতা চন্দ্ৰন; লিংগ অধিকাৰ কৰ্মী [[মীৰা খান্না]] আৰু আইপিএছ বিষয়া আৰু ৰাজনীতিবিদ [[কিৰণ বেদী]] উল্লেখ্যযোগ্য।<ref>{{Cite web|last=Iqbal|first=Sarah|date=1 July 2018|title=Know What Your College Had!! Notable Alumni of Delhi University!|url=https://www.dutimes.com/know-what-your-college-had-notable-alumni-of-delhi-university/|access-date=2 March 2021|website=DUTimes.com|language=en-US}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=WNC |date=17 July 2017 |title=Together we can! |url=https://www.womennetworkforchange.org/together-we-can/ |access-date=3 October 2022 |website=Women's Network for Change |language=en-US}}</ref> ব্যৱসায়ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলৰ ভিতৰত টেছলাৰ চিএফঅ' বৈভৱ তানেজা, বিশ্ব বেংকৰ সভাপতি- [[অজয় বংগা]] আৰু ৰিপাব্লিক মিডিয়া নেটৱৰ্কৰ পৰিচালনা সঞ্চালক আৰু মুখ্য সম্পাদক [[অৰ্ণৱ গোস্বামী]] উল্লেখযোগ্য। ===উল্লেখযোগ্য শিক্ষাবিদ=== দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপকসকলৰ ভিতৰত ৰাম শৰণ শৰ্মা আৰু ৰামচন্দ্ৰ গুহৰ দৰে বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ; অৰ্থনৈতিক বিজ্ঞানৰ নোবেল স্মাৰক বঁটা লাভ কৰা [[অমৰ্ত্য সেন]]; ভাৰতৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]; অৰ্থনীতিবিদ আৰু ভাৰতৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ এজন মূল স্থপতি সুখময় চক্ৰৱৰ্তী;<ref>{{cite web|title=History|url=http://econdse.org/history/|publisher=Delhi School of Economics|access-date=15 August 2014}}</ref> বৈদেশিক সম্পৰ্ক পৰিষদৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতিৰ জ্যেষ্ঠ ফেলো আৰু কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক জগদীশ ভাগৱতী<ref>{{cite web|title=Professor Jagdish N. Bhagwati| url= http://www.columbia.edu/~jb38/bio.html|publisher=Columbia University|access-date=15 August 2014}}</ref> আৰু পাকিস্তান আন্দোলনৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ মহিলা আৰু পাকিস্তানৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী লিয়াকট আলীৰ পত্নী ৰানা লিয়াকট আলী খান উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite news|title=Begum Ra'ana Liaquat Ali Khan|url=http://www.pakistanherald.com/profile/begum-raana-liaquat-ali-khan-1230|newspaper=Herald (Pakistan)|access-date=18 August 2014|archive-date=15 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115233716/http://www.pakistanherald.com/profile/begum-raana-liaquat-ali-khan-1230|url-status=dead|archivedate=15 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181115233716/http://www.pakistanherald.com/profile/begum-raana-liaquat-ali-khan-1230|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|University of Delhi|দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়}} [[শ্ৰেণী:দিল্লী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়]] nnohx36ytf3m4xlbwsrz2gghgafxix8 0 110936 622225 616695 2026-08-01T04:08:31Z ~2026-42603-41 51010 /* */ Removed unsourced content. Find better sources 622225 wikitext text/x-wiki [[File:Buffalo fight.jpg|thumb|300px|[[মাঘ বিহু]]ৰ উপলক্ষে [[নগাঁও জিলা]]ৰ ৰণথলিত অনুষ্ঠিত ম'হ যুঁজ]] '''ম'হ যুঁজ''' ({{lang-en|Buffalo fight}}) [[মাঘ বিহু|মাঘ বিহুৰ]] সময়ত [[অসম|অসমত]] আয়োজন কৰা একপ্ৰকাৰৰ জীৱ-জন্তুকেন্দ্ৰিক খেল।<ref>{{Cite news |first=P. |last=Dutta |title=Bonfire, feast & lots more |url=http://www.telegraphindia.com/1080112/jsp/northeast/story_8771062.jsp |archive-url=https://archive.today/20130204005414/http://www.telegraphindia.com/1080112/jsp/northeast/story_8771062.jsp |url-status=dead |archive-date=4 February 2013 |newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |date=2008 |access-date=19 January 2008 |location=Calcutta, India}}</ref> অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত শস্যচপোৱা উৎসৱ মাঘ বা ভোগালী বিহুৰ সময়ত ম’হৰ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। ২০১৪ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশত জীৱ-জন্তুৰ আঘাতৰ বাবে এই প্ৰথাৰ অনুমতিত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত এই খেলবিধ বন্ধ কৰা হৈছিল। ৯ বছৰৰ পাছত ২০২৪ চনত চৰকাৰী কঠোৰ নিৰ্দেশনাৰ অধীনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে পৰম্পৰাগত ম’হ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হয়। মৰিগাঁও জিলাৰ ঐতিহাসিক আঁহতগুৰিত মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা|হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই]] এই ম’হ যুঁজৰ শুভাৰম্ভ কৰে। অসমৰ [[নগাঁও]] আৰু শিৱসাগৰ জিলাতো পুনৰাই এই দিনটোতে ম'হ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হয়। অসম চৰকাৰৰ এছ অ’ পি অনুসৰি কমেও ২৫ বছৰ ধৰি এনেধৰণৰ অনুষ্ঠান আয়োজন কৰাৰ ইতিহাস থকা ঠাই সমূহত যুঁজৰ আয়োজন কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছিল। ৰাজ্য চৰকাৰে পশু চিকিৎসা বিভাগক যিকোনো চিকিৎসা জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাবলৈ ম’হ যুঁজ আয়োজন কৰা স্থানত পশু চিকিৎসাৰ দল প্ৰতিনিধি স্থাপন কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। চৰকাৰে ম’হক যিকোনো আপত্তিজনক মাদক সামগ্ৰী (যেনে আফিং) বা কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা ঔষধ খুৱাবলৈও নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল। ==ইতিহাস== ম’হৰ যুঁজ মাঘ বিহুৰ লগত জড়িত এক পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া। এই প্ৰথা প্ৰায় ২০০ বছৰ পূৰ্বে ৩০ নং আহোম ৰজা স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] অসমীয়া সংস্কৃতিত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিত এই খেল অনুষ্ঠিত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তিৱা প্ৰধান গোভা ৰজাৰ কৰ্তৃত্বত এই প্ৰথা নগাঁও আৰু মৰিগাঁৱলৈ বিয়পি পৰে আৰু মূলতঃ আঁহতগুৰিত অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=":-3">{{cite web | url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/buffalo-fights-in-assam-a-battle-for-tradition-or-end-of-an-era | title=Buffalo Fights in Assam: A Battle for Tradition or End of an Era | publisher=Sentinelassam | accessdate=17 January 2025}}</ref> ১৯৭২ চনৰ পৰা মাঘ বিহু উদযাপনৰ অংশ হিচাপে নদীৰ পাৰৰ আঁহতগুৰিত ম’হৰ যুঁজ প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে।<ref name=":-4">{{cite web | url=https://m.economictimes.com/news/india/assam-traditional-buffalo-fight-moh-jujorganised-after-nine-years/articleshow/106905298.cms | title=Assam: Traditional buffalo fight 'Moh-Juj'organised after nine years | publisher=Economictimes | accessdate=17 January 2025}}</ref> যদিওবা ম’হ যুঁজৰ শিপাৰ সৈতে পৰম্পৰা সংযুক্ত হৈ আছে, তথাপি পশু কল্যাণৰ চিন্তাৰ বাবে সমালোচনাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়াও হয়। অসমৰ বহু জনগোষ্ঠীৰ বাবে এই প্ৰথাই সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য বহন কৰি আহিছে। কৃষি পৰম্পৰা, ৰীতি-নীতি, সাম্প্ৰদায়িক উৎসৱৰ মিশ্ৰণেৰে মাঘ বিহু অসমীয়া পৰিচয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ হৈ আহিছে। এই উৎসৱে অঞ্চলটোৰ কৃষি আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে গভীৰ সংযোগ প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name=":-5">{{cite web | url=https://assamtribune.com/assam/assams-moh-juj-a-tangled-tale-of-honour-economics-animal-health-1564610 | title=Assam's moh-juj: A tangled tale of honour, economics & animal health | publisher=Assam tribune | accessdate=17 January 2025}}</ref> ==ভৌগোলিক বিস্তৃতি== [[File:Filipino_and_American_spectators_at_a_Carabao_fight_in_Jolo_LOC_3909061743.jpg|thumb|১৯০৬ চনত ফিলিপাইনছ আৰু আমেৰিকাৰ সৈন্যই পানী ম'হৰ যুদ্ধ পৰ্যবেক্ষণ কৰিছিল। ]] *[[ফিলিপাইনছ|ফিলিপাইনছৰ]] ইলোইলোৰ ছান জোৱাকিন চহৰত প্ৰতি বছৰে ম'হ যুঁজ উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱক স্থানীয়ভাৱে পাছুংগে মহোৎসৱ বুলি জনা যায়। *[[ভিয়েটনাম|ভিয়েটনামৰ]] ড’ ছন ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল প্ৰতি বছৰে চন্দ্ৰ পঞ্জিকাৰ অষ্টম মাহৰ নৱম দিনটোত ভিয়েটনামৰ হাইফং চহৰৰ ড’ ছন টাউনশ্বিপত অনুষ্ঠিত হয়। হাইফং চহৰৰ ভিয়েটনামৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠান। এই ম'হ যুঁজ উৎসৱৰ প্ৰস্তুতি দুমাহৰ পৰা তিনিমাহ আগৰ পৰা আৰম্ভ হয়। প্ৰতিযোগী জলম’হবোৰক কেইবামাহ আগতেই বাছনি কৰি পদ্ধতিগতভাৱে প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়। এয়া ভিয়েটনামৰ এক পৰম্পৰাগত উৎসৱ যিটো জল ঈশ্বৰ পূজা অনুষ্ঠান আৰু হাইফংৰ ড' ছনৰ স্থানীয় লোকসকলৰ যুঁজাৰো মনোভাৱ দেখুৱাবলৈ হিয়েন চিনৰ প্ৰথাৰ সৈতে জড়িত।<ref>[http://english.vietnamnet.vn/lifestyle/2005/09/489209/ Do Son: buffalo fighting festival (Vietnam)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705124746/http://english.vietnamnet.vn/lifestyle/2005/09/489209/ |date=5 July 2007 }}, 14 September 2005, VietNamNet Bridge</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071012081514/http://www.asiarooms.com/travel-guide/vietnam/vietnam-festivals-&-events/do-son-buffalo-fighting-festival-vietnam.html Do Son Buffalo Fighting Festival Vietnam]. Asiarooms.com</ref> *ভিয়েটনামৰ হাই লুউ ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাৰ পৰাই চলি আহিছে। জেনেৰেল লু গিয়াই সেই সময়ত স্থানীয় লোক আৰু যোদ্ধাসকলক ভোজ দিবলৈ পানী ম'হ এটা বধ কৰিছিল আৰু আমোদৰ বাবে ম’হ যুঁজৰ আয়োজন কৰিছিল। অৱশেষত দেৱতাসকলৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে যুদ্ধ কৰা গোটেইবোৰ পানী ম'হক বধ কৰা হৈছিল।<ref>[http://vietnampictorial.vnagency.com.vn/VNP-Website/News_Detail/Default.asp?ID_Cat=25&ID_NEWS=4936&language=EN&number=1&year=2007 Buffalo Fighting in Hai Luu Commune]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Vietnam News Agency</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=291P4wqQmFM Water Buffalo-fighting festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216104851/https://www.youtube.com/watch?v=291P4wqQmFM&gl=US&hl=en |date=16 February 2020 }}. Youtube</ref> *[[থাইলেণ্ড|থাইলেণ্ডৰ]] কো চামুই ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল জানুৱাৰী মাহত নৱবৰ্ষৰ দিনা, আৰু এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগত ছংক্ৰান আদি বিশেষ অনুষ্ঠানত অনুষ্ঠিত হোৱা এক জনপ্ৰিয় অনুষ্ঠান। এই উৎসৱত হেড-ৰেছলিং বাউট অনুষ্ঠিত হয় য’ত দুটা মতা পানী ম’হক ইটোক আনটোৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰোৱা হয়। কো চামুইত অনুষ্ঠিত হোৱা এই উৎসৱ একপ্ৰকাৰৰ নিৰাপদ প্ৰতিযোগিতা। প্ৰাচীন ৰীতি-নীতি আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি অৱশ্যে যুঁজৰ বতৰ ভিন্ন হয়। প্ৰথমে ঘূৰি পলাই যোৱা জলম'হটোক যুঁজত হৰা বুলি গণ্য কৰা হয়; এই প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী পানী ম'হৰ মূল্য কেইবা মিলিয়ন বাট হৈ পৰে।<ref>Koh Samui Point (2017). [http://www.kohsamuipoint.com/activities/buffalo-fighting/ Buffalo Fighting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170302194028/http://www.kohsamuipoint.com/activities/buffalo-fighting/ |date=2 March 2017 }}</ref> *[[ইণ্ডোনেচিয়া|ইণ্ডোনেচিয়াৰ]] চুলাৱেচি দ্বীপৰ টানা টোৰাজা ৰিজেন্সিত অনুষ্ঠিত হোৱা মা’পাচিলাগা টেডং ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল এটা জনপ্ৰিয় অনুষ্ঠান য’ত টানা ট’ৰাজাত ৰেম্বু একক বা এটা সমাধি উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ==বিতৰ্ক== [[File:Jallikattu.game madurai.jpg|thumb|মাদুৰাইৰ [[জল্লিকট্টু]] উৎসৱ। ]] এই পৰম্পৰাগত খেলবিধ অসমৰ গ্ৰাম্য আৰু কৃষি জীৱনশৈলীৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, য'ত পথাৰত হাল বোৱাৰ বাবে মতা ম'হ অতি প্ৰয়োজনীয় আছিল। ঐতিহাসিকভাৱে এই যুঁজবোৰে এই প্ৰাণীবোৰৰ শক্তি, আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শনৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰিছিল, যিয়ে গৰাকীৰ ম'হ প্ৰতিপালনৰ প্ৰতি থকা নিষ্ঠা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ দক্ষতাক প্ৰতিফলিত কৰিছিল। ম’হ যুঁজৰ বাবে বিৰোধ আৰম্ভ হৈছিল জল্লিকাট্টু বিচাৰৰ (২০১৪ চনত ভাৰতীয় পশু কল্যাণ ব’ৰ্ড বনাম এ.নাগৰাজ আৰু অৰ্চ মোকদৰ্মা) পিছৰ পৰা। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে জল্লিকাট্টু আৰু আনুষংগিক ম'হ সম্পৰ্কীয় অনুষ্ঠানৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/PETA-Jallikattu-stay-%E2%80%98partial-victory%E2%80%99-for-bulls/article13995899.ece|title=PETA: Jallikattu stay 'partial victory' for bulls|last=PTI|work=The Hindu|access-date=2017-02-26|language=en}}</ref><ref name="protest">{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/us-india-peta-bulls-idUSSP19914020080118 | work=Reuters| title= PETA founder held in India over bullfight protest|access-date=8 January 2016}}</ref> মৰিগাঁও জিলাৰ ধৰমতুলৰ কৰ্তৃপক্ষই ভোগালী বিহু উৎসৱৰ সময়ত ঐতিহ্য মণ্ডিত আহতগুৰি আঞ্চলিক ম'হ-যুঁজ আৰু ভোগালী বিহু উৎসৱ সমিতিক ম'হৰ যুঁজ অনুষ্ঠিত কৰাত বাধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে সমিতিখনে গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত এখন আৱেদন দাখিল কৰে আৰু ২০২৩ চনৰ ১০ অক্টোবৰত অসম চৰকাৰক সংশ্লিষ্ট জীৱ-জন্তুৰ কল্যাণ সন্দৰ্ভত উদ্বেগ সমাধান কৰি বিষয়টোৰ ওপৰত এক জ্ঞাত সিদ্ধান্ত ল’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। ২০২৩ চনৰ ৮ ডিচেম্বৰত অসম কেবিনেটে ঐতিহাসিকভাৱে ম’হ আৰু অন্যান্য পৰম্পৰাগত পক্ষী যুঁজৰ অনুমতি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। কেবিনেটে গৃহ আৰু ৰাজনৈতিক বিভাগসমূহক এই পৰিঘটনাসমূহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে এক বিস্তৃত ষ্টেণ্ডাৰ্ড অপাৰেটিং প্ৰচিডিউৰ (এছ অ’ পি) প্ৰস্তুত কৰিবলৈও নিৰ্দেশ দিয়ে, যাতে পশুৰ ওপৰত কৰা নিষ্ঠুৰতাক সহ্য কৰা নহয়।<ref name=":-)">{{cite web | url=https://organiser.org/2023/12/09/210190/bharat/assam-cabinet-approved-sop-allowing-traditional-buffalo-and-bullfights-for-magh-bihu-celebration/amp/ | title=Assam cabinet approved SoP allowing traditional buffalo and bullfights for Magh Bihu celebration | publisher=Voice of the Nation ORGANISER | accessdate=17 January 2025}}</ref> এছ অ’ পিৰ লক্ষ্য হৈছে ইচ্ছাকৃতভাৱে নিষ্ঠুৰতা হ্ৰাস কৰা, য’ত নিচাযুক্ত দ্ৰব্য বা কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা ড্ৰাগছ, আক্ৰমণাত্মকতাক উত্তেজিত কৰিবলৈ চোকা বা ধাৰ থকা বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা, আৰু ম’হৰ ওপৰত মানুহে কৰা যিকোনো আঘাতকে ধৰি পশুৰ দুখ-কষ্ট হ্ৰাস কৰা।<ref name=":-1">{{cite web | url=https://m.guwahatiplus.com/article/guidelines-issued-for-buffalo-and-bulbuli-bird-fights-ahead-of-magh-bihu/30440 | title=Guidelines Issued For Buffalo And Bulbuli Bird Fights Ahead Of Magh Bihu | publisher=Gplus | accessdate=17 January 2025 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> উচচ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ দেৱাশিস বৰুৱাৰ বিচাৰপীঠে পিপল ফৰ দ্য এথিকেল ট্ৰিটমেণ্ট অৱ এনিমেলছ (পেটা) ইণ্ডিয়াই দাখিল কৰা আবেদনৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰে। পেটা ইণ্ডিয়াৰ জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা ন্যায়াধীশ দেৱাশিস বৰুৱাৰ সন্মুখত আবেদনখন তালিকাভুক্ত কৰি দিগন্ত দাসে আবেদনকাৰীৰ সমৰ্থনত বিতংভাৱে দাখিল কৰে। তেওঁ যুক্তি দিছিল যে ম’হৰ যুঁজে জীৱ-জন্তুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ আইন, ১৯৬০ উলংঘা কৰে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে ইয়াৰ উপৰিও অসম চৰকাৰৰ উক্ত এছ অ’ পিক ২০১৪ চনৰ ৭ মে’ত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ভাৰতৰ পশু কল্যাণ ব’ৰ্ড বনাম এ.নাগাৰাজৰ গোচৰৰ শুনানিক অৱমাননা কৰে বুলিও যুক্তি দিয়ে। ম’হ যুঁজক লৈ হোৱা আইনী যুদ্ধই সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা আৰু পশু কল্যাণৰ মাজত চলি থকা উত্তেজনাক স্পষ্ট কৰি তুলিছে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে অসম চৰকাৰৰ এছ অ’ পি বাতিল কৰাৰ সিদ্ধান্তই জীৱ-জন্তুৰ প্ৰতি নৈতিক ব্যৱহাৰৰ সৈতে ঐতিহ্যৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, কিয়নো সমাজে এনে প্ৰথাৰ পুনৰ মূল্যায়ন অব্যাহত ৰাখিছে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে জল্লিকাট্টু আৰু আনুষংগিক ম'হ সম্পৰ্কীয় অনুষ্ঠানৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত মৰিগাঁও জিলাৰ ধৰমতুলৰ কৰ্তৃপক্ষই ভোগালী বিহু উৎসৱৰ সময়ত ঐতিহ্য মণ্ডিত আহতগুৰি আঞ্চলিক ম'হ-যুঁজ আৰু ভোগালী বিহু উৎসৱ সমিতিক ম'হৰ যুঁজ অনুষ্ঠিত কৰাত বাধা প্ৰদান কৰে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে ২০২৪ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত অসম চৰকাৰৰ ২৭ ডিচেম্বৰ, ২০২৩ৰ SOP বাতিল কৰে, য’ত বছৰৰ নিৰ্দিষ্ট সময়ছোৱাত (জানুৱাৰী মাহত) ম’হ আৰু [[বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজ|বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজৰ]] অনুমতি দিছিল।<ref name=":-2">{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-law/gauhati-ban-buffalo-bulbul-fights-9736468/ | title=Why the Gauhati HC has reintroduced ban on buffalo and bulbul fights | publisher=Indianexpress | accessdate=17 January 2025}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[জল্লিকট্টু]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:খেল]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ খেল-ধেমালি]] lo0nuvxfifea4fwbfrpsa5dp0hnklvv 622226 622225 2026-08-01T04:09:44Z ~2026-42603-41 51010 /* ইতিহাস */ Removed unsourced claim. This has older origins 622226 wikitext text/x-wiki [[File:Buffalo fight.jpg|thumb|300px|[[মাঘ বিহু]]ৰ উপলক্ষে [[নগাঁও জিলা]]ৰ ৰণথলিত অনুষ্ঠিত ম'হ যুঁজ]] '''ম'হ যুঁজ''' ({{lang-en|Buffalo fight}}) [[মাঘ বিহু|মাঘ বিহুৰ]] সময়ত [[অসম|অসমত]] আয়োজন কৰা একপ্ৰকাৰৰ জীৱ-জন্তুকেন্দ্ৰিক খেল।<ref>{{Cite news |first=P. |last=Dutta |title=Bonfire, feast & lots more |url=http://www.telegraphindia.com/1080112/jsp/northeast/story_8771062.jsp |archive-url=https://archive.today/20130204005414/http://www.telegraphindia.com/1080112/jsp/northeast/story_8771062.jsp |url-status=dead |archive-date=4 February 2013 |newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |date=2008 |access-date=19 January 2008 |location=Calcutta, India}}</ref> অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত শস্যচপোৱা উৎসৱ মাঘ বা ভোগালী বিহুৰ সময়ত ম’হৰ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। ২০১৪ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশত জীৱ-জন্তুৰ আঘাতৰ বাবে এই প্ৰথাৰ অনুমতিত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত এই খেলবিধ বন্ধ কৰা হৈছিল। ৯ বছৰৰ পাছত ২০২৪ চনত চৰকাৰী কঠোৰ নিৰ্দেশনাৰ অধীনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে পৰম্পৰাগত ম’হ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হয়। মৰিগাঁও জিলাৰ ঐতিহাসিক আঁহতগুৰিত মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা|হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই]] এই ম’হ যুঁজৰ শুভাৰম্ভ কৰে। অসমৰ [[নগাঁও]] আৰু শিৱসাগৰ জিলাতো পুনৰাই এই দিনটোতে ম'হ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হয়। অসম চৰকাৰৰ এছ অ’ পি অনুসৰি কমেও ২৫ বছৰ ধৰি এনেধৰণৰ অনুষ্ঠান আয়োজন কৰাৰ ইতিহাস থকা ঠাই সমূহত যুঁজৰ আয়োজন কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছিল। ৰাজ্য চৰকাৰে পশু চিকিৎসা বিভাগক যিকোনো চিকিৎসা জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাবলৈ ম’হ যুঁজ আয়োজন কৰা স্থানত পশু চিকিৎসাৰ দল প্ৰতিনিধি স্থাপন কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। চৰকাৰে ম’হক যিকোনো আপত্তিজনক মাদক সামগ্ৰী (যেনে আফিং) বা কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা ঔষধ খুৱাবলৈও নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল। ==ইতিহাস== ম’হৰ যুঁজ মাঘ বিহুৰ লগত জড়িত এক পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া। তিৱা প্ৰধান গোভা ৰজাৰ কৰ্তৃত্বত এই প্ৰথা নগাঁও আৰু মৰিগাঁৱলৈ বিয়পি পৰে আৰু মূলতঃ আঁহতগুৰিত অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=":-3">{{cite web | url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/buffalo-fights-in-assam-a-battle-for-tradition-or-end-of-an-era | title=Buffalo Fights in Assam: A Battle for Tradition or End of an Era | publisher=Sentinelassam | accessdate=17 January 2025}}</ref> ১৯৭২ চনৰ পৰা মাঘ বিহু উদযাপনৰ অংশ হিচাপে নদীৰ পাৰৰ আঁহতগুৰিত ম’হৰ যুঁজ প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে।<ref name=":-4">{{cite web | url=https://m.economictimes.com/news/india/assam-traditional-buffalo-fight-moh-jujorganised-after-nine-years/articleshow/106905298.cms | title=Assam: Traditional buffalo fight 'Moh-Juj'organised after nine years | publisher=Economictimes | accessdate=17 January 2025}}</ref> যদিওবা ম’হ যুঁজৰ শিপাৰ সৈতে পৰম্পৰা সংযুক্ত হৈ আছে, তথাপি পশু কল্যাণৰ চিন্তাৰ বাবে সমালোচনাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়াও হয়। অসমৰ বহু জনগোষ্ঠীৰ বাবে এই প্ৰথাই সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য বহন কৰি আহিছে। কৃষি পৰম্পৰা, ৰীতি-নীতি, সাম্প্ৰদায়িক উৎসৱৰ মিশ্ৰণেৰে মাঘ বিহু অসমীয়া পৰিচয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ হৈ আহিছে। এই উৎসৱে অঞ্চলটোৰ কৃষি আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে গভীৰ সংযোগ প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name=":-5">{{cite web | url=https://assamtribune.com/assam/assams-moh-juj-a-tangled-tale-of-honour-economics-animal-health-1564610 | title=Assam's moh-juj: A tangled tale of honour, economics & animal health | publisher=Assam tribune | accessdate=17 January 2025}}</ref> ==ভৌগোলিক বিস্তৃতি== [[File:Filipino_and_American_spectators_at_a_Carabao_fight_in_Jolo_LOC_3909061743.jpg|thumb|১৯০৬ চনত ফিলিপাইনছ আৰু আমেৰিকাৰ সৈন্যই পানী ম'হৰ যুদ্ধ পৰ্যবেক্ষণ কৰিছিল। ]] *[[ফিলিপাইনছ|ফিলিপাইনছৰ]] ইলোইলোৰ ছান জোৱাকিন চহৰত প্ৰতি বছৰে ম'হ যুঁজ উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱক স্থানীয়ভাৱে পাছুংগে মহোৎসৱ বুলি জনা যায়। *[[ভিয়েটনাম|ভিয়েটনামৰ]] ড’ ছন ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল প্ৰতি বছৰে চন্দ্ৰ পঞ্জিকাৰ অষ্টম মাহৰ নৱম দিনটোত ভিয়েটনামৰ হাইফং চহৰৰ ড’ ছন টাউনশ্বিপত অনুষ্ঠিত হয়। হাইফং চহৰৰ ভিয়েটনামৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠান। এই ম'হ যুঁজ উৎসৱৰ প্ৰস্তুতি দুমাহৰ পৰা তিনিমাহ আগৰ পৰা আৰম্ভ হয়। প্ৰতিযোগী জলম’হবোৰক কেইবামাহ আগতেই বাছনি কৰি পদ্ধতিগতভাৱে প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়। এয়া ভিয়েটনামৰ এক পৰম্পৰাগত উৎসৱ যিটো জল ঈশ্বৰ পূজা অনুষ্ঠান আৰু হাইফংৰ ড' ছনৰ স্থানীয় লোকসকলৰ যুঁজাৰো মনোভাৱ দেখুৱাবলৈ হিয়েন চিনৰ প্ৰথাৰ সৈতে জড়িত।<ref>[http://english.vietnamnet.vn/lifestyle/2005/09/489209/ Do Son: buffalo fighting festival (Vietnam)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705124746/http://english.vietnamnet.vn/lifestyle/2005/09/489209/ |date=5 July 2007 }}, 14 September 2005, VietNamNet Bridge</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071012081514/http://www.asiarooms.com/travel-guide/vietnam/vietnam-festivals-&-events/do-son-buffalo-fighting-festival-vietnam.html Do Son Buffalo Fighting Festival Vietnam]. Asiarooms.com</ref> *ভিয়েটনামৰ হাই লুউ ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাৰ পৰাই চলি আহিছে। জেনেৰেল লু গিয়াই সেই সময়ত স্থানীয় লোক আৰু যোদ্ধাসকলক ভোজ দিবলৈ পানী ম'হ এটা বধ কৰিছিল আৰু আমোদৰ বাবে ম’হ যুঁজৰ আয়োজন কৰিছিল। অৱশেষত দেৱতাসকলৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে যুদ্ধ কৰা গোটেইবোৰ পানী ম'হক বধ কৰা হৈছিল।<ref>[http://vietnampictorial.vnagency.com.vn/VNP-Website/News_Detail/Default.asp?ID_Cat=25&ID_NEWS=4936&language=EN&number=1&year=2007 Buffalo Fighting in Hai Luu Commune]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Vietnam News Agency</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=291P4wqQmFM Water Buffalo-fighting festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216104851/https://www.youtube.com/watch?v=291P4wqQmFM&gl=US&hl=en |date=16 February 2020 }}. Youtube</ref> *[[থাইলেণ্ড|থাইলেণ্ডৰ]] কো চামুই ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল জানুৱাৰী মাহত নৱবৰ্ষৰ দিনা, আৰু এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগত ছংক্ৰান আদি বিশেষ অনুষ্ঠানত অনুষ্ঠিত হোৱা এক জনপ্ৰিয় অনুষ্ঠান। এই উৎসৱত হেড-ৰেছলিং বাউট অনুষ্ঠিত হয় য’ত দুটা মতা পানী ম’হক ইটোক আনটোৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰোৱা হয়। কো চামুইত অনুষ্ঠিত হোৱা এই উৎসৱ একপ্ৰকাৰৰ নিৰাপদ প্ৰতিযোগিতা। প্ৰাচীন ৰীতি-নীতি আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি অৱশ্যে যুঁজৰ বতৰ ভিন্ন হয়। প্ৰথমে ঘূৰি পলাই যোৱা জলম'হটোক যুঁজত হৰা বুলি গণ্য কৰা হয়; এই প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী পানী ম'হৰ মূল্য কেইবা মিলিয়ন বাট হৈ পৰে।<ref>Koh Samui Point (2017). [http://www.kohsamuipoint.com/activities/buffalo-fighting/ Buffalo Fighting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170302194028/http://www.kohsamuipoint.com/activities/buffalo-fighting/ |date=2 March 2017 }}</ref> *[[ইণ্ডোনেচিয়া|ইণ্ডোনেচিয়াৰ]] চুলাৱেচি দ্বীপৰ টানা টোৰাজা ৰিজেন্সিত অনুষ্ঠিত হোৱা মা’পাচিলাগা টেডং ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল এটা জনপ্ৰিয় অনুষ্ঠান য’ত টানা ট’ৰাজাত ৰেম্বু একক বা এটা সমাধি উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ==বিতৰ্ক== [[File:Jallikattu.game madurai.jpg|thumb|মাদুৰাইৰ [[জল্লিকট্টু]] উৎসৱ। ]] এই পৰম্পৰাগত খেলবিধ অসমৰ গ্ৰাম্য আৰু কৃষি জীৱনশৈলীৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, য'ত পথাৰত হাল বোৱাৰ বাবে মতা ম'হ অতি প্ৰয়োজনীয় আছিল। ঐতিহাসিকভাৱে এই যুঁজবোৰে এই প্ৰাণীবোৰৰ শক্তি, আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শনৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰিছিল, যিয়ে গৰাকীৰ ম'হ প্ৰতিপালনৰ প্ৰতি থকা নিষ্ঠা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ দক্ষতাক প্ৰতিফলিত কৰিছিল। ম’হ যুঁজৰ বাবে বিৰোধ আৰম্ভ হৈছিল জল্লিকাট্টু বিচাৰৰ (২০১৪ চনত ভাৰতীয় পশু কল্যাণ ব’ৰ্ড বনাম এ.নাগৰাজ আৰু অৰ্চ মোকদৰ্মা) পিছৰ পৰা। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে জল্লিকাট্টু আৰু আনুষংগিক ম'হ সম্পৰ্কীয় অনুষ্ঠানৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/PETA-Jallikattu-stay-%E2%80%98partial-victory%E2%80%99-for-bulls/article13995899.ece|title=PETA: Jallikattu stay 'partial victory' for bulls|last=PTI|work=The Hindu|access-date=2017-02-26|language=en}}</ref><ref name="protest">{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/us-india-peta-bulls-idUSSP19914020080118 | work=Reuters| title= PETA founder held in India over bullfight protest|access-date=8 January 2016}}</ref> মৰিগাঁও জিলাৰ ধৰমতুলৰ কৰ্তৃপক্ষই ভোগালী বিহু উৎসৱৰ সময়ত ঐতিহ্য মণ্ডিত আহতগুৰি আঞ্চলিক ম'হ-যুঁজ আৰু ভোগালী বিহু উৎসৱ সমিতিক ম'হৰ যুঁজ অনুষ্ঠিত কৰাত বাধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে সমিতিখনে গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত এখন আৱেদন দাখিল কৰে আৰু ২০২৩ চনৰ ১০ অক্টোবৰত অসম চৰকাৰক সংশ্লিষ্ট জীৱ-জন্তুৰ কল্যাণ সন্দৰ্ভত উদ্বেগ সমাধান কৰি বিষয়টোৰ ওপৰত এক জ্ঞাত সিদ্ধান্ত ল’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। ২০২৩ চনৰ ৮ ডিচেম্বৰত অসম কেবিনেটে ঐতিহাসিকভাৱে ম’হ আৰু অন্যান্য পৰম্পৰাগত পক্ষী যুঁজৰ অনুমতি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। কেবিনেটে গৃহ আৰু ৰাজনৈতিক বিভাগসমূহক এই পৰিঘটনাসমূহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে এক বিস্তৃত ষ্টেণ্ডাৰ্ড অপাৰেটিং প্ৰচিডিউৰ (এছ অ’ পি) প্ৰস্তুত কৰিবলৈও নিৰ্দেশ দিয়ে, যাতে পশুৰ ওপৰত কৰা নিষ্ঠুৰতাক সহ্য কৰা নহয়।<ref name=":-)">{{cite web | url=https://organiser.org/2023/12/09/210190/bharat/assam-cabinet-approved-sop-allowing-traditional-buffalo-and-bullfights-for-magh-bihu-celebration/amp/ | title=Assam cabinet approved SoP allowing traditional buffalo and bullfights for Magh Bihu celebration | publisher=Voice of the Nation ORGANISER | accessdate=17 January 2025}}</ref> এছ অ’ পিৰ লক্ষ্য হৈছে ইচ্ছাকৃতভাৱে নিষ্ঠুৰতা হ্ৰাস কৰা, য’ত নিচাযুক্ত দ্ৰব্য বা কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা ড্ৰাগছ, আক্ৰমণাত্মকতাক উত্তেজিত কৰিবলৈ চোকা বা ধাৰ থকা বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা, আৰু ম’হৰ ওপৰত মানুহে কৰা যিকোনো আঘাতকে ধৰি পশুৰ দুখ-কষ্ট হ্ৰাস কৰা।<ref name=":-1">{{cite web | url=https://m.guwahatiplus.com/article/guidelines-issued-for-buffalo-and-bulbuli-bird-fights-ahead-of-magh-bihu/30440 | title=Guidelines Issued For Buffalo And Bulbuli Bird Fights Ahead Of Magh Bihu | publisher=Gplus | accessdate=17 January 2025 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> উচচ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ দেৱাশিস বৰুৱাৰ বিচাৰপীঠে পিপল ফৰ দ্য এথিকেল ট্ৰিটমেণ্ট অৱ এনিমেলছ (পেটা) ইণ্ডিয়াই দাখিল কৰা আবেদনৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰে। পেটা ইণ্ডিয়াৰ জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা ন্যায়াধীশ দেৱাশিস বৰুৱাৰ সন্মুখত আবেদনখন তালিকাভুক্ত কৰি দিগন্ত দাসে আবেদনকাৰীৰ সমৰ্থনত বিতংভাৱে দাখিল কৰে। তেওঁ যুক্তি দিছিল যে ম’হৰ যুঁজে জীৱ-জন্তুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ আইন, ১৯৬০ উলংঘা কৰে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে ইয়াৰ উপৰিও অসম চৰকাৰৰ উক্ত এছ অ’ পিক ২০১৪ চনৰ ৭ মে’ত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ভাৰতৰ পশু কল্যাণ ব’ৰ্ড বনাম এ.নাগাৰাজৰ গোচৰৰ শুনানিক অৱমাননা কৰে বুলিও যুক্তি দিয়ে। ম’হ যুঁজক লৈ হোৱা আইনী যুদ্ধই সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা আৰু পশু কল্যাণৰ মাজত চলি থকা উত্তেজনাক স্পষ্ট কৰি তুলিছে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে অসম চৰকাৰৰ এছ অ’ পি বাতিল কৰাৰ সিদ্ধান্তই জীৱ-জন্তুৰ প্ৰতি নৈতিক ব্যৱহাৰৰ সৈতে ঐতিহ্যৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, কিয়নো সমাজে এনে প্ৰথাৰ পুনৰ মূল্যায়ন অব্যাহত ৰাখিছে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে জল্লিকাট্টু আৰু আনুষংগিক ম'হ সম্পৰ্কীয় অনুষ্ঠানৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত মৰিগাঁও জিলাৰ ধৰমতুলৰ কৰ্তৃপক্ষই ভোগালী বিহু উৎসৱৰ সময়ত ঐতিহ্য মণ্ডিত আহতগুৰি আঞ্চলিক ম'হ-যুঁজ আৰু ভোগালী বিহু উৎসৱ সমিতিক ম'হৰ যুঁজ অনুষ্ঠিত কৰাত বাধা প্ৰদান কৰে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে ২০২৪ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত অসম চৰকাৰৰ ২৭ ডিচেম্বৰ, ২০২৩ৰ SOP বাতিল কৰে, য’ত বছৰৰ নিৰ্দিষ্ট সময়ছোৱাত (জানুৱাৰী মাহত) ম’হ আৰু [[বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজ|বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজৰ]] অনুমতি দিছিল।<ref name=":-2">{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-law/gauhati-ban-buffalo-bulbul-fights-9736468/ | title=Why the Gauhati HC has reintroduced ban on buffalo and bulbul fights | publisher=Indianexpress | accessdate=17 January 2025}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[জল্লিকট্টু]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:খেল]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ খেল-ধেমালি]] ns23bja61w3wkck7ayf7xz646ja6y27 622228 622226 2026-08-01T04:17:57Z ~2026-42603-41 51010 /* ভৌগোলিক বিস্তৃতি */ Added cited content 622228 wikitext text/x-wiki [[File:Buffalo fight.jpg|thumb|300px|[[মাঘ বিহু]]ৰ উপলক্ষে [[নগাঁও জিলা]]ৰ ৰণথলিত অনুষ্ঠিত ম'হ যুঁজ]] '''ম'হ যুঁজ''' ({{lang-en|Buffalo fight}}) [[মাঘ বিহু|মাঘ বিহুৰ]] সময়ত [[অসম|অসমত]] আয়োজন কৰা একপ্ৰকাৰৰ জীৱ-জন্তুকেন্দ্ৰিক খেল।<ref>{{Cite news |first=P. |last=Dutta |title=Bonfire, feast & lots more |url=http://www.telegraphindia.com/1080112/jsp/northeast/story_8771062.jsp |archive-url=https://archive.today/20130204005414/http://www.telegraphindia.com/1080112/jsp/northeast/story_8771062.jsp |url-status=dead |archive-date=4 February 2013 |newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |date=2008 |access-date=19 January 2008 |location=Calcutta, India}}</ref> অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত শস্যচপোৱা উৎসৱ মাঘ বা ভোগালী বিহুৰ সময়ত ম’হৰ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। ২০১৪ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশত জীৱ-জন্তুৰ আঘাতৰ বাবে এই প্ৰথাৰ অনুমতিত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত এই খেলবিধ বন্ধ কৰা হৈছিল। ৯ বছৰৰ পাছত ২০২৪ চনত চৰকাৰী কঠোৰ নিৰ্দেশনাৰ অধীনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে পৰম্পৰাগত ম’হ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হয়। মৰিগাঁও জিলাৰ ঐতিহাসিক আঁহতগুৰিত মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা|হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই]] এই ম’হ যুঁজৰ শুভাৰম্ভ কৰে। অসমৰ [[নগাঁও]] আৰু শিৱসাগৰ জিলাতো পুনৰাই এই দিনটোতে ম'হ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হয়। অসম চৰকাৰৰ এছ অ’ পি অনুসৰি কমেও ২৫ বছৰ ধৰি এনেধৰণৰ অনুষ্ঠান আয়োজন কৰাৰ ইতিহাস থকা ঠাই সমূহত যুঁজৰ আয়োজন কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছিল। ৰাজ্য চৰকাৰে পশু চিকিৎসা বিভাগক যিকোনো চিকিৎসা জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাবলৈ ম’হ যুঁজ আয়োজন কৰা স্থানত পশু চিকিৎসাৰ দল প্ৰতিনিধি স্থাপন কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। চৰকাৰে ম’হক যিকোনো আপত্তিজনক মাদক সামগ্ৰী (যেনে আফিং) বা কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা ঔষধ খুৱাবলৈও নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল। ==ইতিহাস== ম’হৰ যুঁজ মাঘ বিহুৰ লগত জড়িত এক পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া। তিৱা প্ৰধান গোভা ৰজাৰ কৰ্তৃত্বত এই প্ৰথা নগাঁও আৰু মৰিগাঁৱলৈ বিয়পি পৰে আৰু মূলতঃ আঁহতগুৰিত অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=":-3">{{cite web | url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/buffalo-fights-in-assam-a-battle-for-tradition-or-end-of-an-era | title=Buffalo Fights in Assam: A Battle for Tradition or End of an Era | publisher=Sentinelassam | accessdate=17 January 2025}}</ref> ১৯৭২ চনৰ পৰা মাঘ বিহু উদযাপনৰ অংশ হিচাপে নদীৰ পাৰৰ আঁহতগুৰিত ম’হৰ যুঁজ প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে।<ref name=":-4">{{cite web | url=https://m.economictimes.com/news/india/assam-traditional-buffalo-fight-moh-jujorganised-after-nine-years/articleshow/106905298.cms | title=Assam: Traditional buffalo fight 'Moh-Juj'organised after nine years | publisher=Economictimes | accessdate=17 January 2025}}</ref> যদিওবা ম’হ যুঁজৰ শিপাৰ সৈতে পৰম্পৰা সংযুক্ত হৈ আছে, তথাপি পশু কল্যাণৰ চিন্তাৰ বাবে সমালোচনাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়াও হয়। অসমৰ বহু জনগোষ্ঠীৰ বাবে এই প্ৰথাই সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য বহন কৰি আহিছে। কৃষি পৰম্পৰা, ৰীতি-নীতি, সাম্প্ৰদায়িক উৎসৱৰ মিশ্ৰণেৰে মাঘ বিহু অসমীয়া পৰিচয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ হৈ আহিছে। এই উৎসৱে অঞ্চলটোৰ কৃষি আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে গভীৰ সংযোগ প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name=":-5">{{cite web | url=https://assamtribune.com/assam/assams-moh-juj-a-tangled-tale-of-honour-economics-animal-health-1564610 | title=Assam's moh-juj: A tangled tale of honour, economics & animal health | publisher=Assam tribune | accessdate=17 January 2025}}</ref> ==ভৌগোলিক বিস্তৃতি== [[File:Filipino_and_American_spectators_at_a_Carabao_fight_in_Jolo_LOC_3909061743.jpg|thumb|১৯০৬ চনত ফিলিপাইনছ আৰু আমেৰিকাৰ সৈন্যই পানী ম'হৰ যুদ্ধ পৰ্যবেক্ষণ কৰিছিল। ]] *[[চীন|চীনৰ]] চীন-তিব্বতীয় মূলৰ‌ য়ী জনগোষ্ঠীৰ লোকে মʼহ যুঁজৰ উৎসৱ অনুষ্ঠিত কৰে। এই যুঁজ য়ী সকলে অক্টোবৰৰ নতুন বছৰৰ আৰম্ভণিত<ref>[https://www.encyclopedia.com/places/asia/chinese-political-geography/yi Encyclopedia.com: Yi tribe]</ref> বা জুলাই আগষ্টত অনুষ্ঠিত হোৱা টৰ্চ উৎসৱত অনুষ্ঠিত কৰে।<ref>[https://www.sixthtone.com/news/1006372 In China’s Villages, Bullfighting Enjoys a Bloody Renaissance]</ref> *[[ফিলিপাইনছ|ফিলিপাইনছৰ]] ইলোইলোৰ ছান জোৱাকিন চহৰত প্ৰতি বছৰে ম'হ যুঁজ উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱক স্থানীয়ভাৱে পাছুংগে মহোৎসৱ বুলি জনা যায়। *[[ভিয়েটনাম|ভিয়েটনামৰ]] ড’ ছন ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল প্ৰতি বছৰে চন্দ্ৰ পঞ্জিকাৰ অষ্টম মাহৰ নৱম দিনটোত ভিয়েটনামৰ হাইফং চহৰৰ ড’ ছন টাউনশ্বিপত অনুষ্ঠিত হয়। হাইফং চহৰৰ ভিয়েটনামৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠান। এই ম'হ যুঁজ উৎসৱৰ প্ৰস্তুতি দুমাহৰ পৰা তিনিমাহ আগৰ পৰা আৰম্ভ হয়। প্ৰতিযোগী জলম’হবোৰক কেইবামাহ আগতেই বাছনি কৰি পদ্ধতিগতভাৱে প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়। এয়া ভিয়েটনামৰ এক পৰম্পৰাগত উৎসৱ যিটো জল ঈশ্বৰ পূজা অনুষ্ঠান আৰু হাইফংৰ ড' ছনৰ স্থানীয় লোকসকলৰ যুঁজাৰো মনোভাৱ দেখুৱাবলৈ হিয়েন চিনৰ প্ৰথাৰ সৈতে জড়িত।<ref>[http://english.vietnamnet.vn/lifestyle/2005/09/489209/ Do Son: buffalo fighting festival (Vietnam)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705124746/http://english.vietnamnet.vn/lifestyle/2005/09/489209/ |date=5 July 2007 }}, 14 September 2005, VietNamNet Bridge</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071012081514/http://www.asiarooms.com/travel-guide/vietnam/vietnam-festivals-&-events/do-son-buffalo-fighting-festival-vietnam.html Do Son Buffalo Fighting Festival Vietnam]. Asiarooms.com</ref> *ভিয়েটনামৰ হাই লুউ ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাৰ পৰাই চলি আহিছে। জেনেৰেল লু গিয়াই সেই সময়ত স্থানীয় লোক আৰু যোদ্ধাসকলক ভোজ দিবলৈ পানী ম'হ এটা বধ কৰিছিল আৰু আমোদৰ বাবে ম’হ যুঁজৰ আয়োজন কৰিছিল। অৱশেষত দেৱতাসকলৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে যুদ্ধ কৰা গোটেইবোৰ পানী ম'হক বধ কৰা হৈছিল।<ref>[http://vietnampictorial.vnagency.com.vn/VNP-Website/News_Detail/Default.asp?ID_Cat=25&ID_NEWS=4936&language=EN&number=1&year=2007 Buffalo Fighting in Hai Luu Commune]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Vietnam News Agency</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=291P4wqQmFM Water Buffalo-fighting festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216104851/https://www.youtube.com/watch?v=291P4wqQmFM&gl=US&hl=en |date=16 February 2020 }}. Youtube</ref> *[[থাইলেণ্ড|থাইলেণ্ডৰ]] কো চামুই ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল জানুৱাৰী মাহত নৱবৰ্ষৰ দিনা, আৰু এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগত ছংক্ৰান আদি বিশেষ অনুষ্ঠানত অনুষ্ঠিত হোৱা এক জনপ্ৰিয় অনুষ্ঠান। এই উৎসৱত হেড-ৰেছলিং বাউট অনুষ্ঠিত হয় য’ত দুটা মতা পানী ম’হক ইটোক আনটোৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰোৱা হয়। কো চামুইত অনুষ্ঠিত হোৱা এই উৎসৱ একপ্ৰকাৰৰ নিৰাপদ প্ৰতিযোগিতা। প্ৰাচীন ৰীতি-নীতি আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি অৱশ্যে যুঁজৰ বতৰ ভিন্ন হয়। প্ৰথমে ঘূৰি পলাই যোৱা জলম'হটোক যুঁজত হৰা বুলি গণ্য কৰা হয়; এই প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী পানী ম'হৰ মূল্য কেইবা মিলিয়ন বাট হৈ পৰে।<ref>Koh Samui Point (2017). [http://www.kohsamuipoint.com/activities/buffalo-fighting/ Buffalo Fighting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170302194028/http://www.kohsamuipoint.com/activities/buffalo-fighting/ |date=2 March 2017 }}</ref> *[[ইণ্ডোনেচিয়া|ইণ্ডোনেচিয়াৰ]] চুলাৱেচি দ্বীপৰ টানা টোৰাজা ৰিজেন্সিত অনুষ্ঠিত হোৱা মা’পাচিলাগা টেডং ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল এটা জনপ্ৰিয় অনুষ্ঠান য’ত টানা ট’ৰাজাত ৰেম্বু একক বা এটা সমাধি উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ==বিতৰ্ক== [[File:Jallikattu.game madurai.jpg|thumb|মাদুৰাইৰ [[জল্লিকট্টু]] উৎসৱ। ]] এই পৰম্পৰাগত খেলবিধ অসমৰ গ্ৰাম্য আৰু কৃষি জীৱনশৈলীৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, য'ত পথাৰত হাল বোৱাৰ বাবে মতা ম'হ অতি প্ৰয়োজনীয় আছিল। ঐতিহাসিকভাৱে এই যুঁজবোৰে এই প্ৰাণীবোৰৰ শক্তি, আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শনৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰিছিল, যিয়ে গৰাকীৰ ম'হ প্ৰতিপালনৰ প্ৰতি থকা নিষ্ঠা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ দক্ষতাক প্ৰতিফলিত কৰিছিল। ম’হ যুঁজৰ বাবে বিৰোধ আৰম্ভ হৈছিল জল্লিকাট্টু বিচাৰৰ (২০১৪ চনত ভাৰতীয় পশু কল্যাণ ব’ৰ্ড বনাম এ.নাগৰাজ আৰু অৰ্চ মোকদৰ্মা) পিছৰ পৰা। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে জল্লিকাট্টু আৰু আনুষংগিক ম'হ সম্পৰ্কীয় অনুষ্ঠানৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/PETA-Jallikattu-stay-%E2%80%98partial-victory%E2%80%99-for-bulls/article13995899.ece|title=PETA: Jallikattu stay 'partial victory' for bulls|last=PTI|work=The Hindu|access-date=2017-02-26|language=en}}</ref><ref name="protest">{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/us-india-peta-bulls-idUSSP19914020080118 | work=Reuters| title= PETA founder held in India over bullfight protest|access-date=8 January 2016}}</ref> মৰিগাঁও জিলাৰ ধৰমতুলৰ কৰ্তৃপক্ষই ভোগালী বিহু উৎসৱৰ সময়ত ঐতিহ্য মণ্ডিত আহতগুৰি আঞ্চলিক ম'হ-যুঁজ আৰু ভোগালী বিহু উৎসৱ সমিতিক ম'হৰ যুঁজ অনুষ্ঠিত কৰাত বাধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে সমিতিখনে গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত এখন আৱেদন দাখিল কৰে আৰু ২০২৩ চনৰ ১০ অক্টোবৰত অসম চৰকাৰক সংশ্লিষ্ট জীৱ-জন্তুৰ কল্যাণ সন্দৰ্ভত উদ্বেগ সমাধান কৰি বিষয়টোৰ ওপৰত এক জ্ঞাত সিদ্ধান্ত ল’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। ২০২৩ চনৰ ৮ ডিচেম্বৰত অসম কেবিনেটে ঐতিহাসিকভাৱে ম’হ আৰু অন্যান্য পৰম্পৰাগত পক্ষী যুঁজৰ অনুমতি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। কেবিনেটে গৃহ আৰু ৰাজনৈতিক বিভাগসমূহক এই পৰিঘটনাসমূহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে এক বিস্তৃত ষ্টেণ্ডাৰ্ড অপাৰেটিং প্ৰচিডিউৰ (এছ অ’ পি) প্ৰস্তুত কৰিবলৈও নিৰ্দেশ দিয়ে, যাতে পশুৰ ওপৰত কৰা নিষ্ঠুৰতাক সহ্য কৰা নহয়।<ref name=":-)">{{cite web | url=https://organiser.org/2023/12/09/210190/bharat/assam-cabinet-approved-sop-allowing-traditional-buffalo-and-bullfights-for-magh-bihu-celebration/amp/ | title=Assam cabinet approved SoP allowing traditional buffalo and bullfights for Magh Bihu celebration | publisher=Voice of the Nation ORGANISER | accessdate=17 January 2025}}</ref> এছ অ’ পিৰ লক্ষ্য হৈছে ইচ্ছাকৃতভাৱে নিষ্ঠুৰতা হ্ৰাস কৰা, য’ত নিচাযুক্ত দ্ৰব্য বা কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা ড্ৰাগছ, আক্ৰমণাত্মকতাক উত্তেজিত কৰিবলৈ চোকা বা ধাৰ থকা বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা, আৰু ম’হৰ ওপৰত মানুহে কৰা যিকোনো আঘাতকে ধৰি পশুৰ দুখ-কষ্ট হ্ৰাস কৰা।<ref name=":-1">{{cite web | url=https://m.guwahatiplus.com/article/guidelines-issued-for-buffalo-and-bulbuli-bird-fights-ahead-of-magh-bihu/30440 | title=Guidelines Issued For Buffalo And Bulbuli Bird Fights Ahead Of Magh Bihu | publisher=Gplus | accessdate=17 January 2025 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> উচচ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ দেৱাশিস বৰুৱাৰ বিচাৰপীঠে পিপল ফৰ দ্য এথিকেল ট্ৰিটমেণ্ট অৱ এনিমেলছ (পেটা) ইণ্ডিয়াই দাখিল কৰা আবেদনৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰে। পেটা ইণ্ডিয়াৰ জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা ন্যায়াধীশ দেৱাশিস বৰুৱাৰ সন্মুখত আবেদনখন তালিকাভুক্ত কৰি দিগন্ত দাসে আবেদনকাৰীৰ সমৰ্থনত বিতংভাৱে দাখিল কৰে। তেওঁ যুক্তি দিছিল যে ম’হৰ যুঁজে জীৱ-জন্তুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ আইন, ১৯৬০ উলংঘা কৰে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে ইয়াৰ উপৰিও অসম চৰকাৰৰ উক্ত এছ অ’ পিক ২০১৪ চনৰ ৭ মে’ত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ভাৰতৰ পশু কল্যাণ ব’ৰ্ড বনাম এ.নাগাৰাজৰ গোচৰৰ শুনানিক অৱমাননা কৰে বুলিও যুক্তি দিয়ে। ম’হ যুঁজক লৈ হোৱা আইনী যুদ্ধই সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা আৰু পশু কল্যাণৰ মাজত চলি থকা উত্তেজনাক স্পষ্ট কৰি তুলিছে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে অসম চৰকাৰৰ এছ অ’ পি বাতিল কৰাৰ সিদ্ধান্তই জীৱ-জন্তুৰ প্ৰতি নৈতিক ব্যৱহাৰৰ সৈতে ঐতিহ্যৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, কিয়নো সমাজে এনে প্ৰথাৰ পুনৰ মূল্যায়ন অব্যাহত ৰাখিছে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে জল্লিকাট্টু আৰু আনুষংগিক ম'হ সম্পৰ্কীয় অনুষ্ঠানৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত মৰিগাঁও জিলাৰ ধৰমতুলৰ কৰ্তৃপক্ষই ভোগালী বিহু উৎসৱৰ সময়ত ঐতিহ্য মণ্ডিত আহতগুৰি আঞ্চলিক ম'হ-যুঁজ আৰু ভোগালী বিহু উৎসৱ সমিতিক ম'হৰ যুঁজ অনুষ্ঠিত কৰাত বাধা প্ৰদান কৰে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে ২০২৪ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত অসম চৰকাৰৰ ২৭ ডিচেম্বৰ, ২০২৩ৰ SOP বাতিল কৰে, য’ত বছৰৰ নিৰ্দিষ্ট সময়ছোৱাত (জানুৱাৰী মাহত) ম’হ আৰু [[বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজ|বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজৰ]] অনুমতি দিছিল।<ref name=":-2">{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-law/gauhati-ban-buffalo-bulbul-fights-9736468/ | title=Why the Gauhati HC has reintroduced ban on buffalo and bulbul fights | publisher=Indianexpress | accessdate=17 January 2025}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[জল্লিকট্টু]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:খেল]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ খেল-ধেমালি]] j7gfkmb69o4dmucnz7e7yf2rqsesej5 622232 622228 2026-08-01T04:31:22Z Nayan j Nath 15159 [[Special:Contributions/~2026-42603-41|~2026-42603-41]] ([[User talk:~2026-42603-41|কথা-বতৰা]])ৰ সম্পাদনাসমূহ [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]]য়ে কৰা শেষ সংশোধনলৈ ঘূৰাই নিয়া হৈছে । 616695 wikitext text/x-wiki [[File:Buffalo fight.jpg|thumb|300px|[[মাঘ বিহু]]ৰ উপলক্ষে [[নগাঁও জিলা]]ৰ ৰণথলিত অনুষ্ঠিত ম'হ যুঁজ]] '''ম'হ যুঁজ''' ({{lang-en|Buffalo fight}}) [[মাঘ বিহু|মাঘ বিহুৰ]] সময়ত [[অসম|অসমত]] আয়োজন কৰা একপ্ৰকাৰৰ জীৱ-জন্তুকেন্দ্ৰিক খেল।<ref>{{Cite news |first=P. |last=Dutta |title=Bonfire, feast & lots more |url=http://www.telegraphindia.com/1080112/jsp/northeast/story_8771062.jsp |archive-url=https://archive.today/20130204005414/http://www.telegraphindia.com/1080112/jsp/northeast/story_8771062.jsp |url-status=dead |archive-date=4 February 2013 |newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |date=2008 |access-date=19 January 2008 |location=Calcutta, India}}</ref> এই খেল [[আহোম ৰাজবংশ|আহোম ৰজাৰ]] দিনত ৰংপুৰৰ ৰূপহী পথাৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল বুলি জনা যায়। আহোম স্বৰ্গদেউসকলে [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] ওপৰৰ পৰা এই খেল উপভোগ কৰিছিল। আহোম শাসনৰ পৰাই চলি অহা [[আহতগুৰি]], [[শিৱসাগৰ|শিৱসাগৰকে]] ধৰি ৰাজ্যৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত শস্যচপোৱা উৎসৱ মাঘ বা ভোগালী বিহুৰ সময়ত ম’হৰ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। ২০১৪ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশত জীৱ-জন্তুৰ আঘাতৰ বাবে এই প্ৰথাৰ অনুমতিত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত এই খেলবিধ বন্ধ কৰা হৈছিল। ৯ বছৰৰ পাছত ২০২৪ চনত চৰকাৰী কঠোৰ নিৰ্দেশনাৰ অধীনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে পৰম্পৰাগত ম’হ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হয়। মৰিগাঁও জিলাৰ ঐতিহাসিক আঁহতগুৰিত মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা|হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই]] এই ম’হ যুঁজৰ শুভাৰম্ভ কৰে। অসমৰ [[নগাঁও]] আৰু শিৱসাগৰ জিলাতো পুনৰাই এই দিনটোতে ম'হ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হয়। অসম চৰকাৰৰ এছ অ’ পি অনুসৰি কমেও ২৫ বছৰ ধৰি এনেধৰণৰ অনুষ্ঠান আয়োজন কৰাৰ ইতিহাস থকা ঠাই সমূহত যুঁজৰ আয়োজন কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছিল। ৰাজ্য চৰকাৰে পশু চিকিৎসা বিভাগক যিকোনো চিকিৎসা জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাবলৈ ম’হ যুঁজ আয়োজন কৰা স্থানত পশু চিকিৎসাৰ দল প্ৰতিনিধি স্থাপন কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। চৰকাৰে ম’হক যিকোনো আপত্তিজনক মাদক সামগ্ৰী (যেনে আফিং) বা কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা ঔষধ খুৱাবলৈও নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল। ==ইতিহাস== ম’হৰ যুঁজ মাঘ বিহুৰ লগত জড়িত এক পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া। এই প্ৰথা প্ৰায় ২০০ বছৰ পূৰ্বে ৩০ নং আহোম ৰজা স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] অসমীয়া সংস্কৃতিত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিত এই খেল অনুষ্ঠিত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তিৱা প্ৰধান গোভা ৰজাৰ কৰ্তৃত্বত এই প্ৰথা নগাঁও আৰু মৰিগাঁৱলৈ বিয়পি পৰে আৰু মূলতঃ আঁহতগুৰিত অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=":-3">{{cite web | url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/buffalo-fights-in-assam-a-battle-for-tradition-or-end-of-an-era | title=Buffalo Fights in Assam: A Battle for Tradition or End of an Era | publisher=Sentinelassam | accessdate=17 January 2025}}</ref> ১৯৭২ চনৰ পৰা মাঘ বিহু উদযাপনৰ অংশ হিচাপে নদীৰ পাৰৰ আঁহতগুৰিত ম’হৰ যুঁজ প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে।<ref name=":-4">{{cite web | url=https://m.economictimes.com/news/india/assam-traditional-buffalo-fight-moh-jujorganised-after-nine-years/articleshow/106905298.cms | title=Assam: Traditional buffalo fight 'Moh-Juj'organised after nine years | publisher=Economictimes | accessdate=17 January 2025}}</ref> যদিওবা ম’হ যুঁজৰ শিপাৰ সৈতে পৰম্পৰা সংযুক্ত হৈ আছে, তথাপি পশু কল্যাণৰ চিন্তাৰ বাবে সমালোচনাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়াও হয়। অসমৰ বহু জনগোষ্ঠীৰ বাবে এই প্ৰথাই সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য বহন কৰি আহিছে। কৃষি পৰম্পৰা, ৰীতি-নীতি, সাম্প্ৰদায়িক উৎসৱৰ মিশ্ৰণেৰে মাঘ বিহু অসমীয়া পৰিচয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ হৈ আহিছে। এই উৎসৱে অঞ্চলটোৰ কৃষি আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে গভীৰ সংযোগ প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name=":-5">{{cite web | url=https://assamtribune.com/assam/assams-moh-juj-a-tangled-tale-of-honour-economics-animal-health-1564610 | title=Assam's moh-juj: A tangled tale of honour, economics & animal health | publisher=Assam tribune | accessdate=17 January 2025}}</ref> ==ভৌগোলিক বিস্তৃতি== [[File:Filipino_and_American_spectators_at_a_Carabao_fight_in_Jolo_LOC_3909061743.jpg|thumb|১৯০৬ চনত ফিলিপাইনছ আৰু আমেৰিকাৰ সৈন্যই পানী ম'হৰ যুদ্ধ পৰ্যবেক্ষণ কৰিছিল। ]] *[[ফিলিপাইনছ|ফিলিপাইনছৰ]] ইলোইলোৰ ছান জোৱাকিন চহৰত প্ৰতি বছৰে ম'হ যুঁজ উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱক স্থানীয়ভাৱে পাছুংগে মহোৎসৱ বুলি জনা যায়। *[[ভিয়েটনাম|ভিয়েটনামৰ]] ড’ ছন ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল প্ৰতি বছৰে চন্দ্ৰ পঞ্জিকাৰ অষ্টম মাহৰ নৱম দিনটোত ভিয়েটনামৰ হাইফং চহৰৰ ড’ ছন টাউনশ্বিপত অনুষ্ঠিত হয়। হাইফং চহৰৰ ভিয়েটনামৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠান। এই ম'হ যুঁজ উৎসৱৰ প্ৰস্তুতি দুমাহৰ পৰা তিনিমাহ আগৰ পৰা আৰম্ভ হয়। প্ৰতিযোগী জলম’হবোৰক কেইবামাহ আগতেই বাছনি কৰি পদ্ধতিগতভাৱে প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়। এয়া ভিয়েটনামৰ এক পৰম্পৰাগত উৎসৱ যিটো জল ঈশ্বৰ পূজা অনুষ্ঠান আৰু হাইফংৰ ড' ছনৰ স্থানীয় লোকসকলৰ যুঁজাৰো মনোভাৱ দেখুৱাবলৈ হিয়েন চিনৰ প্ৰথাৰ সৈতে জড়িত।<ref>[http://english.vietnamnet.vn/lifestyle/2005/09/489209/ Do Son: buffalo fighting festival (Vietnam)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705124746/http://english.vietnamnet.vn/lifestyle/2005/09/489209/ |date=5 July 2007 }}, 14 September 2005, VietNamNet Bridge</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071012081514/http://www.asiarooms.com/travel-guide/vietnam/vietnam-festivals-&-events/do-son-buffalo-fighting-festival-vietnam.html Do Son Buffalo Fighting Festival Vietnam]. Asiarooms.com</ref> *ভিয়েটনামৰ হাই লুউ ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাৰ পৰাই চলি আহিছে। জেনেৰেল লু গিয়াই সেই সময়ত স্থানীয় লোক আৰু যোদ্ধাসকলক ভোজ দিবলৈ পানী ম'হ এটা বধ কৰিছিল আৰু আমোদৰ বাবে ম’হ যুঁজৰ আয়োজন কৰিছিল। অৱশেষত দেৱতাসকলৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে যুদ্ধ কৰা গোটেইবোৰ পানী ম'হক বধ কৰা হৈছিল।<ref>[http://vietnampictorial.vnagency.com.vn/VNP-Website/News_Detail/Default.asp?ID_Cat=25&ID_NEWS=4936&language=EN&number=1&year=2007 Buffalo Fighting in Hai Luu Commune]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Vietnam News Agency</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=291P4wqQmFM Water Buffalo-fighting festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216104851/https://www.youtube.com/watch?v=291P4wqQmFM&gl=US&hl=en |date=16 February 2020 }}. Youtube</ref> *[[থাইলেণ্ড|থাইলেণ্ডৰ]] কো চামুই ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল জানুৱাৰী মাহত নৱবৰ্ষৰ দিনা, আৰু এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগত ছংক্ৰান আদি বিশেষ অনুষ্ঠানত অনুষ্ঠিত হোৱা এক জনপ্ৰিয় অনুষ্ঠান। এই উৎসৱত হেড-ৰেছলিং বাউট অনুষ্ঠিত হয় য’ত দুটা মতা পানী ম’হক ইটোক আনটোৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰোৱা হয়। কো চামুইত অনুষ্ঠিত হোৱা এই উৎসৱ একপ্ৰকাৰৰ নিৰাপদ প্ৰতিযোগিতা। প্ৰাচীন ৰীতি-নীতি আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি অৱশ্যে যুঁজৰ বতৰ ভিন্ন হয়। প্ৰথমে ঘূৰি পলাই যোৱা জলম'হটোক যুঁজত হৰা বুলি গণ্য কৰা হয়; এই প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী পানী ম'হৰ মূল্য কেইবা মিলিয়ন বাট হৈ পৰে।<ref>Koh Samui Point (2017). [http://www.kohsamuipoint.com/activities/buffalo-fighting/ Buffalo Fighting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170302194028/http://www.kohsamuipoint.com/activities/buffalo-fighting/ |date=2 March 2017 }}</ref> *[[ইণ্ডোনেচিয়া|ইণ্ডোনেচিয়াৰ]] চুলাৱেচি দ্বীপৰ টানা টোৰাজা ৰিজেন্সিত অনুষ্ঠিত হোৱা মা’পাচিলাগা টেডং ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল এটা জনপ্ৰিয় অনুষ্ঠান য’ত টানা ট’ৰাজাত ৰেম্বু একক বা এটা সমাধি উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ==বিতৰ্ক== [[File:Jallikattu.game madurai.jpg|thumb|মাদুৰাইৰ [[জল্লিকট্টু]] উৎসৱ। ]] এই পৰম্পৰাগত খেলবিধ অসমৰ গ্ৰাম্য আৰু কৃষি জীৱনশৈলীৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, য'ত পথাৰত হাল বোৱাৰ বাবে মতা ম'হ অতি প্ৰয়োজনীয় আছিল। ঐতিহাসিকভাৱে এই যুঁজবোৰে এই প্ৰাণীবোৰৰ শক্তি, আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শনৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰিছিল, যিয়ে গৰাকীৰ ম'হ প্ৰতিপালনৰ প্ৰতি থকা নিষ্ঠা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ দক্ষতাক প্ৰতিফলিত কৰিছিল। ম’হ যুঁজৰ বাবে বিৰোধ আৰম্ভ হৈছিল জল্লিকাট্টু বিচাৰৰ (২০১৪ চনত ভাৰতীয় পশু কল্যাণ ব’ৰ্ড বনাম এ.নাগৰাজ আৰু অৰ্চ মোকদৰ্মা) পিছৰ পৰা। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে জল্লিকাট্টু আৰু আনুষংগিক ম'হ সম্পৰ্কীয় অনুষ্ঠানৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/PETA-Jallikattu-stay-%E2%80%98partial-victory%E2%80%99-for-bulls/article13995899.ece|title=PETA: Jallikattu stay 'partial victory' for bulls|last=PTI|work=The Hindu|access-date=2017-02-26|language=en}}</ref><ref name="protest">{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/us-india-peta-bulls-idUSSP19914020080118 | work=Reuters| title= PETA founder held in India over bullfight protest|access-date=8 January 2016}}</ref> মৰিগাঁও জিলাৰ ধৰমতুলৰ কৰ্তৃপক্ষই ভোগালী বিহু উৎসৱৰ সময়ত ঐতিহ্য মণ্ডিত আহতগুৰি আঞ্চলিক ম'হ-যুঁজ আৰু ভোগালী বিহু উৎসৱ সমিতিক ম'হৰ যুঁজ অনুষ্ঠিত কৰাত বাধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে সমিতিখনে গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত এখন আৱেদন দাখিল কৰে আৰু ২০২৩ চনৰ ১০ অক্টোবৰত অসম চৰকাৰক সংশ্লিষ্ট জীৱ-জন্তুৰ কল্যাণ সন্দৰ্ভত উদ্বেগ সমাধান কৰি বিষয়টোৰ ওপৰত এক জ্ঞাত সিদ্ধান্ত ল’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। ২০২৩ চনৰ ৮ ডিচেম্বৰত অসম কেবিনেটে ঐতিহাসিকভাৱে ম’হ আৰু অন্যান্য পৰম্পৰাগত পক্ষী যুঁজৰ অনুমতি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। কেবিনেটে গৃহ আৰু ৰাজনৈতিক বিভাগসমূহক এই পৰিঘটনাসমূহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে এক বিস্তৃত ষ্টেণ্ডাৰ্ড অপাৰেটিং প্ৰচিডিউৰ (এছ অ’ পি) প্ৰস্তুত কৰিবলৈও নিৰ্দেশ দিয়ে, যাতে পশুৰ ওপৰত কৰা নিষ্ঠুৰতাক সহ্য কৰা নহয়।<ref name=":-)">{{cite web | url=https://organiser.org/2023/12/09/210190/bharat/assam-cabinet-approved-sop-allowing-traditional-buffalo-and-bullfights-for-magh-bihu-celebration/amp/ | title=Assam cabinet approved SoP allowing traditional buffalo and bullfights for Magh Bihu celebration | publisher=Voice of the Nation ORGANISER | accessdate=17 January 2025}}</ref> এছ অ’ পিৰ লক্ষ্য হৈছে ইচ্ছাকৃতভাৱে নিষ্ঠুৰতা হ্ৰাস কৰা, য’ত নিচাযুক্ত দ্ৰব্য বা কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা ড্ৰাগছ, আক্ৰমণাত্মকতাক উত্তেজিত কৰিবলৈ চোকা বা ধাৰ থকা বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা, আৰু ম’হৰ ওপৰত মানুহে কৰা যিকোনো আঘাতকে ধৰি পশুৰ দুখ-কষ্ট হ্ৰাস কৰা।<ref name=":-1">{{cite web | url=https://m.guwahatiplus.com/article/guidelines-issued-for-buffalo-and-bulbuli-bird-fights-ahead-of-magh-bihu/30440 | title=Guidelines Issued For Buffalo And Bulbuli Bird Fights Ahead Of Magh Bihu | publisher=Gplus | accessdate=17 January 2025 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> উচচ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ দেৱাশিস বৰুৱাৰ বিচাৰপীঠে পিপল ফৰ দ্য এথিকেল ট্ৰিটমেণ্ট অৱ এনিমেলছ (পেটা) ইণ্ডিয়াই দাখিল কৰা আবেদনৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰে। পেটা ইণ্ডিয়াৰ জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা ন্যায়াধীশ দেৱাশিস বৰুৱাৰ সন্মুখত আবেদনখন তালিকাভুক্ত কৰি দিগন্ত দাসে আবেদনকাৰীৰ সমৰ্থনত বিতংভাৱে দাখিল কৰে। তেওঁ যুক্তি দিছিল যে ম’হৰ যুঁজে জীৱ-জন্তুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ আইন, ১৯৬০ উলংঘা কৰে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে ইয়াৰ উপৰিও অসম চৰকাৰৰ উক্ত এছ অ’ পিক ২০১৪ চনৰ ৭ মে’ত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ভাৰতৰ পশু কল্যাণ ব’ৰ্ড বনাম এ.নাগাৰাজৰ গোচৰৰ শুনানিক অৱমাননা কৰে বুলিও যুক্তি দিয়ে। ম’হ যুঁজক লৈ হোৱা আইনী যুদ্ধই সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা আৰু পশু কল্যাণৰ মাজত চলি থকা উত্তেজনাক স্পষ্ট কৰি তুলিছে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে অসম চৰকাৰৰ এছ অ’ পি বাতিল কৰাৰ সিদ্ধান্তই জীৱ-জন্তুৰ প্ৰতি নৈতিক ব্যৱহাৰৰ সৈতে ঐতিহ্যৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, কিয়নো সমাজে এনে প্ৰথাৰ পুনৰ মূল্যায়ন অব্যাহত ৰাখিছে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে জল্লিকাট্টু আৰু আনুষংগিক ম'হ সম্পৰ্কীয় অনুষ্ঠানৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত মৰিগাঁও জিলাৰ ধৰমতুলৰ কৰ্তৃপক্ষই ভোগালী বিহু উৎসৱৰ সময়ত ঐতিহ্য মণ্ডিত আহতগুৰি আঞ্চলিক ম'হ-যুঁজ আৰু ভোগালী বিহু উৎসৱ সমিতিক ম'হৰ যুঁজ অনুষ্ঠিত কৰাত বাধা প্ৰদান কৰে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে ২০২৪ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত অসম চৰকাৰৰ ২৭ ডিচেম্বৰ, ২০২৩ৰ SOP বাতিল কৰে, য’ত বছৰৰ নিৰ্দিষ্ট সময়ছোৱাত (জানুৱাৰী মাহত) ম’হ আৰু [[বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজ|বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজৰ]] অনুমতি দিছিল।<ref name=":-2">{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-law/gauhati-ban-buffalo-bulbul-fights-9736468/ | title=Why the Gauhati HC has reintroduced ban on buffalo and bulbul fights | publisher=Indianexpress | accessdate=17 January 2025}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[জল্লিকট্টু]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:খেল]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ খেল-ধেমালি]] 2hszcqlrml5j3v7783t9a7xnfadh63r 622234 622232 2026-08-01T04:33:03Z Nayan j Nath 15159 /* ভৌগোলিক বিস্তৃতি */ 622234 wikitext text/x-wiki [[File:Buffalo fight.jpg|thumb|300px|[[মাঘ বিহু]]ৰ উপলক্ষে [[নগাঁও জিলা]]ৰ ৰণথলিত অনুষ্ঠিত ম'হ যুঁজ]] '''ম'হ যুঁজ''' ({{lang-en|Buffalo fight}}) [[মাঘ বিহু|মাঘ বিহুৰ]] সময়ত [[অসম|অসমত]] আয়োজন কৰা একপ্ৰকাৰৰ জীৱ-জন্তুকেন্দ্ৰিক খেল।<ref>{{Cite news |first=P. |last=Dutta |title=Bonfire, feast & lots more |url=http://www.telegraphindia.com/1080112/jsp/northeast/story_8771062.jsp |archive-url=https://archive.today/20130204005414/http://www.telegraphindia.com/1080112/jsp/northeast/story_8771062.jsp |url-status=dead |archive-date=4 February 2013 |newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |date=2008 |access-date=19 January 2008 |location=Calcutta, India}}</ref> এই খেল [[আহোম ৰাজবংশ|আহোম ৰজাৰ]] দিনত ৰংপুৰৰ ৰূপহী পথাৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল বুলি জনা যায়। আহোম স্বৰ্গদেউসকলে [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] ওপৰৰ পৰা এই খেল উপভোগ কৰিছিল। আহোম শাসনৰ পৰাই চলি অহা [[আহতগুৰি]], [[শিৱসাগৰ|শিৱসাগৰকে]] ধৰি ৰাজ্যৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত শস্যচপোৱা উৎসৱ মাঘ বা ভোগালী বিহুৰ সময়ত ম’হৰ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। ২০১৪ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশত জীৱ-জন্তুৰ আঘাতৰ বাবে এই প্ৰথাৰ অনুমতিত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত এই খেলবিধ বন্ধ কৰা হৈছিল। ৯ বছৰৰ পাছত ২০২৪ চনত চৰকাৰী কঠোৰ নিৰ্দেশনাৰ অধীনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে পৰম্পৰাগত ম’হ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হয়। মৰিগাঁও জিলাৰ ঐতিহাসিক আঁহতগুৰিত মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা|হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই]] এই ম’হ যুঁজৰ শুভাৰম্ভ কৰে। অসমৰ [[নগাঁও]] আৰু শিৱসাগৰ জিলাতো পুনৰাই এই দিনটোতে ম'হ যুঁজৰ আয়োজন কৰা হয়। অসম চৰকাৰৰ এছ অ’ পি অনুসৰি কমেও ২৫ বছৰ ধৰি এনেধৰণৰ অনুষ্ঠান আয়োজন কৰাৰ ইতিহাস থকা ঠাই সমূহত যুঁজৰ আয়োজন কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছিল। ৰাজ্য চৰকাৰে পশু চিকিৎসা বিভাগক যিকোনো চিকিৎসা জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাবলৈ ম’হ যুঁজ আয়োজন কৰা স্থানত পশু চিকিৎসাৰ দল প্ৰতিনিধি স্থাপন কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। চৰকাৰে ম’হক যিকোনো আপত্তিজনক মাদক সামগ্ৰী (যেনে আফিং) বা কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা ঔষধ খুৱাবলৈও নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল। ==ইতিহাস== ম’হৰ যুঁজ মাঘ বিহুৰ লগত জড়িত এক পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া। এই প্ৰথা প্ৰায় ২০০ বছৰ পূৰ্বে ৩০ নং আহোম ৰজা স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] অসমীয়া সংস্কৃতিত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিত এই খেল অনুষ্ঠিত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তিৱা প্ৰধান গোভা ৰজাৰ কৰ্তৃত্বত এই প্ৰথা নগাঁও আৰু মৰিগাঁৱলৈ বিয়পি পৰে আৰু মূলতঃ আঁহতগুৰিত অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=":-3">{{cite web | url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/buffalo-fights-in-assam-a-battle-for-tradition-or-end-of-an-era | title=Buffalo Fights in Assam: A Battle for Tradition or End of an Era | publisher=Sentinelassam | accessdate=17 January 2025}}</ref> ১৯৭২ চনৰ পৰা মাঘ বিহু উদযাপনৰ অংশ হিচাপে নদীৰ পাৰৰ আঁহতগুৰিত ম’হৰ যুঁজ প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে।<ref name=":-4">{{cite web | url=https://m.economictimes.com/news/india/assam-traditional-buffalo-fight-moh-jujorganised-after-nine-years/articleshow/106905298.cms | title=Assam: Traditional buffalo fight 'Moh-Juj'organised after nine years | publisher=Economictimes | accessdate=17 January 2025}}</ref> যদিওবা ম’হ যুঁজৰ শিপাৰ সৈতে পৰম্পৰা সংযুক্ত হৈ আছে, তথাপি পশু কল্যাণৰ চিন্তাৰ বাবে সমালোচনাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়াও হয়। অসমৰ বহু জনগোষ্ঠীৰ বাবে এই প্ৰথাই সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য বহন কৰি আহিছে। কৃষি পৰম্পৰা, ৰীতি-নীতি, সাম্প্ৰদায়িক উৎসৱৰ মিশ্ৰণেৰে মাঘ বিহু অসমীয়া পৰিচয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ হৈ আহিছে। এই উৎসৱে অঞ্চলটোৰ কৃষি আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে গভীৰ সংযোগ প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name=":-5">{{cite web | url=https://assamtribune.com/assam/assams-moh-juj-a-tangled-tale-of-honour-economics-animal-health-1564610 | title=Assam's moh-juj: A tangled tale of honour, economics & animal health | publisher=Assam tribune | accessdate=17 January 2025}}</ref> ==ভৌগোলিক বিস্তৃতি== [[File:Filipino_and_American_spectators_at_a_Carabao_fight_in_Jolo_LOC_3909061743.jpg|thumb|১৯০৬ চনত ফিলিপাইনছ আৰু আমেৰিকাৰ সৈন্যই পানী ম'হৰ যুদ্ধ পৰ্যবেক্ষণ কৰিছিল। ]] *[[চীন|চীনৰ]] চীন-তিব্বতীয় মূলৰ‌ য়ী জনগোষ্ঠীৰ লোকে মʼহ যুঁজৰ উৎসৱ অনুষ্ঠিত কৰে। এই যুঁজ য়ী সকলে অক্টোবৰৰ নতুন বছৰৰ আৰম্ভণিত<ref>[https://www.encyclopedia.com/places/asia/chinese-political-geography/yi Encyclopedia.com: Yi tribe]</ref> বা জুলাই আগষ্টত অনুষ্ঠিত হোৱা টৰ্চ উৎসৱত অনুষ্ঠিত কৰে।<ref>[https://www.sixthtone.com/news/1006372 In China’s Villages, Bullfighting Enjoys a Bloody Renaissance]</ref> *[[ফিলিপাইনছ|ফিলিপাইনছৰ]] ইলোইলোৰ ছান জোৱাকিন চহৰত প্ৰতি বছৰে ম'হ যুঁজ উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱক স্থানীয়ভাৱে পাছুংগে মহোৎসৱ বুলি জনা যায়। *[[ভিয়েটনাম|ভিয়েটনামৰ]] ড’ ছন ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল প্ৰতি বছৰে চন্দ্ৰ পঞ্জিকাৰ অষ্টম মাহৰ নৱম দিনটোত ভিয়েটনামৰ হাইফং চহৰৰ ড’ ছন টাউনশ্বিপত অনুষ্ঠিত হয়। হাইফং চহৰৰ ভিয়েটনামৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠান। এই ম'হ যুঁজ উৎসৱৰ প্ৰস্তুতি দুমাহৰ পৰা তিনিমাহ আগৰ পৰা আৰম্ভ হয়। প্ৰতিযোগী জলম’হবোৰক কেইবামাহ আগতেই বাছনি কৰি পদ্ধতিগতভাৱে প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়। এয়া ভিয়েটনামৰ এক পৰম্পৰাগত উৎসৱ যিটো জল ঈশ্বৰ পূজা অনুষ্ঠান আৰু হাইফংৰ ড' ছনৰ স্থানীয় লোকসকলৰ যুঁজাৰো মনোভাৱ দেখুৱাবলৈ হিয়েন চিনৰ প্ৰথাৰ সৈতে জড়িত।<ref>[http://english.vietnamnet.vn/lifestyle/2005/09/489209/ Do Son: buffalo fighting festival (Vietnam)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705124746/http://english.vietnamnet.vn/lifestyle/2005/09/489209/ |date=5 July 2007 }}, 14 September 2005, VietNamNet Bridge</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071012081514/http://www.asiarooms.com/travel-guide/vietnam/vietnam-festivals-&-events/do-son-buffalo-fighting-festival-vietnam.html Do Son Buffalo Fighting Festival Vietnam]. Asiarooms.com</ref> *ভিয়েটনামৰ হাই লুউ ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাৰ পৰাই চলি আহিছে। জেনেৰেল লু গিয়াই সেই সময়ত স্থানীয় লোক আৰু যোদ্ধাসকলক ভোজ দিবলৈ পানী ম'হ এটা বধ কৰিছিল আৰু আমোদৰ বাবে ম’হ যুঁজৰ আয়োজন কৰিছিল। অৱশেষত দেৱতাসকলৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে যুদ্ধ কৰা গোটেইবোৰ পানী ম'হক বধ কৰা হৈছিল।<ref>[http://vietnampictorial.vnagency.com.vn/VNP-Website/News_Detail/Default.asp?ID_Cat=25&ID_NEWS=4936&language=EN&number=1&year=2007 Buffalo Fighting in Hai Luu Commune]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Vietnam News Agency</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=291P4wqQmFM Water Buffalo-fighting festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216104851/https://www.youtube.com/watch?v=291P4wqQmFM&gl=US&hl=en |date=16 February 2020 }}. Youtube</ref> *[[থাইলেণ্ড|থাইলেণ্ডৰ]] কো চামুই ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল জানুৱাৰী মাহত নৱবৰ্ষৰ দিনা, আৰু এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগত ছংক্ৰান আদি বিশেষ অনুষ্ঠানত অনুষ্ঠিত হোৱা এক জনপ্ৰিয় অনুষ্ঠান। এই উৎসৱত হেড-ৰেছলিং বাউট অনুষ্ঠিত হয় য’ত দুটা মতা পানী ম’হক ইটোক আনটোৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰোৱা হয়। কো চামুইত অনুষ্ঠিত হোৱা এই উৎসৱ একপ্ৰকাৰৰ নিৰাপদ প্ৰতিযোগিতা। প্ৰাচীন ৰীতি-নীতি আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠান অনুসৰি অৱশ্যে যুঁজৰ বতৰ ভিন্ন হয়। প্ৰথমে ঘূৰি পলাই যোৱা জলম'হটোক যুঁজত হৰা বুলি গণ্য কৰা হয়; এই প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী পানী ম'হৰ মূল্য কেইবা মিলিয়ন বাট হৈ পৰে।<ref>Koh Samui Point (2017). [http://www.kohsamuipoint.com/activities/buffalo-fighting/ Buffalo Fighting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170302194028/http://www.kohsamuipoint.com/activities/buffalo-fighting/ |date=2 March 2017 }}</ref> *[[ইণ্ডোনেচিয়া|ইণ্ডোনেচিয়াৰ]] চুলাৱেচি দ্বীপৰ টানা টোৰাজা ৰিজেন্সিত অনুষ্ঠিত হোৱা মা’পাচিলাগা টেডং ৱাটাৰ বাফেলো ফাইটিং ফেষ্টিভেল এটা জনপ্ৰিয় অনুষ্ঠান য’ত টানা ট’ৰাজাত ৰেম্বু একক বা এটা সমাধি উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ==বিতৰ্ক== [[File:Jallikattu.game madurai.jpg|thumb|মাদুৰাইৰ [[জল্লিকট্টু]] উৎসৱ। ]] এই পৰম্পৰাগত খেলবিধ অসমৰ গ্ৰাম্য আৰু কৃষি জীৱনশৈলীৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, য'ত পথাৰত হাল বোৱাৰ বাবে মতা ম'হ অতি প্ৰয়োজনীয় আছিল। ঐতিহাসিকভাৱে এই যুঁজবোৰে এই প্ৰাণীবোৰৰ শক্তি, আৰু দক্ষতা প্ৰদৰ্শনৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰিছিল, যিয়ে গৰাকীৰ ম'হ প্ৰতিপালনৰ প্ৰতি থকা নিষ্ঠা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ দক্ষতাক প্ৰতিফলিত কৰিছিল। ম’হ যুঁজৰ বাবে বিৰোধ আৰম্ভ হৈছিল জল্লিকাট্টু বিচাৰৰ (২০১৪ চনত ভাৰতীয় পশু কল্যাণ ব’ৰ্ড বনাম এ.নাগৰাজ আৰু অৰ্চ মোকদৰ্মা) পিছৰ পৰা। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে জল্লিকাট্টু আৰু আনুষংগিক ম'হ সম্পৰ্কীয় অনুষ্ঠানৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/PETA-Jallikattu-stay-%E2%80%98partial-victory%E2%80%99-for-bulls/article13995899.ece|title=PETA: Jallikattu stay 'partial victory' for bulls|last=PTI|work=The Hindu|access-date=2017-02-26|language=en}}</ref><ref name="protest">{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/us-india-peta-bulls-idUSSP19914020080118 | work=Reuters| title= PETA founder held in India over bullfight protest|access-date=8 January 2016}}</ref> মৰিগাঁও জিলাৰ ধৰমতুলৰ কৰ্তৃপক্ষই ভোগালী বিহু উৎসৱৰ সময়ত ঐতিহ্য মণ্ডিত আহতগুৰি আঞ্চলিক ম'হ-যুঁজ আৰু ভোগালী বিহু উৎসৱ সমিতিক ম'হৰ যুঁজ অনুষ্ঠিত কৰাত বাধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে সমিতিখনে গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত এখন আৱেদন দাখিল কৰে আৰু ২০২৩ চনৰ ১০ অক্টোবৰত অসম চৰকাৰক সংশ্লিষ্ট জীৱ-জন্তুৰ কল্যাণ সন্দৰ্ভত উদ্বেগ সমাধান কৰি বিষয়টোৰ ওপৰত এক জ্ঞাত সিদ্ধান্ত ল’বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। ২০২৩ চনৰ ৮ ডিচেম্বৰত অসম কেবিনেটে ঐতিহাসিকভাৱে ম’হ আৰু অন্যান্য পৰম্পৰাগত পক্ষী যুঁজৰ অনুমতি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। কেবিনেটে গৃহ আৰু ৰাজনৈতিক বিভাগসমূহক এই পৰিঘটনাসমূহ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে এক বিস্তৃত ষ্টেণ্ডাৰ্ড অপাৰেটিং প্ৰচিডিউৰ (এছ অ’ পি) প্ৰস্তুত কৰিবলৈও নিৰ্দেশ দিয়ে, যাতে পশুৰ ওপৰত কৰা নিষ্ঠুৰতাক সহ্য কৰা নহয়।<ref name=":-)">{{cite web | url=https://organiser.org/2023/12/09/210190/bharat/assam-cabinet-approved-sop-allowing-traditional-buffalo-and-bullfights-for-magh-bihu-celebration/amp/ | title=Assam cabinet approved SoP allowing traditional buffalo and bullfights for Magh Bihu celebration | publisher=Voice of the Nation ORGANISER | accessdate=17 January 2025}}</ref> এছ অ’ পিৰ লক্ষ্য হৈছে ইচ্ছাকৃতভাৱে নিষ্ঠুৰতা হ্ৰাস কৰা, য’ত নিচাযুক্ত দ্ৰব্য বা কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা ড্ৰাগছ, আক্ৰমণাত্মকতাক উত্তেজিত কৰিবলৈ চোকা বা ধাৰ থকা বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা, আৰু ম’হৰ ওপৰত মানুহে কৰা যিকোনো আঘাতকে ধৰি পশুৰ দুখ-কষ্ট হ্ৰাস কৰা।<ref name=":-1">{{cite web | url=https://m.guwahatiplus.com/article/guidelines-issued-for-buffalo-and-bulbuli-bird-fights-ahead-of-magh-bihu/30440 | title=Guidelines Issued For Buffalo And Bulbuli Bird Fights Ahead Of Magh Bihu | publisher=Gplus | accessdate=17 January 2025 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> উচচ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ দেৱাশিস বৰুৱাৰ বিচাৰপীঠে পিপল ফৰ দ্য এথিকেল ট্ৰিটমেণ্ট অৱ এনিমেলছ (পেটা) ইণ্ডিয়াই দাখিল কৰা আবেদনৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰে। পেটা ইণ্ডিয়াৰ জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা ন্যায়াধীশ দেৱাশিস বৰুৱাৰ সন্মুখত আবেদনখন তালিকাভুক্ত কৰি দিগন্ত দাসে আবেদনকাৰীৰ সমৰ্থনত বিতংভাৱে দাখিল কৰে। তেওঁ যুক্তি দিছিল যে ম’হৰ যুঁজে জীৱ-জন্তুৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰতা প্ৰতিৰোধ আইন, ১৯৬০ উলংঘা কৰে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে ইয়াৰ উপৰিও অসম চৰকাৰৰ উক্ত এছ অ’ পিক ২০১৪ চনৰ ৭ মে’ত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ভাৰতৰ পশু কল্যাণ ব’ৰ্ড বনাম এ.নাগাৰাজৰ গোচৰৰ শুনানিক অৱমাননা কৰে বুলিও যুক্তি দিয়ে। ম’হ যুঁজক লৈ হোৱা আইনী যুদ্ধই সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা আৰু পশু কল্যাণৰ মাজত চলি থকা উত্তেজনাক স্পষ্ট কৰি তুলিছে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে অসম চৰকাৰৰ এছ অ’ পি বাতিল কৰাৰ সিদ্ধান্তই জীৱ-জন্তুৰ প্ৰতি নৈতিক ব্যৱহাৰৰ সৈতে ঐতিহ্যৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, কিয়নো সমাজে এনে প্ৰথাৰ পুনৰ মূল্যায়ন অব্যাহত ৰাখিছে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে জল্লিকাট্টু আৰু আনুষংগিক ম'হ সম্পৰ্কীয় অনুষ্ঠানৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাৰ পিছত মৰিগাঁও জিলাৰ ধৰমতুলৰ কৰ্তৃপক্ষই ভোগালী বিহু উৎসৱৰ সময়ত ঐতিহ্য মণ্ডিত আহতগুৰি আঞ্চলিক ম'হ-যুঁজ আৰু ভোগালী বিহু উৎসৱ সমিতিক ম'হৰ যুঁজ অনুষ্ঠিত কৰাত বাধা প্ৰদান কৰে। গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে ২০২৪ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত অসম চৰকাৰৰ ২৭ ডিচেম্বৰ, ২০২৩ৰ SOP বাতিল কৰে, য’ত বছৰৰ নিৰ্দিষ্ট সময়ছোৱাত (জানুৱাৰী মাহত) ম’হ আৰু [[বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজ|বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজৰ]] অনুমতি দিছিল।<ref name=":-2">{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-law/gauhati-ban-buffalo-bulbul-fights-9736468/ | title=Why the Gauhati HC has reintroduced ban on buffalo and bulbul fights | publisher=Indianexpress | accessdate=17 January 2025}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[জল্লিকট্টু]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:খেল]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ খেল-ধেমালি]] l88hdzkbe4iir2fryam76nqe9p53gvq 0 111051 622270 464200 2026-08-01T06:29:33Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622270 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name = বাৰ্মা অইল কোম্পানী |former_name = |logo = [[চিত্ৰ:Burmah oil brand logo.svg|150px]] |logo_size = 150 |type = ৰাজহুৱা |fate = ২০০০ চনত বি পি আমোকোৱে ক্ৰয় কৰিছিল |predecessor = |successor = বি পি আমোকো |foundation = ১৮৮৬ |defunct = ২০০০ |location = গ্লাছগো, স্কটলেণ্ড |industry =তৈল উদ্যোগ |products = |key_people = |num_employees = |subsid = এংলো-পাৰ্চিয়ান অইল কোম্পানী<br>কেষ্ট্ৰল }} '''বাৰ্মা অইল কোম্পানী''' ({{lang-en|Burmah Oil Company}}) এক আগশাৰীৰ ব্ৰিটিছ তেল কোম্পানী আছিল। ই এসময়ত এফ টি এছ ই ১০০ সূচকাংকৰ এটা গঠনকাৰী একক আছিল। ১৯৬৬ চনত বাৰ্মায়ে কেষ্ট্ৰল অধিগ্ৰহণ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম বাৰ্মাহ-কেষ্ট্ৰল ৰখা হয়। ২০০০ চনত বি পি আমোকোৱে কোম্পানীটো ক্ৰয় কৰিছিল। ==ইতিহাস== [[File:House flag of the Burmah Oil Company.svg|thumb|বাৰ্মা অইল কোম্পানীৰ পতাকা]] ১৮৮৬ চনত পূব ভাৰতৰ এজন ব্যৱসায়ী ডেভিদ চাইম কাৰ্গিলে তেওঁৰ ৰেংগুন অইল কোম্পানী লিমিটেডৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে বাৰ্মা অইল কোম্পানীত গ্লাছগোত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ তৈলক্ষেত্ৰসমূহ অধিক সম্প্ৰসাৰণ আৰু বিকাশৰ বাবে তেওঁ এই কোম্পানী প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="ReferenceA">Dictionary of Scottish Business Biography, published 1986</ref> ১৯০৪ চনত তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত মালিকীস্বত্ব আৰু অধ্যক্ষৰ পদ তেওঁৰ পুত্ৰজন কাৰ্গিলৰ হাতলৈ যায়।<ref>T. A. B. Corley, ''A History of the BURMAH OIL Company, 1886-1924'' (1983)</ref> ১৯০০ চনত এডমিৰালটিয়ে নিজৰ যুদ্ধজাহাজৰ ইঞ্জিনৰ শক্তি প্ৰদানৰ বাবে কয়লাৰ পৰা ইন্ধন তেললৈ সলনি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। ১৯০৫ চনত [[ম্যানমাৰ|বাৰ্মাই]] এডমিৰালটিৰ সৈতে ৰেংগুনৰ পৰা নৌসেনাৰ ইন্ধন তেল যোগান ধৰিবলৈ চুক্তিবদ্ধ হয়।<ref name="ReferenceA"/> ২০ শতিকাৰ প্ৰথম দশকত বাৰ্মা অইলে এংলো-পাৰ্চিয়ান অইল কোম্পানী প্ৰতিষ্ঠা কৰি পাৰস্যত উইলিয়াম নক্স ডি আৰ্চিৰ প্ৰাৰম্ভিক সন্ধানৰ সফলতা লাভ কৰে। এংলো-পাৰ্চিয়ান অইল কোম্পানীত বাৰ্মা অইলৰ ৯৭% মালিকীস্বত্ব আছিল। কালক্ৰমত বাৰ্মা অইল ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ সৰ্ববৃহৎ তেল কোম্পানী হিচাপে পৰিগণিত হয়। পিছলৈ এই সহযোগী কোম্পানীটোৰ নাম এংলো-ইৰানিয়ান অইল কোম্পানী আৰু শেষত বি পি ৰখা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.busman.qmul.ac.uk/abh/archive5.htm |title=Home: The BP Archive |access-date=9 June 2007 |author=Michael Gasson (Former Group Archivist, BP Archive) |work=Business History Links: Business Archives |publisher=Association of Business Historians |archive-url=https://web.archive.org/web/20070210043340/http://www.busman.qmul.ac.uk/abh/archive5.htm |archive-date=10 February 2007 |archivedate=10 February 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070210043340/http://www.busman.qmul.ac.uk/abh/archive5.htm |deadurl=yes }}</ref> ১৯৩৮ চনত ব্ৰিটিছ বাৰ্মাত বাৰ্মা অইলৰ এক বৃহৎ জাতীয়তাবাদী প্ৰতিবাদ আৰু সাধাৰণ ধৰ্মঘটৰ বিষয় হৈ পৰে। এই বিপ্লৱক ১৩০০ বিপ্লৱ বুলি জনা যায়। অৱশেষত বাৰ্মা অইলে তেওঁলোকৰ কেইটামান দাবী মানি লয়। কিন্তু বেছিভাগৰ ক্লান্তিৰ বাবে এই ধৰ্মঘটৰ অন্ত পৰিল।<ref>{{cite web |title=The Day Myanmar's Oil Workers Downed Tools |author=Wei Yan Aung |url=https://www.irrawaddy.com/specials/on-this-day/day-myanmars-oil-workers-downed-tools.html |date=8 January 2020 |work=The Irrawaddy |language=en}}</ref> প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি এই কোম্পানীয়ে তেল উদ্যোগত আৰু ব্ৰিটিছ পেট্ৰলিয়ামৰ ওপৰত ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱৰ জৰিয়তে মধ্যপ্ৰাচ্যত তেলৰ আৱিষ্কাৰত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.bharatpetroleum.com/General/CR_Journey.aspx?id=4 |title=History: Bharat Petroleum |access-date=11 October 2011 |archive-date=8 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150608073734/http://www.bharatpetroleum.com/General/CR_Journey.aspx?id=4 |url-status=dead |archivedate=8 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150608073734/http://www.bharatpetroleum.com/General/CR_Journey.aspx?id=4 |deadurl=yes }}</ref> ই [[ম্যানমাৰ|বাৰ্মা]], [[বাংলাদেশ]] (পূৰ্বতে পূব পাকিস্তান) আৰু [[অসম]] (ভাৰতত)ত বি অ' চি ব্ৰেণ্ডৰ অধীনত আৰু ভাৰতৰ বাকী অংশত শ্বেলৰ সৈতে বাৰ্মা-শ্বেলৰ যৌথ উদ্যোগৰ জৰিয়তে বজাৰ দখল কৰিছিল।<ref name=history>[http://www.mmtimes.com/feature/energy/01.htm The coloured history of the Burmah Oil Company] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080720094935/http://www.mmtimes.com/feature/energy/01.htm |date=20 July 2008 }}</ref> ১৯০১ চনলৈ ষ্টেণ্ডাৰ্ড অইল কোম্পানীয়ে বাৰ্মাত কাম আৰম্ভ কৰিছিল। তেতিয়ালৈকে বাৰ্মা অইলে এই অঞ্চলত একচেটিয়া অধিকাৰ লাভ কৰিছিল। ১৯৬৩ চনলৈকে এই কোম্পানীটোৱে বাৰ্মাত কাম কৰিছিল। তাৰপিছত নে উইনে দেশৰ সকলো উদ্যোগ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰে।<ref name=history/> বাৰ্মা অইলৰ ৰাষ্ট্ৰীয়কৃত সম্পত্তিৰ পৰা ম্যানমা তেল আৰু গেছ উদ্যোগৰ সৃষ্টি কৰা হয়।<ref name=ministry>{{cite web|publisher=Ministry of Energy|title=Country Report for Myanmar|author=U Kyaw Nyein|url=http://www.petronas.com.my/intranet/ascope/ascope.nsf/3b269571c10e71e5482568960033edc8/d9b2645688f00ced48256b05001451f1/$FILE/Myanmar.pdf|access-date=2009-01-20|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501144244/http://www.petronas.com.my/intranet/ascope/ascope.nsf/3b269571c10e71e5482568960033edc8/d9b2645688f00ced48256b05001451f1/%24FILE/Myanmar.pdf|archive-date=1 May 2011|df=dmy|archivedate=2011-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501144244/http://www.petronas.com.my/intranet/ascope/ascope.nsf/3b269571c10e71e5482568960033edc8/d9b2645688f00ced48256b05001451f1/$FILE/Myanmar.pdf|deadurl=yes}}</ref> ১৯৬৪ চনত বাৰ্মা অইল কোম্পানী বনাম লৰ্ড এডভোকেট নামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আইনী গোচৰত জড়িত হৈ ১৯৪২ চনত ব্ৰিটিছ বাহিনীয়ে বাৰ্মাৰ তৈলক্ষেত্ৰসমূহ আক্ৰমণকাৰী জাপানী সেনাৰ হাতত নপৰাকৈ ধ্বংস কৰাৰ ক্ষতিপূৰণ সম্পৰ্কে জড়িত হৈ পৰিছিল। হাউছ অৱ লৰ্ডছৰ ন্যায়িক সমিতিত ৩-২ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল যদিও ইয়াৰ প্ৰভাৱ বিশেষভাৱে যুদ্ধৰ ক্ষতি আইন, ১৯৬৫ৰ ফলত ওলোটা হৈ পৰিছিল।<ref>[http://lawofwar.org/burmah_oil_case.htm Law of War: Burmah Oil Company v. Lord Advocate]</ref> ১৯৬৩ চনত কোম্পানীটোৱে বাৰ্মা এৰি ১৯৮৬ চনলৈকে [[ভাৰত]], [[পাকিস্তান]], [[বাংলাদেশ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[কানাডা]] আৰু উত্তৰ সাগৰত নতুনকৈ অন্বেষণ আৰম্ভ কৰে।<ref>The Burmah Oil Archive at Warwick University</ref> ১৯৬৬ চনত বাৰ্মায়ে কেষ্ট্ৰলক অধিগ্ৰহণ কৰি ইয়াৰ নাম বাৰ্মা-কেষ্ট্ৰললৈ সলনি কৰে।<ref>[http://www.oxforddnb.com/public/themes/92/92738-content.html British entrepreneurs and brand names]</ref> ১৯৭৪ চনত কোম্পানীটোৱে টেংকাৰ পৰিবহণত বৃহৎ লোকচানৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পিছত বেংক অৱ ইংলেণ্ডে বাৰ্মা অইলক উদ্ধাৰ কৰে। বেংকৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ মূল আছিল যে এবছৰৰ বাবে অনুগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰা যাতে কোম্পানীটো সৰু আৰু অধিক কাৰ্য্যক্ষম হ'ব পাৰে।<ref name=history/> বেংক অৱ ইংলেণ্ডেও কোম্পানীটোৰ বিদেশী মুদ্ৰাৰ ঋণৰ ৬৫ কোটি ডলাৰৰ নিশ্চয়তা দিবলৈ সন্মত হয়।<ref>{{Cite news|last=Times|first=Terry Robards; Special to The New York|date=1975-01-03|title=Woes of Burmah Oil Trim British Stocks|language=en-US|work=New York Times|url=https://www.nytimes.com/1975/01/03/archives/woes-of-burmah-oil-trim-british-stocks-british-stocks-sag-on-burmah.html|access-date=2021-10-02|issn=0362-4331}}</ref> ২০০০ চনত বাৰ্মাহক বি পি আমোকোৱে অধিগ্ৰহণ কৰে।<ref>[https://web.archive.org/web/20180421050204/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/676927.stm BP buys Burmah Castrol] ''BBC News'' 14 March 2000</ref> ==অধিক পঢ়ক== * A two-volume history of the company was written by T.A.B. Corley: ''A History of the Burmah Oil Company, 1886–1924'' (published 1983) and ''A History of the Burmah Oil Company. Vol 2, 1924–66'' (published 1988). ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:তৈল উদ্যোগ]] [[শ্ৰেণী:ম্যানমাৰ]] cs5wjnmf4edn4zrjntqdduimwxcwyox 0 114378 622216 496670 2026-08-01T03:47:50Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622216 wikitext text/x-wiki '''পূৰ্ণৱল্লী থায়াৰ''' এগৰাকী হিন্দু দেৱী। লক্ষ্মীৰ নাম পূৰ্ণৱল্লী। পুৰনাৱল্লীক "পুৰ্ভা দেৱী" বুলিও কোৱা হয়। হিন্দু সকলে ইয়াক ধন-সম্পত্তিৰ দেৱী বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{Cite web |title=Uthamar Temple : Uthamar Uthamar Temple Details {{!}} Uthamar- Uthamar Koil {{!}} Tamilnadu Temple {{!}} உத்தமர் |url=https://temple.dinamalar.com/new.php?id=169 |access-date=2024-11-26 |website=temple.dinamalar.com}}</ref> ==মন্দিৰ== তেওঁ মাতৃ দেৱী, দক্ষিণ ভাৰতৰ তামিলনাডু ৰাজ্যৰ তিৰুচিৰাপল্লীৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ উথামাৰ কোভিলত উথামাৰ কোভিলত পূজা কৰা হয় (থিৰুকাৰম্বনূৰ বা ভিক্ষন্দৰ কোভিল বুলিও জনা যায়), যি হিন্দু দেৱতা বিষ্ণু, শিৱ, ব্ৰহ্মাৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দ্ৰাবিড় শৈলীৰ স্থাপত্যত নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো খ্ৰীষ্টীয় ৬–৯ শতিকাৰ আলভাৰ সন্তসকলৰ আৰম্ভণিৰ মধ্যযুগীয় তামিল কেনন নালায়িৰা দিব্য প্ৰবন্ধমত মহিমামণ্ডিত কৰা হৈছে। বিষ্ণু আৰু লক্ষ্মীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত ১০৮টা দিব্যদেশৰ ভিতৰত ই অন্যতম, য'ত বিষ্ণুক পুৰুষোত্তম পেৰুমাল আৰু তেওঁৰ পত্নী লক্ষ্মীক পূৰ্ণৱল্লী থায়াৰ হিচাপে পূজা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Uthamar Temple : Uthamar Uthamar Temple Details {{!}} Uthamar- Uthamar Koil {{!}} Tamilnadu Temple {{!}} உத்தமர் |url=https://temple.dinamalar.com/new.php?id=169 |access-date=2024-11-26 |website=temple.dinamalar.com}}</ref> ==পৌৰাণিক ইতিহাস== ব্ৰহ্মৰ মূৰৰ খুলি তেওঁৰ (শিৱৰ) তলুৱাত আবদ্ধ হৈ আছিল। শিৱই ভিক্ষাৰ বাটি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই স্থানলৈ (বিক্ষন্দৰ কোভিল) আহি থাকোঁতে বিষ্ণুৱে তেওঁৰ পত্নী লক্ষ্মীক শিৱক দান-বৰঙণি দিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল। শিৱৰ গ্ৰেইল দান-বৰঙণিৰে ভৰি পৰিল আৰু লক্ষ্মীক "পুৰণৱল্লী" (গ্ৰাইল ভৰাই দিয়াজন) নামেৰে জনাজাত হ'ল। শিৱৰ ভোকৰ পৰা তাই সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিত্ৰাণ পালে। যিহেতু শিৱ ভিক্ষাৰ বাটি লৈ আহিছিল আৰু তেওঁৰ ভোক সম্পূৰ্ণৰূপে পূৰণ হৈছিল, সেয়েহে তেওঁক বিকাশন্দৰ বুলি জনা যায়।<ref>{{Cite web |title=Uthamar Temple : Uthamar Uthamar Temple Details {{!}} Uthamar- Uthamar Koil {{!}} Tamilnadu Temple {{!}} உத்தமர் |url=https://temple.dinamalar.com/new.php?id=169 |access-date=2024-11-26 |website=temple.dinamalar.com}}</ref> ব্ৰহ্মা আৰু শিৱ দুয়োৰে প্ৰথমে পাঁচটা মূৰ আছিল। এদিন ব্ৰহ্ম কৈলাশালৈ গ’ল। পাৰ্বতীয়ে ব্ৰহ্মক চিনিব পৰা নাছিল; তাই বিভ্ৰান্ত হৈ এই সিদ্ধান্তত উপনীত হ'ল যে তেওঁৰ স্বামী "শিৱ"। পাৰ্বতীয়ে পাধা পূজা (ভৰি অজু, সন্মানৰ কাম বুলি গণ্য কৰা) কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। এই কথা ব্ৰহ্মাই জানিছিল যদিও তেওঁ মৌন হৈ থাকিল। এই দেখি শিৱই বুজি পালে যে পাৰ্বতীৰ কোনো উদ্দেশ্য নাই। পাৰ্বতী অজ্ঞাত আছিল যে তাইৰ আগত থিয় হোৱাজন তাইৰ প্ৰভু নহয়, বৰঞ্চ ব্ৰহ্মাহে। ক্ৰোধত ক্ৰোধিত শিৱই ব্ৰহ্মৰ পঞ্চম মূৰটো ছিঙি পেলালে, যাৰ ফলত ব্ৰহ্মহতী দোষ (এজন নিৰীহ ব্ৰাহ্মণৰ হত্যাৰ ফলত হোৱা পাপৰ ফল)। ব্ৰহ্মৰ পঞ্চম মূৰটো শিৱৰ হাতত আবদ্ধ হৈ পৰিল। এই অভিশাপৰ পৰা সকাহ পাবলৈ সৰস্বতীয়ে এই কাম কৰিবলৈ কোৱাৰ পিছত শিৱই বিচৰণ কৰি মন্দিৰ পৰিদৰ্শন কৰিছিল অভিশাপৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ। অভিশাপৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ শিৱই ব্ৰহ্মাৰ মূৰৰ খুলিক ভিক্ষাৰ পাত্ৰ হিচাপে লৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰি আহাৰ ভিক্ষা কৰি পৃথিৱী ভ্ৰমণ কৰিছিল। প্ৰতিবাৰেই কোনোবাই পাত্ৰটো খাদ্যৰে ভৰাই দিলে লগে লগে অদৃশ্য হৈ গ’ল, শিৱৰ ভয়ত। উথামাৰ কোভিলত বিষ্ণু ঈশ্বৰ আৰু লক্ষ্মী দেৱীয়ে পাত্ৰটো খাদ্যৰে ভৰাই দিলে, যাৰ ফলত শিৱৰ ক্ষুধা শেষ হ’ল। অৱশ্যে শিৱৰ হতাশাৰ কাৰণে ব্ৰহ্মাৰ মূৰৰ খুলিটো তেতিয়াও তাৰ হাতত স্থিৰ হৈ পৰি আছিল। বিটচাদানাৰ কোভিলত তেওঁ পাপৰ পৰা আংশিকভাৱে মুক্ত হৈছিল। বিষ্ণুৱে শিৱক মন্দিৰৰ টেংকিত স্নান কৰি থিৰুকান্দিয়ৰত তেওঁক (বিষ্ণু) পূজা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিলে। শিৱই থিৰুকান্দিয়ৰলৈ গৈ সেই অনুসৰি কৰিলে আৰু পাপৰ পৰা মুক্ত হ’ল। মন্দিৰৰ টেংক, তেতিয়াৰ পৰাই কপালা তীৰ্থ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। ==আন দেৱতাৰ সৈতে সাদৃশ্য== পূৰ্ণৱল্লী থায়াৰে শিৱৰ ক্ষুধা পূৰণ কৰে। এই কিংবদন্তি অন্নপূৰ্ণাৰ দৰেই৷ দেৱী পাৰ্বতীক তেওঁৰ পত্নী শিৱই কৈছিল যে জগতখন মায়া আৰু খাদ্য মায়া নামৰ এই ভ্ৰমৰ এটা অংশ। খাদ্যকে ধৰি সকলো বস্তুৰ প্ৰকাশ হিচাপে পূজা কৰা ঐশ্বৰিক মাতৃ ক্ৰোধিত হৈ পৰিল। বস্তুগত সকলো বস্তুৰ প্ৰকাশৰ গুৰুত্ব প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ তাই পৃথিৱীৰ পৰা নোহোৱা হৈ গ’ল। তাইৰ অন্তৰ্ধানে সময় স্তব্ধ কৰি পেলালে আৰু পৃথিৱীখন বন্যাৰ্ত হৈ পৰিল। ক’তো খাদ্য নাপালে, সকলো সত্তাই ভোকৰ যন্ত্ৰণাত ভুগিছিল। সকলো দুখ-কষ্ট দেখি মা পাৰ্বতী মমতাৰে ভৰি পৰিল আৰু কাশীত পুনৰ আবিৰ্ভাৱ হৈ পাকঘৰ স্থাপন কৰিলে। তাইৰ উভতি অহাৰ কথা শুনি শিৱই দৌৰি গৈ তাইৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ বাটিটো দান-বৰঙণিৰে উপহাৰ দি ক'লে, "এতিয়া মই উপলব্ধি কৰিছো যে আত্মাৰ দৰে বস্তুগত জগতখনকো ভ্ৰম বুলি উলাই কৰিব নোৱাৰি।" পাৰ্বতীয়ে হাঁহি হাঁহি নিজৰ হাতেৰে শিৱক খুৱাই দিলে।<ref>{{Cite web |last=king-theme.com |title=Maa Annapurna Darshan |url=https://kashiannapurnatemple.com/maa-annapurna-darshan/ |access-date=2024-11-26 |website=Sri Annapurna Mandir Charitable Trust {{!}} Kashi Annapurna Temple {{!}} Annakshetra |language=en-US |archivedate=2024-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241201195402/https://kashiannapurnatemple.com/maa-annapurna-darshan/ |deadurl=yes }}</ref> ==বাহ্যিক সংযোগ== *http://templesoftamilnadu.co.in/tag/poornavalli-thayar/{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *http://acharya.org/bk/eb/DP4000/DP2000-PeriyaThirumozhi-eng.pdf *http://acharya.org/bk/eb/DP4000/DP2000-PeriyaThirumozhi-tml.pdf ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী]] [[শ্ৰেণী:লক্ষ্মী]] 4f1yu5xg5brmvm6ek2xosfjuyd7scre 0 116946 622044 602365 2026-07-31T13:00:22Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[থিৰায়াত্তাম]]ৰ পৰা [[থিৰায়াট্টম]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 602365 wikitext text/x-wiki [[File:Thirayattam- (Karumakan Vallattu).JPG|thumb|থিৰায়াত্তাম]] '''থিৰায়াত্তাম''' ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলত প্ৰতি বছৰে পৰিৱেশন কৰা এক লোক পৰম্পৰা। নৃত্য, অভিনয়, গীত, বাদ্য, মুখা অংকন, যুদ্ধ কলা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সংমিশ্ৰণেৰে ই এক জনজাতীয় পৰিৱেশ্য কলা। ==ইতিহাস== এই শিল্পৰ উৎপত্তি প্ৰাগঐতিহাসিক যুগৰ পৰম্পৰা আৰু ৰীতি-নীতিৰ পৰা হৈছিল আৰু থিৰায়ত্তামৰ অদ্ভুত সাজ-পোছাক আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানসমূহ সেই সময়ৰ সামাজিক জীৱনৰ প্ৰতিফলন।<ref>{{cite book|title=Puppetry and lesser known dance traditions of Kerala|author=G. Venu|year=1990|publisher=Natana Kairali, Research and Performing Centre for Traditional Arts}}</ref> উত্তৰ মালাবাৰৰ "থেয়্যাম", মধ্য কেৰালাৰ "মুদিয়েত", ট্ৰাভাংকুৰৰ "পদয়ানী" আৰু তুলুনাডুৰ "কোলা" আদি অঞ্চলৰ অন্যান্য আচাৰ-ব্যৱহাৰ কলাৰ সৈতে থিৰায়তামৰ কিছু সাদৃশ্য আছে। ==প্ৰদৰ্শন== [[File:Thirayattam_(kuttychathan_)_An_Ethnic_Ritual_Perforning_Art_Form_In_Kerala_State,_India.jpg|thumb|এটা জনজাতীয় থিৰায়াত্তাম পৰিৱেশন]] নৃত্য, অভিনয়, গীত, বাদ্যযন্ত্ৰ, মুখাংকন, যুদ্ধ কলা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা জনজাতীয় কলা থিৰায়াত্তাম। অনন্য ৰীতি-নীতি, সাজ-পোছাক আৰু কলাত্মক পৰিবেশনে থিৰায়াত্তামক অন্যান্য শিল্পৰ পৰা পৃথক কৰি তোলে। সাধাৰণতে কোঝিকোড আৰু মালাপ্পুৰম জিলাৰ গাঁৱৰ মন্দিৰৰ কাৱুকাল (পবিত্ৰ বাগিচা) নামৰ চোতালত ইয়াক পৰিৱেশন কৰা হয়। চোতালত মঞ্চস্থ কৰা নৃত্যৰ লগত চেণ্ডা মেলামৰ দৰে বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু উষ্ণ পোহৰ থাকে।<ref>{{cite book|title=Thirayattam|publisher=State Institute of language, Kerala|isbn=978-81-200-4294-0}}</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে পেৰুমানান আৰু ভান্নান সম্প্ৰদায়ে এই নৃত্য পৰিবেশন কৰিছিল যদিও পানান আৰু চেৰুমাৰৰ দৰে আন সম্প্ৰদায়েও এই নৃত্য পৰিৱেশন কৰে। সাধাৰণতে পৰিবেশকে সমাধি অৱস্থাত উপনীত হয় আৰু "মূৰ্থী" (দেৱতা)ৰ গতিবিধি জোৰদাৰভাৱে প্ৰদৰ্শন কৰে, যুদ্ধংদেহী আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু ইংগিত প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref>{{cite web|title=Thirayattam|url=http://www.thirayattam.com/|work=Thirayattam|access-date=10 September 2015|archivedate=22 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422125717/http://www.thirayattam.com/|deadurl=yes}}</ref> কেৱল পুৰুষেহে এই শিল্পৰূপটো প্ৰদৰ্শন কৰে। থিৰায়াত্তাম পৰিবেশকসকলে তিনিটা ৰূপ বা কোলামৰ যিকোনো এটা ৰূপ ল’ব পাৰে যিবোৰ হ’ল ভেল্লাট, থিৰা আৰু চন্থুতিৰা। ভেলাট কোলামে মূৰ্তি (দেৱতা)সকলৰ শৈশৱক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে, আনহাতে থিৰাকোলামে যুৱক-যুৱতীসকলক আৰু চান্থুথিৰাই বৃদ্ধি পোৱা পৰিপক্ব ৰূপক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite book|title=Kerala Pazhama:Antiquity of Kerala|first=Hermann|last=Gundert|year=2003|isbn=978-8-185-69233-3|publisher=International School of Dravidian Linguistics}}</ref> পৌৰাণিক দেৱতা, স্থানীয় দেৱতা আৰু মূৰ্তিৰ বিভিন্ন কাহিনী প্ৰণয়ন কৰা হয়। তিৰায়তমত বৃক্ষ পূজা, নাগ পূজা, প্ৰকৃতি পূজা, বীৰ পূজা, পৰ্বত দেৱতাৰ ধাৰণা, স্থানীয় দেৱতাৰ ধাৰণা আদি আদি প্ৰাচীন ৰীতি-নীতিও চলি আছে। প্ৰতিটো কাহিনীৰ বাবে পৃথক পৃথক টোটাম (দৃশ্য) আছে আৰু প্ৰতিটো টোটেমত দেৱতাসকলৰ পৌৰাণিক কাহিনী দীঘলীয়াকৈ বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰতিটো কোলামৰ প্ৰণয়নৰ বাবে সুকীয়া মুখ আৰু লিপি থাকে। সাজ-পোছাক আৰু মেকআপৰ সামগ্ৰী প্ৰাকৃতিক সামগ্ৰীৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছে। ইয়াৰ বাবে কলপাত, বাঁহ আৰু জেক ফলৰ কাঠ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। থিৰায়াত্তামত চেণ্ডা, ইলাতালাম, থুদি, পঞ্চায়ুধম আৰু কুঝাল আদি পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|title=Folklore: The Identity of Culture|first=Eṃ. Vi|last=Viṣṇunampūtiri|year=2012|publisher=Department of Information & Public Relations, Government of Kerala|page=127}}</ref> কেৱল চিকাৰৰ দৃশ্যৰ বাবে ব্যৱহৃত অঞ্চান্তদী গীতৰ দৰে বিশেষ গীত পৰিবেশনৰ লগত থাকিব পাৰে। ছন্দ আৰু গায়কীয়ে ব্যক্তিগত নৃত্যশিল্পীসকলক আঁতৰাই ৰাখে। নৃত্যশিল্পীসকলে নৃত্য কৰাৰ সময়ত পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে আৰু পৰম্পৰাগত যুদ্ধ কলাৰ কালাৰিপায়াট্টুৰ কথা মনত পেলোৱা প্ৰতীকী অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, কৰুমাকনক বৰশী, কাৰিভিল্লীক ধনু-কাঁড়, ভাগৱতীক পল্লী তৰোৱাল, বীৰভদ্ৰক ৰূপৰ কুঠাৰ, মূৰ্তিক লাঠি আৰু ঢাল আদি প্ৰতীকী অস্ত্ৰ দিয়া হয়।<ref>{{cite book|title=Performing Arts of Kerala|first=Mallika|last=Sarabhai|year=1994|isbn=978-0-944-14222-6|publisher=Mapin Publications|page=79}}</ref> কেতিয়াবা, থিৰাকোলাসকলে চুতুকালি নামৰ এক জীয়া নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। চুতুকালি হৈছে নৃত্য আৰু যুদ্ধ কলাৰ ছন্দময় প্ৰদৰ্শন য'ত এজন নৃত্যশিল্পীয়ে দুয়োহাতেৰে জ্বলোৱা মশাল লৈ ফুৰে।<ref>{{cite book|title=History of Kerala: A History of Kerala Written in the Form of Notes on Visscher's Letters from Malabar, Volume 4|author=Krishnat P. Padmanabha Menon|year=1982|isbn=978-8-120-60168-0|publisher=Asian Educational Services|page=378}}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোক-নৃত্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ লোকনৃত্য]] fviue6ucjm8ague6k28xs0cu7wg3dak 622048 622044 2026-07-31T13:01:37Z AjayDas 12623 622048 wikitext text/x-wiki [[File:Thirayattam- (Karumakan Vallattu).JPG|thumb|থিৰায়াট্টম]] '''থিৰায়াট্টম''' ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলত প্ৰতি বছৰে পৰিৱেশন কৰা এক লোক পৰম্পৰা। নৃত্য, অভিনয়, গীত, বাদ্য, মুখা অংকন, যুদ্ধ কলা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সংমিশ্ৰণেৰে ই এক জনজাতীয় পৰিৱেশ্য কলা। ==ইতিহাস== এই শিল্পৰ উৎপত্তি প্ৰাগঐতিহাসিক যুগৰ পৰম্পৰা আৰু ৰীতি-নীতিৰ পৰা হৈছিল আৰু থিৰায়ত্তামৰ অদ্ভুত সাজ-পোছাক আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানসমূহ সেই সময়ৰ সামাজিক জীৱনৰ প্ৰতিফলন।<ref>{{cite book|title=Puppetry and lesser known dance traditions of Kerala|author=G. Venu|year=1990|publisher=Natana Kairali, Research and Performing Centre for Traditional Arts}}</ref> উত্তৰ মালাবাৰৰ "থেয়্যাম", মধ্য কেৰালাৰ "মুদিয়েত", ট্ৰাভাংকুৰৰ "পদয়ানী" আৰু তুলুনাডুৰ "কোলা" আদি অঞ্চলৰ অন্যান্য আচাৰ-ব্যৱহাৰ কলাৰ সৈতে থিৰায়তামৰ কিছু সাদৃশ্য আছে। ==প্ৰদৰ্শন== [[File:Thirayattam_(kuttychathan_)_An_Ethnic_Ritual_Perforning_Art_Form_In_Kerala_State,_India.jpg|thumb|এটা জনজাতীয় থিৰায়াট্টম পৰিৱেশন]] নৃত্য, অভিনয়, গীত, বাদ্যযন্ত্ৰ, মুখাংকন, যুদ্ধ কলা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা জনজাতীয় কলা থিৰায়াট্টম। অনন্য ৰীতি-নীতি, সাজ-পোছাক আৰু কলাত্মক পৰিবেশনে থিৰায়াট্টমক অন্যান্য শিল্পৰ পৰা পৃথক কৰি তোলে। সাধাৰণতে কোঝিকোড আৰু মালাপ্পুৰম জিলাৰ গাঁৱৰ মন্দিৰৰ কাৱুকাল (পবিত্ৰ বাগিচা) নামৰ চোতালত ইয়াক পৰিৱেশন কৰা হয়। চোতালত মঞ্চস্থ কৰা নৃত্যৰ লগত চেণ্ডা মেলামৰ দৰে বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু উষ্ণ পোহৰ থাকে।<ref>{{cite book|title=Thirayattam|publisher=State Institute of language, Kerala|isbn=978-81-200-4294-0}}</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে পেৰুমানান আৰু ভান্নান সম্প্ৰদায়ে এই নৃত্য পৰিবেশন কৰিছিল যদিও পানান আৰু চেৰুমাৰৰ দৰে আন সম্প্ৰদায়েও এই নৃত্য পৰিৱেশন কৰে। সাধাৰণতে পৰিবেশকে সমাধি অৱস্থাত উপনীত হয় আৰু "মূৰ্থী" (দেৱতা)ৰ গতিবিধি জোৰদাৰভাৱে প্ৰদৰ্শন কৰে, যুদ্ধংদেহী আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু ইংগিত প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref>{{cite web|title=Thirayattam|url=http://www.thirayattam.com/|work=Thirayattam|access-date=10 September 2015|archivedate=22 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170422125717/http://www.thirayattam.com/|deadurl=yes}}</ref> কেৱল পুৰুষেহে এই শিল্পৰূপটো প্ৰদৰ্শন কৰে। থিৰায়াট্টম পৰিবেশকসকলে তিনিটা ৰূপ বা কোলামৰ যিকোনো এটা ৰূপ ল’ব পাৰে যিবোৰ হ’ল ভেল্লাট, থিৰা আৰু চন্থুতিৰা। ভেলাট কোলামে মূৰ্তি (দেৱতা)সকলৰ শৈশৱক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে, আনহাতে থিৰাকোলামে যুৱক-যুৱতীসকলক আৰু চান্থুথিৰাই বৃদ্ধি পোৱা পৰিপক্ব ৰূপক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite book|title=Kerala Pazhama:Antiquity of Kerala|first=Hermann|last=Gundert|year=2003|isbn=978-8-185-69233-3|publisher=International School of Dravidian Linguistics}}</ref> পৌৰাণিক দেৱতা, স্থানীয় দেৱতা আৰু মূৰ্তিৰ বিভিন্ন কাহিনী প্ৰণয়ন কৰা হয়। তিৰায়তমত বৃক্ষ পূজা, নাগ পূজা, প্ৰকৃতি পূজা, বীৰ পূজা, পৰ্বত দেৱতাৰ ধাৰণা, স্থানীয় দেৱতাৰ ধাৰণা আদি আদি প্ৰাচীন ৰীতি-নীতিও চলি আছে। প্ৰতিটো কাহিনীৰ বাবে পৃথক পৃথক টোটাম (দৃশ্য) আছে আৰু প্ৰতিটো টোটেমত দেৱতাসকলৰ পৌৰাণিক কাহিনী দীঘলীয়াকৈ বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰতিটো কোলামৰ প্ৰণয়নৰ বাবে সুকীয়া মুখ আৰু লিপি থাকে। সাজ-পোছাক আৰু মেকআপৰ সামগ্ৰী প্ৰাকৃতিক সামগ্ৰীৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছে। ইয়াৰ বাবে কলপাত, বাঁহ আৰু জেক ফলৰ কাঠ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। থিৰায়াট্টমত চেণ্ডা, ইলাতালাম, থুদি, পঞ্চায়ুধম আৰু কুঝাল আদি পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|title=Folklore: The Identity of Culture|first=Eṃ. Vi|last=Viṣṇunampūtiri|year=2012|publisher=Department of Information & Public Relations, Government of Kerala|page=127}}</ref> কেৱল চিকাৰৰ দৃশ্যৰ বাবে ব্যৱহৃত অঞ্চান্তদী গীতৰ দৰে বিশেষ গীত পৰিবেশনৰ লগত থাকিব পাৰে। ছন্দ আৰু গায়কীয়ে ব্যক্তিগত নৃত্যশিল্পীসকলক আঁতৰাই ৰাখে। নৃত্যশিল্পীসকলে নৃত্য কৰাৰ সময়ত পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে আৰু পৰম্পৰাগত যুদ্ধ কলাৰ কালাৰিপায়াট্টুৰ কথা মনত পেলোৱা প্ৰতীকী অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, কৰুমাকনক বৰশী, কাৰিভিল্লীক ধনু-কাঁড়, ভাগৱতীক পল্লী তৰোৱাল, বীৰভদ্ৰক ৰূপৰ কুঠাৰ, মূৰ্তিক লাঠি আৰু ঢাল আদি প্ৰতীকী অস্ত্ৰ দিয়া হয়।<ref>{{cite book|title=Performing Arts of Kerala|first=Mallika|last=Sarabhai|year=1994|isbn=978-0-944-14222-6|publisher=Mapin Publications|page=79}}</ref> কেতিয়াবা, থিৰাকোলাসকলে চুতুকালি নামৰ এক জীয়া নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। চুতুকালি হৈছে নৃত্য আৰু যুদ্ধ কলাৰ ছন্দময় প্ৰদৰ্শন য'ত এজন নৃত্যশিল্পীয়ে দুয়োহাতেৰে জ্বলোৱা মশাল লৈ ফুৰে।<ref>{{cite book|title=History of Kerala: A History of Kerala Written in the Form of Notes on Visscher's Letters from Malabar, Volume 4|author=Krishnat P. Padmanabha Menon|year=1982|isbn=978-8-120-60168-0|publisher=Asian Educational Services|page=378}}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোক-নৃত্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ লোকনৃত্য]] t11q1k3emgkwmwiq3a8t2b2t9xlheup 1 116986 622046 488840 2026-07-31T13:00:22Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:থিৰায়াত্তাম]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:থিৰায়াট্টম]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 488840 wikitext text/x-wiki {{নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা ২০২৫}} j2g1lk98h56dh7125gc9zwql3tjlhh4 0 121403 622219 504812 2026-08-01T03:55:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622219 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = পেহেলগাম | native_name = পেহেলগাম | native_name_lang = ks | settlement_type = চহৰ | image_skyline = {{multiple image |perrow = 2/2/2 |border = infobox |total_width = 300 |image1 = LiddarRiverJhelum.jpeg |caption1 = লিড্ডাৰ নদী |image2 = Pahalgam views 33.JPG |caption2 = বৈশাৰণ উপত্যকা |image3 = Lavender Park 4.jpg |caption3 = লেভেণ্ডাৰ পাক |image4 = Pahalgham(the valley of shepherds).jpg |caption4 = চহৰৰ এটা দৃশ্য |image5 = Pine trees in the snow in Pahalgam.jpg |caption5 = শীতকালত উপত্যকাৰ দৃশ্য |image6 = A view of Pahalgam valley.jpg |caption6 = উপত্যকাটোৰ দৃশ্য }} | image_alt = | image_caption = | pushpin_map_caption = Location in Jammu and Kashmir, India | coordinates = {{coord|34.01|N|75.19|E|display=inline,title}} | government_type = | governing_body = পেহেলগাম পীৰ নিগম | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Data">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/india/jammukashmir/anantnag/0140601000__pahalgam/|title=Pahalgam|work=citypopulation.de|access-date=1 June 2024|archive-date=15 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215182046/https://www.citypopulation.de/en/india/jammukashmir/anantnag/0140601000__pahalgam/|url-status=live}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = ১৮.০২ | elevation_footnotes = | elevation_m = ২২০০ | population_total = ৯২৬৪ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="Pop">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42554/download/46180/2011-IndiaStateDistSbDistVill-0000.xlsx|title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Village, 2011|work=Census Commission of India|access-date=1 June 2024|archive-date=2 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302073337/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42554/download/46180/2011-IndiaStateDistSbDistVill-0000.xlsx|url-status=live}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]<ref name="Code">{{cite web|url=https://anantnag.nic.in/std-pin-code/|title=Pincodes and STD codes|work=[[Government of Jammu and Kashmir]]|access-date=1 June 2024|archive-date=21 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521004200/https://anantnag.nic.in/std-pin-code/|url-status=live}}</ref> | postal_code = ১৯২১২৬<ref name="Code"/> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-01936]] | area_code_type = STD Code | registration_plate = JK-03 | website = {{url|https://anantnag.nic.in/tourist-place/pahalgam/}} | footnotes = }} '''পেহেলগাম''' ({{Lang-en|Pahalgam}}) ভাৰতীয় কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]]ৰ অনন্তনাগ জিলাৰ এখন নগৰ। লিড্ডাৰ নদীৰ পাৰত ই কাশ্মীৰ উপত্যকাৰ উচ্চত অৱস্থিত। পেহেলগাম হৈছে অনন্তনাগ জিলাৰ এঘাৰটা তহচিলৰ ভিতৰত অন্যতম পেহেলগাম তহচিলৰ মুখ্য কাৰ্যালয়। অনন্তনাগৰ পৰা প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত এই চহৰখন জনপ্ৰিয় পৰ্যটন স্থলী আৰু পাহাৰীয়া ষ্টেচন। এই চহৰখন জুলাই–আগষ্ট মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা [[অমৰনাথ মন্দিৰ]]ৰ বাৰ্ষিক তীৰ্থযাত্ৰাৰ আৰম্ভণিৰ স্থান। == নামতত্ত্ব == পেহেলগাম শব্দটোৰ কাশ্মিৰী অৰ্থ হৈছে 'ভেড়াৰখীয়াৰ গাঁও'৷ Puheyl-ৰ অৰ্থ হৈছে ভেড়া আৰু gam-ৰ অৰ্থ হৈছে গাঁও৷ {{sfn|Ahmad|2003|p=6}}{{sfn|Betts|McCulloch|2014|p=234}} হিন্দু সাহিত্যত এই অঞ্চলটোক "বৈলগাঁও" অৰ্থাৎ "ম'হৰ গাঁও" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে৷ হিন্দু দেৱতা [[শিৱ]]ই অমৰনাথলৈ যোৱাৰ পথত নিজৰ ম'হটো ইয়াতে এৰি থৈ গৈছিল বুলি বুজোৱা হয়।{{sfn|Raina|2014|p=325}}{{sfn|Hazra|2003|p=71}} == ভূগোল == পেহেলগাম [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ভাৰতীয়]] [[কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল]] জম্মু-কাশ্মীৰৰ অনন্তনাগ জিলাত অৱস্থিত।<ref name="Data" /><ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Pahalgam.html|title=Rain Genomics – Pahalgam|access-date=1 May 2016|work=Galling Rain|archive-date=25 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025170809/http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Pahalgam.html|url-status=live|archivedate=25 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025170809/http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Pahalgam.html|deadurl=yes}}</ref> ই কাশ্মীৰ উপত্যকাৰ ঝেলুম নদীৰ পূব দিশত বিস্তৃত লিদ্দে উপত্যকাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।{{sfn|Ahmad|2003|p=6}}{{sfn|Kaul|1990|p=31}} লিডাৰ নদীৰ দুটা ধাৰা—পূব আৰু পশ্চিম লিডাৰ—পেহেলগামৰ ওচৰত সংযুক্ত হৈ সংকীৰ্ণ উপত্যকাটোৰ মাজেৰে আগবাঢ়ি যায়।{{sfn|Kaul|1990|p=25}} পেহেলগামত উপত্যকাটো দুটা ভাগত বিভক্ত হয়, এটা উত্তৰ-পূবে অমৰনাথলৈ আৰু আনটো উত্তৰ-পশ্চিমে আৰুলৈ।{{sfn|Ahmad|2003|p=6}} এই অঞ্চলটো [[আগ্নেয়গিৰি]] আৰু চূণশিলৰ শিলৰ দ্বাৰা গঠিত আৰু ইয়াৰ মাজতে অসমতাপূৰ্ণ ৰ'চ শিল আছে।{{sfn|Ahmad|2003|p=137}} এই অঞ্চলৰ গছ-গছনিত চিৰসেউজ ফাৰ আৰু পাইন আৰু স্প্ৰুচৰ দৰে কনিফেৰাছ গছ দেখিবলৈ পোৱা যায়।{{sfn|Kaul|1990|p=35}} == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] kkh784pqs2x3v0u0iywxkvxegf1h9qj 0 123365 622100 522823 2026-07-31T14:19:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622100 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = ডিয়েগো ভেলাস্কেজ | image = Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg | image_size = 250px | caption = ডিয়েগো ভেলাস্কেজৰ আত্ম-প্ৰতিকৃতি,১৬৬০ | birth_name = দিয়েগো ৰোদ্ৰিগেছ দে ছিলভা ই ভেলাস্কেজ | birth_date = {{birth date|1599|6|6|df=y}} | birth_place = ছেভিল, [[স্পেইন]] | death_date = {{death date and age|1660|8|6|1599|6|6|df=y}} | death_place = [[মাদ্ৰিদ]], [[স্পেইন]] | nationality = স্পেনীয় | field = চিত্ৰাংকন | movement = বাৰ’ক (Baroque) | notable_works = ''Las Meninas'' (লা ছ মেনিনাছ), ''Portrait of Innocent X'', ''The Triumph of Bacchus'' (''Los Borrachos'') | patron = [[ফিলিপ চতুৰ্থ]] (স্পেইন) | spouse = জুয়ানা পাচেকো }} '''ডিয়েগো ৰড্ৰিগেজ ডি চিলভা ৱাই ভেলাস্কেজ''' (৬ জুন ১৫৯৯ – ৬ আগষ্ট ১৬৬০) আছিল এজন স্পেনিছ চিত্ৰশিল্পী, [[স্পেইন]] আৰু [[পৰ্তুগাল]]ৰ ৰজা চতুৰ্থ ফিলিপৰ দৰবাৰৰ আৰু স্পেনিছ সোণালী যুগৰ আগশাৰীৰ শিল্পী। সাধাৰণতে তেওঁক পশ্চিমীয়া শিল্পৰ ইতিহাসৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ শিল্পী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Diego Velazquez |url=https://www.britannica.com/biography/Diego-Velazquez |access-date=21 January 2025 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> তেওঁ বেৰক যুগৰ (প্ৰায়  ১৬০০–১৭৫০) এজন ব্যক্তিবাদী শিল্পী আছিল। তেওঁ নিখুঁত টেনেব্ৰিষ্ট শৈলীত ছবি আঁকিবলৈ আৰম্ভ কৰে, পিছলৈ সাহসী ব্ৰাছৱৰ্কৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ মুক্ত পদ্ধতি গঢ়ি তুলিছিল। ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্যপূৰ্ণ দৃশ্যৰ অসংখ্য পৰিবেশনৰ উপৰিও তেওঁ স্পেনিছ ৰাজকীয় পৰিয়াল আৰু সাধাৰণ লোকৰ বহুতো প্ৰতিকৃতি অংকন কৰিছিল, যাৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল তেওঁৰ মাষ্টাৰপিছ লাছ মেনিনাছ (১৬৫৬)। ভেলাস্কেজৰ চিত্ৰকলা ১৯ শতিকাৰ বাস্তৱবাদী আৰু ইম্প্ৰেছনিষ্ট চিত্ৰকৰৰ বাবে আৰ্হিত পৰিণত হয়। ২০ শতিকাত পাবলো পিকাচো, ছালভাদৰ ডালি, [[ফ্ৰান্সিছ বেকন]]ৰ দৰে শিল্পীয়ে ভেলাস্কেজৰ কিছুমান আটাইতকৈ চিনাকি ছবিৰ পুনৰ ব্যাখ্যা কৰি তেওঁক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়। তেওঁৰ বেছিভাগ কামেই স্পেইনৰ ৰাজকীয় সংগ্ৰহত প্ৰৱেশ কৰে আৰু বহু দূৰলৈকে সৰ্বোত্তম সংগ্ৰহ [[মাদ্ৰিদ]]ৰ মিউজিঅ' ডেল প্ৰাডোত আছে যদিও কিছুমান প্ৰতিকৃতি কূটনৈতিক উপহাৰ হিচাপে বিদেশলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল, বিশেষকৈ [[অষ্ট্ৰিয়া]]ৰ হাবছবাৰ্গসকললৈ। ==জীৱনী== ভেলাস্কেজে ১৫৯৯ চনৰ ৬ জুন তাৰিখে ছেভিলাত জন্মগ্ৰহণ কৰি নিজস্ব স্থবিৰ চিত্ৰশৈলীৰ বিকাশ কৰে।<ref name="britannica"> {{Cite web |title=Diego Velázquez |website=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Diego-Velazquez |access-date=2025-07-08}} </ref> ===মাদ্ৰিদলৈ স্থানান্তৰ (প্ৰাথমিক পিৰিয়ড)=== ১৬২২ চনত ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাৰ সম্ভাৱনাৰে ভেলাস্কেজ [[মাদ্ৰিদ]]লৈ যায়। ১৬২৩ চনত তেওঁ ৰজা ফিলিপ চতুৰ্থৰ আদালতৰ চিত্ৰশিল্পী নিযুক্ত হয়।<ref name="masterclass"> {{Cite web |title=Diego Velázquez: Biography, Paintings, Influence |url=https://www.masterclass.com/articles/diego-velazquez-biography-paintings-influence |website=MasterClass |access-date=2025-07-08}} </ref> ===ইটালীয় পৰ্ব=== ১৬২৯–১৬৩১ চনত ভেলাস্কেজে ইটালীৰ বহু নগৰ—বেনিছ, ৰোম, নেপলছ—ভ্ৰমণ কৰি [[ৰেনেছাঁ]] আৰু উচ্চ বাৰ’ক শৈলীত গভীৰ অনুপ্ৰেৰণা লাভ কৰে।<ref name="britannica" /> ===স্পেইনলৈ উভতি অহা আৰু পেছাদাৰ জীৱন=== তেওঁ স্পেইনলৈ ঘূৰি আহি আদালতত পুনৰ নিযুক্ত হয়। ১৬৫৬ চনত তেওঁৰ বিখ্যাত সৃষ্টি "Las Meninas" সম্পূৰ্ণ হয়, যিটো ৰজা-ৰাণীৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত পৰিচাৰিকাসকলৰ সৈতে পেইণ্টিংৰ দৃশ্য। ১৬৫৯ চনত তেওঁ সান্তিয়াগোৰ নাইট উপাধি লাভ কৰে।<ref name="masterclass" /> == শৈলী আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা == ভেলাস্কেজে আলো-ছাঁয়াৰ গভীৰ প্ৰয়োগেৰে কৌশলী চিয়াৰস্ক্যুৰো আৰু তুলিকা-দক্ষতা প্ৰয়োগ কৰি বাস্তৱচিত্ৰ গঢ়ি তোলে। তেওঁৰ চিত্ৰত স্বাধীন বিন্যাস, সৌন্দৰ্য আৰু সামাজিক বাস্তৱতা প্ৰতিফলিত হয়।<ref name="masterclass" /> == ঐতিহ্য == তেওঁৰ শিল্পধাৰাই মানে, পিকাচু, গইয়া, চাৰ্জেণ্ট, বেকন আদি কেইবাজনো প্ৰখ্যাত শিল্পীক প্ৰভাৱিত কৰে। তেওঁৰ “লাচ মেনিনাছ” আজিও বিশ্বশ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰকলা হিচাপে গণ্য।<ref name="newworld"> {{Cite web |title=Diego Velázquez |url=https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Diego_Vel%C3%A1zquez |website=New World Encyclopedia |access-date=2025-07-08}} </ref> == জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি == ভেলাস্কেজৰ “Las Meninas” আৰু “The Surrender of Breda” নামৰ চিত্ৰকলা সমূহ চলচ্চিত্ৰ, সাহিত্য, ডিজিটেল শিল্প, ভিডিঅ’ গেম আদিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ২০২৫ চনত স্পেইনৰ ৰজা ফেলিপে VI প্ৰাডো মিউজিয়ামত তেওঁৰ পেইণ্টিং বিশ্লেষণ কৰে।<ref name="times"> {{Cite web |title=King Felipe VI opens Prado exhibition on Las Meninas |url=https://www.thetimes.co.uk/article/king-felipe-vi-prado-las-meninas-2025 |website=The Times |access-date=2025-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708000000/https://www.thetimes.co.uk/article/king-felipe-vi-prado-las-meninas-2025 |archive-date=2025-07-08 |url-status=live}} </ref> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{EB1911 poster|Velazquez, Diego Rodriguez de Silva y}} {{Commons category|Diego Velázquez}} * [http://www.wga.hu/index1.html Velázquez works] at the [[Web Gallery of Art]] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/velazquez_diego.html Velázquez] at Artcyclopedia.com * [http://www.diegovelazquez.org/ 202 paintings by Diego Velázquez] at DiegoVelazquez.org * [http://www.wikipaintings.org/en/diego-velazquez Diego Velázquez] at WikiPaintings.org * [https://web.archive.org/web/20180906125028/https://owlstand.com/#/exhibitions/6ad2f894-70a2-4654-ab26-3f3c0aebd075 Diego Velazquez's Online Exhibition] at Owlstand.com * [http://colourlex.com/project/diego-velazquez/ Diego Velázquez] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200211130508/https://colourlex.com/project/diego-velazquez/ |date=2020-02-11 }}, Collection of resources and illustrated pigment analyses. ColourLex. ==তথ্যসূত্ৰ== <references/> [[শ্ৰেণী:চিত্ৰশিল্পী]] dkvu13e9e0ax0587hy6a9veefx8usng 0 123569 622101 528902 2026-07-31T14:19:31Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622101 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}{{Infobox television channel|name=ডিস্ক'ভাৰী চেনেল|logo=[[File:2019 Discovery logo.svg|250px|class=skin-invert]]|launch_date={{start date and age|1985|6|17}}<ref name="oscars.org">{{cite web |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1987 |title=The 59th Academy Awards (1987) Nominees and Winners |access-date=July 23, 2011 |work=oscars.org |archive-date=April 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402004243/http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1987 |url-status=live }}</ref>|closed_date=|owner=ৱাৰ্ণাৰ ব্ৰাডাৰছ ডিস্ক'ভাৰী|parent=[[Warner Bros. Discovery Networks]]|country=আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|language={{Plainlist| * ইংৰাজী * স্পেনিছ }}|area=ৰাষ্ট্ৰজুৰি|headquarters=২৩০ পাৰ্ক এভিনিউ দক্ষিণ নিউয়ৰ্ক চহৰ<ref>{{cite web|title=Discovery Selects 230 Park Avenue South As New Global Headquarters|url=https://corporate.discovery.com/discovery-newsroom/discovery-selects-230-park-avenue-south-as-new-global-headquarters/|access-date=27 October 2023|archive-date=May 29, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529025332/https://corporate.discovery.com/discovery-newsroom/discovery-selects-230-park-avenue-south-as-new-global-headquarters/|url-status=live}}</ref>|former_names=The Discovery Channel (1985–1995)|sister_channels=[[List of assets owned by Warner Bros. Discovery#Warner Bros. Discovery Networks|Sister channels]]|website={{official website|https://www.discovery.com/|discovery.com}}|picture_format=[[1080i]] [[High-definition television|HDTV]]<br />{{small|(downscaled to [[480i]] [[Letterboxing (filming)|letterbox]] for the [[Standard-definition television|SDTV]] feed)}}|online_serv_1=Affiliated streaming services|online_chan_1={{hlist|[[Discovery+]]|[[Max_(streaming_service)|Max]]}}|online_serv_2=Services|online_chan_2=[[Sling TV]], [[YouTube TV]], [[Philo (company)|Philo]], [[Hulu + Live TV]]}}১৯৮৫ চনৰ পৰা ১৯৯৫ চনলৈকে '''ডিস্ক'ভাৰী চেনেল''' ({{Lang-en|Discovery Channel}}) নামে জনাজাত আৰু প্ৰায়ে সৰলভাৱে '''ডিস্ক'ভাৰী''' বুলি কোৱা ডিস্ক'ভাৰী চেনেল হৈছে [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকা]]ৰ কেবল চেনেল যি ৰিয়েলিটি টেলিভিছন শ্ব' আৰু [[অপবিজ্ঞান]] প্ৰতিহত কৰিবলৈ কৰা প্ৰচাৰমূলক কাৰ্যসূচীৰ বাবে অধিক পৰিচিত।<ref name="Nahigyan">{{cite web|last1=Nahigyan|first1=Pierce|date=August 19, 2014|title=Discovery's 'Shark Week' Criticized for Silliness, Pseudoscience and Lies|url=http://www.planetexperts.com/discoverys-shark-week-criticized-silliness-pseudoscience-lies/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417160116/http://www.planetexperts.com/discoverys-shark-week-criticized-silliness-pseudoscience-lies/|archive-date=April 17, 2017|access-date=April 17, 2017|website=Planet Experts|archivedate=April 17, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170417160116/http://www.planetexperts.com/discoverys-shark-week-criticized-silliness-pseudoscience-lies/|deadurl=yes}}</ref><ref name="Kirk">{{cite web|last1=Kirk|first1=Chris|date=August 6, 2013|title=Wil Wheaton Says Discovery Channel Has 'Betrayed Its Audience'|url=http://www.slate.com/blogs/browbeat/2013/08/06/wil_wheaton_discovery_channel_megalodon_documentary_betrayed_viewers.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417161122/http://www.slate.com/blogs/browbeat/2013/08/06/wil_wheaton_discovery_channel_megalodon_documentary_betrayed_viewers.html|archive-date=April 17, 2017|access-date=April 17, 2017|website=Slate}}</ref><ref name="Epstein">{{cite web|last1=Epstein|first1=Adam|date=August 15, 2014|title=The sad devolution of Discovery Channel|url=https://qz.com/249615/the-sad-devolution-of-discovery-channel/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417155620/https://qz.com/249615/the-sad-devolution-of-discovery-channel/|archive-date=April 17, 2017|access-date=April 17, 2017|website=Quartz}}</ref> ই প্ৰথমতে মূলতঃ জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু ইতিহাসৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত [[তথ্যচিত্ৰ]] টেলিভিছন কাৰ্যসূচী প্ৰদান কৰিছিল যদিও ২০১০ চনৰ ভিতৰত ইয়াত ৰিয়েলিটি টেলিভিছন শ্ব' আৰু ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্বক প্ৰচাৰ কৰা বা জাংক বিজ্ঞানৰ পোষকতা কৰা অনুষ্ঠানৰ আধিপত্য ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পাইছিল। ইয়াৰ মালিক ৱাৰ্নাৰ ব্ৰাদাৰ্ছ ডিস্কভাৰী, যিটো চিইঅ’ ডেভিদ জাছলাভৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ৰাজহুৱাভাৱে ব্যৱসায় কৰা কোম্পানী। ডিস্ক'ভাৰী চেনেল আমেৰিকাৰ তৃতীয় সৰ্বাধিক বিতৰিত চাবস্ক্ৰিপচন চেনেল আছিল, আৰু বৰ্তমানৰ ভগ্নী চেনেল টিবিএছ আৰু ৱেদাৰ চেনেলৰ পিছতে ইয়াৰ স্থান আছিল৷<ref>{{cite web|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/08/23/list-of-how-many-homes-each-cable-networks-is-in-cable-network-coverage-estimates-as-of-august-2013/199072/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130825033059/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/08/23/list-of-how-many-homes-each-cable-networks-is-in-cable-network-coverage-estimates-as-of-august-2013/199072/|url-status=dead|archive-date=August 25, 2013|title=List of How Many Homes Each Cable Networks Is In – Cable Network Coverage Estimates As Of August 2013|last=Seidman|first=Robert|publisher=[[TV by the Numbers]]|date=August 23, 2013|access-date=August 25, 2013|archivedate=August 25, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130825033059/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/08/23/list-of-how-many-homes-each-cable-networks-is-in-cable-network-coverage-estimates-as-of-august-2013/199072/|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ আমেৰিকাৰ ফ্লেগশ্বিপ চেনেল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ইয়াৰ বিভিন্ন মালিকানাধীন বা অনুজ্ঞাপত্ৰপ্ৰাপ্ত টেলিভিছন চেনেলৰ জৰিয়তে ই বিশ্বৰ ৪০৯ মিলিয়ন পৰিয়ালত উপলব্ধ।<ref>{{cite web|url=http://corporate.discovery.com/brands/discoverychannel.html|title=DCI :: Businesses & Brands :: Discovery Channel|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081012230919/http://corporate.discovery.com/brands/discoverychannel.html|archive-date=October 12, 2008}}</ref> {{As of|2023|11}}, ডিস্ক'ভাৰী চেনেল আমেৰিকাৰ প্ৰায় ৭১,০০০,০০০ পে টেলিভিছন পৰিয়ালৰ বাবে উপলব্ধ, অৱশ্যে ২০১১ চনত এই পৰিসংখ্যা ৯৯,০০০,০০০ আছিল।<ref>{{cite web|url=https://wrestlenomics.com/u-s-cable-network-households-universe-1990-2023-nielsen-data/|title=U.S. cable network households (universe), 1990 – 2023|website=wrestlenomics.com|date=May 14, 2024|access-date=July 28, 2019|archive-date=December 31, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231231073226/https://wrestlenomics.com/u-s-cable-network-households-universe-1990-2023-nielsen-data/|url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:টেলিভিছন চেনেল]] otd2qn2qsceeeb9lxvio0n9hk537chc 0 125259 622308 538491 2026-08-01T08:42:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622308 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = বৰসনা |other_name = বৰসনা ধাম |settlement_type = Town |image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Radharani Temple Barsana 2.jpg | photo1b = Radharani Temple.jpg | photo2a = Barsana 2.jpg | photo2b = Brahmanchal Hill Barsana.jpg | photo3a = Chhatris of Barsana 03.jpg | spacing = 2 | position = center | color_border = white | color = black | size = 266 | foot_montage = ওপৰৰ পৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: : ৰাধা ৰাণী মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দৃশ্য, ৰাধাৰাণী মন্দিৰৰ ভিতৰৰ দৃশ্য, বৰসনাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ, ব্ৰহ্মচল পাহাৰ আৰু শ্ৰীজি মন্দিৰত হোলী উদযাপন}} |nickname = The Birthplace of Goddess [[Radha]] |pushpin_map = India Uttar Pradesh |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India |pushpin_label_position = right |coordinates = {{coord|27|38|56|N|77|22|44|E|display=inline,title}} |subdivision_type = Country |subdivision_name = {{flag|India}} |subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] |subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] |subdivision_name1 = [[Uttar Pradesh]] |subdivision_name2 = [[Mathura district|Mathura]] |established_title = <!-- Established --> |unit_pref = Metric |elevation_m = 182 |population_total = 9215 |population_as_of = 2001 |population_density_km2 = auto |demographics_type1 = Languages |demographics1_title1 = Official |timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] |utc_offset1 = +5:30 |postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> |postal_code = |registration_plate = UP-85 |demographics1_info1 = [[Hindi]] |demographics1_title3 = Native |demographics1_info3 = [[Braj Bhasha|Braj Bhasha dialect]] }} '''বৰসনা''', (অসমীয়া উচ্চাৰণ '''বৰচনা''') [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[মথুৰা]] জিলাৰ এখন ঐতিহাসিক চহৰ আৰু নগৰ পঞ্চায়ত।<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Barsana.html |publisher=Falling Rain Genomics |title=Barsana, India |accessdate=9 December 2018 |archive-date=5 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181205152009/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Barsana.html |url-status=live |archivedate=5 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181205152009/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Barsana.html |deadurl=yes }}</ref> [[কৃষ্ণ]]ৰ মুখ্য পত্নী হিন্দু দেৱী [[ৰাধা]]ৰ জন্মস্থান হিচাপে এই চহৰখনে সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য লাভ কৰিছে। বৰসনা ব্ৰজ অঞ্চলত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Barsana {{!}} Welcome to UP Tourism-Official Website of Department of Tourism, Government of Uttar Pradesh, India |url=https://www.uptourism.gov.in/en/post/barsana |access-date=2023-03-07 |website=www.uptourism.gov.in }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> চহৰখনৰ মূল আকৰ্ষণ হৈছে ঐতিহাসিক [[ৰাধা ৰাণী মন্দিৰ]] যিয়ে বছৰটোৰ ভিতৰতে বিপুলসংখ্যক ভক্তক আকৰ্ষণ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Historical town Barsana set to celebrate 'Lathmar Holi' Tuesday |url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/historical-town-barsana-set-to-celebrate-lathmar-holi-tuesday/2993719/ |access-date=2023-03-07 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> [[মথুৰা]], [[বৃন্দাবন]], [[গোবৰ্ধন]], [[কুৰুক্ষেত্ৰ]] আৰু [[দ্বাৰকা]]কো সামৰি লোৱা কৃষ্ণ তীৰ্থ চক্ৰৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ বৰসনা। ==জনগাঁথনি== ২০০১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archivedate=2004-06-16 |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |accessdate=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}</ref> বৰসনাৰ জনসংখ্যা ৯২১৫ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৩% পুৰুষ আৰু ৪৭% মহিলা। বৰসনাৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৫৩%, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ৫৯.৫%তকৈ কম; ৬৬% পুৰুষ আৰু ৩৪% মহিলা সাক্ষৰ। ১৯% জনসংখ্যা ৬ বছৰৰ তলৰ। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ]] ljzv1q3nrzrubqjvh9evbogxozi9w8k 0 125261 622195 539056 2026-08-01T00:53:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622195 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = নন্দগাঁও | official_name = | nickname = | settlement_type = চহৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Uttar Pradesh#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Uttar Pradesh, India | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|27.72|N|77.38|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name1 = [[Uttar Pradesh]] | subdivision_name2 = [[Mathura district|Mathura]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = [[Nandi (Hinduism)|Nandi]] | government_type = Nagar Panchayat(Shri Mati Manju Devi is chairman from May-2023) | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 184 | population_total = 9956 | population_as_of = 2001 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = [[Vehicle registration plates of India|UP 85]] | website = {{URL|up.gov.in}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Hindi]] | demographics1_title3 = Native | demographics1_info3 = [[Braj Bhasha|Braj Bhasha dialect]] }} '''নন্দগাঁও''' ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যৰ মথুৰা জিলাৰ এখন ঐতিহাসিক চহৰ আৰু নগৰ পঞ্চায়ত। নন্দগাঁও ব্ৰজ অঞ্চলৰ এটা ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। শিৱৰ বাহন নন্দীৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এই নগৰখনৰ নাম আছিল পূৰ্বতে নন্দীগ্ৰাম। এই নগৰৰ পাহাৰখন পূৰ্বতে নন্দীশ্বৰ বা ৰুদ্ৰপৰ্বত নামেৰে জনাজাত আছিল আৰু ইয়াক শিৱ-স্বৰূপ (শিৱৰ নিজৰ ৰূপ) বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। ষোড়শ শতিকাৰ আগতে এই চহৰখন কৃষ্ণৰ লগত জড়িত নাছিল। ষোড়শ শতিকাৰপৰা [[বৰসনা]] (ৰাধাৰ জন্মস্থান)ৰ ওচৰত থকাৰ বাবে এই নগৰখনক কৃষ্ণৰ পিতৃ নন্দৰ সৈতে সংযোগ কৰা মুখে মুখে চলা কাহিনীৰ বাবে এই নগৰখন কৃষ্ণৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>{{Cite book |last=Entwistle |first=A.W. |title=Braj: A Center of Krishna Pilgrimage |publisher=Egbert Forsten |year=1987 |pages=378, 540}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Vaudeville |first=Charlotte |date=1976 |title=Braj, Lost and Found |journal=Indo-Iranian Journal |publisher=Brill |volume=18 |issue=3/4 |pages=205}}</ref> পাহাৰৰ শিখৰত থকা ''নন্দৰায়জী কা মন্দিৰ''ত [[নন্দ]] আৰু [[যশোদা]]ৰ কাষে কাষে [[কৃষ্ণ]] আৰু [[বলোৰাম]]ৰ একেধৰণৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে। বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো অষ্টাদশ শতিকাৰ মাজভাগত চিনচিনৱাৰ জাট ৰূপ্প সিঙে নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{Sfn|Entwistle|1987|p=377-378}}<ref>{{Cite book |last=Mītala |first=Prabhudayāla |title=Braja kā Sāṁskr̥tika Itihāsa |publisher=Rājakamala Prakāśana |year=1966 |pages=29}}</ref> চহৰখনৰ চাৰিওফালে কৃষ্ণৰ জীৱনৰ পৰিঘটনাৰ সৈতে জড়িত কেইবাটাও জলাশয় আৰু পুখুৰী আছে।{{Sfn|Entwistle|1987|p=379-382}} ==ভৌগলিক পৰিৱেশ== নন্দগাঁও {{coord|27.72|N|77.38|E|}},(২৭.৭২° উত্তৰ ৭৭.৩৮° পূব)<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Nandgaon |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Nandgaon.html |access-date=2025-09-13 |archivedate=2009-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090809131121/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Nandgaon.html |deadurl=yes }}</ref> আৰু ইয়াৰ গড় উচ্চতা ১৮৪ মিটাৰ (৬০৩ ফুট)। নন্দগাঁৱৰ ভিতৰতে প্ৰাচীন জলভাগ পাৱন সৰোৱৰ নিহিত হৈ আছে। এই প্ৰাচীন স্থান ব্ৰজ ফাউণ্ডেচনে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে। ==জনগাঁথনি== ২০০১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> নন্দগাঁৱৰ জনসংখ্যা আছিল ৯৯৫৬ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। নন্দগাঁৱৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৪৫%, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ৫৯.৫%তকৈ কম: পুৰুষৰ সাক্ষৰতা ৫৯%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা ২৯%। নন্দগাঁৱত ১৯% জনসংখ্যা ৬ বছৰৰ তলৰ। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] pt0qc6t6dj8mvuasw73ogvzjp2co1gv 0 126093 622197 546310 2026-08-01T01:06:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622197 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} {{short description|Early synthetic polymer developed as a textile fiber}} {{Other uses}} {{Use American English|date=July 2025}} {|style="border: 1px solid; float: right; width: 250px; " ! colspan="2" style="text-align: center; "| নাইলন 6 শ্ৰেণী=ছাল-ওলোটা|320px|নাইলন নাইলন 6,6 [[Image:Nylon 6 and Nylon 6-6.svg|class=skin-invert|320px|Nylon]] |- |[[Density]] |1.15&nbsp; g/cm³ |- style="background:#eee; " |[[Electrical conductivity]] (σ) |10⁻¹²&nbsp; [[siemens (unit)|S]]/m |- |[[Thermal conductivity]] |0.25&nbsp; [[Watt|W]]/(m·[[Kelvin|K]]) |- style="background:#eee; " |[[Melting point]] |463–624 [[Kelvin|K]]<br/> 190–350 °[[Celsius|C]]<br/> 374–663 °[[Fahrenheit|F]] |} 'নাইলন'' হৈছে এমাইড সংযোগৰদ্বাৰা চিহ্নিত সংশ্লেষিত পলিমাৰৰ এটা পৰিয়াল, সাধাৰণতে আলিফেটিক বা অৰ্ধ-সুগন্ধি গোটক সংযোগ কৰে। [[synthetic polymer]] [[amide]] [[aliphatic]] [[Polyamide#Classification|semi-aromatic]] নাইলনবোৰ সাধাৰণতে মুগা বৰণৰ হয় আৰু এক কোমল গাঁথনি ধাৰণ কৰিব পাৰে, কিছুমান প্ৰকাৰে ৰেচমৰ দৰে চেহেৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। থাৰ্মোপ্লাষ্টিক হিচাপে, নাইলনবোৰ আঁহ, ফিল্ম আৰু বিভিন্ন আকৃতিলৈ গলাই সংসাধিত কৰিব পাৰি। নাইলনৰ গুণাগুণবোৰ প্ৰায়ে বিভিন্ন এডিটিভৰ সৈতে মিহলি কৰি সংশোধন কৰা হয়। [[silk]] [[thermoplastic]] [[Thin film|films]] {{Cite book |last=Muccio |first=Edward A. |url=https://books.google.com/books?id=0uuo7J855Z0C&dq=nylon+color&pg=PA38 |title=Plastics Processing Technology |date=1994-01-01 |publisher=ASM International |isbn=978-1-61503-212-9 |pages=38 |language=en}} {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RiM4plecZw0C&dq=nylon+texture&pg=PA65 |title=Salters Higher Chemistry |date=1999 |publisher=Heinemann |isbn=978-0-435-63098-0 |pages=65 |language=en}} {{cite journal|last1=Vogler|first1=H.|year=2013|title=Wettstreit um die Polyamidfasern|journal=Chemie in unserer Zeit|volume=47|issue=1 |pages=62–63|doi=10.1002/ciuz.201390006}} {{cite book|title=Nylon Plastics Handbook|last1=Kohan|first1=Melvin|date=1995|publisher=Carl Hanser Verlag|isbn=1569901899|location=Munich}} {{rp|2}} <ref>{{Cite book |last=Muccio |first=Edward A. |url=https://books.google.com/books?id=0uuo7J855Z0C&dq=nylon+color&pg=PA38 |title=Plastics Processing Technology |date=1994-01-01 |publisher=ASM International |isbn=978-1-61503-212-9 |pages=38 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RiM4plecZw0C&dq=nylon+texture&pg=PA65 |title=Salters Higher Chemistry |date=1999 |publisher=Heinemann |isbn=978-0-435-63098-0 |pages=65 |language=en}}</ref> <ref name="Vogler">{{cite journal|last1=Vogler|first1=H.|year=2013|title=Wettstreit um die Polyamidfasern|journal=Chemie in unserer Zeit|volume=47|issue=1 |pages=62–63|doi=10.1002/ciuz.201390006}}</ref> <ref name="AOGHS" /><ref name="Kohan">{{cite book|title=Nylon Plastics Handbook|last1=Kohan|first1=Melvin|date=1995|publisher=Carl Hanser Verlag|isbn=1569901899|location=Munich}}</ref> বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ নাইলন উপলব্ধ। নাইলন-এক্সৱাই নামৰ এটা পৰিয়াল ক্ৰমান্বয়ে X আৰু Y কাৰ্বন শৃংখল দৈৰ্ঘ্যৰ ডাইমাইন আৰু ডাইকাৰ্বক্সিলিক এচিডৰপৰা আহৰণ কৰা হয়। এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উদাহৰণ হৈছে নাইলন-6,6 ()। নাইলন-জেড নামৰ আন এটা পৰিয়াল কাৰ্বন শৃংখল দৈৰ্ঘ্য Z থকা এমিন'কাৰ্বক্সিলিক এচিডৰপৰা আহৰণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ এটা উদাহৰণ হ'ল নাইলন-[6]। [[diamine]] [[dicarboxylic acid]] [[amino acid|aminocarboxylic acid]] নাইলন পলিমাৰৰ ব্যাপক বাণিজ্যিক প্ৰয়োগ আছে, যাৰ ভিতৰত আছে বস্ত্ৰ আৰু আঁহ (যেনে পোছাক, মজিয়া আৰু ৰবৰৰ শক্তিবৃদ্ধি), বাহন আৰু বৈদ্যুতিক সঁজুলিৰ বাবে সাঁচযুক্ত উপাদান, আৰু ফিল্ম (বেছিভাগ খাদ্য পেকেজিংৰ বাবে)। [[textile]] [[food packaging]] {{cite web|title=Nylons (Polyamide)|url=http://www.bpf.co.uk/plastipedia/polymers/polyamides.aspx|website=British Plastics Federation|access-date=19 June 2017}} <ref name="BPF">{{cite web|title=Nylons (Polyamide)|url=http://www.bpf.co.uk/plastipedia/polymers/polyamides.aspx|website=British Plastics Federation|access-date=19 June 2017}}</ref> == ইতিহাস == [[File:Wallace Carothers, in the lab.jpg|thumb|upright|Wallace Carothers]] === ডুপণ্ট আৰু নাইলনৰ আৱিষ্কাৰ === ডুপণ্টৰ গৱেষকসকলে চেলুল'জ-আধাৰিত আঁহ বিকশিত কৰা আৰম্ভ কৰিছিল, যাৰ ফলত সংশ্লেষিত ফাইবাৰ ৰেয়ন হৈছিল। ৰেয়নৰ সৈতে ডুপণ্টৰ অভিজ্ঞতা নাইলনৰ বিকাশ আৰু বিপণনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পূৰ্বসূৰী আছিল। [[DuPont]] [[rayon]] {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PHH3iE2LPCoC&pg=PA236|title=Nylon and bombs : DuPont and the march of modern America|last1=Ndiaye|first1=Pap A.|last2=Forster|first2=Elborg|date=2007|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=9780801884443|location=Baltimore|pages=182|access-date=19 June 2017}} {{rp|8,64,236}} <ref name="Ndiaye">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PHH3iE2LPCoC&pg=PA236|title=Nylon and bombs : DuPont and the march of modern America|last1=Ndiaye|first1=Pap A.|last2=Forster|first2=Elborg|date=2007|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=9780801884443|location=Baltimore|pages=182|access-date=19 June 2017}}</ref> ডুপণ্টৰ নাইলনৰ আৱিষ্কাৰ এঘাৰবছৰীয়া সময়ছোৱাত চলিছিল, ১৯২৭ চনত পলিমাৰৰ প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা কাৰ্যসূচীৰপৰা ১৯৩৮ চনত ইয়াৰ ঘোষণালৈকে, ১৯৩৯ চনৰ নিউয়ৰ্ক বিশ্ব মেলা মুকলি হোৱাৰ অলপ আগতে। ১৯২৭ চনত চাৰ্লছ ষ্টাইনে পৰামৰ্শ দিয়া ডুপণ্টৰ এক নতুন সাংগঠনিক গাঁথনিৰপৰা এই প্ৰকল্পটো বিকশিত হৈছিল, য'ত ৰাসায়নিক বিভাগটো কেইবাটাও সৰু গৱেষণা দলেৰে গঠিত হ'ব যি ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ "অগ্ৰণী গৱেষণা"ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব আৰু "ব্যাৱহাৰিক প্ৰয়োগৰ দিশে আগুৱাই যাব।" [[1939 New York World's Fair]] [[Charles Stine]] [[Wallace Hume Carothers]] [[Hermann Staudinger]] {{Cite book|title=Nylon: A DuPont Invention|last=DuPont|publisher=DuPont International, Public Affairs|year=1988|pages=2–3}} {{rp|92}} {{cite book|last1=Meikle|first1=Jeffrey L.|title=American plastic: A cultural history|date=1995|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, NJ|isbn=0813522358|edition=1. ppb. print|url=https://books.google.com/books?id=u_1ePU4GEGAC&pg=PA1927}} <ref name=":1">{{Cite book|title=Nylon: A DuPont Invention|last=DuPont|publisher=DuPont International, Public Affairs|year=1988|pages=2–3}}</ref> <ref name="Ndiaye" />{{rp|92}} Harvard instructor [[Wallace Hume Carothers]] was hired to direct the polymer research group. Initially he was allowed to focus on pure research, building on and testing the theories of German chemist [[Hermann Staudinger]].<ref name="Kativa"/> He was very successful, as research he undertook greatly improved the knowledge of polymers and contributed to the science.<ref name="Meikle">{{cite book|last1=Meikle|first1=Jeffrey L.|title=American plastic: A cultural history|date=1995|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, NJ|isbn=0813522358|edition=1. ppb. print|url=https://books.google.com/books?id=u_1ePU4GEGAC&pg=PA1927}}</ref> নাইলন আছিল প্ৰথম বাণিজ্যিকভাৱে সফল সংশ্লেষিত থাৰ্মোপ্লাষ্টিক পলিমাৰ। ডুপণ্টে ১৯২৭ চনত ইয়াৰ গৱেষণা প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰিছিল। [[thermoplastic]] [[Science History Institute]] {{cite web|url=https://www.sciencehistory.org/science-of-plastics|title=Science of Plastics|website=[[Science History Institute]]|date=2016-07-18|access-date=26 March 2018}} <ref name="PlasticsCHF">{{cite web|url=https://www.sciencehistory.org/science-of-plastics|title=Science of Plastics|website=[[Science History Institute]]|date=2016-07-18|access-date=26 March 2018}}</ref> ১৯৩৫ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত ডুপণ্ট এক্সপেৰিমেণ্টেল ষ্টেচনৰ ডুপণ্টৰ গৱেষণা কেন্দ্ৰত ৱালেছ হিউম কেৰাথাৰ্ছে প্ৰথম নাইলন, নাইলন ৬৬, সংশ্লেষণ কৰিছিল। কেৰাথাৰ্ছৰ কামৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে, আইজি ফাৰ্বেনৰ পল শ্লেকে ১৯৩৮ চনৰ ২৯ জানুৱাৰীত কেপ্ৰ'লেক্টামৰ ওপৰত আধাৰিত এক পৃথক অণু নাইলন&nbsp; ৬ বিকশিত কৰিছিল। [[nylon 66]] [[DuPont Experimental Station]] [[Science History Institute]] [[Paul Schlack]] [[IG Farben]] [[nylon 6|nylon&nbsp; 6]] [[caprolactam]] {{cite web|last1=American Chemical Society National Historic Chemical Landmarks|title=Foundations of Polymer Science: Wallace Hume Carothers and the Development of Nylon|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/carotherspolymers.html|website=ACS Chemistry for Life|access-date=27 January 2015}} {{cite web|title=Wallace Hume Carothers|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/wallace-hume-carothers|website=[[Science History Institute]]|date=June 2016|access-date=20 March 2018}} {{cite book|last1=McIntyre|first1=J. E.|title=Synthetic fibres: nylon, polyester, acrylic, polyolefin|date=2005|publisher=Woodhead|location=Cambridge |isbn=9780849325922|page=10|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=zpMw7kB3EWQC&pg=PA10|access-date=5 July 2017}} {{rp|10}} {{cite book|last1=Travis|first1=Anthony S.|title=Determinants in the evolution of the European chemical industry: 1900-1939: new technologies, political frameworks, markets and companies|date=1998|publisher=Kluwer Acad. Publ.|location=Dordrecht|isbn=9780792348900|page=115|url=https://books.google.com/books?id=gvP7CAAAQBAJ&pg=PA115|access-date=5 July 2017}} <ref name="ACS">{{cite web|last1=American Chemical Society National Historic Chemical Landmarks|title=Foundations of Polymer Science: Wallace Hume Carothers and the Development of Nylon|url=http://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/carotherspolymers.html|website=ACS Chemistry for Life|access-date=27 January 2015}}</ref> <ref name="Carothers">{{cite web|title=Wallace Hume Carothers|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/wallace-hume-carothers|website=[[Science History Institute]]|date=June 2016|access-date=20 March 2018}}</ref> <ref name="McIntyre">{{cite book|last1=McIntyre|first1=J. E.|title=Synthetic fibres: nylon, polyester, acrylic, polyolefin|date=2005|publisher=Woodhead|location=Cambridge |isbn=9780849325922|page=10|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=zpMw7kB3EWQC&pg=PA10|access-date=5 July 2017}}</ref> <ref name="Travis">{{cite book|last1=Travis|first1=Anthony S.|title=Determinants in the evolution of the European chemical industry: 1900-1939: new technologies, political frameworks, markets and companies|date=1998|publisher=Kluwer Acad. Publ.|location=Dordrecht|isbn=9780792348900|page=115|url=https://books.google.com/books?id=gvP7CAAAQBAJ&pg=PA115|access-date=5 July 2017}}</ref> ১৯৩০ চনৰ বসন্তকালত, কেৰাথাৰ্ছ আৰু তেওঁৰ দলে ইতিমধ্যে দুটা নতুন পলিমাৰ সংশ্লেষণ কৰিছিল। প্ৰথমটো আছিল নিঅ'প্ৰিন, দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত বহুলভাৱে ব্যৱহৃত এক সংশ্লেষিত ৰবৰ। দ্বিতীয়টো আছিল এক স্থিতিস্থাপক পেষ্ট যি ঠাণ্ডা হোৱাৰ পিছত অতি শক্তিশালী হৈ পৰিছিল; পিছলৈ ই নাইলনলৈ পৰিণত হ'ব। এই আৱিষ্কাৰবোৰৰ পিছত, কেৰাথাৰ্ছৰ দলটোৱে ইয়াৰ গৱেষণাক সাধাৰণ পলিমাৰাইজেচনৰ অনুসন্ধান কৰা এক অধিক বিশুদ্ধ গৱেষণা পদ্ধতিৰপৰা "ঔদ্যোগিক প্ৰয়োগৰ বাবে নিজকে ধাৰ দিব পৰা এটা ৰাসায়নিক সংমিশ্ৰণ" বিচাৰি উলিওৱাৰ অধিক ব্যাৱহাৰিকভাৱে কেন্দ্ৰীভূত লক্ষ্যলৈ স্থানান্তৰিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল। [[neoprene]] {{Cite web|url=https://chlorine.americanchemistry.com/Science-Center/Chlorine-Compound-of-the-Month-Library/Neoprene-The-First-Synthetic-Rubber/|title=Neoprene: The First Synthetic Rubber|website=chlorine.americanchemistry.com|access-date=2018-12-06|archive-date=2020-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926141526/https://chlorine.americanchemistry.com/Science-Center/Chlorine-Compound-of-the-Month-Library/Neoprene-The-First-Synthetic-Rubber/|url-status=dead}} {{rp|94}} <ref>{{Cite web|url=https://chlorine.americanchemistry.com/Science-Center/Chlorine-Compound-of-the-Month-Library/Neoprene-The-First-Synthetic-Rubber/|title=Neoprene: The First Synthetic Rubber|website=chlorine.americanchemistry.com|access-date=2018-12-06|archive-date=2020-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926141526/https://chlorine.americanchemistry.com/Science-Center/Chlorine-Compound-of-the-Month-Library/Neoprene-The-First-Synthetic-Rubber/|url-status=dead}}</ref> অৱশেষত ১৯৩৫ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে "পলিমাৰ ৬-৬" নামৰ এটা পলিমাৰ উৎপাদন কৰা হোৱা নাছিল। কেৰাথাৰ্ছৰ সহকৰ্মী, ৱাশ্বিংটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ জুলিয়ান ডব্লিউ হিলে ১৯৩০ চনত পলিয়েষ্টাৰ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ শীতল অংকন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই শীতল অংকন পদ্ধতিটো পিছত ১৯৩৫ চনত কেৰথৰ্ছে নাইলন সম্পূৰ্ণৰূপে বিকশিত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। নাইলনৰ (নাইলন ৬.৬) প্ৰথম উদাহৰণ ১৯৩৫ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত ডুপণ্ট এক্সপেৰিমেণ্টেল ষ্টেচনৰ ডুপণ্টৰ গৱেষণা কেন্দ্ৰত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। [[Washington University in St. Louis|Washington University]] [[Julian W. Hill]] [[Drawing (manufacturing)#Plastic drawing|cold drawing]] [[polyester]] {{Cite web|url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/carotherspolymers.html|title=Wallace Carothers and the Development of Nylon - Landmark|website=American Chemical Society|language=en|access-date=2019-08-14}} {{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/02/01/us/julian-w-hill-nylon-s-discoverer-dies-at-91.html|title=Julian W. Hill, Nylon's Discoverer, Dies at 91|last=Stout|first=David|date=1996-02-01|work=The New York Times|access-date=2019-08-14|language=en-US|issn=0362-4331}} {{Cite book|last=Myers|first=Richard L.|url=https://books.google.com/books?id=0AnJU-hralEC|title=The 100 Most Important Chemical Compounds: A Reference Guide|date=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-33758-1|language=en|pages=20–23|access-date=21 November 2015|archive-date=17 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617093705/https://books.google.com/books?id=0AnJU-hralEC|url-status=live}} <ref>{{Cite web|url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/landmarks/carotherspolymers.html|title=Wallace Carothers and the Development of Nylon - Landmark|website=American Chemical Society|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/02/01/us/julian-w-hill-nylon-s-discoverer-dies-at-91.html|title=Julian W. Hill, Nylon's Discoverer, Dies at 91|last=Stout|first=David|date=1996-02-01|work=The New York Times|access-date=2019-08-14|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> <ref name=ACS/> It had all the desired properties of elasticity and strength. However, it also required a complex manufacturing process that would become the basis of industrial production in the future. DuPont obtained a patent for the polymer in September 1938,<ref name="US 2130523"/> and quickly achieved a monopoly of the fiber.<ref name="Meikle" /> Carothers died 16 months before the announcement of nylon, therefore he was never able to see his success.<ref name=":1" /> The name "Nylon" came from the a modification of ''norun'' (no run) into a unique name that could be used to market the product but was not trademarked.<ref name="Myers">{{Cite book|last=Myers|first=Richard L.|url=https://books.google.com/books?id=0AnJU-hralEC|title=The 100 Most Important Chemical Compounds: A Reference Guide|date=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-33758-1|language=en|pages=20–23|access-date=21 November 2015|archive-date=17 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617093705/https://books.google.com/books?id=0AnJU-hralEC|url-status=live}}</ref> ১৯৩৮ চনত নাইলন-ব্ৰিষ্টলড টুথব্ৰাছত নাইলন প্ৰথমবাৰৰ বাবে বাণিজ্যিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত মহিলাৰ ষ্টকিংছ বা "নাইলন"ত অধিক বিখ্যাতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যাক ১৯৩৯ চনৰ নিউয়ৰ্ক ৱৰ্ল্ডছ ফেয়াৰত দেখুওৱা হৈছিল আৰু ১৯৪০ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বাণিজ্যিকভাৱে বিক্ৰী কৰা হৈছিল, যাৰ পিছত তেওঁলোকে বজাৰত তেওঁলোকৰ প্ৰথম বছৰত ৬৪ নিযুতযোৰ বিক্ৰী কৰি তাৎক্ষণিক বাণিজ্যিক সফলতা লাভ কৰিছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত, প্ৰায় সকলো নাইলন উৎপাদন পেৰাচুট আৰু পেৰাচুট কৰ্ডত ব্যৱহাৰৰ বাবে সামৰিক বাহিনীলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল। যুদ্ধকালীন নাইলন আৰু অন্যান্য প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰে নতুন সামগ্ৰীৰ বজাৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰিছিল। [[bristle]] [[toothbrush]] [[stocking]] [[parachutes]] [[parachute cord]] [[plastics]] {{cite magazine|last1=Nicholson|first1=Joseph L.|last2=Leighton|first2=George R.|title=Plastics Come of Age|url=https://archive.org/stream/harpersmagazine185junalde/harpersmagazine185junalde_djvu.txt|access-date=5 July 2017|magazine=Harper's Magazine|pages=300–307|date=August 1942}} {{cite journal|date=October 3, 2008 |title=Nylon: A Revolution in Textiles|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/nylon-a-revolution-in-textiles|journal=Distillations Magazine |publisher=Science History Institute |last1=Wolfe|first1=Audra J.|access-date=20 March 2018 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20180321130329/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/nylon-a-revolution-in-textiles |archive-date= March 21, 2018 }} {{cite web|title=The History and Future of Plastics|url=https://www.sciencehistory.org/the-history-and-future-of-plastics|work=Conflicts in Chemistry: The Case of Plastics |publisher=Science History Institute |access-date=20 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320170600/https://www.sciencehistory.org/the-history-and-future-of-plastics |archive-date=20 March 2018 }} <ref name="AOGHS"/><ref name="Nicholson">{{cite magazine|last1=Nicholson|first1=Joseph L.|last2=Leighton|first2=George R.|title=Plastics Come of Age|url=https://archive.org/stream/harpersmagazine185junalde/harpersmagazine185junalde_djvu.txt|access-date=5 July 2017|magazine=Harper's Magazine|pages=300–307|date=August 1942}}</ref> <ref name="Wolfe2008">{{cite journal|date=October 3, 2008 |title=Nylon: A Revolution in Textiles|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/nylon-a-revolution-in-textiles|journal=Distillations Magazine |publisher=Science History Institute |last1=Wolfe|first1=Audra J.|access-date=20 March 2018 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20180321130329/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/nylon-a-revolution-in-textiles |archive-date= March 21, 2018 }}</ref> <ref name="Conflicts">{{cite web|title=The History and Future of Plastics|url=https://www.sciencehistory.org/the-history-and-future-of-plastics|work=Conflicts in Chemistry: The Case of Plastics |publisher=Science History Institute |access-date=20 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320170600/https://www.sciencehistory.org/the-history-and-future-of-plastics |archive-date=20 March 2018 }}</ref> নাইলনৰ উৎপাদনৰ বাবে ডুপণ্টৰ তিনিটা বিভাগৰ মাজত আন্তঃবিভাগীয় সহযোগিতাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল: ৰাসায়নিক গৱেষণা বিভাগ, এম'নিয়া বিভাগ, আৰু ৰেয়ন বিভাগ। নাইলনৰ কিছুমান মুখ্য উপাদান উচ্চ চাপৰ ৰসায়ন ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰস্তুত কৰিব লগা হৈছিল, যি হৈছে এম'নিয়া বিভাগৰ দক্ষতাৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ। নাইলনক "এম'নিয়া বিভাগলৈ ঈশ্বৰে প্ৰেৰণ কৰা" বুলি গণ্য কৰা হৈছিল, যি আৰ্থিক সংকটত আছিল। নাইলনৰ প্ৰতিক্ৰিয়াকাৰীয়ে সোনকালেই এম'নিয়া বিভাগৰ বিক্ৰীৰ আধা অংশ গঠন কৰিছিল আৰু ডুপণ্টত চাকৰি আৰু ৰাজহ সৃষ্টি কৰি তেওঁলোকক মহামন্দাৰ সময়ৰপৰা ওলাই অহাত সহায় কৰিছিল। [[high pressure chemistry]] [[Great Depression]] {{Cite book |title=Nylon and Bombs: DuPont and the March of Modern America |isbn=9781421403342 |date=2007 |url=https://dokumen.pub/nylon-and-bombs-dupont-and-the-march-of-modern-america-9781421403342-9780801884443.html |access-date=2022-08-08 |website=Dokumen.PUB |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808110540/https://dokumen.pub/nylon-and-bombs-dupont-and-the-march-of-modern-america-9781421403342-9780801884443.html |archive-date=2022-08-08 |last1=Ndiaye |first1=Pap A. |publisher=Johns Hopkins University Press+ORM }} <ref>{{Cite book |title=Nylon and Bombs: DuPont and the March of Modern America |isbn=9781421403342 |date=2007 |url=https://dokumen.pub/nylon-and-bombs-dupont-and-the-march-of-modern-america-9781421403342-9780801884443.html |access-date=2022-08-08 |website=Dokumen.PUB |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808110540/https://dokumen.pub/nylon-and-bombs-dupont-and-the-march-of-modern-america-9781421403342-9780801884443.html |archive-date=2022-08-08 |last1=Ndiaye |first1=Pap A. |publisher=Johns Hopkins University Press+ORM }}</ref> ডুপণ্টৰ নাইলন প্ৰকল্পই উদ্যোগত ৰাসায়নিক অভিযান্ত্ৰিকীৰ গুৰুত্ব প্ৰদৰ্শন কৰিছিল, চাকৰি সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰিছিল, আৰু ৰাসায়নিক অভিযান্ত্ৰিক কৌশলৰ অগ্ৰগতি বৃদ্ধি কৰিছিল। দৰাচলতে, ই এটা ৰাসায়নিক কাৰখানা বিকশিত কৰিছিল যি 1800টা চাকৰি প্ৰদান কৰিছিল আৰু সেই সময়ৰ শেহতীয়া প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যাক আজিও ৰাসায়নিক প্ৰকল্পৰ বাবে এক আৰ্হি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[chemical engineering]] [[National Historic Chemical Landmark]] [[American Chemical Society]] {{rp|100–101}} {{cite web|title=A National Historic Chemical Landmark: The First Nylon Plant|url=https://www.acs.org/content/dam/acsorg/education/whatischemistry/landmarks/carotherspolymers/first-nylon-plant-historical-resource.pdf |first1=John F. |last1=McAllister |date=Oct 26, 1995 |website=American Chemical Society|access-date=26 June 2017}} <ref name="Ndiaye" /> The ability to acquire a large number of chemists and engineers quickly was a huge contribution to the success of DuPont's nylon project.<ref name="Ndiaye" />{{rp|100–101}} The first nylon plant was located at Seaford, Delaware, beginning commercial production on December 15, 1939. On October 26, 1995, the Seaford plant was designated a [[National Historic Chemical Landmark]] by the [[American Chemical Society]].<ref name="Landmark">{{cite web|title=A National Historic Chemical Landmark: The First Nylon Plant|url=https://www.acs.org/content/dam/acsorg/education/whatischemistry/landmarks/carotherspolymers/first-nylon-plant-historical-resource.pdf |first1=John F. |last1=McAllister |date=Oct 26, 1995 |website=American Chemical Society|access-date=26 June 2017}}</ref> === প্ৰাৰম্ভিক বিপণন কৌশল === নাইলনৰ জনপ্ৰিয়তাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ ডুপণ্টৰ বিপণন কৌশলৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে। সামগ্ৰীটো সাধাৰণ বজাৰত উপলব্ধ হোৱাৰ আগতে চাহিদা বৃদ্ধি কৰিবলৈ ডুপণ্টে ফাইবাৰৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল। ১৯৩৮ চনৰ ২৭ অক্টোবৰত নিউয়ৰ্ক চহৰৰ বিশ্ব মেলাৰ স্থানত "হেৰাল্ড ট্ৰিবিউন"ৰ বাৰ্ষিক "ফ'ৰাম অন কাৰেণ্ট প্ৰব্লেমছ"ৰ অন্তিম অধিৱেশনত নাইলনৰ বাণিজ্যিক ঘোষণা হৈছিল। আৰু ১৯৩৯ চনত ছান ফ্ৰান্সিছকোত অনুষ্ঠিত গোল্ডেন গেট আন্তৰ্জাতিক প্ৰদৰ্শনীত ডুপণ্টৰ "ৱাণ্ডাৰ ৱৰ্ল্ড অৱ কেমিষ্ট্ৰী"ত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ১৯৪০ চনৰ ১৫ মে'লৈকে ৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰৰ নিৰ্বাচিত দোকানলৈ প্ৰকৃত নাইলনৰ মোজা প্ৰেৰণ কৰা হোৱা নাছিল। অৱশ্যে, তাৰ আগতে ডেলাৱেৰত এক সীমিতসংখ্যক বিক্ৰীৰ বাবে মুকলি কৰা হৈছিল। ১৯৩৯ চনৰ ২৪ অক্টোবৰ তাৰিখে ডেলাৱেৰৰ উইলমিংটনত নাইলনৰ মোজাৰ প্ৰথম ৰাজহুৱা বিক্ৰী হৈছিল। ৪,০০০যোৰ মোজা উপলব্ধ আছিল, যিবোৰ তিনি ঘণ্টাৰ ভিতৰত বিক্ৰী কৰা হৈছিল। [[New York Herald Tribune|Herald Tribune]] [[Golden Gate International Exposition]] [[Fully fashioned stockings|nylon stockings]] {{'}} {{cite journal|last1=Kativa|first1=Hillary|title=Synthetic Threads|journal=Distillations|date=2016|volume=2|issue=3|pages=16–21|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/synthetic-threads|access-date=20 March 2018}} {{rp|141}} {{rp|141}} {{cite news|last1=Blakinger|first1=Keri |title=A look back at some of the coolest attractions at the 1939 World's Fair|url=http://www.nydailynews.com/new-york/queens/back-attractions-1939-world-fair-article-1.2619155|access-date=20 June 2017|work=New York Daily News|date=April 30, 2016 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170912053601/http://www.nydailynews.com/new-york/queens/back-attractions-1939-world-fair-article-1.2619155 |archive-date= Sep 12, 2017 }} {{cite book|last1=Sundberg|first1=Richard J.|title=The Chemical Century: Molecular Manipulation and Its Impact on the 20th Century|date=2017|publisher=Apple Academic Press, Incorporated|isbn=9781771883665|url=https://books.google.com/books?id=D9eRDgAAQBAJ&pg=PT216}} {{rp|145–146}} <ref name="Kativa">{{cite journal|last1=Kativa|first1=Hillary|title=Synthetic Threads|journal=Distillations|date=2016|volume=2|issue=3|pages=16–21|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/synthetic-threads|access-date=20 March 2018}}</ref> <ref name="Meikle" />{{rp|141}} The "first man-made organic textile fibre" which was derived from "coal, water and air" and promised to be "as strong as steel, as fine as the spider's web" was received enthusiastically by the audience, many of them middle-class women, and made the headlines of most newspapers.<ref name="Meikle" />{{rp|141}} Nylon was introduced as part of "The world of tomorrow" at the 1939 New York World's Fair<ref name="Blakinger">{{cite news|last1=Blakinger|first1=Keri |title=A look back at some of the coolest attractions at the 1939 World's Fair|url=http://www.nydailynews.com/new-york/queens/back-attractions-1939-world-fair-article-1.2619155|access-date=20 June 2017|work=New York Daily News|date=April 30, 2016 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170912053601/http://www.nydailynews.com/new-york/queens/back-attractions-1939-world-fair-article-1.2619155 |archive-date= Sep 12, 2017 }}</ref> <ref name="Kativa"/><ref name="Sundberg">{{cite book|last1=Sundberg|first1=Richard J.|title=The Chemical Century: Molecular Manipulation and Its Impact on the 20th Century|date=2017|publisher=Apple Academic Press, Incorporated|isbn=9781771883665|url=https://books.google.com/books?id=D9eRDgAAQBAJ&pg=PT216}}</ref> অভিযানটোৰ আন এটা অতিৰিক্ত বোনাচ আছিল যে ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে জাপানৰপৰা ৰেচম আমদানি হ্ৰাস কৰা, এক যুক্তি যি বহুতো সতৰ্ক গ্ৰাহকক জিকিছিল। আনকি ৰাষ্ট্ৰপতি ৰুজভেল্টৰ মন্ত্ৰীসভাৰদ্বাৰাও নাইলনৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল, যি সমলটো আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰাৰ পাঁচ দিন পাছত ইয়াৰ "বিশাল আৰু আকৰ্ষণীয় অৰ্থনৈতিক সম্ভাৱনা"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। [[Franklin D. Roosevelt|President Roosevelt]] অৱশ্যে, নাইলনৰ ওপৰত প্ৰাৰম্ভিক উত্তেজনাই সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ই অযুক্তিকৰ প্ৰত্যাশাত ইন্ধন যোগাইছিল যে নাইলন ৰেচমতকৈ ভাল হ'ব, তীখাৰ দৰে শক্তিশালী এক অলৌকিক কাপোৰ যি চিৰদিন থাকিব আৰু কেতিয়াও চলিব নোৱাৰে। "নিউ হোচিয়েৰী হোল্ড ষ্ট্ৰং এজ ষ্টীল" আৰু "নো ম'ৰ ৰানচ" আদিৰ দৰে দাবীৰ বিপদ উপলব্ধি কৰি, ডুপণ্টে মূল ঘোষণাৰ চৰ্তাৱলী পিছুৱাই নিছিল, বিশেষকৈ যিবোৰত কোৱা হৈছিল যে নাইলনে তীখাৰ শক্তি লাভ কৰিব। {{rp|145–147}} লগতে, ডুপণ্টৰ কাৰ্যনিৰ্বাহকসকলে নাইলনক এক বৈপ্লৱিক মানৱ-নিৰ্মিত সামগ্ৰী হিচাপে বিপণন কৰিছিল তেওঁলোকে প্ৰথমতে উপলব্ধি কৰা নাছিল যে কিছুমান গ্ৰাহকে সংশ্লেষিত কাপোৰৰ প্ৰতি অস্বস্তি আৰু অবিশ্বাস, আনকি ভয়ৰ অনুভূতি অনুভৱ কৰিছিল। নতুন পলিমাৰৰ বাবে ডুপণ্টৰ ১৯৩৮ চনৰ পেটেণ্টৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এটা বিশেষভাৱে ক্ষতিকাৰক বাতৰি অংকন কৰি পৰামৰ্শ দিছিল যে নাইলন উৎপাদনৰ এটা পদ্ধতি হ'ব পাৰে মৃতদেহৰপৰা আহৰণ কৰা ৰাসায়নিক পদাৰ্থ কেডাভেৰিন (পেণ্টামিথাইলেনেডিয়ামাইন) ব্যৱহাৰ কৰা। যদিও বিজ্ঞানীসকলে দাবী কৰিছিল যে কয়লা গৰম কৰিও কেডাভেৰিন নিষ্কাশন কৰা হৈছিল, জনসাধাৰণে প্ৰায়ে শুনিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। এগৰাকী মহিলাই ডুপণ্টৰ এজন মুখ্য বিজ্ঞানীৰ মুখা-মুখি হৈছিল আৰু উৰাবাতৰিটো সঁচা নহয় বুলি মানি ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। [[cadaverine]] {{rp|126–128}} {{efn|Actually the most common nylon polymers are made from hexamethylenediamine, with one more CH₂ group than cadaverine.}} {{rp|146–147}} ডুপণ্টে ইয়াৰ প্ৰচাৰ কৌশল সলনি কৰিছিল, জোৰ দিছিল যে নাইলন "কয়লা, বায়ু আৰু পানী"ৰপৰা বনোৱা হৈছিল, আৰু নাইলনৰ অন্তৰ্নিহিত গুণাগুণৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াৰ ব্যক্তিগত আৰু নান্দনিক দিশবোৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া আৰম্ভ কৰিছিল। এনেদৰে নাইলনক পোহনীয়া কৰা হৈছিল, আৰু "যদি ই নাইলন হয়, ই ধুনীয়া, আৰু অহ! ই কিমান সোনকালে শুকায়! ।" {{rp|146–147}} {{rp|151–152}} {{rp|2}} === নাইলন কাপোৰৰ উৎপাদন === [[File:NMA.0028271, Fashion Photo by Erik Liljeroth 1954.jpg|thumb|upright|Nylon stockings being inspected in [[Malmö]], Sweden, in 1954]] ১৯৪০ চনত নাইলনৰ দেশজোৰা মুক্তিৰ পিছত, ইয়াৰ উৎপাদন যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছিল। কেৱল সেই বছৰতে, 1300 টন কাপোৰ উৎপাদন কৰা হৈছিল, যি এই অভিনৱ সামগ্ৰীৰ বাবে এক উল্লেখনীয় আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰিছিল। [8]: 100 নাইলনৰ চাহিদা বৃদ্ধি পাইছিল, বিশেষকৈ নাইলনৰ মোজাৰ বাবে, যি এক তাৎক্ষণিক চাঞ্চল্যৰ সৃষ্টি কৰিছিল। বজাৰত তেওঁলোকৰ প্ৰথম বছৰত, আশ্চৰ্যজনকভাৱে 64 নিযুতযোৰ নাইলন মোজা বিক্ৰী কৰা হৈছিল, যি দৈনন্দিন জীৱন আৰু ফেশ্বনৰ সৈতে কাপোৰৰ দ্ৰুত একত্ৰীকৰণ প্ৰতিফলিত কৰে। [8]: 101 নাইলনৰ সফলতা ইমানেই আছিল যে ১৯৪১ চনত, ইয়াৰ আৰম্ভণিৰ ঠিক এবছৰ পাছত, বৰ্ধিত চাহিদা পূৰণ কৰিবলৈ আৰু এই জনপ্ৰিয় কাপোৰৰ স্থিৰ যোগান নিশ্চিত কৰিবলৈ ভাৰ্জিনিয়াৰ মাৰ্টিনচভিলত এটা দ্বিতীয় কাৰখানা খোলা হৈছিল। এই সম্প্ৰসাৰণে বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ ওপৰত নাইলনৰ গভীৰ প্ৰভাৱ আৰু এক বহুমুখী আৰু আকাংক্ষিত সামগ্ৰী হিচাপে ইয়াৰ দ্ৰুত উত্থানৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite book|title=It Happened in Delaware|last=Colbert|first=Judy|publisher=Rowman & Littlefield|year=2013|isbn=978-0-7627-9577-2|pages=60}}</ref> [[File:Particolare di calza di nylon.jpg|left|thumb|Close-up photograph of the knitted nylon fabric used in stockings]] [[File:Nylon fibre SEM.tif|left|thumb|Nylon fibers visualized using [[scanning electron microscopy]]]] যদিও নাইলনক মানুহৰ স্থায়ী আৰু অবিনাশী সামগ্ৰী হিচাপে বিপণন কৰা হৈছিল, ইয়াক ৰেচমৰ মোজাৰ মূল্যতকৈ প্ৰায় ডেৰ গুণ (প্ৰতি পাউণ্ড নাইলনৰ প্ৰতি পাউণ্ড ২.৭৯ ডলাৰৰ বিপৰীতে ২.৭৯ ডলাৰ) প্ৰায় ডেৰ গুণ মূল্যত বিক্ৰী কৰা হৈছিল। [[silk]] {{rp|101}} {{cite journal|last1=Olds|first1=Lauren|title=World War II and Fashion: The Birth of the New Look|journal=Constructing the Past|date=2001|volume=2|issue=1|page=Article 6|url=http://digitalcommons.iwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1062&context=constructing|access-date=19 June 2017}} <ref name="Ndiaye" />{{rp|101}} Sales of nylon stockings were strong in part due to changes in women's fashion. As Lauren Olds explains: "by 1939 [hemlines] had inched back up to the knee, closing the decade just as it started off". The shorter skirts were accompanied by a demand for stockings that offered fuller coverage without the use of garters to hold them up.<ref name="Olds">{{cite journal|last1=Olds|first1=Lauren|title=World War II and Fashion: The Birth of the New Look|journal=Constructing the Past|date=2001|volume=2|issue=1|page=Article 6|url=http://digitalcommons.iwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1062&context=constructing|access-date=19 June 2017}}</ref> অৱশ্যে, ১৯৪২ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে, নাইলন উৎপাদনক উপভোক্তা সামগ্ৰীৰপৰা সামৰিক বাহিনীয়ে ব্যৱহাৰ কৰা সামগ্ৰীলৈ পুনঃনিৰ্দেশিত কৰা হৈছিল। যদিও যুদ্ধৰ আগতে ইতিমধ্যে প্ৰস্তুত কৰা নাইলন ষ্টকিংবোৰ ক্ৰয় কৰিব পৰা গৈছিল, সেইবোৰ সাধাৰণতে ক'লা বজাৰত ২০ ডলাৰলৈকে বিক্ৰী কৰা হৈছিল। [[World War II]] {{Cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-10-27-vw-227-story.html|title=How Nylon Changed the World : 50 Years Ago Today, It Reshaped the Way We Live--and Think|last=Krier|first=Beth Ann|date=27 October 1988|newspaper=Los Angeles Times}} <ref name="Kativa" /> DuPont's production of nylon stockings and other lingerie stopped, and most manufactured nylon was used to make parachutes and tents for [[World War II]].<ref name="Krier">{{Cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-10-27-vw-227-story.html|title=How Nylon Changed the World : 50 Years Ago Today, It Reshaped the Way We Live--and Think|last=Krier|first=Beth Ann|date=27 October 1988|newspaper=Los Angeles Times}}</ref> যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ পিছত, নাইলনৰ প্ৰত্যাৱৰ্তনৰ বাবে বহু আশাৰে অপেক্ষা কৰা হৈছিল। যদিও ডুপণ্টে বাৰ্ষিক ৩৬০ নিযুতযোৰ ষ্টকিং উৎপাদনৰ অনুমান কৰিছিল, যুদ্ধকালীন উৎপাদনৰ সলনি উপভোক্তালৈ ৰূপান্তৰ কৰাত পলম হৈছিল। যুদ্ধৰ শেষৰপৰা ১৯৫২ চনৰ ভিতৰত, ষ্টকিং আৰু অন্তৰ্বাসৰ উৎপাদনত বিশ্বৰ নাইলনৰ ৮০% ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ডুপণ্টে অসামৰিক চাহিদা পূৰণ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল, আৰু ইয়াৰ উৎপাদন নিৰন্তৰ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। [[nylon riots]] {{cite web|title=Parachute Wedding Dress, 1947|url=http://newsdesk.si.edu/snapshot/parachute-wedding-dress|website=Smithsonian National Museum of American History|access-date=20 June 2017}} {{cite journal|journal=Woman's Home Companion|date=1948|publisher=Crowell-Collier Publishing Company|volume=75|page=155}} <ref name="Kativa" /> In 1946, the demand for nylon stockings could not be satisfied, which led to the [[nylon riots]]. In one instance, an estimated 40,000 people lined up in Pittsburgh to buy 13,000 pairs of nylons.<ref name="Wolfe2008"/> In the meantime, women cut up nylon tents and parachutes left from the war in order to make blouses and wedding dresses.<ref>{{cite web|title=Parachute Wedding Dress, 1947|url=http://newsdesk.si.edu/snapshot/parachute-wedding-dress|website=Smithsonian National Museum of American History|access-date=20 June 2017}}</ref> <ref>{{cite journal|journal=Woman's Home Companion|date=1948|publisher=Crowell-Collier Publishing Company|volume=75|page=155}}</ref> === নাইলন মিশ্ৰণৰ পৰিচয় === যিহেতু বিশুদ্ধ নাইলন হোচিয়াৰী এক বহল বজাৰত বিক্ৰী কৰা হৈছিল, সমস্যাবোৰ স্পষ্ট হৈ পৰিছিল। নাইলনৰ মোজাবোৰ ভঙ্গুৰ পোৱা গৈছিল, এই অৰ্থত যে সূতাডাল প্ৰায়ে দীঘলীয়াকৈ খোল খোৱাৰ প্ৰৱণতা আছিল, যাৰ ফলত 'ৰান' সৃষ্টি হৈছিল। আৰ্দ্ৰতা "দুষ্ট" হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে গৰম বা সেমেকা পৰিস্থিতিত ছালৰ ওচৰৰ কাপোৰৰ ভিতৰত থাকি যায়। নাইলনৰ কাপোৰ খজুৱতিও হ'ব পাৰে আৰু ঘৰ্ষণৰদ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা স্থিৰ বৈদ্যুতিক আধানৰ ফলত লাগি ধৰা আৰু কেতিয়াবা স্ফুলিঙ্গ ওলায়। লগতে, কিছুমান পৰিস্থিতিৰ অধীনত, নাইলনে মোজা ক্ষয় হ'ব পাৰে, ছিদ্ৰ কৰিব পাৰে বা ছিঙি পেলাব পাৰে। [[Polymer degradation#Hydrolysis|acid hydrolysis]] [[air pollution]] {{rp|101}} {{cite book|author=Reader's Digest|title=New complete guide to sewing: step-by-step techniques for making clothes and home accessories|date=2002|publisher=Reader's Digest|location=London|page=19|isbn=9780762104208|url=https://books.google.com/books?id=v1ZVvZTdZRMC&pg=PA19|access-date=26 June 2017}} {{cite journal|title=How to buy a trail bed|url=https://books.google.com/books?id=_98DAAAAMBAJ&pg=PA70|access-date=26 June 2017|journal=Backpacker|volume=5|number=3|page=70|date=June 1977}} {{cite book|last1=Mendelson|first1=Cheryl|title=Home comforts : the art and science of keeping house|date=2005|publisher=Scribner|location=New York|isbn=978-0743272865|url=https://archive.org/details/homecomfortsarts0000mend|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/homecomfortsarts0000mend/page/224 224]|access-date=26 June 2017}} {{cite book|last1=Shaeffer|first1=Claire|title=Claire Shaeffer's fabric sewing guide.|date=2008|publisher=Krause Publications|location=Cincinnati, Ohio|isbn=978-0896895362|pages=[https://archive.org/details/claireshaeffersf0000shae/page/88 88]–90|edition=2nd|url=https://archive.org/details/claireshaeffersf0000shae|url-access=registration}} {{rp|p=147}} {{cite book|last1=Cheremisinoff|first1=Nicholas P.|title=Handbook of air pollution prevention and control|url=https://archive.org/details/handbookairpollu00cher_913|url-access=limited|date=2002|publisher=Butterworth-Heinemann|location=Amsterdam|isbn=9780080507927|page=[https://archive.org/details/handbookairpollu00cher_913/page/n79 65]}} {{cite book|editor-last1=Stern|editor-first1=Arthur C.|title=Air pollution and its effects|date=1970|publisher=Academic press|location=New York|isbn=978-0-12-666551-2|page=72|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=07FA4WIBkf8C&pg=PA72|access-date=26 June 2017}} {{cite book|last1=Garte|first1=Seymour|title=Where we stand : a surprising look at the real state of our planet|date=2008|publisher=AMACOM|location=New York|isbn=978-0814409107|page=[https://archive.org/details/wherewestandsurp0000gart/page/60 60]|url=https://archive.org/details/wherewestandsurp0000gart|url-access=registration|access-date=26 June 2017}} {{cite journal |last1=Campbell |first1=Dean J. |last2=Wright |first2=Emily A. |last3=Dayisi |first3=Mardhia O. |last4=Hoehn |first4=Michael R. |last5=Kennedy |first5=Branden F. |last6=Maxfield |first6=Brian M. |title=Classroom Illustrations of Acidic Air Pollution Using Nylon Fabric |journal=Journal of Chemical Education |date=1 April 2011 |volume=88 |issue=4 |pages=387–391 |doi=10.1021/ed100604a|bibcode=2011JChEd..88..387C }} <ref name="Ndiaye" />{{rp|101}} People also reported that pure nylon textiles could be uncomfortable due to nylon's lack of absorbency.<ref>{{cite book|author=Reader's Digest|title=New complete guide to sewing: step-by-step techniques for making clothes and home accessories|date=2002|publisher=Reader's Digest|location=London|page=19|isbn=9780762104208|url=https://books.google.com/books?id=v1ZVvZTdZRMC&pg=PA19|access-date=26 June 2017}}</ref> <ref>{{cite journal|title=How to buy a trail bed|url=https://books.google.com/books?id=_98DAAAAMBAJ&pg=PA70|access-date=26 June 2017|journal=Backpacker|volume=5|number=3|page=70|date=June 1977}}</ref> <ref name="Mendelson">{{cite book|last1=Mendelson|first1=Cheryl|title=Home comforts : the art and science of keeping house|date=2005|publisher=Scribner|location=New York|isbn=978-0743272865|url=https://archive.org/details/homecomfortsarts0000mend|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/homecomfortsarts0000mend/page/224 224]|access-date=26 June 2017}}</ref> <ref name="Shaeffer">{{cite book|last1=Shaeffer|first1=Claire|title=Claire Shaeffer's fabric sewing guide.|date=2008|publisher=Krause Publications|location=Cincinnati, Ohio|isbn=978-0896895362|pages=[https://archive.org/details/claireshaeffersf0000shae/page/88 88]–90|edition=2nd|url=https://archive.org/details/claireshaeffersf0000shae|url-access=registration}}</ref> <ref name="Meikle"/>{{rp|p=147}} Scientists explained this as [[Polymer degradation#Hydrolysis|acid hydrolysis]] resulting from [[air pollution]], attributing it to London smog in 1952, as well as poor air quality in New York and Los Angeles.<ref name="Cheremisinoff">{{cite book|last1=Cheremisinoff|first1=Nicholas P.|title=Handbook of air pollution prevention and control|url=https://archive.org/details/handbookairpollu00cher_913|url-access=limited|date=2002|publisher=Butterworth-Heinemann|location=Amsterdam|isbn=9780080507927|page=[https://archive.org/details/handbookairpollu00cher_913/page/n79 65]}}</ref> <ref name="Stern">{{cite book|editor-last1=Stern|editor-first1=Arthur C.|title=Air pollution and its effects|date=1970|publisher=Academic press|location=New York|isbn=978-0-12-666551-2|page=72|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=07FA4WIBkf8C&pg=PA72|access-date=26 June 2017}}</ref> <ref name="Garte">{{cite book|last1=Garte|first1=Seymour|title=Where we stand : a surprising look at the real state of our planet|date=2008|publisher=AMACOM|location=New York|isbn=978-0814409107|page=[https://archive.org/details/wherewestandsurp0000gart/page/60 60]|url=https://archive.org/details/wherewestandsurp0000gart|url-access=registration|access-date=26 June 2017}}</ref> <ref>{{cite journal |last1=Campbell |first1=Dean J. |last2=Wright |first2=Emily A. |last3=Dayisi |first3=Mardhia O. |last4=Hoehn |first4=Michael R. |last5=Kennedy |first5=Branden F. |last6=Maxfield |first6=Brian M. |title=Classroom Illustrations of Acidic Air Pollution Using Nylon Fabric |journal=Journal of Chemical Education |date=1 April 2011 |volume=88 |issue=4 |pages=387–391 |doi=10.1021/ed100604a|bibcode=2011JChEd..88..387C }}</ref> বিশুদ্ধ নাইলন কাপোৰৰ সমস্যাৰ সমাধান হ'ল নাইলনক অন্যান্য বিদ্যমান আঁহ বা পলিমাৰ যেনে কপাহ, পলিয়েষ্টাৰ আৰু স্পেনডেস্কৰ সৈতে মিহলি কৰা। ইয়াৰ ফলত মিশ্ৰিত কাপোৰৰ এক বিস্তৃত বিন্যাসৰ বিকাশ হৈছিল। নতুন নাইলন মিশ্ৰণবোৰে নাইলনৰ আকাংক্ষিত গুণাগুণ (স্থিতিস্থাপকতা, স্থায়িত্ব, ৰং কৰাৰ ক্ষমতা) ধৰি ৰাখিছিল আৰু কাপোৰৰ মূল্য কম আৰু সুলভ কৰি ৰাখিছিল। কাপোৰৰ মিশ্ৰণত "বুনাৰা" (ঊণ-শহাপহু-নাইলন) আৰু "কেচমেট" (ঊল-নাইলন-নোম) আদিৰ দৰে মিশ্ৰণ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[cotton]] [[polyester]] [[spandex]] [[United States Army|Army]] [[United States Navy|Navy]] {{rp|2}} {{cite journal|last1=Haggard|first1=John V.|title=Chapter III: Collaborative Procurement of Textiles|journal=Procurement of Clothing and Textiles, 1945-53|date=16 May 1957|volume=2|issue=3|pages=79–84|url=https://books.google.com/books?id=9Pw6alchdDkC&pg=PA79}} {{cite journal|last1=Goodale|first1=Ernest W.|title=The Blending & Mixture of Textile Fibres & Yarns|journal=Journal of the Royal Society of Arts|date=16 November 1951|volume=100|issue=4860|pages=4–15|jstor=41368063}} <ref name="Krier" />{{rp|2}} As of 1950, the New York Quartermaster Procurement Agency (NYQMPA), which developed and tested textiles for the [[United States Army|Army]] and [[United States Navy|Navy]], had committed to developing a wool-nylon blend. They were not the only ones to introduce blends of both natural and synthetic fibers. ''America's Textile Reporter'' referred to 1951 as the "Year of the blending of the fibres".<ref name="Haggard">{{cite journal|last1=Haggard|first1=John V.|title=Chapter III: Collaborative Procurement of Textiles|journal=Procurement of Clothing and Textiles, 1945-53|date=16 May 1957|volume=2|issue=3|pages=79–84|url=https://books.google.com/books?id=9Pw6alchdDkC&pg=PA79}}</ref> <ref name="Handley"/> In Britain, in November 1951, the inaugural address of the 198th session of the Royal Society for the Encouragement of Arts, Manufactures and Commerce focused on the blending of textiles.<ref name="GOODALE">{{cite journal|last1=Goodale|first1=Ernest W.|title=The Blending & Mixture of Textile Fibres & Yarns|journal=Journal of the Royal Society of Arts|date=16 November 1951|volume=100|issue=4860|pages=4–15|jstor=41368063}}</ref> ডুপণ্টৰ ফেব্ৰিক ডেভেলপমেণ্ট ডিপাৰ্টমেণ্টে চতুৰতাৰে ফৰাচী ফেশ্বন ডিজাইনাৰসকলক লক্ষ্য কৰি লৈছিল, তেওঁলোকক কাপোৰৰ নমুনা যোগান ধৰিছিল। ১৯৫৫ চনত, কোকো চেনেল, জিন পাটৌ আৰু খ্ৰীষ্টিয়ান ডিঅ'ৰৰ দৰে ডিজাইনাৰসকলে ডুপণ্ট ফাইবাৰেৰে নিৰ্মিত গাউনবোৰ দেখুৱাইছিল, আৰু ফেশ্বন ফটোগ্ৰাফাৰ হৰ্ষ্ট পি হৰ্ষ্টক তেওঁলোকৰ ডুপণ্ট কাপোৰৰ ব্যৱহাৰ নথিভুক্ত কৰিবলৈ নিয়োগ কৰা হৈছিল। [[Coco Chanel]] [[Jean Patou]] [[Christian Dior]] [[Horst P. Horst]] {{cite book|last1=Handley|first1=Susannah|title=Nylon: The Story of a Fashion Revolution|date=1999|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore, MD|isbn=978-0756771720|page=68|url=https://books.google.com/books?id=2YAYdk30VyIC&pg=PA68|access-date=26 June 2017}} <ref name="Wolfe2008"/> ''American Fabrics'' credited blends with providing "creative possibilities and new ideas for fashions which had been hitherto undreamed of."<ref name="Handley">{{cite book|last1=Handley|first1=Susannah|title=Nylon: The Story of a Fashion Revolution|date=1999|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore, MD|isbn=978-0756771720|page=68|url=https://books.google.com/books?id=2YAYdk30VyIC&pg=PA68|access-date=26 June 2017}}</ref> === ব্যুৎপত্তি === ডুপণ্টে ইয়াৰ নতুন উৎপাদনৰ বাবে নাম সৃষ্টি কৰিবলৈ এক বিস্তৃত প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে গৈছিল।<ref name="Meikle" />{{rp|138–139}} In 1940, John W. Eckelberry of DuPont stated that the letters "nyl" were arbitrary, and the "on" was copied from the suffixes of other fibers such as [[cotton]] and [[rayon]]. A later publication by DuPont (''Context'', vol.&nbsp; 7, no.&nbsp; 2, 1978) explained that the name was originally intended to be "No-Run" ("run" meaning "unravel") but was modified to avoid making such an unjustified claim. Since the products were not really run-proof, the vowels were swapped to produce "nuron", which was changed to "nilon" "to make it sound less like a nerve tonic". For clarity in pronunciation, the "i" was changed to "y".<ref name="Wolfe2008" /><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=znFmBZ2D8rEC&pg=PA224 |title=The Origins and Development of the English Language |last=Algeo |first=John |publisher=Cengage |year=2009 |isbn=9781428231450 |volume=6 |page=224 |author-link=John Algeo}}</ref> এটা স্থায়ী নগৰীয়া কিংবদন্তি আছে যে নামটো "নিউয়ৰ্ক" আৰু "লণ্ডন"ৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে; অৱশ্যে, লণ্ডনৰ কোনো সংগঠনেই নাইলনৰ গৱেষণা আৰু উৎপাদনত জড়িত নাছিল। [[urban legend]] {{cite book |title=Word Myths: Debunking Linguistic Urban Legends |first=David |last=Wilton |page=88 |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-199-74083-3}} <ref>{{cite book |title=Word Myths: Debunking Linguistic Urban Legends |first=David |last=Wilton |page=88 |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-199-74083-3}}</ref> === দীৰ্ঘম্যাদী জনপ্ৰিয়তা[সম্পাদনা কৰক] === নাইলনৰ জনপ্ৰিয়তা 1940 আৰু 1950 ৰ দশকত ইয়াৰ স্থায়িত্ব আৰু নিখুঁততাৰ বাবে বৃদ্ধি পাইছিল। 1970 ৰ দশকত, ইয়াৰ নমনীয়তা আৰু মূল্যৰ বাবে ই অধিক জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। ১৯৭০ চনত তেলৰ নাটনি হোৱা সত্ত্বেও, ১৯৬০ৰ দশকৰপৰা ১৯৮০-ৰ দশকৰ ভিতৰত নাইলন বস্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ প্ৰতি বছৰে ৭.৫% হাৰত বৃদ্ধি হৈ আছিল। অৱশ্যে সংশ্লেষিত আঁহৰ সামগ্ৰিক উৎপাদন ১৯৬৫ চনত বিশ্বৰ বস্ত্ৰ উৎপাদনৰ ৬৩% ৰপৰা ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বৰ বস্ত্ৰ উৎপাদনৰ ৪৫% লৈ হ্ৰাস পাইছিল। "নতুন" প্ৰযুক্তিৰ আৱেদন হ্ৰাস পাইছিল, আৰু নাইলনৰ কাপোৰ "1970 ৰ দশকত শৈলীৰ বাহিৰলৈ গৈছিল।" লগতে, গ্ৰাহকসকল সমগ্ৰ উৎপাদন চক্ৰত পাৰিপাৰ্শ্বিক ব্যয়ৰ বিষয়ে চিন্তিত হৈ পৰিছিল: কেঁচা-মাল (তেল) প্ৰাপ্ত কৰা, উৎপাদনৰ সময়ত শক্তিৰ ব্যৱহাৰ, আঁহ সৃষ্টিৰ সময়ত উৎপাদিত আৱৰ্জনা, আৰু অৱশেষত জৈৱপচনশীল নোহোৱা সামগ্ৰীৰ আৱৰ্জনা নিষ্কাশন। {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Qc8mDwAAQBAJ&pg=PA246 |title=Petrocultures: Oil, Politics, Culture |last1=Wilson |first1=Sheena |last2=Carlson |first2=Adam |last3=Szeman |first3=Imre |date=2017 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal, Quebec |pages=246 |isbn=9780773550391 |author-link3=Imre Szeman |access-date=26 June 2017}} <ref name="Wilson">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Qc8mDwAAQBAJ&pg=PA246 |title=Petrocultures: Oil, Politics, Culture |last1=Wilson |first1=Sheena |last2=Carlson |first2=Adam |last3=Szeman |first3=Imre |date=2017 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal, Quebec |pages=246 |isbn=9780773550391 |author-link3=Imre Szeman |access-date=26 June 2017}}</ref> 1950 আৰু 1960-ৰ দশকৰপৰা সংশ্লেষিত আঁহে বজাৰত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰা নাই। বিশ্বব্যাপী নাইলনৰ উৎপাদন 8.9 নিযুত টন বুলি অনুমান কৰা হৈছে। {{As of|2020}} {{cite news |url=https://www.businesswire.com/news/home/20200730005398/en/Global-Nylon-Market-Analysis-and-Outlook-2020-2027---Nylon-6-Volumes-Will-Reach-5.3-Million-Tons-by-2027-Despite-COVID-19---ResearchAndMarkets.com |title=Global Nylon Market Analysis and Outlook 2020-2027 - Nylon 6}} <ref name="Businesswire">{{cite news |url=https://www.businesswire.com/news/home/20200730005398/en/Global-Nylon-Market-Analysis-and-Outlook-2020-2027---Nylon-6-Volumes-Will-Reach-5.3-Million-Tons-by-2027-Despite-COVID-19---ResearchAndMarkets.com |title=Global Nylon Market Analysis and Outlook 2020-2027 - Nylon 6}}</ref> যদিও বিশুদ্ধ নাইলনৰ বহুতো ত্ৰুটি আছে আৰু এতিয়া ইয়াক খুব কমেই ব্যৱহাৰ কৰা হয়, ইয়াৰ ডেৰিভেটিভবোৰে সমাজত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছে আৰু অৰিহণা যোগাইছে। প্লাষ্টিক আৰু পলিমাৰাইজেচনৰ উৎপাদন সম্পৰ্কীয় বৈজ্ঞানিক আৱিষ্কাৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি মন্দাৱস্থাৰ সময়ত অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱ আৰু মহিলাৰ ফেশ্বনৰ পৰিৱৰ্তনলৈকে, নাইলন এক বৈপ্লৱিক সামগ্ৰী আছিল। এজন ইতিহাসবিদে নাইলনক "আকাংক্ষাৰ বস্তু" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে, আৱিষ্কাৰটোক ২০ শতিকাৰ গ্ৰাহকসকলৰ দৃষ্টিত কোকা-কোলাৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। [[Lunar Flag Assembly]] {{Cite news |url=https://www.businessinsider.com/apollo-flags-moon-faded-white-2016-5?r=US&IR=T |title=The American Flags on the Moon Have All Turned White |last=Welsh |first=Jennifer |date=21 May 2016 |work=Business Insider |access-date=14 April 2017}} {{cite web |url=https://www.jsc.nasa.gov/history/flag/flag.htm |title=NASA Contractor Report 188251 Where No Flag Has Gone Before: Political and Technical Aspects of Placing a Flag on the Moon |last1=Platoff |first1=Anne M. |date=1993 |website=NASA |access-date=26 June 2017}} <ref name="Wolfe2008" /> The [[Lunar Flag Assembly]], the first flag planted on the moon in a symbolic gesture of celebration, was made of nylon. The flag itself cost $5.50 but had to have a specially designed flagpole with a horizontal bar so that it would appear to "fly".<ref name="Welsh">{{Cite news |url=https://www.businessinsider.com/apollo-flags-moon-faded-white-2016-5?r=US&IR=T |title=The American Flags on the Moon Have All Turned White |last=Welsh |first=Jennifer |date=21 May 2016 |work=Business Insider |access-date=14 April 2017}}</ref> <ref name="Platoff">{{cite web |url=https://www.jsc.nasa.gov/history/flag/flag.htm |title=NASA Contractor Report 188251 Where No Flag Has Gone Before: Political and Technical Aspects of Placing a Flag on the Moon |last1=Platoff |first1=Anne M. |date=1993 |website=NASA |access-date=26 June 2017}}</ref> == ৰসায়নবিজ্ঞান == {{external media | width = 210px | float = right | headerimage= | video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=y479OXBzCBQ "Making Nylon"], Bob Burk, CHEM 1000, Carleton University, Ottawa, Canada | video2 = [https://www.youtube.com/watch?v=HTh_5CWMSoQ "Making Nylon 6,6"] | video3= [https://www.youtube.com/watch?v=4GxeSO7DyaE "Nylon production"], [[Royal Society of Chemistry]] |video4= [https://www.youtube.com/watch?v=Qos7E7dDMyo "Nylon and Rayon Manufacture 1949"], Encyclopedia Britannica Films }} সাধাৰণ ব্যৱহাৰত, উপসৰ্গ "PA" (পলিএমাইড) বা "নাইলন" নামটো সালসলনিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু অৰ্থত সমতুল্য। [[polyamide]] নাইলন পলিমাৰৰ বাবে ব্যৱহৃত নামকৰণ প্ৰথম সৰল আলিফেটিক নাইলনৰ সংশ্লেষণৰ সময়ত উদ্ভাৱন কৰা হৈছিল আৰু কাৰ্বক্সিলিক এচিড(বোৰ)ৰ কাৰ্বন(বোৰ) সহ, প্ৰতিটো মনোমাৰ এককত কাৰ্বনৰ সংখ্যা বৰ্ণনা কৰিবলৈ সংখ্যা ব্যৱহাৰ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত চক্ৰীয় আৰু সুগন্ধি মনোমাৰৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে বৰ্ণ বা বৰ্ণৰ সমষ্টি ব্যৱহাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। "PA" বা "নাইলন"ৰ পিছৰ এটা সংখ্যায় এটা হ'ম'পলিমাৰ সূচায় যি হৈছে "মনাডিক" বা এটা এমিনো এচিডৰ ওপৰত আধাৰিত (বিয়োগ H2O) মনোমাৰ হিচাপে: [[homopolymer]] {{cite book |last=Cowie |first=J. M. G. |title=Polymers: Chemistry and Physics of Modern Materials |edition=2nd |publisher=Blackie |date=1991 |pages=[https://archive.org/details/polymerschemistr0000cowi/page/16 16–17] |isbn=0-216-92980-6 |url=https://archive.org/details/polymerschemistr0000cowi/page/16 }} {{cite book |last=Rudin |first=Alfred |title=Elements of Polymer Science and Engineering |publisher=Academic Press |date=1982 |pages=[https://archive.org/details/elementsofpolyme0000rudi/page/32 32–33] |isbn=0-12-601680-1 |url=https://archive.org/details/elementsofpolyme0000rudi/page/32 }} <ref>{{cite book |last=Cowie |first=J. M. G. |title=Polymers: Chemistry and Physics of Modern Materials |edition=2nd |publisher=Blackie |date=1991 |pages=[https://archive.org/details/polymerschemistr0000cowi/page/16 16–17] |isbn=0-216-92980-6 |url=https://archive.org/details/polymerschemistr0000cowi/page/16 }}</ref> <ref>{{cite book |last=Rudin |first=Alfred |title=Elements of Polymer Science and Engineering |publisher=Academic Press |date=1982 |pages=[https://archive.org/details/elementsofpolyme0000rudi/page/32 32–33] |isbn=0-12-601680-1 |url=https://archive.org/details/elementsofpolyme0000rudi/page/32 }}</ref> : PA 6 বা নাইলন 6: [NH−(CH₂₎5₋CO]''_{n'' ε-কেপ্ৰোলেক্টামৰ} পৰা নিৰ্মিত। দুটা সংখ্যা বা আখৰৰ সমষ্টিয়ে দুটা মনোমাৰৰপৰা গঠিত এটা 'ডায়াডিক' হ'ম'পলিমাৰক সূচায়: এটা ডাইমাইন আৰু এটা ডাইকাৰ্বক্সিলিক এচিড। প্ৰথম সংখ্যাটোৱে ডায়েমিনত থকা কাৰ্বনৰ সংখ্যা সূচায়। স্পষ্টতাৰ বাবে সংখ্যা দুটাক কমাৰে পৃথক কৰিব লাগে, কিন্তু কমাটো প্ৰায়ে বাদ দিয়া হয়। : PA বা নাইলন 6,10 (বা 610): [NH−(CH₂₎6₋NH−CO−(CH₂₎8₋CO]''_{n'' হেক্সামেথিলেনেডিয়ামাইন} আৰু চেবেচিক এচিডৰপৰা নিৰ্মিত; [[hexamethylenediamine]] [[sebacic acid]] কোপলিমাৰৰ বাবে কমোনোমাৰ বা কমোনোমাৰৰ যোৰবোৰ শ্লেছৰদ্বাৰা পৃথক কৰা হয়: : PA 6/66: [NH−(CH₂₎6₋NH−CO−(CH₂₎₄−CO]''_n''-[NH−(CH₂₎5₋CO]''_{m'' কেপ্ৰ'লেক্টাম}, হেক্সামেথিলেনেডিয়ামাইন আৰু এডিপিক এচিডৰপৰা নিৰ্মিত; : PA 66/610: [NH−(CH₂₎6₋NH−CO−(CH₂₎4₋CO]''_n''−[NH−(CH₂₎6₋NH−CO−(CH₂₎8₋CO]''_{m'' হেক্সামেথিলেনেডিয়ামাইন}, এডিপিক এচিড আৰু চেবেচিক এচিডৰপৰা নিৰ্মিত। পলিমাৰ শৃংখলাত পুনৰাবৃত্তি হোৱা এককৰ কাৰ্বক্সিলিক এচিড অংশৰ 60% বা অধিক মোল টেৰেফঠেলিক এচিড (টিপিএ) আৰু আইচোফঠেলিক এচিড (আইপিএ)ৰ সংমিশ্ৰণেৰে গঠিত হ'লে পলিফঠেলামাইড (চমুকৈ পিপিএ) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[polyphthalamide]] [[terephthalic acid]] [[isophthalic acid]] == ধৰণসমূহ == === নাইলন 66 আৰু সম্পৰ্কিত হেটেৰোপলিমাৰ === {{Main|Nylon 66}} নাইলন 66 আৰু সম্পৰ্কিত পলিমাইডবোৰ হৈছে ডাইমাইন আৰু ডাইকাৰ্বক্সিলিক এচিডৰ সমান অংশৰপৰা গঠন হোৱা ঘনীভূত পলিমাৰ। প্ৰথম ক্ষেত্ৰত, "পুনৰাবৃত্তি একক"ৰ ABAB গাঁথনি আছে, যেনে বহুতো পলিয়েষ্টাৰ আৰু পলিইউৰেথেনতো দেখা যায়। যিহেতু এই কোপলিমাৰৰ প্ৰতিটো মনোমাৰৰ দুয়োটা প্ৰান্তত একে প্ৰতিক্ৰিয়াশীল গোট থাকে, সেয়েহে এমাইড বন্ধনৰ দিশ প্ৰতিটো মনোমাৰৰ মাজত বিপৰীত হয়, প্ৰাকৃতিক পলিমাইড প্ৰ'টিনৰ বিপৰীতে, যাৰ সামগ্ৰিক দিশ থাকে: C টাৰ্মিনেল&nbsp; &nbsp; → N টাৰ্মিনেল&nbsp; । দ্বিতীয় ক্ষেত্ৰত (তথাকথিত AA), পুনৰাবৃত্তি এককটো একক মনোমাৰৰ সৈতে খাপ খায়। [[condensation polymer]] [[diamine]] [[dicarboxylic acid]] [[polyester]] [[polyurethane]] [[functional group|reactive group]] [[peptide bond|amide bond]] [[polyamide]] [[protein]] [[carboxyl|C&nbsp; terminal]] [[amino|N&nbsp; terminal]] {{cite book|last1=Ratner|first1=Buddy D.|title=Biomaterials science : an introduction to materials in medicine|date=2013|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|isbn=9780080877808|pages=74–77|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=8hBq-dLLaxwC&pg=PA75|access-date=5 July 2017}} {{rp|45–50}} {{cite book|last1=Denby|first1=Derek|last2=Otter|first2=Chris|last3=Stephenson|first3=Kay|title=Chemical storylines.|date=2008|publisher=Heinemann|location=Oxford|isbn=9780435631475|page=96|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=Qj8qryYjlX0C&pg=RA1-PT68|access-date=5 July 2017}} <ref name="Ratner">{{cite book|last1=Ratner|first1=Buddy D.|title=Biomaterials science : an introduction to materials in medicine|date=2013|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|isbn=9780080877808|pages=74–77|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=8hBq-dLLaxwC&pg=PA75|access-date=5 July 2017}}</ref> <ref name="McIntyre"/>{{rp|45–50}}<ref name="Denby">{{cite book|last1=Denby|first1=Derek|last2=Otter|first2=Chris|last3=Stephenson|first3=Kay|title=Chemical storylines.|date=2008|publisher=Heinemann|location=Oxford|isbn=9780435631475|page=96|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=Qj8qryYjlX0C&pg=RA1-PT68|access-date=5 July 2017}}</ref> ডুপণ্টত ৱালেছ কেৰাথাৰ্ছে নাইলন ৬৬&nbsp; পেটেণ্ট কৰিছিল। [[nylon 66|nylon&nbsp; 66]] {{cite patent |country=US |number=2130523 |status=patent |gdate=1938-09-20 |fdate=1935-01-02 |pridate=1935-01-02 |invent1 =Carothers W.H. |title=Linear polyamides and their production |assign1=EI Du Pont de Nemours and Co.}} {{cite web|title=Diamine-dicarboxylic acid salts and process of preparing same US 2130947 A|url=https://patents.google.com/patent/US2130947|website=Patents|access-date=19 June 2017}} {{cite web|title=Synthetic fiber US 2130948 A|url=https://patents.google.com/patent/US2130948|website=Patents|access-date=19 June 2017}} <ref name="US 2130523">{{cite patent |country=US |number=2130523 |status=patent |gdate=1938-09-20 |fdate=1935-01-02 |pridate=1935-01-02 |invent1 =Carothers W.H. |title=Linear polyamides and their production |assign1=EI Du Pont de Nemours and Co.}}</ref> <ref>{{cite web|title=Diamine-dicarboxylic acid salts and process of preparing same US 2130947 A|url=https://patents.google.com/patent/US2130947|website=Patents|access-date=19 June 2017}}</ref> <ref>{{cite web|title=Synthetic fiber US 2130948 A|url=https://patents.google.com/patent/US2130948|website=Patents|access-date=19 June 2017}}</ref> ডায়েমাইন আৰু ডাইকাৰ্বক্সিলিক এচিডৰ বিক্ৰিয়া জড়িত নাইলনৰ ক্ষেত্ৰত, অনুপাত সঠিকভাৱে পোৱাটো কঠিন, আৰু বিচ্যুতিৰ ফলত আকাংক্ষিত 10,000 ডাল্টনতকৈ কম আণৱিক ওজনত শৃংখল সমাপ্তি হ'ব পাৰে। এই সমস্যাটো দূৰ কৰিবলৈ, কোঠালিৰ উষ্ণতাত এটা স্ফটিক, কঠিন "নাইলন নিমখ" গঠন কৰিব পাৰি, ইটোৱে সিটোক নিষ্ক্ৰিয় কৰিবলৈ এচিড আৰু আধাৰৰ সঠিক 1:1 অনুপাত ব্যৱহাৰ কৰি। নিমখক বিশুদ্ধ কৰিবলৈ আৰু আকাংক্ষিত সঠিক ষ্টইকিঅ'মেট্ৰি প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ ইয়াক স্ফটিকীকৰণ কৰা হয়। গৰম কৰিলে, নিমখে পানী উৎপাদনৰ সৈতে নাইলন পলিমাৰ গঠন কৰিবলৈ বিক্ৰিয়া কৰে। [[Dalton (unit)|dalton]] [[crystal]] [[Salt (chemistry)|salt]] [[room temperature]] [[ratio]] [[acid]] [[Base (chemistry)|base]] {{cvt|285|C}} পেণ্টামিথিলিন ডায়েমাইন আৰু চেবেচিক এচিডৰপৰা নিৰ্মিত নাইলন 510&nbsp; কে নাইলন 66&nbsp; ৰ কেৰাথাৰ্ছ পেটেণ্টত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল [[pentamethylene diamine]] [[hydrocarbon]] {{cite book |doi=10.1002/14356007.a10_567.pub2|chapter=Fibers, 4. Polyamide Fibers |title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry |year=2011 |last1=Estes |first1=Leland L. |last2=Schweizer |first2=Michael |isbn=978-3527306732 }} <ref name="US 2130523" /> Nylon 610 is produced similarly using hexamethylene diamine. These materials are more expensive because of the relatively high cost of sebacic acid. Owing to the high [[hydrocarbon]] content, nylon 610 is more hydrophobic and finds applications suited for this property, such as bristles.<ref>{{cite book |doi=10.1002/14356007.a10_567.pub2|chapter=Fibers, 4. Polyamide Fibers |title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry |year=2011 |last1=Estes |first1=Leland L. |last2=Schweizer |first2=Michael |isbn=978-3527306732 }}</ref> <!--In keeping with this naming convention, "nylon&nbsp; 6,12" or "PA 612" is a copolymer of a 6C diamine and a 12C diacid. Similarly for PA 510 PA 611; PA 1012, etc. Other nylons include copolymerized dicarboxylic acid/diamine products that are ''not'' based upon the monomers listed above. For example, some fully [[aromatic]] nylons (known as "[[aramids]]") are polymerised with the addition of diacids like terephthalic acid (→ [[Kevlar]], [[Twaron]]) or isophthalic acid (→ [[Nomex]]), more commonly associated with polyesters. There are copolymers of PA 66/6; copolymers of PA 66/6/12; and others. In general linear polymers are the most useful, but it is possible to introduce branches in nylon by the condensation of dicarboxylic acids with [[polyamine]]s having three or more [[amino group]]s. সাধাৰণ প্ৰতিক্ৰিয়া হ'ল: [[Image:Condensation polymerization diacid diamine.svg|centre|600px]] পানীৰ দুটা অণু ওলাই যায় আৰু নাইলন গঠন হয়। মনোমাৰৰ R আৰু R' গোটৰদ্বাৰা ইয়াৰ ধৰ্ম নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। নাইলন 6,6 ত, R =&nbsp; 4C&nbsp; আৰু R' =&nbsp; 6C&nbsp; এলকেন, কিন্তু শৃংখলত দান কৰা সংখ্যাটো পাবলৈ ডাইএচিডত দুটা কাৰ্বক্সিল কাৰ্বন অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব লাগিব। কেভলাৰত, R আৰু R' দুয়োটা বেঞ্জিন আঙঠি। [[water (molecule)|water]] [[alkane]] [[carbon]] [[benzene]] ঔদ্যোগিক সংশ্লেষণ সাধাৰণতে পানী আঁতৰাবলৈ এচিড, এমিন বা লেক্টাম গৰম কৰি কৰা হয়, কিন্তু পৰীক্ষাগাৰত, ডাইএচিড ক্ল'ৰাইডবোৰ ডায়েমাইনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিব পাৰি। উদাহৰণস্বৰূপে, আন্তঃমুখী পলিমাৰাইজেচনৰ ("নাইলন ৰছী কৌশল") এক জনপ্ৰিয় প্ৰদৰ্শন হৈছে এডিপ'ইল ক্ল'ৰাইড আৰু হেক্সামিথিলিন ডায়েমাইনৰপৰা নাইলন 66 ৰ সংশ্লেষণ। [[nylon rope trick]] [[adipoyl chloride]] --> {| class="wikitable" |+Commercial heteropolymer polyamides !! ! 1,4-ডায়ামিনোবিউটেন || 1,5-ডায়ামিনোপেনটেন!! এম পি এম ডি!! এইচ এম ডি!! এমএক্সডিএ!! ন'নেডিয়ামাইন!! ডেকানেডিয়ামাইন!! ড'ডেকেনেডিয়ামাইন!! বিছ (পেৰা-এমিনোচাইক্লোহেক্সিল) মিথেন!! ট্ৰাইমিথাইলহেক্সামেথিলেনেডিয়ামাইন [[Putrescine|1,4-diamino&shy; butane]] [[Cadaverine|1,5-diamino&shy; pentane]] [[2-Methylpentamethylenediamine|MPMD]] [[Hexamethylenediamine|HMD]] [[m-Xylylenediamine|MXDA]] [[4,4-Diaminodicyclohexylmethane|Bis&shy; (para-amino&shy; cyclohexyl)&shy; methane]] [[trimethylhexamethylenediamine|Trimethyl&shy; hexamethylene&shy; diamine]] |- |[[Adipic acid]] ||[[Nylon 46|46]]|| || D6|| [[nylon 6-6|66]] ||MXD6|| || || || || |- |[[Sebacic acid]] || 410 || 510 || || 610 || || || 1010 || || || |- |[[Dodecanedioic acid]]|| || || ||612|| || || ||1212 ||[[Qiana|PACM12]]|| |- |[[Terephthalic acid]] || 4T|| || DT||6T || || 9T || 10T||12T || ||[[Trogamid|TMDT]] |- |[[Isophthalic acid]] || || || DI ||6I || || || || || || |} এই পলিমাৰবোৰৰ উদাহৰণ যিবোৰ বাণিজ্যিকভাৱে উপলব্ধ আছিল বা আছিল: * PA46 DSM ষ্টেনাইল * PA410 DSM Ecopaxx * PA4T DSM চাৰি টাই * PA66 DuPont Zytel === নাইলন 6 আৰু সম্পৰ্কিত হ'মোপলিমাৰ === {{Main|Nylon 6}} এই পলিমাৰবোৰ লেক্টাম বা এমিনো এচিডৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। লেক্টাম (চক্ৰীয় এমাইড) ব্যৱহাৰ কৰি সংশ্লেষিত পথটো আইজি ফাৰ্বেনত পল শ্লেকে বিকশিত কৰিছিল, যাৰ ফলত নাইলন 6&nbsp; , বা পলিকেপ্ৰ'লেক্টাম সৃষ্টি হৈছিল - যি এক আঙঠি-খোলা পলিমাৰাইজেচনৰদ্বাৰা গঠিত হৈছিল। কেপ্ৰ'লেক্টামৰ ভিতৰত থকা পেপটাইড বান্ধোন ভাঙি যায় আৰু দুয়োফালে উন্মুক্ত সক্ৰিয় গোটবোৰ দুটা নতুন বান্ধোনত সন্নিৱিষ্ট কৰা হয় কিয়নো মনোমাৰটো পলিমাৰ মেৰুদণ্ডৰ অংশ হৈ পৰে। [[Paul Schlack]] [[IG Farben]] [[caprolactam|polycaprolactam]] [[ring-opening polymerization]] [[functional group|active groups]] নাইলন 6 ৰ গলনাংক নাইলন 66 ৰ গলনাংকতকৈ কম। হ'ম'পলিমাৰ নাইলনবোৰ এটা মনোমাৰৰপৰা আহৰণ কৰা হয়। [[nylon 66]] {{cvt|220|C}} {{cvt|265|C}} {{cite web|title=Fiber-reinforced composite articles and methods of making them CA 2853925 A1|url=https://patents.google.com/patent/CA2853925A1|website=Patents|access-date=19 June 2017}} <ref>{{cite web|title=Fiber-reinforced composite articles and methods of making them CA 2853925 A1|url=https://patents.google.com/patent/CA2853925A1|website=Patents|access-date=19 June 2017}}</ref> {| class="wikitable" |- ! মনোমাৰ!! পলিমাৰ |- | [[Caprolactam]] || [[Nylon 6|6]] |- | [[11-aminoundecanoic acid]] || [[Nylon 11|11]] |- | ω-aminolauric acid || [[Nylon 12|12]] |} এই পলিমাৰবোৰৰ উদাহৰণ যিবোৰ বাণিজ্যিকভাৱে উপলব্ধ আছিল বা আছিল: * PA6 Lanxess Durethan B * PA11 আৰ্কেমা ৰিলচান * PA12 Evonik Vestamid L === নাইলন ১,৬ === {{Main|Nylon 1,6}} নাইলনবোৰ এচিড অনুঘটক ব্যৱহাৰ কৰি ডাইনাইট্ৰাইলৰপৰাও সংশ্লেষণ কৰিব পাৰি। উদাহৰণ স্বৰূপে, এই পদ্ধতিটো এডিপোনাইট্ৰাইল, ফৰ্মেলডিহাইড আৰু পানীৰপৰা নাইলন 1,6 প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবে প্ৰযোজ্য। ইয়াৰ উপৰি, এই পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি নাইলন ডায়ল আৰু ডাইনাইট্ৰাইলৰপৰাও সংশ্লেষণ কৰিব পাৰি। [[nylon 1,6]] [[adiponitrile]] [[formaldehyde]] [[diol]] {{Cite journal|last1=Magat|first1=Eugene E.|last2=Faris|first2=Burt F.|last3=Reith|first3=John E.|last4=Salisbury|first4=L. Frank|date=1951-03-01|title=Acid-catalyzed Reactions of Nitriles. I. The Reaction of Nitriles with Formaldehyde1|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=73|issue=3|pages=1028–1031|doi=10.1021/ja01147a042|bibcode=1951JAChS..73.1028M |issn=0002-7863}} {{Cite journal|last1=Lakouraj|first1=Moslem Mansour|last2=Mokhtary|first2=Masoud|date=2009-02-20|title=Synthesis of polyamides from p-Xylylene glycol and dinitriles|journal=Journal of Polymer Research|language=en|volume=16|issue=6|pages=681|doi=10.1007/s10965-009-9273-z|s2cid=98232570|issn=1022-9760}} <ref>{{Cite journal|last1=Magat|first1=Eugene E.|last2=Faris|first2=Burt F.|last3=Reith|first3=John E.|last4=Salisbury|first4=L. Frank|date=1951-03-01|title=Acid-catalyzed Reactions of Nitriles. I. The Reaction of Nitriles with Formaldehyde1|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=73|issue=3|pages=1028–1031|doi=10.1021/ja01147a042|bibcode=1951JAChS..73.1028M |issn=0002-7863}}</ref> <ref>{{Cite journal|last1=Lakouraj|first1=Moslem Mansour|last2=Mokhtary|first2=Masoud|date=2009-02-20|title=Synthesis of polyamides from p-Xylylene glycol and dinitriles|journal=Journal of Polymer Research|language=en|volume=16|issue=6|pages=681|doi=10.1007/s10965-009-9273-z|s2cid=98232570|issn=1022-9760}}</ref> === কোপলিমাৰ === কোপলিমাৰ প্ৰাপ্ত কৰাৰ বাবে নাইলন প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা মনোমাৰ বা মনোমাৰৰ সমষ্টিৰ মিশ্ৰণ বনোৱা সহজ। ই স্ফটিকীয়তা হ্ৰাস কৰে আৰু সেয়েহে গলনাংক হ্ৰাস কৰিব পাৰে। [[crystallinity]] বাণিজ্যিকভাৱে উপলব্ধ থকা বা উপলব্ধ কিছুমান কোপলিমাৰ তলত তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে: * PA6/66 DuPont Zytel * PA6/6T BASF আল্ট্ৰামিড টি (6/6T কোপলিমাৰ) * PA6I/6T DuPont Selar PA * PA66/6T DuPont Zytel HTN * PA12/MACMI EMS Grilamid TR === ব্লেণ্ডসমূহ === বেছিভাগ নাইলন পলিমাৰ ইটোৱে সিটোৰ সৈতে মিহলি হয় যাৰ ফলত বিভিন্ন ধৰণৰ মিশ্ৰণ তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। দুয়োটা পলিমাৰে ইটোৱে সিটোৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি যাদৃচ্ছিক কোপলিমাৰ গঠন কৰিব পাৰে।<ref>{{cite journal| last1=Samperi| first1=Filippo| last2=Montaudo| first2=Maurizio S.| last3=Puglisi| first3=Concetto| last4=Di Giorgi|first4=Sabrina|last5=Montaudo|first5=Giorgio|title=Structural Characterization of Copolyamides Synthesized via the Facile Blending of Polyamides| journal=Macromolecules| date=August 2004| volume=37| issue=17| pages=6449–6459| doi=10.1021/ma049575x| bibcode=2004MaMol..37.6449S}}</ref> === স্ফটিকত্ব === সেইবোৰৰ স্ফটিকত্ব অনুসৰি, পলিমাইড হ'ব পাৰে: * অৰ্ধ-স্ফটিক: [[crystal]] ** উচ্চ স্ফটিকীয়তা: PA46 আৰু PA66; ** নিম্ন স্ফটিকত্ব: PAMXD6 m-xylylenediamine আৰু adipic acidৰপৰা নিৰ্মিত; * নিৰাকাৰ: হেক্সামিথেলেনেডিয়ামাইন আৰু আইছ'ফঠেলিক এচিডৰপৰা প্ৰস্তুত কৰা PA6I। [[Amorphous solid|amorphous]] এই শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি, উদাহৰণ স্বৰূপে, PA66 হৈছে এক আলিফেটিক অৰ্ধ-স্ফটিক হোমোপলিমাইড। == পাৰিপাৰ্শ্বিক প্ৰভাৱ[সম্পাদনা কৰক] == [[file:amide hydrolysis.svg|thumb|The general chemical reaction involving hydrolysis of an amide to form a carboxylic acid and an amine]] সকলো নাইলন জলবিশ্লেষণৰ প্ৰতি সংবেদনশীল, বিশেষকৈ শক্তিশালী এচিডৰদ্বাৰা, এক প্ৰতিক্ৰিয়া মূলতঃ সেইবোৰৰ সংশ্লেষণৰ বিপৰীত। এনেদৰে আক্ৰমণ কৰা নাইলন সামগ্ৰীৰ আণৱিক ওজন হ্ৰাস পায়, আৰু প্ৰভাবিত অঞ্চলবোৰত দ্ৰুতগতিত ফাট মেলে। নাইলনৰ নিম্ন সদস্য (যেনে নাইলন 6) উচ্চতৰ সদস্য যেনে নাইলন 12 তকৈ অধিক প্ৰভাবিত হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে যে নাইলনৰ অংশবোৰ চালফিউৰিক এচিডৰ সংস্পৰ্শলৈ আহি ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি, যেনে সীহ-এচিড বেটাৰীত ব্যৱহাৰ কৰা ইলেক্ট্ৰলাইট। [[hydrolysis]] [[strong acid]] [[molecular weight]] [[sulfuric acid]] [[Lead–acid battery|lead–acid batteries]] যেতিয়া সাঁচ দিয়া হয়, মল্ডিং মেচিনৰ বেৰেলত হাইড্ৰলাইচিছ প্ৰতিহত কৰিবলৈ নাইলন শুকুৱাব লাগে কিয়নো উচ্চ উষ্ণতাত পানীয়েও পলিমাৰ ধ্বংস কৰিব পাৰে। বিক্ৰিয়াটো ওপৰত দেখুওৱা হৈছে। {{cite web|url=http://reltekllc.com/adhesivesfornylon.aspx|title=Adhesive for nylon & kevlar|website=Reltek|access-date=27 January 2015}} <ref name="Reltek">{{cite web|url=http://reltekllc.com/adhesivesfornylon.aspx|title=Adhesive for nylon & kevlar|website=Reltek|access-date=27 January 2015}}</ref> কাৰ্পেট নিৰ্মাণত নাইলনৰ গড় সেউজগৃহ গেছ পদচিহ্ন প্ৰতি কিলোগ্ৰামত 5.43 কিগ্ৰা&nbsp; কাৰ্বন ডাইঅক্সাইডৰ সমতুল্য বুলি অনুমান কৰা হৈছে, যেতিয়া ইউৰোপত উৎপাদন কৰা হয়। ই ইয়াক ঊণৰ দৰে প্ৰায় একে কাৰ্বন পদচিহ্ন প্ৰদান কৰে, কিন্তু অধিক স্থায়িত্বৰ সৈতে আৰু সেয়েহে সামগ্ৰিক কাৰ্বন পদচিহ্ন কম। [[GHG footprint|greenhouse gas footprint]] [[carbon footprint]] [[wool]] {{cite book|title=How bad are bananas? : the carbon footprint of everything|last1=Berners-Lee|first1=Mike|date=2010|publisher=Profile Books|location=London|page=112, table 6.1}} <ref name="Berners-Lee">{{cite book|title=How bad are bananas? : the carbon footprint of everything|last1=Berners-Lee|first1=Mike|date=2010|publisher=Profile Books|location=London|page=112, table 6.1}}</ref> প্লাষ্টিকছইউৰোপৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত তথ্যই নাইলন 66 ৰ বাবে প্ৰতি কিলোগ্ৰামত 6.4 কিলোগ্ৰাম&nbsp; CO2 সমতুল্যৰ সেউজগৃহ গেছ পদচিহ্ন আৰু 138 kJ/kg শক্তি খৰচ সূচায়। নাইলনৰ পাৰিপাৰ্শ্বিক প্ৰভাৱ বিবেচনা কৰোঁতে, ব্যৱহাৰৰ পৰ্যায়টো বিবেচনা কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। [[GHG footprint|greenhouse gas footprint]] {{cite book|url=http://www.plasticseurope.org/plasticssustainability/eco-profiles/browse-by-flowchart.aspx?LCAID=r307|title=Eco-profiles and Environmental Product Declarations of the European Plastics Manufacturers: Polyamide 6.6|date=2014|publisher=PlasticsEurope AISBL|location=Brussels|access-date=2015-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427111338/http://www.plasticseurope.org/plasticssustainability/eco-profiles/browse-by-flowchart.aspx?LCAID=r307|archive-date=2015-04-27|url-status=dead|archivedate=2015-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427111338/http://www.plasticseurope.org/plasticssustainability/eco-profiles/browse-by-flowchart.aspx?LCAID=r307}} <ref>{{cite book|url=http://www.plasticseurope.org/plasticssustainability/eco-profiles/browse-by-flowchart.aspx?LCAID=r307|title=Eco-profiles and Environmental Product Declarations of the European Plastics Manufacturers: Polyamide 6.6|date=2014|publisher=PlasticsEurope AISBL|location=Brussels|access-date=2015-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427111338/http://www.plasticseurope.org/plasticssustainability/eco-profiles/browse-by-flowchart.aspx?LCAID=r307|archive-date=2015-04-27|url-status=dead|archivedate=2015-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427111338/http://www.plasticseurope.org/plasticssustainability/eco-profiles/browse-by-flowchart.aspx?LCAID=r307}}</ref> বিভিন্ন নাইলন জুইত ভাঙি যায় আৰু বিপদজনক ধোঁৱা সৃষ্টি কৰে, আৰু বিষাক্ত ধোঁৱা বা ছাই সৃষ্টি কৰে, সাধাৰণতে হাইড্ৰ'জেন চাইনাইড থাকে। নাইলনবোৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা উচ্চ শক্তি পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ দহন কৰাটো সাধাৰণতে ব্যয়-বহুল, সেয়েহে বেছিভাগ নাইলন আৱৰ্জনাৰ দ'মলৈ যায়, লাহে লাহে ক্ষয় হয়। পেলনীয়া নাইলন কাপোৰ পচিবলৈ 30-40 বছৰ লাগে। মাছ ধৰা জালৰ দৰে পেলনীয়া মাছ ধৰা সঁজুলিত ব্যৱহাৰ কৰা নাইলন সাগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত অৰিহণা যোগায়। নাইলন এবিধ শক্তিশালী পলিমাৰ আৰু পুনৰ্ব্যৱহাৰৰ বাবে নিজকে ভালদৰে ধাৰ দিয়ে। বেছিভাগ নাইলন ৰেজিন ইনজেকচন মল্ডিং মেচিনত এটা বন্ধ লুপত পোনপটীয়াকৈ পুনৰ্ব্যৱহাৰ কৰা হয়, স্প্ৰু আৰু ৰানাৰবোৰ গ্ৰাইণ্ড কৰি আৰু সেইবোৰ মল্ডিং মেচিনে ব্যৱহাৰ কৰা ভাৰ্জিন গ্ৰেনুলৰ সৈতে মিহলি কৰি। [[hydrogen cyanide]] [[Incineration|Incinerating]] [[Sprue (manufacturing)|sprues]] {{efn|Typically 80 to 100% is sent to landfill or garbage dumps, while less than 18% are incinerated while recovering the energy. See {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TBrOGJqvgcMC&pg=PA19|title=Handbook of plastics recycling|author=Francesco La Mantia|date=August 2002|publisher=iSmithers Rapra Publishing|isbn=978-1-85957-325-9|pages=19–}} {{cite web|url=https://www.des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|title=Approximate Time it Takes for Garbage to Decompose in the Environment|publisher=NH Department of Environmental Services|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413220235/https://www.des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|access-date=31 March 2018|archive-date=2009-04-13|archivedate=2018-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224092346/https://www.des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|deadurl=yes}} {{cite web |last1=Chhabra |first1=Esha |title=Recycling nylon is good for the planet – so why don't more companies do it? |url=https://www.theguardian.com/sustainable-business/2016/may/18/recycling-nylon-bureo-patagonia-sustainable-clothing |website=The Guardian |access-date=21 April 2021 |date=18 May 2016}} {{cite journal|last1=Boydell|first1=P|last2=Bradfield|first2=C|last3=von Falkenhausen|first3=V|last4=Prautzsch|first4=G|date=1995|title=Recycling of Waste from Glass-reinforced nylon resins|journal=Engineering Design|volume=2|pages=8–10}} <ref>{{cite web|url=https://www.des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|title=Approximate Time it Takes for Garbage to Decompose in the Environment|publisher=NH Department of Environmental Services|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413220235/https://www.des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|access-date=31 March 2018|archive-date=2009-04-13|archivedate=2018-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224092346/https://www.des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|deadurl=yes}}</ref> <ref name="chhabra">{{cite web |last1=Chhabra |first1=Esha |title=Recycling nylon is good for the planet – so why don't more companies do it? |url=https://www.theguardian.com/sustainable-business/2016/may/18/recycling-nylon-bureo-patagonia-sustainable-clothing |website=The Guardian |access-date=21 April 2021 |date=18 May 2016}}</ref> <ref name="Boydell">{{cite journal|last1=Boydell|first1=P|last2=Bradfield|first2=C|last3=von Falkenhausen|first3=V|last4=Prautzsch|first4=G|date=1995|title=Recycling of Waste from Glass-reinforced nylon resins|journal=Engineering Design|volume=2|pages=8–10}}</ref> নাইলনৰ পুনৰ্ব্যৱহাৰৰ প্ৰক্ৰিয়াটো অতি ব্যয়-বহুল আৰু কঠিন, সেয়েহে কিছুমান কোম্পানীয়ে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে আনহাতে বেছিভাগেই তেওঁলোকৰ সামগ্ৰীৰ বাবে সস্তীয়া, নতুনকৈ নিৰ্মিত প্লাষ্টিক ব্যৱহাৰ কৰাৰ পক্ষপাতী হয়। ভেণ্ডেন ৰিচাইক্লিঙে নাইলন আৰু অন্যান্য পলিমাইড (পিএ) পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰে আৰু ইউকে, অষ্ট্ৰেলিয়া, হংকং, ইউএই, তুৰ্কী আৰু ফিনলেণ্ডত ইয়াৰ কাম আছে। [[Patagonia, Inc.|Patagonia]] {{cite journal |last1=Maile |first1=Kelly |title=How abandoned fishing nets are recycled into nylon |journal=Recycling Today |date=January 18, 2019 |url=https://www.recyclingtoday.com/article/abandoned-fishing-nets-recycled-into-nylon/ |access-date=15 March 2019}} {{cite web |publisher=Vanden Recycling |title=PA / Nylon fibers are used in textiles, fishing line and carpets. |url=https://www.vandenrecycling.com/en/products/pa/ |access-date=7 Feb 2020}} <ref name="chhabra"/> US clothing company [[Patagonia, Inc.|Patagonia]] has products containing recycled nylon and in the mid-2010s invested in Bureo, a company that recycles nylon from used fishing nets to use in sunglasses and skateboards.<ref name="chhabra"/> The Italian company Aquafil also has demonstrated recycling fishing nets lost in the ocean into apparel.<ref>{{cite journal |last1=Maile |first1=Kelly |title=How abandoned fishing nets are recycled into nylon |journal=Recycling Today |date=January 18, 2019 |url=https://www.recyclingtoday.com/article/abandoned-fishing-nets-recycled-into-nylon/ |access-date=15 March 2019}}</ref> <ref>{{cite web |publisher=Vanden Recycling |title=PA / Nylon fibers are used in textiles, fishing line and carpets. |url=https://www.vandenrecycling.com/en/products/pa/ |access-date=7 Feb 2020}}</ref> নাইলন হৈছে আজিকালি আৱাসিক দলিচা উদ্যোগত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আঁহৰ প্ৰকাৰ। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ইপিএ-য়ে অনুমান কৰিছে যে 2018 চনত 9.2% কাৰ্পেট ফাইবাৰ, বেকিং আৰু পেডিং পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, 17.8% আৱৰ্জনাৰপৰা শক্তি সুবিধাত দহন কৰা হৈছিল, আৰু 73% লেণ্ডফিলত পেলাই দিয়া হৈছিল। বিশ্বৰ কিছুমান বৃহৎ কাৰ্পেট আৰু ৰাগ কোম্পানীয়ে উদ্যোগটোৰ আগুৱাই যোৱাৰ পথ হিচাপে "ক্ৰেডল টু ক্ৰেডল"-অ-কুমাৰী সামগ্ৰীৰ পুনৰ ব্যৱহাৰক প্ৰচাৰ কৰি আছে। [[EPA]] [[waste-to-energy]] [[landfill]] {{cite web |author=EPA |title= Nylon Carpet: Pros and Cons |date= 19 October 2018 |url=https://www.avalonflooring.com/ideas/blog/nylon-carpet-pros-cons |access-date=27 May 2021}} {{cite web |author=EPA |title= Durable Goods: Product-Specific Data (Carpets and Rugs)|date= 7 September 2017|url= https://www.epa.gov/facts-and-figures-about-materials-waste-and-recycling/durable-goods-product-specific-data#CarpetsandRugs |access-date=27 May 2021}} {{cite web |author=Floor covering weekly |title=Shaw recognized for Cradle to Cradle commitment. |url=https://www.floorcoveringweekly.com/main/topnews/shaw-recognized-for-cradle-to-cradle-commitment-33204 |access-date=27 May 2021}} {{cite web |publisher=Shaw Industries |title= Cradle To Cradle® |url=https://shawinc.com/cradletocradle |access-date=27 May 2021}} <ref>{{cite web |author=EPA |title= Nylon Carpet: Pros and Cons |date= 19 October 2018 |url=https://www.avalonflooring.com/ideas/blog/nylon-carpet-pros-cons |access-date=27 May 2021}}</ref> <ref>{{cite web |author=EPA |title= Durable Goods: Product-Specific Data (Carpets and Rugs)|date= 7 September 2017|url= https://www.epa.gov/facts-and-figures-about-materials-waste-and-recycling/durable-goods-product-specific-data#CarpetsandRugs |access-date=27 May 2021}}</ref> <ref>{{cite web |author=Floor covering weekly |title=Shaw recognized for Cradle to Cradle commitment. |url=https://www.floorcoveringweekly.com/main/topnews/shaw-recognized-for-cradle-to-cradle-commitment-33204 |access-date=27 May 2021}}</ref> <ref>{{cite web |publisher=Shaw Industries |title= Cradle To Cradle® |url=https://shawinc.com/cradletocradle |access-date=27 May 2021}}</ref> == বৈশিষ্টসমূহ == সেইবোৰৰ গলন উষ্ণতাৰ ওপৰত, নাইলনৰ দৰে থাৰ্মোপ্লাষ্টিকবোৰ হৈছে নিৰাকাৰ কঠিন বা সান্দ্ৰ তৰল য'ত শৃংখলবোৰে প্ৰায় যাদৃচ্ছিক কুণ্ডলী নিৰ্ধাৰণ কৰে। টি.এম.-ৰ তলত, নিৰাকাৰ অঞ্চলবোৰ লেমেলাৰ স্ফটিক অঞ্চলৰ সৈতে সাল-সলনি হয়। নিৰাকাৰ অঞ্চলবোৰে স্থিতিস্থাপকতা অৰিহণা যোগায়, আৰু স্ফটিক অঞ্চলবোৰে শক্তি আৰু কঠিনতা অৰিহণা যোগায়। প্লেনাৰ এমাইড (-CO-NH-) গোটবোৰ অতি মেৰু, সেয়েহে নাইলনে কাষৰীয়া সূতাবোৰৰ মাজত একাধিক হাইড্ৰ'জেন বন্ধন গঠন কৰে। যিহেতু নাইলনৰ মেৰুদণ্ড ইমান নিয়মীয়া আৰু প্ৰতিসম, বিশেষকৈ যদি সকলো এমাইড বান্ধোন "ট্ৰান্স" বিন্যাসত থাকে, নাইলনৰ প্ৰায়ে উচ্চ স্ফটিকত্ব থাকে আৰু উৎকৃষ্ট আঁহ তৈয়াৰ কৰে। স্ফটিকত্বৰ পৰিমাণ গঠনৰ বিৱৰণৰ ওপৰত, লগতে নাইলনৰপ্ৰকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। [[glass transition temperature|melting temperatures]] [[thermoplastic]] [[amorphous solid]] [[fluid]] [[random coil]] [[lamellae (materials)|lamellar]] [[crystal]] [[Plane (geometry)|planar]] [[chemical polarity|polar]] [[hydrogen bond]] [[geometric isomerism|''trans'' configuration]] <ref>[https://web.archive.org/web/20041230231859/http://www.aml.arizona.edu/classes/mse222/1998/nylon66/mse222.htm Valerie Menzer's Nylon 66 Webpage]. Arizona University</ref> [[File:Nylon-3D-h bond.png|thumb|upright=1.2|Hydrogen bonding in Nylon&nbsp; 66 (in mauve)]] নাইলন&nbsp; 66 ৰ চুবুৰীয়া পেপটাইড বান্ধোনৰ সৈতে যথেষ্ট দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে ঠিক ছয় আৰু চাৰিটা কাৰ্বনৰ সমন্বিত পৃথক্কৰণত একাধিক সমান্তৰাল সূতা থাকিব পাৰে, সেয়েহে কাৰ্বনাইল অক্সিজেন আৰু এমাইড হাইড্ৰ'জেনবোৰে বাধা অবিহনে বাৰে বাৰে আন্তঃশৃংখল হাইড্ৰজেন বান্ধোন গঠন কৰিব পাৰে (বিপৰীত চিত্ৰটো চাওক)। নাইলন&nbsp; 510 ত পাঁচ আৰু আঠটা কাৰ্বনৰ সমন্বিত সঞ্চালন থাকিব পাৰে। এনেদৰে সমান্তৰাল (কিন্তু বিপৰীত নহয়) সূতাবোৰে সম্প্ৰসাৰিত, অখণ্ড, বহু-শৃংখল β-প্লিটেড শ্বীটত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে, প্ৰাকৃতিক ৰেচমৰ ফাইব্ৰইন আৰু পাখিত থকা β-কেৰাটিনৰ দৰে এক শক্তিশালী আৰু কঠিন অতিআণৱিক গাঁথনি। (প্ৰ'টিনত কেৱল এটা এমিন' এচিড থাকে α-কাৰ্বন পৃথক কৰা ক্ৰমিক -CO-NH- গোট। নাইলন&nbsp; 6-এ মিশ্ৰিত দিশৰ সৈতে নিৰৱচ্ছিন্ন H-বান্ধযুক্ত শ্বীট গঠন কৰিব, কিন্তু β-শ্বীট কোঁচ খোৱা কিছু পৃথক। প্ৰতিটো এলকেন হাইড্ৰ'কাৰ্বন শৃংখলৰ ত্ৰিমাত্ৰিক স্বভাৱ একক বান্ধোন কাৰ্বন পৰমাণুৰ ১০৯.৪৭° চতুৰ্ভুজ বান্ধোনৰ ঘূৰ্ণনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। [[carbonyl]] [[oxygen]] [[hydrogen]] [[beta sheet|β-pleated sheets]] [[keratin#Molecular biology and biochemistry|silk fibroin]] [[keratin|β-keratins]] [[feather]] [[hydrogen bond|H-bonded]] [[alkane]] [[hydrocarbon chain]] [[rotation]] [[alkane#Molecular geometry|tetrahedral]] যেতিয়া এটা উদ্যোগৰ স্পিনাৰেটৰ ছিদ্ৰৰ জৰিয়তে আঁহলৈ বাহিৰ কৰা হয়, তেতিয়া সান্দ্ৰ প্ৰৱাহৰ বাবে ব্যক্তিগত পলিমাৰ শৃংখলবোৰ সংৰেখিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। যদি পিছত শীতল অংকনৰ অধীন কৰা হয়, আঁহবোৰ অধিক সংৰেখিত হয়, যাৰ ফলত সেইবোৰৰ স্ফটিকত্ব বৃদ্ধি হয়, আৰু পদাৰ্থটোৱে অতিৰিক্ত টান শক্তি লাভ কৰে। দৰাচলতে, নাইলনৰ আঁহবোৰ প্ৰায়ে উচ্চ গতিত গৰম ৰোল ব্যৱহাৰ কৰি টানি অনা হয়। [[extrusion|extruded]] [[Spinneret (polymers)|spinneret]] [[viscosity|viscous]] [[rheology|flow]] [[cold drawing]] [[tensile strength]] {{cite book|last1=Campbell|first1=Ian M.|title=Introduction to synthetic polymers|date=2000|publisher=Oxford Univ. Press|location=Oxford|isbn=978-0198564706}} <ref name=Campbell>{{cite book|last1=Campbell|first1=Ian M.|title=Introduction to synthetic polymers|date=2000|publisher=Oxford Univ. Press|location=Oxford|isbn=978-0198564706}}</ref> ব্লক নাইলন কম স্ফটিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, গঠনৰ সময়ত কটাৰ চাপৰ ফলত পৃষ্ঠৰ ওচৰৰ বাহিৰে। নাইলন পৰিষ্কাৰ আৰু বৰ্ণহীন, বা গাখীৰৰ দৰে, কিন্তু সহজে ৰং কৰিব পাৰি। মাল্টিষ্ট্ৰেণ্ডেড নাইলন ৰছী আৰু ৰছী পিছল আৰু খোল খোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। ইয়াক প্ৰতিহত কৰিবলৈ মুৰবোৰ গলাব পাৰি আৰু তাপৰ উৎস যেনে শিখা বা ইলেক্ট্ৰডৰ সৈতে একত্ৰিত কৰিব পাৰি। [[Shear (fluid)|shearing]] [[stress (physics)|stresses]] [[color]] [[dye]] [[melting|melted]] [[flame]] [[electrode]] নাইলনবোৰ হাইগ্ৰোস্কোপিক আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিক আৰ্দ্ৰতাৰ এক কাৰ্য হিচাপে আৰ্দ্ৰতা শোষণ বা নিষ্ক্ৰিয় কৰে। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণৰ তাৰতম্যই পলিমাৰৰ ওপৰত কেইবাটাও প্ৰভাৱ পেলায়। প্ৰথমতে, আকাৰ সলনি হ'ব, কিন্তু অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে আৰ্দ্ৰতাই প্লাষ্টিচাইজাৰ হিচাপে কাম কৰে, গ্লাছ ট্ৰেনজিচন তাপমাত্ৰা (''T''g) হ্ৰাস কৰে, আৰু ফলস্বৰূপে ইলাষ্টিক মডুলাছ ''T''g ৰ তলৰ উষ্ণতাত থাকে [[glass transition temperature]] {{cite web|title=Measurement of Moisture Effects on the Mechanical Properties of 66 Nylon - TA Instruments Thermal Analysis Application Brief TA-133|url=http://www.tainstruments.com/pdf/literature/TA133.pdf|website=TA Instruments|access-date=19 June 2017|archivedate=5 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805230859/http://www.tainstruments.com/pdf/literature/TA133.pdf|deadurl=yes}} <ref>{{cite web|title=Measurement of Moisture Effects on the Mechanical Properties of 66 Nylon - TA Instruments Thermal Analysis Application Brief TA-133|url=http://www.tainstruments.com/pdf/literature/TA133.pdf|website=TA Instruments|access-date=19 June 2017|archivedate=5 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805230859/http://www.tainstruments.com/pdf/literature/TA133.pdf|deadurl=yes}}</ref> শুকাই গ'লে, পলিয়ামাইড হৈছে এক ভাল বৈদ্যুতিক ইনচুলেটৰ। অৱশ্যে, পলিমাইড হাইগ্ৰোস্কোপিক। পানীৰ শোষণে পদাৰ্থৰ কিছুমান গুণাগুণ যেনে ইয়াৰ বৈদ্যুতিক ৰোধ সলনি কৰিব। ঊণ বা কপাহতকৈ নাইলন কম শোষণকাৰী। [[hygroscopic]] [[electrical resistance]] নাইলন 66-ৰ চাৰিত্ৰিক বিশেষত্ববোৰৰ ভিতৰত আছে: * প্লীট আৰু ভাঁজ উচ্চ উষ্ণতাত তাপ-ছেট কৰিব পাৰি * অধিক সংকুচিত আণৱিক গঠন[সম্পাদনা কৰক] * উন্নত ক্ষয়ৰ বৈশিষ্ট্য; উন্নত সূৰ্যৰ ৰশ্মি প্ৰতিৰোধ * কোমল "হাত" * উচ্চ গলনাংক () * উৎকৃষ্ট ৰঙীনতা * উৎকৃষ্ট ঘৰ্ষণ প্ৰতিৰোধ আনহাতে, নাইলন 6 ৰং কৰিবলৈ সহজ, অধিক সহজে ম্লান হৈ যায়; ইয়াৰ উচ্চতৰ প্ৰভাৱ প্ৰতিৰোধ, অধিক দ্ৰুত আৰ্দ্ৰতা অৱশোষণ, অধিক স্থিতিস্থাপকতা, আৰু স্থিতিস্থাপক পুনৰুদ্ধাৰ আছে। * উজ্জ্বলতাৰ তাৰতম্য: নাইলনৰ অতি উজ্জ্বল, অৰ্ধ-উজ্জ্বল বা নিস্তেজ হোৱাৰ ক্ষমতা আছে। * স্থায়িত্ব: ইয়াৰ উচ্চ টানচিটি ফাইবাৰবোৰ চিটবেল্ট, টায়াৰ কৰ্ড, বেলিষ্টিক কাপোৰ, আৰু অন্যান্য ব্যৱহাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * উচ্চ দৈৰ্ঘ্য * উৎকৃষ্ট ঘৰ্ষণ প্ৰতিৰোধ * যথেষ্ট স্থিতিস্থাপক (নাইলন কাপোৰবোৰ তাপ-ছেট) * সহজে যত্ন লোৱা পোছাকৰ বাবে পথ প্ৰশস্ত কৰে * কীট-পতংগ, ভেঁকুৰ, জন্তু, লগতে ভেঁকুৰ, ভেঁকুৰ, পচা, আৰু বহুতো ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ প্ৰতি উচ্চ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা * কাৰ্পেট আৰু নাইলনৰ ষ্টকিংত ব্যৱহৃত * জ্বলোৱাৰ পৰিৱৰ্তে গলি যায় * বহুতো সামৰিক প্ৰয়োগত ব্যৱহাৰ কৰা হয় * ভাল নিৰ্দিষ্ট শক্তি [[specific strength]] * অৱলোহিত ৰশ্মিৰপৰা স্বচ্ছ (−12&nbsp; dB) নাইলনৰ পোছাক কপাহী আৰু ৰেয়নতকৈ কম জ্বলনশীল হয়, কিন্তু নাইলনৰ আঁহবোৰ গলি যাব পাৰে আৰু ছালত লাগি ধৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://kidshealth.schn.health.nsw.gov.au/flammable-clothing|title=Flammable clothing|website=The Children's Hospital at Westmead|date=24 February 2016 |access-date=5 July 2017}}</ref><ref name="Phillips">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=sDQrAAAAYAAJ&pg=PA30|title=Mass burns : proceeding of a workshop, 13-14 March 1968 / sponsored by the Committee on Fire Research, Division of Engineering, National Research Council and the Office of Civil Defense, Dept. of the Army|author=Workshop on Mass Burns (1968 : Washington, D.C.)|date=1969|publisher=National Academy of Sciences; Springfield, Va. : reproduced by the Clearinghouse for Federal Scientific & Technical Information|editor-last1=Phillips|editor-first1=Anne W.|location=Washington, D.C.|page=30|access-date=5 July 2017|editor-last2=Walter|editor-first2=Carl W.}}</ref> == ব্যৱহাৰ == ১৯৩৮ চনত নাইলন-ব্ৰিষ্টল্ড টুথব্ৰাছত নাইলন প্ৰথমবাৰৰ বাবে বাণিজ্যিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত মহিলাৰ ষ্টকিংছ বা "নাইলন"ত অধিক বিখ্যাতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যাক ১৯৩৯ চনৰ নিউয়ৰ্ক ৱৰ্ল্ড ফেয়াৰত দেখুওৱা হৈছিল আৰু ১৯৪০ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বাণিজ্যিকভাৱে বিক্ৰী কৰা হৈছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ নাটকীয়ভাৱে বৃদ্ধি পাইছিল, যেতিয়া কাপোৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা নাটকীয়ভাৱে বৃদ্ধি পাইছিল। [[bristle]] [[toothbrush]] [[stocking]] [[Fully fashioned stockings|nylons]] [[1939 New York World's Fair]] === আঁহ === [[File:The worn out nylon stockings in this barrel full of salvaged stockings will be reprocessed and made into parachutes... - NARA - 196427.jpg|thumb|upright=0.6|These worn out nylon stockings will be reprocessed and made into parachutes for army fliers {{circa|1942}}]] [[File:Blue nylon ball gown 2007.154.jpg|thumb|upright=0.6|Blue nylon fabric ball gown by [[Emma Domb]], [[Science History Institute]] ]] বিল পিটেনড্ৰেইগ, ডুপণ্ট আৰু অন্যান্য ব্যক্তি আৰু নিগমবোৰে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰথম কেইমাহমানত এছিয়ান ৰেচম আৰু ভাং সলনি পেৰাচুটত নাইলনৰ সলনি কৰাৰ উপায় বিচাৰি উলিয়াবলৈ নিষ্ঠাৰে কাম কৰিছিল। ইয়াক টায়াৰ, তম্বু, ৰছী, পঞ্চো আৰু অন্যান্য সামৰিক সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আনকি ইয়াক আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ মুদ্ৰাৰ বাবে এক উচ্চ শ্ৰেণীৰ কাগজ উৎপাদনতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। যুদ্ধৰ আৰম্ভণিতে, কপাহৰ ব্যৱহাৰ আৰু নিৰ্মিত সকলো আঁহৰ 80% তকৈ অধিক আছিল, আৰু বাকীবোৰৰ প্ৰায় সকলোবোৰৰ বাবে ঊলৰ আঁহ আছিল। ১৯৪৫ চনৰ আগষ্ট মাহলৈ, কপাহৰ ব্যয়ত নিৰ্মিত আঁহবোৰে ২৫% বজাৰৰ অংশ লৈছিল। যুদ্ধৰ পিছত, ৰেচম আৰু নাইলন দুয়োটাৰ নাটনিৰ বাবে, কেতিয়াবা কাপোৰ তৈয়াৰ কৰিবলৈ নাইলন পেৰাচুট সামগ্ৰী পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[DuPont]] [[silk]] [[hemp]] [[tire]] [[tent]] [[rope]] [[poncho]] [[armed forces|military]] [[currency]] [[cotton]] [[wool]] {{cite journal|last=Caruso|first=David|title=Saving the (Wedding) Day: Oral History Spotlight|journal=Transmutations|year=2009|volume=Fall|issue=5|pages=2|url=http://www.chemheritage.org/Downloads/Publications/Transmutations/05-Transmutations_Fall-2009.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509093859/http://www.chemheritage.org/Downloads/Publications/Transmutations/05-Transmutations_Fall-2009.pdf|archive-date=May 9, 2016|access-date=October 11, 2025|archivedate=May 9, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509093859/http://www.chemheritage.org/Downloads/Publications/Transmutations/05-Transmutations_Fall-2009.pdf|deadurl=yes}} <ref>{{cite journal|last=Caruso|first=David|title=Saving the (Wedding) Day: Oral History Spotlight|journal=Transmutations|year=2009|volume=Fall|issue=5|pages=2|url=http://www.chemheritage.org/Downloads/Publications/Transmutations/05-Transmutations_Fall-2009.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509093859/http://www.chemheritage.org/Downloads/Publications/Transmutations/05-Transmutations_Fall-2009.pdf|archive-date=May 9, 2016|access-date=October 11, 2025|archivedate=May 9, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509093859/http://www.chemheritage.org/Downloads/Publications/Transmutations/05-Transmutations_Fall-2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> নাইলন ৬ আৰু ৬৬ আঁহ কাৰ্পেট নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[Carpet#Nylon|carpet]] নাইলন হৈছে টায়াৰ কৰ্ডত ব্যৱহৃত একপ্ৰকাৰৰ আঁহ। হাৰ্মান ই. শ্ৰোডাৰে টায়াৰত নাইলনৰ প্ৰয়োগৰ অগ্ৰণী ভূমিকা লৈছিল। [[Tire#Materials|tire cord]] [[Herman E. Schroeder]] === সাঁচ আৰু ৰেজিন === অটোমোবাইল উদ্যোগত বিশেষকৈ ইঞ্জিন কম্পাৰ্টমেণ্টত নাইলন ৰেজিন বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Engine Oil Pan|url=http://www.materialdatacenter.com/mb/main/pdf/application/16449|website=www.materialdatacenter.com|access-date=19 June 2017}}</ref><ref name="Kohan"/>{{rp|514}} ম'ল্ডেড নাইলন চুলিৰ ফণি আৰু যান্ত্ৰিক অংশ যেনে মেচিন স্ক্ৰু, গিয়েৰ, গাস্কেট আৰু অন্যান্য নিম্নৰপৰা মজলীয়া চাপৰ উপাদানত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অভিযান্ত্ৰিক-গ্ৰেড নাইলন এক্সট্ৰুচন, কাষ্টিং আৰু ইঞ্জেক্সন মল্ডিঙৰদ্বাৰা সংসাধিত কৰা হয়। প্ৰকাৰ 6,6 নাইলন 101 হৈছে নাইলনৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ বাণিজ্যিক গ্ৰেড, আৰু নাইলন 6 হৈছে মল্ডেড নাইলনৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ বাণিজ্যিক গ্ৰেড। স্পাজাৰ আদিৰ দৰে সঁজুলিত ব্যৱহাৰৰ বাবে, নাইলন কাঁচ ভৰ্তি প্ৰকাৰত উপলব্ধ যি গাঁথনিগত আৰু প্ৰভাৱ শক্তি আৰু কঠিনতা বৃদ্ধি কৰে, আৰু মলিবডেনাম ডাইছালফাইড ভৰ্তি প্ৰকাৰ যি লুব্ৰিচিটি বৃদ্ধি কৰে। নাইলনক যৌগিক পদাৰ্থত মেট্ৰিক্স পদাৰ্থ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, গ্লাছ বা কাৰ্বন ফাইবাৰৰ দৰে শক্তিশালী আঁহৰ সৈতে; এনে সংমিশ্ৰণৰ ঘনত্ব বিশুদ্ধ নাইলনতকৈ অধিক। ইঞ্জিনৰ কাষৰ গাড়ীৰ উপাদানবোৰত এনে থাৰ্মোপ্লাষ্টিক মিশ্ৰণ (25% ৰপৰা 30% গ্লাছ ফাইবাৰ) সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যেনে ইনটেক মেনিফোল্ড, য'ত এনে সামগ্ৰীৰ ভাল তাপ প্ৰতিৰোধে তেওঁলোকক ধাতুৰ প্ৰতিযোগী কৰি তোলে। [[machine|mechanical]] [[machine screw]] [[gear]] [[extrusion]] [[casting]] [[injection molding]] [[spudger]] [[glass-filled polymer|glass-filled variants]] [[molybdenum disulfide]] [[lubricity]] [[composite material]] [[density]] {{Cite web|url=https://www.espemfg.com/nylon-machining-fabrication.html|title=Nylon{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Machining & Fabrication {{!}} {{cite book|last1=Youssef|first1=Helmi A.|last2=El-Hofy|first2=Hassan A.|last3=Ahmed|first3=Mahmoud H.|title=Manufacturing technology : materials, processes, and equipment|date=2011|publisher=Taylor & Francis/CRC Press|location=Boca Raton, FL|isbn=9781439810859|page=350|url=https://books.google.com/books?id=KGbNBQAAQBAJ&pg=PA350}} {{cite web|title=NYLON 6,6 (Nylon 6)|url=http://www.serrata.com.au/Instructions/1021048.pdf|website=Serrata|access-date=19 June 2017}} {{cite web|title=Nylon 6 vs. Nylon 66: What's the Difference?|url=http://www.polyone.com/idea/nylon-6-vs-nylon-66-whats-difference|website=PolyOne|access-date=5 July 2017}} {{cite web|title=Fiberglass and Composite Material Design Guide|url=http://www.performancecomposites.com/about-composites-technical-info/122-designing-with-fiberglass.html|website=Performance Composites Inc.|access-date=27 January 2015}} {{cite book|last1=Page|first1=I. B.|title=Polyamides as engineering thermoplastic materials|date=2000|publisher=Rapra Technology Ltd.|location=Shawbury, Shrewsbury|isbn=9781859572207|page=115|url=https://books.google.com/books?id=Aj6dW2rRzqYC&pg=PA115}} <ref>{{Cite web|url=https://www.espemfg.com/nylon-machining-fabrication.html|title=Nylon Machining & Fabrication {{!}} ESPE|website=www.espemfg.com|access-date=2018-08-28}}</ref> <ref name=Youssef>{{cite book|last1=Youssef|first1=Helmi A.|last2=El-Hofy|first2=Hassan A.|last3=Ahmed|first3=Mahmoud H.|title=Manufacturing technology : materials, processes, and equipment|date=2011|publisher=Taylor & Francis/CRC Press|location=Boca Raton, FL|isbn=9781439810859|page=350|url=https://books.google.com/books?id=KGbNBQAAQBAJ&pg=PA350}}</ref> <ref>{{cite web|title=NYLON 6,6 (Nylon 6)|url=http://www.serrata.com.au/Instructions/1021048.pdf|website=Serrata|access-date=19 June 2017|archivedate=23 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223025918/http://www.serrata.com.au/Instructions/1021048.pdf|deadurl=yes}}</ref> <ref name="Difference">{{cite web|title=Nylon 6 vs. Nylon 66: What's the Difference?|url=http://www.polyone.com/idea/nylon-6-vs-nylon-66-whats-difference|website=PolyOne|access-date=5 July 2017}}</ref> <ref name=PerformanceComposites>{{cite web|title=Fiberglass and Composite Material Design Guide|url=http://www.performancecomposites.com/about-composites-technical-info/122-designing-with-fiberglass.html|website=Performance Composites Inc.|access-date=27 January 2015|archivedate=26 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161126113524/http://www.performancecomposites.com/about-composites-technical-info/122-designing-with-fiberglass.html|deadurl=yes}}</ref> <ref name=Page2000>{{cite book|last1=Page|first1=I. B.|title=Polyamides as engineering thermoplastic materials|date=2000|publisher=Rapra Technology Ltd.|location=Shawbury, Shrewsbury|isbn=9781859572207|page=115|url=https://books.google.com/books?id=Aj6dW2rRzqYC&pg=PA115}}</ref> ৰেমিংটন নাইলন ৬৬ ৰাইফলৰ ষ্টক তৈয়াৰ কৰিবলৈ নাইলন ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আধুনিক গ্লক পিষ্টলৰ ফ্ৰেমটো নাইলন কম্পোজিটেৰে নিৰ্মিত। [[Remington Nylon 66]] [[Glock]] {{cite journal|title=How do you take care of a nylon 66 or 77? You don't|journal=Field & Stream|year=1971|volume=75|issue=9|url=https://books.google.com/books?id=GuHsz08Q32kC&pg=PA1}} {{cite book|last1=Sweeney|first1=Patrick|title=Glock deconstructed|date=2013|publisher=Krause|location=Iola, Wis.|isbn=978-1440232787|page=92|url=https://books.google.com/books?id=Zd0TiqiZgAUC&pg=PA92}} <ref name=Field1971>{{cite journal|title=How do you take care of a nylon 66 or 77? You don't|journal=Field & Stream|year=1971|volume=75|issue=9|url=https://books.google.com/books?id=GuHsz08Q32kC&pg=PA1}}</ref> <ref name=Glock2013>{{cite book|last1=Sweeney|first1=Patrick|title=Glock deconstructed|date=2013|publisher=Krause|location=Iola, Wis.|isbn=978-1440232787|page=92|url=https://books.google.com/books?id=Zd0TiqiZgAUC&pg=PA92}}</ref> === খাদ্য পেকেজিং === নাইলন ৰেজিনবোৰ খাদ্য পেকেজিং ফিল্মৰ উপাদান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় য'ত অক্সিজেন প্ৰতিবন্ধকৰ প্ৰয়োজন হয়। নাইলনৰ উচ্চ উষ্ণতা প্ৰতিৰোধীয়ে ইয়াক অভেন বেগৰ বাবে উপযোগী কৰি তোলে। [[meat]] [[sausage]] {{cite book|last1=Colbert|first1=Judy|title=It happened in Delaware : remarkable events that shaped history|date=2013|publisher=Morris Book Publishing|isbn=978-0-7627-6968-1|edition=First|url=https://books.google.com/books?id=HJOEBAAAQBAJ&pg=PA62}} {{cite web|title=Oven Bags|url=http://www.cooksinfo.com/oven-bags|website=Cooks Info|access-date=19 April 2015}} <ref name="BPF"/> Some of the terpolymers based upon nylon are used every day in packaging. Nylon has been used for [[meat]] wrappings and [[sausage]] sheaths.<ref name=Colbert2013>{{cite book|last1=Colbert|first1=Judy|title=It happened in Delaware : remarkable events that shaped history|date=2013|publisher=Morris Book Publishing|isbn=978-0-7627-6968-1|edition=First|url=https://books.google.com/books?id=HJOEBAAAQBAJ&pg=PA62}}</ref> <ref>{{cite web|title=Oven Bags|url=http://www.cooksinfo.com/oven-bags|website=Cooks Info|access-date=19 April 2015}}</ref> === ফিলামেণ্ট === নাইলন ফিলামেণ্ট মুখ্যতঃ ব্ৰাছত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ টুথব্ৰাছ আৰু ষ্ট্ৰিং ট্ৰিমাৰত। এইবোৰক মাছ ধৰা শাৰীত মনোফিলামেণ্ট হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নাইলন 610 আৰু 612 হৈছে ফিলামেণ্টৰ বাবে আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহৃত পলিমাৰ। [[string trimmer]] [[Fishing line#Modern lines|fishing line]] {{cite news|title=Nylon, a Petroleum Polymer|url=http://aoghs.org/products/petroleum-product-nylon-fiber/|access-date=21 June 2017|work=American Oil and Gas Historical Society}} <ref name="AOGHS">{{cite news|title=Nylon, a Petroleum Polymer|url=http://aoghs.org/products/petroleum-product-nylon-fiber/|access-date=21 June 2017|work=American Oil and Gas Historical Society}}</ref> ইয়াৰ বিভিন্ন বৈশিষ্ট্যই ইয়াক এডিটিভ নিৰ্মাণত সামগ্ৰী হিচাপে অতি উপযোগী কৰি তোলে; বিশেষকৈ, উপভোক্তা আৰু পেছাদাৰী গ্ৰেডৰ ফিউজড ডিপ'জিচন মডেলিং 3D প্ৰিণ্টাৰত ফিলামেণ্ট হিচাপে। [[additive manufacturing]] [[fused deposition modeling]] === অন্যান্য ৰূপ[সম্পাদনা কৰক] === নাইলন ৰেজিনবোৰ ৰড, টিউব আৰু শ্বীটত এক্সট্ৰুড কৰিব পাৰি।<ref name="Kohan"/>{{rp|209}} নাইলন পাউডাৰ ধাতুৰ আৱৰণ পাউডাৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নাইলন ১১ আৰু নাইলন ১২ আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহৃত। [[Nylon 11]] {{rp|53}} ১৯৪০-ৰ দশকৰ মাজভাগত, ক্লাছিকেল গীটাৰবাদক আন্দ্ৰেছ ছেগ'ভিয়াই আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ভাল গীটাৰৰ তাঁৰৰ অভাৱৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল, বিশেষকৈ তেওঁৰ প্ৰিয় পিৰাষ্ট্ৰো কেটগাট ষ্ট্ৰিং, ব্ৰিটিছ দূতাবাসৰ জেনেৰেল লিণ্ডেমেনকে ধৰি কেইবাজনো বিদেশী কূটনীতিবিদৰ আগত উল্লেখ কৰিছিল। এমাহ পিছত, জেনেৰেলে ছেগ'ভিয়াক কিছুমান নাইলনৰ তাঁৰ উপহাৰ দিছিল যিবোৰ তেওঁ ডুপণ্ট পৰিয়ালৰ কেইজনমান সদস্যৰ জৰিয়তে লাভ কৰিছিল। ছেগ'ভিয়াই দেখিলে যে যদিও তাঁৰবোৰে এক স্পষ্ট শব্দ উৎপন্ন কৰে, তথাপি সেইবোৰৰ এক ক্ষীণ ধাতৱ টিম্বাৰ আছিল যাক তেওঁ আঁতৰ কৰিব পাৰি বুলি আশা কৰিছিল। ১৯৪৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত নিউয়ৰ্কৰ ওলগা কোৱেলহোৱে মঞ্চত নাইলনৰ তাঁৰবোৰ প্ৰথমবাৰৰ বাবে চেষ্টা কৰিছিল। ১৯৪৬ চনত, ছেগভিয়া আৰু ষ্ট্ৰিং নিৰ্মাতা এলবাৰ্ট অগাষ্টিনক তেওঁলোকৰ পাৰস্পৰিক বন্ধু, গীটাৰ ৰিভিউৰ সম্পাদক ভ্লাদিমিৰ বব্ৰিয়ে পৰিচয় কৰাই দিছিল। ছেগোভিয়াৰ আগ্ৰহ আৰু অগাষ্টিনৰ অতীতৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, তেওঁলোকে নাইলনৰ তাঁৰৰ বিকাশ অব্যাহত ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। এই ধাৰণাটোৰ প্ৰতি সন্দেহ থকা ডুপণ্টে নাইলন যোগান ধৰিবলৈ সন্মত হৈছিল যদি অগাষ্টিনে প্ৰকৃত তাঁৰবোৰ বিকশিত আৰু উৎপাদন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। তিনি বছৰৰ বিকাশৰ পিছত, অগাষ্টিনে এডাল নাইলনৰ প্ৰথম তাঁৰ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল যাৰ গুণাগুণে ডুপণ্টৰ উপৰি ছেগোভিয়াকে ধৰি গীটাৰবাদকসকলক প্ৰভাবিত কৰিছিল। অৱশ্যে আঘাতৰ তাঁৰবোৰ অধিক সমস্যাযুক্ত আছিল। অৱশেষত, অৱশ্যে, বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ ধাতু আৰু মসৃণ আৰু পলিছিং কৌশলৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাৰ পাছত, অগাষ্টিনে উচ্চ মানদণ্ডৰ নাইলন ঘাঁৰ তাঁৰ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। [[Andrés Segovia]] [[catgut]] [[timbre]] [[Albert Augustine Ltd.|Albert Augustine]] {{cite web|title=The History of Classical guitar strings|url=http://www.maestros-of-the-guitar.com/classicalguitarstrings.html|website=Maestros of the Guitar|access-date=27 January 2015}} {{cite book|last1=Bellow|first1=Alexander|title=The Illustrated History of the Guitar|date=1970|publisher=Franco Colombo|location=New York|page=193}} <ref name=Guitar>{{cite web|title=The History of Classical guitar strings|url=http://www.maestros-of-the-guitar.com/classicalguitarstrings.html|website=Maestros of the Guitar|access-date=27 January 2015|archivedate=29 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201129131843/http://www.maestros-of-the-guitar.com/classicalguitarstrings.html|deadurl=yes}}</ref> <ref name="Bellow">{{cite book|last1=Bellow|first1=Alexander|title=The Illustrated History of the Guitar|date=1970|publisher=Franco Colombo|location=New York|page=193}}</ref> == লগতে চাওক == * {{annotated link|Ballistic nylon}} * {{annotated link|Cordura}} * {{annotated link|Forensic engineering}} * {{annotated link|Nylon-eating bacteria}} * {{annotated link|Polyamide}} * {{annotated link|Ripstop nylon}} * {{annotated link|Step-growth polymerization}} == টোকাসমূহ == {{notelist}} == তথ্যসূত্ৰ[সম্পাদনা কৰক] == {{reflist|30em}} == অধিক পঢ়ক == * {{cite book |title=Textiles |first=Sara J. |last=Kadolph |isbn=978-0-13-118769-6 |date=2007 |publisher=Pearson Prentice Hall |url-access=registration |url=https://archive.org/details/textiles0010kado }} * {{cite book|last1=Kohan|first1=Melvin|title=Nylon Plastics Handbook|date=1995|publisher=Carl Hanser Verlag|location=Munich|isbn=1569901899}} * {{cite magazine|title=How Nylon Yarn is Made |magazine=Popular Science |date=December 1946 |pages=132–3 |url=https://books.google.com/books?id=NSEDAAAAMBAJ&pg=PA132 |language=en}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == {{Commons}} * {{YouTube|y479OXBzCBQ|Making Nylon, Bob Burk, CHEM 1000, Carleton University, Ottawa, Canada}} * [https://www.ulprospector.com/plastics/en/generics/22 পলিমাইড নাইলন প্লাষ্টিক] * [https://digital.sciencehistory.org/collections/qf85nb39p জোচেফ এক্স লাবভস্কি নাইলন ফটোগ্ৰাফ আৰু এফেমেৰাৰ সংগ্ৰহ] বিজ্ঞান ইতিহাস প্ৰতিষ্ঠান ডিজিটেল সংগ্ৰহ। (ডুপণ্টত নাইলনৰ বিকাশ আৰু উৎপাদনৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত ৱালেছ কেৰাথাৰ্ছৰ এজন পৰীক্ষাগাৰৰ সহায়ক জোচেফ এক্স লাবভস্কিয়ে সংগ্ৰহ কৰা নাইলন সম্পৰ্কীয় ফটোগ্ৰাফ আৰু এফেমেৰাৰ উচ্চ-ৰিজলিউশ্বন স্কেন)। [[Science History Institute]] {{Plastics}} {{Fibers}} {{Fabric}} {{Clothing materials and parts}} {{DuPont}} {{Authority control}} [[Category:Products introduced in 1935]] [[Category:American inventions]] [[Category:Commodity chemicals]] [[Category:Dielectrics]] [[Category:DuPont products]] [[Category:Plastics]] [[Category:Polyamides]] [[Category:Synthetic fibers]] [[de:Polyamide#Nylon]] j0ff8y0idz4do859paw1oozo9au4ajw 0 126474 622087 546766 2026-07-31T13:53:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622087 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = টেঙাখাত উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় |image = |type = চৰকাৰী বিদ্যালয় |established = ১৯৪৫ |city = [[টেঙাখাত]] |state = [[অসম]] |country = [[ভাৰত]] |affiliation = [[অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ]] আৰু [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]] }} '''টেঙাখাত উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়''' ({{lang-en|Tengakhat Higher Secondary School}}) হৈছে অসমৰ [[ডিব্ৰুগড়]] জিলাৰ [[টেঙাখাত]] অঞ্চলৰ চুঙি-লেংৰাই গাঁৱত অৱস্থিত এটা চৰকাৰী সহশিক্ষামূলক বিদ্যালয় লগতে অঞ্চলটোৰ সৰ্ববৃহৎ তথা অন্যতম বিদ্যালয়। বিদ্যালয়খনৰ পাঠ্যকৰ্ম প্ৰাথমিক স্তৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি উচ্চতৰ মাধ্যমিক স্তৰ (প্ৰথম শ্ৰেণীৰ পৰা দ্বাদশ শ্ৰেণী) পৰ্যন্ত চলি আহিছে। এই বিদ্যালয়খন টেঙাখাট আৰু ওচৰৰ বহু গাঁৱৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে শিক্ষাৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। <ref name="auto">{{Cite web|url=https://schools.org.in/dibrugarh/18150614302/tengakhat-hss.html|title=TENGAKHAT HSS - Chungi-lengrai District Dibrugarh (Assam)|website=schools.org.in}}</ref> ==ইতিহাস== ৰাজ্য শিক্ষাবিভাগৰ তথ্য অনুসৰি টেঙাখাত উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় জিলাখনৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। চৰকাৰী নথি-পত্ৰত বিদ্যালয়খনৰ প্ৰতিষ্ঠা-বছৰ ১৯৪৫ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সেই সময়ত স্থানীয় লোকসকলৰ আগ্ৰহ আৰু সহায়ত বিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছিল। <ref name="auto1">{{Cite web|url=https://ampletrails.in/school-database/school/76313/tengakhat-hss-dibrugarh|title=TENGAKHAT HSS, Dibrugarh, Assam - School Details|website=School Directory}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==অৱস্থান আৰু পৰিসৰ== বিদ্যালয়খন [[ডিব্ৰুগড়]] জিলাৰ [[টেঙাখাত]] ব্লকৰ অন্তৰ্গত চুঙি-লেংৰাই গাঁৱত অৱস্থিত। পিন ক’ড — ৭৮৬১০৩। বিদ্যালয়খন ৰাজ্য চৰকাৰৰদ্বাৰা পৰিচালিত এখন গ্ৰাম্য বিদ্যালয়। বিদ্যালয়খনৰ পৰিসৰত স্থায়ী চৰকাৰী ভবন, পানী আৰু হেণ্ডৱাশ সুবিধা, লগতে পুথিভঁৰালৰ ব্যৱস্থা আছে। <ref name="auto"/> ==ব্যৱস্থাপনা আৰু শিক্ষাব্যৱস্থা== টেঙাখাত উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় অসমৰ শিক্ষা বিভাগৰ নিয়ন্ত্ৰণত চলি আহিছে। বিদ্যালয়খন সহশিক্ষামূলক, অৰ্থাৎ ইয়াত ছাত্ৰ-ছাত্ৰী দুয়োৰে একেলগে অধ্যয়ন কৰাৰ সুবিধা আছে। বিদ্যালয়খনৰ তথ্য ৰাজ্যৰ বিদ্যালয় পৰিচালনা ব্যৱস্থাত (UDISE Code) অন্তৰ্ভুক্ত। <ref name="auto1"/> ==পাঠ্যক্ৰম== বিদ্যালয়খনত [[অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ]] (SEBA) আৰু [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]] (AHSEC) {বৰ্তমান [[অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ]] (ASSEB)} ৰ পাঠ্যক্ৰম অনুসৰণ কৰা হয়। ক্লাছ ১০ আৰু ১২ৰ শেষত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ৰাজ্যিক পৰীক্ষাত অংশগ্ৰহণ কৰে। আৰু অঞ্চলটোলৈ সুনাম কঢ়িয়াই আনে। <ref name="auto"/> <ref>{{Cite web|url=https://www.icbse.com/schools/tengakhat-hss-o9y6ez|title=Tengakhat HS School,Dibrugarh(Assam)|website=www.icbsc.com}}</ref> ===ছাত্ৰ-ছাত্ৰী জীৱন আৰু অনুষ্ঠান=== বিদ্যালয়খনৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে পাঠ্যকৰ্মৰ লগতে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, বিহু, পৰিৱেশ সচেতনতা অভিযান, ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা আদি কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰে। স্থানীয় মাধ্যম আৰু সামাজিক মাধ্যমত বিদ্যালয়খনৰ অনুষ্ঠান আৰু সমাৰোহৰ ছবি-ভিডিঅ’ সময় সময়তে প্ৰকাশ পায়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|2}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী: ডিব্ৰুগড় জিলা]] rjaezvgkagnxsiutt2nuqcsxrt7q6mz 0 126771 622154 607868 2026-07-31T15:49:33Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622154 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = দীপ্তি শৰ্মা | female = yes | image =2020 ICC W T20 WC I v B 02-24 Sharma (03).jpg | alt = | caption = ২০২০ চনৰ টি-২০ বিশ্বকাপত শৰ্মা | fullname = দীপ্তি ভগৱান শৰ্মা | birth_date = {{Birth date and age|1997|8|24|df=y}} | birth_place = [[আগ্ৰা]], [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], ভাৰত | death_date = | death_place = | nickname = দীপু, ডন দীপ্তি | heightft = | heightinch = | heightcm = | heightm = | batting = বাঁওহতীয়া | bowling = সোঁহতীয়া অফ-ব্ৰেক | role = [[অলৰাউণ্ডাৰ]] | family = | country = ভাৰত | international = true | internationalspan = ২০১৪ৰ পৰা এতিয়ালৈ | testdebutdate = ১৬ জুন | testdebutyear = ২০২১ | testdebutagainst = ইংলেণ্ড | testcap = ৮৭ | lasttestdate = ২১ ডিচেম্বৰ | lasttestyear = ২০২৩ | lasttestagainst = অষ্ট্ৰেলিয়া | odidebutdate = ২৮ নৱেম্বৰ | odidebutyear = ২০১৪ | odidebutagainst = দক্ষিণ আফ্ৰিকা | odicap = ১১৪ | lastodidate = ২ নৱেম্বৰ | lastodiyear = ২০২৫ | lastodiagainst = দক্ষিণ আফ্ৰিকা | odishirt = ৬ | T20Idebutdate = ৩১ জানুৱাৰী | T20Idebutyear = ২০১৬ | T20Idebutagainst = অষ্ট্ৰেলিয়া | T20Icap = ৫০ | lastT20Idate = ৯ জানুৱাৰী | lastT20Iyear = ২০২৪ | lastT20Iagainst = অষ্ট্ৰেলিয়া | T20Ishirt = ৬ | club1 = [[Uttar Pradesh women's cricket team|Uttar Pradesh]] | year1 = {{nowrap|2014/15–2016/17}},<br>2024/25–present | club2 = [[Bengal women's cricket team|Bengal]] | year2 = 2017/18–2023/24 | club3 = [[IPL Trailblazers|Trailblazers]] | year3 = 2018–2020 | club4 = [[Western Storm]] | year4 = 2019 | club5 = [[London Spirit]] | year5 = 2021–2024 | club6 = [[Sydney Thunder (WBBL)|Sydney Thunder]] | year6 = 2021/22 | club7 = [[IPL Velocity|Velocity]] | year7 = 2022 | club8 = [[UP Warriorz]] | year8 = 2023–present | club9 = [[Melbourne Stars (WBBL)|Melbourne Stars]] | year9 = 2024/24 | club10 = | year10 = | columns = 3 | column1 = [[Women's Test cricket|WTest]] | matches1 = 2 | runs1 = 152 | bat avg1 = 76.00 | 100s/50s1 = 0/2 | top score1 = 66 | deliveries1 = 258 | wickets1 = 5 | bowl avg1 = 20.20 | fivefor1 = 1 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 5/7 | catches/stumpings1 = 1/– | column2 = [[Women's One Day International|WODI]] | matches2 = 80 | runs2 = 1,891 | bat avg2 = 36.36 | 100s/50s2 = 1/12 | top score2 = 188 | deliveries2 = 3,917 | wickets2 = 91 | bowl avg2 = 30.01 | fivefor2= 1 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 6/20 | catches/stumpings2 = 29/– | column3 = [[Women's Twenty20 International|WT20I]] | matches3 = 89 | runs3 = 914 | bat avg3 = 26.11 | 100s/50s3 = 0/2 | top score3 = 64 | deliveries3 = 1,876 | wickets3 = 100 | bowl avg3 = 19.07 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 4/10 | catches/stumpings3 = 25/– | date = 23 February 2023 | source=https://www.espncricinfo.com/player/deepti-sharma-597811 ESPNcricinfo | medaltemplates = {{MedalSport|Women's [[cricket]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[Women's Cricket World Cup|ICC Cricket World Cup]]}} {{Medal|W|[[2025 Women's Cricket World Cup|2025 India]]}} {{Medal|RU|[[2017 Women's Cricket World Cup|2017 England & Wales]]}} {{MedalCompetition|[[Women's T20 World Cup|ICC T20 World Cup]]}} {{Medal|RU|[[2020 Women's T20 World Cup|2020 Australia]]}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}} {{Medal|Silver|[[Cricket at the 2022 Commonwealth Games|2022 Birmingham]]}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{Medal|Gold|[[Cricket at the 2022 Asian Games – Women's tournament|2022 Hangzhou]]}} {{MedalCompetition|[[Women's Asia Cup|ACC Asia Cup]]}} {{Medal|W|[[2022 Women's Twenty20 Asia Cup|2022 Bangladesh]]}} {{Medal|RU|[[2018 Women's Twenty20 Asia Cup|2018 Malaysia]]}} {{Medal|RU|[[2024 Women's Twenty20 Asia Cup|2024 Sri Lanka]]}} }} '''দীপ্তি ভগৱান শৰ্মা''' (জন্ম ২৪ আগষ্ট ১৯৯৭) এগৰাকী ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেটাৰ। বাঁওহতীয়া বেটিং আৰু অফ ব্ৰেকত সোঁহতীয়া বল কৰা এগৰাকী অল ৰাউণ্ডাৰ। ঘৰুৱা ক্ৰিকেটত উত্তৰ প্ৰদেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰাৰ লগতে মহিলা প্ৰিমিয়াৰ লীগত ইউ পি ৱাৰিয়ৰ্জৰ হৈ খেলে। ২০২৫ চনৰ মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ, ২০২২ চনৰ মহিলা এছিয়া কাপ, ২০২২ চনৰ এছিয়ান গেমছত স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰা দলটোত শৰ্মা অন্তৰ্ভূক্ত আছিল। ==আৰম্ভণি আৰু ব্যক্তিগত জীৱন== সুশীলা আৰু ভগৱান শৰ্মাৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা দীপ্তি শৰ্মা কেউটা ভাই-ভনীৰ ভিতৰত কনিষ্ঠ। তেওঁৰ পিতৃ ভগৱান শৰ্মা ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত কৰ্মচাৰী। ন বছৰ বয়সতে ক্ৰিকেটৰ প্ৰতি আগ্ৰহ গঢ়ি তুলিছিল আৰু প্ৰথমাৱস্থাত তেওঁক প্ৰশিক্ষণ দিয়া উত্তৰ প্ৰদেশৰ প্ৰাক্তন পেচাৰ ভাতৃ সুমিত শৰ্মাৰ লগত প্ৰায়ে অনুশীলন আৰু মেচ চাবলৈ লগত গৈছিল। আগ্ৰাৰ একলব্য ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত হোৱা এনে এটা অধিৱেশনৰ সময়ত তেওঁ প্ৰায় ৫০ মিটাৰ দূৰত্বৰপৰা ষ্টাম্পত প্ৰত্যক্ষভাৱে আঘাত কৰা বুলি কোৱা হয়, যিটো কাণ্ড তেতিয়াৰ ভাৰতৰ মহিলা জাতীয় দলৰ নিৰ্বাচক [[হেমলতা কালা]]ই লক্ষ্য কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/agra/womens-world-cup-will-be-the-biggest-raksha-bandhan-gift-says-deepti-sharmas-brother/articleshow/59705138.cms|title=Women's World Cup will be the biggest 'Raksha Bandhan' gift, says Deepti Sharma's brother - Times of India|website=The Times of India|date=21 July 2017 |access-date=2018-12-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/53917.html|title=Hemlata Kala|work=ESPNcricinfo|access-date=2018-12-15|archive-date=16 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216012319/http://www.espncricinfo.com/india/content/player/53917.html|url-status=live}}</ref> ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত শৰ্মাক দক্ষ খেলুৱৈ আঁচনিৰ অংশ হিচাপে ক্ৰীড়া কোটাৰ অধীনত উত্তৰ প্ৰদেশ আৰক্ষীত উপ-আৰক্ষী অধীক্ষক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2025-01-29 |title=Deepti Sharma thanks UP government after appointment as Deputy SP |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/deepti-sharma-thanks-up-government-after-appointment-as-deputy-sp-2672153-2025-01-29 |access-date=2025-11-03 |website=India Today |language=en}}</ref> ==কেৰিয়াৰ== শৰ্মাই ২০১৪ চনত বেংগালুৰুত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বিৰুদ্ধে এদিনীয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খেলত প্ৰথম খোজ পেলায়। এই খেলখন আইচিচি মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপৰ অংশ আছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/797905/india-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-icc-womens-championship-2014-2016-17|title=3rd ODI (D/N), ICC Women's Championship at Bengaluru, Nov 28 2014. Match Summary|work=ESPNcricinfo|language=en|access-date=2018-12-15|archive-date=16 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216012357/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/797905/india-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-icc-womens-championship-2014-2016-17|url-status=live}}</ref> শৰ্মাই [[পুনম ৰাউত]]ৰ সৈতে ৩২০ ৰানৰ বিশ্ব অভিলেখ গঢ়িছিল আৰু প্ৰথমগৰাকীয়ে ১৮৮ ৰানৰ অৰিহণা যোগাইছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/18275/indw-vs-irew-8th-match-womens-quadrangular-series-in-south-africa-2017|title=Cricket scorecard - India Women vs Ireland Women, 8th Match, Womens Quadrangular series in South Africa, 2017|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15}}</ref> এইদৰে তেওঁ মহিলাৰ ২২৯ ৰানৰ ষ্টেণ্ডিং অভিলেখ (ইংলেণ্ডৰ চাৰা টেইলৰ আৰু কেৰ’লিন এটকিন্সৰ) আৰু এদিনীয়াত ২৮৬ ৰানৰ ষ্টেণ্ডিং পুৰুষৰ অভিলেখ (শ্ৰীলংকাৰ উপুল থাৰংগা আৰু সনথ জয়সূৰ্যৰ) দুয়োটা ভাঙি দিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/women/content/story/1098025.html|title=Deepti, Raut learned of records on WhatsApp|work=ESPNcricinfo|access-date=2017-05-17|language=en|archive-date=17 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517035309/http://www.espncricinfo.com/women/content/story/1098025.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1089527.html|title=8th Match: India Women v Ireland Women at Potchefstroom, May 15, 2017. Cricket Scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=2017-05-22|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702180605/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1089527.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283613.html|title=Records. Women's One-Day Internationals. Partnership records. Highest partnerships by wicket|work=ESPNcricinfo|access-date=2017-05-22|archive-date=3 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003224508/http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283613.html|url-status=live}}</ref> এই অংশীদাৰিত্বই ভাৰতীয় দলটোক চতুৰ্দলীয় শৃংখলাৰ সময়ত পটচেফষ্ট্ৰুমত আয়াৰলেণ্ডৰ মহিলাৰ বিৰুদ্ধে ৫০ অভাৰত তিনিটা উইকেটত ৩৫৮ ৰান সংগ্ৰহ কৰাত সহায় কৰিছিল<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/2576/womens-quadrangular-series-in-south-africa-2017/points-table|title=Womens Quadrangular series in South Africa, 2017 Points Table|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15|archive-date=15 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215225020/https://www.cricbuzz.com/cricket-series/2576/womens-quadrangular-series-in-south-africa-2017/points-table|url-status=live}}</ref> য’ত দক্ষিণ আফ্ৰিকাত অনুষ্ঠিত হোৱা দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ মহিলা আৰু জিম্বাবৱেৰ মহিলা দলো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name=":0" /> ২০১৭ চনৰ মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপৰ ফাইনেলত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ শৰ্মা ভাৰতীয় দলৰ অংশ আছিল য'ত ইংলেণ্ডৰ হাতত ৯ ৰানত পৰাস্ত হৈছিল।<ref>[http://www.espncricinfo.com/series/8584/commentary/1085975/England-Women-vs-India-Women-Final-ICC-Women's-World-Cup-2017 Live commentary: Final, ICC Women's World Cup at London, Jul 23] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170726033246/http://www.espncricinfo.com/series/8584/commentary/1085975/England-Women-vs-India-Women-Final-ICC-Women%27s-World-Cup-2017 |date=26 July 2017 }}, ESPNcricinfo, 23 July 2017.</ref><ref>[https://www.bbc.com/sport/live/cricket/40035680 World Cup Final] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180501051206/https://www.bbc.com/sport/live/cricket/40035680 |date=1 May 2018 }}, BBC Sport, 23 July 2017.</ref><ref name="sum3">[https://www.theguardian.com/sport/live/2017/jul/23/england-v-india-womens-world-cup-final-live England v India: Women's World Cup final – live!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170723225032/https://www.theguardian.com/sport/live/2017/jul/23/england-v-india-womens-world-cup-final-live |date=23 July 2017 }}, ''The Guardian'', 23 July 2017.</ref> ৮খন মেচৰপৰা গড়ে ৩০.৮৬কৈ<ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/2571/icc-womens-world-cup-2017/stats#/?statsType=mostRuns&seriesId=2571|title=ICC Womens World Cup, 2017 Statistics|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15}}</ref> ২১৬ ৰান সংগ্ৰহ কৰে আৰু খেলা ৯খন মেচৰপৰা ১২টা উইকেট দখল কৰে<ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/2571/icc-womens-world-cup-2017/stats#/?statsType=mostWickets&seriesId=2571|title=ICC Womens World Cup, 2017 Statistics|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15|archive-date=15 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215224720/https://www.cricbuzz.com/cricket-series/2571/icc-womens-world-cup-2017/stats#/?statsType=mostWickets&seriesId=2571|url-status=live}}</ref> আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বিৰুদ্ধে ৭.১ অভাৰত ৫৯ ৰানত ৩ উইকেটৰ সৰ্বোত্তম বলিং ফিগাৰ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/18232/ausw-vs-indw-2nd-semi-final-icc-womens-world-cup-2017|title=Cricket scorecard - Australia Women vs India Women, 2nd Semi-Final, ICC Womens World Cup, 2017|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15}}</ref> শৰ্মাৰ কেৰিয়াৰৰ বলিঙৰ শ্ৰেষ্ঠ ফিগাৰ ৬-২০ যিটো তেওঁ ৰাঁচীত শ্ৰীলংকাৰ বিৰুদ্ধে চূড়ান্ত এদিনীয়াত দাবী কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/cricket/ind-vs-sl-deepti-sharma-india-womens-team-cricket/|title=Ind vs SL: Deepti Sharma scalps 6/20, India women's team blank Sri Lanka|date=2016-02-19|work=The Indian Express|access-date=2017-09-27|language=en-US}}</ref> [[ঝুলন গোস্বামী]]ৰ সৈতে ২০১৭–১৮ চনৰ ছিনিয়ৰ মহিলা ঘৰুৱা ছিজনত বংগৰ হৈ খেলিবলৈ অল-ৰাউণ্ডাৰগৰাকীক একে শাৰীতে ৰখা হৈছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.espn.in/cricket/story/_/id/21352445/jhulan-presence-reason-bengal-signing-deepti-sharma|title='Jhulan's presence reason for Bengal signing' - Deepti Sharma|work=ESPN|access-date=2017-11-10|archive-date=10 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110224804/http://www.espn.in/cricket/story/_/id/21352445/jhulan-presence-reason-bengal-signing-deepti-sharma|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/indias-top-woman-all-rounder-deepti-sharma-to-play-for-bengal/18755184|title=India s top woman all-rounder Deepti Sharma to play for Bengal|date=2017-11-20|website=mid-day|language=en|access-date=2018-12-15}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.womenscriczone.com/all-rounder-deepti-sharma-to-play-for-bengal/|title=All Rounder Deepti Sharma to play for Bengal|date=2017-11-09|website=Women's CricZone|language=en|access-date=2018-12-15|archive-date=18 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218075305/https://www.womenscriczone.com/all-rounder-deepti-sharma-to-play-for-bengal/|url-status=live|archivedate=2020-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218075305/https://www.womenscriczone.com/all-rounder-deepti-sharma-to-play-for-bengal/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.espn.in/cricket/story/_/id/21352445/deepti-sharma-turn-bengal|title=Deepti Sharma to turn out for Bengal|date=2017-11-09|website=ESPN|language=en|access-date=2018-12-15|archive-date=15 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215223556/http://www.espn.in/cricket/story/_/id/21352445/deepti-sharma-turn-bengal|url-status=live}}</ref> ৬৫.১৩ ষ্ট্ৰাইক ৰেটৰ সৈতে ৬খন মেচত গড়ে ১০৪ ৰান কৰি ৩১২ ৰান সংগ্ৰহ কৰি ছিজনৰ সৰ্বাধিক ৰান সংগ্ৰহকাৰী আছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/stats/most-runs|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-date=11 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011203736/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/stats/most-runs|url-status=dead|archivedate=2018-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181011203736/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/stats/most-runs|deadurl=yes}}</ref> কলকাতাত বিদৰ্ভৰ বিৰুদ্ধেও দীপ্তিয়ে মুঠ ৯টা উইকেট<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/stats/most-wickets|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-date=11 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011202224/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/stats/most-wickets|url-status=dead}}</ref> লাভ কৰিছিল আৰু ২৬ ৰানত ৩ ৰান সংগ্ৰহ কৰি সৰ্বোত্তম সংখ্যা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/match/67|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-date=15 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215223050/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/match/67|url-status=dead}}</ref> চলি থকা ছিনিয়ৰ মহিলা ঘৰুৱা ছিজন ২০১৮–১৯ত বংগ বৰ্তমান ৰেংকিঙত ২য় স্থানত আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/standings|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204115948/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/standings|archive-date=4 December 2018|url-status=dead|archivedate=2018-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181204115948/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/standings|deadurl=yes}}</ref> ৬খন মেচত ৩১৩ ৰান সংগ্ৰহ কৰি বৰ্তমান ছিজনৰ সৰ্বাধিক ৰান সংগ্ৰহকাৰীৰ ভিতৰত আছে।<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/stats/most-runs|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215223104/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/stats/most-runs|archive-date=15 December 2018|url-status=dead}}</ref> ইতিমধ্যে শৰ্মাই খেলা ৬খন মেচত<ref name=":1" /> তেওঁৰ নামৰ বিপৰীতে ২ শতক আৰু অৰ্ধ শতক আৰু সৰ্বোচ্চ স্ক'ৰ হৈছে বেংগালুৰুত বৰোদাৰ বিৰুদ্ধে ১০৬টা নট আউট।<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/match/56|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204005605/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/match/56|archive-date=4 December 2018|url-status=dead}}</ref> ইয়াৰ উপৰি বেংগালুৰুত কেৰালাৰ বিৰুদ্ধে<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/match/63|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206234936/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/match/63|archive-date=6 December 2018|url-status=dead}}</ref> ১২ ৰানত ৪ উইকেটৰ সৰ্বোত্তম সংখ্যাৰে ১৩টা উইকেট<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/stats/most-wickets|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215222558/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/stats/most-wickets|archive-date=15 December 2018|url-status=dead|archivedate=2018-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181215222558/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/stats/most-wickets|deadurl=yes}}</ref> দখল কৰিছে। ২০১৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ৱেষ্ট ইণ্ডিজত অনুষ্ঠিত হোৱা ২০১৮ চনৰ আইচিচি মহিলা বিশ্ব টি-২০ প্ৰতিযোগিতাত ভাৰতৰ দলত স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17669/indian-womens-team-for-icc-womens-world-twenty20-announced |title=Indian Women's Team for ICC Women's World Twenty20 announced |work=Board of Control for Cricket in India |access-date=28 September 2018 |archive-date=28 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928121529/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17669/indian-womens-team-for-icc-womens-world-twenty20-announced |url-status=dead |archivedate=28 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180928121529/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17669/indian-womens-team-for-icc-womens-world-twenty20-announced |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/863769 |title=India Women bank on youth for WT20 campaign |work=International Cricket Council |access-date=28 September 2018 |archive-date=28 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928161228/https://www.icc-cricket.com/news/863769 |url-status=live }}</ref> ইংলেণ্ডৰ বিৰুদ্ধে ছেমি ফাইনেলত ভাৰতীয় দলটো ৮ উইকেটত পৰাস্ত হয়।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-world-t20/world-t20-indian-women-crash-out-in-semis-losing-to-england-by-8-wickets/articleshow/66760116.cms|title=ICC Women's T20 World Cup: India crash out in semis losing to England by 8 wickets - Times of India ►|website=The Times of India|date=23 November 2018|access-date=2018-12-15|archive-date=24 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124075136/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-world-t20/world-t20-indian-women-crash-out-in-semis-losing-to-england-by-8-wickets/articleshow/66760116.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/20579/indw-vs-engw-semi-final-2-a2-v-b1-icc-womens-world-t20-2018|title=Cricket scorecard - India Women vs England Women, Semi-Final 2, A2 v B1, ICC Womens World T20 2018|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15}}</ref> প্ৰতিযোগিতাখনত তেওঁ মাত্ৰ ৫টা উইকেটহে লাভ কৰিছিল আৰু আয়াৰলেণ্ডৰ বিৰুদ্ধে ৩ অভাৰত ১৫ উইকেটত ২ উইকেট দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/2724/icc-womens-world-t20-2018/stats#/?statsType=bestBowlingInnings&seriesId=2724|title=ICC Womens World T20 2018 Statistics|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15}}</ref> ২০১৮ চনৰ জুন মাহত ভাৰতৰ ক্ৰিকেট নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ডে (বিচিচিআই) তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ ঘৰুৱা জ্যেষ্ঠ মহিলা ক্ৰিকেটাৰৰ বাবে [[জগমোহন ডালমিয়া ট্ৰফী]] প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/1148763.html|title=Kohli, Harmanpreet, Mandhana win top BCCI awards|work=ESPNcricinfo|access-date=7 June 2018|archive-date=16 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616195837/http://www.espncricinfo.com/india/content/story/1148763.html|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুন মাহত তেওঁ কিয়া ছুপাৰ লীগত ৱেষ্টাৰ্ণ ষ্টৰ্মৰ হৈ খেলিবলৈ চুক্তিবদ্ধ হয়। <ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27072752/deepti-sharma-signs-western-storm-maiden-ksl-stint|title=Deepti Sharma signs up with Western Storm for maiden KSL stint|work=ESPNcricinfo|access-date=14 June 2019}}</ref>২০২০ চনৰ জানুৱাৰী মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াত অনুষ্ঠিত হ'বলগীয়া ২০২০ চনৰ আইচিচি মহিলা টি-২০ বিশ্বকাপৰ বাবে ভাৰতৰ দলত স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28468147/kaur-mandhana-verma-part-full-strength-india-squad-t20-world-cup |title=Kaur, Mandhana, Verma part of full strength India squad for T20 World Cup |work=ESPNcricinfo |access-date=12 January 2020 |archive-date=12 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112084421/https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28468147/kaur-mandhana-verma-part-full-strength-india-squad-t20-world-cup |url-status=live }}</ref> ২০২১ চনত লণ্ডন স্পিৰিটে তেওঁক দ্য হাণ্ড্ৰেডৰ উদ্বোধনী ছিজনৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ কৰে।<ref>{{Cite news |title=The Hundred 2021 - full squad lists |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/54646061 |access-date=2022-03-10 |archive-date=8 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008163851/https://www.bbc.com/sport/cricket/54646061 |url-status=live }}</ref> ২০২১ চনৰ মে' মাহত ইংলেণ্ড মহিলা ক্ৰিকেট দলৰ বিৰুদ্ধে একক খেলৰ বাবে ভাৰতৰ টেষ্ট দলত স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/articles/2021/news/154389/india-s-senior-women-squad-for-the-only-test-match-odi-t20i-series-against-england-announced |title=India's Senior Women squad for the only Test match, ODI & T20I series against England announced |work=Board of Control for Cricket in India |access-date=14 May 2021 |archive-date=9 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609190714/https://www.bcci.tv/articles/2021/news/154389/india-s-senior-women-squad-for-the-only-test-match-odi-t20i-series-against-england-announced |url-status=live }}</ref> ২০২১ চনৰ ১৬ জুনত শৰ্মাই ইংলেণ্ডৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতৰ হৈ টেষ্ট ক্ৰিকেটত খোজ থয়।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1260093.html |title=Only Test, Bristol, Jun 16 - 19 2021, India Women tour of England |work=ESPNcricinfo |access-date=16 June 2021}}</ref> [[File:2017 Women's Cricket World Cup IMG 2720 (35301480724).jpg|thumb|২০১৭ চনৰ মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ আইএমজি ২৭২০ (৩৫৩০১৪৮০৭২৪)]] ২০২১ চনৰ ডব্লিউ বি বি এলত ছিডনী থাণ্ডাৰৰ হৈ খেলে।<ref>{{Cite web|date=September 26, 2021|title=Smriti Mandhana, Deepti Sharma to play for Sydney Thunder in Women's Big Bash League|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/smriti-mandhana-deepti-sharma-to-play-for-sydney-thunder-in-womens-big-bash-league/articleshow/86525248.cms|access-date=2021-10-23|website=The Times of India|language=en|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023052326/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/smriti-mandhana-deepti-sharma-to-play-for-sydney-thunder-in-womens-big-bash-league/articleshow/86525248.cms|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁ ২০২২ চনৰ নিউজিলেণ্ডত অনুষ্ঠিত হোৱা মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপৰ বাবে ভাৰতৰ দলত স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/womens-odi-world-cup-2022-renuka-singh-meghna-singh-yastika-bhatia-break-into-indias-world-cup-squad-1295643 |title=Renuka Singh, Meghna Singh, Yastika Bhatia break into India's World Cup squad |work=ESPNcricinfo |access-date=6 January 2022 |archive-date=6 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106081643/https://www.espncricinfo.com/story/womens-odi-world-cup-2022-renuka-singh-meghna-singh-yastika-bhatia-break-into-indias-world-cup-squad-1295643 |url-status=live }}</ref> ২০২২ চনৰ জুলাই মাহত ইংলেণ্ডৰ বাৰ্মিংহামত ২০২২ চনৰ কমনৱেলথ গেমছত ক্ৰিকেট প্ৰতিযোগিতাৰ বাবে ভাৰতৰ দলত স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555899/team-india-senior-women-squad-for-birmingham-2022-commonwealth-games-announced?type=Latest |title=Team India (Senior Women) squad for Birmingham 2022 Commonwealth Games announced |work=Board of Control for Cricket in India |access-date=11 July 2022 |archive-date=11 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711182402/https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555899/team-india-senior-women-squad-for-birmingham-2022-commonwealth-games-announced?type=Latest |url-status=live }}</ref> ২০২৩ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত মুম্বাইত অনুষ্ঠিত হোৱা মহিলা প্ৰিমিয়াৰ লীগ নিলামত শৰ্মাক ইউ পি ৱাৰিয়ৰ্জক ২.৬ কোটি টকাত বিক্ৰী কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=17 February 2003 |title=wpl-auction-2023-deepti-sharma-signed-up-warriorz-price-crore |work=The Hindu |editor-last=Tripathi |editor-first=Prabal |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/wpl-auction-2023-deepti-sharma-signed-up-warriorz-price-crore/article66503167.ece |access-date=17 February 2023}}</ref> ২০২৪ চনৰ ৮ মাৰ্চত তেওঁ ডব্লিউ পি এলত দিল্লী কেপিটেলছৰ বিৰুদ্ধে হেট্ৰিক কৰা প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয় বলাৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |title=Deepti Sharma becomes first Indian bowler to pick Hat-Trick in WPL |url=https://femalecricket.com/wpl-2024/38730-deepti-sharma-becomes-first-indian-bowler-to-pick-hat-trick-in-wpl.html |accessdate=10 March 2024 |work=Female Cricket |date=9 March 2024 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310042531/https://femalecricket.com/wpl-2024/38730-deepti-sharma-becomes-first-indian-bowler-to-pick-hat-trick-in-wpl.html |url-status=live }}</ref> পিছলৈ শৰ্মাই ২০২৪ চনৰ ডব্লিউ পি এলৰ ছিজনত সৰ্বাধিক মূল্যৱান খেলুৱৈ (এম ভি পি) বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=WPL 2024 team of the tournament: Mandhana captain as RCB and Delhi Capitals players dominate |url=https://www.espn.co.uk/cricket/story/_/id/39759319/wpl-2024-team-tournament-mandhana-captain-rcb-delhi-capitals-players-dominate |access-date=2024-03-24 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> ২০২৪ চনৰ আইচিচি মহিলা টি-২০ বিশ্বকাপ<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |title=India's squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 announced |work=Board of Control for Cricket in India |access-date=3 October 2024 |archive-date=2 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240902170016/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |url-status=live }}</ref> আৰু ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত নিউজিলেণ্ডৰ বিৰুদ্ধে ঘৰুৱা এদিনীয়া শৃংখলাৰ বাবে তেওঁক ভাৰতৰ দলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/EEI1QDRi|title=India's Squad for IDFC First Bank ODI Series against New Zealand announced|publisher=BCCI|accessdate=9 November 2024|archive-date=26 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126233711/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/EEI1QDRi|url-status=live}}</ref> ২০২৫ চনৰ মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/cricket-womens-odi-world-cup-2025-squad-announcement-live-updates-bcci-womens-senior-team-selector-neetu-david-harmanpreet-kaur-press-conference-in-mumbai/liveblog/123376354.cms|title=Women's World Cup India Team Squad Live: No space for Shafali Verma as squad named for eight-team tournament|work= Times of India|access-date=19 August 2025}}</ref> আৰু বিশ্বকাপৰ পূৰ্বে অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বিৰুদ্ধে এদিনীয়া শৃংখলাৰ বাবে ভাৰতীয় দলত স্থান লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপত প্ৰতিযোগিতাৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়,<ref>{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2025-26-1478193/india-women-vs-south-africa-women-final-1490443/live-cricket-score</ref> আৰু ৯খন খেলত ২১৫ ৰান সংগ্ৰহ কৰি ২২টা উইকেট দখল কৰি একক বিশ্বকাপ সংস্কৰণত ২০০ ৰান আৰু ২০ উইকেটৰ ডাবল ৰেকৰ্ড কৰা প্ৰথমগৰাকী ক্ৰিকেটাৰ(পুৰুষ বা মহিলা) হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/deepti-sharma-women-odi-world-cup-2025-player-of-the-tournament-award-india-vs-south-africa-final/article70233552.ece</ref> <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-world-cup-2025/deepti-sharma-makes-history-achieves-record-no-man-or-woman-ever-has-in-world-cup-history/articleshow/125045076.cms</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:মহিলা খেলুৱৈ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মহিলা ক্ৰিকেটাৰ]] roma1odqfa08wozsprrupbsg3x662ae 0 127686 622199 572274 2026-08-01T01:12:38Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622199 wikitext text/x-wiki {{Short description|Traditional Mongolian festival}} [[File:Naadam Festival 2024 Opening Ceremony.jpg|thumb|270px|উলানবাটাৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়ামত নাদামৰ মুকলি অনুষ্ঠান, ২০২৪]] '''নাদম ''' [[মংগোলিয়া]] আৰু টুভাত উদযাপিত এক পৰম্পৰাগত উৎসৱ। ইয়াত মংগোলীয় মল্লযুঁজ, ঘোঁৰা দৌৰ, ধনুৰ্বিদৰ বৈশিষ্ট্য আছে। এই উৎসৱটোক স্থানীয়ভাৱে "এৰিন গুৰভান নাদম" (эрийн гурван наадам, আক্ষৰিক অৰ্থত 'পুৰুষৰ তিনিটা খেল') বুলিও কোৱা হয়, আৰু গৰমৰ মাজভাগত অনুষ্ঠিত হয়। ২০১০ চনত নাদামক [[ইউনেস্ক]]’ৰ মানৱতাৰ অস্পষ্ট সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতিনিধি তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref name="airag">{{cite web |title=Airag: Mongolia's Popular Milk Beverage |url=https://www.cheese.com/airag/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102010707/https://www.cheese.com/blog/airag-mongolias-popular-milk-beverage/ |archive-date=2 November 2023 |access-date=22 February 2018 |archivedate=2 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102010707/https://www.cheese.com/blog/airag-mongolias-popular-milk-beverage/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="khuushuur">{{cite web |title=Khuushuur |url=http://www.mongolfood.info/en/recipes/khuushuur.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117075841/https://www.mongolfood.info/en/recipes/khuushuur.html |archive-date=17 January 2024 |access-date=22 February 2018 |website=mongolfood.info}}</ref><ref name="Biyelgee dance">{{cite web |date=13 May 2013 |title=The Biyelgee – Mongolian Folk Dance or Modern Dance Form? |url=https://dancehistorydevelopment.wordpress.com/2013/05/13/the-biyelgee-mongolian-folk-dance-or-modern-dance-form/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510175220/https://dancehistorydevelopment.wordpress.com/2013/05/13/the-biyelgee-mongolian-folk-dance-or-modern-dance-form/ |archive-date=10 May 2023 |access-date=22 February 2018}}</ref> === উৎপত্তি === নাদাম মংগোলীয়সকলৰ আটাইতকৈ বেছিকৈ পালন কৰা উৎসৱ আৰু ইয়াৰ কোনোবা নহয় কোনোবা ৰূপত শতিকাজুৰি ইয়াৰ অস্তিত্ব আছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ইয়াৰ উৎপত্তি সামৰিক পেৰেড আৰু ধনুৰ্বিদ, ঘোঁৰা চলোৱা, মল্লযুঁজৰ সৈতে জড়িত ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা আদি কাৰ্য্যকলাপ হিচাপে হৈছিল, যিবোৰ বিয়া বা ধৰ্মীয় সমাৱেশৰ দৰে বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ উদ্‌যাপনৰ পিছত অনুষ্ঠিত হৈছিল। পিছলৈ ই যুদ্ধৰ বাবে সৈনিকক প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ এক উপায় হৈ পৰে আৰু মংগোলীয়সকলৰ যাযাবৰী জীৱন-শৈলীৰ সৈতেও জড়িত হৈ পৰে। মংগোলীয়সকলে নিজৰ নিজৰ অলিখিত ছুটীৰ অনুষ্ঠান অনুসৰণ কৰে, য’ত বন্ধৰ দিন আৰম্ভ কৰিবলৈ এটা দীঘলীয়া গীত আৰু তাৰ পিছত বিয়েলগ্যী নৃত্যও অন্তৰ্ভুক্ত। ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়ামৰ চাৰিওফালে পৰম্পৰাগত খাদ্য বা খুছুৰ পৰিৱেশন কৰা হয়, লগতে কিম্বন কৰা ঘোঁৰাৰ গাখীৰ (আইৰাগ)ৰপৰা তৈয়াৰী বিশেষ পানীয়ও পৰিৱেশন কৰা হয়। মল্লযুঁজ, ঘোঁৰা দৌৰ আৰু ধনুৰ্বিদৰ তিনিটা মানক খেলৰ কথা ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ "মংগোলসকলৰ গোপন ইতিহাস" নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰা হৈছে। কিং বংশৰ শাসনকালত নাদাম আনুষ্ঠানিকভাৱে মংগোলীয়সকলে অনুষ্ঠিত কৰা উৎসৱত পৰিণত হয়। ১৬৩৯ চনত প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে, লগতে হাই চেণ্ট জানাবাজাৰক উৎসৰ্গিত নৃত্য উৎসৱও অনুষ্ঠিত হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে। শ্বিৰেট হোৱাইট লেকত অনুষ্ঠিত এই উৎসৱত বখ লামাই মল্লযুঁজত জয়লাভ কৰে, আৰু বনখোৰ ডোনিৰ ঘোঁৰাটোৱে চেম্পিয়নশ্বিপ লাভ কৰে। ১৭৭২ চনত খেণ্টি [[পৰ্বত]]ক পূজা কৰিবলৈ এটা ডাঙৰ উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াক দহ চৰকাৰৰ উৎসৱ বুলি কোৱা হয়। ১৯১২ চনত পৰাজয়ৰ বাবে পইণ্টেৰে খেলা দহ চৰকাৰী খেলখন বাৰ্ষিক ৰাজ্যিক খেলত পৰিণত হয়। ১৯২৫ চনত বগদ খানৰ মৃত্যুৰ সময়লৈকে দহ চৰকাৰী উৎসৱ ৰাজ্যিক উৎসৱত পৰিণত হৈছিল। দহ চৰকাৰী খেল ১২৫ বাৰ অনুষ্ঠিত হৈছে। === কমিউনিষ্ট যুগ === মংগোলীয় গণৰাজ্যৰ সময়ত নাদাম ১৯২১ চনৰ মংগোলীয় বিপ্লৱৰ সৈতে জড়িত আছিল। ১৯২১ চনত কমিউনিষ্ট মংগোলিয়াত প্ৰথম চৰকাৰী সামৰিক পেৰেড অনুষ্ঠিত হৈছিল বিপ্লৱত ডামদিন চুখবাটাৰৰ বিজয়ক সন্মান জনাই। ১৯৩০ চনত [[ছোভিয়েট ইউনিয়ন]]ৰ কমিউনিষ্ট প্ৰভাৱত ধৰ্মনিৰপেক্ষতা নোহোৱালৈকে ইয়াক বৌদ্ধ/শ্বেমান বন্ধ হিচাপে পালন কৰা হৈছিল। চুখবাটাৰ চৌহদত মংগোলীয় জনসাধাৰণৰ বাৰ্ষিকী পেৰেড সাধাৰণতে জয়ন্তী বছৰত (উল্লেখযোগ্যভাৱে ১৯৪৬, ১৯৫১, ১৯৫৬, ১৯৬১, ১৯৬৬, ১৯৭১, ১৯৭৬, ১৯৮১, ১৯৮৬ আৰু ১৯৯১ চনত)<ref>{{cite book|last=Sanders|first=Alan J K|url=https://books.google.com/books?id=5JN83EDDLl4C&pg=PR62|title=Historical Dictionary of Mongolia|publisher=Scarecrow Press|year=2010|isbn=978-0-8108-7452-7|edition=3rd|page=62|oclc=939933261}}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক দিৱস আৰু অক্টোবৰ বিপ্লৱৰ লগত সংগতি ৰাখি অনুষ্ঠিত হৈছিল ডে পেৰেড। <ref>{{cite web |title=Rare Images of the People's Revolution |url=https://www.tolgoilogch.mn/_c863obv6vd/mt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321165602/https://www.tolgoilogch.mn/_c863obv6vd/mt |archive-date=March 21, 2023 |access-date=2019-08-10 |website=tolgoilogch.mn |language=mn |archivedate=2023-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230321165602/https://www.tolgoilogch.mn/_c863obv6vd/mt |deadurl=yes }}</ref> এই পেৰেডসমূহৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সেনাপতি আছিল জেনেৰেল টি গালছান।<ref>{{Cite web|last=n24.mn|title=Г.Махбариад: Цол өгөөд л байсан, би ч аваад л байсан. Цэргийнхний 16 жилд авдаг цолыг би таван жилд зүүсэн|url=https://www.n24.mn/a/3334|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607213214/https://www.n24.mn/a/3334|url-status=dead|archive-date=7 June 2021|access-date=2021-06-07|website=www.n24.mn|archivedate=2021-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607213214/https://www.n24.mn/a/3334|deadurl=yes}}</ref>এই অনুষ্ঠানসমূহৰ সময়ত দল আৰু চৰকাৰী নেতাসকলে চুখবাটাৰৰ সমাধিস্থলৰ ওপৰৰপৰাই অনুষ্ঠানসমূহ চায়। <ref name=":0">{{Cite web |title=История Улан-Батора: Мавзолей Сухэ-Батора и центральная площадь |url=https://asiarussia.ru/articles/16662/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225021123/https://asiarussia.ru/articles/16662/ |archive-date=25 February 2023}}</ref> ১৯৯১ চনৰ পিছত ১৯৯৬ চনত নেশ্যনেল স্প’ৰ্টছ ষ্টেডিয়ামত মংগোলিয়াৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ ৭৯০বছৰীয়া জয়ন্তী আৰু বিপ্লৱৰ ৭৫বছৰীয়া জয়ন্তী উদ্‌যাপন কৰা পেৰেডৰ বাহিৰে কমিউনিষ্ট প্ৰথা পৰিত্যাগ কৰা হয়। বহু উদ্‌যাপনত দেশখন ভ্ৰমণ কৰা বিদেশী কমিউনিষ্টসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে, য’ত আছিল মিখাইল চুছলভ, জ’জেফ চাইৰাংকিভিচ, ৱলাডিছলাভ গ’মূলকা। <ref>{{Cite web |title=Фильм Праздник в народной Монголии.. (1961) |url=https://www.net-film.ru/film-5557/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201165143/https://www.net-film.ru/film-5557/ |archive-date=1 February 2024 |access-date=2021-06-07 |website=www.net-film.ru}}</ref> ===আধুনিক উদ্‌যাপন আৰু পৰম্পৰা === বৰ্তমান মংগোলিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা দুটা বৃহৎ নাদম হ’ল ডানছিগ নাদম আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় নাদম। পূৰ্বৰটো ২০১৫ চনতহে বাৰ্ষিক অনুষ্ঠান হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, তাৰ আগতে বিচ্ছিন্নভাৱে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু মংগোলীয় ৰাজ্যিক পতাকা দিৱসৰ লগত সংগতি ৰাখি কিং বংশৰপৰা মংগোলিয়াৰ স্বাধীনতাৰ স্মৃতিত। পিছৰটো আনুষ্ঠানিকভাৱে উদ্‌যাপন কৰা হৈছিল এদশক পিছত ১৯২১ চনৰ বিপ্লৱৰ স্মৃতিত, যেতিয়া কমিউনিষ্টসকলে ৰাছিয়াৰ গৃহ-যুদ্ধৰ ফলত বগড খানক আক্ৰমণ কৰি পদচ্যুত কৰিছিল। নতুন ৰাজ্যৰ সাফল্যকো উদ্‌যাপন কৰে নাদামে। <ref name="ReferenceA">Atwood Christopher Pratt, 1964–''Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire,'' Facts On File, Ink</ref>[[File:The Prime Minister, Shri Narendra Modi trying his hand on archery at Mini Naadam Festival, in Ulaanbaatar, Mongolia on May 17, 2015.jpg|thumb|উলানবাটাৰৰ নাদামত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোডী]]]] মংগোলিয়া আৰু ইনাৰ মংগোলিয়াৰ বিভিন্ন অঞ্চলতো [[জুলাই]] আৰু [[আগষ্ট]] মাহত নাদাম উদ্‌যাপন কৰা হয়। ৰিপাব্লিক অৱ টুভাত নাডাম ১৫ আগষ্টত অনুষ্ঠিত হয়। এই তিনিখন খেলক ডানশ্বিগ গেমছ বুলি কোৱা হয়। নতুন জাতিৰ এক ডাঙৰ উদ্‌যাপন হৈ পৰিছিল, য’ত সম্ভ্ৰান্ত লোকসকলে নতুন ৰাষ্ট্ৰপতিজনক বগদ খান (জবজুণ্ডাম্বা খুতুগ্টু)ক উৎসৰ্গা কৰিবলৈ গোট খাইছিল। <ref name="ReferenceA"/> মংগোলীয়সকলৰ নটা জনগোষ্ঠীক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা [[চেংগিজ খান]]ৰ নটা ঘোঁৰাৰ ঠেং এতিয়াও আনুষ্ঠানিকভাৱে সুখবাটাৰ চৌহদৰপৰা ষ্টেডিয়ামলৈ লৈ গৈ নাদাম উৎসৱ আৰম্ভ কৰা হয়। মুকলি আৰু সামৰণি অনুষ্ঠানত অশ্বাৰোহী, খেলুৱৈ, সন্ন্যাসীৰ লগতে ইউনিফৰ্ম পৰিহিত সংগঠনৰ সদস্যসকলৰ দৰ্শনীয় পেৰেড অনুষ্ঠিত হয়। আন এটা জনপ্ৰিয় নাদামৰ কাৰ্য্যকলাপ হ’ল শ্বাগাই খেল, যিবোৰ জন্তুৰ হাড়ৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু খেলৰ টুকুৰা আৰু ভৱিষ্যদ্বাণী আৰু বন্ধুত্বৰ প্ৰতীক দুয়োটা হিচাপে কাম কৰে। বৃহৎ নাদম উৎসৱত প্ৰতিযোগিতাসমূহ পৃথক স্থানত অনুষ্ঠিত হ’ব পাৰে। শেহতীয়াকৈ মহোৎসৱত সংঘটিত হোৱা দুৰ্নীতি আৰু ইয়াৰ অস্পষ্ট প্ৰতীকক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছে। <ref>{{Cite web |last=Bayarlkhagva |first=Munkhnaran |date=21 October 2021 |title=What's Wrong With Mongolia's Naadam Festival? |url=https://thediplomat.com/2021/10/whats-wrong-with-mongolias-naadam-festival/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229022656/https://thediplomat.com/2021/10/whats-wrong-with-mongolias-naadam-festival/ |archive-date=Dec 29, 2023 |access-date=2021-10-31 |website=The Diplomat |language=en-US}}</ref> [[File:Naadam 2023, Ulan Bator 01.jpg|thumb| উলানবাটাৰত নাদম উৎসৱৰ মুকলি অনুষ্ঠান]] ==== ৰাষ্ট্ৰীয় নাদম উৎসৱ ==== ডানছিগ নাদামৰ সমান্তৰালভাৱে আটাইতকৈ ডাঙৰ উৎসৱ হৈছে ৰাষ্ট্ৰীয় নাদাম উৎসৱ, যিটো মংগোলীয় ৰাজধানী উলানবাটাৰত ৰাষ্ট্ৰীয় বন্ধৰ দিনত ১১ জুলাইৰপৰা ১৩ জুলাইলৈকে ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ আৰম্ভণিতে নৃত্যশিল্পী, খেলুৱৈ, ঘোঁৰাচালক আৰু সংগীতজ্ঞসকলে অংশগ্ৰহণ কৰা এক বিশদ পৰিচয় অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে কৰা হয়। অনুষ্ঠানৰ পিছত প্ৰতিযোগিতা আৰম্ভ হয়। প্ৰতিযোগিতাসমূহ মূলতঃ ঘোঁৰা চলোৱা। ==তিনি খেল== ===মল্লযুঁজ=== [[Image:Naadam 2023, Ulan Bator 08.jpg|thumb|230px|উলানবাটাৰত ২০২৩ চনৰ নাদাম উৎসৱত মল্লযুঁজ]] একক এলিমিনেচন প্ৰতিযোগিতাত মুঠ ৫১২ বা ১০২৪ জন মল্লযুঁজাৰুৱে অংশগ্ৰহণ কৰে, যিটো ন বা দহ ৰাউণ্ডলৈকে চলি থাকে। মংগোলীয় পৰম্পৰাগত মল্লযুঁজ হৈছে সময়হীন যুঁজ, য'ত মল্লযুঁজাৰুৱে ভৰি বা হাতৰ বাহিৰে শৰীৰৰ যিকোনো অংশৰে মাটি স্পৰ্শ কৰিলে পৰাস্ত হয়। যোৰ বাছনি কৰাৰ সময়ত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় মল্লযুঁজাৰুৱে নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী বাছি ল’ব পাৰে। মল্লযুঁজাৰুসকলে টাইট কান্ধৰ ভেষ্ট আৰু চুটি কাপোৰেৰে গঠিত দুটা টুকুৰাৰ সাজ-পোছাক পিন্ধে। কেৱল পুৰুষেহে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰিব। প্ৰতিজন মল্লযুঁজাৰুৰ হাতত জাছুল নামৰ এটা "সাহস বৃদ্ধিকাৰী" থাকে। তৃতীয়, পঞ্চম আৰু সপ্তম ৰাউণ্ডৰ পিছত জাছুলে বিজয়ী মল্লযুঁজাৰুৰ বাবে প্ৰশংসাৰ গীত গায়। ৭ম বা ৮ম পৰ্যায়ৰ বিজয়ীয়ে (প্ৰতিযোগিতাত ৫১২ বা ১০২৪ জন মল্লযুঁজাৰু আছে নে নাই তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি) জান, "হাতী" উপাধি লাভ কৰে। নৱম বা দশম পৰ্যায়ৰ বিজয়ীক আৰ্ছলান, "সিংহ" বুলি কোৱা হয়। <ref name=blackbelt>[https://books.google.com/books?id=o84DAAAAMBAJ&dq=ulan+bator&pg=PA22 "The Maulers of Mongolia"], ''[[Black Belt (magazine)|Black Belt]]'' magazine, July 1969, p. 22</ref> চূড়ান্ত প্ৰতিযোগিতাত, সকলো "জাছুল" প্ৰতিজন মল্লযুঁজাৰুৰ পিছত তললৈ নামি যায় যেতিয়া তেওঁলোকে ইজনে সিজনৰফালে খোজ দিয়ে। দুবাৰৰ আৰ্ছলানক টাইটান / দৈত্য, বা অভ্ৰাগা বোলা হয় <ref name=blackbelt/> ===ঘোঁৰা দৌৰ=== [[File:Young Mongolian Naadam Horse Racer - 2010.jpg|thumb|230px|মংগোলিয়াৰ মণ্ডলগোভিত অনুষ্ঠিত নাদাম ঘোঁৰা দৌৰৰ অন্যতম যুৱক। ]] সাধাৰণতে ২ কিলোমিটাৰতকৈ বেছি নহয় চুটি স্প্ৰিণ্ট দৌৰেৰে গঠিত পশ্চিমীয়া ঘোঁৰা দৌৰৰ বিপৰীতে নাডামত মংগোলীয় ঘোঁৰা দৌৰ ক্ৰছ কাণ্টি ইভেণ্ট, য'ত ১৫–৩০ কিলোমিটাৰ দৌৰ চলি থাকে। প্ৰতিটো জাতিৰ দৈৰ্ঘ্য বয়সৰ ভিত্তিত নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, দুবছৰীয়া ঘোঁৰাবোৰে ১০ মাইল (১৬ কিলোমিটাৰ) দৌৰে, আৰু সাতবছৰীয়া ঘোঁৰাবোৰে ১৭ মাইল (২৭ কিলোমিটাৰ) দৌৰে। মংগোলিয়াৰ যিকোনো অংশৰপৰা ১০০০ ঘোঁৰালৈকে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰিব। দৌৰ ঘোঁৰাক বিশেষ খাদ্য খুৱাই দিয়া হয়। ৫ৰপৰা ১৩ বছৰ বয়সৰ শিশুসকলক জকী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয় আৰু দৌৰৰ আগতে কেইবামাহো প্ৰশিক্ষণ লোৱা হয়। জকী এটা অপৰিহাৰ্য উপাদান যদিও দৌৰৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হ’ল ঘোঁৰাৰ ক্ষমতা পৰীক্ষা কৰা। <ref name="csen.org">{{cite web|title=Naadam Festival|publisher=The Center for the Study|date=16 April 200ে8|url=http://www.csen.org/Mongol.Nadaam/Mongol.text.html|url-status=dead|access-date=1 March 2005|archive-date=15 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090715084216/http://www.csen.org/Mongol.Nadaam/Mongol.text.html}}</ref> দৌৰ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে দৰ্শকে পৰম্পৰাগত গীত গায় আৰু জকীসকলে জিংগো নামৰ গীত গায়। ঘোঁৰা আৰু জকীক পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰা হয়। প্ৰতিটো শ্ৰেণীৰ শীৰ্ষ পাঁচটা ঘোঁৰাই airgiyn tav উপাধি লাভ কৰে আৰু শীৰ্ষ তিনিটাক সোণ, ৰূপ আৰু ব্ৰঞ্জৰ পদক দিয়া হয়। বিজয়ী জকীক টুমনি এখ বা দহ হাজাৰৰ নেতা উপাধিৰে প্ৰশংসা কৰা হয়। দাগা দৌৰত (দুবছৰীয়া ঘোঁৰা দৌৰ) শেষ স্থান লাভ কৰা ঘোঁৰাটোক বায়ান খোদুদ (শূন্য অৰ্থত ‘ভৰ্তি পেট’) বোলা হয়। অহা বছৰৰ বিজয়ী হোৱাৰ ভাগ্য কামনা কৰি বায়ান খোদুদক এটা গীত গোৱা হয়। <ref name="csen.org"/> <gallery class="center" widths="145px"> Naadam.jpg|নাদাম উৎসৱৰ সময়ত মংগোলিয়াত ঘোঁৰা দৌৰ Naadam rider Mongolia.jpg|নাদম উৎসৱৰ সময়ত ঘোঁৰা দৌৰ Nadaam Racers.jpg|ঘোঁৰা দৌৰৰ শেষ মুহূৰ্তত দুজন কিশোৰ প্ৰতিযোগী। Naadam 2023 - Horse racing 09.jpg| উলানবাটাৰত নাদাম উৎসৱৰ সময়ত অশ্বচালনা </gallery> === ধনুচালনা === [[Image:Naadam women archery.jpg|thumb|upright| ২০০৫ চনৰ নাদাম উৎসৱৰ সময়ত অনুষ্ঠিত হোৱা মহিলা তীৰ প্ৰতিযোগিতা ]] এই প্ৰতিযোগিতাত পুৰুষ-মহিলা উভয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰিব। দহজনীয়া দলত খেলা হয়। প্ৰতিজন ধনুৰ্বিদক চাৰিটা কাঁড় দিয়া হয়; দলটোৱে ৩৩ "সুৰ" (সুৰা)ক লক্ষ্য কৰি ল'ব লাগিব। পুৰুষে ৭৫ মিটাৰ দূৰত্বৰপৰা গুলী চলায়, মহিলাই ৬৫ মিটাৰ দূৰত্বৰপৰা গুলী চলায়। পৰম্পৰাগতভাৱে ধনুৰ্বিদসকলে প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত নিজৰ জাতীয় ইউনিফৰ্ম পিন্ধে। সকলো ধনুৰ্বিদে মেলি দিয়া বাহুত কঁকাললৈকে চামৰাৰ ব্ৰেচাৰ পিন্ধে, যাতে ডিলৰ কফে গুলী চলোৱাত বাধা নিদিয়ে। মংগোলীয় ধনুৰ্বিদ্যা অনন্য কাৰণ ইয়াত ডজন ডজন চুৰ (ছুৰা) লক্ষ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰতিটো সুৰ এটা সৰু বোৱা বা কাঠৰ চিলিণ্ডাৰ। এইবোৰ ইটোৱে সিটোৰ ওপৰত থুপ খাই তিনি ওখ বেৰ গঠন কৰা হয়, প্ৰায় আঠ ইঞ্চি ওখ আৰু পাঁচ ফুট বহল। বেৰৰপৰা কাঁড়েৰে চুৰ (সুৰা) মাৰিলে আঘাত বুলি গণ্য কৰা হয় যদিও কেন্দ্ৰত চুৰ (সুৰা) মাৰিলে প্ৰতিযোগীয়ে অধিক পইণ্ট লাভ কৰে। যেতিয়া এজন ধনুৰ্বিদে লক্ষ্যত আঘাত কৰে, তেতিয়া বিচাৰকে "উহাই" বুলি মাতে, যাৰ অৰ্থ হ'ল "হুৰে।" প্ৰতিটো আঘাতৰ পিছত এজন বিষয়াই ক্ষতিগ্ৰস্ত বেৰখন মেৰামতি কৰি পৰৱৰ্তী প্ৰচেষ্টাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰে। প্ৰতিযোগিতাখনৰ বিজয়ীসকলক "ৰাষ্ট্ৰীয় মাৰ্কছমেন" আৰু "নেচনেল মাৰ্কছৱমেন" উপাধি প্ৰদান কৰা হয়। <ref>{{Cite web |title=The Naadam Archery Competition |url=https://www.atarn.org/mongolian/mn_nat_arch/messenger.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922222311/https://atarn.org/mongolian/mn_nat_arch/messenger.htm |archive-date=22 September 2023 |website=www.atarn.org |access-date=23 November 2025 |archivedate=22 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922222311/https://atarn.org/mongolian/mn_nat_arch/messenger.htm |deadurl=yes }}</ref> ==References== {{reflist}} ==External links== {{commons}} *''Chinggis Khaan's Mongolia''. S. Uranbileg and E. Amarbilig. Ulaanbaatar, 2006, 156 p.&nbsp; {{ISBN|99929-65-08-8}}. In English. *[http://naadamfestival.com/ Naadam Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231217042125/https://naadamfestival.com/ |date=2023-12-17 }}, Official Website *{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/19991012140102/http://csen.org/Mongol.Nadaam/Mongol.text.html Naadam Festival]}}, The Center for the Study of Eurasian Nomads *[https://www.amicusmongolia.com/mongolia-naadam-festival.html Naadam Festival Blog]- Mongolia Naadam Festival *[https://www.amicusmongolia.com/mongolia-naadam-festival-tours Mongolia Naadam Festival Tours]- Mongolia Naadam FestivalTours *[http://www.samarmagictours.com/festivals_and_events.php Mongolia Naadam Festival and Events] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191203093648/http://www.samarmagictours.com/festivals_and_events.php |date=2019-12-03 }}- Mongolia Naadam Festival and Events *[https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=112514153 Audio coverage] of horse racing [[শ্ৰেণী:খেল]] [[শ্ৰেণী:মংগোলীয়া]] 4p51nhw8m7zvmwdf3rov4qlbdjqotj3 0 128360 622208 558804 2026-08-01T02:20:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622208 wikitext text/x-wiki {{Merge|নৰকান্দ}} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox settlement | name = নৰকন্দা | settlement_type = চহৰ | image_skyline = Narkanda India1.jpg | image_caption = ভাৰতৰ হাটু শৃংগৰ পৰা দেখা নৰকন্দাৰ দৃশ্য | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_type3 = [[Tehsil]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|}} [[Himachal Pradesh]] | subdivision_name2 = চিমলা জিলা | subdivision_name3 = [[Kumarsain]] | unit_pref = [[Metric]] | elevation_m = 2708 | population_total = 901 | population_as_of = 2011 | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = হিন্দী ভাষা | demographics1_title2 = Native | demographics1_info2 = [[Mahasui]] (Shodochi) | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 171213 | area_code_type = | area_code = | registration_plate = [[List of RTO districts in India#HP.E2.80.94Himachal Pradesh|HP-95]] }} '''নৰকন্দা ({{ lang_en|Narkanda}})''' হিমাচল প্ৰদেশৰ চিমলা জিলাৰ কুমাৰছাইন মহকুমাৰ এখন চহৰ আৰু নগৰ পঞ্চায়ত।[[ভাৰত]]ৰ [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভাৰত-তিব্বত পথ (NH 5)ত ২৭০৮ মিটাৰ উচ্চতাত এবিধ ফাৰ (Abies pindrow) অৰণ্যত অৱস্থিত। শিমলাৰ পৰা প্ৰায় ৬০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত হিমালয়ৰ পৰ্বতমালাৰে আগুৰি আছে। [[File:Narkandasnow.JPG|thumb|নৰকন্দাত ইন্ধন ভৰোৱা ষ্টেচন]] শীতকালত এই চহৰখন স্কিইং ৰিজৰ্ট। ই শিমলাক কুমাৰছাইন আৰু ৰামপুৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু লগতে হিমাচল প্ৰদেশৰ মূল আপেল বেল্ট কোটগড়-থানেদাৰলৈ লৈ যায় য’ত সত্যানন্দ ষ্ট’কে আপেল খেতি আৰম্ভ কৰিছিল। ==ভৌগোলিক অবয়ৱ== নৰকাণ্ডা ৩১.২৭° উত্তৰ ৭৭.৪৫° পূবত অৱস্থিত। <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Narkanda |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/11/Narkanda.html |access-date=2025-11-29 |archivedate=2026-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260522115417/http://www.fallingrain.com/world/IN/11/Narkanda.html |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ গড় উচ্চতা ২৭০৮ মিটাৰ (৮৫৯৯ ফুট)। বিখ্যাত হাতু শৃংগ নৰকাণ্ডাৰ পৰা ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত। নৰকাণ্ডাৰ পৰা ২০ কিলোমিটাৰ নিলগত কুমাৰছাইন নিকটতম চহৰ, আৰু নৰকণ্ডা কুমাৰছাইন মহকুমা আৰু তহচিলৰ অন্তৰ্গত। নৰকণ্ডাৰ পৰা ১৫ কিলোমিটাৰ নিলগত থকা কোটগড় আপেলৰ বাগিচাৰ বাবে জনাজাত। সত্যানন্দ ষ্ট’কছে এই অঞ্চলত আপেলৰ প্ৰচলন কৰি অঞ্চলটোৰ অৰ্থনীতি শক্তিশালী কৰাত সহায় কৰিছিল। আজি আপেল উৎপাদনত প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষ ₹৩,০০০ কোটি আয় হয়। আজিকালি আপেল খেতিয়কে দ্ৰুত লাভৰ বাবে নিজৰ মাটিত চেৰী খেতি কৰি আছে, কিয়নো জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ বাবে মাটি সংকুচিত হৈছে। মিষ্টাৰ ষ্ট’কছৰ নাতিয়েকে বৰ্তমান উন্নত উৎপাদনৰ বাবে নতুন আপেলৰ জাত বিকশিত কৰাৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰি আছে।==বতৰ== ==বতৰ== বছৰজুৰি চহৰখনে সুখদায়ক বতৰ উপভোগ কৰে। এপ্ৰিলৰ পৰা জুন মাহলৈকে গ্ৰীষ্মকালত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা প্ৰায় ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ, আনহাতে সৰ্বনিম্ন তাপমাত্ৰা ১০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ। জুলাইৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে নৰকাণ্ডাত বাৰিষাৰ অভিজ্ঞতা হয়, আনহাতে নৱেম্বৰৰ পৰা মাৰ্চলৈকে চহৰখন বৰফেৰে আবৃত হৈ থাকে। এই সময়ছোৱাত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা ৭-৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ, আৰু ৰাতি -৫ৰ পৰা -১০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছলৈ হ্ৰাস পাব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.tourism-of-india.com/narkanda.html|title=Tourism in Narkanda|website=Tourism of India}}</ref> == উদ্ভিদ == এই অঞ্চলটো বেছিভাগেই নাতিশীতোষ্ণ অৰণ্যৰে আবৃত, মূলতঃ কনিফাৰ, ওক গছ, মেপেল, পপুলাছ, এছকুলাছ, ক’ৰিলাছ আৰু হলি। গছৰ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত আছে: *'''কনিফাৰ''': এই অঞ্চলত কেইবাবিধো কনিফাৰ প্ৰজাতিৰ গজি উঠে, ই অৰণ্যৰ এক বৃহৎ অংশ সামৰি লয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে: এবিছ পিণ্ড্ৰ', চেড্ৰাছ ডিঅ'ডাৰা, ক্ৰিপ্টোমেৰিয়া জাপ'নিকা, পাইচিয়া স্মিথিয়ানা, পাইনাছ ৱালিচিয়ানা, আৰু টেক্সাছ কনটৰ্ *'''ওক''': (Quercus semecarpifolia)কুৱেৰকাছ চেমেকাৰ্পিফলিয়া আৰ (Quercus floribunda) কুৱেৰকাছ ফ্লৰিবুণ্ডা এই অঞ্চলৰ স্থানীয় উদ্ভিদ। *'''মেপল''': এচাৰ চিজিয়াম আৰু এচাৰ একুমিনেটাম এই অঞ্চলৰ স্থানীয়। *'''পপলাৰ''': (Populus ciliata) পপুলাছ চিলিয়াটা এই অঞ্চলৰ স্থানীয়। *'''এস্কুলাছ''': এস্কুলাছ ইণ্ডিকা এই অঞ্চলৰ স্থানীয়। *'''হেজেলনাট''': Corylus jacquemontii এই অঞ্চলৰ স্থানীয়। *'''হলি''': ইলেক্স ডায়েপিৰেনা এই অঞ্চলৰ স্থানীয়। এই গছৰ উপৰিও এই অঞ্চলত কেইবাবিধো জোপোহা আৰু ফুলৰ গছ, যেনে Berberis aristata আদিও গজে। শেহতীয়াকৈ আপেলৰ বাগিচাৰ বাবে বনাঞ্চলখন পৰিষ্কাৰ কৰা হৈছে। [[File:Narkanda himachal pradesh India.jpg|thumb|বৰ্তমানৰ নৰকন্দা চহৰ]] ==জনগাঁথনি== ২০১০ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> নৰকন্দাৰ জনসংখ্যা আছিল ২,৭১২ জন। জনসংখ্যাৰ ৬২% পুৰুষ আৰু ৩৮% মহিলা। নৰকাণ্ডাৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮০%, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ৫৯.৫%তকৈ বেছি: পুৰুষৰ সাক্ষৰতা ৮৫% আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা ৭২%। নৰকন্দাৰ ১৫% জনসংখ্যা ৬ বছৰৰ তলৰ।স্থানীয় ভাষা পাহাৰী, কিন্তু হিন্দী আৰু ইংৰাজীও কোৱা হয়। [[File:Dak Bungalow of Narkanda Village of Shimla District in Indian State of Himachal Pradesh in 1868 .jpg|thumb|১৮৮৬ চনত নৰকন্দাৰ এটা ডাক বাংলো ]] ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Wikivoyage-inline}} * [https://web.archive.org/web/20070115021800/http://himachaltourism.nic.in/ Official State Tourism website] * [http://explorenarkanda.in/ Every thing about Narkanda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112013507/http://explorenarkanda.in/ |date=12 January 2020 }} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ]] h4jx2sc88yf5sitomr2jn9ory5ghmra 0 131631 622290 600773 2026-08-01T07:46:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622290 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = বে ৱু-হি<br/>Bae Woo-hee | image = 180223 우희 02.jpg | image_size = | caption = ২০১৮ চনত ৱু-হি | native_name = 배우희 | birth_date = {{birth date and age|1991|11|21}} | birth_place = বুচান, [[দক্ষিণ কোৰিয়া]] | education = ডং-আহ ইনষ্টিটিউট অৱ মিডিয়া এণ্ড আৰ্টছ – সম্প্ৰচাৰ আৰু মনোৰঞ্জন | occupation = {{hlist|Singer|actress}} | relatives = | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | genre = কে-পপ | instrument = ভকাল | years_active = ২০১২–বৰ্তমান | label = হেপি ফেচ | past_member_of = {{hlist|ভিভা গাৰ্লছ|লাল ছাবেট|ইউনি.টি.}} | website = }}}} '''বে ৱু-হি''' (কোৰিয়ান: '''배우희'''; জন্ম ২১ নৱেম্বৰ, ১৯৯১), পেছাগতভাৱে '''ৱুহি''' নামেৰে পৰিচিত, এগৰাকী দক্ষিণ কোৰিয়ান গায়িকা আৰু অভিনেত্ৰী। তেওঁ দক্ষিণ কোৰিয়ান গাৰ্ল গ্ৰুপ ডাল শ্বেবেটৰ সদস্য হিচাপে আৰু 'দ্য ইউনিট' শ্ব'ত সপ্তম স্থান লাভ কৰি গাৰ্ল গ্ৰুপ ইউনি.টি.-ৰ সদস্য হোৱাৰ বাবে সৰ্বাধিক পৰিচিত। ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৯১ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ৰ বুছানত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল বে ৱু-হীৰ। বৰ্তমান তেওঁ ডং-আহ ইনষ্টিটিউট অৱ মিডিয়া এণ্ড আৰ্টছত পঢ়ি আছে, ব্ৰডকাষ্টিং এণ্টাৰটেইনমেণ্টত মেজৰ।<ref>{{cite news|url=https://ph.news.yahoo.com/woo-hee-dal-shabets-member-041054133.html |accessdate=June 28, 2014 |author=Syahida Kamarudin |publisher=[[Yahoo! News]] |date=May 27, 2012|title=Woo-hee, Dal Shabet's new member}}</ref> ==কেৰিয়াৰ== ===প্ৰি-ডিবিউ=== বেই আছিল এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মনোৰঞ্জন সংস্থা মিডিয়ালাইন এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰ প্ৰশিক্ষাৰ্থী, য'ত তেওঁ পাঁচজনীয়া গাৰ্ল গ্ৰুপ ভিভা গাৰ্লছৰ ভিতৰত আত্মপ্ৰকাশ কৰাৰ কথা আছিল। সংস্থাটোৰ ভিতৰত আৰ্থিক অসুবিধাৰ বাবে ২০১১ চনৰ আৰম্ভণিতে এই প্ৰকল্পটো বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল। মিডিয়ালাইন এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰ পৰা ছুটীৰ পিছত বেই হেপি ফেচ এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰ অধীনত প্ৰশিক্ষাৰ্থী হয় আৰু ২০১২ চনত ডাল শ্বাবেটৰ সৈতে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ===২০১২–২০১৪: কেৰিয়াৰৰ আৰম্ভণি=== ২০১২ চনৰ ২৪ মে'ত ঘোষণা কৰা হয় যে বেই পপ গাৰ্ল গ্ৰুপ দাল ছাবেটত যোগদান কৰিব, য'ত তেওঁ প্ৰাক্তন সদস্য ভিকিৰ ঠাইত যোগদান কৰিব।<ref>{{cite news |url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2953426 |accessdate=June 28, 2014 |author=Carla Sunwoo |publisher=[[Korea JoongAng Daily]] |date=May 26, 2012 |title=Dal Shabet replaces Viki in one day |archivedate=June 10, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180610202712/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2953426 |deadurl=yes }}</ref> ২০১২ চনৰ ১ জুনত দাল ছাবেটে ৱুহিৰ প্ৰথমটো টিজাৰ ভিডিঅ’ মুকলি কৰে।<ref>{{cite news|url=http://en.korea.com/blog/enter/k-pop/a-teaser-for-dalshabets-newest-member-woo-hee-released/ |accessdate=June 28, 2014 |publisher=en.korea |date=June 1, 2012 |title=Teaser for Dalshabet's newest member, Woo Hee, released |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808043219/http://en.korea.com/blog/enter/k-pop/a-teaser-for-dalshabets-newest-member-woo-hee-released/ |archivedate=August 8, 2014 }}</ref> ২০ জুন, ২০১৩ চনত মুক্তি পোৱা ডাল শ্বাবেটৰ ষষ্ঠখন বৰ্ধিত নাটক ''বে এম্বিচেয়াচ''ৰ ট্ৰেক "মেবি" গীতটো লিখিছিল আৰু ৰচনা কৰিছিল।<ref>[http://mwave.interest.me/enewsworld/article/37709?enewsLang=EN Dal Shabet to Make a Return with Self-Written Tracks on June 20]. enews (June 2, 2013). Retrieved on August 5, 2014.</ref> বেই এভাৰী চিংগল ডে'ৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি "নেপ" ট্ৰেকটো মুকলি কৰে, যিটো বেণ্ডটোৰ বৰ্ধিত নাটক ''স্কাই ব্ৰীজ''ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ২০১৩ চনৰ ২৭ আগষ্টত মুক্তি পোৱা এই ট্ৰেকটোৰ লগত এটা মিউজিক ভিডিঅ'ও আছিল, য'ত বেইও অভিনয় কৰিছিল।<ref>[http://wowstar.wowtv.co.kr/news/view.asp?newsid=5658 달샤벳 우희, 에브리싱글데이 새 앨범 피처링 참여] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810000040/http://wowstar.wowtv.co.kr/news/view.asp?newsid=5658 |date=August 10, 2014 }}. WowStarTV (September 2, 2013). Retrieved on August 5, 2014.</ref> ২০১৩ চনত এছ এন এছৰ নাটক ''ইনফিনিট পাৱাৰ''ত অভিনয়ত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল বেই, য'ত তেওঁ পুনৰাবৃত্তিমূলক চৰিত্ৰ হান ছু-জাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>[http://news1.kr/articles/?1404019 '무한동력' 우희, 긴 생머리 교복 셀카 '눈길']. News1Korea (November 12, 2013). Retrieved on August 5, 2014.</ref> ২০১৩ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত বেইয়ে এছএনএছ নাটক ''ইনফিনিট পাৱাৰ''ৰ অ'এছটিৰ বাবে তেওঁৰ প্ৰথম একক ট্ৰেক "টুৱাৰ্ডছ টুম'ৰ'" মুকলি কৰে।<ref>[http://star.fnnews.com/news/index.html?no=250903 달샤벳 우희, SNS 드라마 '무한동력' OST '내일로' 발표] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140817101214/http://star.fnnews.com/news/index.html?no=250903 |date=August 17, 2014 }}. StarNews (November 14, 2013). Retrieved on August 5, 2014.</ref> ২০১৪ চনৰ ২৪ ফেব্ৰুৱাৰীত ঘোষণা কৰা হয় যে বেইয়ে থ্ৰীডি হৰৰ ছবি ''টিউনেল থ্ৰিডি'' ৰ কেমিঅ'ৰ জৰিয়তে ডাঙৰ পৰ্দাত অভিষেক ঘটাব।<ref>[http://view.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2014022408011686016 달샤벳 우희, 배우 옷 제대로 입는다… 영화 '터널' 합류]. AsiaE (February 24, 2014). Retrieved on August 5, 2014.</ref> বায়ে ২০১৪ চনৰ ২৯ এপ্ৰিলত এমবিচিৰ সপ্তাহৰ শেষৰ নাটক ''জাং ব'ৰি ইচ হিয়াৰ!''ৰ অ'এছটিৰ বাবে "হেলো মাই লাভ" মুকলি কৰে।''.<ref>[http://www.sportsworldi.com/content/html/2014/07/11/20140711004425.html?OutUrl=naver 리디아, KBS '순금의 땅' OST '내 가슴이 그댈 보면' 11일 음원 공개]. SportsWorld (July 11, 2013). Retrieved on August 5, 2014.</ref> [[File:150527 우희 01.jpg|thumb|Bae performing in 2015]] ===২০১৫–২০১৬: অভিনয়ৰ ভূমিকা=== ২০১৫ চনৰ জুন মাহত বেইক এছবিএছৰ 'দ্য টাইম উই ৱেৰ নট ইন লাভ'ত সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা হয়। ২০১৬ চনৰ ৫ জানুৱাৰীত বেইয়ে তেওঁৰ দ্বিতীয়টো একক ট্ৰেক "লাভ হাৰ্টছ" মুকলি কৰে, ডাল শ্বাবেটৰ নৱম বৰ্ধিত নাটক, নেচাৰেলনেছত। ===২০১৭–বৰ্তমান: ইউনিট আৰু ইউ.এন.আই.টি=== ২০১৭ চনত বেইয়ে তেওঁৰ সতীৰ্থ ডাল শ্বাবেট সদস্য চেৰীৰ সৈতে কেবিএছৰ আইডল প্ৰতিযোগিতামূলক অনুষ্ঠান দ্য ইউনিট: আইডল ৰিবুটিং প্ৰজেক্টত যোগদান কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.soompi.com/2017/09/07/dal-shabets-serri-woohee-appear-unit-instead-subin/ |accessdate=March 2, 2018 |author=S. Park |publisher=[[Soompi]] |date=September 7, 2017 |title=Dal Shabet's Serri And Woohee To Appear On "The Unit" Instead Of Subin |archive-date=April 18, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418231856/https://www.soompi.com/2017/09/07/dal-shabets-serri-woohee-appear-unit-instead-subin/ |url-status=dead |archivedate=April 18, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180418231856/https://www.soompi.com/2017/09/07/dal-shabets-serri-woohee-appear-unit-instead-subin/ |deadurl=yes }}</ref> ২০১৮ চনৰ ১০ ফেব্ৰুৱাৰীত দ্য ইউনিটৰ চূড়ান্ত খণ্ডৰ সময়ত বেই মহিলা প্ৰতিযোগীৰ ভিতৰত সপ্তম স্থান লাভ কৰে আৰু চূড়ান্ত মহিলা লাইন-আপৰ সদস্য হয় যিটোৰ নাম পিছলৈ ইউনি.টি. বুলি প্ৰকাশ পায়। ২০২২ চনত বেই ২০২২ চনৰ ২৯ জুলাইত ছিউলৰ ছয়ংবুক জিলাৰ অপ্ৰত্যাশিত থিয়েটাৰত বিট্ ৱিন আছৰ একক অনুৰাগীৰ সভা অনুষ্ঠিত কৰে।<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&aid=0003219456|author=Lee Se-bin|title=ko:배우희, 29일 단독 팬미팅 '우리끼리' 개최|trans-title=Actress Bae Woo Hee held a solo fan meeting 'Between us' on the 29th|publisher=[[Ilgan Sports]] |via=[[Naver]]|date=July 6, 2022|access-date=July 6, 2022|language=ko}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bae Woo-hee}} [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ কোৰিয়ান অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:গায়িকা]] lyyuatb2xpfnznhdgzh511cngeij9ml 0 133942 622193 602389 2026-08-01T00:39:59Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622193 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = ধৃতৰাষ্ট্ৰ | author = ঘনশ্যাম কাণ্ডেল | language = [[নেপালী]] | country = [[নেপাল]] | genre = চুটি মহাকাব্য, [[কবিতা]] | title_orig = धृतराष्ट्र | orig_lang_code = ne | publisher = ঐৰাৱতী প্ৰকাশন | isbn = 9789937644471 | pub_date = ২০১৬ | pages = ৯৬ | awards = মদন পুৰস্কাৰ | image = | caption = গ্ৰন্থখনৰ বেটুপাত }} '''''ধৃতৰাষ্ট্ৰ''''' ([[নেপালী]]: धृतराष्ट्र; [[ইংৰাজী]]: Dhritarashtra) হৈছে নেপালী কবি ঘনশ্যাম কাণ্ডেলৰ এখন উল্লেখযোগ্য কাব্যগ্ৰন্থ। এইখন ২০১৬ চনত ঐৰাৱতী প্ৰকাশনে প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Kantipur-कँडेलको खण्डकाव्य - कान्तिपुर समाचार|url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-11-13/20161113082355.html?is_ifooter=1|access-date=2021-12-26|website=ekantipur.com}}</ref> ই এক পদ্যত ৰচিত চুটি মহাকাব্য আৰু ইয়াত [[হস্তিনাপুৰ]]ৰ অন্ধ ৰজা [[ধৃতৰাষ্ট্ৰ]]ৰ চকুৰে [[মহাভাৰত]]ৰ কাহিনী পুনৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই গ্ৰন্থখনে ২০৭৩ বিক্ৰম সম্বটত প্ৰদান কৰা নেপালৰ মৰ্যাদাপূৰ্ণ সাহিত্যিক সন্মান মদন পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Poet Ghanshyam Kandel wins Madan Puraskar 2073|url=https://kathmandupost.com/national/2017/08/28/poet-ghanshyam-kandel-wins-madan-puraskar-2073|access-date=2021-10-07|website=kathmandupost.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Republica|title='Dhritarastra' wins Madan Puraskar; Batsayan awarded with Jagadamba Shree|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/26425/|access-date=2021-10-07|website=My Republica|language=en|archivedate=2021-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211008115752/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/26425/|deadurl=yes}}</ref> এইখন এখন মহাকাব্যিক [[কবিতা]] আৰু লেখকৰ ষষ্ঠখন প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ।<ref>{{Cite web|date=2017-01-27|title=पुस्तक समीक्षा : 'धृतराष्ट्र' मा घनश्याम कँडेलको कवित्व|url=https://sahityasangraha.com/2017/01/27/धृतराष्ट्र-मा-घनश्याम-क/|access-date=2021-12-26|website=साहित्य सङ्ग्रहालय|language=en-US}}</ref> মহাভাৰতৰ কাহিনীক নতুন দৃষ্টিভংগীৰে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে এই গ্ৰন্থখন বিশেষভাৱে জনাজাত। ইয়াত ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ অন্তৰ্মুখী চিন্তা, নৈতিক দ্বন্দ্ব আৰু যুদ্ধৰ ফলত উদ্ভৱ হোৱা মানসিক অৱস্থাসমূহ কবিতাৰ ৰূপত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। এইদৰে কাণ্ডেলে প্ৰাচীন মহাকাব্যখনক আধুনিক সাহিত্যিক ব্যাখ্যাৰে পুনৰ কল্পনা কৰিছে। == সাৰাংশ == ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ বৰ্ণনা অন্ধ ৰজা ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা কৰা হৈছে আৰু ইয়াত তেওঁ কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধৰ চৰিত্ৰসমূহক কেনেদৰে লয় তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। মূল মহাভাৰতত কৃষ্ণক এজন আকৰ্ষণীয় নেতা হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে যিয়ে সত্য আৰু ন্যায়ৰ বাবে যুঁজ দিয়ে। কিন্তু কাণ্ডেলৰ পদ্যত কৃষ্ণক এজন ধূৰ্ত ষড়যন্ত্ৰকাৰী হিচাপে দেখা যায় যিয়ে আনক কুৰুক্ষেত্ৰৰ দৰে নৃশংস যুদ্ধৰ বাবে প্ৰলোভিত কৰে আৰু দুৰ্যোধন তথা দ্ৰোণাচাৰ্যৰ মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত কৌশলসমূহৰ কথাও উত্থাপন কৰে।<ref>{{Cite web|title=Through the eyes of a blind king {{!}} From the Nepali Press {{!}} Nepali Times|url=https://archive.nepalitimes.com/article/from-nepali-press/Through,3913|access-date=2021-10-07|website=archive.nepalitimes.com}}</ref> == সঁহাৰি == গ্ৰন্থখনে ২০৭৩ বি. এছ. (২০১৬) বৰ্ষৰ সন্মানীয় মদন পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Setopati|first=सेतोपाटी संवादाता|title='धृतराष्ट्र'लाई मदन पुरस्कार, वात्सायनलाई जगदम्बा श्री|url=https://www.setopati.com/art/art-activity/78937/|url-status=live|access-date=2021-12-26|website=Setopati|language=ne|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226045845/https://www.setopati.com/art/art-activity/78937/|archive-date=2021-12-26|archivedate=2021-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211226045845/https://www.setopati.com/art/art-activity/78937/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|last=संवाददाता|first=केन्द्रबिन्दु|title=मदन पुरस्कार कँडेललाई र जगदम्बा–श्री वात्स्यायनलाई|url=https://kendrabindu.com/literature/10868-1612474620.html|access-date=2021-12-26|website=kendrabindu.com|language=ne|archivedate=2021-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211226045846/https://kendrabindu.com/literature/10868-1612474620.html|deadurl=yes}}</ref> সমালোচকসকলৰ মতে এই কাব্যগ্ৰন্থই মহাভাৰতৰ ঘটনাসমূহক এক নতুন দৃষ্টিকোণৰ পৰা চাবলৈ সহায় কৰে আৰু নৈতিকতা, ক্ষমতা আৰু ভাগ্যৰ জটিল সম্পৰ্কসমূহক সাহিত্যিকভাৱে বিশ্লেষণ কৰে। == আৰু চাওক == * [[গৌৰী (মহাকাব্য)|গৌৰী]] * [[মুনা মদন]] * ''[[নয়া ঈশ্বৰ কো ঘোষণা]]'' * [[তৰুণ তপসী]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:মহাভাৰত]] [[শ্ৰেণী:মহাকাব্য]] n79xcrz2932wqb6wsauk0e8ujx2m42d 0 137508 622196 613453 2026-08-01T00:58:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622196 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = নন্দনাথ শইকীয়া মহাবিদ্যালয় | native_name = Nanda Nath Saikia College | image = | established = ১৯৫৯ | type = ৰাজহুৱা মহাবিদ্যালয় | principal = ড° শুভাংশু দত্ত | city = [[তিতাবৰ]] | district = [[যোৰহাট]] | state = [[অসম]] | country = [[ভাৰত]] | campus = নগৰাঞ্চল | affiliation = [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] | website =https://www.nnsaikiacollege.org }} '''নন্দনাথ শইকীয়া মহাবিদ্যালয়''' (ইংৰাজী: ''Nanda Nath Saikia College'') ১৯৫৯ চনত প্ৰতিষ্ঠিত নন্দনাথ শইকীয়া মহাবিদ্যালয়, [[অসম|অসমৰ]] [[যোৰহাট| যোৰহাট জিলাৰ]] [[তিতাবৰ|তিতাবৰত]] অৱস্থিত এখন উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান। এই মহাবিদ্যালয়খন [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ]] সৈতে সংযুক্ত আৰু অসমৰ অন্যতম পুৰণি স্নাতক মহাবিদ্যালয় হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{cite web |url=https://www.nnsaikiacollege.org/ |title=Nanda Nath Saikia College – Official Website |access-date=21 June 2026 |archivedate=7 June 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260607103802/https://www.nnsaikiacollege.org/ |deadurl=yes }}</ref> == ইতিহাস == ১৯৫৯ চনৰ ২২ জুলাই তাৰিখে নন্দনাথ শইকীয়া মহাবিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। তিতাবৰ মহকুমাৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত এই মহাবিদ্যালয়খন অঞ্চলটোৰ উচ্চ শিক্ষাৰ প্ৰসাৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। মহাবিদ্যালয়খন ডাঃ জীৱকান্ত শইকীয়াই তেওঁৰ ভাতৃ তথা সমাজকৰ্মী নন্দনাথ শইকীয়াৰ স্মৃতিত দান কৰা ভূমিত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.worldcolleges.info/node/18348 |title=Nandanath Saikia College |publisher=World Colleges Information |access-date=21 June 2026}}</ref> == স্বীকৃতি == মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংযুক্ত। লগতে ই বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ (UGC) ২(f) আৰু ১২(B) ধাৰাৰ অধীনত স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত।<ref>{{cite web |url=https://www.nnsaikiacollege.org/index.php/iqac |title=IQAC – Nanda Nath Saikia College |access-date=21 June 2026 |archivedate=18 May 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260518061857/https://www.nnsaikiacollege.org/index.php/iqac |deadurl=yes }}</ref> নন্দনাথ শইকীয়া মহাবিদ্যালয়ক ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যায়ন আৰু স্বীকৃতি পৰিষদ (NAAC)ৰ দ্বাৰা তৃতীয় চক্ৰৰ মূল্যায়নত ‘A+’ গ্ৰেড (CGPA of 3.26) ৰে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হৈছে। == শিক্ষাক্ৰম == মহাবিদ্যালয়খনত কলা আৰু বিজ্ঞান শাখাত স্নাতক স্তৰৰ পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰা হয়। === কলা বিভাগ === * অসমীয়া * ইংৰাজী * ইতিহাস * শিক্ষা * অৰ্থনীতি * ৰাজনীতি বিজ্ঞান * ভূগোল === বিজ্ঞান বিভাগ === * পদাৰ্থ বিজ্ঞান * ৰসায়ন বিজ্ঞান * গণিত * উদ্ভিদ বিজ্ঞান * প্ৰাণীবিজ্ঞান * কম্পিউটাৰ প্ৰয়োগ<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nanda_Nath_Saikia_College |title=Nanda Nath Saikia College |access-date=21 June 2026}}</ref> == অৱস্থান == মহাবিদ্যালয়খন [[তিতাবৰ|তিতাবৰৰ]] ধোদৰ আলিৰ কাষত অৱস্থিত। ই যোৰহাট চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত।<ref>{{cite web |url=https://career.webindia123.com/career/institutes/details_colleges_Institutes.asp?inst_no=24578 |title=Nanda Nath Saikia College |publisher=WebIndia123 |access-date=21 June 2026}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == [https://www.nnsaikiacollege.org/ নন্দনাথ শইকীয়া মহাবিদ্যালয়ৰ আধিকাৰিক ৱেবছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260607103802/https://www.nnsaikiacollege.org/ |date=2026-06-07 }} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[Category:অসমৰ মহাবিদ্যালয়]] [[শ্ৰেণী:যোৰহাট জিলাৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান]] [[শ্ৰেণী:যোৰহাট জিলা]] cldnogdmw99hjxv6gwst161d8rktwox 0 137938 622131 617153 2026-07-31T15:14:20Z Kandarpajit Kallol 6257 622131 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} {{চমু বিৱৰণ|উত্তৰ আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ এটা দ্বীপ}} {{About|দ্বীপটোৰ বিষয়ে|সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ|আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য|যুক্তৰাজ্যৰ অংশ|উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড|অন্যান্য ব্যৱহাৰ|Ireland (disambiguation)}} {{pp-semi-indef}} {{pp-move}} {{Use Hiberno-English|date=March 2022}} {{Use dmy dates|date=March 2024}} {{Infobox islands |name = আয়াৰলেণ্ড |local_name = {{unbulleted list|list_style=text-align:center;font-weight: normal; |{{native name|ga|Éire}} |{{native name|sco-ulster|Airlann}} }} |image_name = File:Ireland (MODIS).jpg |image_caption = ২০১০ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তোলা আয়াৰলেণ্ডৰ আলোকচিত্ৰ |image_alt = আয়াৰলেণ্ডৰ উপগ্ৰহ চিত্ৰ |map_image = Map of Ireland in Europe.svg |map_caption = {{map caption|country<!--island-->={{nobold|আয়াৰলেণ্ড}}|location_color=dark green|region=ইউৰোপ|region_color=dark grey}} |location = উত্তৰ-পশ্চিম ইউৰোপ |coordinates = {{Coord|53|N|8|W|type:country_scale:2500000|display=inline,title}} |archipelago = [[ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জ]] |waterbody = আটলাণ্টিক মহাসাগৰ |area_km2 = 84421 |area_footnotes = <ref name="irlgeog">{{cite web |url=http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |title=Geography of Ireland |publisher=[[Government of Ireland]] |access-date=11 November 2009 |last=Nolan |first=William |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091124012641/http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |archive-date=24 November 2009 |archivedate=24 November 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091124012641/http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |deadurl=yes }}</ref> |rank = ২০তম<ref name="royle">{{cite journal |last=Royle |first=Stephen A. |title=Beyond the boundaries in the island of Ireland |journal=Journal of Marine and Island Cultures |volume=1 |issue=2 |date=December 2012 |pages=91–98 |doi=10.1016/j.imic.2012.11.005|doi-access=free |bibcode=2012JMICu...1...91R }}</ref> |coastline_km = 7,527 |coastline_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://www.heritagecouncil.ie/content/files/irish_coastal_habitats_impacts_conservation_areas_1998_2mb.pdf |title=Irish Coastal Habitats: A Study of Impacts on Designated Conservation Areas |website=heritagecouncil.ie |publisher=Heritage Council |access-date=2 November 2020 |archive-date=3 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203160047/https://www.heritagecouncil.ie/content/files/irish_coastal_habitats_impacts_conservation_areas_1998_2mb.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Neilson |first1=Brigitte |last2=Costello |first2=Mark J. |title=The Relative Lengths of Seashore Substrata Around the Coastline of Ireland as Determined by Digital Methods in a Geographical Information System |journal=Estuarine, Coastal and Shelf Science |date=1999 |volume=49 |issue=4 |pages=501–508 |doi=10.1006/ecss.1999.0507 |bibcode=1999ECSS...49..501N }}</ref> |highest_mount = [[Carrauntoohil]] |demonym = আইৰিছ |elevation_m = 1041 |country = [[আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য]] |country_largest_city = [[ডাবলিন]], জনসংখ্যা: ১,৪৫৮,১৫৪ (মহানগৰীয় অঞ্চল, ২০২২)<ref>{{cite news |title=Population at Each Census by Sex and County, 1841 to 2022 |url=https://data.cso.ie/table/FY001}}</ref> |country_largest_city_type = চহৰ |country1 = [[যুক্তৰাজ্য]] |country1_admin_divisions_title = [[যুক্তৰাজ্যৰ দেশসমূহ|দেশ]] |country1_admin_divisions = [[উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড]] |country1_largest_city = [[বেলফাষ্ট]], জনসংখ্যা: ৬৭১,৫৫৯ (মহানগৰীয় অঞ্চল, ২০১১)<ref>{{cite web|url=https://www.planningni.gov.uk/downloads/volume_1_-_plan_strategy___framework-2.pdf|title=Belfast Metropolitan Area Plan|website=Planningni.gov|access-date=11 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013522/https://www.planningni.gov.uk/downloads/volume_1_-_plan_strategy___framework-2.pdf|archive-date=7 November 2017|url-status=live|archivedate=7 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107013522/https://www.planningni.gov.uk/downloads/volume_1_-_plan_strategy___framework-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> |country1_largest_city_type = চহৰ |population = 7,185,600 |population_as_of = ২০২৩ চনৰ আনুমানিক হিচাপ |population_footnotes = {{efn|চাৰিওফালৰ সৰু দ্বীপসমূহকে ধৰি}}<ref>{{cite web |title=Population and Migration Estimates, April 2023 |date=25 September 2023 |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2023/ |publisher=Central Statistics Office |access-date=17 January 2024 |archive-date=25 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925143020/https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2023/ |url-status=live }}</ref> |population_rank = ১৯তম (দ্বীপসমূহৰ ভিতৰত) |density_km2 = 82.2 |languages = {{cslist |[[হাইবাৰ্নো-ইংৰাজী|ইংৰাজী]] |[[আইৰিছ ভাষা|আইৰিছ]] |[[Irish Sign Language|আইৰিছ সাংকেতিক ভাষা (ISL)]] |[[Ulster Scots dialect|আলষ্টাৰ স্কটছ]] |[[Northern Ireland Sign Language|উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড সাংকেতিক ভাষা (NISL)]] |[[Shelta]] }} |ethnic_groups = {{unbulleted list |90.0% [[শ্বেতাংগ]] |2.8% [[এছীয়]] |1.2% [[কৃষ্ণাংগ]] |0.3% [[আৰব]] |1.2% অন্যান্য ({{inc.}} [[বহুজাতিক জনগোষ্ঠী|মিশ্ৰ]]) |4.5% উল্লেখ কৰা হোৱা নাই<ref>{{cite web |url=https://data.cso.ie/table/FY023 |title=Population Usually Resident and Present in the State |publisher=[[Central Statistics Office (Ireland)|Central Statistics Office]] |date=30 May 2023 |access-date=7 October 2023 |archive-date=31 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531023003/https://data.cso.ie/table/FY023 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-ethnic-group.pdf|date=September 2022 |title=Census 2021 Main statistics for Northern Ireland, Statistical bulletin, Ethnic group |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |page=4 |access-date=7 October 2023 |archive-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205220600/https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-ethnic-group.pdf |url-status=live }}</ref> }} |timezone1 = [[গ্ৰিনউইচ গড় সময়]] |utc_offset1 = +0 |timezone1_DST = {{indented plainlist| * [[আইৰিছ মান সময়]] * [[ব্ৰিটিছ গ্ৰীষ্মকালীন সময়]] }} |utc_offset1_DST = +1 |footnotes = }} '''আয়াৰলেণ্ড'''{{efn|{{IPAc-en|audio=en-us-Ireland.ogg|ˈ|aɪər|l|ən|d}}, {{respell|IRE|lənd}}; {{langx|ga|[[Éire]]}} {{IPA|ga|ˈeːɾʲə||Ga-Éire.oga}}; [[Ulster Scots dialect|আলষ্টাৰ-স্কটছ]]: {{lang|sco|Airlann}} {{IPA|sco|ˈɑːrlən|}}}} উত্তৰ [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]]ৰ [[উত্তৰ-পশ্চিম ইউৰোপ]]ত অৱস্থিত এখন দ্বীপ। ভূ-ৰাজনৈতিকভাৱে দ্বীপখন [[আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য]] (আনুষ্ঠানিক নাম [[Names of the Irish state|আয়াৰলেণ্ড]]){{snd}}যিয়ে দ্বীপখনৰ প্ৰায় পাঁচ-ষষ্ঠাংশ সামৰি থকা এখন সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ{{snd}}আৰু [[উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড]] (যি [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ অংশ আৰু অৱশিষ্ট এক-ষষ্ঠাংশ অঞ্চল সামৰি আছে)ৰ মাজত বিভক্ত। ইয়াৰ পূবে অৱস্থিত [[গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]ৰ পৰা [[North Channel (Great Britain and Ireland)|উত্তৰ চেনেল]], [[আইৰিছ সাগৰ]] আৰু [[St George's Channel|ছেইণ্ট জৰ্জ চেনেল]]ে পৃথক কৰি ৰাখিছে। আয়াৰলেণ্ড [[List of islands of the British Isles|ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম দ্বীপ]], [[List of European islands by area|ইউৰোপৰ তৃতীয় বৃহত্তম]] আৰু [[List of islands by area|বিশ্বৰ বিংশতম বৃহত্তম]] দ্বীপ।<ref name="unep">{{cite web |url=http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |title=Islands by Area |date=18 February 1998 |website=[[UN System-Wide Earthwatch]] |publisher=[[United Nations Environment Programme]] |access-date=20 February 2026 |archive-date=14 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151214191720/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |url-status=dead |archivedate=20 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180220003634/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |deadurl=yes }}</ref> ২০২২ চনৰ হিচাপমতে সমগ্ৰ দ্বীপখনৰ জনসংখ্যা ৭০ লাখতকৈ সামান্য অধিক; ইয়াৰে ৫১ লাখ [[আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য]]ত আৰু ১৯ লাখ [[উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। এই হিচাপত [[List of European islands by population|গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ পিছতেই ই ইউৰোপৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক জনবসতিপূৰ্ণ দ্বীপ]]।<ref name="2022population">The 2022 population of the Republic of Ireland was 5,123,536 and that of Northern Ireland in 2021 was 1,903,100. These are Census data from the official governmental statistics agencies in the respective jurisdictions: * {{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpr/censusofpopulation2022-preliminaryresults/introduction/ |title=Census of Population 2022 – Preliminary Results |author=Central Statistics Office, Ireland |publisher=Central Statistics Office, Ireland |location=Dublin |date=23 June 2022 |access-date=23 June 2022 |archive-date=23 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220623114218/https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpr/censusofpopulation2022-preliminaryresults/introduction/ |url-status=live }} * {{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/statistics/census/2021-census |title=2021 Census |author=Northern Ireland Statistics and Research Agency |publisher=Department of Finance |location=Belfast |date=2022 |access-date=23 June 2022 |archive-date=3 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703182652/https://www.nisra.gov.uk/statistics/census/2021-census |url-status=live }}</ref> আয়াৰলেণ্ডৰ [[geography of Ireland|ভূগোল]] মূলতঃ এটা কেন্দ্ৰীয় সমভূমিক আগুৰি থকা তুলনামূলকভাৱে নিম্ন উচ্চতাৰ পৰ্বতমালাৰে গঠিত। এই সমভূমিৰ মাজেৰে [[Rivers of Ireland|কেইবাখনো নৌ-চলাচলযোগ্য নদী]] অন্তৰ্ভাগলৈ বৈ গৈছে। [[Middle Ages|মধ্যযুগ]]ৰ অন্তিম পৰ্যায়লৈকে আয়াৰলেণ্ডৰ বৃহৎ অংশ ঘন অৰণ্যৰে আৱৃত আছিল। বৰ্তমান দ্বীপখনৰ প্ৰায় ১০% অঞ্চল বনাঞ্চল, যি ইউৰোপৰ গড় ৩৩%তকৈ বহু কম;<ref name=forest>{{cite web |url=https://www.agriculture.gov.ie/media/migration/forestry/forestservicegeneralinformation/ForestStatisticsIreland2017090318.pdf |title=Forest Statistics – Ireland 2017 |publisher=[[Department of Agriculture, Food and the Marine]] |access-date=29 January 2019 |pages=3, 63 |archive-date=20 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020021739/https://www.agriculture.gov.ie/media/migration/forestry/forestservicegeneralinformation/ForestStatisticsIreland2017090318.pdf |url-status=live }}</ref> আৰু ইয়াৰ অধিকাংশেই স্থানীয় নহোৱা শংকুজাতীয় গছৰ ৰোপণ বন।<ref name=forest2>[https://www.irishtimes.com/culture/heritage/native-trees-cover-just-2-of-ireland-how-can-this-be-increased-1.3553824 "Native trees cover just 2% of Ireland. How can this be increased?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200304164603/https://www.irishtimes.com/culture/heritage/native-trees-cover-just-2-of-ireland-how-can-this-be-increased-1.3553824 |date=4 March 2020 }}. ''[[The Irish Times]]'', 6 July 2018. Retrieved 29 January 2019.</ref><ref name=forest3>[https://www.irishtimes.com/culture/heritage/ireland-s-native-woodlands-are-quietly-disappearing-1.3529317 "Ireland's native woodlands are quietly disappearing"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216190001/https://www.irishtimes.com/culture/heritage/ireland-s-native-woodlands-are-quietly-disappearing-1.3529317 |date=16 February 2019 }}. ''[[The Irish Times]]'', 19 June 2018. Retrieved 29 January 2019.</ref> ইয়াৰ সেউজীয়া উদ্ভিদ আৱৰণৰ মূল কাৰণ হৈছে [[Climate of Ireland|ইয়াৰ মৃদু জলবায়ু]], যিটো আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ দ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত। ফলস্বৰূপে ইয়াৰ জলবায়ু অতি নাতিশীতোষ্ণ;<ref>{{cite web |url=https://www.met.ie/climate-ireland/climate-of-ireland.asp |title=Climate of Ireland |date=16 April 2018 |publisher={{lang|ga|[[Met Éireann]]}} The Department of Housing, Local Government and Heritage |access-date=20 February 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180416152239/https://www.met.ie/climate-ireland/climate-of-ireland.asp |archive-date=16 April 2018 |archivedate=16 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180416152239/https://www.met.ie/climate-ireland/climate-of-ireland.asp |deadurl=yes }}</ref> এই অক্ষাংশৰ তুলনাত ইয়াৰ শীতকাল তুলনামূলকভাৱে মৃদু, যদিও গ্ৰীষ্মকাল মহাদেশীয় ইউৰোপতকৈ শীতল। দ্বীপখনত প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু ডাৱৰীয়া বতৰ দেখা যায়। [[Gaelic Ireland|গেইলিক আয়াৰলেণ্ড]] খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম শতিকাৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠিছিল। পঞ্চম শতিকাৰ পৰা দ্বীপখনত [[Christianisation of Ireland|খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ প্ৰসাৰ]] আৰম্ভ হয়। সেই সময়ত আয়াৰলেণ্ড বহু সৰু সৰু ৰজাৰ অধীনত বিভক্ত আছিল। এই ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্যসমূহ পুনৰ [[Provinces of Ireland|পাৰম্পৰিক প্ৰদেশ]]সমূহৰ ({{lang|ga|Cúige}}; {{lit.|পঞ্চমাংশ}}) ৰজাসকলৰ অধীনস্থ আছিল। এই প্ৰাদেশিক ৰজাসকলে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ আৰু [[High King of Ireland|আয়াৰলেণ্ডৰ উচ্চ ৰজা]] উপাধি লাভৰ বাবে ইজনে সিজনৰ সৈতে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল। অষ্টম শতিকাৰ শেষৰ ফালৰ পৰা একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে [[Viking Age|ভাইকিংসকলৰ আক্ৰমণ আৰু বসতি স্থাপন]] চলি আছিল। ইয়াৰ পৰিসমাপ্তি ঘটে ১০১৪ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত সংঘটিত [[Battle of Clontarf|ক্লণ্টাৰ্ফৰ যুদ্ধ]]ত, যাৰ ফলত আয়াৰলেণ্ডত ভাইকিংসকলৰ আধিপত্যৰ অন্ত পৰে। দ্বাদশ শতিকাত সংঘটিত [[Anglo-Norman invasion of Ireland|এংলো-নৰ্মান আক্ৰমণ]]ৰ পাছত [[Kingdom of England|ইংলেণ্ড ৰাজ্যই]] আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত সাৰ্বভৌমত্ব দাবী কৰে। কিন্তু ষোড়শ আৰু সপ্তদশ শতিকাত সংঘটিত [[Tudor conquest of Ireland|টিউডৰ বিজয় অভিযান]]ৰ পূৰ্বলৈকে ইংৰাজ শাসন সমগ্ৰ দ্বীপখনলৈ বিস্তৃত হোৱা নাছিল। এই বিজয়ৰ ফলত [[Plantations of Ireland|ব্ৰিটেইনৰ পৰা অহা উপনিবেশ স্থাপনকাৰীসকলৰ বসতি স্থাপন]] আৰম্ভ হয়। ১৬৯০-ৰ দশকত [[Protestant Ascendancy|প্ৰটেষ্টাণ্ট ইংৰাজ শাসনব্যৱস্থা]] এনেদৰে গঢ়ি তোলা হয় যাতে [[Catholic|কেথলিক]] সংখ্যাগৰিষ্ঠ জনগোষ্ঠী আৰু [[English Dissenters|মতভিন্ন প্ৰটেষ্টাণ্টসকল]] বৈষয়িকভাৱে বঞ্চিত হয়। অষ্টাদশ শতিকাত এই ব্যৱস্থা অধিক বিস্তৃত কৰা হয়। ১৮০১ চনত [[Acts of Union 1800|সংযুক্তিকৰণ আইন]] কাৰ্যকৰী হোৱাৰ লগে লগে আয়াৰলেণ্ড [[Countries of the United Kingdom|যুক্তৰাজ্যৰ]] অংশত পৰিণত হয়। ১৮৪০-ৰ দশকৰ [[Great Famine (Ireland)|মহাদুৰ্ভিক্ষ]]ৰ ফলত মৃত্যু আৰু ব্যাপক প্ৰব্ৰজনৰ বাবে জনসংখ্যা ২০%তকৈ অধিক হ্ৰাস পায়। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে সংঘটিত [[Irish War of Independence|আয়াৰলেণ্ডৰ স্বাধীনতা যুদ্ধ]]ৰ পিছত [[Partition of Ireland|দ্বীপখন বিভক্ত]] কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত [[Irish Free State|আইৰিছ মুক্ত ৰাজ্য]] গঠন হয়, যিখন পৰৱৰ্তী কেইবাটাও দশকত ক্ৰমাৎ অধিক সাৰ্বভৌম হৈ উঠে আৰু অৱশেষত ১৯৪৮ চনত (''Republic of Ireland Act, 1948''-ৰ অধীনত) নিজকে এখন গণৰাজ্য হিচাপে ঘোষণা কৰে। আনহাতে, [[উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড]] যুক্তৰাজ্যৰ অংশ হিচাপেই থাকি যায়। উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডত ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ১৯৯০-ৰ দশকলৈকে [[The Troubles|দীৰ্ঘস্থায়ী সাম্প্ৰদায়িক আৰু ৰাজনৈতিক সংঘাত]] চলি আছিল। ১৯৯৮ চনত [[Good Friday Agreement|গুড ফ্ৰাইডে চুক্তি]] স্বাক্ষৰিত হোৱাৰ পিছত এই সংঘাত যথেষ্ট হ্ৰাস পায়। ১৯৭৩ চনত আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য আৰু যুক্তৰাজ্য (উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডসহ) [[European Economic Community|ইউৰোপীয় অৰ্থনৈতিক সম্প্ৰদায়]]ত যোগদান কৰে। ২০১৬ চনৰ গণভোটৰ ফলস্বৰূপে যুক্তৰাজ্যে, উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডক সামৰি, ২০২০ চনত [[ইউৰোপীয় সংঘ]] (EU) ত্যাগ কৰে। ইয়াৰ পিছতো উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডক এক সীমিত বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়, যাৰ ফলত ইউৰোপীয় সংঘৰ সদস্য নোহোৱাকৈও সামগ্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত ইউৰোপীয় সংঘৰ একক বজাৰৰ অন্তৰ্গত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{Cite web |title=Brexit Questions and Answers {{!}} Northern Ireland Assembly |url=http://www.niassembly.gov.uk/assembly-business/brexit-and-beyond/brexit-questions-and-answers/ |access-date=31 July 2023 |website=www.niassembly.gov.uk |language=en-GB |archive-date=27 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727205102/http://www.niassembly.gov.uk/assembly-business/brexit-and-beyond/brexit-questions-and-answers/ |url-status=live }}</ref> [[Irish culture|আইৰিছ সংস্কৃতি]]য়ে, বিশেষকৈ [[Irish literature|সাহিত্য]]ৰ ক্ষেত্ৰত, বিশ্বৰ অন্যান্য সংস্কৃতিৰ ওপৰত উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ পেলাইছে। মূলধাৰাৰ [[Western culture|পাশ্চাত্য সংস্কৃতি]]ৰ সমান্তৰালভাৱে দ্বীপখনত এক শক্তিশালী থলুৱা সংস্কৃতিও বিদ্যমান। এই সংস্কৃতি [[Gaelic games|গেইলিক ক্ৰীড়া]], [[Irish music|আইৰিছ সংগীত]], [[Irish language|আইৰিছ ভাষা]] আৰু [[Irish dance|আইৰিছ নৃত্য]]ৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পাইছে। দ্বীপখনৰ সংস্কৃতিয়ে ইংৰাজী ভাষা আৰু এছ'চিয়েশ্যন ফুটবল, ৰাগবি, ঘোঁৰাৰ দৌৰ, গ'লফ আৰু বক্সিঙৰ দৰে ক্ৰীড়াকে ধৰি গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ সংস্কৃতিৰ সৈতে বহুতো বৈশিষ্ট্য ভাগ-বতৰা কৰে। {{TOC limit|limit=3}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == টোকা == {{notelist}} qzsgaumhe2ze0cadek0twr04vcihpq2 622132 622131 2026-07-31T15:14:42Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:দেশ]] using [[WP:HC|HotCat]] 622132 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} {{চমু বিৱৰণ|উত্তৰ আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ এটা দ্বীপ}} {{About|দ্বীপটোৰ বিষয়ে|সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ|আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য|যুক্তৰাজ্যৰ অংশ|উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড|অন্যান্য ব্যৱহাৰ|Ireland (disambiguation)}} {{pp-semi-indef}} {{pp-move}} {{Use Hiberno-English|date=March 2022}} {{Use dmy dates|date=March 2024}} {{Infobox islands |name = আয়াৰলেণ্ড |local_name = {{unbulleted list|list_style=text-align:center;font-weight: normal; |{{native name|ga|Éire}} |{{native name|sco-ulster|Airlann}} }} |image_name = File:Ireland (MODIS).jpg |image_caption = ২০১০ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তোলা আয়াৰলেণ্ডৰ আলোকচিত্ৰ |image_alt = আয়াৰলেণ্ডৰ উপগ্ৰহ চিত্ৰ |map_image = Map of Ireland in Europe.svg |map_caption = {{map caption|country<!--island-->={{nobold|আয়াৰলেণ্ড}}|location_color=dark green|region=ইউৰোপ|region_color=dark grey}} |location = উত্তৰ-পশ্চিম ইউৰোপ |coordinates = {{Coord|53|N|8|W|type:country_scale:2500000|display=inline,title}} |archipelago = [[ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জ]] |waterbody = আটলাণ্টিক মহাসাগৰ |area_km2 = 84421 |area_footnotes = <ref name="irlgeog">{{cite web |url=http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |title=Geography of Ireland |publisher=[[Government of Ireland]] |access-date=11 November 2009 |last=Nolan |first=William |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091124012641/http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |archive-date=24 November 2009 |archivedate=24 November 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091124012641/http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |deadurl=yes }}</ref> |rank = ২০তম<ref name="royle">{{cite journal |last=Royle |first=Stephen A. |title=Beyond the boundaries in the island of Ireland |journal=Journal of Marine and Island Cultures |volume=1 |issue=2 |date=December 2012 |pages=91–98 |doi=10.1016/j.imic.2012.11.005|doi-access=free |bibcode=2012JMICu...1...91R }}</ref> |coastline_km = 7,527 |coastline_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://www.heritagecouncil.ie/content/files/irish_coastal_habitats_impacts_conservation_areas_1998_2mb.pdf |title=Irish Coastal Habitats: A Study of Impacts on Designated Conservation Areas |website=heritagecouncil.ie |publisher=Heritage Council |access-date=2 November 2020 |archive-date=3 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203160047/https://www.heritagecouncil.ie/content/files/irish_coastal_habitats_impacts_conservation_areas_1998_2mb.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Neilson |first1=Brigitte |last2=Costello |first2=Mark J. |title=The Relative Lengths of Seashore Substrata Around the Coastline of Ireland as Determined by Digital Methods in a Geographical Information System |journal=Estuarine, Coastal and Shelf Science |date=1999 |volume=49 |issue=4 |pages=501–508 |doi=10.1006/ecss.1999.0507 |bibcode=1999ECSS...49..501N }}</ref> |highest_mount = [[Carrauntoohil]] |demonym = আইৰিছ |elevation_m = 1041 |country = [[আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য]] |country_largest_city = [[ডাবলিন]], জনসংখ্যা: ১,৪৫৮,১৫৪ (মহানগৰীয় অঞ্চল, ২০২২)<ref>{{cite news |title=Population at Each Census by Sex and County, 1841 to 2022 |url=https://data.cso.ie/table/FY001}}</ref> |country_largest_city_type = চহৰ |country1 = [[যুক্তৰাজ্য]] |country1_admin_divisions_title = [[যুক্তৰাজ্যৰ দেশসমূহ|দেশ]] |country1_admin_divisions = [[উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড]] |country1_largest_city = [[বেলফাষ্ট]], জনসংখ্যা: ৬৭১,৫৫৯ (মহানগৰীয় অঞ্চল, ২০১১)<ref>{{cite web|url=https://www.planningni.gov.uk/downloads/volume_1_-_plan_strategy___framework-2.pdf|title=Belfast Metropolitan Area Plan|website=Planningni.gov|access-date=11 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013522/https://www.planningni.gov.uk/downloads/volume_1_-_plan_strategy___framework-2.pdf|archive-date=7 November 2017|url-status=live|archivedate=7 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107013522/https://www.planningni.gov.uk/downloads/volume_1_-_plan_strategy___framework-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> |country1_largest_city_type = চহৰ |population = 7,185,600 |population_as_of = ২০২৩ চনৰ আনুমানিক হিচাপ |population_footnotes = {{efn|চাৰিওফালৰ সৰু দ্বীপসমূহকে ধৰি}}<ref>{{cite web |title=Population and Migration Estimates, April 2023 |date=25 September 2023 |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2023/ |publisher=Central Statistics Office |access-date=17 January 2024 |archive-date=25 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925143020/https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2023/ |url-status=live }}</ref> |population_rank = ১৯তম (দ্বীপসমূহৰ ভিতৰত) |density_km2 = 82.2 |languages = {{cslist |[[হাইবাৰ্নো-ইংৰাজী|ইংৰাজী]] |[[আইৰিছ ভাষা|আইৰিছ]] |[[Irish Sign Language|আইৰিছ সাংকেতিক ভাষা (ISL)]] |[[Ulster Scots dialect|আলষ্টাৰ স্কটছ]] |[[Northern Ireland Sign Language|উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড সাংকেতিক ভাষা (NISL)]] |[[Shelta]] }} |ethnic_groups = {{unbulleted list |90.0% [[শ্বেতাংগ]] |2.8% [[এছীয়]] |1.2% [[কৃষ্ণাংগ]] |0.3% [[আৰব]] |1.2% অন্যান্য ({{inc.}} [[বহুজাতিক জনগোষ্ঠী|মিশ্ৰ]]) |4.5% উল্লেখ কৰা হোৱা নাই<ref>{{cite web |url=https://data.cso.ie/table/FY023 |title=Population Usually Resident and Present in the State |publisher=[[Central Statistics Office (Ireland)|Central Statistics Office]] |date=30 May 2023 |access-date=7 October 2023 |archive-date=31 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531023003/https://data.cso.ie/table/FY023 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-ethnic-group.pdf|date=September 2022 |title=Census 2021 Main statistics for Northern Ireland, Statistical bulletin, Ethnic group |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |page=4 |access-date=7 October 2023 |archive-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205220600/https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-ethnic-group.pdf |url-status=live }}</ref> }} |timezone1 = [[গ্ৰিনউইচ গড় সময়]] |utc_offset1 = +0 |timezone1_DST = {{indented plainlist| * [[আইৰিছ মান সময়]] * [[ব্ৰিটিছ গ্ৰীষ্মকালীন সময়]] }} |utc_offset1_DST = +1 |footnotes = }} '''আয়াৰলেণ্ড'''{{efn|{{IPAc-en|audio=en-us-Ireland.ogg|ˈ|aɪər|l|ən|d}}, {{respell|IRE|lənd}}; {{langx|ga|[[Éire]]}} {{IPA|ga|ˈeːɾʲə||Ga-Éire.oga}}; [[Ulster Scots dialect|আলষ্টাৰ-স্কটছ]]: {{lang|sco|Airlann}} {{IPA|sco|ˈɑːrlən|}}}} উত্তৰ [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]]ৰ [[উত্তৰ-পশ্চিম ইউৰোপ]]ত অৱস্থিত এখন দ্বীপ। ভূ-ৰাজনৈতিকভাৱে দ্বীপখন [[আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য]] (আনুষ্ঠানিক নাম [[Names of the Irish state|আয়াৰলেণ্ড]]){{snd}}যিয়ে দ্বীপখনৰ প্ৰায় পাঁচ-ষষ্ঠাংশ সামৰি থকা এখন সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ{{snd}}আৰু [[উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড]] (যি [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ অংশ আৰু অৱশিষ্ট এক-ষষ্ঠাংশ অঞ্চল সামৰি আছে)ৰ মাজত বিভক্ত। ইয়াৰ পূবে অৱস্থিত [[গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]ৰ পৰা [[North Channel (Great Britain and Ireland)|উত্তৰ চেনেল]], [[আইৰিছ সাগৰ]] আৰু [[St George's Channel|ছেইণ্ট জৰ্জ চেনেল]]ে পৃথক কৰি ৰাখিছে। আয়াৰলেণ্ড [[List of islands of the British Isles|ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম দ্বীপ]], [[List of European islands by area|ইউৰোপৰ তৃতীয় বৃহত্তম]] আৰু [[List of islands by area|বিশ্বৰ বিংশতম বৃহত্তম]] দ্বীপ।<ref name="unep">{{cite web |url=http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |title=Islands by Area |date=18 February 1998 |website=[[UN System-Wide Earthwatch]] |publisher=[[United Nations Environment Programme]] |access-date=20 February 2026 |archive-date=14 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151214191720/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |url-status=dead |archivedate=20 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180220003634/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |deadurl=yes }}</ref> ২০২২ চনৰ হিচাপমতে সমগ্ৰ দ্বীপখনৰ জনসংখ্যা ৭০ লাখতকৈ সামান্য অধিক; ইয়াৰে ৫১ লাখ [[আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য]]ত আৰু ১৯ লাখ [[উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। এই হিচাপত [[List of European islands by population|গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ পিছতেই ই ইউৰোপৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক জনবসতিপূৰ্ণ দ্বীপ]]।<ref name="2022population">The 2022 population of the Republic of Ireland was 5,123,536 and that of Northern Ireland in 2021 was 1,903,100. These are Census data from the official governmental statistics agencies in the respective jurisdictions: * {{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpr/censusofpopulation2022-preliminaryresults/introduction/ |title=Census of Population 2022 – Preliminary Results |author=Central Statistics Office, Ireland |publisher=Central Statistics Office, Ireland |location=Dublin |date=23 June 2022 |access-date=23 June 2022 |archive-date=23 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220623114218/https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpr/censusofpopulation2022-preliminaryresults/introduction/ |url-status=live }} * {{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/statistics/census/2021-census |title=2021 Census |author=Northern Ireland Statistics and Research Agency |publisher=Department of Finance |location=Belfast |date=2022 |access-date=23 June 2022 |archive-date=3 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703182652/https://www.nisra.gov.uk/statistics/census/2021-census |url-status=live }}</ref> আয়াৰলেণ্ডৰ [[geography of Ireland|ভূগোল]] মূলতঃ এটা কেন্দ্ৰীয় সমভূমিক আগুৰি থকা তুলনামূলকভাৱে নিম্ন উচ্চতাৰ পৰ্বতমালাৰে গঠিত। এই সমভূমিৰ মাজেৰে [[Rivers of Ireland|কেইবাখনো নৌ-চলাচলযোগ্য নদী]] অন্তৰ্ভাগলৈ বৈ গৈছে। [[Middle Ages|মধ্যযুগ]]ৰ অন্তিম পৰ্যায়লৈকে আয়াৰলেণ্ডৰ বৃহৎ অংশ ঘন অৰণ্যৰে আৱৃত আছিল। বৰ্তমান দ্বীপখনৰ প্ৰায় ১০% অঞ্চল বনাঞ্চল, যি ইউৰোপৰ গড় ৩৩%তকৈ বহু কম;<ref name=forest>{{cite web |url=https://www.agriculture.gov.ie/media/migration/forestry/forestservicegeneralinformation/ForestStatisticsIreland2017090318.pdf |title=Forest Statistics – Ireland 2017 |publisher=[[Department of Agriculture, Food and the Marine]] |access-date=29 January 2019 |pages=3, 63 |archive-date=20 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020021739/https://www.agriculture.gov.ie/media/migration/forestry/forestservicegeneralinformation/ForestStatisticsIreland2017090318.pdf |url-status=live }}</ref> আৰু ইয়াৰ অধিকাংশেই স্থানীয় নহোৱা শংকুজাতীয় গছৰ ৰোপণ বন।<ref name=forest2>[https://www.irishtimes.com/culture/heritage/native-trees-cover-just-2-of-ireland-how-can-this-be-increased-1.3553824 "Native trees cover just 2% of Ireland. How can this be increased?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200304164603/https://www.irishtimes.com/culture/heritage/native-trees-cover-just-2-of-ireland-how-can-this-be-increased-1.3553824 |date=4 March 2020 }}. ''[[The Irish Times]]'', 6 July 2018. Retrieved 29 January 2019.</ref><ref name=forest3>[https://www.irishtimes.com/culture/heritage/ireland-s-native-woodlands-are-quietly-disappearing-1.3529317 "Ireland's native woodlands are quietly disappearing"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216190001/https://www.irishtimes.com/culture/heritage/ireland-s-native-woodlands-are-quietly-disappearing-1.3529317 |date=16 February 2019 }}. ''[[The Irish Times]]'', 19 June 2018. Retrieved 29 January 2019.</ref> ইয়াৰ সেউজীয়া উদ্ভিদ আৱৰণৰ মূল কাৰণ হৈছে [[Climate of Ireland|ইয়াৰ মৃদু জলবায়ু]], যিটো আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ দ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত। ফলস্বৰূপে ইয়াৰ জলবায়ু অতি নাতিশীতোষ্ণ;<ref>{{cite web |url=https://www.met.ie/climate-ireland/climate-of-ireland.asp |title=Climate of Ireland |date=16 April 2018 |publisher={{lang|ga|[[Met Éireann]]}} The Department of Housing, Local Government and Heritage |access-date=20 February 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180416152239/https://www.met.ie/climate-ireland/climate-of-ireland.asp |archive-date=16 April 2018 |archivedate=16 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180416152239/https://www.met.ie/climate-ireland/climate-of-ireland.asp |deadurl=yes }}</ref> এই অক্ষাংশৰ তুলনাত ইয়াৰ শীতকাল তুলনামূলকভাৱে মৃদু, যদিও গ্ৰীষ্মকাল মহাদেশীয় ইউৰোপতকৈ শীতল। দ্বীপখনত প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু ডাৱৰীয়া বতৰ দেখা যায়। [[Gaelic Ireland|গেইলিক আয়াৰলেণ্ড]] খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম শতিকাৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠিছিল। পঞ্চম শতিকাৰ পৰা দ্বীপখনত [[Christianisation of Ireland|খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ প্ৰসাৰ]] আৰম্ভ হয়। সেই সময়ত আয়াৰলেণ্ড বহু সৰু সৰু ৰজাৰ অধীনত বিভক্ত আছিল। এই ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্যসমূহ পুনৰ [[Provinces of Ireland|পাৰম্পৰিক প্ৰদেশ]]সমূহৰ ({{lang|ga|Cúige}}; {{lit.|পঞ্চমাংশ}}) ৰজাসকলৰ অধীনস্থ আছিল। এই প্ৰাদেশিক ৰজাসকলে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ আৰু [[High King of Ireland|আয়াৰলেণ্ডৰ উচ্চ ৰজা]] উপাধি লাভৰ বাবে ইজনে সিজনৰ সৈতে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল। অষ্টম শতিকাৰ শেষৰ ফালৰ পৰা একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে [[Viking Age|ভাইকিংসকলৰ আক্ৰমণ আৰু বসতি স্থাপন]] চলি আছিল। ইয়াৰ পৰিসমাপ্তি ঘটে ১০১৪ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত সংঘটিত [[Battle of Clontarf|ক্লণ্টাৰ্ফৰ যুদ্ধ]]ত, যাৰ ফলত আয়াৰলেণ্ডত ভাইকিংসকলৰ আধিপত্যৰ অন্ত পৰে। দ্বাদশ শতিকাত সংঘটিত [[Anglo-Norman invasion of Ireland|এংলো-নৰ্মান আক্ৰমণ]]ৰ পাছত [[Kingdom of England|ইংলেণ্ড ৰাজ্যই]] আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত সাৰ্বভৌমত্ব দাবী কৰে। কিন্তু ষোড়শ আৰু সপ্তদশ শতিকাত সংঘটিত [[Tudor conquest of Ireland|টিউডৰ বিজয় অভিযান]]ৰ পূৰ্বলৈকে ইংৰাজ শাসন সমগ্ৰ দ্বীপখনলৈ বিস্তৃত হোৱা নাছিল। এই বিজয়ৰ ফলত [[Plantations of Ireland|ব্ৰিটেইনৰ পৰা অহা উপনিবেশ স্থাপনকাৰীসকলৰ বসতি স্থাপন]] আৰম্ভ হয়। ১৬৯০-ৰ দশকত [[Protestant Ascendancy|প্ৰটেষ্টাণ্ট ইংৰাজ শাসনব্যৱস্থা]] এনেদৰে গঢ়ি তোলা হয় যাতে [[Catholic|কেথলিক]] সংখ্যাগৰিষ্ঠ জনগোষ্ঠী আৰু [[English Dissenters|মতভিন্ন প্ৰটেষ্টাণ্টসকল]] বৈষয়িকভাৱে বঞ্চিত হয়। অষ্টাদশ শতিকাত এই ব্যৱস্থা অধিক বিস্তৃত কৰা হয়। ১৮০১ চনত [[Acts of Union 1800|সংযুক্তিকৰণ আইন]] কাৰ্যকৰী হোৱাৰ লগে লগে আয়াৰলেণ্ড [[Countries of the United Kingdom|যুক্তৰাজ্যৰ]] অংশত পৰিণত হয়। ১৮৪০-ৰ দশকৰ [[Great Famine (Ireland)|মহাদুৰ্ভিক্ষ]]ৰ ফলত মৃত্যু আৰু ব্যাপক প্ৰব্ৰজনৰ বাবে জনসংখ্যা ২০%তকৈ অধিক হ্ৰাস পায়। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে সংঘটিত [[Irish War of Independence|আয়াৰলেণ্ডৰ স্বাধীনতা যুদ্ধ]]ৰ পিছত [[Partition of Ireland|দ্বীপখন বিভক্ত]] কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত [[Irish Free State|আইৰিছ মুক্ত ৰাজ্য]] গঠন হয়, যিখন পৰৱৰ্তী কেইবাটাও দশকত ক্ৰমাৎ অধিক সাৰ্বভৌম হৈ উঠে আৰু অৱশেষত ১৯৪৮ চনত (''Republic of Ireland Act, 1948''-ৰ অধীনত) নিজকে এখন গণৰাজ্য হিচাপে ঘোষণা কৰে। আনহাতে, [[উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড]] যুক্তৰাজ্যৰ অংশ হিচাপেই থাকি যায়। উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডত ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ১৯৯০-ৰ দশকলৈকে [[The Troubles|দীৰ্ঘস্থায়ী সাম্প্ৰদায়িক আৰু ৰাজনৈতিক সংঘাত]] চলি আছিল। ১৯৯৮ চনত [[Good Friday Agreement|গুড ফ্ৰাইডে চুক্তি]] স্বাক্ষৰিত হোৱাৰ পিছত এই সংঘাত যথেষ্ট হ্ৰাস পায়। ১৯৭৩ চনত আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য আৰু যুক্তৰাজ্য (উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডসহ) [[European Economic Community|ইউৰোপীয় অৰ্থনৈতিক সম্প্ৰদায়]]ত যোগদান কৰে। ২০১৬ চনৰ গণভোটৰ ফলস্বৰূপে যুক্তৰাজ্যে, উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডক সামৰি, ২০২০ চনত [[ইউৰোপীয় সংঘ]] (EU) ত্যাগ কৰে। ইয়াৰ পিছতো উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডক এক সীমিত বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়, যাৰ ফলত ইউৰোপীয় সংঘৰ সদস্য নোহোৱাকৈও সামগ্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত ইউৰোপীয় সংঘৰ একক বজাৰৰ অন্তৰ্গত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{Cite web |title=Brexit Questions and Answers {{!}} Northern Ireland Assembly |url=http://www.niassembly.gov.uk/assembly-business/brexit-and-beyond/brexit-questions-and-answers/ |access-date=31 July 2023 |website=www.niassembly.gov.uk |language=en-GB |archive-date=27 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727205102/http://www.niassembly.gov.uk/assembly-business/brexit-and-beyond/brexit-questions-and-answers/ |url-status=live }}</ref> [[Irish culture|আইৰিছ সংস্কৃতি]]য়ে, বিশেষকৈ [[Irish literature|সাহিত্য]]ৰ ক্ষেত্ৰত, বিশ্বৰ অন্যান্য সংস্কৃতিৰ ওপৰত উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ পেলাইছে। মূলধাৰাৰ [[Western culture|পাশ্চাত্য সংস্কৃতি]]ৰ সমান্তৰালভাৱে দ্বীপখনত এক শক্তিশালী থলুৱা সংস্কৃতিও বিদ্যমান। এই সংস্কৃতি [[Gaelic games|গেইলিক ক্ৰীড়া]], [[Irish music|আইৰিছ সংগীত]], [[Irish language|আইৰিছ ভাষা]] আৰু [[Irish dance|আইৰিছ নৃত্য]]ৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পাইছে। দ্বীপখনৰ সংস্কৃতিয়ে ইংৰাজী ভাষা আৰু এছ'চিয়েশ্যন ফুটবল, ৰাগবি, ঘোঁৰাৰ দৌৰ, গ'লফ আৰু বক্সিঙৰ দৰে ক্ৰীড়াকে ধৰি গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ সংস্কৃতিৰ সৈতে বহুতো বৈশিষ্ট্য ভাগ-বতৰা কৰে। {{TOC limit|limit=3}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == টোকা == {{notelist}} [[শ্ৰেণী:দেশ]] k6apfbdu5276hjj06yw8l5eb1zw302a 622133 622132 2026-07-31T15:15:34Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622133 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}{{Infobox islands |name = আয়াৰলেণ্ড |local_name = {{unbulleted list|list_style=text-align:center;font-weight: normal; |{{native name|ga|Éire}} |{{native name|sco-ulster|Airlann}} }} |image_name = File:Ireland (MODIS).jpg |image_caption = ২০১০ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তোলা আয়াৰলেণ্ডৰ আলোকচিত্ৰ |image_alt = আয়াৰলেণ্ডৰ উপগ্ৰহ চিত্ৰ |map_image = Map of Ireland in Europe.svg |map_caption = {{map caption|country<!--island-->={{nobold|আয়াৰলেণ্ড}}|location_color=dark green|region=ইউৰোপ|region_color=dark grey}} |location = উত্তৰ-পশ্চিম ইউৰোপ |coordinates = {{Coord|53|N|8|W|type:country_scale:2500000|display=inline,title}} |archipelago = [[ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জ]] |waterbody = আটলাণ্টিক মহাসাগৰ |area_km2 = 84421 |area_footnotes = <ref name="irlgeog">{{cite web |url=http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |title=Geography of Ireland |publisher=[[Government of Ireland]] |access-date=11 November 2009 |last=Nolan |first=William |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091124012641/http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |archive-date=24 November 2009 |archivedate=24 November 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091124012641/http://www.gov.ie/en/essays/geography.html |deadurl=yes }}</ref> |rank = ২০তম<ref name="royle">{{cite journal |last=Royle |first=Stephen A. |title=Beyond the boundaries in the island of Ireland |journal=Journal of Marine and Island Cultures |volume=1 |issue=2 |date=December 2012 |pages=91–98 |doi=10.1016/j.imic.2012.11.005|doi-access=free |bibcode=2012JMICu...1...91R }}</ref> |coastline_km = 7,527 |coastline_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://www.heritagecouncil.ie/content/files/irish_coastal_habitats_impacts_conservation_areas_1998_2mb.pdf |title=Irish Coastal Habitats: A Study of Impacts on Designated Conservation Areas |website=heritagecouncil.ie |publisher=Heritage Council |access-date=2 November 2020 |archive-date=3 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203160047/https://www.heritagecouncil.ie/content/files/irish_coastal_habitats_impacts_conservation_areas_1998_2mb.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Neilson |first1=Brigitte |last2=Costello |first2=Mark J. |title=The Relative Lengths of Seashore Substrata Around the Coastline of Ireland as Determined by Digital Methods in a Geographical Information System |journal=Estuarine, Coastal and Shelf Science |date=1999 |volume=49 |issue=4 |pages=501–508 |doi=10.1006/ecss.1999.0507 |bibcode=1999ECSS...49..501N }}</ref> |highest_mount = [[Carrauntoohil]] |demonym = আইৰিছ |elevation_m = 1041 |country = [[আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য]] |country_largest_city = [[ডাবলিন]], জনসংখ্যা: ১,৪৫৮,১৫৪ (মহানগৰীয় অঞ্চল, ২০২২)<ref>{{cite news |title=Population at Each Census by Sex and County, 1841 to 2022 |url=https://data.cso.ie/table/FY001}}</ref> |country_largest_city_type = চহৰ |country1 = [[যুক্তৰাজ্য]] |country1_admin_divisions_title = [[যুক্তৰাজ্যৰ দেশসমূহ|দেশ]] |country1_admin_divisions = [[উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড]] |country1_largest_city = [[বেলফাষ্ট]], জনসংখ্যা: ৬৭১,৫৫৯ (মহানগৰীয় অঞ্চল, ২০১১)<ref>{{cite web|url=https://www.planningni.gov.uk/downloads/volume_1_-_plan_strategy___framework-2.pdf|title=Belfast Metropolitan Area Plan|website=Planningni.gov|access-date=11 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013522/https://www.planningni.gov.uk/downloads/volume_1_-_plan_strategy___framework-2.pdf|archive-date=7 November 2017|url-status=live|archivedate=7 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107013522/https://www.planningni.gov.uk/downloads/volume_1_-_plan_strategy___framework-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> |country1_largest_city_type = চহৰ |population = 7,185,600 |population_as_of = ২০২৩ চনৰ আনুমানিক হিচাপ |population_footnotes = {{efn|চাৰিওফালৰ সৰু দ্বীপসমূহকে ধৰি}}<ref>{{cite web |title=Population and Migration Estimates, April 2023 |date=25 September 2023 |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2023/ |publisher=Central Statistics Office |access-date=17 January 2024 |archive-date=25 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925143020/https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2023/ |url-status=live }}</ref> |population_rank = ১৯তম (দ্বীপসমূহৰ ভিতৰত) |density_km2 = 82.2 |languages = {{cslist |[[হাইবাৰ্নো-ইংৰাজী|ইংৰাজী]] |[[আইৰিছ ভাষা|আইৰিছ]] |[[Irish Sign Language|আইৰিছ সাংকেতিক ভাষা (ISL)]] |[[Ulster Scots dialect|আলষ্টাৰ স্কটছ]] |[[Northern Ireland Sign Language|উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড সাংকেতিক ভাষা (NISL)]] |[[Shelta]] }} |ethnic_groups = {{unbulleted list |90.0% [[শ্বেতাংগ]] |2.8% [[এছীয়]] |1.2% [[কৃষ্ণাংগ]] |0.3% [[আৰব]] |1.2% অন্যান্য ({{inc.}} [[বহুজাতিক জনগোষ্ঠী|মিশ্ৰ]]) |4.5% উল্লেখ কৰা হোৱা নাই<ref>{{cite web |url=https://data.cso.ie/table/FY023 |title=Population Usually Resident and Present in the State |publisher=[[Central Statistics Office (Ireland)|Central Statistics Office]] |date=30 May 2023 |access-date=7 October 2023 |archive-date=31 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531023003/https://data.cso.ie/table/FY023 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-ethnic-group.pdf|date=September 2022 |title=Census 2021 Main statistics for Northern Ireland, Statistical bulletin, Ethnic group |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |page=4 |access-date=7 October 2023 |archive-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205220600/https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-ethnic-group.pdf |url-status=live }}</ref> }} |timezone1 = [[গ্ৰিনউইচ গড় সময়]] |utc_offset1 = +0 |timezone1_DST = {{indented plainlist| * [[আইৰিছ মান সময়]] * [[ব্ৰিটিছ গ্ৰীষ্মকালীন সময়]] }} |utc_offset1_DST = +1 |footnotes = }} '''আয়াৰলেণ্ড'''{{efn|{{IPAc-en|audio=en-us-Ireland.ogg|ˈ|aɪər|l|ən|d}}, {{respell|IRE|lənd}}; {{langx|ga|[[Éire]]}} {{IPA|ga|ˈeːɾʲə||Ga-Éire.oga}}; [[Ulster Scots dialect|আলষ্টাৰ-স্কটছ]]: {{lang|sco|Airlann}} {{IPA|sco|ˈɑːrlən|}}}} উত্তৰ [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]]ৰ [[উত্তৰ-পশ্চিম ইউৰোপ]]ত অৱস্থিত এখন দ্বীপ। ভূ-ৰাজনৈতিকভাৱে দ্বীপখন [[আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য]] (আনুষ্ঠানিক নাম [[Names of the Irish state|আয়াৰলেণ্ড]]){{snd}}যিয়ে দ্বীপখনৰ প্ৰায় পাঁচ-ষষ্ঠাংশ সামৰি থকা এখন সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ{{snd}}আৰু [[উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড]] (যি [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ অংশ আৰু অৱশিষ্ট এক-ষষ্ঠাংশ অঞ্চল সামৰি আছে)ৰ মাজত বিভক্ত। ইয়াৰ পূবে অৱস্থিত [[গ্ৰেট ব্ৰিটেইন]]ৰ পৰা [[North Channel (Great Britain and Ireland)|উত্তৰ চেনেল]], [[আইৰিছ সাগৰ]] আৰু [[St George's Channel|ছেইণ্ট জৰ্জ চেনেল]]ে পৃথক কৰি ৰাখিছে। আয়াৰলেণ্ড [[List of islands of the British Isles|ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম দ্বীপ]], [[List of European islands by area|ইউৰোপৰ তৃতীয় বৃহত্তম]] আৰু [[List of islands by area|বিশ্বৰ বিংশতম বৃহত্তম]] দ্বীপ।<ref name="unep">{{cite web |url=http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |title=Islands by Area |date=18 February 1998 |website=[[UN System-Wide Earthwatch]] |publisher=[[United Nations Environment Programme]] |access-date=20 February 2026 |archive-date=14 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151214191720/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |url-status=dead |archivedate=20 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180220003634/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |deadurl=yes }}</ref> ২০২২ চনৰ হিচাপমতে সমগ্ৰ দ্বীপখনৰ জনসংখ্যা ৭০ লাখতকৈ সামান্য অধিক; ইয়াৰে ৫১ লাখ [[আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য]]ত আৰু ১৯ লাখ [[উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। এই হিচাপত [[List of European islands by population|গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ পিছতেই ই ইউৰোপৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক জনবসতিপূৰ্ণ দ্বীপ]]।<ref name="2022population">The 2022 population of the Republic of Ireland was 5,123,536 and that of Northern Ireland in 2021 was 1,903,100. These are Census data from the official governmental statistics agencies in the respective jurisdictions: * {{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpr/censusofpopulation2022-preliminaryresults/introduction/ |title=Census of Population 2022 – Preliminary Results |author=Central Statistics Office, Ireland |publisher=Central Statistics Office, Ireland |location=Dublin |date=23 June 2022 |access-date=23 June 2022 |archive-date=23 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220623114218/https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpr/censusofpopulation2022-preliminaryresults/introduction/ |url-status=live }} * {{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/statistics/census/2021-census |title=2021 Census |author=Northern Ireland Statistics and Research Agency |publisher=Department of Finance |location=Belfast |date=2022 |access-date=23 June 2022 |archive-date=3 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703182652/https://www.nisra.gov.uk/statistics/census/2021-census |url-status=live }}</ref> আয়াৰলেণ্ডৰ [[geography of Ireland|ভূগোল]] মূলতঃ এটা কেন্দ্ৰীয় সমভূমিক আগুৰি থকা তুলনামূলকভাৱে নিম্ন উচ্চতাৰ পৰ্বতমালাৰে গঠিত। এই সমভূমিৰ মাজেৰে [[Rivers of Ireland|কেইবাখনো নৌ-চলাচলযোগ্য নদী]] অন্তৰ্ভাগলৈ বৈ গৈছে। [[Middle Ages|মধ্যযুগ]]ৰ অন্তিম পৰ্যায়লৈকে আয়াৰলেণ্ডৰ বৃহৎ অংশ ঘন অৰণ্যৰে আৱৃত আছিল। বৰ্তমান দ্বীপখনৰ প্ৰায় ১০% অঞ্চল বনাঞ্চল, যি ইউৰোপৰ গড় ৩৩%তকৈ বহু কম;<ref name=forest>{{cite web |url=https://www.agriculture.gov.ie/media/migration/forestry/forestservicegeneralinformation/ForestStatisticsIreland2017090318.pdf |title=Forest Statistics – Ireland 2017 |publisher=[[Department of Agriculture, Food and the Marine]] |access-date=29 January 2019 |pages=3, 63 |archive-date=20 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020021739/https://www.agriculture.gov.ie/media/migration/forestry/forestservicegeneralinformation/ForestStatisticsIreland2017090318.pdf |url-status=live }}</ref> আৰু ইয়াৰ অধিকাংশেই স্থানীয় নহোৱা শংকুজাতীয় গছৰ ৰোপণ বন।<ref name=forest2>[https://www.irishtimes.com/culture/heritage/native-trees-cover-just-2-of-ireland-how-can-this-be-increased-1.3553824 "Native trees cover just 2% of Ireland. How can this be increased?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200304164603/https://www.irishtimes.com/culture/heritage/native-trees-cover-just-2-of-ireland-how-can-this-be-increased-1.3553824 |date=4 March 2020 }}. ''[[The Irish Times]]'', 6 July 2018. Retrieved 29 January 2019.</ref><ref name=forest3>[https://www.irishtimes.com/culture/heritage/ireland-s-native-woodlands-are-quietly-disappearing-1.3529317 "Ireland's native woodlands are quietly disappearing"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216190001/https://www.irishtimes.com/culture/heritage/ireland-s-native-woodlands-are-quietly-disappearing-1.3529317 |date=16 February 2019 }}. ''[[The Irish Times]]'', 19 June 2018. Retrieved 29 January 2019.</ref> ইয়াৰ সেউজীয়া উদ্ভিদ আৱৰণৰ মূল কাৰণ হৈছে [[Climate of Ireland|ইয়াৰ মৃদু জলবায়ু]], যিটো আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ দ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত। ফলস্বৰূপে ইয়াৰ জলবায়ু অতি নাতিশীতোষ্ণ;<ref>{{cite web |url=https://www.met.ie/climate-ireland/climate-of-ireland.asp |title=Climate of Ireland |date=16 April 2018 |publisher={{lang|ga|[[Met Éireann]]}} The Department of Housing, Local Government and Heritage |access-date=20 February 2026 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180416152239/https://www.met.ie/climate-ireland/climate-of-ireland.asp |archive-date=16 April 2018 |archivedate=16 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180416152239/https://www.met.ie/climate-ireland/climate-of-ireland.asp |deadurl=yes }}</ref> এই অক্ষাংশৰ তুলনাত ইয়াৰ শীতকাল তুলনামূলকভাৱে মৃদু, যদিও গ্ৰীষ্মকাল মহাদেশীয় ইউৰোপতকৈ শীতল। দ্বীপখনত প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু ডাৱৰীয়া বতৰ দেখা যায়। [[Gaelic Ireland|গেইলিক আয়াৰলেণ্ড]] খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম শতিকাৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠিছিল। পঞ্চম শতিকাৰ পৰা দ্বীপখনত [[Christianisation of Ireland|খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ প্ৰসাৰ]] আৰম্ভ হয়। সেই সময়ত আয়াৰলেণ্ড বহু সৰু সৰু ৰজাৰ অধীনত বিভক্ত আছিল। এই ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্যসমূহ পুনৰ [[Provinces of Ireland|পাৰম্পৰিক প্ৰদেশ]]সমূহৰ ({{lang|ga|Cúige}}; {{lit.|পঞ্চমাংশ}}) ৰজাসকলৰ অধীনস্থ আছিল। এই প্ৰাদেশিক ৰজাসকলে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ আৰু [[High King of Ireland|আয়াৰলেণ্ডৰ উচ্চ ৰজা]] উপাধি লাভৰ বাবে ইজনে সিজনৰ সৈতে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল। অষ্টম শতিকাৰ শেষৰ ফালৰ পৰা একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে [[Viking Age|ভাইকিংসকলৰ আক্ৰমণ আৰু বসতি স্থাপন]] চলি আছিল। ইয়াৰ পৰিসমাপ্তি ঘটে ১০১৪ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত সংঘটিত [[Battle of Clontarf|ক্লণ্টাৰ্ফৰ যুদ্ধ]]ত, যাৰ ফলত আয়াৰলেণ্ডত ভাইকিংসকলৰ আধিপত্যৰ অন্ত পৰে। দ্বাদশ শতিকাত সংঘটিত [[Anglo-Norman invasion of Ireland|এংলো-নৰ্মান আক্ৰমণ]]ৰ পাছত [[Kingdom of England|ইংলেণ্ড ৰাজ্যই]] আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত সাৰ্বভৌমত্ব দাবী কৰে। কিন্তু ষোড়শ আৰু সপ্তদশ শতিকাত সংঘটিত [[Tudor conquest of Ireland|টিউডৰ বিজয় অভিযান]]ৰ পূৰ্বলৈকে ইংৰাজ শাসন সমগ্ৰ দ্বীপখনলৈ বিস্তৃত হোৱা নাছিল। এই বিজয়ৰ ফলত [[Plantations of Ireland|ব্ৰিটেইনৰ পৰা অহা উপনিবেশ স্থাপনকাৰীসকলৰ বসতি স্থাপন]] আৰম্ভ হয়। ১৬৯০-ৰ দশকত [[Protestant Ascendancy|প্ৰটেষ্টাণ্ট ইংৰাজ শাসনব্যৱস্থা]] এনেদৰে গঢ়ি তোলা হয় যাতে [[Catholic|কেথলিক]] সংখ্যাগৰিষ্ঠ জনগোষ্ঠী আৰু [[English Dissenters|মতভিন্ন প্ৰটেষ্টাণ্টসকল]] বৈষয়িকভাৱে বঞ্চিত হয়। অষ্টাদশ শতিকাত এই ব্যৱস্থা অধিক বিস্তৃত কৰা হয়। ১৮০১ চনত [[Acts of Union 1800|সংযুক্তিকৰণ আইন]] কাৰ্যকৰী হোৱাৰ লগে লগে আয়াৰলেণ্ড [[Countries of the United Kingdom|যুক্তৰাজ্যৰ]] অংশত পৰিণত হয়। ১৮৪০-ৰ দশকৰ [[Great Famine (Ireland)|মহাদুৰ্ভিক্ষ]]ৰ ফলত মৃত্যু আৰু ব্যাপক প্ৰব্ৰজনৰ বাবে জনসংখ্যা ২০%তকৈ অধিক হ্ৰাস পায়। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে সংঘটিত [[Irish War of Independence|আয়াৰলেণ্ডৰ স্বাধীনতা যুদ্ধ]]ৰ পিছত [[Partition of Ireland|দ্বীপখন বিভক্ত]] কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত [[Irish Free State|আইৰিছ মুক্ত ৰাজ্য]] গঠন হয়, যিখন পৰৱৰ্তী কেইবাটাও দশকত ক্ৰমাৎ অধিক সাৰ্বভৌম হৈ উঠে আৰু অৱশেষত ১৯৪৮ চনত (''Republic of Ireland Act, 1948''-ৰ অধীনত) নিজকে এখন গণৰাজ্য হিচাপে ঘোষণা কৰে। আনহাতে, [[উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড]] যুক্তৰাজ্যৰ অংশ হিচাপেই থাকি যায়। উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডত ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ১৯৯০-ৰ দশকলৈকে [[The Troubles|দীৰ্ঘস্থায়ী সাম্প্ৰদায়িক আৰু ৰাজনৈতিক সংঘাত]] চলি আছিল। ১৯৯৮ চনত [[Good Friday Agreement|গুড ফ্ৰাইডে চুক্তি]] স্বাক্ষৰিত হোৱাৰ পিছত এই সংঘাত যথেষ্ট হ্ৰাস পায়। ১৯৭৩ চনত আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য আৰু যুক্তৰাজ্য (উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডসহ) [[European Economic Community|ইউৰোপীয় অৰ্থনৈতিক সম্প্ৰদায়]]ত যোগদান কৰে। ২০১৬ চনৰ গণভোটৰ ফলস্বৰূপে যুক্তৰাজ্যে, উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডক সামৰি, ২০২০ চনত [[ইউৰোপীয় সংঘ]] (EU) ত্যাগ কৰে। ইয়াৰ পিছতো উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডক এক সীমিত বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়, যাৰ ফলত ইউৰোপীয় সংঘৰ সদস্য নোহোৱাকৈও সামগ্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত ইউৰোপীয় সংঘৰ একক বজাৰৰ অন্তৰ্গত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{Cite web |title=Brexit Questions and Answers {{!}} Northern Ireland Assembly |url=http://www.niassembly.gov.uk/assembly-business/brexit-and-beyond/brexit-questions-and-answers/ |access-date=31 July 2023 |website=www.niassembly.gov.uk |language=en-GB |archive-date=27 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727205102/http://www.niassembly.gov.uk/assembly-business/brexit-and-beyond/brexit-questions-and-answers/ |url-status=live }}</ref> [[Irish culture|আইৰিছ সংস্কৃতি]]য়ে, বিশেষকৈ [[Irish literature|সাহিত্য]]ৰ ক্ষেত্ৰত, বিশ্বৰ অন্যান্য সংস্কৃতিৰ ওপৰত উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ পেলাইছে। মূলধাৰাৰ [[Western culture|পাশ্চাত্য সংস্কৃতি]]ৰ সমান্তৰালভাৱে দ্বীপখনত এক শক্তিশালী থলুৱা সংস্কৃতিও বিদ্যমান। এই সংস্কৃতি [[Gaelic games|গেইলিক ক্ৰীড়া]], [[Irish music|আইৰিছ সংগীত]], [[Irish language|আইৰিছ ভাষা]] আৰু [[Irish dance|আইৰিছ নৃত্য]]ৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পাইছে। দ্বীপখনৰ সংস্কৃতিয়ে ইংৰাজী ভাষা আৰু এছ'চিয়েশ্যন ফুটবল, ৰাগবি, ঘোঁৰাৰ দৌৰ, গ'লফ আৰু বক্সিঙৰ দৰে ক্ৰীড়াকে ধৰি গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ সংস্কৃতিৰ সৈতে বহুতো বৈশিষ্ট্য ভাগ-বতৰা কৰে। {{TOC limit|limit=3}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == টোকা == {{notelist}} [[শ্ৰেণী:দেশ]] sxwpbsv3kgbvwx0vury63999zy4rruf 0 137951 622174 618039 2026-07-31T18:45:41Z Nayan j Nath 15159 622174 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা|image=Prafullabala Baruah.jpg|image_size=|alt=|caption=|pseudonym=|birth_name=|birth_date=১৯১১ চন|birth_place=ডিব্ৰুগড়, [[অসম]]|death_date=১৯৮২ চন|death_place=তেজপুৰ ( অসম )|resting_place=|occupation=কণ্ঠশিল্পী, বাদ্যযন্ত্ৰী আৰু অভিনয় শিল্পী|language=[[অসমীয়া]]|nationality=[[ভাৰতীয়]]|ethnicity=|citizenship=|education=|alma_mater=|period=|genre=আধুনিক অসমীয়া সংগীত|notableworks=|spouse=প্ৰবোধ বৰুৱা|awards=|children=সাধনা বৰুৱা , মমতা বৰুৱা , মন্দিৰা বৰুৱা, সুধীৰা বৰুৱা , কণ্ঠশিল্পী ৰুবী সিংহ|parents=আনন্দ দত্ত, দুৰ্গাময়ী দত্ত}} '''প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা''' ({{lang-en|Prafullabala Barua}}) অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ কণ্ঠশিল্পী। তেখেত [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]ৰ পত্নী প্ৰিয়বালা ৰাভাৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী, নাট্য শিল্পী প্ৰবোধ বৰুৱাৰ পত্নী আৰু প্ৰতিষ্ঠিত কণ্ঠশিল্পী তথা গীতিকাৰ [[ৰুবী সিংহ]]ৰ মাতৃ। ১৯৩৫ চনত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ দ্বাৰা গঠিত অসমৰ প্ৰথমটো মহিলাৰ অৰ্কেষ্ট্ৰা দলৰ প্ৰধান সদস্যা আছিল প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা। ১৯৩৭ চনত কলিকতাৰ ষ্টুডিঅ'ত গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ডত গীত- নাট বাণীবদ্ধ কৰিবলৈ নিয়া বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ সংগীত শিল্পীৰ দলটোত মুখ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী আছিল প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ কণ্ঠত বাণীবদ্ধ কৰোৱা ৰেকৰ্ড দুখন আছিল ''কুৰুৱা বতাহে , টিলাই মিলাই'' আৰু ''অ ' ৰংপুৰীয়া জী , অই আলহী।'' বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ সৈতে দ্বৈত কণ্ঠত বাণীবদ্ধ কৰা ৰেকৰ্ড দুখন হৈছে ''(Senola Q.S. 260) গুৰু মোৰ শংকৰ , গকুলৰ যশোদা মাই , ( Senola Q.S. 446) নাৱৰ'' ''ভৰসা নাই , ৰঙতে বান্ধিছ ঘৰ।''<ref>গ্ৰন্থ : বিষ্ণুপ্ৰসাদৰ প্ৰসাদ| লেখক : ড° দিলীপ কুমাৰ দত্ত | পৃষ্ঠা নং : ৩২, ৩৩, ৩৪ | প্ৰকাশক : বেদকণ্ঠ | যোৰহাট | প্ৰথম প্ৰকাশ : ১৭ জানুৱাৰী, ২০১১</ref> বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা ৰচিত ''বিহুৱতী'' নাটখনত বগীতৰা চৰিত্ৰত আৰু ''জন্মাষ্টমী'' নাটখনত দৈৱকীৰ ভাওত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই দক্ষতাৰে অভিনয় কৰিছিল। <ref>গ্ৰন্থ : বিষ্ণুপ্ৰসাদৰ প্ৰসাদ | লেখক : ড° দিলীপ কুমাৰ দত্ত | পৃষ্ঠা নং : ৩৬, ৪৭ | প্ৰকাশক : বেদকণ্ঠ | প্ৰথম প্ৰকাশ : ১৭ জানুৱাৰী, ২০১১</ref> ১৯৩৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই অসমীয়াৰ জাতীয় সংগীত ''অ' মোৰ আপোনাৰ দেশ'' তেওঁৰ প্ৰথম পত্নী প্ৰিয়বালা ৰাভা আৰু জেশাহু প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ সৈতে বাণীবদ্ধ কৰিছিল। গীতটোৰ সংগীত পৰিচালনা বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ আৰু সুৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ আছিল। <ref>গ্ৰন্থ : বিষ্ণুপ্ৰসাদৰ প্ৰসাদ | লেখক : ড° দিলীপ কুমাৰ দত্ত | পৃষ্ঠা নং : ৪৯ | প্ৰকাশক : বেদকণ্ঠ , যোৰহাট | প্ৰথম প্ৰকাশ : ১৭ জানুৱাৰী, ২০১১</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == প্ৰফুল্লবালা দত্তৰ জন্ম ১৯১১ চনত। তেখেত ডিব্ৰুগড় জিলা নিৱাসী আনন্দ দত্ত আৰু দুৰ্গাময়ী দত্তৰ ডাঙৰ জীয়ৰী আৰু [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]ৰ পত্নী প্ৰিয়বালাৰ বায়েক। তেওঁ শৈশৱতে সংগীতৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হয় আৰু যোৰহাট বঙাল পুখুৰী অঞ্চলত বাস কৰা ককাদেউতাক গোপাল দত্তৰ সংগীত মুখৰ ঘৰখনতেই বেছিকৈ থাকিবলৈ লয়। শৈশৱ আৰু যৌৱনৰ অধিকাংশ সময় প্ৰফুল্লবালাই ককাদেউতাৰ ঘৰতেই কটায় আৰু সংগীত সাধনাত ব্ৰতী হয়। ১৯২১ চনত মহাত্মা গান্ধী যোৰহাটলৈ আহোঁতে তেওঁৰ আগত [[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী|অম্বিকাগিৰি ৰায়চৌধুৰী]]ৰ ''আজি বন্দো কি ছন্দেৰে সমাগত বিৰাট নৰনাৰায়ণ ৰূপ'' গীতটো পৰিৱেশনত আন শিল্পীসকলৰ সৈতে কণ্ঠদান কৰিবলৈ প্ৰফুল্লবালাই সুযোগ লাভ কৰে।<ref>স্বাধীনমনা প্ৰফুল্লবালা | লেখক : মনজিৎ ৰাজকোঁৱৰ | বসুন্ধৰা, দৈনিক জনমভূমি, পৃষ্ঠা নং: ৫, ২১| ২৯ মে' , ২০২২</ref> প্ৰফুল্লবালাই সেই সময়ত আই নাম, বিয়া নাম, নিচুকণি গীত আদি অতি সফলতাৰে আয়ত্ত কৰিছিল। ককাদেউতাক গোপাল দত্তই তেওঁৰ নুমলীয়া জীয়েক সৰস্বতীৰ লগতে প্ৰফুল্লবালাক [[ঢাকা]]ৰ ইডেন স্কুলত পঢ়িবলৈ পঠিয়ায়। ইডেন স্কুলত পঢ়ি থকা কালত প্ৰফুল্লবালাই ওচৰৰ সংগীত বিদ্যালয়ত এচৰাজ, বেহেলা আৰু চেতাৰ বজাবলৈ শিকে আৰু এই তিনিওবিধ বাদ্যযন্ত্ৰত বিশেষ পাৰদৰ্শিতা অৰ্জন কৰে। == বিবাহ আৰু পৰিয়াল == ১৯৩০ চনত প্ৰফুল্লবালা [[তেজপুৰ]] মাজগাঁৱৰ চন্দ্ৰহংস বৰুৱাৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ প্ৰবোধ বৰুৱাৰ লগত বিয়া হয়। প্ৰবোধ বৰুৱা নিজে এগৰাকী দক্ষ মঞ্চ অভিনেতা হোৱাৰ উপৰিও এগৰাকী সংগীত অনুৰাগী আছিল। ১৯৩৬ চনত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই বাণীবদ্ধ কৰা ''শোণিতকুঁৱৰী'' আৰু ''জয়মতী'' দুয়োখন নাটকত প্ৰবোধ বৰুৱাই অভিনয় কৰিছিল। তেওঁ পত্নী প্ৰফুল্লবালাক বিয়াৰ পাছত সংগীত চৰ্চা অব্যাহত ৰাখিবলৈ উৎসাহ প্ৰদান কৰিছিল। প্ৰফুল্লবালাই শহুৰেকৰ ঘৰখনত সংগীত চৰ্চা অব্যাহত ৰখাৰ লগতে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত গীত পৰিৱেশন কৰিছিল। প্ৰবোধ বৰুৱাৰ ঘৰলৈ [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা, ফণী শৰ্মা আদি কৰি অনেক শিল্পীৰ অহা-যোৱা আছিল কাৰণে প্ৰফুল্লবালাক সংগীত চৰ্চা কৰি যাবলৈ উৎসাহ দিয়া মানুহৰ অভাৱ নাছিল। শহুৰেকৰ ঘৰলৈ আহি প্ৰফুল্লবালাই নন্দেক গিৰিজা বৰুৱাক এচৰাজ বজোৱাত আৰু গীত গোৱাত পাৰদৰ্শিতা অৰ্জন কৰাত সহায় কৰে। প্ৰফুল্লবালাই ভনীয়েক প্ৰিয়বালা আৰু প্ৰীতিবালাইও গীত গোৱাত ৰাপ থকা কাৰণে দেউতাকৰ অকাল মৃত্যুৰ পাছত প্ৰফুল্লবালাই ভনীয়েক দুগৰাকীক তেজপুৰলৈ লৈ আনে আৰু সংগীত চৰ্চাত লগায়। সোনকালেই প্ৰফুল্লবালাৰ স্বামীৰ ঘৰখনতেই মহিলা শিল্পীৰ গোটটো বেছ ডাঙৰ হয়। দলটোৱে সেই সময়ত জ্যোতি সংগীত বিশেষকৈ ''শোণিতকুঁৱৰী'' আৰু ''জয়মতী'' নাটকৰ গীতবোৰ চৰ্চা কৰাৰ উপৰিও এচৰাজ, বেহেলা, বাঁহী, অৰ্গেন আদি বজাবলৈ লয়। প্ৰবোধ বৰুৱা আৰু প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ জীয়ৰী সাধনা, মমতা, মন্দিৰা কণ্ঠশিল্পী, সুধিৰা অভিনেত্ৰী আৰু কনিষ্ঠ কন্যা ৰুবী সিংহ অসমৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত কণ্ঠশিল্পী তথা গীতিকাৰ। == সংগীত - নাট জীৱন == তেজপুৰ মাজগাৱৰ স্বামীগৃহত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই নিজৰ দুগৰাকী ভনীয়েক প্ৰিয়বালা আৰু প্ৰীতিবালা, নন্দেক গিৰিজা বৰুৱাক লৈ সংগীত চৰ্চা কৰিবলৈ লয়। এনেদৰেই প্ৰফুল্লবালাৰ স্বামীগৃহতেই মহিলা সংগীত শিল্পীৰ এটি পাৰদৰ্শী গোট গঠন হয়। এই সংগীত অনুৰাগী মহিলাসকলৰ উদ্যম দেখি জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই এটা মহিলাৰ বাজনা দল ( অৰ্কেষ্ট্ৰা ) গঠন কৰিবলৈ মন মেলে। সেই মহিলাৰ অৰ্কেষ্ট্ৰা দলটো গঠনতো প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই আগভাগ লয়। ১৯৩৬ চনত তেজপুৰত [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ অধিৱেশনৰ আয়োজন আৰম্ভ হয়। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ তেজপুৰ মাজগাৱৰ স্বামীগৃহলৈ গৈ প্ৰফুল্লবালাৰ মহিলা অৰ্কেষ্ট্ৰা দলে অসম সাহিত্য সভাৰ তেজপুৰ অধিৱেশনত অৰ্কেষ্ট্ৰা পৰিৱেশন কৰিবলৈ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। সেই অনুসৰি ১৯৩৬ চনৰ এপ্ৰিলৰ অসম সাহিত্য সভাৰ অধিৱেশনত প্ৰফুল্লবালাৰ মহিলা অৰ্কেষ্ট্ৰা দলে ''মোৰে জীৱনৰে সখা কৃষ্ণ'' আৰু আন আন অসমীয়া সুৰ পৰিৱেশন কৰি উপস্থিত ৰাইজক স্তম্ভিত কৰে। এজাক অসমীয়া জীয়ৰী বোৱাৰীয়ে ভিন ভিন পোছাক পিন্ধি ভিন ভিন বাদ্যযন্ত্ৰত অসমীয়া সুৰৰ সমলয় তোলাটো আছিল সেই সময়ৰ এক অভূতপূৰ্ব ঘটনা। তাৰপাছত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ মহিলা সংগীত শিল্পীৰ দলটোৰ সহায়ত অসমৰ সংগীত জগতত নতুন যুগৰ সূচনা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰে। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই বহু গীত আৰু কেইখনমান নাটক ৰচনা কৰি তেজপুৰত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ মহিলা সংগীত দলৰ সদস্য সকলক লৈ আখৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৩৭ চনত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই কলিকতালৈ গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ডত গীত নাট বাণীবদ্ধ কৰিবলৈ নিয়া দলটোৰ প্ৰধান চালিকা শক্তি আছিল প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা আৰু তেওঁৰ মহিলা সংগীত দলটো। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই কলিকতাৰ ষ্টুডিঅ'ত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ কণ্ঠত দুখন ৰেকৰ্ডত বাণীবদ্ধ কৰিলে ''কুৰুৱা বতাহে , টিলাই টিলাই'' আৰু ''অ' ৰঙপুৰীয়া জী , অই আলহী।'' তাৰোপৰি বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ সৈতে দ্বৈত কণ্ঠত দুখন ৰেকৰ্ড বাণীবদ্ধ কৰে। সেই ৰেকৰ্ড দুখন আছিল ''(Senola Q.S. 260) গুৰু মোৰ শংকৰ , গকুলৰ যশোদা মাই'' আৰু ''(Senola Q.S. 446) নাৱৰ ভৰসা নাই , ৰঙতে বান্ধিছ ঘৰ।''<ref>{{cite web |url= https://www.youtube.com|title = মোৰ সংগীত যাত্ৰা, আকাশবাণী গুৱাহাটী|website =youtube.com|accessdate=2026-07-17}}</ref>বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই বিহুৱতী আৰু জন্মাষ্টমী নামেৰে দুখন নাটকত কেইবাটাও লোকগীত আৰু ভক্তিমূলক গীত সজাই পৰাই উলিয়াইছিল। সেই গীতকেইটাও প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই সাৰ্থক ৰূপত পৰিবেশন কৰিছিল। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা ৰচিত বিহুৱতী নাটখনৰ অভিনয় শিল্পীসকল আছিল ক্ৰমে নেনাৰ চৰিত্ৰত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা, ৰংদৈ প্ৰিয়বালা ৰাভা , গুধাই প্ৰবোধ বৰুৱা , বগীতৰাৰ চৰিত্ৰত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা। জন্মাষ্টমী নাটখনত দৈৱকীৰ ভাওত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই দক্ষতাৰে অভিনয় কৰিছিল। আন আন অভিনয় শিল্পীসকল আছিল ক্ৰমে কংসৰ ভাওত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা, বসুদেৱৰ ভাওত প্ৰবোধচন্দ্ৰ বৰুৱা। == তথ্য সংগ্ৰহ == 8dg4ve378jyjd6ju8jzlsuo2ply1vqc 622175 622174 2026-07-31T18:47:07Z Nayan j Nath 15159 added [[Category:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]] using [[WP:HC|HotCat]] 622175 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা|image=Prafullabala Baruah.jpg|image_size=|alt=|caption=|pseudonym=|birth_name=|birth_date=১৯১১ চন|birth_place=ডিব্ৰুগড়, [[অসম]]|death_date=১৯৮২ চন|death_place=তেজপুৰ ( অসম )|resting_place=|occupation=কণ্ঠশিল্পী, বাদ্যযন্ত্ৰী আৰু অভিনয় শিল্পী|language=[[অসমীয়া]]|nationality=[[ভাৰতীয়]]|ethnicity=|citizenship=|education=|alma_mater=|period=|genre=আধুনিক অসমীয়া সংগীত|notableworks=|spouse=প্ৰবোধ বৰুৱা|awards=|children=সাধনা বৰুৱা , মমতা বৰুৱা , মন্দিৰা বৰুৱা, সুধীৰা বৰুৱা , কণ্ঠশিল্পী ৰুবী সিংহ|parents=আনন্দ দত্ত, দুৰ্গাময়ী দত্ত}} '''প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা''' ({{lang-en|Prafullabala Barua}}) অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ কণ্ঠশিল্পী। তেখেত [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]ৰ পত্নী প্ৰিয়বালা ৰাভাৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী, নাট্য শিল্পী প্ৰবোধ বৰুৱাৰ পত্নী আৰু প্ৰতিষ্ঠিত কণ্ঠশিল্পী তথা গীতিকাৰ [[ৰুবী সিংহ]]ৰ মাতৃ। ১৯৩৫ চনত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ দ্বাৰা গঠিত অসমৰ প্ৰথমটো মহিলাৰ অৰ্কেষ্ট্ৰা দলৰ প্ৰধান সদস্যা আছিল প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা। ১৯৩৭ চনত কলিকতাৰ ষ্টুডিঅ'ত গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ডত গীত- নাট বাণীবদ্ধ কৰিবলৈ নিয়া বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ সংগীত শিল্পীৰ দলটোত মুখ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী আছিল প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ কণ্ঠত বাণীবদ্ধ কৰোৱা ৰেকৰ্ড দুখন আছিল ''কুৰুৱা বতাহে , টিলাই মিলাই'' আৰু ''অ ' ৰংপুৰীয়া জী , অই আলহী।'' বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ সৈতে দ্বৈত কণ্ঠত বাণীবদ্ধ কৰা ৰেকৰ্ড দুখন হৈছে ''(Senola Q.S. 260) গুৰু মোৰ শংকৰ , গকুলৰ যশোদা মাই , ( Senola Q.S. 446) নাৱৰ'' ''ভৰসা নাই , ৰঙতে বান্ধিছ ঘৰ।''<ref>গ্ৰন্থ : বিষ্ণুপ্ৰসাদৰ প্ৰসাদ| লেখক : ড° দিলীপ কুমাৰ দত্ত | পৃষ্ঠা নং : ৩২, ৩৩, ৩৪ | প্ৰকাশক : বেদকণ্ঠ | যোৰহাট | প্ৰথম প্ৰকাশ : ১৭ জানুৱাৰী, ২০১১</ref> বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা ৰচিত ''বিহুৱতী'' নাটখনত বগীতৰা চৰিত্ৰত আৰু ''জন্মাষ্টমী'' নাটখনত দৈৱকীৰ ভাওত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই দক্ষতাৰে অভিনয় কৰিছিল। <ref>গ্ৰন্থ : বিষ্ণুপ্ৰসাদৰ প্ৰসাদ | লেখক : ড° দিলীপ কুমাৰ দত্ত | পৃষ্ঠা নং : ৩৬, ৪৭ | প্ৰকাশক : বেদকণ্ঠ | প্ৰথম প্ৰকাশ : ১৭ জানুৱাৰী, ২০১১</ref> ১৯৩৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই অসমীয়াৰ জাতীয় সংগীত ''অ' মোৰ আপোনাৰ দেশ'' তেওঁৰ প্ৰথম পত্নী প্ৰিয়বালা ৰাভা আৰু জেশাহু প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ সৈতে বাণীবদ্ধ কৰিছিল। গীতটোৰ সংগীত পৰিচালনা বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ আৰু সুৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ আছিল। <ref>গ্ৰন্থ : বিষ্ণুপ্ৰসাদৰ প্ৰসাদ | লেখক : ড° দিলীপ কুমাৰ দত্ত | পৃষ্ঠা নং : ৪৯ | প্ৰকাশক : বেদকণ্ঠ , যোৰহাট | প্ৰথম প্ৰকাশ : ১৭ জানুৱাৰী, ২০১১</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == প্ৰফুল্লবালা দত্তৰ জন্ম ১৯১১ চনত। তেখেত ডিব্ৰুগড় জিলা নিৱাসী আনন্দ দত্ত আৰু দুৰ্গাময়ী দত্তৰ ডাঙৰ জীয়ৰী আৰু [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]ৰ পত্নী প্ৰিয়বালাৰ বায়েক। তেওঁ শৈশৱতে সংগীতৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হয় আৰু যোৰহাট বঙাল পুখুৰী অঞ্চলত বাস কৰা ককাদেউতাক গোপাল দত্তৰ সংগীত মুখৰ ঘৰখনতেই বেছিকৈ থাকিবলৈ লয়। শৈশৱ আৰু যৌৱনৰ অধিকাংশ সময় প্ৰফুল্লবালাই ককাদেউতাৰ ঘৰতেই কটায় আৰু সংগীত সাধনাত ব্ৰতী হয়। ১৯২১ চনত মহাত্মা গান্ধী যোৰহাটলৈ আহোঁতে তেওঁৰ আগত [[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী|অম্বিকাগিৰি ৰায়চৌধুৰী]]ৰ ''আজি বন্দো কি ছন্দেৰে সমাগত বিৰাট নৰনাৰায়ণ ৰূপ'' গীতটো পৰিৱেশনত আন শিল্পীসকলৰ সৈতে কণ্ঠদান কৰিবলৈ প্ৰফুল্লবালাই সুযোগ লাভ কৰে।<ref>স্বাধীনমনা প্ৰফুল্লবালা | লেখক : মনজিৎ ৰাজকোঁৱৰ | বসুন্ধৰা, দৈনিক জনমভূমি, পৃষ্ঠা নং: ৫, ২১| ২৯ মে' , ২০২২</ref> প্ৰফুল্লবালাই সেই সময়ত আই নাম, বিয়া নাম, নিচুকণি গীত আদি অতি সফলতাৰে আয়ত্ত কৰিছিল। ককাদেউতাক গোপাল দত্তই তেওঁৰ নুমলীয়া জীয়েক সৰস্বতীৰ লগতে প্ৰফুল্লবালাক [[ঢাকা]]ৰ ইডেন স্কুলত পঢ়িবলৈ পঠিয়ায়। ইডেন স্কুলত পঢ়ি থকা কালত প্ৰফুল্লবালাই ওচৰৰ সংগীত বিদ্যালয়ত এচৰাজ, বেহেলা আৰু চেতাৰ বজাবলৈ শিকে আৰু এই তিনিওবিধ বাদ্যযন্ত্ৰত বিশেষ পাৰদৰ্শিতা অৰ্জন কৰে। == বিবাহ আৰু পৰিয়াল == ১৯৩০ চনত প্ৰফুল্লবালা [[তেজপুৰ]] মাজগাঁৱৰ চন্দ্ৰহংস বৰুৱাৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ প্ৰবোধ বৰুৱাৰ লগত বিয়া হয়। প্ৰবোধ বৰুৱা নিজে এগৰাকী দক্ষ মঞ্চ অভিনেতা হোৱাৰ উপৰিও এগৰাকী সংগীত অনুৰাগী আছিল। ১৯৩৬ চনত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই বাণীবদ্ধ কৰা ''শোণিতকুঁৱৰী'' আৰু ''জয়মতী'' দুয়োখন নাটকত প্ৰবোধ বৰুৱাই অভিনয় কৰিছিল। তেওঁ পত্নী প্ৰফুল্লবালাক বিয়াৰ পাছত সংগীত চৰ্চা অব্যাহত ৰাখিবলৈ উৎসাহ প্ৰদান কৰিছিল। প্ৰফুল্লবালাই শহুৰেকৰ ঘৰখনত সংগীত চৰ্চা অব্যাহত ৰখাৰ লগতে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত গীত পৰিৱেশন কৰিছিল। প্ৰবোধ বৰুৱাৰ ঘৰলৈ [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা, ফণী শৰ্মা আদি কৰি অনেক শিল্পীৰ অহা-যোৱা আছিল কাৰণে প্ৰফুল্লবালাক সংগীত চৰ্চা কৰি যাবলৈ উৎসাহ দিয়া মানুহৰ অভাৱ নাছিল। শহুৰেকৰ ঘৰলৈ আহি প্ৰফুল্লবালাই নন্দেক গিৰিজা বৰুৱাক এচৰাজ বজোৱাত আৰু গীত গোৱাত পাৰদৰ্শিতা অৰ্জন কৰাত সহায় কৰে। প্ৰফুল্লবালাই ভনীয়েক প্ৰিয়বালা আৰু প্ৰীতিবালাইও গীত গোৱাত ৰাপ থকা কাৰণে দেউতাকৰ অকাল মৃত্যুৰ পাছত প্ৰফুল্লবালাই ভনীয়েক দুগৰাকীক তেজপুৰলৈ লৈ আনে আৰু সংগীত চৰ্চাত লগায়। সোনকালেই প্ৰফুল্লবালাৰ স্বামীৰ ঘৰখনতেই মহিলা শিল্পীৰ গোটটো বেছ ডাঙৰ হয়। দলটোৱে সেই সময়ত জ্যোতি সংগীত বিশেষকৈ ''শোণিতকুঁৱৰী'' আৰু ''জয়মতী'' নাটকৰ গীতবোৰ চৰ্চা কৰাৰ উপৰিও এচৰাজ, বেহেলা, বাঁহী, অৰ্গেন আদি বজাবলৈ লয়। প্ৰবোধ বৰুৱা আৰু প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ জীয়ৰী সাধনা, মমতা, মন্দিৰা কণ্ঠশিল্পী, সুধিৰা অভিনেত্ৰী আৰু কনিষ্ঠ কন্যা ৰুবী সিংহ অসমৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত কণ্ঠশিল্পী তথা গীতিকাৰ। == সংগীত - নাট জীৱন == তেজপুৰ মাজগাৱৰ স্বামীগৃহত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই নিজৰ দুগৰাকী ভনীয়েক প্ৰিয়বালা আৰু প্ৰীতিবালা, নন্দেক গিৰিজা বৰুৱাক লৈ সংগীত চৰ্চা কৰিবলৈ লয়। এনেদৰেই প্ৰফুল্লবালাৰ স্বামীগৃহতেই মহিলা সংগীত শিল্পীৰ এটি পাৰদৰ্শী গোট গঠন হয়। এই সংগীত অনুৰাগী মহিলাসকলৰ উদ্যম দেখি জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই এটা মহিলাৰ বাজনা দল ( অৰ্কেষ্ট্ৰা ) গঠন কৰিবলৈ মন মেলে। সেই মহিলাৰ অৰ্কেষ্ট্ৰা দলটো গঠনতো প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই আগভাগ লয়। ১৯৩৬ চনত তেজপুৰত [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ অধিৱেশনৰ আয়োজন আৰম্ভ হয়। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ তেজপুৰ মাজগাৱৰ স্বামীগৃহলৈ গৈ প্ৰফুল্লবালাৰ মহিলা অৰ্কেষ্ট্ৰা দলে অসম সাহিত্য সভাৰ তেজপুৰ অধিৱেশনত অৰ্কেষ্ট্ৰা পৰিৱেশন কৰিবলৈ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। সেই অনুসৰি ১৯৩৬ চনৰ এপ্ৰিলৰ অসম সাহিত্য সভাৰ অধিৱেশনত প্ৰফুল্লবালাৰ মহিলা অৰ্কেষ্ট্ৰা দলে ''মোৰে জীৱনৰে সখা কৃষ্ণ'' আৰু আন আন অসমীয়া সুৰ পৰিৱেশন কৰি উপস্থিত ৰাইজক স্তম্ভিত কৰে। এজাক অসমীয়া জীয়ৰী বোৱাৰীয়ে ভিন ভিন পোছাক পিন্ধি ভিন ভিন বাদ্যযন্ত্ৰত অসমীয়া সুৰৰ সমলয় তোলাটো আছিল সেই সময়ৰ এক অভূতপূৰ্ব ঘটনা। তাৰপাছত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ মহিলা সংগীত শিল্পীৰ দলটোৰ সহায়ত অসমৰ সংগীত জগতত নতুন যুগৰ সূচনা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰে। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই বহু গীত আৰু কেইখনমান নাটক ৰচনা কৰি তেজপুৰত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ মহিলা সংগীত দলৰ সদস্য সকলক লৈ আখৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৩৭ চনত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই কলিকতালৈ গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ডত গীত নাট বাণীবদ্ধ কৰিবলৈ নিয়া দলটোৰ প্ৰধান চালিকা শক্তি আছিল প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা আৰু তেওঁৰ মহিলা সংগীত দলটো। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই কলিকতাৰ ষ্টুডিঅ'ত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ কণ্ঠত দুখন ৰেকৰ্ডত বাণীবদ্ধ কৰিলে ''কুৰুৱা বতাহে , টিলাই টিলাই'' আৰু ''অ' ৰঙপুৰীয়া জী , অই আলহী।'' তাৰোপৰি বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ সৈতে দ্বৈত কণ্ঠত দুখন ৰেকৰ্ড বাণীবদ্ধ কৰে। সেই ৰেকৰ্ড দুখন আছিল ''(Senola Q.S. 260) গুৰু মোৰ শংকৰ , গকুলৰ যশোদা মাই'' আৰু ''(Senola Q.S. 446) নাৱৰ ভৰসা নাই , ৰঙতে বান্ধিছ ঘৰ।''<ref>{{cite web |url= https://www.youtube.com|title = মোৰ সংগীত যাত্ৰা, আকাশবাণী গুৱাহাটী|website =youtube.com|accessdate=2026-07-17}}</ref>বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই বিহুৱতী আৰু জন্মাষ্টমী নামেৰে দুখন নাটকত কেইবাটাও লোকগীত আৰু ভক্তিমূলক গীত সজাই পৰাই উলিয়াইছিল। সেই গীতকেইটাও প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই সাৰ্থক ৰূপত পৰিবেশন কৰিছিল। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা ৰচিত বিহুৱতী নাটখনৰ অভিনয় শিল্পীসকল আছিল ক্ৰমে নেনাৰ চৰিত্ৰত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা, ৰংদৈ প্ৰিয়বালা ৰাভা , গুধাই প্ৰবোধ বৰুৱা , বগীতৰাৰ চৰিত্ৰত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা। জন্মাষ্টমী নাটখনত দৈৱকীৰ ভাওত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই দক্ষতাৰে অভিনয় কৰিছিল। আন আন অভিনয় শিল্পীসকল আছিল ক্ৰমে কংসৰ ভাওত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা, বসুদেৱৰ ভাওত প্ৰবোধচন্দ্ৰ বৰুৱা। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]] 2kndkrr69fy0jg99iusu9uakme4z4c9 0 137984 622215 619125 2026-08-01T03:46:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622215 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =পূৰবী শৰ্মা | image = পূৰবী শৰ্মা.jpg | image_size = | alt = | caption = পূৰবী শৰ্মা | birth_date = ১৯৬১ | birth_place = | death_date = {{death date and age|2026|07|14|1961}} | death_place = [[গুৱাহাটী]], [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ (ম)]] | residence = | nationality = {{flagicon|India}} [[ভাৰতীয়]] | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | occupation = অভিনয় | years_active = ১৯৮০-২০২২ | organization = [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ|অসমীয়া বোলছবি জগত]] | religion = [[হিন্দু]] | spouse = [[তপন দাস]] | awards = | parents = }} '''পূৰবী শৰ্মা''' ({{lang-en|Purabi Sarma}}, ১৯৬১-২০২৬) [[অসম]], [[ভাৰত]]ৰ এগৰাকী অভিনেত্ৰী আছিল। তেওঁ মূলতঃ অসমীয়া ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ অনাতাৰ নাট, [[ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ|ভ্ৰাম্যমাণ]] আৰু [[দূৰদৰ্শন]]ৰ একাধিক অভিনয়-কৰ্মৰ লগত জড়িত হৈ আছিল। ১৯৮০ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত [[আজলী নবৌ]]ৰ<ref name="দৈনিক অসম">{{cite news | url=https://dainikasam.in/as/news/veteran-assamese-actress-purabi-sarma-passes-away?language_id=2 | title=৮০-৯০ দশকৰ চলচ্চিত্ৰজগতত যশস্বী অভিনেত্ৰী পূৰবী শৰ্মাৰ দেহাৱসান | date=১৪ জুলাই ২০২৬ | agency=দৈনিক অসম | accessdate=15 July 2026}}</ref> জৰিয়তে চলচ্চিত্ৰ জগতত পদাৰ্পণ কৰা পূৰবী শৰ্মাই পৰৱৰ্তী সময়ত [[পিতা-পুত্ৰ (চলচ্চিত্ৰ)|পিতাপুত্ৰ]], পাহাৰী কন্যা, [[কন্যাদান (চলচ্চিত্ৰ)|কন্যাদান]], [[বিধাতা (চলচ্চিত্ৰ)|বিধাতা]] আদি ছবিত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ হেঙুল, [[কহিনুৰ থিয়েটাৰ|কহিনুৰ]] আৰু শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ থিয়েটাৰত কাম কৰিছিল।<ref name="প্ৰতিদিন">{{cite news | url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/purabi-sharma-news-updates-12164107 | title=পৰিয়ালৰ বাবে সকলো ত্যাগ কৰিব পৰা মানুহগৰাকী গ'লগৈ. | date=14 July 2026 | agency=Pratidin | accessdate=15 July 2026}}</ref><ref name="ইটিভি ভাৰত">{{cite news | url=https://www.etvbharat.com/as/entertainment/actress-purabi-sarma-passes-away-at-the-age-of-65-in-guwahati-ass26071407450 | title=জীৱন নাটৰ যৱনিকা, বিশিষ্ট অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেহাৱসান | date=July 14, 2026 at 9:40 PM IST | Updated : July 14, 2026 at 11:03 PM IST | agency=ইটিভি ভাৰত | accessdate=15 July 2026}}</ref> <ref name="দৈনন্দিন-বাৰ্তা">{{cite news | url=https://www.dainandinbartagroup.in/actress-purvi-sharma/ | title=অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতলৈ অপূৰণীয় ক্ষতি: অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেহাৱসান | agency=দৈনন্দিন-বাৰ্তা | accessdate=15 July 2026}}</ref> == সংক্ষিপ্ত জীৱন == পূৰবী শৰ্মাই [[মঙলদৈ]] প্ৰাথমিক বিদ্যালয়তে স্কুলীয়া শিক্ষাৰ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ সৰুতে চিকিৎসক হোৱাৰ সপোন দেখিছিল। সেইহেতুকে তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত বিজ্ঞান শাখাৰ ছাত্ৰী হিচাপে অধ্যয়ন কৰিছিল। কিন্তু সংগীত আৰু অভিনয়ৰ প্ৰতি তেওঁৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি পায় আৰু এইদৰেই নৃত্য-গীতৰ চৰ্চাৰ মাজেৰে তেওঁ এসময়ত অভিনয় জীৱনত প্ৰৱেশ কৰে।<ref name="প্ৰতিদিন" /> ১৯৮০ চনত [[নিপ বৰুৱা]] পৰিচালিত ছবি ''আজলী নবৌ''ৰ জৰিয়তে তেওঁ অভিনয়জগতত ভূমুকি মাৰে। ছবিখনে দৰ্শকৰপৰা সমাদৰ লাভ কৰাৰ লগতে ব্যাৱসায়িকভাৱেও সফল হয়। পূৰবী শৰ্মাই '৮০-'৯০ৰ দশকৰ কেইবাখনো জনপ্ৰিয় অসমীয়া ছবিত অভিনয় কৰি সুনাম অৰ্জন কৰে। তেওঁ অভিনয় কৰা [[ধীৰু ভূঞা]] পৰিচালিত ছবি ‘[[প্ৰথম ৰাগিনী|প্ৰথম ৰাগিণী]]’ ছবিখনে ১৯৮৭ চনত ৰজত কমল বঁটা পাবলৈ সক্ষম হৈছিল। পূৰবী শৰ্মাই [[কহিনুৰ থিয়েটাৰ|কহিনুৰ]], হেঙুল আৰু শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ থিয়েটাৰৰ দৰে ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যগোষ্ঠীত অভিনয় কৰিছিল। সমান্তৰালভাৱে দূৰদৰ্শনৰ ধাৰাবাহিক, ভিডিঅ' ছবি ''লখিমী'' আৰু অনাতাঁৰ নাটতো অংশ লৈছিল। সংগীতশিল্পী [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ এটা ৰোমাণ্টিক মিউজিক ভিডিঅ' ''যোৱা বছৰে''ত তেওঁক দেখা পোৱা গৈছিল।<ref name="আমাৰঅসম" /> অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ পৰিচিত অভিনেতা আৰু গল্পকাৰ [[তপন দাস]]ৰ লগত তেওঁ বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। তেওঁলোকৰ কন্যাসন্তানগৰাকীৰ নাম ৰাগিণী। বিবাহৰ পিছত কন্যাৰ লালন-পালন আৰু পৰিয়ালক সময় দিয়াৰ স্বাৰ্থত অভিনয় জগতৰপৰা তেওঁ বহু পৰিমাণে আঁতৰি গৈছিল।<ref name="দৈনন্দিন-বাৰ্তা" /> ==অভিনীত চলচ্চিত্ৰ== {{refbegin|2}} * [[আজলী নবৌ]] (১৯৮০) * [[সোণ মইনা (চলচ্চিত্ৰ)|সোণমইনা]] (১৯৮৫) * [[পূজা]] (১৯৮৫) * [[এণ্টনী মোৰ নাম (চলচ্চিত্ৰ)|এণ্টনি মোৰ নাম]] (১৯৮৬) * [[মধুচন্দা (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৮৬) * সংকল্প (১৯৮৬) * [[পিতা-পুত্ৰ (চলচ্চিত্ৰ)|পিতাপুত্ৰ]] (১৯৮৭) * [[প্ৰথম ৰাগিনী|প্ৰথম ৰাগিণী]] (১৯৮৭) * [[শেৱালি (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৮৯) * [[ভাই ভাই]] (১৯৮৯) * [[অভিমান]] (১৯৯০) * পাহাৰী কন্যা (১৯৯১) * [[প্ৰভাতী পখীৰ গান]] (১৯৯২) * অশান্ত প্ৰহৰ (১৯৯৫) * [[নায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|নায়ক]] (২০০১) * [[জীৱন নদীৰ দুটি পাৰ]] (২০০২) * [[কন্যাদান (চলচ্চিত্ৰ)|কন্যাদান]] (২০০২) * [[বিধাতা (চলচ্চিত্ৰ)|বিধাতা]](২০০৩) * [[বাৰুদ (চলচ্চিত্ৰ)|বাৰুদ]] (২০০৪) * [[হৃদয় কঁপোৱা গান]] (২০০৪) * [[অহিৰ ভৈৰৱ]] (২০০৮) * ৰক্তবীজ (২০১৮) * প্ৰভাত (২০২২) {{refend}} ==মৃত্যু== ২০২৬ চনৰ ১৪ জুলাইৰ সন্ধিয়া স্নানাগাৰত পৰি থকা অৱস্থাত পূৰবী শৰ্মাক পৰিয়ালৰ লোকে উদ্ধাৰ কৰে আৰু প্ৰায় ৬:৩০ বজাত অসুস্থ অৱস্থাত অভিনেত্ৰীগৰাকীক গুৱাহাটীস্থিত মাৰোৱাৰী হাস্পতাললৈ অনা হয়। ৬:৪৫ মিনিটত চিকিৎসকে অভিনেত্ৰীগৰাকীক মৃত ঘোষণা কৰে। চিকিৎসকে জনোৱা মতে, তেওঁ হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যুমুখত পৰে।<ref name="প্ৰতিদিন" /><ref name="আমাৰঅসম">{{cite news | url=https://www.glpublications.in/AmarAsom/Guwahati/15-Jul-2026/Page-1 | title=জনপ্ৰিয় অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ অকাল মৃত্যু | date=১৫ জুলাই, ২০২৬ | agency=আমাৰ অসম | accessdate=15 July 2026 | archivedate=16 July 2026 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260716160701/https://www.glpublications.in/AmarAsom/Guwahati/15-Jul-2026/Page-1 | deadurl=yes }}</ref> মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল ৬৫ বছৰ। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|id=2851426}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনয় শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নাৰী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া অভিনেত্ৰী]] mwkesfujqlyrp4x766gqn4o87nnomm4 0 138055 622067 620281 2026-07-31T13:31:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622067 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = টম ৱেলিং | image = Tom Welling at Galaxy Con Richmond.jpg | caption = ২০২৬ চনত গেলেক্সী কন ৰিচমণ্ডত ৱেলিং | birth_name = থমাছ জোচেফ ৱেলিং | birth_date = {{birth date and age|1977|4|26}} | birth_place = পুটনাম ভেলী, [[নিউয়ৰ্ক]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | occupation = মডেল, অভিনেতা, পৰিচালক | spouse = জেমি হোৱাইট (বি. ২০০২; বি.প. ২০১৫), জেছিকা ৰোজ লি (বি. ২০১৯) | partner = | children = ২ | years_active = ১৯৯৭–বৰ্তমান }} '''থমাছ জোচেফ ৱেলিং''' ({{lang-en|Thomas Joseph Welling}}, জন্ম: ২৬ এপ্ৰিল, ১৯৭৭)<ref name="Seventeen">{{Cite web |url=https://seventeen.com |title=Getting to Know: Tom Welling |last=Audrey Fine |date=September 26, 2006 |website=Seventeen |access-date=March 8, 2018 |archive-date=March 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180309053949/https://seventeen.com |url-status=live }}</ref> এগৰাকী [[আমেৰিকা]]ন অভিনেতা, পৰিচালক আৰু প্ৰযোজক। তেওঁ দ্য ডব্লিউবি (বৰ্তমান দ্য চিডব্লিউ) চেনেলৰ ছুপাৰহিৰো ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''স্মলভিল'' (২০০১–২০১১)ত ক্লাৰ্ক কেণ্টৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে সৰ্বাধিক পৰিচিত। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ফক্স চেনেলৰ ফেণ্টাছী কমেডী-ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''লুচিফাৰ'' (২০১৭–২০১৮)ৰ তৃতীয় ছিজনত লেফটেনেণ্ট মাৰ্কাছ পিয়েৰ্চ/কেইন হিচাপে সহ অভিনয় কৰিছিল। হাইস্কুলৰ এজন খেলুৱৈ ৱেলিঙে প্ৰথম অৱস্থাত নিৰ্মাণ কাৰ্যত কাম কৰিছিল আৰু ১৯৯৭ চনত তেওঁ এবেৰক্ৰম্বী এণ্ড ফিচ, ডিয়ৰ আৰু থমাছ বাৰবেৰী আদিকে ধৰি কেইবাটাও জনপ্ৰিয় ব্ৰেণ্ডৰ পুৰুষৰ পোছাকৰ মডেলিং আৰম্ভ কৰে। ২০০০ চনত তেওঁ দূৰদৰ্শন জগতলৈ আহে। ক্লাৰ্ক কেণ্টৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ কেইবাটাও বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছে আৰু লাভো কৰিছে। ২০০১ চনত তেওঁ চিবিএছ চেনেলৰ লিগেল ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''জাজিং এমি''ৰ দ্বিতীয় ছিজনত ৰব "কেৰাটে ৰব" মেল্টজাৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত ''চিপাৰ বাই দ্য ডজন'' (২০০৩), ''চিপাৰ বাই দ্য ডজন ২'' (২০০৫), ''দ্য ফগ'' (২০০৫), ''ড্ৰাফট ডে'' (২০১৪), আৰু ''দ্য চয়েছ'' (২০১৬) অন্যতম। ২০২২ চনত তেওঁ ডাৰ্ক ফেণ্টাছী ধাৰাবাহিক ''দ্য ৱিনচেষ্টাৰ্ছ''ত চামুৱেল কেম্পবেলৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। তেওঁ কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক আৰু পৰিচালক হিচাপে কেমেৰাৰ পিছৰ কামৰ লগতো জড়িত হৈ আহিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ৱেলিঙৰ জন্ম হৈছিল পুটনাম ভেলী, নিউয়ৰ্কত।<ref name="TV Guide">{{Cite web |title=Tom Welling Biography |url=https://www.tvguide.com/celebrities/tom-welling/bio/177238 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131129055143/https://www.tvguide.com/celebrities/tom-welling/bio/177238/ |archive-date=November 29, 2013 |access-date=February 22, 2010 |website=TV Guide}}</ref><ref name="teenmag.com">{{Cite web |url=http://www.teenmag.com/celeb-stuff/getting-to-know/tom-welling |title=Interview with Smallville's Tom Welling |work=Teen Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111212801/http://www.teenmag.com/celeb-stuff/getting-to-know/tom-welling |archive-date=January 11, 2010 |access-date=March 4, 2010 |url-status=dead |archivedate=January 11, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100111212801/http://www.teenmag.com/celeb-stuff/getting-to-know/tom-welling |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ পৰিয়ালে সঘনাই বাসস্থান সলনি কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁলোকে ৱিস্কনচিন, ডেলাৱেৰ আৰু মিছিগানত বসবাস কৰিছিল।<ref name="teenmag.com" /> ৱেলিঙে মিছিগানৰ ওকেমছত অৱস্থিত ওকেমছ হাইস্কুলত অধ্যয়ন কৰিছিল, য'ত তেওঁ প্ৰথম অৱস্থাত নাটক কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল, কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত খেলৰফালে মনোনিৱেশ কৰে। ৱেলিঙে বেছবল আৰু ছকাৰ খেলিছিল, কিন্তু তেওঁৰ আটাইতকৈ প্ৰিয় খেল আছিল বাস্কেটবল।<ref name="teenmag.com" /> চাৰিজন সন্তানৰ ভিতৰত ৱেলিং অন্যতম, তেওঁৰ ৰেবেঁকা আৰু জেমি নামৰ দুগৰাকী ডাঙৰ ভগ্নী<ref name="filmmonthly.com">{{Cite web |url=http://www.filmmonthly.com/Profiles/Articles/TWelling/TWellingCheaper.html |title=Paul Fischer Interviews Tom Welling |work=Filmmonthly.com |access-date=March 4, 2010 |archive-date=February 18, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218011238/http://www.filmmonthly.com/Profiles/Articles/TWelling/TWellingCheaper.html |url-status=live }}</ref> আৰু মাৰ্ক ৱেলিং নামৰ এজন সৰু ভাইেক আছে, যিও এজন অভিনেতা।<ref name="TV Guide" /> == কৰ্মজীৱন == === প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মজীৱন === মূলত এজন নিৰ্মাণ কৰ্মী হিচাপে কাম কৰা ৱেলিঙক ১৯৯৮ চনত নেনটাকেটৰ এটা পাৰ্টীত কাষ্টিং পৰিচালক জেনিফাৰ ষ্টাৰে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ষ্টাৰ তাত টমি হিলফিগাৰৰ এটা অভিযানৰ বাবে নতুন মুখৰ সন্ধানত আছিল আৰু তেৱেঁই ৱেলিঙক মডেলিং কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল।<ref>{{Cite web|title=Breaking News - Bravo Reveals the 14 Finalists on 'Make Me a Supermodel,' Premiering on Thursday, January 10 at 10 PM ET/PT |website=TheFutonCritic.com|url=http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?id=20080103bravo01|access-date=2020-07-09}}</ref> ২০০০ চনলৈকে ৱেলিঙে লুইছা মডেলিং এজেন্সীৰ হৈ মডেলিং কৰিছিল,<ref name="teenmag.com" /> যাৰ পিছত তেওঁ লছ এঞ্জেলছলৈ স্থানান্তৰিত হয়। তাত অভিনয় জীৱনৰ সন্ধান কৰাৰ লগতে তেওঁ টমি হিলফিগাৰ, এবেৰক্ৰম্বী এণ্ড ফিচ আৰু কেলভিন ক্লেইনৰ বাবে মডেলিং কৰে।<ref name="TV Guide" /> ২০০০ চনত ৱেলিঙে এঞ্জেলা ভিয়াৰ সংগীত ভিডিঅ' "পিকচাৰ পাৰফেক্ট"-ত অভিনয় কৰিছিল, য'ত তেওঁ ভিয়াৰ প্ৰেমিকৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়িত কৰিছিল। ৱেলিঙে প্ৰকাশ কৰিছিল যে তেওঁ মডেলিং ভাল পোৱা নাছিল আৰু তেওঁ ইয়াত পাকৈত নাছিল কাৰণ এই কামটো সম্পূৰ্ণ বাহ্যিক দৃষ্টিভংগীৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। তেওঁ বিভিন্ন ধৰণৰ আৱেগ প্ৰকাশ কৰিবলৈ বিচৰা বাবেই অভিনয় ক্ষেত্ৰখন বাছি লৈছিল,<ref name="filmmonthly.com" /> কিন্তু তথাপি তেওঁ মাজে-সময়ে মডেলিং কৰে আৰু ২০০৮ চনৰ মে' মাহৰ ''ভোগ'' আলোচনীৰ তথাকথিত "ছুপাৰহিৰো ইছ্যু"-ত তেওঁ আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.theinsider.com/news/848277_Tom_Welling_In_Vogue_Magazine_Photoshoot |archive-url=https://archive.today/20100926165113/http://www.theinsider.com/news/848277_Tom_Welling_In_Vogue_Magazine_Photoshoot |url-status=dead |archive-date=September 26, 2010 |title=Tom Welling In Vogue Magazine Photoshoot |date=April 30, 2008 |work=The Insider |access-date=March 4, 2010 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁৰ প্ৰথম ডাঙৰ অভিনয় চৰিত্ৰ হিচাপে ৱেলিঙে ২০০১ চনত সম্প্ৰচাৰিত চিবিএছ চেনেলৰ লিগেল ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''জাজিং এমি''-ৰ দ্বিতীয় ছিজনত এগৰাকী কম বয়সীয়া প্ৰেমিক তথা কেৰাটে শিক্ষক ৰব "কেৰাটে ৰব" মেল্টজাৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, য'ত মূল চৰিত্ৰত আছিল এমি গ্ৰে ([[অমি ব্ৰেনমেন]])। ৱেলিঙক প্ৰথমতে তিনিটা খণ্ডৰ বাবেহে চুক্তিবদ্ধ কৰা হৈছিল, কিন্তু ইতিবাচক সঁহাৰি পোৱাৰ বাবে প্ৰযোজকসকলে তেওঁক আৰু তিনিটা খণ্ডৰ বাবে ৰাখি থৈছিল।<ref name="teenmag.com" /> ইয়াৰ উপৰি ইউপিএন চেনেলৰ বিজ্ঞান কল্পকাহিনীমূলক চিটকম ''স্পেচিয়েল ইউনিট ২''-ৰ পাইলট খণ্ডত ৱেলিঙৰ এটা সৰু চৰিত্ৰ আছিল আৰু তেওঁ ফক্স চেনেলৰ হ্ৰস্বম্যাদী চিটকম ''আনডিক্লেয়াৰ্ড''-ৰ পাইলট খণ্ডতো ভূমুকি মাৰিছিল।<ref name="teenmag.com" /> === ''স্মলভিল'' === [[File:Tom Welling 1.jpg|thumb|২০০৯ চনৰ কমিক-কনত ৱেলিং]] ক্লাৰ্ক কেণ্টৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ এজন অভিনেতাৰ সন্ধানত দেশজুৰি চলোৱা এক অভিযানৰ শেষত ৱেলিঙক দ্য ডব্লিউবি চেনেলৰ ছুপাৰহিৰো ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''স্মলভিল''-ৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। এটা কিশোৰ আলোচনীত দিয়া সাক্ষাৎকাৰত ৱেলিঙে এই চৰিত্ৰটোৰ অডিচন দিয়াৰ দিনটোৰ কথা সুঁৱৰি কৈছিল: "মই ৱাৰ্নাৰ ব্ৰাদাৰ্ছ ষ্টুডিঅ'ৰপৰা ঘূৰি অহাৰ পথত মেনেজাৰজনক অডিচনটো কেনেকুৱা হ'ল জনাবলৈ এটা গেছ ষ্টেচনত ৰৈ ফোন কৰিছিলোঁ। যেতিয়া তেওঁ ফোনটো ধৰিলে, তেওঁ ক'লে, 'তুমি এক ছেকেণ্ড ধৰি ৰাখিব পাৰিবা নেকি?' তাৰ পিছৰ মুহূৰ্ততে সিটো মূৰত প্ৰায় সাতজনমান মানুহে একেলগে চিঞৰি উঠিল, 'টম, তুমি চৰিত্ৰটো পাই গলা! '"<ref name="teenmag.com" /> ২০০১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ইয়াৰ পাইলট খণ্ডটো সম্প্ৰচাৰিত হয় আৰু ৮.৪ নিযুত দৰ্শকৰ সৈতে ই দ্য ডব্লিউবি চেনেলৰ বাবে সৰ্বাধিক ৰেটিং লাভ কৰা প্ৰথম আত্মপ্ৰকাশকাৰী ধাৰাবাহিক হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |url=http://tv.zap2it.com/tveditorial/tve_main/1,1002,271 |title=The WB Orders More 'Smallville' |date=October 24, 2001 |work=Zap2it |access-date=October 19, 2006}}{{dead link|date=April 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ৱেলিঙে ''টিভি গাইড''-ক জনাইছিল যে তেওঁ প্ৰথমতে দুবাৰকৈ এই মূল চৰিত্ৰটো প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল, কিন্তু চিত্ৰনাট্যখন পঢ়াৰ পিছত কামটো কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লয়। ক্ৰিষ্টোফাৰ ৰীভৰ দৰেই ক্লাৰ্ক কেণ্টৰ চৰিত্ৰত নিৰ্বাচিত হোৱাৰ পূৰ্বে তেওঁ ''ছুপাৰমেন''-ৰ কোনো অনুৰাগী নাছিল। আচলতে, তেওঁ কয় যে ইয়াৰ পিছতো তেওঁ ছুপাৰমেনৰ কমিকছ পঢ়া নাছিল: "মই সচেতনভাৱে সেই সামগ্ৰীসমূহৰপৰা আঁতৰি থকাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিলোঁ। আমি সেই সকলোবোৰৰ পূৰ্বৰ সময়ক লৈ কিবা এটা বেলেগ কৰি আছোঁ, মই নিবিচাৰোঁ যে সেইবোৰে মোৰ অভিনয়ত অৱচেতনভাৱেও প্ৰভাৱ পেলাওক।" <ref>{{Cite web |url=http://movies.about.com/cs/cheaperbythedozen/a/cbtdtw121003_2.htm |title=Tom Welling Interview&nbsp; – Cheaper by the Dozen Movie and Smallville |date=October 30, 2009 |work=Movies.about.com |access-date=March 4, 2010 |archive-date=March 30, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330144718/http://movies.about.com/cs/cheaperbythedozen/a/cbtdtw121003_2.htm |url-status=live |archivedate=March 30, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090330144718/http://movies.about.com/cs/cheaperbythedozen/a/cbtdtw121003_2.htm |deadurl=yes }}</ref> অৱশ্যে তেওঁ ইয়াৰ পূৰ্বে ছুপাৰমেনৰ চৰিত্ৰ কৰা দুজন অভিনেতাক লগ পোৱাৰ সুযোগ পাইছিল: ক্ৰিষ্টোফাৰ ৰীভ, যিয়ে দ্বিতীয় ছিজনৰ ১৭ নং খণ্ড "ৰোচেটা"-ত অভিনয় কৰিছিল, আৰু ডীন কেইন, যিয়ে সপ্তম ছিজনৰ ৪ নং খণ্ড "কিউৰ"-ত ভূমুকি মাৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.kryptonsite.com/twyearbook1.htm |title=Tom Welling Interview from SV Yearbook |work=KryptonSite |access-date=March 4, 2010 |archive-date=November 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101130063523/http://www.kryptonsite.com/twyearbook1.htm |url-status=live }}</ref> ৱেলিঙক ''পিপল'' আলোচনীৰ "২০০১ চনৰ ব্ৰেকথ্ৰু ষ্টাৰ্ছ"-ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল আৰু ক্লাৰ্ক কেণ্টৰ চৰিত্ৰৰ বাবে তেওঁ ২০০২ চনত "চয়েছ ব্ৰেকআউট ষ্টাৰ (মেল)" হিচাপে টিন চয়েছ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="cw">{{Cite web |url=http://cwtv.com/shows/smallville/cast/tom-welling |title=Shows&nbsp; – Smallville&nbsp; – Cast&nbsp; – Tom Welling |website=The CW |archive-url=https://web.archive.org/web/20070121021326/http://www.cwtv.com/shows/smallville/cast/tom-welling |archive-date=January 21, 2007 |access-date=January 25, 2007 |url-status=dead}}</ref> তৃতীয় ছিজনৰ পিছত ''স্মলভিল মেগাজিন''-ক দিয়া এটা সাক্ষাৎকাৰত ৱেলিঙে কৈছিল যে যদি তেওঁ ধাৰাবাহিকখনত ক্লাৰ্ক কেণ্টৰ বাহিৰে আন কোনো চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলগীয়া হ'লহেঁতেন, তেন্তে তেওঁ লেক্স লুথৰৰ চৰিত্ৰটো বাছি ল'লেহেঁতেন; "লেক্স লুথৰ! মোৰ মূৰৰ চুলি খুৰাবলৈ মোৰ কোনো আপত্তি নাই—এজন অভিনেতা হিচাপে, নিজৰ চৰিত্ৰটোৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত চৰিত্ৰ এটা কৰিবলৈ পোৱাটোৱেই ডাঙৰ কথা।" <ref>{{Cite web |url=http://www.supermantv.net/smallville/Tom_Wellingmagazine.htm |title=Tom Welling Interview |work=Supermantv.net |archive-url=https://web.archive.org/web/20041021232832/http://www.supermantv.net/smallville/Tom_Wellingmagazine.htm |archive-date=October 21, 2004 |access-date=April 16, 2010 |url-status=dead}}</ref> ২০০৩ চনত ৱেলিঙে জনাইছিল যে ছুপাৰহিৰো চলচ্চিত্ৰ ''ছুপাৰমেন ৰিটাৰ্নছ'' (২০০৬)-ত ক্লাৰ্ক কেণ্ট/ছুপাৰমেনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ সম্ভাৱনাক লৈ তেওঁ পৰিচালক ব্ৰেট ৰেটনাৰক লগ ধৰিছিল, কিন্তু ''স্মলভিল''-ৰ ব্যস্ত সময়সূচীৰ বাবে সেয়া সম্ভৱ হৈ নুঠিল।<ref>{{Cite web|url = https://www.superherohype.com/features/84121-tom-welling-on-smallville-superman-movie|title = Tom Welling on Smallville & Superman Movie|date = December 25, 2003|access-date = March 24, 2019|archive-date = March 24, 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190324202412/https://www.superherohype.com/features/84121-tom-welling-on-smallville-superman-movie|url-status = live}}</ref> বিখ্যাত পোছাকযোৰত অভিনেতাজনক কেনেকুৱা দেখাব সেয়া চাবলৈ কমিক বুক আৰ্টিষ্ট এলেক্স ৰছে আনকি "মেন অৱ ষ্টীল" ৰূপত ৱেলিঙৰ দুখন স্কেচো তৈয়াৰ কৰিছিল।<ref name="superherohype.com">{{Cite web |url=http://superheterohype.com |title=Alex Ross Draws Tom Welling as Superman! |date=April 16, 2004 |publisher=Alex Ross Art |access-date=May 10, 2010 |archive-date=July 17, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100717012514/http://www.superherohype.com/features/articles/85243-exclusive-alex-ross-draws-tom-welling-as-superman |url-status=live }}</ref> ২০০৯ চনৰ আগষ্ট মাহত ৱেলিঙে ''স্মলভিল''-ৰ বাবে "চয়েছ টিভি এক্টৰ (একচন এডভেঞ্চাৰ)" হিচাপে আন এটা টিন চয়েছ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://www.usatoday.com/life/people/2009-08-10-teen-choice-winners_N.htm?csp=34 |title=Teen Choice Awards winners |date=August 10, 2009 |access-date=March 4, 2010 |work=USA Today |archive-date=August 13, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090813070846/http://www.usatoday.com/life/people/2009-08-10-teen-choice-winners_N.htm?csp=34 |url-status=live }}</ref> ২০১৯ চনত চিডব্লিউ চেনেলৰ এৰ'ভাৰ্ছ ক্ৰছঅভাৰ ইভেণ্ট "ক্ৰাইছিছ অন ইনফিনাইট আৰ্থছ"-ৰ ''বেটৱমেন'' ধাৰাবাহিকৰ খণ্ডটোত ৱেলিঙে পুনৰ ক্লাৰ্ক কেণ্টৰ চৰিত্ৰটো ৰূপায়িত কৰে, য'ত তেওঁৰ সৈতে ''স্মলভিল''-ৰ সহ-অভিনেত্ৰী এৰিকা ডিউৰেন্সে লোইচ লেনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref name="ck">{{cite web|url=https://tvline.com/2019/09/19/tom-welling-arrow-crossover-superman-smallville/|title=''Smallville''{{'}}s Tom Welling to Reprise Superman Role for Arrowverse 'Crisis on Infinite Earths' Crossover|work=TVLine|date=September 19, 2019|access-date=September 20, 2019}}</ref><ref name="Batwoman">{{cite magazine|last1=Agard|first1=Chancellor|title=New 'Crisis on Infinite Earths' photos reveal Kevin Conroy as Bruce Wayne|url=https://ew.com/tv/2019/11/19/batwoman-crisis-on-infinite-earths-photos/|magazine=Entertainment Weekly|date=November 19, 2019|access-date=November 20, 2019|archive-date=November 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120045921/https://ew.com/tv/2019/11/19/batwoman-crisis-on-infinite-earths-photos/|url-status=live}}</ref> ৱেলিঙৰ এই প্ৰত্যাৱৰ্তনে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৰ কাহিনীৰ সামৰণি মাৰে, য'ত দেখুওৱা হৈছিল যে ক্লাৰ্কে নিজৰ শক্তি ত্যাগ কৰি এজন সাধাৰণ খেতিয়ক হিচাপে অৱসৰ লৈছে আৰু লোইচৰ সৈতে তেওঁৰ অন্ততঃ দুগৰাকী কন্যা সন্তান আছে। [[File:Tom Welling by Gage Skidmore.jpg|thumb|২০২৪ চনত ৱেলিং]] ২০২২ চনৰ ১৩ জুলাইত ৱেলিং আৰু ''স্মলভিল''-ৰ সহ-অভিনেতা মাইকেল ৰোজেনবামে 'টাকভিল' (Talkville) নামৰ এটা পডকাষ্ট আৰম্ভ কৰে, য'ত এই দুজন সহ-তাৰকাই ''স্মলভিল''-ৰ প্ৰতিটো খণ্ডৰ ওপৰত মন্তব্য আগবঢ়ায়।<ref>{{cite web |last1=Spangler |first1=Todd |title='Smallville' Rewatch Podcast With Show Stars Tom Welling, Michael Rosenbaum Gets Premiere Date (Podcast News Roundup) |url=https://variety.com/2022/digital/news/smallville-rewatch-podcast-tom-welling-michael-rosenbaum-1235310172/ |website=Variety |access-date=July 6, 2022 |date=July 6, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=Talkville |url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/talkville/id1628160941 |access-date=2022-06-30 |website=Apple Podcasts}}</ref> === ''লুচিফাৰ'' === ২০১৭ চনত ৱেলিঙে ফক্স চেনেলৰ ফেণ্টাছী কমেডী-ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''লুচিফাৰ''-ৰ তৃতীয় ছিজনত সহ-অভিনয়ৰ সুযোগ লাভ কৰি দীৰ্ঘদিনৰ মূৰত দূৰদৰ্শন জগতলৈ বহুল প্ৰত্যাশিত প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰে। তেওঁ থানখনৰ আৰক্ষী লেফটেনেণ্ট মাৰ্কাছ পিয়েৰ্চৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যি আছিল অমৰ কেইন আৰু সেই ছিজনৰ মূল খলনায়ক।<ref>{{Cite web |url=https://variety.com/2017/tv/news/tom-welling-lucifer-fox-season-3-1202503702/ |title=Tom Welling Joins Cast of ''Lucifer'' for Season 3 |last=Birnbaum |first=Debra |date=July 22, 2017 |website=Variety |access-date=August 15, 2017 |archive-date=November 22, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191122065210/https://variety.com/2017/tv/news/tom-welling-lucifer-fox-season-3-1202503702/ |url-status=live }}</ref> হঠাৎ দূৰদৰ্শনলৈ ঘূৰি অহাৰ সিদ্ধান্তৰ কাৰণ সোধাত তেওঁ এণ্টাৰটেইনমেণ্ট উইকলিক জনাইছিল: 'তাৰ কিছুসময় পিছতেই মই মোৰ এজন অতি প্ৰিয় বন্ধু গ্ৰেগ বীকেনৰপৰা এটা ফোন কল পাইছিলোঁ, যি বহু বছৰ ধৰি ''স্মলভিল''-ৰ শ্বো-ৰানাৰ আছিল আৰু লুচিফাৰৰো কেইবাটাও খণ্ড পৰিচালনা কৰিছিল। তেওঁ ক'লে, "মই শুনিছোঁ লুচিফাৰ ধাৰাবাহিকখনৰ বাবে তোমাৰ নামো চৰ্চাত আছে। মই তোমাক জানো, মই এই শ্বোখনত কাম কৰিছোঁ, তুমি ইয়াৰ পৰিৱেশ ভাল পাবা, বেছি চিন্তা নকৰিবা।" ইয়াৰ পিছত মই ধাৰাবাহিকখনৰ প্ৰায় ছয়টা খণ্ড একেলগে চাই পেলালোঁ কাৰণ মই ধাৰাবাহিকখনৰ বিষয়ে জানিছিলোঁ যদিও তেওঁলোকে মোক কৈছিল, "আমি পৰামৰ্শ দিয়া এই ছয়টা খণ্ড এবাৰ চাই লোৱা, এইবোৰ আমাৰ প্ৰিয়।" মই সেই আটাইকেইটা খণ্ড চালোঁ আৰু বুধবাৰে ৰাতিপুৱা আমাৰ কথা-বতৰা এনেকুৱা আছিল যে "মই ১০টা খণ্ড কৰিব নিবিচাৰোঁ।" তেওঁলোকে ক'লে, "তুমি ১০টা কৰিবই লাগিব, ১০টা নহ'লে একোৱেই নহয়।" মই ক'লোঁ, "মই আৰু বেছি কৰিব বিচাৰোঁ, মই ১৫টা খণ্ড কৰিব বিচাৰোঁ।" সেইবাবে আমি ১৫টা খণ্ডৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ হ'লোঁ কাৰণ মই ধাৰাবাহিকখন ইমানেই ভাল পাইছিলোঁ। ইয়াৰ অভিনয় শিল্পী আৰু কলা-কুশলীসকলক লগ পোৱাৰ পিছত গম পালোঁ যে তেওঁলোকৰ সৈতে কাম কৰি বৰ আমোদ পোৱা যায়। তেওঁলোকে আনন্দ কৰে, সময়মতে কাম শেষ কৰে, পেছাদাৰী যদিও নিজৰ কামটো উপভোগ কৰে। মই এই ধাৰাবাহিকখন ভাল পাওঁ, ই ধেমেলীয়া। ইয়াত কথাবোৰ অতিমাত্ৰা গুৰুত্বসহকাৰে লোৱা নহয়, কিন্তু তেওঁলোকে সৰু-সুৰা অপৰাধ আৰু নিজৰ সমস্যাবোৰ সমাধান কৰে। '<ref>{{cite magazine |last1=Abrams |first1=Natalie |title=Tom Welling reveals why he chose Lucifer to make his TV return |url=https://ew.com/tv/2017/10/02/lucifer-tom-welling-interview-season-3/ |magazine=Entertainment Weekly |access-date=22 July 2024}}</ref> === চলচ্চিত্ৰ === ২০০৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ৱেলিঙে পাৰিবাৰিক কমেডী চলচ্চিত্ৰ ''চিপাৰ বাই দ্য ডজন''-ৰ জৰিয়তে ছবি জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ষ্টীভ মাৰ্টিন আৰু বনি হাণ্ট অভিনীত এই ছবিখনত তেওঁ ১২টা সন্তান থকা বেকাৰ পৰিয়ালৰ ডাঙৰ পুত্ৰ তথা দ্বিতীয় সন্তান চাৰ্লি বেকাৰৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়িত কৰিছিল। এই ছবিখন ক্লিফটন ৱেব আৰু মাইৰ্না লয় অভিনীত ১৯৫০ চনৰ একে নামৰ চলচ্চিত্ৰখনৰ ৰিমেক আছিল, যাৰ কাহিনীভাগ ফ্ৰেংক আৰু লিলিয়ান মোলাৰ গিলব্ৰেথৰ পৰিয়ালৰ ওপৰত আধাৰিত ১৯৪৮ চনৰ এখন গ্ৰন্থৰপৰা লোৱা হৈছিল। পাল ফিচাৰৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত ৱেলিঙে এই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হোৱাৰ কাৰণ উল্লেখ কৰি কৈছিল: "মই এই চলচ্চিত্ৰখন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ প্ৰধান তিনিটা কাৰণ আছিল—প্ৰথমতে ষ্টীভ মাৰ্টিন, দ্বিতীয়তে ষ্টীভ মাৰ্টিন আৰু তৃতীয়তেও ষ্টীভ মাৰ্টিন। মোৰ বাবে এয়াই আছিল আটাইতকেই ডাঙৰ আকৰ্ষণ। তাৰ পিছত চিত্ৰনাট্যখন পঢ়ি মোৰ চাৰ্লি চৰিত্ৰটো বৰ ভাল লাগিল। তেওঁ যিবোৰ পৰিস্থিতিৰ মাজেৰে গতি কৰিছিল, সেয়া মই অনুভৱ কৰিব পাৰিছিলোঁ আৰু মই কেৱল ইয়াৰ এটা অংশ হ'বলৈ বিচাৰিছিলোঁ।" <ref name="filmmonthly.com" /> ৱেলিং সদায় মাৰ্টিনৰ এজন ডাঙৰ অনুৰাগী আছিল আৰু তেওঁৰ সৈতে কাম কৰি তেওঁ "অতিকৈ আনন্দিত" হৈছিল বুলি প্ৰকাশ কৰে।<ref name="filmmonthly.com" /> ২০০৫ চনত ৱেলিঙে জন কাৰ্পেণ্টাৰৰ ১৯৮০ চনৰ একে নামৰ চলচ্চিত্ৰখনৰ ৰিমেক হৰৰ ছবি ''দ্য ফগ''-ত নিক কেচেলৰ (প্ৰথম অৱস্থাত টম এটকিন্সৰদ্বাৰা ৰূপায়িত চৰিত্ৰ) চৰিত্ৰত সহ-অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web |author=Robert Falconer |date=April 17, 2005 |title=Exclusive Interview: Tom Welling |website=Cinemaspy.com |url=http://www.cinemaspy.com/spotlight/exclusive-interview-tom-welling-4761/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112094503/http://www.cinemaspy.com/spotlight/exclusive-interview-tom-welling-4761/ |archive-date=November 12, 2013 |access-date=September 10, 2012 |url-status=dead |archivedate=November 12, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112094503/http://www.cinemaspy.com/spotlight/exclusive-interview-tom-welling-4761/ |deadurl=yes }}</ref> যেতিয়া ''দ্য ফগ''-ৰ শ্বুটিঙৰ কাম চলি আছিল, তেতিয়াও ৱেলিঙে ''স্মলভিল''-ৰ চতুৰ্থ ছিজনৰ শেষৰ কেইটামান খণ্ডৰ কাম কৰি আছিল। একেটা বছৰতে তেওঁ ''চিপাৰ বাই দ্য ডজন ২''-ত পুনৰ চাৰ্লি বেকাৰৰ চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰে। [[File:Tom welling 6.jpg|thumb|২০০৪ চনত ৱেলিং]] ২০১৩ চনত ৱেলিঙে লেখক ভিনচেণ্ট বুগলিঅ'চিৰ ''ৰিক্লেমিং হিষ্ট্ৰী: দ্য এচাচিনেশ্যন অৱ প্ৰেচিডেণ্ট জন এফ কেনেডী'' গ্ৰন্থৰ ওপৰত আধাৰিত ঐতিহাসিক ড্ৰামা ছবি ''পাৰ্কলেণ্ড''-ৰ এক তাৰকাভৰা দলৰ সৈতে অভিনয় কৰে। এই কাহিনীভাগ ১৯৬৩ চনৰ ২২ নৱেম্বৰত ৰাষ্ট্ৰপতি জন এফ কেনেডীক হত্যা কৰাৰদিনা ডলাছ, টেক্সাছৰ পাৰ্কলেণ্ড হস্পিতালত সংঘটিত হোৱা বিশৃংখল ঘটনাসমূহৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত আছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=99579 |title=Tom Welling Heads to Parkland |website=ComingSoon.net |date=January 31, 2013 |access-date=February 18, 2020 |archive-date=October 12, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012003710/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=99579 |url-status=live |archivedate=October 12, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012003710/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=99579 |deadurl=yes }}</ref> ২০১৪ চনত ৱেলিঙে ইভান ৰাইটমেনৰ স্পৰ্টচ ড্ৰামা ছবি ''ড্ৰাফট ডে''-ত সহ-অভিনয় কৰে। ইয়াত তেওঁ এজন অভিজ্ঞ কোৱাৰ্টাৰবেকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল যাৰ কৰ্মজীৱন এক দোমোজাত আছিল। === প্ৰযোজনা === ''স্মলভিল''-ৰ নৱম ছিজনৰ বাবে ৱেলিঙে সহ-কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="cw" /> ২০১০ চনৰ শৰৎকালত ধাৰাবাহিকখনৰ দশম তথা অন্তিম ছিজনত তেওঁ ক্লাৰ্ক কেণ্টৰ চৰিত্ৰত পুনৰ অভিনয় কৰাৰ লগতে এজন পূৰ্ণকালীন কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক হিচাপে দায়িত্ব লাভ কৰে, যি কথা ২০১০ চনৰ ২০ মে'ত চিডব্লিউ-ৰ এক প্ৰেছ বাৰ্তাত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://blog.cwtv.com/2010/05/20/the-cw-announces-2010-2011-schedule/ |title=The CW Announces 2010–2011 Schedule |date=May 20, 2010 |work=CWtv.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619164210/http://blog.cwtv.com/2010/05/20/the-cw-announces-2010-2011-schedule/ |archive-date=June 19, 2010 |access-date=June 6, 2010 |url-status=dead}}</ref> সাংবাদিক কেট টৰগভনিকৰ গ্ৰন্থ 'চিয়াৰ: ইনচাইড দ্য ছিক্ৰেট ৱৰ্ল্ড অৱ কলেজ চিয়াৰলিডাৰ্চ'-ৰ ওপৰত আধাৰিত চিডব্লিউ চেনেলৰ কমেডী-ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''হেলকেটছ''-ৰ বাবেও ৱেলিঙে এগৰাকী কাৰ্যবাহী প্ৰযোজক হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite magazine|url=https://ew.com/article/2010/02/02/pilot-intel-cw-tom-welling-hellcats/|title=Pilot intel: CW orders Tom Welling-produced drama|last=Michael Ausiello|date=February 2, 2010|access-date=October 18, 2019|magazine=Entertainment Weekly|archive-date=October 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018182415/https://ew.com/article/2010/02/02/pilot-intel-cw-tom-welling-hellcats/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?id=8512 |title=Hellcats (a.a.a. Cheer) (The CW) |date=February 2, 2010 |work=The Futon Critic}}</ref> ২০১০ চনৰ শৰৎকালৰপৰা ধাৰাবাহিকখন প্ৰথমবাৰৰ বাবে সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল,<ref name="autogenerated1" /> কিন্তু ২০১১ চনৰ ১৭ মে'ত ইয়াক বাতিল কৰা হয়। ৱেলিঙৰ মতে, চিডব্লিউ চেনেলৰ মনোৰঞ্জন বিভাগৰ সভাপতি ডন অষ্ট্ৰফৰ সলনি মাৰ্ক পেডোৱিটজ হোৱাৰ বাবেই ধাৰাবাহিকখন বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.ibtimes.com/hellcats-coming-back-producer-tom-welling-reveals-cancelation-reason-2588890 |title='Hellcats' Is Coming Back, Producer Tom Welling Reveals Cancelation Reason |website=International Business Times |date=September 12, 2017 |access-date=September 13, 2017 |archive-date=September 13, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913091625/http://www.ibtimes.com/hellcats-coming-back-producer-tom-welling-reveals-cancelation-reason-2588890 |url-status=live }}</ref> === পৰিচালনা === ২০০৬ চনত ''স্মলভিল''-ৰ খণ্ড "ফ্ৰেজাইল" (৫.১৮)-ৰ জৰিয়তে ৱেলিঙে পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ধাৰাবাহিকখনৰ "হাইড্ৰো" (৬.১০); ১৫০ তম খণ্ড "এপকেলিপ্স" (৭.১৮); "ইনজাষ্টিচ" (৮.২১); দুই ঘণ্টাৰ বিশেষ খণ্ড "এবসোলিউট জাষ্টিচ" (৯.১১)-ৰ দ্বিতীয় অংশ ("লেজেণ্ডছ"); আৰু ''স্মলভিল''-ৰ অন্তিম ছিজনৰ দুটা খণ্ড—"পেট্ৰিয়ট" (১০.০৯) আৰু "বুষ্টাৰ" (১০.১৮) পৰিচালনা কৰিছিল। == ব্যক্তিগত জীৱন == ২০০২ চনৰ ৫ জুলাইত ৱেলিঙে মাৰ্থাছ ভিনয়াৰ্ডত মডেল জেমি হোৱাইটৰ<ref name="TV Guide" /> সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই বিবাহত ৱেলিঙৰ বন্ধু তথা সেই সময়ৰ ''স্মলভিল''-ৰ সহ-অভিনেত্ৰী ক্ৰীষ্টিন ক্ৰুক আৰু সহ-অভিনেতা মাইকেল ৰোজেনবাম উপস্থিত আছিল।<ref name="NYTimes.com">{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2002/07/12/nyregion/boldface-names-960624.html|title=Super Event for Superman |last1=Barron |first1=James |date=July 12, 2002 |access-date=April 19, 2010 |work=[[The New York Times]] |last2=Medina |first2=Jennifer |archive-date=June 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603204202/http://www.nytimes.com/2002/07/12/nyregion/boldface-names-960624.html?pagewanted=1 |url-status=live }}</ref> ৱেলিং আৰু হোৱাইট ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ ভেনকুভাৰত বসবাস কৰিছিল,<ref name="filmmonthly.com" /> কিন্তু ২০১১ চনৰ মাৰ্চ মাহত লছ এঞ্জেলছলৈ ঘূৰি আহে। ২০১৩ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত হোৱাইটে ৱেলিঙৰপৰা বিবাহ বিচ্ছেদৰ বাবে আবেদন কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ চূড়ান্ত হয়।<ref>{{Cite news |url=https://www.tmz.com/2015/11/22/tom-welling-divorce-final/ |title=Tom Welling Super Rich Divorce Settlement |date=November 22, 2015 |access-date=November 23, 2015 |work=TMZ|archive-date=November 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122151443/http://www.tmz.com/2015/11/22/tom-welling-divorce-final/ |url-status=live }}</ref> ২০১৪ চনত ৱেলিঙে অশ্বাৰোহী আৰু চেডল ক্লাবৰ প্ৰতিষ্ঠাপক জেছিকা ৰোজ লিৰ সৈতে ডেটিং আৰম্ভ কৰে। ২০১৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত তেওঁলোকে নিজৰ এংগেজমেণ্টৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://people.com/tv/is-tom-welling-engaged/ |title=Is Smallville's Tom Welling Engaged to Girlfriend Jessica Rose Lee? |date=April 24, 2018 |website=People |access-date=December 13, 2018 |archive-date=December 23, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223113945/https://people.com/tv/is-tom-welling-engaged/ |url-status=live }}</ref> দম্পতীহালৰ দুটা পুত্ৰ সন্তান আছে, যি ক্ৰমে ২০১৯ চনৰ জানুৱাৰী আৰু ২০২১ চনৰ জুন মাহত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>Her Instagram page</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.usmagazine.com/celebrity-moms/news/tom-wellings-fiancee-jessica-rose-lee-is-pregnant/ |title=Smallville Alum Tom Welling's Fiancee Jessica Rose Lee Is More Than Six Months Pregnant |date=November 5, 2018 |website=Us Weekly |access-date=December 13, 2018 |archive-date=December 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215223022/https://www.usmagazine.com/celebrity-moms/news/tom-wellings-fiancee-jessica-rose-lee-is-pregnant/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|last=Murphy|first=Helen|title=Tom Welling and Fiancée Jessica Rose Lee Welcome First Child|url=https://people.com/parents/tom-welling-fiancee-jessica-rose-lee-welcome-first-child/|website=People|access-date=October 1, 2019|date=January 8, 2019|archive-date=April 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423163716/https://people.com/parents/tom-welling-fiancee-jessica-rose-lee-welcome-first-child/|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ ৩০ নৱেম্বৰত কেলিফৰ্ণিয়াৰ ছাণ্টা ইনেজৰ ছানষ্টোন ভিনয়াৰ্ডছ এণ্ড ৱাইনেৰীত ৱেলিং আৰু লিয়ে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{cite web|last=Hautman|first=Nichola|title=Smallville's Tom Welling Marries Jessica Rose Lee After 5 Years Together|date=December 2, 2019|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/tom-welling-marries-jessica-rose-lee-after-5-years-together/|access-date=December 3, 2019|archive-date=December 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203232325/https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/tom-welling-marries-jessica-rose-lee-after-5-years-together/|url-status=live}}</ref> ৱেলিঙে তেওঁৰ আজৰি সময়ত গলফ খেলে।<ref>{{Cite web |url=http://www.zimbio.com/pictures/afxWREX5ve0/SAG+AFTRA+Foundation+7th+Annual+L+Golf+Classic/HPzD8u88NE5/Tom+Welling |title=Tom Welling in SAG-AFTRA Foundation 7th Annual L.A. Golf Classic Fundraiser |access-date=August 6, 2018 |archive-date=August 6, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806210741/http://www.zimbio.com/pictures/afxWREX5ve0/SAG+AFTRA+Foundation+7th+Annual+L+Golf+Classic/HPzD8u88NE5/Tom+Welling |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.smallvilleph.com/2001/09/tom-welling/twmjcigolftournament4-1-12_kpjgolf3/ |title=Tom Welling in MJCI Golf Tournament (March 29, 2012) |access-date=August 6, 2018 |archive-date=August 6, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806180923/http://www.smallvilleph.com/2001/09/tom-welling/twmjcigolftournament4-1-12_kpjgolf3/ |url-status=usurped |archivedate=August 6, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180806180923/http://www.smallvilleph.com/2001/09/tom-welling/twmjcigolftournament4-1-12_kpjgolf3/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ''ৱাইএম'' আলোচনীত প্ৰকাশ কৰিছিল যে তেওঁ সাক্ষাৎকাৰ ভাল নাপায়; "মই কেৱল চেলিব্ৰিটী হোৱাৰ বাবেই চেলিব্ৰিটী হ'ব নিবিচাৰোঁ। মই কাম কৰিব বিচাৰোঁ আৰু তাৰ পিছত ঘৰলৈ গৈ ব্যক্তিগতভাৱে জীৱন কটাব বিচাৰোঁ।" <ref name="Spartanburg Herald-Journal">{{Cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=_hknAAAAIBAJ&pg=4719,3662840&dq=tom-welling&hl=en |title=Young Superman hates interviews |date=December 26, 2003 |work=Spartanburg Herald-Journal |access-date=April 22, 2010}}</ref> ৱেলিঙে এইটোও কৈছিল যে তেওঁ মডেলিং ভাল পোৱা নাছিল কাৰণ ই সন্তোষজনক নাছিল আৰু ই কোনো অভিব্যক্তি প্ৰকাশ কৰিব পৰা কাম নাছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.filmmonthly.com/Profiles/Articles/TWelling/TWellingCheaper.html |title=Paul Fischer Interviews Tom Welling |website=filmmonthly.com |access-date=February 21, 2010 |archive-date=February 18, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218011238/http://www.filmmonthly.com/Profiles/Articles/TWelling/TWellingCheaper.html |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত সুৰাপান কৰি গাড়ী চলোৱাৰ বাবে ৱেলিঙক কেলিফৰ্ণিয়াৰ ৱাইৰেকাত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল।<ref>[https://people.com/smallville-star-tom-welling-arrested-for-dui-report-8782080 Smallville Star Tom Welling Arrested for DUI: Report]</ref> ২০২৫ চনৰ ১৯ মে'ত তেওঁ দোষ স্বীকাৰ নকৰাৰ বাবে ডিইউআই অভিযোগ খাৰিজ কৰা হয়, যাৰ বিনিময়ত তেওঁ এক বছৰৰ বাবে পৰ্যবেক্ষণত থাকিবলগীয়া হয়, জৰিমনা হিচাপে ৬১৯ ডলাৰ আৰু ক্ষতিপূৰণ হিচাপে ১৫০ ডলাৰ পৰিশোধ কৰিবলগীয়া হয়<ref name=may2025plea>{{cite news|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/smallville-star-tom-welling-arrested-for-dui-report/|title=DUI Charges Against Tom Welling Dismissed, Pleads No Contest to Lesser Charge|first=Johnni|last=Mackie|publisher=Us Weekly|date=June 3, 2025|accessdate=June 28, 2025}}</ref> আৰু এটা ডিইউআই কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণ কৰিবলগীয়া হয়।<ref name=may2025plea /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} *{{IMDb name|0919991}} *[https://www.facebook.com/TomWelling Verified Facebook Page] {{good article}} [[শ্ৰেণী:আমেৰিকান অভিনয় শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক]] [[শ্ৰেণী:মডেল]] jh02pdhuku0g4zs40q3afxzzr2c0nir 0 138059 622134 618809 2026-07-31T15:18:05Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622134 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}} {{Infobox Mandir |name= ফুলবাৰী |country= {{flag|India}} |type=Sanctuary |image_size=250 |image_alt= শ্ৰীশ্ৰী কালিবাড়ী (ফুলবাৰী) |caption=শ্ৰীশ্ৰী কালিবাড়ী (ফুলবাৰী) |pushpin_map=India Meghalaya |latd=25.8838926 |longd=90.0234909 |map_caption=মেঘালয়ৰ মানচিত্ৰত ফুলবাৰীৰ অৱস্থান |map_size=250 |other_names= |assamese=ফুলবাৰী |sanskrit_translit= |image=Kaali Mandir, Phulbari, West Garo Hills, Meghalaya.JPG |district=[[পশ্চিম গাৰো পাৰ্বত্য জিলা]] |state/province=[[মেঘালয়]] |locale=ফুলবাৰী |primary_deity= |important_festivals= |architecture= |number_of_temples=২ |number_of_monuments= |inscriptions= |date_built= |creator= |temple_board= |website=<!-- {{URL|example.com}} --> |coordinates= |epochs=<!-- actually displays as "Periods" -->}} '''ফুলবাৰী''' ({{Lang-en|Phulbari}}) হৈছে [[উত্তৰ-পূৱ ভাৰত]]ৰ [[মেঘালয়]] ৰাজ্যৰ [[পশ্চিম গাৰো পাৰ্বত্য জিলা]]ৰ [[অসম]]ৰ সীমান্তত থকা এটি সৰু গাঁও। ইয়াৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশত অসমৰ [[দক্ষিণ শালমাৰা]] আৰু [[ফকিৰগঞ্জ]] অঞ্চল। পূৱত চিবিনাং আৰু দক্ষিণত [[ৰাজাবালা]]। জিলাখনৰ সদৰ [[তুৰা]]ৰ দূৰত্ব প্ৰায় ৮১ কিমি.।<ref name="Phulbari (Islampur) - Demdema, West Garo Hills">{{cite web | url=https://villageinfo.in/meghalaya/west-garo-hills/demdema/phulbari-islampur/ | title=Phulbari (Islampur) - Demdema, West Garo Hills | publisher=villageinfo.in | accessdate=22 July 2026}}</ref><ref name="Phulbari Village Detailed Information">{{cite web | url=https://villagedatabase.com/village-info/india/meghalaya/west-garo-hills/selsella/phulbari | title=Phulbari Village Detailed Information | publisher=villagedatabase.com | accessdate=22 July 2026}}</ref> গাঁৱখন বৰ্ত্তমান সময়ত বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ বিন্দু হোৱাৰ পৰিলক্ষিত হৈছে। ইয়াৰ ফুলবাৰী বজাৰখনত [[এম. বজাৰ]]ৰ দৰে বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠানৰ লগতে বিভিন্ন ধৰণৰ উচ্চমানৰ দোকান-পোহাৰ গঢ় লৈ উঠিছে। [[ধুবুৰী-ফুলবাৰী দলং]] সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ লগে লগে এই দিশত আৰু বেছিকৈ আগবাঢ়ি যাব।<ref name="Phulbari Bazar">{{cite web | url=https://www.onefivenine.com/india/villages/West-Garo-Hills/Selsella/Phulbari-Bazar | title=Phulbari Bazar | publisher=onefivenine.com | accessdate=22 July 2026}}</ref><ref name="Dhubri-Phulbari bridge 76% complete; set for 2028 finish">{{cite web | url=https://theshillongtimes.com/2026/07/09/dhubri-phulbari-bridge-76-complete-set-for-2028-finish/ | title=Dhubri-Phulbari bridge 76% complete; set for 2028 finish | publisher=theshillongtimes.com | work=theshillongtimes.com | date=July 22, 2026 | accessdate=22 July 2026}}</ref> == জনগাঁথনি == [[২০১১ চনৰ লোকপিয়ল|২০১১ চনৰ লোকপিয়ল]] অনুসৰি ফুলবাৰী গাঁৱৰ মুঠ জনসংখ্যা ৫৪৩ গৰাকী। ইয়াৰে ৩০১ গৰাকী পুৰুষ আৰু ২৪২ গৰাকী মহিলা।<ref name="Cencus 2011">{{cite web | url=https://www.census2011.co.in/data/village/272782-phulbari-meghalaya.html#google_vignette | title=Phulbari Population - West Garo Hills, Meghalaya | publisher=https://www.census2011.co.in/ | accessdate=22 July 2026}}</ref> ফুলবাৰী গাঁৱৰ ০-৬ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ জনসংখ্যা ৮৮ যি গাঁৱৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৬.২১ %। ফুলবাৰী গাঁৱৰ গড় লিংগ অনুপাত ৮০৪ যিটো মেঘালয় ৰাজ্যৰ গড় ৯৮৯তকৈ কম। ৰাজ্যখনৰ তুলনাত ফুলবাৰী গাঁৱৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ কম। ২০১১ চনত ফুলবাৰী গাঁৱৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৪৯.২৩%। ফুলবাৰীত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা ৫৫.৬০ % হোৱাৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৪১.৪৬%।<ref name="Cencus 2011"/> == যাতায়ত আৰু সা-সুবিধা == ৰাজ্যিক ঘাই পথ নং ২ (যাক শিঙিমাৰী-ফুলবাৰী-আগিয়া-গুৱাহটী পথ নামেৰেও জনাজাত) ফুলবাৰী বজাৰৰ সোমাদি পাৰ হৈ অসমৰ [[দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা|মানকাচৰ]]লৈ গৈছে।<ref name="Phulbari Bazar on Google Maps">{{cite web | url=https://www.google.com/maps/place/Phulbari,+Meghalaya+794104/@25.8838926,90.0234909,1376m/data=!3m2!1e3!4b1!4m6!3m5!1s0x37580844b12ab20d:0xa7ce1a74ee1e7a9f!8m2!3d25.8847047!4d90.0256537!16s%2Fg%2F1tmqdk_v!5m1!1e2?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDcyMC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D | title=Phulbari Bazar on Google Maps | publisher=Google.com | work=Google | accessdate=22 July 2026}}</ref> ইয়াত মুঠ ৪টা বিভিন্ন কোম্পানীৰ প্ৰেট্ৰ’ল পাম্প আছে। লগতে [[ফুলবাৰী আৰক্ষী চকী]] বজাৰখনৰ ১ কিমি. পূৱত অৱস্থিত। আৰক্ষী চকীৰ ওচৰতেই এখন অগ্নি নিৰ্বহাক কাৰ্যলয় অৱস্থিত। ফুলবাৰী গাঁওখন [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উপ-নৈ জিঞ্জিৰাম নদীৰ দাঁতিত হোৱা বাবে ফুলবাৰীৰ পৰা [[ধুবুৰী]]লৈ নাও পথেৰে যত্ৰা কৰা হয়।<ref name="Phulbari Ghat Final Report">{{cite web | url=https://megrevenuedm.gov.in/reports/Phulbari_Ghat_Final_Report.pdf | title=Phulbari Ghat Final Report | publisher=Meghalaya Institute of Governance (MIG) | date=2016 | accessdate=22 July 2026 | pages=12-15-18}}</ref> == লগতে চাওক == *[[ফুলবাৰী বিধানসভা সমষ্টি]] *[[ধুবুৰী-ফুলবাৰী দলং]] *[[মেঘালয়]] *[[পশ্চিম গাৰো পাৰ্বত্য জিলা]] * {{Commons category inline|Phulbari|ফুলবাৰী}} == তথ্যসমূহ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:মেঘালয়]] [[শ্ৰেণী:মেঘালয়ৰ গাঁও]] s9ulwa7f9ex9gcqwp6kf6wj1gyg80n5 4 138085 622086 622035 2026-07-31T13:53:22Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* Duhita Ragini Kalita */ 622086 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] #[[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] #[[উইলিংডন দ্বীপ]] #[[সুবি সুৰেশ]] #[[চাভিট্টু নাদকম]] #[[থ্ৰিচূৰ]] #[[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] q15swzzmy45bx1dxnotym7nl9bs8aen 622160 622086 2026-07-31T16:43:47Z Jyoti Chiring 34123 /* Jyoti Chiring */ 622160 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] #[[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] #[[উইলিংডন দ্বীপ]] #[[সুবি সুৰেশ]] #[[চাভিট্টু নাদকম]] #[[থ্ৰিচূৰ]] #[[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] 3rdscvayim298dt2tupsrgkr5cm1vgd 622305 622160 2026-08-01T08:30:34Z Jyoti Chiring 34123 /* Jyoti Chiring */ 622305 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] #[[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] #[[উইলিংডন দ্বীপ]] #[[সুবি সুৰেশ]] #[[চাভিট্টু নাদকম]] #[[থ্ৰিচূৰ]] #[[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা ]] ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] ghshj7wz58sur0osk6yf4il29uor1po 622358 622305 2026-08-01T10:08:44Z Duhita Ragini Kalita 46712 622358 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] #[[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] #[[উইলিংডন দ্বীপ]] #[[সুবি সুৰেশ]] #[[চাভিট্টু নাদকম]] #[[থ্ৰিচূৰ]] #[[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা ]] ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] gb76r0incjh0fuql8grtgdj1mqkgjhl 0 138138 622266 621070 2026-08-01T06:14:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622266 wikitext text/x-wiki {{Short description|Suburb in Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = বালাৰামপুৰম | other_name = | nickname = | settlement_type = উপকণ্ঠ অঞ্চল | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|8|23|N|77|5|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = ভাৰত | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for =ৰজা বালাৰামবৰম | government_type = | governing_body = Special Grade Grama Panchayat | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 10.53 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 36,134 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], English | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-20 | website = [https://www.facebook.com/balaramapuram/ Balaramapuram] | footnotes = }} '''বলাৰামপুৰম ({{lang-en|Balaramapuram}}) ''' [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]]ৰ ৰাজধানী তিৰুৱনন্তপুৰম নগৰৰ পঞ্চায়তসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ই তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ আটাইতকৈ নগৰায়িত পঞ্চায়ত হিচাপে পৰিচিত। বলাৰামপুৰম কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত বলাৰামপুৰম হেণ্ডলুম বা হাতেৰে বোৱা কাপোৰ উৎপাদনৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ। ইয়াত প্ৰস্তুত কৰা পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰসমূহ আধুনিক শৈলীত সমগ্ৰ কেৰালাত ব্যাপকভাৱে পৰিধান কৰা হয়। কাপোৰৰ উপৰি বলাৰামপুৰম বস্ত্ৰ, গেলামাল, আচ-বাব, ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী, ধাতৱ সামগ্ৰী আদি বাণিজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে বলাৰামপুৰম ছাগলীৰ মাংস,কুকুৰাৰ মাংস, অয়ষ্টাৰ (শামুকজাতীয় সামুদ্ৰিক খাদ্য) আৰু বিভিন্ন মাছৰ ব্যঞ্জনৰ বাবেও সুপৰিচিত। বলাৰামপুৰমত বিভিন্ন ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ লোক বসবাস কৰে। ইয়াত খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ ছেইণ্ট ছেবাষ্টিয়ান গীৰ্জাকে ধৰি একাধিক ধৰ্মীয় উপাসনাস্থলী আছে। ==অৱস্থান== বলাৰামপুৰম [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ ৰাজধানী তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ ৰ কাষত অৱস্থিত। ইয়াৰ দক্ষিণে ১৭ কিলোমিটাৰ দূৰত পাৰাছালা অৱস্থিত, যি কেৰালা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ সীমান্তৰ ওচৰত। বলাৰামপুৰমৰ ভৌগোলিক স্থানাংক হৈছে ৮°২৩′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৭৭°৫′ পূব দ্ৰাঘিমাংশ। ==ইতিহাস== মহাৰাজ অৱিট্টম তিৰুনাল বলৰাম বৰ্মাৰ (১৭৯৮–১৮১০) শাসনকালত<ref>Scribd https://www.scribd.com Trade and Market Under Perumals | PDF </ref> বলাৰামপুৰমত প্ৰথমবাৰৰ বাবে হস্ততাঁত বয়নশিল্পৰ প্ৰচলন কৰা হয়। তেওঁৰ সন্মানত এই পঞ্চায়তৰ নাম বলাৰামপুৰম ৰখা হয়। মহাৰাজ আৰু তেওঁৰ দেলাভা (মুখ্য মন্ত্ৰী) উম্মিনি থাম্পিয়ে যৌথভাৱে বলাৰামপুৰম আৰু ইয়াৰ পাৰ্শ্বৱৰ্তী অঞ্চলক কৃষিভিত্তিক ঔদ্যোগিক এলেকালৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এই উদ্দেশ্যে ধান খেতি, নাৰিকল চাষ, মীন ধৰা, হাততাঁত বয়ন আৰু তেল নিষ্কাশন আদি পৰম্পৰাগত উদ্যোগসমূহৰ বিকাশ ঘটোৱা হয়। মহাৰাজৰ দেলাভাই ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ বাবে বস্ত্ৰ বোৱাৰ উদ্দেশ্যে [[তামিলনাডু]]ৰপৰা সাতটা শালিয়াৰ (তাঁতী) পৰিয়ালক বলাৰামপুৰমলৈ আনি বসতি স্থাপন কৰায়। তেওঁলোকক যি ঠাইত বসতি দিয়া হৈছিল, সেই অঞ্চল এতিয়া শালিয়াৰ ষ্ট্ৰীট নামেৰে পৰিচিত। বৰ্তমান সেই অঞ্চলত বাস কৰা বহু লোকেই সেই মূল সাতটা পৰিয়ালৰ বংশধৰ। লগতে, তাঁতীসকলৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী বিক্ৰীৰ সুবিধাৰ্থে তেওঁলোকৰ সহজে যাতায়াত কৰিব পৰা স্থানসমূহত বজাৰো স্থাপন কৰা হৈছিল। বলাৰামপুৰমৰ মুখ্য পথসমূহৰ অক্ষীয় বিন্যাস অনুসৰি অৱস্থিত। এই মন্দিৰৰ প্ৰধান দেৱতা হৈছে শিৱ, অগস্ত্য আৰু লোপামুদ্ৰা। ইয়াৰ উপৰি গণেশ (বিনায়ক), মুৰুগন, নবগ্ৰহ, নাগদেৱতা আৰু [[কৃষ্ণ]]ৰো পূজা কৰা হয়। ডাবল ষ্ট্ৰীটত দুটা মন্দিৰ আছে মুত্তাৰাম্মান মন্দিৰ আৰু বিনায়কৰ মন্দিৰ। আনহাতে, বিনায়গৰ ষ্ট্ৰীটত এটা গণপতি মন্দিৰ অৱস্থিত। ১৮ বছৰৰ ঊৰ্ধ্বৰ সকলো পুৰুষৰ বাবে মন্দিৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সদস্য হোৱা বাধ্যতামূলক। এই মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক অনুষ্ঠানসমূহেই শালিয়াৰ সম্প্ৰদায়ৰ<ref>mangiillam.com https://mangiillam.com About Saliya - MANGI ILLAM </ref> সামাজিক জীৱনৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ===বালাৰামাপুৰমত মুছলমান বয়ন সম্প্ৰদায় আৰু আঞ্চুৱন্নাম=== বলাৰামপুৰম [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]]ৰ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ এখন ঐতিহাসিক জনপদ। এই ঠাই শতিকাজুৰি চলি অহা হাততাঁত বয়ন পৰম্পৰাৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত। ইয়াত বোৱা কসাভু মুণ্ডু আৰু কসাভু শাৰী <ref>Kerala Tourism https://www.keralatourism.org Balaramapuram Handloom Sarees | Traditional Cotton Fabrics </ref> কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰশিল্পৰ অন্যতম প্ৰতীক। বলাৰামপুৰমৰ বয়নশিল্প ত্ৰিবাণকোৰ ৰাজ্যৰ শাসনকালত ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত বিকাশ লাভ কৰিছিল। আজিও এই শিল্প অঞ্চলটোৰ এক জীৱন্ত পৰম্পৰা হিচাপে বিদ্যমান। স্থানীয় বিভিন্ন সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ে এই শিল্পৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে, যাৰ ভিতৰত বহু মুছলমান বয়নকাৰ পৰিয়ালেও গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। আঞ্চুভন্নম শব্দটো ঐতিহাসিকভাৱে পশ্চিম এছিয়াৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ এক মধ্যযুগীয় বণিক সংঘক বুজায়। বলাৰামপুৰমৰ বস্ত্ৰ উৎপাদনৰ সৈতে ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক নাথাকিলেও, কেৰালাৰ উপকূলীয় বাণিজ্যিক নেটৱৰ্ক, হস্তশিল্প আৰু বাণিজ্যৰ ইতিহাস গঢ়ি তোলাত এই গিল্ডৰ বা বণিক সংঘৰ পৰোক্ষ আৰু আঞ্চলিকভাৱে উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ আছিল। এই বাণিজ্যিক যোগাযোগে কেৰালাৰ বিভিন্ন হস্তশিল্প, বিশেষকৈ বস্ত্ৰশিল্পৰ বিকাশত সহায়ক ভূমিকা পালন কৰিছিল। ===অঞ্চুৱন্নম (অঞ্জুৱন্নম): ব্যৱসায়ী গিল্ড আৰু বহল ঐতিহাসিক প্ৰসংগ=== আঞ্চুভন্নম (ঐতিহাসিক লিপি আৰু গৱেষণাত অঞ্জুভন্নম নামেৰেও উল্লেখ কৰা হয়) আছিল এক উপকূলীয় বণিক সংঘ, যি মূলতঃ পশ্চিম এছিয়াৰ (পাৰস্য, আৰব, ইহুদী, ছিৰিয়াৰ আৰু পাৰ্চী) বণিকসকলৰদ্বাৰা গঠিত হৈছিল। এই গিল্ডে খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰপৰাই দক্ষিণ ভাৰতৰ বিভিন্ন বাণিজ্যিক বন্দৰত সক্ৰিয়ভাৱে ব্যৱসায় চলাইছিল। মালাৱাৰ আৰু কৰোমণ্ডল উপকূলৰ বন্দৰসমূহত আঞ্চুভন্নমৰ বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপে কেৰালাক ভাৰত মহাসাগৰীয় দূৰপাল্লাৰ বাণিজ্যিক জালৰ সৈতে সংযুক্ত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। এই বাণিজ্যৰ মূল সামগ্ৰীৰ ভিতৰত বস্ত্ৰ, মচলা আৰু অন্যান্য মূল্যৱান সামগ্ৰী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। যদিও আঞ্চুভন্নম নিজে কোনো তাঁতশিল্পীৰ বণিক সংঘ নাছিল, তথাপি ইয়াৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্যই বজাৰৰ চাহিদা, বাণিজ্যিক আদান-প্ৰদানৰ নেটৱৰ্ক আৰু কেঁচা-মালৰ সৰবৰাহত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। বিশেষকৈ উৎকৃষ্ট মানৰ কপাহী সূতা আৰু জৰী (ধাতুৰ সূতা) আদি সামগ্ৰী উপকূলীয় অঞ্চলসমূহলৈ আহিছিল, যিয়ে স্থানীয় বস্ত্ৰ উৎপাদনক সমৃদ্ধ কৰিছিল। সেয়েহে, আঞ্চুভন্নমৰ ঐতিহাসিক উপস্থিতিয়ে এনে এক বহুসাংস্কৃতিক আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যিক পৰিৱেশ গঢ়ি তুলিছিল, য'ত কেৰালাৰ হস্ততাঁত শিল্প বিশেষকৈ পিছলৈ খ্যাতি লাভ কৰা বলাৰামপুৰমৰ হস্ততাঁত পৰম্পৰা বিকশিত আৰু সমৃদ্ধ হ'বলৈ সক্ষম হৈছিল। ==শালিয়াৰ সম্প্ৰদায়ৰ নগৰীয়া বসতি== বালাৰামপুৰমৰ শালিয়াৰ সম্প্ৰদায়ৰ বসতিটোৱে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (পূৰ্বৰ NH-47)-ৰ দক্ষিণফালে প্ৰায় ১৩ একৰ (৫.৩ হেক্টৰ) এলেকা জুৰি বিস্তৃত। এই বসতিলৈ মূল প্ৰৱেশপথটো ঘাইপথৰপৰা আৰম্ভ হোৱা প্ৰায় ৯ মিটাৰ বহল "চিংগল ষ্ট্ৰীট।" প্ৰৱেশমুখটো বিশেষভাৱে চিহ্নিত নহয়। চিংগল ষ্ট্ৰীটৰ দুয়োকাষে দুমহলীয়া ঘৰবোৰে এক সুষম পথৰ সৃষ্টি কৰিছে, যাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছে অগস্ত্য মন্দিৰ। চিংগল ষ্ট্ৰীট, ডাবল ষ্ট্ৰীট আৰু নিউ ষ্ট্ৰীট এই বসতিৰ মুখ্য পথ। এই তিনিটা পথৰ সংযোগস্থলতে অগস্ত্য মন্দিৰ অৱস্থিত। ঘৰৰ সন্মুখত পৃথক চোতাল নথকাৰ বাবে এই পথসমূহক স্থানীয় বাসিন্দাসকলে সামাজিক মিলনমেলাৰ উন্মুক্ত স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। শালিয়াৰ তাঁতীসকলৰ ঘৰবোৰত তেওঁলোকৰ সংস্কৃতি, জীৱিকা আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ স্পষ্ট প্ৰতিফলন দেখা যায়। অধিকাংশ ঘৰ আয়তাকাৰ বিন্যাসৰ আৰু একে দেৱাল ভাগ কৰি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। প্ৰতিটো ঘৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পৰ বাবে পৃথক উৎপাদন কক্ষ বা কৰ্মশালা সংযুক্ত থাকে। ধনী পৰিয়ালৰ ঘৰবোৰত নিজৰ বয়নজাত সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন আৰু বিক্ৰীৰ বাবে শ্ব'ৰুমো থাকে। ঘৰসমূহৰ মুখমণ্ডলৰ বিশেষ অলংকৰণ, ভিতৰুৱা চোতাল আৰু বয়নশিল্পৰ উপযোগী কৰি সাজি তোলা কোঠাৰ বিন্যাসে এই স্থাপত্যক এক অনন্য বৈশিষ্ট্য প্ৰদান কৰিছে। শালিয়াৰ সম্প্ৰদায়ৰ বসতিৰ ভিতৰত মুকলি স্থান আৰু গাড়ী পাৰ্কিঙৰ সুবিধা অতি সীমিত। পথসমূহৰ কাষে কাষে বহুতো সামূহিক কুঁৱা আছে। কিন্তু সমতল পথ, ৰাজহুৱা পানী যোগান, নলা-নৰ্দমা আৰু পয়ঃপ্ৰণালীৰ দৰে মৌলিক আন্তঃগাঁথনিৰ অভাৱ এই সম্প্ৰদায়ৰ অন্যতম প্ৰধান সমস্যা। বহু ঠাইত পথসমূহ অসমতল হোৱাৰ বাবে যান-বাহন চলাচল কৰাটোও কঠিন। <ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090804270500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041016045434/http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090804270500.htm |url-status=dead |archive-date=2004-10-16 |title=Stray dogs – Reader's mail |access-date=2006-08-19 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=8 September 2004 |archivedate=2004-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041016045434/http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090804270500.htm |deadurl=yes }}</ref> ==বয়ন শিল্প== বলাৰামপুৰম হস্ততাঁতৰ তাঁতীসকলে বিশুদ্ধ কপাহৰ সূতা আৰু খাঁটি জাৰী ব্যৱহাৰ কৰি কাপোৰ বয়। তেওঁলোকে পৰম্পৰাগত থ্ৰ'-শ্বাটল পিট লুম বা তাঁত ব্যৱহাৰ কৰে। কাপোৰত নক্সা সৃষ্টিৰ বাবে আধুনিক যন্ত্ৰ যেনে ডবি, জেকাৰ্ড বা জালা ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, অতিৰিক্ত তানা (extra warp) আৰু অতিৰিক্ত বানা (extra weft) ব্যৱহাৰ কৰি সম্পূৰ্ণ হাতৰ কৌশলে নক্সা বোৱা হয়। এই বিশেষ পদ্ধতিৰ ফলত কাপোৰৰ সন্মুখ আৰু পিছফাল—দুয়োফালতে নক্সা আৰু ডোৰা একে ধৰণে দেখা যায়।<ref>{{cite news |last=Nair |first=N.J. |url=http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090814080300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041018085424/http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090814080300.htm |url-status=dead |archive-date=2004-10-18 |title=Balaramapuram handlooms set for comeback |access-date=2006-08-19 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=8 September 2004 |archivedate=2004-10-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041018085424/http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090814080300.htm |deadurl=yes }}</ref> বলাৰামপুৰমত বস্ত্ৰ উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহৃত তাঁত আৰু বয়নপদ্ধতিত যুগ যুগ ধৰি উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হোৱা নাই। এই অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত "পুডাভা আৰু কাভানি" (জৰীযুক্ত ধুতি আৰু ওপৰৰ বস্ত্ৰ) এতিয়াও বিবাহ অনুষ্ঠানত কইনাৰ বাবে সন্মানীয় উপহাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। পুৰণি কৌশলে জৰী বা ৰঙীন সূতাৰ সহায়ত বোৱা নক্সাসমূহ আজিও অতুলনীয় সৌন্দৰ্যৰ বাবে বিশেষ সমাদৃত আৰু আধুনিক ৰুচিসম্পন্ন ক্ৰেতাসকলকো আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম।<ref>{{cite web |url=http://www.ihttkerala.org/history.html |title=History of Handlooms |publisher=Institute of Handloon and Textile Technology |access-date=2006-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060715044415/http://ihttkerala.org/history.html |archive-date=15 July 2006 |url-status=dead |archivedate=2006-07-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060715044415/http://ihttkerala.org/history.html |deadurl=yes }}</ref> বলাৰামপুৰমৰ গৃহভিত্তিক বয়ন উদ্যোগত বিভিন্ন ধৰণৰ কাৰ্যকলাপ দেখা যায়। প্ৰায় ৫% ঘৰত হস্ততাঁতৰ সামগ্ৰীৰ এজেঞ্চি বা সংগ্ৰহকেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰে, য'ত স্থানীয়ভাৱে উৎপাদিত কাপোৰ সংগ্ৰহ কৰি বজাৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। প্ৰায় ৯% ঘৰত কোনো গৃহভিত্তিক উৎপাদনমূলক কাৰ্যকলাপ নাই। আনহাতে, ২৭% ঘৰত এতিয়াও পৰম্পৰাগত উৎপাদন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ৫৯% ঘৰে তুলনামূলকভাৱে নতুন পদ্ধতি বা আধুনিক ব্যৱস্থাৰ সহায়ত উৎপাদন চলায়। ==বৰ্তমানৰ অৱস্থা== বৰ্তমান বলাৰামপুৰমত উৎপাদিত বলাৰামপুৰম হস্ততাঁতৰ বস্ত্ৰৰ এক বৃহৎ অংশ হেণ্ডলুম ডেভেলপমেণ্ট কৰ্প'ৰেচন আৰু হেণ্টেক্স (Hantex)-ৰ জৰিয়তে বিপণন কৰা হয়। <ref><ref>{{cite journal |title=Study & Documentation of Balaramapuram Sarees & Fine Cotton fabrics: The Pride of God's Own Country |url=https://handlooms.nic.in/assets/img/Publications/Balaramapuram%20Sarees635701520378938440.pdf |publisher=Textiles Committee Ministry of Textiles Government of India}}</ref> কিন্তু বয়ন উদ্যোগত পাৱাৰলুম-ৰ প্ৰসাৰ আৰু বস্ত্ৰৰ মূল্য হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত পৰম্পৰাগত হস্ততাঁত বয়নশিল্প জীয়াই ৰখাটো স্থানীয় শিপিনীৰ বাবে কঠিন হৈ পৰিছে। ফলস্বৰূপে, পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পত অৰ্থনৈতিক সম্ভাৱনা কমি যোৱাত নতুন প্ৰজন্মৰ বহুতে উচ্চশিক্ষা গ্ৰহণ কৰি আন পেছাত নিযুক্ত হ'বলৈ আগবাঢ়িছে। এই পৰিৱৰ্তনৰ আন এটা মুখ্য কাৰণ হ'ল হস্ততাঁতত উৎপাদিত বস্ত্ৰৰ তুলনামূলকভাৱে কম বিক্ৰীমূল্য। হাততাঁত শিপিনীৰ উৎপাদন ব্যয় বৃহৎ পৰিসৰত উৎপাদন কৰা বস্ত্ৰ কাৰখানাতকৈ বহু বেছি। সেয়ে আধুনিক বজাৰত তেওঁলোকৰ ব্যৱসায় টিকাই ৰখাটো ক্ৰমাৎ কঠিন হৈ পৰিছে। পূৰ্বতে কেৱল হাততাঁতে বোৱা বহু ধৰণৰ বস্ত্ৰ এতিয়া পাৱাৰলুমতো উৎপাদন হ'ব ধৰাত প্ৰতিযোগিতাত হাততাঁত উদ্যোগ পিছ পৰি গৈছে। বৰ্তমান বলাৰামপুৰমৰ হস্ততাঁত উদ্যোগত আয়ুৰ্বস্ত্ৰ <ref>Ayurvastra https://www.ayurvastra.in Ayurvastra </ref>নামৰ এক নতুন ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে। আয়ুৰ্বেদৰ এই বিশেষ শাখাত ৰাসায়নিক ৰঙৰ সলনি বিভিন্ন ঔষধি উদ্ভিদ আৰু বনৌষধিৰে বস্ত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়। 'আয়ুৰ' শব্দৰ অৰ্থ স্বাস্থ্য আৰু 'বস্ত্ৰ'ৰ অৰ্থ কাপোৰ; সেয়ে আয়ুৰ্বস্ত্ৰৰ অৰ্থ হৈছে স্বাস্থ্যকৰ বস্ত্ৰ। এই প্ৰকল্পটো উদ্যোগ আৰু বাণিজ্য বিভাগৰ হস্ততাঁত সঞ্চালকালয় আৰু চৰকাৰী আয়ুৰ্বেদ মহাবিদ্যালয়ৰ সহযোগত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে সুস্থতা-কেন্দ্ৰিক বস্ত্ৰৰ বাবে এক বিশেষ বজাৰ গঢ়ি তোলা। ১৯৯০ চনলৈকে বলাৰামপুৰমত উৎপাদিত বিভিন্ন ধৰণৰ হস্ততাঁত বস্ত্ৰৰ বজাৰত যথেষ্ট চাহিদা আছিল। সেই সময়ত অঞ্চলটোৰ শিপিনীয়ে সন্তোষজনক আয় উপাৰ্জন কৰিছিল আৰু তুলনামূলকভাৱে উন্নত জীৱন-ধাৰণ বজাই ৰাখিছিল। প্ৰায় ৫,১০০টা তাঁত এই বস্ত্ৰ উৎপাদনত নিয়োজিত আছিল। যদিও তেওঁলোক দক্ষ শিপিনী আছিল, বজাৰৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে নতুন ধৰণৰ বস্ত্ৰ উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ পদক্ষেপ লোৱা হোৱা নাছিল। <ref>{{cite web|author1=Richard W. Franke |author2=Barbara H. Chasin |url=http://www.bcasnet.org/articlesandresources/article2_9.htm |title=Power to the (Malayalee) People |publisher=Critical Asian Studies |access-date=2006-08-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050225125409/http://bcasnet.org/articlesandresources/article2_9.htm |archive-date=25 February 2005 }}</ref> কিন্তু সাম্প্ৰতিক সময়ত এই পৰিস্থিতি সলনি হ'বলৈ আৰম্ভ কৰিছে, আৰু হাতে-বোৱা পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰৰ প্ৰতি পুনৰ বজাৰত চাহিদা বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite web |last=Sebastian |first=Don |date=20 October 2005 |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=6589&CatID=2 |title=Kerala weavers heal the world with Ayur Vastra |publisher=DNA India |access-date=2006-08-19 }}</ref> == পৰিবহণ == বালাৰামপুৰম ৰে'লৱে ষ্টেচন বালাৰামপুৰমত ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (পূৰ্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৪৭)ৰপৰা প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ষ্টেচনটোৰ ক'ড নাম BRAM। <ref> RailYatri https://www.railyatri.in Balaramapuram (BRAM) Railway Station </ref>এইটো ভাৰতীয় ৰে'লৱেৰ দক্ষিণ ৰে'লৱে মণ্ডলৰ অন্তৰ্গত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টেচন। পূৰ্বতে টিকট বুকিং আৰু ৰে'ল চলাচলৰ দিশৰপৰা এই ষ্টেচনটোক ভাৰতীয় ৰে'লৱেৰ শীৰ্ষ ১০০টা ব্যস্ত ষ্টেচনৰ ভিতৰত ধৰা হৈছিল। বালাৰামপুৰম (BRAM) ষ্টেচনৰ মাজেৰে মুঠ ৫০খন ৰে'ল চলাচল কৰে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://www.facebook.com/balaramapuram/ Balaramapuram Facebook page] * [https://web.archive.org/web/20060822211139/http://www.tourismindiaonline.com/highlightpages/highlights7.html Centre’s Rural Tourism Project Gets Going] [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] g2ledctjm7ag56dci1ykmelcuiyw91f 0 138144 622135 620045 2026-07-31T15:20:48Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622135 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Indosylvirana indica - Shreeram MV - Agumbe.jpg | status = | genus = Indosylvirana | species = indica | authority = ([[Sathyabhama Das Biju|Biju]] et al., 2014) | synonyms = ''Hylarana indica'' <small>Biju et al., 2014</small><ref name="Biju et al. 2014"/> | synonyms_ref = <ref name=Frost/> }} '''ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা''' ({{lang-en|Indosylvirana indica}})({{lang-en|Indosylvirana indica}}) বা ভাৰতীয় সোণালী পিঠিয়া ভেকুলী হ'ল ৰানিডে পৰিয়ালৰ এবিধ ভেকুলী৷<ref name=Frost/> পূৰ্বতে ইয়াক ইণ্ডোচিলভাইৰানা টেম্প'ৰেলিছৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰা হৈছিল যদিও ২০১৪ চনৰ এক অধ্যয়নত ইয়াক এটা সুকীয়া প্ৰজাতি হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="Biju et al. 2014"/> ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== প্ৰজাতিটোৰ নাম ইণ্ডিকা (indica), ই লেটিন ভাষাৰ শব্দৰ পৰা আহিছে; যিয়ে ভাৰতত প্ৰজাতিটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বুজায়।<ref name="Biju et al. 2014">{{cite journal |last1=Biju |first1=S.D. |last2=Garg |first2=Sonali |last3=Mahony |first3=Stephen |last4=Wijayathilaka |first4=Nayana |last5=Senevirathne |first5=Gayani |last6=Meegaskumbura |first6=Madhava |name-list-style=amp |title=DNA barcoding, phylogeny and systematics of Golden-backed frogs (''Hylarana'', Ranidae) of the Western Ghats-Sri Lanka biodiversity hotspot, with the description of seven new species |journal=Contributions to Zoology |date=2014 |volume=83 |issue=4 |pages=269–335 |doi=10.1163/18759866-08304004 |url=http://repository.naturalis.nl/document/550200|doi-access=free }}</ref> ==বিতৰণ== এই প্ৰজাতিবিধ কৰ্ণাটক আৰু কেৰালা ৰাজ্যৰ পালঘাটৰ উত্তৰত থকা পশ্চিম ঘাটৰ স্থানীয় প্ৰজাতি‍।<ref name=Frost>{{cite web |url=http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Anura/Ranidae/Indosylvirana/Indosylvirana-indica |title=''Indosylvirana indica'' (Biju, Garg, Mahony, Wijayathilaka, Senevirathne, and Meegaskumbura, 2014) |author=Frost, Darrel R. |year=2019 |work=Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 6.0 |publisher=American Museum of Natural History |access-date=8 October 2019}}</ref> ==বাসস্থান== ই গৌণ আৰু প্ৰাথমিক অৰণ্যত বাস কৰে, বনাঞ্চলৰ কাষৰ জলাশয়ৰ ওচৰতো পোৱা যায় আৰু কেতিয়াবা বহুবৰ্ষজীৱী দ্ৰুত বৈ যোৱা নৈৰ ওচৰতো পোৱা যায়৷ ইয়াক সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ৪০ৰ পৰা ১১৪৫ মিটাৰ (১৩১ আৰু ৩,৭৫৭ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="Biju et al. 2014"/> ২০১৯ চনৰ শেষৰ ফাললৈকে‍ ইয়াক আই. ইউ. চি. এন.ৰ বিপন্ন প্ৰজাতিৰ ৰঙা তালিকাৰ বাবে মূল্যায়ন কৰা হোৱা নাই।<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List of Threatened Species | url = http://www.iucnredlist.org/ | access-date = 11 October 2019}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য থুঁতৰিৰপৰা গুহ্যদ্বাৰলৈকে‍ ৪৬–৫৯ মিলিমিটাৰ (১.৮–২.৩ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ ৬৬–৭৪ মিলিমিটাৰ (২.৬–২.৯ ইঞ্চি)। মূৰটো বহলতকৈ দীঘল। থুঁতৰিটো পৃষ্ঠীয় দৃষ্টিত উপ-অবৃত্তাকাৰ আৰু পাৰ্শ্বীয় দৃষ্টিত ঘূৰণীয়া। কাণৰ বিন্ধা স্পষ্ট। আগফালৰ ঠেং দুখন মধ্যমীয়া আকাৰৰ, চুটি আৰু পাতল। আঙুলিবোৰ দীঘল আৰু মূৰত ঘূৰণীয়া অস্পষ্টভাৱে জোঙা জোং থাকে। ছালত পটি থাকে। পিছফালৰ ঠেং দুখন তুলনামূলকভাৱে দীঘল আৰু পাতল। ভৰিৰ আঙুলিৰ মূৰত অস্পষ্টভাৱে জোঙা জোং থাকে; ভৰিৰ আঙুলিত মধ্যমীয়া পতা থাকে। পৃষ্ঠীয় অংশ ব্ৰঞ্জৰ বৰণৰ হোৱাৰ বিপৰীতে তলৰ পাৰ্শ্বৱৰ্তী অংশ পাতল বাদামী ৰঙৰ। কৰ্ণপটহীয় অংশ পাতল ধূসৰ-বাদামী আৰু কৰ্ণপটহ পাতল বাদামী। ওপৰৰ ওঁঠত হালধীয়া বগা ৰঙৰ ৰেখা থাকে যিটো ঠেং সোমোৱাৰ ঠাইৰ ওপৰলৈকে থাকে। ডিঙি, বুকু আৰু পেট ধূসৰ বগা।<ref name="Biju et al. 2014"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সৰীসৃপ]] ixz0iuvz7ggxplbn2cvr57e8s0lqpd0 622136 622135 2026-07-31T15:21:08Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622136 wikitext text/x-wiki '''ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা''' ({{lang-en|Indosylvirana indica}})({{lang-en|Indosylvirana indica}}) বা ভাৰতীয় সোণালী পিঠিয়া ভেকুলী হ'ল ৰানিডে পৰিয়ালৰ এবিধ ভেকুলী৷<ref name=Frost/> পূৰ্বতে ইয়াক ইণ্ডোচিলভাইৰানা টেম্প'ৰেলিছৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰা হৈছিল যদিও ২০১৪ চনৰ এক অধ্যয়নত ইয়াক এটা সুকীয়া প্ৰজাতি হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="Biju et al. 2014"/> {{Speciesbox | image = Indosylvirana indica - Shreeram MV - Agumbe.jpg | status = | genus = Indosylvirana | species = indica | authority = ([[Sathyabhama Das Biju|Biju]] et al., 2014) | synonyms = ''Hylarana indica'' <small>Biju et al., 2014</small><ref name="Biju et al. 2014"/> | synonyms_ref = <ref name=Frost/> }} ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== প্ৰজাতিটোৰ নাম ইণ্ডিকা (indica), ই লেটিন ভাষাৰ শব্দৰ পৰা আহিছে; যিয়ে ভাৰতত প্ৰজাতিটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বুজায়।<ref name="Biju et al. 2014">{{cite journal |last1=Biju |first1=S.D. |last2=Garg |first2=Sonali |last3=Mahony |first3=Stephen |last4=Wijayathilaka |first4=Nayana |last5=Senevirathne |first5=Gayani |last6=Meegaskumbura |first6=Madhava |name-list-style=amp |title=DNA barcoding, phylogeny and systematics of Golden-backed frogs (''Hylarana'', Ranidae) of the Western Ghats-Sri Lanka biodiversity hotspot, with the description of seven new species |journal=Contributions to Zoology |date=2014 |volume=83 |issue=4 |pages=269–335 |doi=10.1163/18759866-08304004 |url=http://repository.naturalis.nl/document/550200|doi-access=free }}</ref> ==বিতৰণ== এই প্ৰজাতিবিধ কৰ্ণাটক আৰু কেৰালা ৰাজ্যৰ পালঘাটৰ উত্তৰত থকা পশ্চিম ঘাটৰ স্থানীয় প্ৰজাতি‍।<ref name=Frost>{{cite web |url=http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Anura/Ranidae/Indosylvirana/Indosylvirana-indica |title=''Indosylvirana indica'' (Biju, Garg, Mahony, Wijayathilaka, Senevirathne, and Meegaskumbura, 2014) |author=Frost, Darrel R. |year=2019 |work=Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 6.0 |publisher=American Museum of Natural History |access-date=8 October 2019}}</ref> ==বাসস্থান== ই গৌণ আৰু প্ৰাথমিক অৰণ্যত বাস কৰে, বনাঞ্চলৰ কাষৰ জলাশয়ৰ ওচৰতো পোৱা যায় আৰু কেতিয়াবা বহুবৰ্ষজীৱী দ্ৰুত বৈ যোৱা নৈৰ ওচৰতো পোৱা যায়৷ ইয়াক সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ৪০ৰ পৰা ১১৪৫ মিটাৰ (১৩১ আৰু ৩,৭৫৭ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="Biju et al. 2014"/> ২০১৯ চনৰ শেষৰ ফাললৈকে‍ ইয়াক আই. ইউ. চি. এন.ৰ বিপন্ন প্ৰজাতিৰ ৰঙা তালিকাৰ বাবে মূল্যায়ন কৰা হোৱা নাই।<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List of Threatened Species | url = http://www.iucnredlist.org/ | access-date = 11 October 2019}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য থুঁতৰিৰপৰা গুহ্যদ্বাৰলৈকে‍ ৪৬–৫৯ মিলিমিটাৰ (১.৮–২.৩ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ ৬৬–৭৪ মিলিমিটাৰ (২.৬–২.৯ ইঞ্চি)। মূৰটো বহলতকৈ দীঘল। থুঁতৰিটো পৃষ্ঠীয় দৃষ্টিত উপ-অবৃত্তাকাৰ আৰু পাৰ্শ্বীয় দৃষ্টিত ঘূৰণীয়া। কাণৰ বিন্ধা স্পষ্ট। আগফালৰ ঠেং দুখন মধ্যমীয়া আকাৰৰ, চুটি আৰু পাতল। আঙুলিবোৰ দীঘল আৰু মূৰত ঘূৰণীয়া অস্পষ্টভাৱে জোঙা জোং থাকে। ছালত পটি থাকে। পিছফালৰ ঠেং দুখন তুলনামূলকভাৱে দীঘল আৰু পাতল। ভৰিৰ আঙুলিৰ মূৰত অস্পষ্টভাৱে জোঙা জোং থাকে; ভৰিৰ আঙুলিত মধ্যমীয়া পতা থাকে। পৃষ্ঠীয় অংশ ব্ৰঞ্জৰ বৰণৰ হোৱাৰ বিপৰীতে তলৰ পাৰ্শ্বৱৰ্তী অংশ পাতল বাদামী ৰঙৰ। কৰ্ণপটহীয় অংশ পাতল ধূসৰ-বাদামী আৰু কৰ্ণপটহ পাতল বাদামী। ওপৰৰ ওঁঠত হালধীয়া বগা ৰঙৰ ৰেখা থাকে যিটো ঠেং সোমোৱাৰ ঠাইৰ ওপৰলৈকে থাকে। ডিঙি, বুকু আৰু পেট ধূসৰ বগা।<ref name="Biju et al. 2014"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সৰীসৃপ]] qol9j3qklpjywk00ldpvzrlh3nbffn1 0 138170 622138 621143 2026-07-31T15:23:32Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622138 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ভোপাল | official_name = | image_blank_emblem = Bhopal Smart City Logo.png | blank_emblem_type = ভোপাল স্মাৰ্ট চিটীৰ ল'গ' | blank_emblem_size = 280px | nickname = ''হ্ৰদৰ চহৰ'' | named_for = ৰজা ভোজ | native_name_lang = iso 15919 | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{multiple image |border = infobox |total_width = 300 |image_style = |perrow = 1/2/2/2/2 |image1 = Deewali New market.jpg |caption1 = নিউ মাৰ্কেট |image2 = Outside view of Rani Kamlapati Railway Station 25.jpg |caption2 = ৰাণী কমলাপতি ৰে'ল ষ্টেচন |image3 = Boats in Upper Lake, Bhopal.JPG{{!}} ওপৰ হ্ৰদত নাও |caption3 = ওপৰ হ্ৰদ |image4 = Tribal Museum Bhopal 3.jpg {{!}} জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় |caption4 = জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় |image5 = Parol Himalayan Village gate.JPG {{!}} ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ সংগ্ৰহালয়ৰ পাৰোল হিমালয়ান ভিলেজৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ |caption5 = মানৱ সংগ্ৰহালয় |image6 = Birla Mandir Bhopal Side view.jpg |caption6 = বিৰলা মন্দিৰ |image7 = Bada Talab In Bhopal.png |caption7 = বাদা তালাব |image8 = Shivaji statue Bhopal.jpg |caption8 = শিৱাজী নগৰ |image9 = Welcome_To_City_Of_Lake.jpg |caption9 = ‘হ্ৰদৰ চহৰ’ৰ আলোকসজ্জা }} | pushpin_map = India Madhya Pradesh#India | pushpin_map_caption = | pushpin_relief = yes | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_type5 = ৱাৰ্ড | subdivision_type6 = নামকৰণ | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Madhya Pradesh.svg}} [[মধ্যপ্ৰদেশ]] | subdivision_name2 = ভোপাল | subdivision_name3 = ভোপাল বিভাগ | subdivision_name5 = ৮৫টা ৱাৰ্ড<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002212126/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |url-status=usurped |archive-date=2 October 2017 |website=Bhopal Municipal Corporation |access-date=13 November 2021 }}</ref> | subdivision_name6 = ৰজা ভোজ | government_type = মেয়ৰ–পৰিষদ | governing_body = ভোপাল পৌৰ নিগম | leader_party = বিজেপি | leader_title = মেয়ৰ | leader_name = মালতী ৰায় | leader_title3 = সাংসদ | leader_name3 = আলোক শৰ্মা (বিজেপি) | area_footnotes = <ref name='BMC'>{{cite web |title=BMC |url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728031414/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=19 November 2020 }}</ref><ref name='BMC Plan'>{{cite web |title=BMC Plan |url=https://government.economictimes.indiatimes.com/news/smart-infra/madhya-pradesh-bifurcation-of-bhopal-municipal-corporation-not-a-cakewalk-say-experts/71590171 |access-date=19 November 2020 }}</ref><ref name=census>{{cite web |title=District Census Handbook – Bhopal |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf |website=Census of India |access-date=22 September 2015 |page=35 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807042945/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf |archive-date=7 August 2015 |url-status=live }}</ref> | area_total_km2 = 463 | area_metro_km2 = 648.24 | area_metro_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.bhopalmunicipal.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20000818173805/http://www.bhopalmunicipal.com/ |url-status=usurped |archive-date=18 August 2000 |title=Cricket Exchange Live – Online Cricket Betting Casino |website=# }}</ref> | elevation_m = 518.73 | population_total = ১৭৯৮২১৮ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name=census/> | population_density_km2 = auto | population_metro = ১৯১৭০৫১ | population_metro_footnotes = <br/>(ভোপাল, আৰেড়া কলনী আৰু বেৰাছিয়া নগৰীয়া অঞ্চল) | population_density_metro_km2 = auto | population_rank = ২০তম | population_blank1_title = মহানগৰীয় ক্ৰম | population_blank1 = ১৮তম }} '''ভোপাল''' হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতীয় ৰাজ্য]] [[মধ্যপ্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী চহৰ আৰু ভোপাল জিলা তথা ভোপাল বিভাগ—দুয়োটাৰে প্ৰশাসনিক মুখ্য কাৰ্যালয়।<ref name="BritannicaEducational2010">{{cite book |author=Educational Britannica Educational |title=The Geography of India: Sacred and Historic Places |url=https://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&pg=PA174 |access-date=15 April 2012 |date=1 July 2010 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-1-61530-202-4 |pages=174– |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523040334/http://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&pg=PA174 |archive-date=23 May 2013 |url-status=live }}</ref> চহৰখনৰ সীমাৰ ওচৰে-পাঁজৰে থকা বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদৰ উপস্থিতিৰ বাবে ভোপালক ''হ্ৰদৰ চহৰ'' বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |title=The Geography of India: Sacred and Historic Places |date=2010 |publisher=The Rosen Publishing Group, Inc |isbn=978-1-61530-142-3 |page=174 |url=https://books.google.com/books?id=Mjr0X-8jrLAC&q=bhopal+lakes |access-date=11 August 2020 }}</ref> হ্ৰদসমূহে চহৰখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ভোপালৰ পৰিৱেশগত বৈশিষ্ট্যতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। এই কাৰণেই ভোপালক ভাৰতৰ অন্যতম সেউজীয়া চহৰ হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |title=MSN's 8 green cities of India – 7 – Bhopal |publisher=MSN India |date=28 January 2010 |access-date=26 July 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091228002937/http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |archive-date=28 December 2009 |archivedate=28 December 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091228002937/http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |deadurl=yes }}</ref> জনসংখ্যাৰ ভিত্তিত ভোপাল ভাৰতৰ ১৬তম বৃহৎ চহৰ আৰু বিশ্বৰ ১৩১তম বৃহৎ চহৰ আছিল।<ref name="Estimated Population of Bhopal urban area in 2009, Bhopal 131th largest city in world in 2009/">{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/citypops.htm |title=The world's largest cities |publisher=City Mayors |access-date=16 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828095658/http://www.worldatlas.com/citypops.htm |archive-date=28 August 2017 |url-status=live }}</ref> মধ্যপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ পিছত ভোপাল ছেহোৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৯৭২ চনত ছেহোৰ জিলাৰ বিভাজন কৰি এক নতুন জিলা গঠন কৰা হয় আৰু সেই নতুন জিলাৰ নাম ৰখা হয় ভোপাল জিলা। প্ৰায় ১৭০৭ চনৰ পৰা বিকশিত হৈ অহা ভোপাল চহৰখন পূৰ্বৰ ভোপাল ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। ভোপাল ৰাজ্য আছিল ব্ৰিটিছ শাসনকালৰ এখন দেশীয় ৰাজ্য, যিখন ভোপালৰ নবাবসকলৰ দ্বাৰা শাসিত হৈছিল। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বলৈকে এই নবাবসকলেই ভোপাল ৰাজ্যৰ শাসনভাৰ বহন কৰিছিল। ভাৰত ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত স্বাধীনতা লাভ কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত ভোপাল ভাৰতৰ সৈতে চামিল হোৱা শেষৰফালৰ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ অন্যতম আছিল। ভোপালৰ শাসকে ভাৰত চৰকাৰৰ সৈতে চামিলনামা স্বাক্ষৰ কৰি ভাৰতীয় চৰকাৰৰ অধীনলৈ আহে আৰু ১৯৪৯ চনৰ ১ মে'ত ভোপাল ভাৰতীয় ৰাজ্য হিচাপে পৰিগণিত হয়। পাকিস্তানৰ পৰা অহা সিন্ধী শৰণাৰ্থীসকলক ভোপাল চহৰৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ উপনগৰ বৈৰাগড়ত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ ঠাই দিয়া হৈছিল। ভোপালৰ অৰ্থনীতিৰ এক শক্তিশালী আৰু বহুমুখী ভিত্তি আছে। চহৰখনত বহুতো বৃহৎ আৰু মজলীয়া উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে, যিবোৰে ইয়াৰ ঔদ্যোগিক আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইন্দোৰৰ সৈতে ভোপাল মধ্যপ্ৰদেশৰ কেন্দ্ৰীয় বিত্তীয় আৰু অৰ্থনৈতিক স্তম্ভসমূহৰ অন্যতম। মধ্যপ্ৰদেশৰ অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা সঞ্চালকালয়ে ভোপালৰ নামমাত্ৰ জিডিপি ৪৪,১৭৫ কোটি টকা (২০২০–২১) বুলি অনুমান কৰিছিল। এখন Y-শ্ৰেণীৰ চহৰ হিচাপে,<ref>{{cite web |title=Re-classification/Upgradation of Cities/Towns on the basis of Census-2011 for the purpose of grant of House Rent Allowance (HRA) to Central Government Employees |url=https://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |publisher=Ministry of Finance – Government of India |access-date=14 June 2018 |date=21 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118061832/http://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |archive-date=18 November 2017 |url-status=live }}</ref> ভোপালত ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ বিভিন্ন শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান তথা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থাপনা অৱস্থিত। ইয়াৰ ভিতৰত ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO)-ৰ মাষ্টাৰ কণ্ট্ৰ'ল ফেচিলিটি,<ref>{{cite web |url=http://www.isro.org/newsletters/spaceindia/oct2004jun2005/Chapter2.htm |title=ISRO Master Control Facility |access-date=27 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930153945/http://www.isro.org/newsletters/spaceindia/oct2004jun2005/Chapter2.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=30 September 2007 }}</ref> BHEL আৰু AMPRI উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ বহুতো প্ৰতিষ্ঠান ভোপালত অৱস্থিত। সেইসমূহৰ ভিতৰত IISER, MANIT, SPA, AIIMS, NLIU, IIFM, NIFT, NIDMP আৰু IIIT উল্লেখযোগ্য। IIIT বৰ্তমান MANIT-ৰ ভিতৰত থকা এটা অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। ভোপাল চহৰত ৰিজিঅ'নেল ছায়েন্স চেণ্টাৰ, ভোপালো অৱস্থিত। এইটো নেচনেল কাউন্সিল অৱ ছায়েন্স মিউজিয়ামছ (NCSM)-ৰ এটা সাংগঠনিক একক। ১৯৮৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ভোপাল দুৰ্ঘটনাৰ পিছত ভোপাল চহৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে। সেই সময়ত Union Carbide-ৰ এটা কীটনাশক নিৰ্মাণ কাৰখানাৰ পৰা (বৰ্তমান Dow Chemical Company-ৰ মালিকানাধীন) মূলতঃ মিথাইল আইছ'চায়ানেটেৰে গঠিত মাৰাত্মক গেছৰ এক মিশ্ৰণ নিৰ্গত হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ইতিহাসৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাসমূহৰ অন্যতম সংঘটিত হয়।<ref name="the atlantic article">{{cite news |last1=Taylor |first1=Allan |title=Bhopal: The World's Worst Industrial Disaster, 30 Years Later |url=https://www.theatlantic.com/photo/2014/12/bhopal-the-worlds-worst-industrial-disaster-30-years-later/100864/ |access-date=13 January 2021 |work=[[The Atlantic]] |date=2 December 2014 |quotation=Estimates of the death toll vary from as few as 3,800 to as many as 16,000, but government figures now refer to an estimate of 15,000 killed over the years. |archive-date=6 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606200812/https://www.theatlantic.com/photo/2014/12/bhopal-the-worlds-worst-industrial-disaster-30-years-later/100864/ |url-status=live }}</ref> ভোপাল দুৰ্ঘটনা আজিও সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আছে আৰু ভোপালৰ জনসাধাৰণৰ বাবে এক লজিষ্টিক প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে অব্যাহত আছে।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">[http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Government-braces-for-disposal-of-Carbide-waste-at-Pithampur/articleshow/35422050.cms Government braces for disposal of Carbide waste at Pithampur] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140526140723/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Government-braces-for-disposal-of-Carbide-waste-at-Pithampur/articleshow/35422050.cms |date=26 May 2014 }} The Times of India, 21 May 2014</ref> ভোপালক স্মাৰ্ট চিটিজ মিছনৰ অধীনত স্মাৰ্ট চহৰ হিচাপে উন্নয়ন কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত কৰা প্ৰথম বিশখন ভাৰতীয় চহৰৰ (প্ৰথম পৰ্যায়) অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.firstpost.com/business/only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-the-smart-cities-project-2410576.html |title=Why only 98 cities instead of 100 announced: All questions answered about smart cities project |work=Firstpost |date=28 August 2015 |access-date=25 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119003746/http://www.firstpost.com/business/why-only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-smart-cities-project-2410576.html |archive-date=19 January 2017 |url-status=live }}</ref> ২০১৭, ২০১৮ আৰু ২০১৯—এই একেৰাহে তিনিটা বছৰত ভোপালক ভাৰতৰ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ ৰাজ্যিক ৰাজধানী চহৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |last1=Ayub |first1=Jamal |title=Swachh Survekshan 2019: Indore cleanest city, Bhopal cleanest capital {{!}} Bhopal News – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/swachh-survekshan-2019-indore-cleanest-city-bhopal-cleanest-capital/articleshow/68283117.cms |access-date=21 January 2020 |work=The Times of India |date=6 March 2019 }}</ref> ২০২৩ চনত ভোপালে ৫-তাৰকা আৱৰ্জনামুক্ত চহৰ (GFC)ৰ স্বীকৃতিও লাভ কৰে, যাৰ ফলত সেই বছৰত ভোপাল দেশৰ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ ৰাজ্যিক ৰাজধানী চহৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |title=Swachh Survekshan 2023: Bhopal ranks high in swachhata |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1999248 |website=Ministry of Housing & Urban Affairs, Government of India |access-date=29 July 2024 }}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== {{unreferenced section|date=September 2023}} ভোপালৰ নাম কিংবদন্তিসম প্ৰাচীন ৰজা [[ভোজ|ৰজা ভোজ]]ৰ নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা হয়। ‘ভো’ সম্ভৱতঃ তেওঁৰ নামৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি ‘পাল’ শব্দৰ অৰ্থ ‘বান্ধ’ বা ‘জলাধাৰ’, যিয়ে চহৰখনৰ বহুতো হ্ৰদৰ উপস্থিতিৰ সৈতে সম্পৰ্ক প্ৰকাশ কৰে। সেয়েহে ভোপাল নামৰ উৎপত্তিৰ পৰা এইটো বুজাব পাৰে যে নামটোৰ অৰ্থ ‘ৰজা ভোজৰ চহৰ’ অথবা ‘হ্ৰদৰ চহৰ’, যাৰ এটা দিশ ৰজাজনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আৰু আনটো দিশ চহৰখনৰ বহুতো জলাশয়ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite web |title=History of Bhopal |work=District Bhopal, Government of Madhya Pradesh, India |url=https://bhopal.nic.in/en/history/ |access-date=21 September 2023 |archive-date=24 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924043944/https://bhopal.nic.in/en/history/ |url-status=live }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== [[File:Statue of Raja Bhoja 01.jpg|thumb|ভোপাল ১১শ শতিকাৰ মালৱাৰ ৰজা [[ভোজ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত আৰু তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল]] লোককথা অনুসৰি, ভোপাল ১১শ শতিকাত পৰমাৰ বংশৰ ৰজা [[ভোজ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। তেওঁ [[ধাৰ]]ত থকা নিজৰ ৰাজধানীৰ পৰা ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। এই মত অনুসৰি, ৰজাৰ মন্ত্ৰীয়ে নিৰ্মাণ কৰা এটা বান্ধৰ (''পাল'') নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ ভোপালৰ প্ৰাৰম্ভিক নাম ''ভোজপাল'' আছিল।<ref name=census/> আন এটা মত অনুসৰি, চহৰখনৰ নাম ভূপাল (বা ভুপাল) নামৰ আন এজন ৰজাৰ নামেৰে ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Historical Geography of Madhya Pradesh from Early Records |author=Pranab Kumar Bhattacharyya |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |year=1977 |isbn=978-0-8426-9091-1 |page=275 }}</ref><ref>[http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-cpi-joins-campaign-against-naming-bhopal-as-bhojpal-1939473.html CPI joins campaign against naming Bhopal as Bhojpal] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111123014730/http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-cpi-joins-campaign-against-naming-bhopal-as-bhojpal-1939473.html |date=23 November 2011 }}. Daily Bhaskar,16 March 2011.</ref><ref>{{cite book |author=Ashfaq Ali |title=Bhopal, Past and Present |url=https://books.google.com/books?id=owMMAQAAIAAJ |year=1981 |publisher=Jai Bharat |page=xxix |access-date=19 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223154011/https://books.google.com/books?id=owMMAQAAIAAJ |archive-date=23 December 2016 |url-status=live }}</ref> আন এক মত অনুসৰি, ৰজা ভোজ কুষ্ঠৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল। তেওঁৰ চিকিৎসকে তেওঁক ৩৬৫খন নদীৰ পানীৰে এটা হ্ৰদ নিৰ্মাণ কৰি প্ৰতিদিনে সেই হ্ৰদত স্নান কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। যেতিয়া তেনে এটা হ্ৰদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, তেতিয়া ইয়াক ''ভোজ তাল'' [অথবা ভোজৰ হ্ৰদ] বুলি কোৱা হৈছিল। ক্ৰমান্বয়ে মানুহে চহৰখনক ''ভোজপাল'' বুলি ক'বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু অৱশেষত নামটো ভোপাললৈ ৰূপান্তৰিত হয়।<ref name="Salam_2022">{{cite news |author=Ziya Us Salam |date=12 September 2022 |title=Of a female knight and the Begums of Bhopal |url=https://www.thehindu.com/books/of-a-female-knight-and-the-begums-of-bhopal/article65882458.ece |work=The Hindu |location=India |access-date=12 September 2022 |archive-date=12 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912172902/https://www.thehindu.com/books/of-a-female-knight-and-the-begums-of-bhopal/article65882458.ece |url-status=live }}</ref> ১৭শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ভোপাল গঢ়া বা গোণ্ড ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত এখন সৰু গাঁও আছিল। আধুনিক ভোপাল চহৰখন দোস্ত মহম্মদ খান (১৬৬০–১৭২৬)ৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="bhopal.nic.in">{{cite web |url=https://bhopal.nic.in/en/history/ |title=History of Bhopal &#124; District Bhopal, Government of Madhya Pradesh &#124; India |access-date=25 April 2022 |archive-date=24 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324014110/https://bhopal.nic.in/en/history/ |url-status=live }}</ref> তেওঁ পাষ্টুন লোক বা পাষ্টুন সম্প্ৰদায়ৰ এজন সৈনিক আছিল আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite book |title=The Waterhouse albums: central Indian provinces |author=John Falconer, James Waterhouse |publisher=Mapin |year=2009 |isbn=978-81-89995-30-0 }}</ref> সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰ মালৱা অঞ্চলত খান স্থানীয় সামন্তপ্ৰধানসকলক ভাড়াতীয়া সৈনিক হিচাপে সামৰিক সেৱা আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৭০৯ চনত তেওঁ বেৰাছিয়া সম্পত্তিৰ ইজাৰা গ্ৰহণ কৰে আৰু পিছলৈ অঞ্চলটোৰ কেইবাটাও ভূখণ্ড নিজৰ অধীনলৈ আনি ভোপাল ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।{{sfn|Khan|2000|p=11}} ভাড়াতীয়া সামৰিক সেৱাৰ বিনিময়ত খানক গোণ্ড ৰাণী কমলাপতীয়ে ভোপালৰ ভূখণ্ড প্ৰদান কৰিছিল। ৰাণীগৰাকীৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁ তেওঁৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনে।<ref name="KamlaMittal_1990">{{cite book |title=History of Bhopal State |author=Kamla Mittal |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |oclc=551527788 |page=2 }}</ref> ১৭২০-ৰ দশকত তেওঁ গাঁওখনত ফতেহগড় দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। পৰৱৰ্তী কেইটামান দশকত এই দুৰ্গক কেন্দ্ৰ কৰি বসতিৰ বিকাশ ঘটে আৰু ক্ৰমান্বয়ে ই ভোপাল চহৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। === মাৰাঠা শাসন (১৭৩৭–১৮১৮) === ভোপাল আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহকো সামৰি লোৱা মালৱা অঞ্চল মাৰাঠাসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। মোগল সাম্ৰাজ্য–হায়দৰাবাদৰ নিজাম, ভোপালৰ নবাবে সংযুক্ত সেনাবাহিনীক মহান পেচোৱা বাজীৰাও প্ৰথমমে ভোপালৰ যুদ্ধত (১৭৩৭)]] নিৰ্ণায়কভাৱে পৰাস্ত কৰাৰ পিছত এই অঞ্চল মাৰাঠা নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহিছিল।<ref>{{Cite book |last=New Cambridge History of India |url=https://archive.org/details/the-marathas-1600-1818-cambridge-history-of-india-vol.-2-part-4/page/124/mode/2up |title=The Marathas – Cambridge History of India (Vol. 2, Part 4) |pages=125–126 }}</ref> === ভোপাল ৰাজ্য (১৭০৭–১৯৪৭) === ১৭০৭ চনত দোস্ত মহম্মদ খানে ৰাজ্যখন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ সেনাবাহিনীৰ এজন পাষ্টুন সৈনিক আছিল। সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁ ভাড়াতীয়া সৈনিক হিচাপে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত কেইবাটাও ভূখণ্ড নিজৰ অধীনলৈ আনি নিজৰ জাগীৰ গঢ়ি তোলে। প্ৰতিষ্ঠাৰ কিছুদিন পিছতে, ১৭২৩ চনত ৰাজ্যখন হায়দৰাবাদৰ নিজামৰ অধীনস্থ হয়। ১৭৩৭ চনত মাৰঠাসকলে মোগল আৰু ভোপালৰ নবাবক ভোপালৰ যুদ্ধত পৰাস্ত কৰে আৰু তাৰ পিছত ৰাজ্যখনৰ পৰা কৰ বা খাজনা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://unacademy.com/content/ca-foundation/study-material/history/battle-of-bhopal/ |title=Battle of Bhopal }}</ref> ১৮১৮ চনত [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ সৈতে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰাৰ পিছত (নজৰ মহম্মদ খানৰ শাসনকালত, ১৮১৬–১৮১৯) ভোপাল এখন দেশীয় ৰাজ্যত পৰিণত হয়।<ref name="bhopal.nic.in"/>{{sfn|Khan|2000|p=68}} ১৮১৯ চনৰ পৰা ১৯২৬ চনলৈকে ৰাজ্যখন ব্ৰিটিছৰ অধীনস্থতা স্বীকাৰ কৰি চাৰিগৰাকী মহিলা শাসকৰ দ্বাৰা শাসিত হৈছিল। সেই সময়ৰ ৰাজকীয় ইতিহাসত এনে শাসন এক ব্যতিক্ৰমী ঘটনা আছিল। কুদছিয়া বেগম আছিল প্ৰথম মহিলা শাসক। তেওঁ ১৮১৯ চনৰ পৰা ১৮৩৭ চনলৈ শাসন কৰিছিল। তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ নাতিনীয়েক ভোপালৰ চুলতান শ্বাহ জাহান শাসক হয়। ১৮৪৪ চনৰ পৰা ১৮৬০ চনলৈ শাহ জাহান নাবালিকা হৈ থকাৰ সময়ত তেওঁৰ মাতৃ ছিকন্দৰে (কুদছিয়াৰ একমাত্ৰ কন্যা) প্ৰতিনিধি শাসক হিচাপে ৰাজ্য শাসন কৰে। আকৰ্ষণীয়ভাৱে, ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত ছিকন্দৰে ব্ৰিটিছসকলক সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে ১৮৫৮ চনত তেওঁক ৰজা হিচাপে ঘোষণা কৰি সন্মানিত কৰা হয়। তেওঁক অধিক সন্মান প্ৰদান কৰিবলৈ ১৯টা তোপধ্বনিৰে অভিবাদন জনোৱা হৈছিল আৰু তেওঁক ‘গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অৱ দ্য ষ্টাৰ অৱ ইণ্ডিয়া’ প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই সন্মানে তেওঁক নাইট উপাধি লাভ কৰা এগৰাকী ব্ৰিটিছ ব্যক্তিৰ সমমৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সেই সময়ত ৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ বাহিৰে সমগ্ৰ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ মহিলা নাইট হিচাপে তেওঁ পৰিগণিত হৈছিল। তুলনামূলকভাৱে কম গুৰুত্বপূৰ্ণ আন কিছুমান পুৰস্কাৰৰ ভিতৰত তেওঁ পূৰ্বতে হেৰুৱাই পেলোৱা এটা ভূখণ্ডো পুনৰ লাভ কৰিছিল।<ref name="Salam_2022"/> ছিকন্দৰে ১৮৬৮ চনলৈকে শাসন কৰে। তাৰ পিছত শাহ জাহানে তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈ ১৯০১ চনলৈকে বেগম হিচাপে শাসন কৰে। ১৯০১ চনত শাহ জাহানৰ কন্যা কৈখুছৰৌ জাহান বেগম হয় আৰু ১৯২৬ চনলৈকে শাসন কৰে। তেওঁ মহিলা উত্তৰাধিকাৰী শাসনৰ ধাৰাৰ শেষৰগৰাকী শাসক আছিল। ১৯২৬ চনত তেওঁ নিজৰ পুত্ৰ হামিদুল্লাহ খানৰ সপক্ষে সিংহাসন ত্যাগ কৰে। হামিদুল্লাহ খানে ১৯৪৭ চনলৈ শাসন কৰে আৰু তেওঁ ভোপালৰ সাৰ্বভৌম নবাবসকলৰ শেষৰগৰাকী শাসক আছিল। বেগমসকলৰ শাসনকালত চহৰখনত জলযোগান ব্যৱস্থা, ৰে'লপথ, ডাক ব্যৱস্থা আৰু ১৯০৭ চনত গঠিত এখন পৌৰসভা স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.bhopalmunicipal.com/history.htm |title=BMC History |access-date=12 June 2007 |date=15 May 2007 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20070412043526/http://bhopalmunicipal.com/history.htm |archive-date=12 April 2007 }}</ref> === স্বাধীনতাৰ পিছত === ভোপাল ৰাজ্য আছিল মুছলমান শাসকৰ অধীনত থকা দ্বিতীয় বৃহত্তম দেশীয় ৰাজ্য; প্ৰথমখন আছিল হায়দৰাবাদ। ১৯৪৭ চনত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পিছত শেষৰগৰাকী নবাবে ভোপালক এখন পৃথক একক হিচাপে ৰখাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে। ১৯৪৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নবাবৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন আৰম্ভ হয় আৰু ইয়াৰ ফলত শংকৰ দয়াল শৰ্মাকে ধৰি কেইবাগৰাকীও বিশিষ্ট নেতাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। পিছত ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মুকলি কৰি দিয়া হয় আৰু ১৯৪৯ চনৰ ৩০ এপ্ৰিলত নবাবে ভোপালক ভাৰতীয় সংঘৰ সৈতে একত্ৰীকৰণৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে।<ref name="SRBakshi_OPRalhan_2007">{{cite book |title=Madhya Pradesh Through the Ages |author=S.R. Bakshi and O.P. Ralhan |publisher=Sarup & Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |page=360 }}</ref> ১৯৪৯ চনৰ ১ জুনত ভোপাল ৰাজ্য ভাৰত চৰকাৰৰ সংঘীয় চৰকাৰৰ অধীনলৈ আহে। === ১৯৮৪ চনত ভোপাল === ১৯৮৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিতে ভোপালত থকা Union Carbide-ৰ এটা কীটনাশক নিৰ্মাণ কাৰখানাৰ পৰা প্ৰায় ৩২ টন বিষাক্ত গেছ নিৰ্গত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত মিথাইল আইছ'চায়ানেট (MIC) গেছো আছিল। এই ঘটনাই সেই সময়লৈকে বিশ্বৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name="Limaye 2014 pp. 446–448">{{cite book |last=Limaye |first=P. |title=Encyclopedia of Toxicology |chapter=Bhopal Accident: Release of MIC |publisher=Elsevier |year=2014 |doi=10.1016/b978-0-12-386454-3.00252-9 |pages=446–448 |isbn=9780123864550 |quote=Bhopal, the capital city of the state of Madhya Pradesh, India, is the site that witnessed probably the world's worst industrial calamity. }}</ref> আৰম্ভণিতে চৰকাৰীভাৱে মৃত্যুৰ সংখ্যা প্ৰায় ৪,০০০ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰৰ এখন প্ৰতিবেদনত ৩,৭৮৭জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name="rehabilitation1">{{cite web |url=http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp/relief.htm |title=Bhopal Gas Tragedy Relief and Rehabilitation Department, Bhopal. Immediate Relief Provided by the State Government |publisher Government of Madhya Pradesh |access-date=28 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518020821/http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp/relief.htm |archive-date=18 May 2012 |quotation=Immediate Relief Provided by the State Government: Compensation paid to family members of deceased victims (3787 deaths) at Rs. 10,000 per person: Rs.3.78 Crores }}</ref> আনহাতে, আন কিছুমান অনুমান অনুসৰি এই দুৰ্ঘটনা আৰু ইয়াৰ ফলত পৰৱৰ্তী সপ্তাহ আৰু বছৰবোৰত সৃষ্টি হোৱা চিকিৎসাজনিত জটিলতাৰ বাবে মৃত্যুৰ সংখ্যা যথেষ্ট বেছি, প্ৰায় ১৫,০০০জন আছিল।<ref name="the atlantic article"/> Union Carbide-এ এই অধিক মৃত্যুৰ সংখ্যাৰ অনুমানক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। অৱশ্যে, বিপুল সংখ্যক ৰোগী একেলগে চিকিৎসাৰ বাবে অহাৰ ফলত চহৰখনৰ চিকিৎসা কৰ্মীসকলে মৃত্যুৰ তথ্য যথাযথভাৱে লিপিবদ্ধ কৰিব পৰা নাছিল। এই দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰভাৱ আজিও মানসিক আৰু স্নায়ৱিক অক্ষমতা, অন্ধত্ব, ছালৰ সমস্যা, দৃষ্টিশক্তিৰ সমস্যা, শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত সমস্যা আৰু জন্মগত বিকাৰৰ ৰূপত অব্যাহত আছে।<ref>{{cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1945229,00.html |title=Victims of Bhopal Mark Anniversary |author=Altaf Qadri |date=3 December 2009 |magazine=Time |url-status=dead |access-date=3 December 2009 |archive-date=9 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609082241/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1945229%2C00.html |archivedate=9 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609082241/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1945229%2C00.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/bhopal-the-victims-are-still-being-born-1830516.html |title=Bhopal: The victims are still being born |work=[[The Independent]] |date=29 November 2009 |first=Nina |last=Lakhani |access-date=30 November 2009 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20091203010047/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/bhopal-the-victims-are-still-being-born-1830516.html |archive-date=3 December 2009 |url-status=live |quotation=Around 8,000 people are now believed to have died within the first 72 hours. ... Another 15,000 are estimated to have died as a result of the gas exposure since then, often from painful and horrific damage to their lungs, heart, brain and other organs, according to Amnesty International. }}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8392206.stm |title=Bhopal marks 25 years since gas leak devastation |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=26 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100607190104/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8392206.stm |archive-date=7 June 2010 |url-status=live |quotation=Initial deaths (3–6 December): more than 3,000 – official toll. Unofficial initial toll: 7,000–8,000. Total deaths to date: over 15,000. }}</ref> আইনজীৱী, শিক্ষাবিদ আৰু সাংবাদিকসকলে এই দুৰ্ঘটনাক পৰিৱেশহত্যা (ecocide) হিচাপে অভিহিত কৰিছে।<ref>{{Cite web |date=17 February 2022 |title=Industrial disasters from Bhopal to present day: why the proposal to make 'ecocide' an international offence is persuasive – The Leaflet |url=https://theleaflet.in/industrial-disasters-from-bhopal-to-present-day-why-the-proposal-to-make-ecocide-an-international-offence-is-persuasive/ |access-date=21 June 2023 |website=theleaflet.in |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162359/https://theleaflet.in/industrial-disasters-from-bhopal-to-present-day-why-the-proposal-to-make-ecocide-an-international-offence-is-persuasive/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Perinchery |first=Aathira |date=26 February 2022 |title=We're Killing the Environment, and There's a Word for It – Ecocide |work=The Wire Science |url=https://science.thewire.in/environment/explained-ecocide-international-crime-climate-change/ |access-date=21 June 2023 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162359/https://science.thewire.in/environment/explained-ecocide-international-crime-climate-change/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Pereira |first=Ricardo |date=1 June 2020 |title=After the ICC Office of the Prosecutor's 2016 Policy Paper on Case Selection and Prioritisation: Towards an International Crime of Ecocide? |journal=Criminal Law Forum |volume=31 |issue=2 |pages=179–224 |doi=10.1007/s10609-020-09393-y |s2cid=254428084 |issn=1572-9850 |doi-access=free }}</ref> কাৰখানাৰ স্থানৰ ওচৰৰ মাটি আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানী বিষাক্ত আৱৰ্জনাৰ ফলত দূষিত হৈছে।<ref name="news.bbc.co.uk" /><ref>{{cite web |url=http://www.downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418131307/http://downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |archive-date=18 April 2010 |title=Subterranean Leak |access-date=27 July 2026 |archivedate=18 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100418131307/http://downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |deadurl=yes }}</ref> ভোপাল দুৰ্ঘটনা আজিও সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আছে। পৰিৱেশ দূষণ পৰিষ্কাৰ কৰা আৰু দুৰ্ঘটনাত ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলৰ পুনৰ্বাসনৰ কামে ভোপালৰ জনসাধাৰণৰ বাবে এতিয়াও এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে অব্যাহত আছে।<ref name="timesofindia.indiatimes.com" /> কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে Union Carbide আৰু অন্যান্য সংশ্লিষ্ট প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পৰা ১৯৮৯ চনত নিৰ্ধাৰিত ৪৭০ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰৰ পূৰ্বৰ নিষ্পত্তিৰ পৰিমাণৰ উপৰিও গেছ দুৰ্ঘটনাত ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলক ক্ষতিপূৰণ প্ৰদানৰ বাবে অতিৰিক্ত {{INR}}৭৮.৪৪&nbsp;বিলিয়ন ধন সংগ্ৰহৰ নিৰ্দেশ দিবলৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ওচৰত আবেদন জনাইছে।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhopal-gas-tragedy-sc-to-hear-centres-plea-for-additional-rs-7844-cr-fund-to-compensate-victims/articleshow/73667264.cms |title=Bhopal gas tragedy: SC to hear Centre's plea for additional Rs 7,844 crore fund to compensate victims |date=27 January 2020 |publisher=[[The Economic Times]] }}</ref> ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা স্থানটো দুৰ্ঘটনাৰ দিনটোৰ পৰাই জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছে আৰু এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিষ্কাৰ কৰা হোৱা নাই। DOW Chemicals বা চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষ—কোনো পক্ষই এই স্থানটো সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিষ্কাৰ কৰিব পৰা নাই। বৰ্তমানো সেই স্থানত ভূগৰ্ভস্থ টেংক আৰু মাটিৰ ওপৰত থকা সংৰক্ষণাগাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ মাৰাত্মক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ মজুত হৈ আছে। ==ভূগোল== [[File:Boats in Upper Lake, Bhopal.JPG|left|thumb|ভোজতালত নাও]] ভোপাল সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা গড়ে ৫০০&nbsp;মিটাৰ (১,৪০১&nbsp;ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত আৰু ভাৰতৰ মধ্য অংশত, বিন্ধ্য পৰ্বতমালাৰ উত্তৰ সীমাৰ ঠিক উত্তৰে অৱস্থিত। মালৱা মালভূমিত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ভোপাল উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলতকৈ অধিক উচ্চতাত অৱস্থিত। চহৰখনৰ দক্ষিণ দিশে ভূমি ক্ৰমান্বয়ে বিন্ধ্য পৰ্বতমালাৰ ফালে উচ্চ হৈ গৈছে। ভোপালৰ ভূমিৰ উচ্চতা সকলো ঠাইতে একে নহয় আৰু চহৰখনৰ সীমাৰ ভিতৰত কেইবাটাও সৰু-বৰ পাহাৰ আছে। ভোপালৰ উল্লেখযোগ্য পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত উত্তৰ অংশৰ ইদগাহ, আৰে়ৰা আৰু শ্যামলা পাহাৰ আৰু দক্ষিণ অংশৰ কাটাৰা পাহাৰ উল্লেখযোগ্য। ভোপালত ১৭টা হ্ৰদ আৰু ৫টা জলাধাৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বৃহৎ জলাশয়সমূহ হৈছে উচ্চ হ্ৰদ হ্ৰদ([https://m.bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A4%BE_%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AC,_%E0%A4%AD%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2 বড়া তালাব]) আৰু নিম্ন হ্ৰদ ।<ref>{{cite web |url=https://buddymantra.com/the-city-of-lakesbhopal/ |title=The City of Lakes:bhopal |date=5 July 2018 }}</ref> উচ্চ হ্ৰদটো একাদশ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Bhopal disaster {{!}} Causes, Effects, Facts, & History {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Bhopal-disaster |website=britannica.com |date=17 June 2024 |access-date=17 June 2024 }}</ref> ইয়াৰ জলপৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল ৩৬&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰফল ৩৬১&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ। আনহাতে, নিম্ন হ্ৰদৰ জলপৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল ১.২৯&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰফল ৯.৬&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web |url=https://www.jica.go.jp/english/our_work/evaluation/oda_loan/post/2007/pdf/project32_full.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130123214/http://www.jica.go.jp/english/our_work/evaluation/oda_loan/post/2007/pdf/project32_full.pdf |archive-date=30 January 2013 |url-status=live |title=Lake Bhopal Conservation and Management Project }}</ref> শেহতীয়াকৈ ভোপাল পৌৰ নিগমে হ্ৰদসমূহ পৰিষ্কাৰ, সংৰক্ষণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ কামত স্থানীয় নাগৰিকসকলক জড়িত কৰাৰ বাবে এক প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-in-2020-bmc-resolves-to-work-on-parks-conservation-of-lakes-public-participation |title=Bhopal: In 2020 BMC resolves to work on parks, conservation of lakes & public participation |website=Free Press Journal |access-date=29 January 2020 }}</ref> ভোপাল চহৰখন মূলতঃ দুটা অংশত বিভক্ত। ইয়াৰে VIP ৰোড আৰু হ্ৰদৰ ওচৰৰ উত্তৰ অংশটো পুৰণি ভোপাল আৰু দক্ষিণ অংশটো নতুন ভোপাল নামেৰে জনাজাত। নতুন ভোপালত বহুতো শ্বপিং মল অৱস্থিত। ভোপালৰ পিনকোডসমূহ ৪৬২০০১ৰ পৰা ৪৬২০৫০লৈ বিস্তৃত আৰু এইসমূহ ভোপাল ডাক বিভাগৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{Cite web |url=https://webconte.com/pin_code/madhya_pradesh/bhopal |title=Pin Code Bhopal, Madhya Pradesh, Post Office |website=WebConte |access-date=29 November 2021 |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129044922/https://webconte.com/pin_code/madhya_pradesh/bhopal |url-status=live }}</ref> ===জলবায়ু=== {{climate chart | Bhopal | 9.4|24.4|12.9 | 11.4|28.3|7.8 | 17.1|33.6|7.2 | 21.8|38.3|4.5 | 25.5|40.7|8.0 | 25.3|37.0|114.0 | 23.1|30.6|355.8 | 22.4|28.8|388.4 | 21.4|30.5|195.8 | 18.4|32.0|26.2 | 12.1|29.0|13.7 | 9.9|25.3|12.4 | float=right | clear=right | source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] (সূৰ্যৰ পোহৰ ১৯৭১–২০০০)<ref name="IMDnormals">{{cite web |url=https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-date=1 January 2023 |title=Climatological Tables 1991–2020 |publisher=India Meteorological Department |access-date=1 January 2023 |page=21 }}</ref><ref name=IMDextremes>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M15 |access-date=18 March 2020 }}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sunshine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref> | source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1>{{cite web |url=https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |title=Normals Data: Bhopal/Baipaghar – India Latitude: 23.28°N Longitude: 77.35°E Height: 522 (m) |publisher=Japan Meteorological Agency |access-date=1 December 2022 |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201155746/https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |url-status=live }}</ref> }} ভোপালত আৰ্দ্ৰ উপক্ৰান্তীয় জলবায়ু দেখা যায়। ইয়াত শীতকাল শীতল আৰু শুকান, গ্ৰীষ্মকাল উষ্ণ আৰু বাৰিষাকাল আৰ্দ্ৰ। গ্ৰীষ্মকাল মাৰ্চ মাহৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈ জুন মাহৰ মাজভাগলৈকে থাকে। এই সময়ছোৱাত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ৩০&nbsp;°C (৮৬&nbsp;°F) হয়। মে' মাহত গ্ৰীষ্মকালৰ তীব্ৰতা সৰ্বাধিক হয় আৰু এই সময়ছোৱাত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা নিয়মিতভাৱে ৪০&nbsp;°C (১০৪&nbsp;°F) অতিক্ৰম কৰে। মে' মাহত সৰ্বোচ্চ নথিভুক্ত উষ্ণতা ২০১৬ চনৰ ১৯ মে'ত ৪৬.৭&nbsp;°C আছিল আৰু জুন মাহত ২০১৯ চনৰ ৭ জুনত ৪৫.৯&nbsp;°C নথিভুক্ত হৈছিল। বাৰিষাকাল জুন মাহৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ শেষলৈকে থাকে। এই সময়ছোৱাত প্ৰায় ৪০&nbsp;ইঞ্চি (১,০২০&nbsp;মিমি) বৰষুণ হয় আৰু সঘনাই বজ্ৰপাত, ধুমুহা তথা বানপানীৰ সৃষ্টি হয়। এই সময়ছোৱাত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ২৫&nbsp;°C (৭৭&nbsp;°F) আৰু আৰ্দ্ৰতা যথেষ্ট বেছি থাকে। নৱেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে উষ্ণতা পুনৰ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ পিছত শীতকাল আৰম্ভ হয় আৰু ই মাৰ্চ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে থাকে। ভোপালৰ শীতকাল শীতল, যদিও গ্ৰীষ্মকালৰ দৰে অতিশয় আৰামদায়ক নহয়। এই সময়ছোৱাত দৈনিক গড় উষ্ণতা প্ৰায় ১৮&nbsp;°C (৬৪&nbsp;°F) থাকে। জানুৱাৰী মাহত শীতকালৰ তীব্ৰতা সৰ্বাধিক হয় আৰু কিছুমান নিশা উষ্ণতা হিমাংকৰ ওচৰলৈ নামি আহিব পাৰে। ভোপালত এতিয়ালৈকে নথিভুক্ত সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা ০.৬&nbsp;°C। বছৰি মুঠ বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ১,১০১&nbsp;মিমি (৪৩.৩৫&nbsp;ইঞ্চি)। {{Weather box |location = ভোপাল ( বৈৰঘৰ ) ৰ বাবে জলবায়ুৰ তথ্য ১৯৯১–২০২০, চৰম ১৯৪৯–বৰ্তমান | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 33.0 | Feb record high C = 37.6 | Mar record high C = 40.7 | Apr record high C = 44.4 | May record high C = 46.7 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 41.2 | Aug record high C = 35.6 | Sep record high C = 37.4 | Oct record high C = 39.6 | Nov record high C = 35.3 | Dec record high C = 32.8 | year record high C = 46.0 | Jan high C = 24.9 | Feb high C = 28.4 | Mar high C = 33.9 | Apr high C = 38.7 | May high C = 41.1 | Jun high C = 37.4 | Jul high C = 30.9 | Aug high C = 28.9 | Sep high C = 31.3 | Oct high C = 32.7 | Nov high C = 29.9 | Dec high C = 26.7 | year high C = |Jan mean C = 17.6 |Feb mean C = 21.0 |Mar mean C = 26.0 |Apr mean C = 30.8 |May mean C = 34.0 |Jun mean C = 31.0 |Jul mean C = 26.9 |Aug mean C = 25.7 |Sep mean C = 26.6 |Oct mean C = 25.8 |Nov mean C = 22.3 |Dec mean C = 18.7 | Jan low C = 10.6 | Feb low C = 13.1 | Mar low C = 17.6 | Apr low C = 22.4 | May low C = 26.6 | Jun low C = 26.0 | Jul low C = 23.8 | Aug low C = 23.0 | Sep low C = 22.2 | Oct low C = 19.1 | Nov low C = 15.0 | Dec low C = 11.2 | year low C = | Jan record low C = 0.6 | Feb record low C = 1.7 | Mar record low C = 6.1 | Apr record low C = 12.2 | May record low C = 16.7 | Jun record low C = 19.5 | Jul record low C = 19.0 | Aug record low C = 16.8 | Sep record low C = 13.8 | Oct record low C = 11.7 | Nov record low C = 5.2 | Dec record low C = 1.0 | year record low C = 0.6 | rain colour = green | Jan rain mm = 11.3 | Feb rain mm = 9.4 | Mar rain mm = 8.8 | Apr rain mm = 6.5 | May rain mm = 14.2 | Jun rain mm = 132.8 | Jul rain mm = 367.7 | Aug rain mm = 326.0 | Sep rain mm = 175.6 | Oct rain mm = 31.5 | Nov rain mm = 8.7 | Dec rain mm = 8.5 | year rain mm = 1101.0 | Jan rain days = 0.9 | Feb rain days = 0.9 | Mar rain days = 0.8 | Apr rain days = 0.6 | May rain days = 1.2 | Jun rain days = 7.3 | Jul rain days = 14.4 | Aug rain days = 13.9 | Sep rain days = 8.1 | Oct rain days = 1.8 | Nov rain days = 0.6 | Dec rain days = 0.2 | year rain days = 50.7 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | Jan humidity = 42 | Feb humidity = 33 | Mar humidity = 24 | Apr humidity = 19 | May humidity = 22 | Jun humidity = 46 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 66 | Oct humidity = 45 | Nov humidity = 43 | Dec humidity = 43 |year humidity = 45 | Jan sun = 279.0 | Feb sun = 271.2 | Mar sun = 285.2 | Apr sun = 303.0 | May sun = 303.8 | Jun sun = 195.0 | Jul sun = 108.5 | Aug sun = 105.4 | Sep sun = 192.0 | Oct sun = 275.9 | Nov sun = 270.0 | Dec sun = 263.5 | year sun = | Jand sun = 9.0 | Febd sun = 9.6 | Mard sun = 9.2 | Aprd sun = 10.1 | Mayd sun = 9.8 | Jund sun = 6.5 | Juld sun = 3.5 | Augd sun = 3.4 | Sepd sun = 6.4 | Octd sun = 8.9 | Novd sun = 9.0 | Decd sun = 8.5 |yeard sun = 7.8 |source 1 = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ (সূৰ্যৰ পোহৰ ১৯৭১–২০০০)<ref name="IMDnormals">{{cite web |url=https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-date=1 January 2023 |title=Climatological Tables 1991–2020 |publisher=India Meteorological Department |access-date=1 January 2023 |page=21 }}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M15 |access-date=18 March 2020 }}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiation%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sunshine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1>{{cite web |url=https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |title=Normals Data: Bhopal/Baipaghar – India Latitude: 23.28°N Longitude: 77.35°E Height: 522 (m) |publisher=Japan Meteorological Agency |access-date=1 December 2022 |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201155746/https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |url-status=live }}</ref> }} ২০২৪ চনৰ ‘স্বচ্ছ বায়ু সৰ্বেক্ষণ’ৰ ফলাফল অনুসৰি, ১০ লাখতকৈ অধিক জনসংখ্যা থকা চহৰসমূহৰ শ্ৰেণীত ভোপালক ভাৰতৰ ষষ্ঠ শ্ৰেষ্ঠ ‘ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষ্কাৰ বায়ু চহৰ’ হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> === হ্ৰদসমূহৰ তালিকা === [[File:Welcome to Bhopal.jpg|320px|thumb|ভোপালত ‘হ্ৰদৰ চহৰ’ৰ আলোকসজ্জা]] # ভোজতাল (বড়া তালাব/উচ্চ হ্ৰদ) # ছোটা তালাব (নিম্ন হ্ৰদ) # শাহপুৰা হ্ৰদ # মটিয়া তালাব (তাজ-উল-মছজিদ, শাহজাহানাবাদত) # নৱাব ছিদ্দিক হাছান খান তালাব (মটিয়া তালাবৰ তলত থকা প্ৰথম ধাপৰ হ্ৰদ) # মুনশী হুছেইন খান তালাব (মটিয়া তালাবৰ তলত থকা দ্বিতীয় ধাপৰ হ্ৰদ) # লেণ্ডিয়া তালাব (ৰাম নগৰ কলনী) # সাৰংপানি হ্ৰদ (পিপলানি, BHEL এলেকা) # মেনিট লোটাছ হ্ৰদ (মৌলানা আজাদ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান) # জৱাহৰ বাল উদ্যান হ্ৰদ (ৰবিশংকৰ নগৰ, চাৰ ইমলিৰ তলত) # বৰডি কলান (ভাদভাদা পথ) # প্ৰীত নগৰ হ্ৰদ (বিদিশা বাইপাছ পথ) # নাৰিয়ালখেড়া গল্ফ কোৰ্ছ হ্ৰদ (SCEPTA গল্ফ কোৰ্ছ) # লাহাৰপুৰ হ্ৰদ # মুল্লা সৰোবৰ (বৰকতউল্লাহ বিশ্ববিদ্যালয়, হাবিবগঞ্জ) # নেৱৰি তালাব (সঞ্জীৱ নগৰৰ ওচৰৰ অজগৰ তালাব) # নিউ জেইল পুখুৰী (অযোধ্যা বাইপাছ পথ) # বৈৰাগড় বিসৰ্জন ঘাট (সন্ত হিৰদাৰাম নগৰ) === জলাধাৰসমূহৰ তালিকা === # কোলাৰ বান্ধ (ভোপাল)|কোলাৰ বান্ধ # কেৰৱা বান্ধ # কালিয়াছোট বান্ধ # হালালি বান্ধ # ভাদভাদা বান্ধ # হাতাইকেড়া বান্ধ ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ভোপাল চহৰৰ ধৰ্মীয় গাঁথনি (২০১১)<ref name="icssr.org">[http://www.icssr.org/Baseline%20Survey%20of%20Bhopal%20District.pdf Baseline Survey of Bhopal District, Madhya Pradesh] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130903030135/http://www.icssr.org/Baseline%20Survey%20of%20Bhopal%20District.pdf |date=3 September 2013 }} Ministry of Minority Affairs, Government of India (2012)</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দুধৰ্ম]]|darkorange|69.20}} {{bar percent|[[ইছলাম]]|green|26.28}} {{bar percent|[[জৈনধৰ্ম]]|pink|1.35}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]|dodgerblue|1.12}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|mediumblue|1.08}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.6}} |caption=ধৰ্ম অনুসৰি জনসংখ্যাৰ শতাংশ; †<small>ইয়াত শিখ ধৰ্মাৱলম্বী সকল অন্তৰ্ভুক্ত</small> }} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, ভোপাল চহৰৰ জনসংখ্যা (ভোপাল পৌৰ নিগমৰ অধীনস্থ এলেকা) ১,৭৯৮,২১৮ জন। ইয়াৰে ৯৩৬,১৬৮ জন পুৰুষ আৰু ৮৬২,০৫০ জন মহিলা। ২০১১ চনত ভোপাল মহানগৰীয় এলেকাৰ জনসংখ্যা (ভোপাল চহৰৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত নগৰীয়া সমষ্টি) ১,৮৮৬,১০০ জন আছিল।<ref name="census_metro">{{cite web |url=http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Urban-data.ppt |title=Presentation on Towns and Urban Agglomerations |work=Census of India 2011 |access-date=13 March 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314015213/http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Workshop%20at%20Admn.Academy%20-%2013%20Nov.%202014/04.%20Urban-data.ppt |archive-date=14 March 2016 }}</ref> মুঠ কাৰ্যকৰী সাক্ষৰতা হাৰ (৭ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ জনসংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত) ৮৫.২৪% আছিল। ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ক্ৰমে ৮৯.২% আৰু ৮০.১%।<ref name=census /> [[File:Tourist Map of Bhopal.jpg|thumb|left|ভোপালৰ পৰ্যটন মানচিত্ৰ]] {{Pie chart | thumb = left | caption = ভোপাল চহৰৰ ভাষাসমূহ (২০১১)<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Madhya Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10249/download/13361/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2300.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]] |access-date=13 January 2026 |archive-date=13 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113132304/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10249/download/13361/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2300.XLSX |url-status=live }}</ref> | label1 = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] | value1 = 81.24 | color1 = orange | label2 = [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]] | value2 = 8.53 | color2 = green | label3 = [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] | value3 = 2.99 | color3 = red | label4 = [[সিন্ধী ভাষা|সিন্ধী]] | value4 = 2.91 | color4 = yellow | other = y | other-label = অন্যান্য | other-color = grey }} ==চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতি== ভোপাল একে সময়তে এটা বিভাগ, এখন জিলা আৰু এখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চহৰৰ নাম।<ref name=":3">{{Cite web |title=History {{!}} Bhopal Division {{!}} India |url=https://bhopaldivisionmp.nic.in/en/history/ |access-date=10 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116115827/https://bhopaldivisionmp.nic.in/en/history/ |url-status=dead }}</ref> বিভাগটোৰ প্ৰশাসন বিভাগীয় আয়ুক্ত আৰু অতিৰিক্ত আয়ুক্তৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref name=":3" /> এই বিভাগত পাঁচখন জিলা আছে, যাৰ ভিতৰত ভোপাল এখন।<ref name=":3" /> ভোপাল জিলা প্ৰশাসনৰ নেতৃত্ব দিয়ে ভোপালৰ জিলা দণ্ডাধীশে, যি জিলাখনৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Administrative Setup {{!}} District Bhopal, Government of Madhya Pradesh {{!}} India |url=https://bhopal.nic.in/en/administrative-setup/ |access-date=10 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116002458/https://bhopal.nic.in/en/administrative-setup/ |url-status=live }}</ref> শেহতীয়া লোকসভা নিৰ্বাচনত ভোপাল লোকসভা সমষ্টিৰ পৰা ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি (বিজেপি)ৰ আলোক শৰ্মা নিৰ্বাচিত হয়। ভোপালত ৰাজ্যখনৰ বিধানসভা অৰ্থাৎ মধ্যপ্ৰদেশ বিধানসভাও অৱস্থিত, য'ত ২৩০জন বিধায়ক থাকে। ষোড়শ আৰু বৰ্তমানৰ বিধানসভাখন ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Madhya Pradesh Vidhan Sabha |url=http://mpvidhansabha.nic.in:80/index.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170508152326/http://mpvidhansabha.nic.in/index.aspx |archive-date=8 May 2017 |access-date=8 March 2007 }}</ref> {{As of|2024|June}}, বিধানসভাত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা থকা দলটো হৈছে [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] (বিজেপি), যাৰ ১৬৫খন আসন আছে আৰু দলটোৰ নেতৃত্ব দিছে মোহন যাদৱে।<ref>{{cite news |date=20 March 2020 |title=How the numbers stack up against Kamal Nath govt ahead of Madhya Pradesh floor test |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/how-the-numbers-stack-up-against-kamal-nath-govt-ahead-of-madhya-pradesh-floor-test-1657753-2020-03-20 |access-date=25 March 2020 |archive-date=20 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320102108/https://www.indiatoday.in/india/story/how-the-numbers-stack-up-against-kamal-nath-govt-ahead-of-madhya-pradesh-floor-test-1657753-2020-03-20 |url-status=live }}</ref> ভোপাল জিলাৰ পৰা বিধানসভালৈ ৭খন আসন নিৰ্বাচিত হয়। ২০০৮ চনৰ সমষ্টি পুনৰ্নিৰ্ধাৰণ অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Delimitation of Parliamentary & Assembly Constituencies Order – 2008 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/ |access-date=6 November 2020 |archive-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317193120/https://old.eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/ |url-status=live }}</ref> ভোপাল চহৰ ৬টা বিধানসভা সমষ্টিৰ দ্বাৰা প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়:<ref>{{Cite web |title=List of MLAs of Madhya Pradesh Legislative Assembly 2018 |url=https://www.elections.in/madhya-pradesh/assembly-constituencies/mlas-list.html |access-date=6 November 2020 |website=Elections in India |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128133819/https://www.elections.in/madhya-pradesh/assembly-constituencies/mlas-list.html |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" ! ৰাজ্যিক বিধানসভা সমষ্টি ! ৱাৰ্ড ! বিধায়ক ! ৰাজনৈতিক দল |- | ভোপাল উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি|ভোপাল উত্তৰ | ৫–১৮, ২২ | আৰিফ আকীল | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | নৰেলা বিধানসভা সমষ্টি | ৩৯–৪২, ৪৬, ৫৬–৫৮, ৬৬ | বিশ্বাস সাৰং | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | ভোপাল দক্ষিণ-পশ্চিম বিধানসভা সমষ্টি | ২৬–৩৫, ৪৮–৪৯ | পি চি শৰ্মা | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ভোপাল মধ্য বিধানসভা সমষ্টি|ভোপাল মধ্য | ১৯–২১, ২৩–২৫, ৩৬–৩৮, ৪৩–৪৫, ৪৭–৫০, ৫০–৫২ | আৰিফ মাছুদ | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | গোবিন্দপুৰা | ৫৩–৫৫, ৫৯–৬৩, ৬৫ | কৃষ্ণা গৌৰ | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | হুজুৰ বিধানসভা সমষ্টি|হুজুৰ | ১–৪ | ৰামেশ্বৰ শৰ্মা | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |} ভোপাল বৃহত্তৰ ভোপাল নগৰ সমষ্টিৰো অংশ, যাৰ ২০১১ চনৰ জনসংখ্যা আছিল ১৮,৮৩,৩৮১।<ref>{{Cite web |title=Census India – UA |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027032256/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=27 October 2011 |url-status=live }}</ref> ভোপালৰ পৌৰ জনসংখ্যা পৰিচালনা কৰা প্ৰথম পৌৰ সংস্থাটো ১৯০৭ চনত তৎকালীন ভোপাল ৰাজ্যত গঠন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াক “মজলিছ-ই-ইন্তেজামিয়া” বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Bhopal Municipal Corporation {{!}} District Bhopal, Government of Madhya Pradesh {{!}} India |url=https://bhopal.nic.in/en/public-utility/bhopal-municipal-corporation/ |access-date=6 November 2020 }}</ref> পৌৰ আইন প্ৰণয়নৰ পিছত ১৯১৬ চনত প্ৰথম চহৰ সমীক্ষা সম্পন্ন কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> ১৯৫৬ চনলৈকে ভোপাল পৌৰসভাৰ সীমাৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল অতি সীমিত আছিল; তাৰ পিছত ইয়াৰ সৈতে চাৰিওফালৰ কেইবাখনো গাঁও সংযোজন কৰা হয়।<ref name=":0" /> ১৯৭৫ চনৰ ভিতৰত পৌৰসভাৰ সীমা ৭১.২৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰলৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name=":0" /> ১৯৮৩ চনত ভোপাল পৌৰ পৰিষদে পৌৰ নিগমৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে আৰু ইয়াত মুঠ ৫৬টা ৱাৰ্ড আছিল।<ref>{{Cite web |title=History |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725031407/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/history.html |url-status=usurped |archive-date=25 July 2015 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> === পৌৰ প্ৰশাসন === [[File:Shivaji statue Bhopal.jpg|thumb|upright|ভোপালৰ শিৱাজী নগৰ চৌহদত থকা শিৱাজীৰ মূৰ্তি]] ভোপাল পৌৰ নিগম (BMC) হৈছে ভোপাল চহৰৰ নাগৰিক সেৱা আৰু প্ৰশাসনিক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ চোৱা নগৰীয়া স্থানীয় সংস্থা।<ref name=":0"/> পৌৰ নিগমে ১৯৫৬ চনৰ মধ্যপ্ৰদেশ পৌৰ নিগম আইন<ref>{{cite web |title=Madhya Pradesh Municipal Corporation Act, 1956 |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |website=janaagraha.org |access-date=6 November 2020 |archive-date=11 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911112742/http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |url-status=dead }}</ref> আৰু ১৯৬১ চনৰ মধ্যপ্ৰদেশ পৌৰসভা আইন অনুসৰি কাম কৰে।<ref>{{cite web |title=The Madhya Pradesh Municipalities Act, 1961 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |website=indiacode.nic.in |access-date=6 November 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026095351/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh – Finance of ULB |url=http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819153311/http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |archive-date=19 August 2019 |url-status=live |access-date=27 July 2026 |archivedate=19 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819153311/http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |deadurl=yes }}</ref> ২০১৫ চনত কোলাৰ পৌৰসভা ভোপাল পৌৰ নিগমৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়; ইয়াৰ পূৰ্বে কোলাৰ পৌৰসভা ভোপাল পৌৰ নিগমৰ পৰা পৃথক কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Govt plans to divide Bhopal civic body into 2 corporations |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |website=Times of India |date=9 October 2019 |archive-date=15 May 2020 |access-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012635/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |url-status=live }}</ref> ২০১৯ চনত পৌৰ নিগমটো পুনৰ দুটা নিগমত বিভক্ত কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু নগৰ প্ৰশাসন তথা গৃহ নিৰ্মাণ বিভাগৰ ওচৰত এই সন্দৰ্ভত এটা প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, এই প্ৰস্তাৱক মেয়ৰ-ইন-কাউন্সিলে সমালোচনা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last1=Thakkar |first1=Dhrumit |date=5 March 2018 |title=4 years after Kolar Municipal Council merged with Bhopal Municipal Corporation, the area is witnessing a much-needed infrastructure push |url=https://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |access-date=6 November 2020 |website=GNS News |archive-date=7 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307205519/http://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |url-status=dead |archivedate=7 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180307205519/http://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি মেয়ৰক পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=9 October 2019 |first=Jamal |last=Ayub |title=Govt plans to divide Bhopal civic body into 2 corporation |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |access-date=6 November 2020 |work=The Times of India |archive-date=15 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012635/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |url-status=live }}</ref> নগৰ নিগমটোৱে {{cvt|463|km2}} এলেকা সামৰি লৈছে আৰু ইয়াৰ জনসংখ্যা ১৭,৯৫,৬৪৮ জন।<ref>{{Cite web |title=Census India |url=https://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027022540/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=27 October 2011 |url-status=live }}</ref> প্ৰশাসনিক উদ্দেশ্যে চহৰখনক ১৪টা অঞ্চল আৰু ৮৫টা ৱাৰ্ডত বিভক্ত কৰা হৈছে আৰু প্ৰতিটো ৱাৰ্ডক পাঁচ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত এজন কাউন্সিলৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{Cite web |title=zonesofbhopalmunicipalcorporation – slumsbhopal |url=https://sites.google.com/site/slumsbhopal/zonesofbhopalmunicipalcorporation |access-date=6 November 2020 |website=sites.google.com |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026102314/https://sites.google.com/site/slumsbhopal/zonesofbhopalmunicipalcorporation |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhopal: Fate of 85 municipal wards to be decided today |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-fate-of-85-municipal-wards-to-be-decided-today |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=19 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919094330/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-fate-of-85-municipal-wards-to-be-decided-today |url-status=live }}</ref> বিজয়ী ৰাজনৈতিক দলে বিভিন্ন বিভাগৰ দায়িত্ব পালন কৰা সদস্যসকলৰ এখন পৰিষদ নিৰ্বাচন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Council |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/Council.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728031435/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/Council.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> নিগম আইন অনুসৰি ৱাৰ্ড কমিটী আৰু মহল্লা কমিটী গঠনৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Municipal Corporation act 1961 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |website=India code.nic.nic |access-date=6 November 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026095351/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |url-status=live }}</ref> ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য পাইয়নিয়াৰ-এ চহৰখনৰ এখন ৱাৰ্ড কমিটীৰ সভাৰ বিষয়ে প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=BMC chairman holds ward committee meet |url=https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |access-date=6 November 2020 |website=The Pioneer |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201135511/https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |url-status=live |archivedate=1 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221201135511/https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |deadurl=yes }}</ref> মধ্য প্ৰদেশ ভাৰতৰ সেই কেইখনমান ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্যতম, য'ত মেয়ৰ-ইন-কাউন্সিল (MIC) ব্যৱস্থা প্ৰচলিত; সেয়েহে ভোপাল পৌৰ নিগমৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিসকলকো MIC হিচাপে সংগঠিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |title=Madhya Pradesh Municipal Corporation Act 1956 |access-date=29 January 2020 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920174748/http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |url-status=dead }}</ref> BMC-ৰ অধীনত স্বাস্থ্য আৰু পৰিৱেশ; শিক্ষা, সামাজিক ন্যায়, খাদ্য আৰু সংস্কৃতি; পৰিকল্পনা আৰু পুনৰ্বাসন; জনসংযোগ আৰু গ্ৰন্থাগাৰ; অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনী আৰু পৰিবহণ; বিদ্যুৎ; অভিযান্ত্ৰিক; ৰাজহ আৰু প্ৰকল্প; হিচাপ; JnNURM; M.P.U.S.P আৰু সাধাৰণ প্ৰশাসন আদি একাধিক পৌৰ বিভাগ আছে।<ref>{{Cite web |url=http://bhopalmunicipal.com/ |archive-url=https://archive.today/20130615212506/http://bhopalmunicipal.com/ |url-status=usurped |archive-date=15 June 2013 |title=Home |website=Bhopal Municipal Corporation |access-date=29 January 2020 }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগমৰ ৮৫টা ৱাৰ্ডৰ বাবে নিৰ্বাচন ২০২২ চনৰ ৬ জুলাইত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Gupta |first=Suchandana |date=13 December 2022 |title=2022 Madhya Pradesh local elections |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |work=The Times of India |access-date=13 December 2022 |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404035458/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |url-status=live }}</ref> ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে ৱাৰ্ডসমূহৰ সংৰক্ষণ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bhopal: Municipal ward reservation, a litmus test for politicians |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-municipal-ward-reservation-a-litmus-test-for-politicians |access-date=6 November 2020 |work=Free Press Journal }}</ref> চহৰখনৰ বৰ্তমানৰ মেয়ৰ হৈছে মালতী ৰায়।<ref>{{cite web |last=Kumar |first=Sharad |date=13 December 2022 |title=Bhopal Mayor |url=https://www.bhopalmunicipal.com/corporation/bhopal-mayor.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728034023/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/bhopal-mayor.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=13 December 2022 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> ২০১৯ চনত ৰাজ্য চৰকাৰে ১৯৮৮ চনৰ পৰা প্ৰযোজ্য হৈ থকা নিয়মসমূহ সলনি কৰি নিৰ্বাচিত কাউন্সিলৰসকলৰ দ্বাৰা মেয়ৰক পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচিত কৰাৰ অনুমতি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=25 September 2019 |first=Suchandana |last=Gupta |title=MP cabinet approves amendment for indirect election of mayors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |access-date=6 November 2020 |website=The Times of India |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611174232/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |url-status=live }}</ref> চহৰখনৰ পৌৰ আয়ুক্ত হৈছে ভি. এছ. চৌধুৰী কোলছানি।<ref>{{Cite web |title=Telephones |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/telephone-directory.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150804233611/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/telephone-directory.html |url-status=usurped |archive-date=4 August 2015 |access-date=29 January 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> অতিৰিক্ত পৌৰ আয়ুক্ত হৈছে শশৱন্ত সিং মীনা।<ref>{{Cite web |title=Bhopal: BMC inks MoU with NTPC to turn waste into energy |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmc-inks-mou-with-ntpc-to-turn-waste-into-energy |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126104046/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmc-inks-mou-with-ntpc-to-turn-waste-into-energy |url-status=live }}</ref> পৌৰ নিগমে কৰ সংগ্ৰহ, নিৰ্ধাৰিত ৰাজহ, ভাড়াৰ পৰা পোৱা আয়, মাচুল আৰু সেৱা ব্যৱহাৰকাৰী মাচুল, ৰাজহ অনুদান আৰু বিনিয়োগ পুঁজিৰ পৰা পোৱা আয়ৰ জৰিয়তে ৰাজহ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Bhopal Municipal Financial Statement Balance Sheet 2019–2020 |url=http://www.bhopalmunicipal.com/ckfinder/userfiles/files/Financial%20statement/Balance%20Sheet%202019-20.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123033330/http://www.bhopalmunicipal.com/ckfinder/userfiles/files/Financial%20statement/Balance%20Sheet%202019-20.pdf |archive-date=23 November 2021 |url-status=usurped |website=Bhopal Municipal }}</ref> ২০২০–২১ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে ₹২,৪৯৫ কোটিৰ বাজেট অনুমোদন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=29 June 2020 |title=Bhopal Municipal Budget : नामांतरण नहीं कराया तो नगर निगम वसूल करेगा 10 से 15 प्रतिशत का अधिभार |url=https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/bhopal-bhopal-municipal-budget-2020-municipal-corporation-will-take-surcharge-if-transfer-of-property-not-done-5680542 |access-date=6 November 2020 |website=Nai Dunia |language=hi |archive-date=30 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630101303/https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/bhopal-bhopal-municipal-budget-2020-municipal-corporation-will-take-surcharge-if-transfer-of-property-not-done-5680542 |url-status=live }}</ref> === পৌৰ বিত্ত === আৱাসন আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ CityFinance Portal-ত প্ৰকাশিত বিত্তীয় তথ্য অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Bhopal Municipal Corporation Finance |url=https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/bhopal |publisher=CityFinance Portal, Ministry of Housing and Urban Affairs |access-date=17 March 2026 |archive-date=24 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124030147/https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/bhopal |url-status=live }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগমে ২০২২–২৩ বিত্তীয় বৰ্ষত মুঠ ₹১,১৫৪ কোটি (US$১৩৯ মিলিয়ন) ৰাজহ লাভ আৰু ₹১,০৫১ কোটি (US$১২৭ মিলিয়ন) মুঠ ব্যয় নথিভুক্ত কৰিছিল। মুঠ ৰাজহৰ প্ৰায় ২৯.৮% কৰ ৰাজহৰ পৰা আহিছিল, আনহাতে বিত্তীয় বৰ্ষটোত নিগমে ₹২২৪ কোটি অনুদান লাভ কৰিছিল। === নাগৰিক সেৱা === ভোপাল উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ হৈছে মধ্য প্ৰদেশৰ ভোপাল আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত উন্নয়নমূলক কাৰ্যকলাপৰ পৰিকল্পনা আৰু সমন্বয়ৰ বাবে দায়বদ্ধ শীৰ্ষ সংস্থা। এই কৰ্তৃপক্ষ ১৯৭৬ চনত Bhopal Development Authority Act, 1974-ৰ অধীনত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=About BDA Page |url=http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |access-date=10 November 2020 |website=bda.org.in |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116235021/http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |url-status=dead |archivedate=16 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201116235021/http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |deadurl=yes }}</ref> ভোপালত বিদ্যুৎ বিতৰণ কৰে [[Madhya Pradesh]] Madhya Kshetra Vidyut Vitaran Company Limited-এ, যি ৰাজ্যখনৰ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যুৎ বিতৰণ কোম্পানী (ডিছকম)।<ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh Madhya Kshetra Vidyut Vitaran Company Limited |url=https://portal.mpcz.in/web/about-us/company-profile |access-date=6 November 2020 |archive-date=17 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117213924/https://portal.mpcz.in/web/about-us/company-profile/ |url-status=dead }}</ref> ইয়াক ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ ব’ৰ্ড Madhya Pradesh State Electricity Board (MPSEB)-এ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, যাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ভোপালত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh: Expect electricity tariff hike sometime soon as power companies propose hike of 7% |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/madhya-pradesh-expect-electricity-tariff-hike-sometime-soon-as-power-companies-propose-hike-of-7 |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234238/https://www.freepressjournal.in/bhopal/madhya-pradesh-expect-electricity-tariff-hike-sometime-soon-as-power-companies-propose-hike-of-7 |url-status=live }}</ref> অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা ভোপাল পৌৰ নিগমে প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web |title=Fire Brigade And Transport Department |url=http://www.bhopalmunicipal.com/department/fire-brigade-and-transport-department.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421041544/http://www.bhopalmunicipal.com/department/fire-brigade-and-transport-department.html |url-status=usurped |archive-date=21 April 2016 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref><ref>{{Cite news |date=10 August 2020 |title=Bhopal municipal corporation orders fire safety review of hospitals, Covid centres |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bmc-orders-fire-safety-review-of-hosps-covid-centres/articleshow/77452602.cms |access-date=6 November 2020 |work=The Times of India }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগম চহৰখনৰ পানী যোগান ব্যৱস্থাৰ পৰিকল্পনা, নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>{{Cite web |title=BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report |url=https://www.bhopal.org/wp-content/uploads/2016/06/BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161211181154/http://bhopal.org/wp-content/uploads/2016/06/BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report.pdf |archive-date=11 December 2016 |url-status=live }}</ref> পানীৰ প্ৰাকৃতিক উৎসসমূহ হৈছে পৃষ্ঠীয় জল (উচ্চ হ্ৰদ, কোলাৰ জলাধাৰ আৰু নৰ্মদা নদী)। ইয়াৰ উপৰি জনসংখ্যাৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ ভূগৰ্ভস্থ পানী (নলকূপ আৰু হেণ্ডপাম্প)ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল; লগতে ব্যক্তিগত মালিকানাধীন আৰু হিচাপত নথকা খন্দা কুঁৱা আৰু ব’ৰৱেলৰ পৰাও পানী সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref name=":1">{{Cite web |title=Assessment of potability of different water sources at Bhopal city |url=http://www.ipublishing.co.in/ijesarticles/fourteen/articles/volfour/EIJES41082.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807145414/http://www.ipublishing.co.in/ijesarticles/fourteen/articles/volfour/EIJES41082.pdf |archive-date=7 August 2015 |url-status=live }}</ref> ২০১৪ চনত কৰা এক অধ্যয়ন অনুসৰি, চহৰখনৰ প্ৰায় ৬% জনসংখ্যাই পাইপযোগে পানী যোগান লাভ কৰিছিল।<ref name=":1" /> অৱশ্যে, অনিয়মীয়া আৰু নিম্নমানৰ পানী যোগান চহৰখনৰ এক সাধাৰণ অভিযোগ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Bhopal: Irregular water supply leaves many colonies high and dry |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-irregular-water-supply-leaves-many-colonies-high-and-dry |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611132451/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-irregular-water-supply-leaves-many-colonies-high-and-dry |url-status=live }}</ref> [[ভাৰত ভৱন]] চহৰখনৰ প্ৰধান সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰসমূহৰ অন্যতম। ইয়াত প্ৰতি বছৰে বহুতো নাট্য আৰু চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite news |date=12 October 2017 |title=Film Fest Ekagra Begins at Bharat Bhavan |work=Dailypioneer |url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |url-status=live |access-date=11 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109191459/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |archive-date=9 November 2017 |archivedate=9 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109191459/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |deadurl=yes }}</ref> ভাৰত ভৱনত এখন কলা-দৰ্শনী, উচ্চ হ্ৰদৰ ফালে মুখ কৰি থকা এটা মুক্তমঞ্চ, আৰু আন দুটা নাট্যগৃহৰ লগতে এটা জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় আছে। ভাৰত ভৱন আৰু মধ্য প্ৰদেশ বিধানসভা ভৱন দুয়োটাই প্ৰখ্যাত স্থপতিবিদ চাৰ্লছ কোৰিয়াই নক্সা কৰিছিল। ভাৰত ভৱনে আধুনিক ভাৰতীয় কলা, নাট্য, সংগীত আৰু সাহিত্যৰ বিভিন্ন ধাৰাক একেটা মঞ্চত একত্ৰিত কৰি ভোপালৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে। == অৰ্থনীতি == [[File:BHEL Bhopal in rain.jpg|alt=বৰ্ষাকালত BHEL ভোপাল কাৰখানা।|thumb|298x298px|বৰ্ষাকালত BHEL ভোপাল কাৰখানা]] অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা সঞ্চালকালয় (মধ্য প্ৰদেশ)-ৰ তথ্য অনুসৰি, ২০২০–২১ বিত্তীয় বৰ্ষত ভোপাল জিলাৰ নামমাত্ৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP) ₹৪৪,১৭৫ কোটি আছিল আৰু জনমূৰি GDP আছিল ₹১,৪০,৭২৯। ভোপালৰ অৰ্থনীতি মূলতঃ উদ্যোগভিত্তিক। চহৰখনত ঔষধ, মটৰগাড়ী, বস্ত্ৰ, অলংকাৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী উৎপাদনৰ দৰে বিভিন্ন উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। ইয়াৰ উপৰি কপাহ আৰু আটা কল, কাপোৰ বোৱা আৰু ৰং কৰা, দিয়াশলাই, ছীলিং ৱাক্স আৰু ক্ৰীড়া সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আদি উদ্যোগো ইয়াৰ অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>{{cite web |title=Bhopal industries |url=https://www.britannica.com/eb/article-9079067/Bhopal#84367.hook |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080426030603/https://www.britannica.com/eb/article-9079067/Bhopal#84367.hook |archive-date=26 April 2008 |access-date=10 April 2007 }}</ref> ভোপালৰ বাসিন্দাসকল বৃহৎ খুচুৰা ব্যৱসায়ৰ সৈতেও জড়িত। পুৰণি চহৰখনত পৰম্পৰাগত হস্তশিল্পৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব আছে। [[জৰদৌজি]] আৰু ''বটুয়া''—ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত পোছাকৰ সৈতে সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা সৰু ডোঙা বা সূতাৰে নিৰ্মিত পাৰ্চ—এই অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য হস্তশিল্পজাত সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পৰে।<ref>{{cite web |title=Zari and Batua |url=http://www.craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070406171714/http://craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |archive-date=6 April 2007 |access-date=12 April 2007 |archivedate=6 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070406171714/http://craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |deadurl=yes }}</ref> ভোপালত [[ডি বি কৰ্প লিমিটেড|DB Corp]]-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। এই প্ৰতিষ্ঠানটো অনানুষ্ঠানিকভাৱে ভাস্কৰ গ্ৰুপ নামেৰে পৰিচিত আৰু ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰকাশন ''[[দৈনিক ভাস্কৰ]]''-ৰ নামেৰে এই নামটো জনপ্ৰিয় হৈছে। প্ৰায় ₹১৭ বিলিয়ন মূল্যৰ এই ব্যৱসায়িক গোটটোৰ সংবাদ মাধ্যমত এক শক্তিশালী উপস্থিতি আছে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় মহাৰাণা প্ৰতাপ নগৰত অৱস্থিত। ভোপাল বিমানবন্দৰৰ ওচৰত অৱস্থিত IT Park-ত বিভিন্ন ছফ্টৱেৰ উন্নয়ন কোম্পানীয়ে কাম কৰি আছে। তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডত চহৰখনৰ উপস্থিতি ভৱিষ্যতে আৰু অধিক বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। [[WIPRO]]-এ ভোপালত এটা ছফ্টৱেৰ উন্নয়ন কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Wipro Group to set up Software Development Centre in Bhopal |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/wipro-group-to-set-up-software-development-centre-in-bhopal |website=Free Press Journal |access-date=13 September 2021 |archive-date=9 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809084434/https://www.freepressjournal.in/bhopal/wipro-group-to-set-up-software-development-centre-in-bhopal |url-status=live }}</ref> চহৰখনত ইতিমধ্যে Sutherland Global Services, ISoft InfoTech, Soluzione IT Services, Netlink Software Pvt Ltd., Caresoft Inc India আৰু Osmo IT Solution আদি বহুতো ছফ্টৱেৰ আৰু IT কোম্পানীয়ে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। পুৰণি চহৰখনত অৱস্থিত [[মঞ্জুল পাব্লিশ্বিং হাউছ|মঞ্জুল পাব্লিশ্বিং হাউছ]] এখন উল্লেখযোগ্য প্ৰকাশন প্ৰতিষ্ঠান। [[হেৰী পটাৰ]] উপন্যাস শৃংখলাৰ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] অনুবাদ প্ৰকাশ কৰাৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে বিশেষ পৰিচিতি লাভ কৰে।<ref>{{cite web |author1=Kumar Shakti Shekhar |date=10 July 2005 |title=Chamber of Secrets translated into Hindi |url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20050010198 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205051528/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20050010198 |archive-date=5 December 2008 |access-date=30 October 2015 |website=NDTV |location=Bhopal }}</ref> ভোপালৰ অৰ্থনীতিৰ বিশেষত্ব হৈছে ইয়াৰ বৈচিত্ৰ্য। বৃহৎ উদ্যোগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়, পৰম্পৰাগত হস্তশিল্প আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডলৈকে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰই চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশত অৰিহণা যোগাইছে। এই বৈচিত্ৰ্যময় অৰ্থনৈতিক গাঁথনিয়ে ভোপালক মধ্য প্ৰদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উদ্যোগ আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। [[ভোজ মেট্ৰো]] নামৰ এটা গধুৰ ৰে'ল-ভিত্তিক মেট্ৰ' ৰে'ল ব্যৱস্থাৰ প্ৰথম পৰ্যায়ে ২১ ডিচেম্বৰ ২০২৫ তাৰিখে সেৱা আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.livemint.com/industry/infrastructure/bhopal-metro-to-be-named-after-raja-bhoj-announces-kamal-nath-1569511530540.html |title=Bhopal Metro to be named after Raja Bhoj, announces Kamal Nath |date=26 September 2019 |website=Mint |access-date=9 November 2019 |archive-date=3 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103144439/https://www.livemint.com/industry/infrastructure/bhopal-metro-to-be-named-after-raja-bhoj-announces-kamal-nath-1569511530540.html |url-status=live }}</ref><ref name="ndtv.com">{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/bhopal-news/bhopal-metro-to-be-bhoj-metro-after-raja-bhoj-kamal-nath-2107765 |title=Bhopal Metro To Be Called "Bhoj Metro" After Indian King "Raja Bhoj": Kamal Nath |website=NDTV.com |access-date=9 November 2019 |archive-date=2 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002222200/https://www.ndtv.com/bhopal-news/bhopal-metro-to-be-bhoj-metro-after-raja-bhoj-kamal-nath-2107765 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |title=Bhopal, Indore to have Metro Rail soon |work=Thaindian News |access-date=5 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305082637/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |archive-date=5 March 2013 |url-status=dead |archivedate=5 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130305082637/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |deadurl=yes }}</ref> == শিক্ষা == === প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা === [[File:NLIUGyanmandir3.JPG|thumb|ৰাষ্ট্ৰীয় আইন প্ৰতিষ্ঠান বিশ্ববিদ্যালয়]] ভোপালত চৰকাৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত চলা ৫৫০খনতকৈও অধিক বিদ্যালয় আছে। ইয়াৰে অধিকাংশ বিদ্যালয় মধ্যপ্ৰদেশ মাধ্যমিক শিক্ষা ব'ৰ্ড (MPBSE)-ৰ সৈতে সংযুক্ত। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত পাঁচখন কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় আছে।<ref>{{Cite web |url=https://kvsangathan.nic.in/about-kvs/directories/kvs-directory?shs_term_node_tid_depth=178&field_kv_directory_tid=&field_state_directory_tid=2107 |title=KVS Directory {{!}} Kendriya Vidyalaya Sanghatan, Government of India |website=Kendriya Vidyalaya Sanghatan {{!}} Government of India |publisher=[[Government of India]] |access-date=20 November 2019 |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611165719/https://kvsangathan.nic.in/about-kvs/directories/kvs-directory?shs_term_node_tid_depth=178&field_kv_directory_tid=&field_state_directory_tid=2107 |url-status=live }}</ref> ভোপালত বিভিন্ন ব্যক্তিগত বিদ্যালয়ো আছে, যিবোৰে CBSE, ICSE, মধ্যপ্ৰদেশ মাধ্যমিক শিক্ষা ব'ৰ্ড (MPBSE), ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান (NIOS) আৰু Cambridge International Examinations (CIE,Cambridge) আদি বিভিন্ন শিক্ষা ব'ৰ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ভোপাল (CBSE), দ্য সংস্কাৰ ভেলী স্কুল (The Sanskaar Valley School)(ICSE আৰু Cambridge International Examinations|Cambridge International Examinations),<ref>{{Cite web |url=https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |title=Best ICSE School in India, Top 10 ICSE schools in India |website=sanskaarvalley.org |access-date=20 November 2019 |archive-date=26 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326000656/https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |url-status=dead |archivedate=26 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326000656/https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |deadurl=yes }}</ref> কাৰ্মেল কনভেণ্ট স্কুল (CBSE),<ref>{{cite news |title=Over 350 Bhopal students score 10 CGPA in CBSE Class 10 exam |url=https://www.hindustantimes.com/bhopal/over-350-bhopal-students-score-10-cgpa-in-cbse-class-10-exam/story-qWQN5V7MZXW8ybW5F6bMCN.html |work=Hindustan Times |date=28 May 2015 |access-date=7 March 2015 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925042115/https://www.hindustantimes.com/bhopal/over-350-bhopal-students-score-10-cgpa-in-cbse-class-10-exam/story-qWQN5V7MZXW8ybW5F6bMCN.html |url-status=live }}</ref> কেম্পিয়ন স্কুল, (CBSE) আৰু ছেইণ্ট জোচেফছ কনভেণ্ট স্কুল, (CBSE) উল্লেখযোগ্য। === উচ্চ শিক্ষা === [[File:IIFM arc.jpg|thumb|IIFM-ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ভোপাল চহৰত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত আছে— {| class="wikitable sortable" style="font-size: 93%" ! scope="col" width="443"|শিক্ষানুষ্ঠান ! scope="col" width="145"|প্ৰতিষ্ঠা |- | National Law Institute University ||1997 |- | Academy of Scientific and Innovative Research|AcSIR, Advanced Materials and Processes Research Institute|CSIR AMPRI-ত |2011 |- | Gandhi Medical College, Bhopal|গান্ধী মেডিকেল কলেজ |1955 |- | Maulana Azad National Institute of Technology ||1960 |- | National Institute of Design, Madhya Pradesh ||2019 |- | Barkatullah University ||1970 |- | Indian Institute of Forest Management ||1982 |- | Madhya Pradesh Bhoj Open University]]] 1991 |- | Rajiv Gandhi Proudyogiki Vishwavidyalaya]] ||1998 |- | Makhanlal Chaturvedi National University of Journalism and Communication]] ||1990 |- | National Judicial Academy (India)|ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়িক একাডেমী]] |1993 |- | Indian Institute of Science Education and Research, Bhopal]] ||2008 |- | National Institute of Fashion Technology]] ||2008 |- | School of Planning and Architecture, Bhopal|স্কুল অৱ প্লেনিং এণ্ড আৰ্কিটেকচাৰ]] ||2008 |- | VIT Bhopal University|VIT ভোপাল]] ||2017 |- | All India Institute of Medical Sciences, Bhopal|অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ]] ||2012 |- |Jagran Lakecity University |2013 |- |[[Indian Institute of Information Technology, Bhopal|ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ ইনফৰ্মেচন টেকন'লজী]] |2017 |- |[[RKDF University]] |2012 |- |[[Rabindranath Tagore University, Bhopal|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]] |2010 |} === গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান === ভোপালত বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰে কিছুমান কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অধীনত আৰু আন কিছুমান ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত [[Advanced Materials and Processes Research Institute|CSIR AMPRI]] আৰু [[Indian Institute of Science Education and Research, Bhopal|IISER]] অন্যতম। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, সামগ্ৰী বিজ্ঞান আৰু অন্যান্য গৱেষণা ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। == ক্ৰীড়া == [[File:Yodhasthal (Bhopal, India) (69).jpg|thumb|যোদ্ধাস্থল]] === দল === [[Bhopal Badshahs]] ভোপালভিত্তিক এটা [[field hockey|হকী]] দল, যিয়ে World Series Hockey প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰে। দলটোৰ অধিনায়ক আছিল ভাৰতীয় হকী খেলুৱৈ [[Sameer Dad]] আৰু প্ৰশিক্ষক আছিল [[Vasudevan Bhaskaran]], যিয়ে [[1980 Summer Olympics|১৯৮০ চনৰ মস্কো অলিম্পিক]]ত ভাৰতীয় হকী দলক নেতৃত্ব দি অলিম্পিক বিজয় লাভ কৰিছিল। [[2012 World Series Hockey]]-ৰ উদ্বোধনী খেলখনত Bhopal Badshahs-এ [[Chandigarh Comets]]-ক ৪–৩ গ'লত পৰাস্ত কৰে। ভোপালৰ [[Aishbagh Stadium]] হৈছে [[Bhopal Badshahs]] দলৰ ঘৰুৱা খেলপথাৰ। === ষ্টেডিয়াম === * [[Aishbagh Stadium]] ভোপালৰ এটা [[field hockey|ফিল্ড হকী]] [[stadium|ষ্টেডিয়াম]]। * [[TT Nagar Stadium]] ভোপালৰ এটা বহুমুখী ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়াম। == পৰ্যটন আৰু আকৰ্ষণীয় স্থান == === বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান === [[File:2 elephants man riding one pre historic Bhimbetka rock cave paintings Madhya Pradesh India.jpg|thumb|ভোপালৰ ওচৰৰ ভীমবেটকাৰ প্ৰাগৈতিহাসিক শিলাচিত্ৰ। ইয়াত প্ৰায় ৫০০টা বেলেগ বেলেগ বেলেপাথৰৰ গুহা আৰু শিলাশ্ৰয় আছে। এইবোৰৰ সময়সীমা প্ৰায় ১২,০০০ বছৰ আগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তাম্ৰ-প্ৰস্তৰ যুগলৈকে বিস্তৃত। এই স্থান UNESCO-ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান।<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/925 Rock Shelters of Bhimbetka] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070308082739/https://www.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |date=8 March 2007 }} UNESCO</ref>]] [[Bhimbetka rock shelters|ভীমবেটকা গুহাসমূহ]] ভোপাল চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। এই গুহাসমূহত প্ৰস্তৰ যুগৰ প্ৰাগৈতিহাসিক মানুহৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। গুহাসমূহৰ শিলাচিত্ৰসমূহ ভাৰতৰ প্ৰাগৈতিহাসিক মানৱ বসতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন। ইয়াত প্ৰায় ৬০০টা গুহা আছে যদিও ইয়াৰে মাত্ৰ ১২টা গুহাহে পৰ্যটকৰ বাবে মুকলি। গুহাসমূহ শাল আৰু চেগুন গছৰ অৰণ্যৰ মাজত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে এটা সৰু প্ৰকৃতি-পথ আছে। ১৯৫৭ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ বিষ্ণু শ্ৰীধৰ ৱাকানকাৰে এই গুহাসমূহ আৱিষ্কাৰ কৰে। ২০০৩ চনত UNESCO-ই ভীমবেটকা গুহাসমূহক বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/925 |title=Rock Shelters of Bhimbetka |publisher=World Heritage Site |access-date=15 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070308082739/https://www.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |archive-date=8 March 2007 |url-status=live }}</ref> [[Sanchi|সাঁচী স্তূপসমূহ]] ভোপাল চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৪৭ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। সাঁচীৰ মহান স্তূপক বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত আৰু ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তূপ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াক প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত মৌৰ্য সম্ৰাট অশোকে নিৰ্মাণ কৰাইছিল। পিছলৈ শুংগ সাম্ৰাজ্য আৰু সাতবাহন বংশ]]ৰ শাসনকালত ইয়াত বিভিন্ন সংযোজন কৰা হয়। সাঁচী পাহাৰত থকা আন দুটা স্তূপৰ লগতে বৌদ্ধ বিহাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু গুপ্ত সাম্ৰাজ্যৰ সময়ৰ এটা মন্দিৰো দেখা যায়। এই স্থান খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চদশ শতিকালৈকে ব্যৱহৃত হৈ আছিল। === প্ৰকৃতি === ভান বিহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান মধ্য ভাৰতৰ এখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ই মধ্যপ্ৰদেশৰ ৰাজধানী ভোপালত অৱস্থিত। ১৯৭৯ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হিচাপে ঘোষণা কৰা এই উদ্যানখনৰ আয়তন প্ৰায় ৪.৪৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। যদিও ইয়াৰ আইনী মৰ্যাদা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ, তথাপি কেন্দ্ৰীয় চিৰিয়াখানা কৰ্তৃপক্ষৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি ভান বিহাৰক আধুনিক চিৰিয়াখানা হিচাপে উন্নত আৰু পৰিচালনা কৰা হয়। ইয়াত জীৱ-জন্তুবোৰক প্ৰায় প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত ৰখা হয়। অধিকাংশ জীৱ-জন্তু হয় ৰাজ্যৰ বিভিন্ন স্থানৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা অনাথ জীৱ-জন্তু, নহয় আন চিৰিয়াখানাৰ সৈতে বিনিময়ৰ জৰিয়তে অনা জীৱ-জন্তু। কোনো জীৱ-জন্তুকে ইচ্ছাকৃতভাৱে অৰণ্যৰ পৰা ধৰি অনা নহয়। ভান বিহাৰৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে—ইয়াৰ মাজেৰে যোৱা পথৰ জৰিয়তে পৰ্যটকসকলে সহজে উদ্যানখন পৰিদৰ্শন কৰিব পাৰে। একে সময়তে চোৰাং চিকাৰীৰ পৰা জীৱ-জন্তুৰ সুৰক্ষাৰ বাবে খাদ, দেৱাল আৰু চেইন-লিংক বেৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জীৱ-জন্তুবোৰক সম্ভৱপৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান প্ৰদান কৰাৰ বাবেও এই উদ্যানখন বিশেষভাৱে পৰিচিত। ভোজ জলাভূমি এটা ৰামছাৰ স্থান, যাক ২০০২ চনত এই মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়। চৰাই পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে এই জলাভূমি এক আদৰ্শ স্থান। শীতকালত মধ্য এছিয়াৰ পৰা অহা বহু সংখ্যক পৰিভ্ৰমী চৰাই ইয়াত আশ্ৰয় লয়। সাৰস ক্ৰেন আৰু উলীয়া ডিঙিৰ ষ্টৰ্কৰ দৰে কিছুমান বিপন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাইও এই অঞ্চলত উল্লেখযোগ্য সংখ্যাত পোৱা যায়। এই অঞ্চলত প্ৰায় ৩০০টা স্থায়ী আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ প্ৰজাতি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। ৰাতাপানী ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষণ অঞ্চল ভোপাল পৌৰ নিগমৰ সীমাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ ওচৰত অৱস্থিত। ইয়াত ৫০টাতকৈও অধিক বাঘ আছে। ভোপালৰ নগৰাঞ্চলত প্ৰায় ১৫টা বাঘ থকাৰ কথা জানিব পৰা গৈছে। কিছুমান বাঘ প্ৰায় ১০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিম দিশলৈ খেওনী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যলৈ স্থানান্তৰিত হয়। নগৰ সীমাৰ ভিতৰত বনৰীয়া বাঘ বসবাস কৰাৰ বাবে ভোপাল বিশ্বৰ পৰিচিত উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web |title=City With Wild Tigers, Bhopal, M.P. |url=https://urbantigers.org/ |website=urban tigers |access-date=25 May 2024 |archive-date=25 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525180313/https://urbantigers.org/ |url-status=live }}</ref> হালালি বান্ধ ভোপালৰ উত্তৰ দিশত প্ৰায় ৩৮ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। বান্ধটোৰ বিশাল জলাধাৰটো বহুতো চৰাইৰ বাসস্থান আৰু শীতকালত বহু পৰিভ্ৰমী চৰাইক আকৰ্ষণ কৰে। Birdlife International-এ ইয়াক এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰাই অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। হ্ৰদসমূহৰ উপৰি ভোপাল চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বহুতো জলাধাৰ<ref>{{cite web |url=https://www.tripadvisor.in/Attractions-g319726-Activities-c57-t11-Bhopal_Bhopal_District_Madhya_Pradesh.html |title=DAMS in Bhopal |access-date=12 September 2021 |archive-date=12 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912181415/https://www.tripadvisor.in/Attractions-g319726-Activities-c57-t11-Bhopal_Bhopal_District_Madhya_Pradesh.html |url-status=live }}</ref> আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ভাদভাদা বান্ধ, কেৰৱা বান্ধ, কালিয়াসোট বান্ধ আৰু কোলাৰ বান্ধ উল্লেখযোগ্য। ভোপালৰ বাসিন্দাসকলে সাধাৰণতে সপ্তাহৰ শেষৰ দিনবোৰত এই স্থানসমূহলৈ ফুৰিবলৈ যায়। বাৰিষাৰ সময়ত আৰু বাৰিষাৰ পিছত এই অঞ্চলসমূহৰ বতৰ যথেষ্ট মনোৰম হৈ থাকে। বছৰটোৰ প্ৰায় সকলো সময়তে এই স্থানসমূহ সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশেৰে আগুৰি থাকে। === পৰ্যটনস্থলী === ভোপালৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলীসমূহ হ'ল—<ref name="Tourist Place in Bhopal - District">{{cite web |title=Tourist Place in Bhopal – District Bhopal, Government of Madhya Pradesh – India |url=https://bhopal.nic.in/en/tourism/ |website=bhopal.nic.in |access-date=14 March 2022 }}</ref> * উচ্চ হ্ৰদ * নিম্ন হ্ৰদ * ভান বিহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ভোজ জলাভূমি ৰামছাৰ স্থান * মানৱ সংগ্ৰহালয় (মানৱ সংগ্ৰহালয়) * জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় আৰু ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয় * ভাৰত ভৱন * তাজ-উল-মছজিদ * লক্ষ্মী নাৰায়ণ মন্দিৰ * তাজ মহল প্ৰাসাদ * কমলাপতি প্ৰাসাদ আৰু কমলা পাৰ্ক * প্ৰাকৃতিক ইতিহাসৰ আঞ্চলিক সংগ্ৰহালয় আৰু শাহপুৰা হ্ৰদ * শৌৰ্য স্মাৰক ভোপালৰ ওচৰৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলীসমূহ হ'ল—<ref name="Tourist Place in Bhopal - District"/> * সাঁচী – UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান; ভোপালৰ উত্তৰ-পূব দিশত ৪৭ কিলোমিটাৰ দূৰত * ভোজপুৰ – ২৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবত * ভীমবেটকা শিলাশ্ৰয় – ৪০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবত * ৰাইচেন – ৩৫ কিলোমিটাৰ পূবত * বিজাসন মাতা মন্দিৰ, সালকানপুৰ – ভোপালৰ পৰা ৭০ কিলোমিটাৰ দূৰত * জগদীশপুৰ – হ্ৰদৰ চহৰ ভোপালৰ পৰা ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত === কাৰ্যকলাপ আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ === ভোপালৰ মানৱ সংগ্ৰহালয়ত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ জনজাতীয় আৰু লোকজীৱনৰ ঘৰ-দুৱাৰ তথা পৰম্পৰাগত বাসগৃহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/offtrack/story/20070709-museum-of-mankind-bhopal-relocates-tribal-houses-across-india-748219-2007-07-08 A House of Tribal Tradition- Bhopal] India Today</ref> === বজাৰ === নিউ মাৰ্কেট ভূপালৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক এলেকা।<ref name="TIBusdist1">{{cite web |title=MANIT experts suggest ways to streamline New Market parking |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/MANIT-experts-suggest-ways-to-streamline-New-Market-parking/articleshow/55069878.cms |last=Sirothial |first=Ankur |publisher=Times of India |date=26 October 2016 |access-date=21 August 2017 |archive-date=27 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170927162533/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/MANIT-experts-suggest-ways-to-streamline-New-Market-parking/articleshow/55069878.cms |url-status=live }}</ref><ref name="FParea1">{{cite web |title=Bhopal: BMC's anti encroachment drive have little impact on New Market traders |url=http://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmcs-anti-encroachment-drive-have-little-impact-on-new-market-traders/1071917 |last=Das |first=Kalyan |publisher=Free Press Journal |date=22 May 2017 |access-date=21 August 2017 |archive-date=10 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210064730/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmcs-anti-encroachment-drive-have-little-impact-on-new-market-traders/1071917 |url-status=live }}</ref><ref name="FParea2">{{cite web |title=Bhopal: An alternative New Market, Nadra Bus Stand |url=http://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-an-alternative-new-market-nadra-bus-stand/979760 |last=Bhowmick |first=Shilpa |publisher=Free Press Journal |date=30 November 2016 |access-date=21 August 2017 |archive-date=30 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130161225/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-an-alternative-new-market-nadra-bus-stand/979760 |url-status=live }}</ref> এই এলেকাটোত বিভিন্ন কাৰ্যালয়, নতুন ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ গঢ় লৈ উঠিছে।<ref name="Disaster1">{{cite book |title=Advocacy after Bhopal: Environmentalism, Disaster, New Global Orders |url=https://books.google.com/books?id=SDKmddU8LBcC&pg=PA348 |page=348 |last=Fortun |first=Kim |publisher=University of Chicago Press |date=4 May 2009 |isbn=9780226257181 |access-date=21 August 2017 }}</ref><ref name="Descript1">{{cite book |title=City Planning in India: A Study of Land Use of Bhopal |url=https://books.google.com/books?id=CUEIo4W1IegC&pg=PA94 |last1=Singh |first1=Jogendra Prasad |last2=Dharmajog |first2=Anita |page=119 |publisher=Mittal Publications |date=1998 |isbn=9788170997054 |access-date=21 August 2017 }}</ref> ভূপালৰ উল্লেখযোগ্য শ্বপিং মলসমূহৰ ভিতৰত MP নগৰত অৱস্থিত DB City Mall<ref>{{cite news |title=Bhopal: 40 security personnel neturalize 'terrorists', free 'hostages' at city mall |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-40-security-personnel-neturalize-terrorists-free-hostages-at-city-mall |access-date=14 April 2021 |work=Free Press Journal |date=24 February 2021 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414093853/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-40-security-personnel-neturalize-terrorists-free-hostages-at-city-mall |url-status=live }}</ref> আৰু Aashima Anupama Mall উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite news |title=Bhopal: Fire breaks out at Aashima Mall, no injuries |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bhopal-fire-breaks-out-at-aashima-mall-no-injuries/articleshow/69580758.cms |access-date=14 April 2021 |work=The Times of India |date=30 May 2019 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414093853/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bhopal-fire-breaks-out-at-aashima-mall-no-injuries/articleshow/69580758.cms |url-status=live }}</ref> নিউ মাৰ্কেটৰ উপৰি ভূপালৰ পুৰণি চহৰ এলেকাত থকা চৌক বজাৰ<ref>{{cite news |title=Shopping in Bhopal: think local, go local |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/things-to-do/shopping-in-bhopal-think-local-go-local/as57199871.cms |access-date=12 September 2021 |archive-date=12 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912175529/https://timesofindia.indiatimes.com/travel/things-to-do/shopping-in-bhopal-think-local-go-local/as57199871.cms |url-status=live }}</ref> আৰু সাৰাফা বজাৰতো বিভিন্ন সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিব পাৰি। পুৰণি চহৰৰ এই বজাৰসমূহ বিশেষকৈ স্থানীয় সামগ্ৰী, অলংকাৰ, কাপোৰ আৰু পৰম্পৰাগত ব্যৱসায়িক সংস্কৃতিৰ বাবে জনাজাত। <gallery mode="packed"> File:Upper Lake & VIP Road, Bhopal.JPG|উচ্চ হ্ৰদৰ এটি দৃশ্য File:Taj Mahal Bhopal.jpg|তাজ মহলৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পিছফালৰ দৃশ্য File:Lower Lake Bhopal.jpg|নিম্ন হ্ৰদ File:Taj Ul Masajid, Bhopal.JPG|তাজ-উল-মছজিদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ </gallery> {{Clear}} == উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি == === ৰাজনীতি, প্ৰশাসন আৰু বিজ্ঞান === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * আনিছ আহমেদ – ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শান্তিৰক্ষা অভিযান আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ ন্যায়াধিকৰণসমূহৰ অধিবক্তা * মহম্মদ বাৰাকাতুল্লাহ ভূপালী – ভাৰতৰ অস্থায়ী চৰকাৰৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী * বালথাজাৰ নেপোলিয়ন চতুৰ্থ দ্য বোৰ্বন – ভাৰতৰ বোৰ্বন-ভূপাল ৰাজবংশৰ মুৰব্বী * টিনা ডাবি – প্ৰশাসনিক বিষয়া<ref>{{Cite magazine |last=Nagari |first=Akhilesh |date=6 September 2024 |title=IAS Tina Dabi appointed Barmer District Collector, husband posted 150 km away |url=https://www.indiatoday.in/india/story/rajasthan-government-ias-officers-transfer-tina-dabi-district-collector-barmer-husband-pradeep-gawande-jalore-2595063-2024-09-06 |magazine=India Today |access-date=9 February 2025 |archive-date=4 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250104004916/https://www.indiatoday.in/india/story/rajasthan-government-ias-officers-transfer-tina-dabi-district-collector-barmer-husband-pradeep-gawande-jalore-2595063-2024-09-06 |url-status=live }}</ref> * নজমা হেপ্টুল্লা – প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * কৈলাশ চন্দ্ৰ যোশী – মধ্য প্ৰদেশৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী * আব্দুল কাদিৰ খান – পাকিস্তানী পাৰমাণৱিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী * ৰঘুৰাম ৰাজন – ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ ২৩তম গৱৰ্ণৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ ১৫তম মুখ্য অৰ্থনৈতিক উপদেষ্টা * শংকৰ দয়াল শৰ্মা – ১৯৯২ চনৰ পৰা ১৯৯৭ চনলৈ ভাৰতৰ নৱম ৰাষ্ট্ৰপতি। তেওঁ ১৯৫২ চনৰ নিৰ্বাচনত বেৰাছিয়াৰ পৰা ভূপাল বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু একে বছৰতে ভূপাল ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হৈছিল * পল শ্ৰীবাস্তৱ – মেনেজমেণ্টৰ অধ্যাপক আৰু পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মুখ্য স্থায়িত্ব বিষয়া * অমিত সুদ – আমেৰিকান চিকিৎসক, অধ্যাপক আৰু লেখক === সাহিত্য === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * মুছকান আহিৰৱাৰ – গ্ৰন্থাগাৰিক * মঞ্জুৰ আহতেশাম – লেখক * জাভেদ আখতাৰ – কবি, চিত্ৰনাট্যকাৰ আৰু গীতিকাৰ * বশীৰ বদৰ – কবি * আসাদ ভূপালী – কবি আৰু গীতিকাৰ * কৈফ ভূপালী – কবি আৰু গীতিকাৰ * মঞ্জৰ ভূপালী – কবি * মহছিন ভূপালী – কবি আৰু ভ্ৰমণ লেখক * গীত চতুৰ্বেদী – কবি, ঔপন্যাসিক আৰু গীতিকাৰ * আব্দুল কাৱী দেশনৱী – লেখক === ক্ৰীড়া === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * ফাতিমা বানু – মহিলা মল্লযুঁজৰ প্ৰশিক্ষক * সমীৰ দাদ – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ * ভাৱনা দেহাৰিয়া – মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰা মধ্য প্ৰদেশৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা * আছলাম শ্বেৰ খান – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ আৰু সংসদ সদস্য * শ্বাহৰিয়াৰ খান – পাকিস্তান ক্ৰিকেট ব’ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ * মনছুৰ আলী খান পতৌদি – ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলৰ প্ৰাক্তন অধিনায়ক * জালালুদ্দিন ৰিজভী – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ আৰু অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী * জয় প্ৰকাশ যাদৱ – ক্ৰিকেট খেলুৱৈ<ref>{{Cite web |title=Jai Prakash Yadav Profile |url=https://sports.ndtv.com/cricket/players/495-jai-prakash-yadav-playerprofile |website=NDTVSports |access-date=28 December 2024 |archive-date=28 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228141558/https://sports.ndtv.com/cricket/players/495-jai-prakash-yadav-playerprofile |url-status=live }}</ref> === চলচ্চিত্ৰ, টেলিভিছন আৰু কলা === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * শ্বাৱাৰ আলী – অভিনেতা * জয়া বচ্চন – অভিনেত্ৰী * ষ্টেবিন বেন – গায়ক * শ্বাকিলা বানু ভূপালী – চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা কাৱালি গায়িকা * শ্বোৱাইব ইব্ৰাহিম – টেলিভিছন অভিনেতা * অনু কাপুৰ – অভিনেতা, টেলিভিছন উপস্থাপক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী * আৰশী খান – অভিনেত্ৰী আৰু মডেল * ছাৰা খান – অভিনেত্ৰী * সুনীল লাহৰি – অভিনেতা * মুন্নাৱাৰ মাছুম – কাৱালি গায়ক * বিপুল ৰয় – অভিনেতা * ঈশা সিং – অভিনেত্ৰী * সৌম্যা টণ্ডন – টেলিভিছন অভিনেত্ৰী * দিব্যাংকা ত্ৰিপাঠী – অভিনেত্ৰী * ৰাজীৱ বাৰ্মা – অভিনেতা * আকাংক্ষা পুৰী – অভিনেত্ৰী == সামৰিক উপস্থিতি == ভূপালৰ সামৰিক ষ্টেচনত তলত উল্লেখ কৰা সামৰিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অৱস্থিত— * একবিংশ ক’ৰ্পছৰ গেৰিছন মুখ্য কাৰ্যালয়। * ভাৰতীয় সেনাৰ EME ক’ৰ্পছৰ ৩য় ইউনিট (3 EME)। * ভাৰতীয় বায়ুসেনাও চহৰখনত উপস্থিত আছে, যদিও ইয়াৰ নিৰ্দিষ্ট ইউনিটসমূহৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰকাশ্যভাৱে স্পষ্ট নহয়। চহৰখনত তিনিওটা সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ NCC ইউনিটো আছে— * ১২ MP বেটেলিয়ন (আৰ্মী উইং) * ৪ MP বেটেলিয়ন (আৰ্মী উইং) * ২ MP এয়াৰ স্কোৱাড্ৰন (এয়াৰ উইং) * ১ MP নেভাল ইউনিট (নেভাল উইং) == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অধিক পঠন == * {{cite book |last=Sinha |first=Indra |title=Animal's People |publisher=Simon & Schuster |year=2007 |isbn=978-1-4165-7878-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/animalspeople00sinh }} * {{cite book |last=Lapierre |first=Dominique |title=Five Past Midnight in Bhopal |url=https://archive.org/details/fivepastmidnight00domi |url-access=registration |publisher=Warner Books |year=2002 |isbn=0-7432-2035-8 }} * {{cite book |last=Khan |first=Shaharyar |title=Begums of Bhopal, A Dynasty of Women Rulers in Raj India |edition=illustrated |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-1-86064-528-0 |year=2000 }} * {{cite book |last=Singh |first=J.P. |publisher=Mittal Publications, India |year=1998 |title=City Planning in India: A Study of Land Use of Bhopal |isbn=81-7099-705-4 }} * {{cite book |last=Shrivastava |first=Paul |title=Bhopal: Anatomy of a Crisis. |publisher=Paul Chapman, London |year=1987 }} * {{cite book |last=Howgh |first=William |publisher=Hesperides Press |year=2006 |title=A Brief History of the Bhopal Principality in Central India |isbn=1-4067-1225-6 |year=2006 }} * {{cite book |last=Mittal |first=Kamal |publisher=South Asia Books |year=1990 |title=History of Bhopal State: Development of Constitution, Administration and National Awakening, 1901–1949 |isbn=99903-0-915-9 }} * {{cite book |last=D'Silva |first=Themistocles |title=The Black Box of Bhopal |publisher=Trafford Publishing |year=2006 |isbn=1-4120-8412-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Commons category-inline}} * {{Wikivoyage inline}} * {{Wikiquote-inline}} * {{Official website}} {{City of Bhopal}} {{State and Union Territory capitals of India}} {{Million-plus cities in India}} {{Bhopal Division}} {{Bhopal district}} <!--end of Navigation boxes--> {{Authority control}} [[Category:Bhopal| ]] [[Category:Metropolitan cities in India]] [[Category:Cities and towns in Bhopal district]] <!--state capital city--> [[Category:ভাৰতৰ ৰাজধানী চহৰ]] [[Category:১৭২০ৰ দশকত প্ৰতিষ্ঠিত স্থান]] [[Category:ভাৰতত ১৭২০ৰ দশকৰ প্ৰতিষ্ঠা]] [[Category:ভাৰতৰ প্ৰাক্তন ৰাজধানীসমূহ]] [[Category:মধ্য প্ৰদেশৰ চহৰসমূহ]] mket0ba411jbywvxdvn47mlzqaz88ak 622139 622138 2026-07-31T15:25:57Z Kandarpajit Kallol 6257 /* বাহ্যিক সংযোগ */ 622139 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ভোপাল | official_name = | image_blank_emblem = Bhopal Smart City Logo.png | blank_emblem_type = ভোপাল স্মাৰ্ট চিটীৰ ল'গ' | blank_emblem_size = 280px | nickname = ''হ্ৰদৰ চহৰ'' | named_for = ৰজা ভোজ | native_name_lang = iso 15919 | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{multiple image |border = infobox |total_width = 300 |image_style = |perrow = 1/2/2/2/2 |image1 = Deewali New market.jpg |caption1 = নিউ মাৰ্কেট |image2 = Outside view of Rani Kamlapati Railway Station 25.jpg |caption2 = ৰাণী কমলাপতি ৰে'ল ষ্টেচন |image3 = Boats in Upper Lake, Bhopal.JPG{{!}} ওপৰ হ্ৰদত নাও |caption3 = ওপৰ হ্ৰদ |image4 = Tribal Museum Bhopal 3.jpg {{!}} জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় |caption4 = জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় |image5 = Parol Himalayan Village gate.JPG {{!}} ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ সংগ্ৰহালয়ৰ পাৰোল হিমালয়ান ভিলেজৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ |caption5 = মানৱ সংগ্ৰহালয় |image6 = Birla Mandir Bhopal Side view.jpg |caption6 = বিৰলা মন্দিৰ |image7 = Bada Talab In Bhopal.png |caption7 = বাদা তালাব |image8 = Shivaji statue Bhopal.jpg |caption8 = শিৱাজী নগৰ |image9 = Welcome_To_City_Of_Lake.jpg |caption9 = ‘হ্ৰদৰ চহৰ’ৰ আলোকসজ্জা }} | pushpin_map = India Madhya Pradesh#India | pushpin_map_caption = | pushpin_relief = yes | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_type5 = ৱাৰ্ড | subdivision_type6 = নামকৰণ | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Madhya Pradesh.svg}} [[মধ্যপ্ৰদেশ]] | subdivision_name2 = ভোপাল | subdivision_name3 = ভোপাল বিভাগ | subdivision_name5 = ৮৫টা ৱাৰ্ড<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002212126/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |url-status=usurped |archive-date=2 October 2017 |website=Bhopal Municipal Corporation |access-date=13 November 2021 }}</ref> | subdivision_name6 = ৰজা ভোজ | government_type = মেয়ৰ–পৰিষদ | governing_body = ভোপাল পৌৰ নিগম | leader_party = বিজেপি | leader_title = মেয়ৰ | leader_name = মালতী ৰায় | leader_title3 = সাংসদ | leader_name3 = আলোক শৰ্মা (বিজেপি) | area_footnotes = <ref name='BMC'>{{cite web |title=BMC |url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728031414/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=19 November 2020 }}</ref><ref name='BMC Plan'>{{cite web |title=BMC Plan |url=https://government.economictimes.indiatimes.com/news/smart-infra/madhya-pradesh-bifurcation-of-bhopal-municipal-corporation-not-a-cakewalk-say-experts/71590171 |access-date=19 November 2020 }}</ref><ref name=census>{{cite web |title=District Census Handbook – Bhopal |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf |website=Census of India |access-date=22 September 2015 |page=35 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807042945/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf |archive-date=7 August 2015 |url-status=live }}</ref> | area_total_km2 = 463 | area_metro_km2 = 648.24 | area_metro_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.bhopalmunicipal.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20000818173805/http://www.bhopalmunicipal.com/ |url-status=usurped |archive-date=18 August 2000 |title=Cricket Exchange Live – Online Cricket Betting Casino |website=# }}</ref> | elevation_m = 518.73 | population_total = ১৭৯৮২১৮ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name=census/> | population_density_km2 = auto | population_metro = ১৯১৭০৫১ | population_metro_footnotes = <br/>(ভোপাল, আৰেড়া কলনী আৰু বেৰাছিয়া নগৰীয়া অঞ্চল) | population_density_metro_km2 = auto | population_rank = ২০তম | population_blank1_title = মহানগৰীয় ক্ৰম | population_blank1 = ১৮তম }} '''ভোপাল''' হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতীয় ৰাজ্য]] [[মধ্যপ্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী চহৰ আৰু ভোপাল জিলা তথা ভোপাল বিভাগ—দুয়োটাৰে প্ৰশাসনিক মুখ্য কাৰ্যালয়।<ref name="BritannicaEducational2010">{{cite book |author=Educational Britannica Educational |title=The Geography of India: Sacred and Historic Places |url=https://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&pg=PA174 |access-date=15 April 2012 |date=1 July 2010 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-1-61530-202-4 |pages=174– |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523040334/http://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&pg=PA174 |archive-date=23 May 2013 |url-status=live }}</ref> চহৰখনৰ সীমাৰ ওচৰে-পাঁজৰে থকা বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদৰ উপস্থিতিৰ বাবে ভোপালক ''হ্ৰদৰ চহৰ'' বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |title=The Geography of India: Sacred and Historic Places |date=2010 |publisher=The Rosen Publishing Group, Inc |isbn=978-1-61530-142-3 |page=174 |url=https://books.google.com/books?id=Mjr0X-8jrLAC&q=bhopal+lakes |access-date=11 August 2020 }}</ref> হ্ৰদসমূহে চহৰখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ভোপালৰ পৰিৱেশগত বৈশিষ্ট্যতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। এই কাৰণেই ভোপালক ভাৰতৰ অন্যতম সেউজীয়া চহৰ হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |title=MSN's 8 green cities of India – 7 – Bhopal |publisher=MSN India |date=28 January 2010 |access-date=26 July 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091228002937/http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |archive-date=28 December 2009 |archivedate=28 December 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091228002937/http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |deadurl=yes }}</ref> জনসংখ্যাৰ ভিত্তিত ভোপাল ভাৰতৰ ১৬তম বৃহৎ চহৰ আৰু বিশ্বৰ ১৩১তম বৃহৎ চহৰ আছিল।<ref name="Estimated Population of Bhopal urban area in 2009, Bhopal 131th largest city in world in 2009/">{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/citypops.htm |title=The world's largest cities |publisher=City Mayors |access-date=16 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828095658/http://www.worldatlas.com/citypops.htm |archive-date=28 August 2017 |url-status=live }}</ref> মধ্যপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ পিছত ভোপাল ছেহোৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৯৭২ চনত ছেহোৰ জিলাৰ বিভাজন কৰি এক নতুন জিলা গঠন কৰা হয় আৰু সেই নতুন জিলাৰ নাম ৰখা হয় ভোপাল জিলা। প্ৰায় ১৭০৭ চনৰ পৰা বিকশিত হৈ অহা ভোপাল চহৰখন পূৰ্বৰ ভোপাল ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। ভোপাল ৰাজ্য আছিল ব্ৰিটিছ শাসনকালৰ এখন দেশীয় ৰাজ্য, যিখন ভোপালৰ নবাবসকলৰ দ্বাৰা শাসিত হৈছিল। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বলৈকে এই নবাবসকলেই ভোপাল ৰাজ্যৰ শাসনভাৰ বহন কৰিছিল। ভাৰত ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত স্বাধীনতা লাভ কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত ভোপাল ভাৰতৰ সৈতে চামিল হোৱা শেষৰফালৰ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ অন্যতম আছিল। ভোপালৰ শাসকে ভাৰত চৰকাৰৰ সৈতে চামিলনামা স্বাক্ষৰ কৰি ভাৰতীয় চৰকাৰৰ অধীনলৈ আহে আৰু ১৯৪৯ চনৰ ১ মে'ত ভোপাল ভাৰতীয় ৰাজ্য হিচাপে পৰিগণিত হয়। পাকিস্তানৰ পৰা অহা সিন্ধী শৰণাৰ্থীসকলক ভোপাল চহৰৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ উপনগৰ বৈৰাগড়ত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ ঠাই দিয়া হৈছিল। ভোপালৰ অৰ্থনীতিৰ এক শক্তিশালী আৰু বহুমুখী ভিত্তি আছে। চহৰখনত বহুতো বৃহৎ আৰু মজলীয়া উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে, যিবোৰে ইয়াৰ ঔদ্যোগিক আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইন্দোৰৰ সৈতে ভোপাল মধ্যপ্ৰদেশৰ কেন্দ্ৰীয় বিত্তীয় আৰু অৰ্থনৈতিক স্তম্ভসমূহৰ অন্যতম। মধ্যপ্ৰদেশৰ অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা সঞ্চালকালয়ে ভোপালৰ নামমাত্ৰ জিডিপি ৪৪,১৭৫ কোটি টকা (২০২০–২১) বুলি অনুমান কৰিছিল। এখন Y-শ্ৰেণীৰ চহৰ হিচাপে,<ref>{{cite web |title=Re-classification/Upgradation of Cities/Towns on the basis of Census-2011 for the purpose of grant of House Rent Allowance (HRA) to Central Government Employees |url=https://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |publisher=Ministry of Finance – Government of India |access-date=14 June 2018 |date=21 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118061832/http://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |archive-date=18 November 2017 |url-status=live }}</ref> ভোপালত ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ বিভিন্ন শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান তথা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থাপনা অৱস্থিত। ইয়াৰ ভিতৰত ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO)-ৰ মাষ্টাৰ কণ্ট্ৰ'ল ফেচিলিটি,<ref>{{cite web |url=http://www.isro.org/newsletters/spaceindia/oct2004jun2005/Chapter2.htm |title=ISRO Master Control Facility |access-date=27 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930153945/http://www.isro.org/newsletters/spaceindia/oct2004jun2005/Chapter2.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=30 September 2007 }}</ref> BHEL আৰু AMPRI উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ বহুতো প্ৰতিষ্ঠান ভোপালত অৱস্থিত। সেইসমূহৰ ভিতৰত IISER, MANIT, SPA, AIIMS, NLIU, IIFM, NIFT, NIDMP আৰু IIIT উল্লেখযোগ্য। IIIT বৰ্তমান MANIT-ৰ ভিতৰত থকা এটা অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। ভোপাল চহৰত ৰিজিঅ'নেল ছায়েন্স চেণ্টাৰ, ভোপালো অৱস্থিত। এইটো নেচনেল কাউন্সিল অৱ ছায়েন্স মিউজিয়ামছ (NCSM)-ৰ এটা সাংগঠনিক একক। ১৯৮৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ভোপাল দুৰ্ঘটনাৰ পিছত ভোপাল চহৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে। সেই সময়ত Union Carbide-ৰ এটা কীটনাশক নিৰ্মাণ কাৰখানাৰ পৰা (বৰ্তমান Dow Chemical Company-ৰ মালিকানাধীন) মূলতঃ মিথাইল আইছ'চায়ানেটেৰে গঠিত মাৰাত্মক গেছৰ এক মিশ্ৰণ নিৰ্গত হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ইতিহাসৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাসমূহৰ অন্যতম সংঘটিত হয়।<ref name="the atlantic article">{{cite news |last1=Taylor |first1=Allan |title=Bhopal: The World's Worst Industrial Disaster, 30 Years Later |url=https://www.theatlantic.com/photo/2014/12/bhopal-the-worlds-worst-industrial-disaster-30-years-later/100864/ |access-date=13 January 2021 |work=[[The Atlantic]] |date=2 December 2014 |quotation=Estimates of the death toll vary from as few as 3,800 to as many as 16,000, but government figures now refer to an estimate of 15,000 killed over the years. |archive-date=6 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606200812/https://www.theatlantic.com/photo/2014/12/bhopal-the-worlds-worst-industrial-disaster-30-years-later/100864/ |url-status=live }}</ref> ভোপাল দুৰ্ঘটনা আজিও সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আছে আৰু ভোপালৰ জনসাধাৰণৰ বাবে এক লজিষ্টিক প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে অব্যাহত আছে।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">[http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Government-braces-for-disposal-of-Carbide-waste-at-Pithampur/articleshow/35422050.cms Government braces for disposal of Carbide waste at Pithampur] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140526140723/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Government-braces-for-disposal-of-Carbide-waste-at-Pithampur/articleshow/35422050.cms |date=26 May 2014 }} The Times of India, 21 May 2014</ref> ভোপালক স্মাৰ্ট চিটিজ মিছনৰ অধীনত স্মাৰ্ট চহৰ হিচাপে উন্নয়ন কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত কৰা প্ৰথম বিশখন ভাৰতীয় চহৰৰ (প্ৰথম পৰ্যায়) অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.firstpost.com/business/only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-the-smart-cities-project-2410576.html |title=Why only 98 cities instead of 100 announced: All questions answered about smart cities project |work=Firstpost |date=28 August 2015 |access-date=25 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119003746/http://www.firstpost.com/business/why-only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-smart-cities-project-2410576.html |archive-date=19 January 2017 |url-status=live }}</ref> ২০১৭, ২০১৮ আৰু ২০১৯—এই একেৰাহে তিনিটা বছৰত ভোপালক ভাৰতৰ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ ৰাজ্যিক ৰাজধানী চহৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |last1=Ayub |first1=Jamal |title=Swachh Survekshan 2019: Indore cleanest city, Bhopal cleanest capital {{!}} Bhopal News – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/swachh-survekshan-2019-indore-cleanest-city-bhopal-cleanest-capital/articleshow/68283117.cms |access-date=21 January 2020 |work=The Times of India |date=6 March 2019 }}</ref> ২০২৩ চনত ভোপালে ৫-তাৰকা আৱৰ্জনামুক্ত চহৰ (GFC)ৰ স্বীকৃতিও লাভ কৰে, যাৰ ফলত সেই বছৰত ভোপাল দেশৰ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ ৰাজ্যিক ৰাজধানী চহৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |title=Swachh Survekshan 2023: Bhopal ranks high in swachhata |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1999248 |website=Ministry of Housing & Urban Affairs, Government of India |access-date=29 July 2024 }}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== {{unreferenced section|date=September 2023}} ভোপালৰ নাম কিংবদন্তিসম প্ৰাচীন ৰজা [[ভোজ|ৰজা ভোজ]]ৰ নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা হয়। ‘ভো’ সম্ভৱতঃ তেওঁৰ নামৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি ‘পাল’ শব্দৰ অৰ্থ ‘বান্ধ’ বা ‘জলাধাৰ’, যিয়ে চহৰখনৰ বহুতো হ্ৰদৰ উপস্থিতিৰ সৈতে সম্পৰ্ক প্ৰকাশ কৰে। সেয়েহে ভোপাল নামৰ উৎপত্তিৰ পৰা এইটো বুজাব পাৰে যে নামটোৰ অৰ্থ ‘ৰজা ভোজৰ চহৰ’ অথবা ‘হ্ৰদৰ চহৰ’, যাৰ এটা দিশ ৰজাজনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আৰু আনটো দিশ চহৰখনৰ বহুতো জলাশয়ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite web |title=History of Bhopal |work=District Bhopal, Government of Madhya Pradesh, India |url=https://bhopal.nic.in/en/history/ |access-date=21 September 2023 |archive-date=24 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924043944/https://bhopal.nic.in/en/history/ |url-status=live }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== [[File:Statue of Raja Bhoja 01.jpg|thumb|ভোপাল ১১শ শতিকাৰ মালৱাৰ ৰজা [[ভোজ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত আৰু তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল]] লোককথা অনুসৰি, ভোপাল ১১শ শতিকাত পৰমাৰ বংশৰ ৰজা [[ভোজ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। তেওঁ [[ধাৰ]]ত থকা নিজৰ ৰাজধানীৰ পৰা ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। এই মত অনুসৰি, ৰজাৰ মন্ত্ৰীয়ে নিৰ্মাণ কৰা এটা বান্ধৰ (''পাল'') নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ ভোপালৰ প্ৰাৰম্ভিক নাম ''ভোজপাল'' আছিল।<ref name=census/> আন এটা মত অনুসৰি, চহৰখনৰ নাম ভূপাল (বা ভুপাল) নামৰ আন এজন ৰজাৰ নামেৰে ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Historical Geography of Madhya Pradesh from Early Records |author=Pranab Kumar Bhattacharyya |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |year=1977 |isbn=978-0-8426-9091-1 |page=275 }}</ref><ref>[http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-cpi-joins-campaign-against-naming-bhopal-as-bhojpal-1939473.html CPI joins campaign against naming Bhopal as Bhojpal] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111123014730/http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-cpi-joins-campaign-against-naming-bhopal-as-bhojpal-1939473.html |date=23 November 2011 }}. Daily Bhaskar,16 March 2011.</ref><ref>{{cite book |author=Ashfaq Ali |title=Bhopal, Past and Present |url=https://books.google.com/books?id=owMMAQAAIAAJ |year=1981 |publisher=Jai Bharat |page=xxix |access-date=19 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223154011/https://books.google.com/books?id=owMMAQAAIAAJ |archive-date=23 December 2016 |url-status=live }}</ref> আন এক মত অনুসৰি, ৰজা ভোজ কুষ্ঠৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল। তেওঁৰ চিকিৎসকে তেওঁক ৩৬৫খন নদীৰ পানীৰে এটা হ্ৰদ নিৰ্মাণ কৰি প্ৰতিদিনে সেই হ্ৰদত স্নান কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। যেতিয়া তেনে এটা হ্ৰদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, তেতিয়া ইয়াক ''ভোজ তাল'' [অথবা ভোজৰ হ্ৰদ] বুলি কোৱা হৈছিল। ক্ৰমান্বয়ে মানুহে চহৰখনক ''ভোজপাল'' বুলি ক'বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু অৱশেষত নামটো ভোপাললৈ ৰূপান্তৰিত হয়।<ref name="Salam_2022">{{cite news |author=Ziya Us Salam |date=12 September 2022 |title=Of a female knight and the Begums of Bhopal |url=https://www.thehindu.com/books/of-a-female-knight-and-the-begums-of-bhopal/article65882458.ece |work=The Hindu |location=India |access-date=12 September 2022 |archive-date=12 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912172902/https://www.thehindu.com/books/of-a-female-knight-and-the-begums-of-bhopal/article65882458.ece |url-status=live }}</ref> ১৭শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ভোপাল গঢ়া বা গোণ্ড ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত এখন সৰু গাঁও আছিল। আধুনিক ভোপাল চহৰখন দোস্ত মহম্মদ খান (১৬৬০–১৭২৬)ৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="bhopal.nic.in">{{cite web |url=https://bhopal.nic.in/en/history/ |title=History of Bhopal &#124; District Bhopal, Government of Madhya Pradesh &#124; India |access-date=25 April 2022 |archive-date=24 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324014110/https://bhopal.nic.in/en/history/ |url-status=live }}</ref> তেওঁ পাষ্টুন লোক বা পাষ্টুন সম্প্ৰদায়ৰ এজন সৈনিক আছিল আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite book |title=The Waterhouse albums: central Indian provinces |author=John Falconer, James Waterhouse |publisher=Mapin |year=2009 |isbn=978-81-89995-30-0 }}</ref> সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰ মালৱা অঞ্চলত খান স্থানীয় সামন্তপ্ৰধানসকলক ভাড়াতীয়া সৈনিক হিচাপে সামৰিক সেৱা আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৭০৯ চনত তেওঁ বেৰাছিয়া সম্পত্তিৰ ইজাৰা গ্ৰহণ কৰে আৰু পিছলৈ অঞ্চলটোৰ কেইবাটাও ভূখণ্ড নিজৰ অধীনলৈ আনি ভোপাল ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।{{sfn|Khan|2000|p=11}} ভাড়াতীয়া সামৰিক সেৱাৰ বিনিময়ত খানক গোণ্ড ৰাণী কমলাপতীয়ে ভোপালৰ ভূখণ্ড প্ৰদান কৰিছিল। ৰাণীগৰাকীৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁ তেওঁৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনে।<ref name="KamlaMittal_1990">{{cite book |title=History of Bhopal State |author=Kamla Mittal |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |oclc=551527788 |page=2 }}</ref> ১৭২০-ৰ দশকত তেওঁ গাঁওখনত ফতেহগড় দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। পৰৱৰ্তী কেইটামান দশকত এই দুৰ্গক কেন্দ্ৰ কৰি বসতিৰ বিকাশ ঘটে আৰু ক্ৰমান্বয়ে ই ভোপাল চহৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। === মাৰাঠা শাসন (১৭৩৭–১৮১৮) === ভোপাল আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহকো সামৰি লোৱা মালৱা অঞ্চল মাৰাঠাসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। মোগল সাম্ৰাজ্য–হায়দৰাবাদৰ নিজাম, ভোপালৰ নবাবে সংযুক্ত সেনাবাহিনীক মহান পেচোৱা বাজীৰাও প্ৰথমমে ভোপালৰ যুদ্ধত (১৭৩৭)]] নিৰ্ণায়কভাৱে পৰাস্ত কৰাৰ পিছত এই অঞ্চল মাৰাঠা নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহিছিল।<ref>{{Cite book |last=New Cambridge History of India |url=https://archive.org/details/the-marathas-1600-1818-cambridge-history-of-india-vol.-2-part-4/page/124/mode/2up |title=The Marathas – Cambridge History of India (Vol. 2, Part 4) |pages=125–126 }}</ref> === ভোপাল ৰাজ্য (১৭০৭–১৯৪৭) === ১৭০৭ চনত দোস্ত মহম্মদ খানে ৰাজ্যখন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ সেনাবাহিনীৰ এজন পাষ্টুন সৈনিক আছিল। সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁ ভাড়াতীয়া সৈনিক হিচাপে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত কেইবাটাও ভূখণ্ড নিজৰ অধীনলৈ আনি নিজৰ জাগীৰ গঢ়ি তোলে। প্ৰতিষ্ঠাৰ কিছুদিন পিছতে, ১৭২৩ চনত ৰাজ্যখন হায়দৰাবাদৰ নিজামৰ অধীনস্থ হয়। ১৭৩৭ চনত মাৰঠাসকলে মোগল আৰু ভোপালৰ নবাবক ভোপালৰ যুদ্ধত পৰাস্ত কৰে আৰু তাৰ পিছত ৰাজ্যখনৰ পৰা কৰ বা খাজনা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://unacademy.com/content/ca-foundation/study-material/history/battle-of-bhopal/ |title=Battle of Bhopal }}</ref> ১৮১৮ চনত [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ সৈতে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰাৰ পিছত (নজৰ মহম্মদ খানৰ শাসনকালত, ১৮১৬–১৮১৯) ভোপাল এখন দেশীয় ৰাজ্যত পৰিণত হয়।<ref name="bhopal.nic.in"/>{{sfn|Khan|2000|p=68}} ১৮১৯ চনৰ পৰা ১৯২৬ চনলৈকে ৰাজ্যখন ব্ৰিটিছৰ অধীনস্থতা স্বীকাৰ কৰি চাৰিগৰাকী মহিলা শাসকৰ দ্বাৰা শাসিত হৈছিল। সেই সময়ৰ ৰাজকীয় ইতিহাসত এনে শাসন এক ব্যতিক্ৰমী ঘটনা আছিল। কুদছিয়া বেগম আছিল প্ৰথম মহিলা শাসক। তেওঁ ১৮১৯ চনৰ পৰা ১৮৩৭ চনলৈ শাসন কৰিছিল। তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ নাতিনীয়েক ভোপালৰ চুলতান শ্বাহ জাহান শাসক হয়। ১৮৪৪ চনৰ পৰা ১৮৬০ চনলৈ শাহ জাহান নাবালিকা হৈ থকাৰ সময়ত তেওঁৰ মাতৃ ছিকন্দৰে (কুদছিয়াৰ একমাত্ৰ কন্যা) প্ৰতিনিধি শাসক হিচাপে ৰাজ্য শাসন কৰে। আকৰ্ষণীয়ভাৱে, ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত ছিকন্দৰে ব্ৰিটিছসকলক সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে ১৮৫৮ চনত তেওঁক ৰজা হিচাপে ঘোষণা কৰি সন্মানিত কৰা হয়। তেওঁক অধিক সন্মান প্ৰদান কৰিবলৈ ১৯টা তোপধ্বনিৰে অভিবাদন জনোৱা হৈছিল আৰু তেওঁক ‘গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অৱ দ্য ষ্টাৰ অৱ ইণ্ডিয়া’ প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই সন্মানে তেওঁক নাইট উপাধি লাভ কৰা এগৰাকী ব্ৰিটিছ ব্যক্তিৰ সমমৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সেই সময়ত ৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ বাহিৰে সমগ্ৰ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ মহিলা নাইট হিচাপে তেওঁ পৰিগণিত হৈছিল। তুলনামূলকভাৱে কম গুৰুত্বপূৰ্ণ আন কিছুমান পুৰস্কাৰৰ ভিতৰত তেওঁ পূৰ্বতে হেৰুৱাই পেলোৱা এটা ভূখণ্ডো পুনৰ লাভ কৰিছিল।<ref name="Salam_2022"/> ছিকন্দৰে ১৮৬৮ চনলৈকে শাসন কৰে। তাৰ পিছত শাহ জাহানে তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈ ১৯০১ চনলৈকে বেগম হিচাপে শাসন কৰে। ১৯০১ চনত শাহ জাহানৰ কন্যা কৈখুছৰৌ জাহান বেগম হয় আৰু ১৯২৬ চনলৈকে শাসন কৰে। তেওঁ মহিলা উত্তৰাধিকাৰী শাসনৰ ধাৰাৰ শেষৰগৰাকী শাসক আছিল। ১৯২৬ চনত তেওঁ নিজৰ পুত্ৰ হামিদুল্লাহ খানৰ সপক্ষে সিংহাসন ত্যাগ কৰে। হামিদুল্লাহ খানে ১৯৪৭ চনলৈ শাসন কৰে আৰু তেওঁ ভোপালৰ সাৰ্বভৌম নবাবসকলৰ শেষৰগৰাকী শাসক আছিল। বেগমসকলৰ শাসনকালত চহৰখনত জলযোগান ব্যৱস্থা, ৰে'লপথ, ডাক ব্যৱস্থা আৰু ১৯০৭ চনত গঠিত এখন পৌৰসভা স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.bhopalmunicipal.com/history.htm |title=BMC History |access-date=12 June 2007 |date=15 May 2007 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20070412043526/http://bhopalmunicipal.com/history.htm |archive-date=12 April 2007 }}</ref> === স্বাধীনতাৰ পিছত === ভোপাল ৰাজ্য আছিল মুছলমান শাসকৰ অধীনত থকা দ্বিতীয় বৃহত্তম দেশীয় ৰাজ্য; প্ৰথমখন আছিল হায়দৰাবাদ। ১৯৪৭ চনত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পিছত শেষৰগৰাকী নবাবে ভোপালক এখন পৃথক একক হিচাপে ৰখাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে। ১৯৪৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নবাবৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন আৰম্ভ হয় আৰু ইয়াৰ ফলত শংকৰ দয়াল শৰ্মাকে ধৰি কেইবাগৰাকীও বিশিষ্ট নেতাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। পিছত ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মুকলি কৰি দিয়া হয় আৰু ১৯৪৯ চনৰ ৩০ এপ্ৰিলত নবাবে ভোপালক ভাৰতীয় সংঘৰ সৈতে একত্ৰীকৰণৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে।<ref name="SRBakshi_OPRalhan_2007">{{cite book |title=Madhya Pradesh Through the Ages |author=S.R. Bakshi and O.P. Ralhan |publisher=Sarup & Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |page=360 }}</ref> ১৯৪৯ চনৰ ১ জুনত ভোপাল ৰাজ্য ভাৰত চৰকাৰৰ সংঘীয় চৰকাৰৰ অধীনলৈ আহে। === ১৯৮৪ চনত ভোপাল === ১৯৮৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিতে ভোপালত থকা Union Carbide-ৰ এটা কীটনাশক নিৰ্মাণ কাৰখানাৰ পৰা প্ৰায় ৩২ টন বিষাক্ত গেছ নিৰ্গত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত মিথাইল আইছ'চায়ানেট (MIC) গেছো আছিল। এই ঘটনাই সেই সময়লৈকে বিশ্বৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name="Limaye 2014 pp. 446–448">{{cite book |last=Limaye |first=P. |title=Encyclopedia of Toxicology |chapter=Bhopal Accident: Release of MIC |publisher=Elsevier |year=2014 |doi=10.1016/b978-0-12-386454-3.00252-9 |pages=446–448 |isbn=9780123864550 |quote=Bhopal, the capital city of the state of Madhya Pradesh, India, is the site that witnessed probably the world's worst industrial calamity. }}</ref> আৰম্ভণিতে চৰকাৰীভাৱে মৃত্যুৰ সংখ্যা প্ৰায় ৪,০০০ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰৰ এখন প্ৰতিবেদনত ৩,৭৮৭জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name="rehabilitation1">{{cite web |url=http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp/relief.htm |title=Bhopal Gas Tragedy Relief and Rehabilitation Department, Bhopal. Immediate Relief Provided by the State Government |publisher Government of Madhya Pradesh |access-date=28 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518020821/http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp/relief.htm |archive-date=18 May 2012 |quotation=Immediate Relief Provided by the State Government: Compensation paid to family members of deceased victims (3787 deaths) at Rs. 10,000 per person: Rs.3.78 Crores }}</ref> আনহাতে, আন কিছুমান অনুমান অনুসৰি এই দুৰ্ঘটনা আৰু ইয়াৰ ফলত পৰৱৰ্তী সপ্তাহ আৰু বছৰবোৰত সৃষ্টি হোৱা চিকিৎসাজনিত জটিলতাৰ বাবে মৃত্যুৰ সংখ্যা যথেষ্ট বেছি, প্ৰায় ১৫,০০০জন আছিল।<ref name="the atlantic article"/> Union Carbide-এ এই অধিক মৃত্যুৰ সংখ্যাৰ অনুমানক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। অৱশ্যে, বিপুল সংখ্যক ৰোগী একেলগে চিকিৎসাৰ বাবে অহাৰ ফলত চহৰখনৰ চিকিৎসা কৰ্মীসকলে মৃত্যুৰ তথ্য যথাযথভাৱে লিপিবদ্ধ কৰিব পৰা নাছিল। এই দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰভাৱ আজিও মানসিক আৰু স্নায়ৱিক অক্ষমতা, অন্ধত্ব, ছালৰ সমস্যা, দৃষ্টিশক্তিৰ সমস্যা, শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত সমস্যা আৰু জন্মগত বিকাৰৰ ৰূপত অব্যাহত আছে।<ref>{{cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1945229,00.html |title=Victims of Bhopal Mark Anniversary |author=Altaf Qadri |date=3 December 2009 |magazine=Time |url-status=dead |access-date=3 December 2009 |archive-date=9 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609082241/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1945229%2C00.html |archivedate=9 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609082241/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1945229%2C00.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/bhopal-the-victims-are-still-being-born-1830516.html |title=Bhopal: The victims are still being born |work=[[The Independent]] |date=29 November 2009 |first=Nina |last=Lakhani |access-date=30 November 2009 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20091203010047/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/bhopal-the-victims-are-still-being-born-1830516.html |archive-date=3 December 2009 |url-status=live |quotation=Around 8,000 people are now believed to have died within the first 72 hours. ... Another 15,000 are estimated to have died as a result of the gas exposure since then, often from painful and horrific damage to their lungs, heart, brain and other organs, according to Amnesty International. }}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8392206.stm |title=Bhopal marks 25 years since gas leak devastation |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=26 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100607190104/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8392206.stm |archive-date=7 June 2010 |url-status=live |quotation=Initial deaths (3–6 December): more than 3,000 – official toll. Unofficial initial toll: 7,000–8,000. Total deaths to date: over 15,000. }}</ref> আইনজীৱী, শিক্ষাবিদ আৰু সাংবাদিকসকলে এই দুৰ্ঘটনাক পৰিৱেশহত্যা (ecocide) হিচাপে অভিহিত কৰিছে।<ref>{{Cite web |date=17 February 2022 |title=Industrial disasters from Bhopal to present day: why the proposal to make 'ecocide' an international offence is persuasive – The Leaflet |url=https://theleaflet.in/industrial-disasters-from-bhopal-to-present-day-why-the-proposal-to-make-ecocide-an-international-offence-is-persuasive/ |access-date=21 June 2023 |website=theleaflet.in |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162359/https://theleaflet.in/industrial-disasters-from-bhopal-to-present-day-why-the-proposal-to-make-ecocide-an-international-offence-is-persuasive/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Perinchery |first=Aathira |date=26 February 2022 |title=We're Killing the Environment, and There's a Word for It – Ecocide |work=The Wire Science |url=https://science.thewire.in/environment/explained-ecocide-international-crime-climate-change/ |access-date=21 June 2023 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162359/https://science.thewire.in/environment/explained-ecocide-international-crime-climate-change/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Pereira |first=Ricardo |date=1 June 2020 |title=After the ICC Office of the Prosecutor's 2016 Policy Paper on Case Selection and Prioritisation: Towards an International Crime of Ecocide? |journal=Criminal Law Forum |volume=31 |issue=2 |pages=179–224 |doi=10.1007/s10609-020-09393-y |s2cid=254428084 |issn=1572-9850 |doi-access=free }}</ref> কাৰখানাৰ স্থানৰ ওচৰৰ মাটি আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানী বিষাক্ত আৱৰ্জনাৰ ফলত দূষিত হৈছে।<ref name="news.bbc.co.uk" /><ref>{{cite web |url=http://www.downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418131307/http://downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |archive-date=18 April 2010 |title=Subterranean Leak |access-date=27 July 2026 |archivedate=18 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100418131307/http://downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |deadurl=yes }}</ref> ভোপাল দুৰ্ঘটনা আজিও সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আছে। পৰিৱেশ দূষণ পৰিষ্কাৰ কৰা আৰু দুৰ্ঘটনাত ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলৰ পুনৰ্বাসনৰ কামে ভোপালৰ জনসাধাৰণৰ বাবে এতিয়াও এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে অব্যাহত আছে।<ref name="timesofindia.indiatimes.com" /> কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে Union Carbide আৰু অন্যান্য সংশ্লিষ্ট প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পৰা ১৯৮৯ চনত নিৰ্ধাৰিত ৪৭০ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰৰ পূৰ্বৰ নিষ্পত্তিৰ পৰিমাণৰ উপৰিও গেছ দুৰ্ঘটনাত ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলক ক্ষতিপূৰণ প্ৰদানৰ বাবে অতিৰিক্ত {{INR}}৭৮.৪৪&nbsp;বিলিয়ন ধন সংগ্ৰহৰ নিৰ্দেশ দিবলৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ওচৰত আবেদন জনাইছে।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhopal-gas-tragedy-sc-to-hear-centres-plea-for-additional-rs-7844-cr-fund-to-compensate-victims/articleshow/73667264.cms |title=Bhopal gas tragedy: SC to hear Centre's plea for additional Rs 7,844 crore fund to compensate victims |date=27 January 2020 |publisher=[[The Economic Times]] }}</ref> ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা স্থানটো দুৰ্ঘটনাৰ দিনটোৰ পৰাই জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছে আৰু এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিষ্কাৰ কৰা হোৱা নাই। DOW Chemicals বা চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষ—কোনো পক্ষই এই স্থানটো সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিষ্কাৰ কৰিব পৰা নাই। বৰ্তমানো সেই স্থানত ভূগৰ্ভস্থ টেংক আৰু মাটিৰ ওপৰত থকা সংৰক্ষণাগাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ মাৰাত্মক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ মজুত হৈ আছে। ==ভূগোল== [[File:Boats in Upper Lake, Bhopal.JPG|left|thumb|ভোজতালত নাও]] ভোপাল সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা গড়ে ৫০০&nbsp;মিটাৰ (১,৪০১&nbsp;ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত আৰু ভাৰতৰ মধ্য অংশত, বিন্ধ্য পৰ্বতমালাৰ উত্তৰ সীমাৰ ঠিক উত্তৰে অৱস্থিত। মালৱা মালভূমিত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ভোপাল উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলতকৈ অধিক উচ্চতাত অৱস্থিত। চহৰখনৰ দক্ষিণ দিশে ভূমি ক্ৰমান্বয়ে বিন্ধ্য পৰ্বতমালাৰ ফালে উচ্চ হৈ গৈছে। ভোপালৰ ভূমিৰ উচ্চতা সকলো ঠাইতে একে নহয় আৰু চহৰখনৰ সীমাৰ ভিতৰত কেইবাটাও সৰু-বৰ পাহাৰ আছে। ভোপালৰ উল্লেখযোগ্য পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত উত্তৰ অংশৰ ইদগাহ, আৰে়ৰা আৰু শ্যামলা পাহাৰ আৰু দক্ষিণ অংশৰ কাটাৰা পাহাৰ উল্লেখযোগ্য। ভোপালত ১৭টা হ্ৰদ আৰু ৫টা জলাধাৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বৃহৎ জলাশয়সমূহ হৈছে উচ্চ হ্ৰদ হ্ৰদ([https://m.bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A4%BE_%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AC,_%E0%A4%AD%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2 বড়া তালাব]) আৰু নিম্ন হ্ৰদ ।<ref>{{cite web |url=https://buddymantra.com/the-city-of-lakesbhopal/ |title=The City of Lakes:bhopal |date=5 July 2018 }}</ref> উচ্চ হ্ৰদটো একাদশ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Bhopal disaster {{!}} Causes, Effects, Facts, & History {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Bhopal-disaster |website=britannica.com |date=17 June 2024 |access-date=17 June 2024 }}</ref> ইয়াৰ জলপৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল ৩৬&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰফল ৩৬১&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ। আনহাতে, নিম্ন হ্ৰদৰ জলপৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল ১.২৯&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰফল ৯.৬&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web |url=https://www.jica.go.jp/english/our_work/evaluation/oda_loan/post/2007/pdf/project32_full.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130123214/http://www.jica.go.jp/english/our_work/evaluation/oda_loan/post/2007/pdf/project32_full.pdf |archive-date=30 January 2013 |url-status=live |title=Lake Bhopal Conservation and Management Project }}</ref> শেহতীয়াকৈ ভোপাল পৌৰ নিগমে হ্ৰদসমূহ পৰিষ্কাৰ, সংৰক্ষণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ কামত স্থানীয় নাগৰিকসকলক জড়িত কৰাৰ বাবে এক প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-in-2020-bmc-resolves-to-work-on-parks-conservation-of-lakes-public-participation |title=Bhopal: In 2020 BMC resolves to work on parks, conservation of lakes & public participation |website=Free Press Journal |access-date=29 January 2020 }}</ref> ভোপাল চহৰখন মূলতঃ দুটা অংশত বিভক্ত। ইয়াৰে VIP ৰোড আৰু হ্ৰদৰ ওচৰৰ উত্তৰ অংশটো পুৰণি ভোপাল আৰু দক্ষিণ অংশটো নতুন ভোপাল নামেৰে জনাজাত। নতুন ভোপালত বহুতো শ্বপিং মল অৱস্থিত। ভোপালৰ পিনকোডসমূহ ৪৬২০০১ৰ পৰা ৪৬২০৫০লৈ বিস্তৃত আৰু এইসমূহ ভোপাল ডাক বিভাগৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{Cite web |url=https://webconte.com/pin_code/madhya_pradesh/bhopal |title=Pin Code Bhopal, Madhya Pradesh, Post Office |website=WebConte |access-date=29 November 2021 |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129044922/https://webconte.com/pin_code/madhya_pradesh/bhopal |url-status=live }}</ref> ===জলবায়ু=== {{climate chart | Bhopal | 9.4|24.4|12.9 | 11.4|28.3|7.8 | 17.1|33.6|7.2 | 21.8|38.3|4.5 | 25.5|40.7|8.0 | 25.3|37.0|114.0 | 23.1|30.6|355.8 | 22.4|28.8|388.4 | 21.4|30.5|195.8 | 18.4|32.0|26.2 | 12.1|29.0|13.7 | 9.9|25.3|12.4 | float=right | clear=right | source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] (সূৰ্যৰ পোহৰ ১৯৭১–২০০০)<ref name="IMDnormals">{{cite web |url=https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-date=1 January 2023 |title=Climatological Tables 1991–2020 |publisher=India Meteorological Department |access-date=1 January 2023 |page=21 }}</ref><ref name=IMDextremes>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M15 |access-date=18 March 2020 }}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sunshine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref> | source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1>{{cite web |url=https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |title=Normals Data: Bhopal/Baipaghar – India Latitude: 23.28°N Longitude: 77.35°E Height: 522 (m) |publisher=Japan Meteorological Agency |access-date=1 December 2022 |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201155746/https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |url-status=live }}</ref> }} ভোপালত আৰ্দ্ৰ উপক্ৰান্তীয় জলবায়ু দেখা যায়। ইয়াত শীতকাল শীতল আৰু শুকান, গ্ৰীষ্মকাল উষ্ণ আৰু বাৰিষাকাল আৰ্দ্ৰ। গ্ৰীষ্মকাল মাৰ্চ মাহৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈ জুন মাহৰ মাজভাগলৈকে থাকে। এই সময়ছোৱাত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ৩০&nbsp;°C (৮৬&nbsp;°F) হয়। মে' মাহত গ্ৰীষ্মকালৰ তীব্ৰতা সৰ্বাধিক হয় আৰু এই সময়ছোৱাত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা নিয়মিতভাৱে ৪০&nbsp;°C (১০৪&nbsp;°F) অতিক্ৰম কৰে। মে' মাহত সৰ্বোচ্চ নথিভুক্ত উষ্ণতা ২০১৬ চনৰ ১৯ মে'ত ৪৬.৭&nbsp;°C আছিল আৰু জুন মাহত ২০১৯ চনৰ ৭ জুনত ৪৫.৯&nbsp;°C নথিভুক্ত হৈছিল। বাৰিষাকাল জুন মাহৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ শেষলৈকে থাকে। এই সময়ছোৱাত প্ৰায় ৪০&nbsp;ইঞ্চি (১,০২০&nbsp;মিমি) বৰষুণ হয় আৰু সঘনাই বজ্ৰপাত, ধুমুহা তথা বানপানীৰ সৃষ্টি হয়। এই সময়ছোৱাত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ২৫&nbsp;°C (৭৭&nbsp;°F) আৰু আৰ্দ্ৰতা যথেষ্ট বেছি থাকে। নৱেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে উষ্ণতা পুনৰ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ পিছত শীতকাল আৰম্ভ হয় আৰু ই মাৰ্চ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে থাকে। ভোপালৰ শীতকাল শীতল, যদিও গ্ৰীষ্মকালৰ দৰে অতিশয় আৰামদায়ক নহয়। এই সময়ছোৱাত দৈনিক গড় উষ্ণতা প্ৰায় ১৮&nbsp;°C (৬৪&nbsp;°F) থাকে। জানুৱাৰী মাহত শীতকালৰ তীব্ৰতা সৰ্বাধিক হয় আৰু কিছুমান নিশা উষ্ণতা হিমাংকৰ ওচৰলৈ নামি আহিব পাৰে। ভোপালত এতিয়ালৈকে নথিভুক্ত সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা ০.৬&nbsp;°C। বছৰি মুঠ বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ১,১০১&nbsp;মিমি (৪৩.৩৫&nbsp;ইঞ্চি)। {{Weather box |location = ভোপাল ( বৈৰঘৰ ) ৰ বাবে জলবায়ুৰ তথ্য ১৯৯১–২০২০, চৰম ১৯৪৯–বৰ্তমান | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 33.0 | Feb record high C = 37.6 | Mar record high C = 40.7 | Apr record high C = 44.4 | May record high C = 46.7 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 41.2 | Aug record high C = 35.6 | Sep record high C = 37.4 | Oct record high C = 39.6 | Nov record high C = 35.3 | Dec record high C = 32.8 | year record high C = 46.0 | Jan high C = 24.9 | Feb high C = 28.4 | Mar high C = 33.9 | Apr high C = 38.7 | May high C = 41.1 | Jun high C = 37.4 | Jul high C = 30.9 | Aug high C = 28.9 | Sep high C = 31.3 | Oct high C = 32.7 | Nov high C = 29.9 | Dec high C = 26.7 | year high C = |Jan mean C = 17.6 |Feb mean C = 21.0 |Mar mean C = 26.0 |Apr mean C = 30.8 |May mean C = 34.0 |Jun mean C = 31.0 |Jul mean C = 26.9 |Aug mean C = 25.7 |Sep mean C = 26.6 |Oct mean C = 25.8 |Nov mean C = 22.3 |Dec mean C = 18.7 | Jan low C = 10.6 | Feb low C = 13.1 | Mar low C = 17.6 | Apr low C = 22.4 | May low C = 26.6 | Jun low C = 26.0 | Jul low C = 23.8 | Aug low C = 23.0 | Sep low C = 22.2 | Oct low C = 19.1 | Nov low C = 15.0 | Dec low C = 11.2 | year low C = | Jan record low C = 0.6 | Feb record low C = 1.7 | Mar record low C = 6.1 | Apr record low C = 12.2 | May record low C = 16.7 | Jun record low C = 19.5 | Jul record low C = 19.0 | Aug record low C = 16.8 | Sep record low C = 13.8 | Oct record low C = 11.7 | Nov record low C = 5.2 | Dec record low C = 1.0 | year record low C = 0.6 | rain colour = green | Jan rain mm = 11.3 | Feb rain mm = 9.4 | Mar rain mm = 8.8 | Apr rain mm = 6.5 | May rain mm = 14.2 | Jun rain mm = 132.8 | Jul rain mm = 367.7 | Aug rain mm = 326.0 | Sep rain mm = 175.6 | Oct rain mm = 31.5 | Nov rain mm = 8.7 | Dec rain mm = 8.5 | year rain mm = 1101.0 | Jan rain days = 0.9 | Feb rain days = 0.9 | Mar rain days = 0.8 | Apr rain days = 0.6 | May rain days = 1.2 | Jun rain days = 7.3 | Jul rain days = 14.4 | Aug rain days = 13.9 | Sep rain days = 8.1 | Oct rain days = 1.8 | Nov rain days = 0.6 | Dec rain days = 0.2 | year rain days = 50.7 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | Jan humidity = 42 | Feb humidity = 33 | Mar humidity = 24 | Apr humidity = 19 | May humidity = 22 | Jun humidity = 46 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 66 | Oct humidity = 45 | Nov humidity = 43 | Dec humidity = 43 |year humidity = 45 | Jan sun = 279.0 | Feb sun = 271.2 | Mar sun = 285.2 | Apr sun = 303.0 | May sun = 303.8 | Jun sun = 195.0 | Jul sun = 108.5 | Aug sun = 105.4 | Sep sun = 192.0 | Oct sun = 275.9 | Nov sun = 270.0 | Dec sun = 263.5 | year sun = | Jand sun = 9.0 | Febd sun = 9.6 | Mard sun = 9.2 | Aprd sun = 10.1 | Mayd sun = 9.8 | Jund sun = 6.5 | Juld sun = 3.5 | Augd sun = 3.4 | Sepd sun = 6.4 | Octd sun = 8.9 | Novd sun = 9.0 | Decd sun = 8.5 |yeard sun = 7.8 |source 1 = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ (সূৰ্যৰ পোহৰ ১৯৭১–২০০০)<ref name="IMDnormals">{{cite web |url=https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-date=1 January 2023 |title=Climatological Tables 1991–2020 |publisher=India Meteorological Department |access-date=1 January 2023 |page=21 }}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M15 |access-date=18 March 2020 }}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiation%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sunshine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1>{{cite web |url=https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |title=Normals Data: Bhopal/Baipaghar – India Latitude: 23.28°N Longitude: 77.35°E Height: 522 (m) |publisher=Japan Meteorological Agency |access-date=1 December 2022 |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201155746/https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |url-status=live }}</ref> }} ২০২৪ চনৰ ‘স্বচ্ছ বায়ু সৰ্বেক্ষণ’ৰ ফলাফল অনুসৰি, ১০ লাখতকৈ অধিক জনসংখ্যা থকা চহৰসমূহৰ শ্ৰেণীত ভোপালক ভাৰতৰ ষষ্ঠ শ্ৰেষ্ঠ ‘ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষ্কাৰ বায়ু চহৰ’ হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> === হ্ৰদসমূহৰ তালিকা === [[File:Welcome to Bhopal.jpg|320px|thumb|ভোপালত ‘হ্ৰদৰ চহৰ’ৰ আলোকসজ্জা]] # ভোজতাল (বড়া তালাব/উচ্চ হ্ৰদ) # ছোটা তালাব (নিম্ন হ্ৰদ) # শাহপুৰা হ্ৰদ # মটিয়া তালাব (তাজ-উল-মছজিদ, শাহজাহানাবাদত) # নৱাব ছিদ্দিক হাছান খান তালাব (মটিয়া তালাবৰ তলত থকা প্ৰথম ধাপৰ হ্ৰদ) # মুনশী হুছেইন খান তালাব (মটিয়া তালাবৰ তলত থকা দ্বিতীয় ধাপৰ হ্ৰদ) # লেণ্ডিয়া তালাব (ৰাম নগৰ কলনী) # সাৰংপানি হ্ৰদ (পিপলানি, BHEL এলেকা) # মেনিট লোটাছ হ্ৰদ (মৌলানা আজাদ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান) # জৱাহৰ বাল উদ্যান হ্ৰদ (ৰবিশংকৰ নগৰ, চাৰ ইমলিৰ তলত) # বৰডি কলান (ভাদভাদা পথ) # প্ৰীত নগৰ হ্ৰদ (বিদিশা বাইপাছ পথ) # নাৰিয়ালখেড়া গল্ফ কোৰ্ছ হ্ৰদ (SCEPTA গল্ফ কোৰ্ছ) # লাহাৰপুৰ হ্ৰদ # মুল্লা সৰোবৰ (বৰকতউল্লাহ বিশ্ববিদ্যালয়, হাবিবগঞ্জ) # নেৱৰি তালাব (সঞ্জীৱ নগৰৰ ওচৰৰ অজগৰ তালাব) # নিউ জেইল পুখুৰী (অযোধ্যা বাইপাছ পথ) # বৈৰাগড় বিসৰ্জন ঘাট (সন্ত হিৰদাৰাম নগৰ) === জলাধাৰসমূহৰ তালিকা === # কোলাৰ বান্ধ (ভোপাল)|কোলাৰ বান্ধ # কেৰৱা বান্ধ # কালিয়াছোট বান্ধ # হালালি বান্ধ # ভাদভাদা বান্ধ # হাতাইকেড়া বান্ধ ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ভোপাল চহৰৰ ধৰ্মীয় গাঁথনি (২০১১)<ref name="icssr.org">[http://www.icssr.org/Baseline%20Survey%20of%20Bhopal%20District.pdf Baseline Survey of Bhopal District, Madhya Pradesh] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130903030135/http://www.icssr.org/Baseline%20Survey%20of%20Bhopal%20District.pdf |date=3 September 2013 }} Ministry of Minority Affairs, Government of India (2012)</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দুধৰ্ম]]|darkorange|69.20}} {{bar percent|[[ইছলাম]]|green|26.28}} {{bar percent|[[জৈনধৰ্ম]]|pink|1.35}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]|dodgerblue|1.12}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|mediumblue|1.08}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.6}} |caption=ধৰ্ম অনুসৰি জনসংখ্যাৰ শতাংশ; †<small>ইয়াত শিখ ধৰ্মাৱলম্বী সকল অন্তৰ্ভুক্ত</small> }} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, ভোপাল চহৰৰ জনসংখ্যা (ভোপাল পৌৰ নিগমৰ অধীনস্থ এলেকা) ১,৭৯৮,২১৮ জন। ইয়াৰে ৯৩৬,১৬৮ জন পুৰুষ আৰু ৮৬২,০৫০ জন মহিলা। ২০১১ চনত ভোপাল মহানগৰীয় এলেকাৰ জনসংখ্যা (ভোপাল চহৰৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত নগৰীয়া সমষ্টি) ১,৮৮৬,১০০ জন আছিল।<ref name="census_metro">{{cite web |url=http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Urban-data.ppt |title=Presentation on Towns and Urban Agglomerations |work=Census of India 2011 |access-date=13 March 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314015213/http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Workshop%20at%20Admn.Academy%20-%2013%20Nov.%202014/04.%20Urban-data.ppt |archive-date=14 March 2016 }}</ref> মুঠ কাৰ্যকৰী সাক্ষৰতা হাৰ (৭ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ জনসংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত) ৮৫.২৪% আছিল। ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ক্ৰমে ৮৯.২% আৰু ৮০.১%।<ref name=census /> [[File:Tourist Map of Bhopal.jpg|thumb|left|ভোপালৰ পৰ্যটন মানচিত্ৰ]] {{Pie chart | thumb = left | caption = ভোপাল চহৰৰ ভাষাসমূহ (২০১১)<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Madhya Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10249/download/13361/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2300.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]] |access-date=13 January 2026 |archive-date=13 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113132304/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10249/download/13361/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2300.XLSX |url-status=live }}</ref> | label1 = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] | value1 = 81.24 | color1 = orange | label2 = [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]] | value2 = 8.53 | color2 = green | label3 = [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] | value3 = 2.99 | color3 = red | label4 = [[সিন্ধী ভাষা|সিন্ধী]] | value4 = 2.91 | color4 = yellow | other = y | other-label = অন্যান্য | other-color = grey }} ==চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতি== ভোপাল একে সময়তে এটা বিভাগ, এখন জিলা আৰু এখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চহৰৰ নাম।<ref name=":3">{{Cite web |title=History {{!}} Bhopal Division {{!}} India |url=https://bhopaldivisionmp.nic.in/en/history/ |access-date=10 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116115827/https://bhopaldivisionmp.nic.in/en/history/ |url-status=dead }}</ref> বিভাগটোৰ প্ৰশাসন বিভাগীয় আয়ুক্ত আৰু অতিৰিক্ত আয়ুক্তৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref name=":3" /> এই বিভাগত পাঁচখন জিলা আছে, যাৰ ভিতৰত ভোপাল এখন।<ref name=":3" /> ভোপাল জিলা প্ৰশাসনৰ নেতৃত্ব দিয়ে ভোপালৰ জিলা দণ্ডাধীশে, যি জিলাখনৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Administrative Setup {{!}} District Bhopal, Government of Madhya Pradesh {{!}} India |url=https://bhopal.nic.in/en/administrative-setup/ |access-date=10 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116002458/https://bhopal.nic.in/en/administrative-setup/ |url-status=live }}</ref> শেহতীয়া লোকসভা নিৰ্বাচনত ভোপাল লোকসভা সমষ্টিৰ পৰা ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি (বিজেপি)ৰ আলোক শৰ্মা নিৰ্বাচিত হয়। ভোপালত ৰাজ্যখনৰ বিধানসভা অৰ্থাৎ মধ্যপ্ৰদেশ বিধানসভাও অৱস্থিত, য'ত ২৩০জন বিধায়ক থাকে। ষোড়শ আৰু বৰ্তমানৰ বিধানসভাখন ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Madhya Pradesh Vidhan Sabha |url=http://mpvidhansabha.nic.in:80/index.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170508152326/http://mpvidhansabha.nic.in/index.aspx |archive-date=8 May 2017 |access-date=8 March 2007 }}</ref> {{As of|2024|June}}, বিধানসভাত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা থকা দলটো হৈছে [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] (বিজেপি), যাৰ ১৬৫খন আসন আছে আৰু দলটোৰ নেতৃত্ব দিছে মোহন যাদৱে।<ref>{{cite news |date=20 March 2020 |title=How the numbers stack up against Kamal Nath govt ahead of Madhya Pradesh floor test |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/how-the-numbers-stack-up-against-kamal-nath-govt-ahead-of-madhya-pradesh-floor-test-1657753-2020-03-20 |access-date=25 March 2020 |archive-date=20 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320102108/https://www.indiatoday.in/india/story/how-the-numbers-stack-up-against-kamal-nath-govt-ahead-of-madhya-pradesh-floor-test-1657753-2020-03-20 |url-status=live }}</ref> ভোপাল জিলাৰ পৰা বিধানসভালৈ ৭খন আসন নিৰ্বাচিত হয়। ২০০৮ চনৰ সমষ্টি পুনৰ্নিৰ্ধাৰণ অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Delimitation of Parliamentary & Assembly Constituencies Order – 2008 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/ |access-date=6 November 2020 |archive-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317193120/https://old.eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/ |url-status=live }}</ref> ভোপাল চহৰ ৬টা বিধানসভা সমষ্টিৰ দ্বাৰা প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়:<ref>{{Cite web |title=List of MLAs of Madhya Pradesh Legislative Assembly 2018 |url=https://www.elections.in/madhya-pradesh/assembly-constituencies/mlas-list.html |access-date=6 November 2020 |website=Elections in India |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128133819/https://www.elections.in/madhya-pradesh/assembly-constituencies/mlas-list.html |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" ! ৰাজ্যিক বিধানসভা সমষ্টি ! ৱাৰ্ড ! বিধায়ক ! ৰাজনৈতিক দল |- | ভোপাল উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি|ভোপাল উত্তৰ | ৫–১৮, ২২ | আৰিফ আকীল | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | নৰেলা বিধানসভা সমষ্টি | ৩৯–৪২, ৪৬, ৫৬–৫৮, ৬৬ | বিশ্বাস সাৰং | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | ভোপাল দক্ষিণ-পশ্চিম বিধানসভা সমষ্টি | ২৬–৩৫, ৪৮–৪৯ | পি চি শৰ্মা | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ভোপাল মধ্য বিধানসভা সমষ্টি|ভোপাল মধ্য | ১৯–২১, ২৩–২৫, ৩৬–৩৮, ৪৩–৪৫, ৪৭–৫০, ৫০–৫২ | আৰিফ মাছুদ | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | গোবিন্দপুৰা | ৫৩–৫৫, ৫৯–৬৩, ৬৫ | কৃষ্ণা গৌৰ | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | হুজুৰ বিধানসভা সমষ্টি|হুজুৰ | ১–৪ | ৰামেশ্বৰ শৰ্মা | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |} ভোপাল বৃহত্তৰ ভোপাল নগৰ সমষ্টিৰো অংশ, যাৰ ২০১১ চনৰ জনসংখ্যা আছিল ১৮,৮৩,৩৮১।<ref>{{Cite web |title=Census India – UA |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027032256/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=27 October 2011 |url-status=live }}</ref> ভোপালৰ পৌৰ জনসংখ্যা পৰিচালনা কৰা প্ৰথম পৌৰ সংস্থাটো ১৯০৭ চনত তৎকালীন ভোপাল ৰাজ্যত গঠন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াক “মজলিছ-ই-ইন্তেজামিয়া” বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Bhopal Municipal Corporation {{!}} District Bhopal, Government of Madhya Pradesh {{!}} India |url=https://bhopal.nic.in/en/public-utility/bhopal-municipal-corporation/ |access-date=6 November 2020 }}</ref> পৌৰ আইন প্ৰণয়নৰ পিছত ১৯১৬ চনত প্ৰথম চহৰ সমীক্ষা সম্পন্ন কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> ১৯৫৬ চনলৈকে ভোপাল পৌৰসভাৰ সীমাৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল অতি সীমিত আছিল; তাৰ পিছত ইয়াৰ সৈতে চাৰিওফালৰ কেইবাখনো গাঁও সংযোজন কৰা হয়।<ref name=":0" /> ১৯৭৫ চনৰ ভিতৰত পৌৰসভাৰ সীমা ৭১.২৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰলৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name=":0" /> ১৯৮৩ চনত ভোপাল পৌৰ পৰিষদে পৌৰ নিগমৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে আৰু ইয়াত মুঠ ৫৬টা ৱাৰ্ড আছিল।<ref>{{Cite web |title=History |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725031407/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/history.html |url-status=usurped |archive-date=25 July 2015 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> === পৌৰ প্ৰশাসন === [[File:Shivaji statue Bhopal.jpg|thumb|upright|ভোপালৰ শিৱাজী নগৰ চৌহদত থকা শিৱাজীৰ মূৰ্তি]] ভোপাল পৌৰ নিগম (BMC) হৈছে ভোপাল চহৰৰ নাগৰিক সেৱা আৰু প্ৰশাসনিক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ চোৱা নগৰীয়া স্থানীয় সংস্থা।<ref name=":0"/> পৌৰ নিগমে ১৯৫৬ চনৰ মধ্যপ্ৰদেশ পৌৰ নিগম আইন<ref>{{cite web |title=Madhya Pradesh Municipal Corporation Act, 1956 |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |website=janaagraha.org |access-date=6 November 2020 |archive-date=11 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911112742/http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |url-status=dead }}</ref> আৰু ১৯৬১ চনৰ মধ্যপ্ৰদেশ পৌৰসভা আইন অনুসৰি কাম কৰে।<ref>{{cite web |title=The Madhya Pradesh Municipalities Act, 1961 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |website=indiacode.nic.in |access-date=6 November 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026095351/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh – Finance of ULB |url=http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819153311/http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |archive-date=19 August 2019 |url-status=live |access-date=27 July 2026 |archivedate=19 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819153311/http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |deadurl=yes }}</ref> ২০১৫ চনত কোলাৰ পৌৰসভা ভোপাল পৌৰ নিগমৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়; ইয়াৰ পূৰ্বে কোলাৰ পৌৰসভা ভোপাল পৌৰ নিগমৰ পৰা পৃথক কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Govt plans to divide Bhopal civic body into 2 corporations |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |website=Times of India |date=9 October 2019 |archive-date=15 May 2020 |access-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012635/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |url-status=live }}</ref> ২০১৯ চনত পৌৰ নিগমটো পুনৰ দুটা নিগমত বিভক্ত কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু নগৰ প্ৰশাসন তথা গৃহ নিৰ্মাণ বিভাগৰ ওচৰত এই সন্দৰ্ভত এটা প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, এই প্ৰস্তাৱক মেয়ৰ-ইন-কাউন্সিলে সমালোচনা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last1=Thakkar |first1=Dhrumit |date=5 March 2018 |title=4 years after Kolar Municipal Council merged with Bhopal Municipal Corporation, the area is witnessing a much-needed infrastructure push |url=https://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |access-date=6 November 2020 |website=GNS News |archive-date=7 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307205519/http://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |url-status=dead |archivedate=7 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180307205519/http://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি মেয়ৰক পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=9 October 2019 |first=Jamal |last=Ayub |title=Govt plans to divide Bhopal civic body into 2 corporation |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |access-date=6 November 2020 |work=The Times of India |archive-date=15 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012635/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |url-status=live }}</ref> নগৰ নিগমটোৱে {{cvt|463|km2}} এলেকা সামৰি লৈছে আৰু ইয়াৰ জনসংখ্যা ১৭,৯৫,৬৪৮ জন।<ref>{{Cite web |title=Census India |url=https://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027022540/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=27 October 2011 |url-status=live }}</ref> প্ৰশাসনিক উদ্দেশ্যে চহৰখনক ১৪টা অঞ্চল আৰু ৮৫টা ৱাৰ্ডত বিভক্ত কৰা হৈছে আৰু প্ৰতিটো ৱাৰ্ডক পাঁচ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত এজন কাউন্সিলৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{Cite web |title=zonesofbhopalmunicipalcorporation – slumsbhopal |url=https://sites.google.com/site/slumsbhopal/zonesofbhopalmunicipalcorporation |access-date=6 November 2020 |website=sites.google.com |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026102314/https://sites.google.com/site/slumsbhopal/zonesofbhopalmunicipalcorporation |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhopal: Fate of 85 municipal wards to be decided today |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-fate-of-85-municipal-wards-to-be-decided-today |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=19 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919094330/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-fate-of-85-municipal-wards-to-be-decided-today |url-status=live }}</ref> বিজয়ী ৰাজনৈতিক দলে বিভিন্ন বিভাগৰ দায়িত্ব পালন কৰা সদস্যসকলৰ এখন পৰিষদ নিৰ্বাচন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Council |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/Council.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728031435/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/Council.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> নিগম আইন অনুসৰি ৱাৰ্ড কমিটী আৰু মহল্লা কমিটী গঠনৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Municipal Corporation act 1961 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |website=India code.nic.nic |access-date=6 November 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026095351/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |url-status=live }}</ref> ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য পাইয়নিয়াৰ-এ চহৰখনৰ এখন ৱাৰ্ড কমিটীৰ সভাৰ বিষয়ে প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=BMC chairman holds ward committee meet |url=https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |access-date=6 November 2020 |website=The Pioneer |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201135511/https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |url-status=live |archivedate=1 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221201135511/https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |deadurl=yes }}</ref> মধ্য প্ৰদেশ ভাৰতৰ সেই কেইখনমান ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্যতম, য'ত মেয়ৰ-ইন-কাউন্সিল (MIC) ব্যৱস্থা প্ৰচলিত; সেয়েহে ভোপাল পৌৰ নিগমৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিসকলকো MIC হিচাপে সংগঠিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |title=Madhya Pradesh Municipal Corporation Act 1956 |access-date=29 January 2020 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920174748/http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |url-status=dead }}</ref> BMC-ৰ অধীনত স্বাস্থ্য আৰু পৰিৱেশ; শিক্ষা, সামাজিক ন্যায়, খাদ্য আৰু সংস্কৃতি; পৰিকল্পনা আৰু পুনৰ্বাসন; জনসংযোগ আৰু গ্ৰন্থাগাৰ; অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনী আৰু পৰিবহণ; বিদ্যুৎ; অভিযান্ত্ৰিক; ৰাজহ আৰু প্ৰকল্প; হিচাপ; JnNURM; M.P.U.S.P আৰু সাধাৰণ প্ৰশাসন আদি একাধিক পৌৰ বিভাগ আছে।<ref>{{Cite web |url=http://bhopalmunicipal.com/ |archive-url=https://archive.today/20130615212506/http://bhopalmunicipal.com/ |url-status=usurped |archive-date=15 June 2013 |title=Home |website=Bhopal Municipal Corporation |access-date=29 January 2020 }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগমৰ ৮৫টা ৱাৰ্ডৰ বাবে নিৰ্বাচন ২০২২ চনৰ ৬ জুলাইত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Gupta |first=Suchandana |date=13 December 2022 |title=2022 Madhya Pradesh local elections |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |work=The Times of India |access-date=13 December 2022 |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404035458/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |url-status=live }}</ref> ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে ৱাৰ্ডসমূহৰ সংৰক্ষণ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bhopal: Municipal ward reservation, a litmus test for politicians |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-municipal-ward-reservation-a-litmus-test-for-politicians |access-date=6 November 2020 |work=Free Press Journal }}</ref> চহৰখনৰ বৰ্তমানৰ মেয়ৰ হৈছে মালতী ৰায়।<ref>{{cite web |last=Kumar |first=Sharad |date=13 December 2022 |title=Bhopal Mayor |url=https://www.bhopalmunicipal.com/corporation/bhopal-mayor.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728034023/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/bhopal-mayor.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=13 December 2022 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> ২০১৯ চনত ৰাজ্য চৰকাৰে ১৯৮৮ চনৰ পৰা প্ৰযোজ্য হৈ থকা নিয়মসমূহ সলনি কৰি নিৰ্বাচিত কাউন্সিলৰসকলৰ দ্বাৰা মেয়ৰক পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচিত কৰাৰ অনুমতি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=25 September 2019 |first=Suchandana |last=Gupta |title=MP cabinet approves amendment for indirect election of mayors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |access-date=6 November 2020 |website=The Times of India |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611174232/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |url-status=live }}</ref> চহৰখনৰ পৌৰ আয়ুক্ত হৈছে ভি. এছ. চৌধুৰী কোলছানি।<ref>{{Cite web |title=Telephones |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/telephone-directory.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150804233611/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/telephone-directory.html |url-status=usurped |archive-date=4 August 2015 |access-date=29 January 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> অতিৰিক্ত পৌৰ আয়ুক্ত হৈছে শশৱন্ত সিং মীনা।<ref>{{Cite web |title=Bhopal: BMC inks MoU with NTPC to turn waste into energy |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmc-inks-mou-with-ntpc-to-turn-waste-into-energy |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126104046/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmc-inks-mou-with-ntpc-to-turn-waste-into-energy |url-status=live }}</ref> পৌৰ নিগমে কৰ সংগ্ৰহ, নিৰ্ধাৰিত ৰাজহ, ভাড়াৰ পৰা পোৱা আয়, মাচুল আৰু সেৱা ব্যৱহাৰকাৰী মাচুল, ৰাজহ অনুদান আৰু বিনিয়োগ পুঁজিৰ পৰা পোৱা আয়ৰ জৰিয়তে ৰাজহ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Bhopal Municipal Financial Statement Balance Sheet 2019–2020 |url=http://www.bhopalmunicipal.com/ckfinder/userfiles/files/Financial%20statement/Balance%20Sheet%202019-20.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123033330/http://www.bhopalmunicipal.com/ckfinder/userfiles/files/Financial%20statement/Balance%20Sheet%202019-20.pdf |archive-date=23 November 2021 |url-status=usurped |website=Bhopal Municipal }}</ref> ২০২০–২১ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে ₹২,৪৯৫ কোটিৰ বাজেট অনুমোদন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=29 June 2020 |title=Bhopal Municipal Budget : नामांतरण नहीं कराया तो नगर निगम वसूल करेगा 10 से 15 प्रतिशत का अधिभार |url=https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/bhopal-bhopal-municipal-budget-2020-municipal-corporation-will-take-surcharge-if-transfer-of-property-not-done-5680542 |access-date=6 November 2020 |website=Nai Dunia |language=hi |archive-date=30 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630101303/https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/bhopal-bhopal-municipal-budget-2020-municipal-corporation-will-take-surcharge-if-transfer-of-property-not-done-5680542 |url-status=live }}</ref> === পৌৰ বিত্ত === আৱাসন আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ CityFinance Portal-ত প্ৰকাশিত বিত্তীয় তথ্য অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Bhopal Municipal Corporation Finance |url=https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/bhopal |publisher=CityFinance Portal, Ministry of Housing and Urban Affairs |access-date=17 March 2026 |archive-date=24 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124030147/https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/bhopal |url-status=live }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগমে ২০২২–২৩ বিত্তীয় বৰ্ষত মুঠ ₹১,১৫৪ কোটি (US$১৩৯ মিলিয়ন) ৰাজহ লাভ আৰু ₹১,০৫১ কোটি (US$১২৭ মিলিয়ন) মুঠ ব্যয় নথিভুক্ত কৰিছিল। মুঠ ৰাজহৰ প্ৰায় ২৯.৮% কৰ ৰাজহৰ পৰা আহিছিল, আনহাতে বিত্তীয় বৰ্ষটোত নিগমে ₹২২৪ কোটি অনুদান লাভ কৰিছিল। === নাগৰিক সেৱা === ভোপাল উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ হৈছে মধ্য প্ৰদেশৰ ভোপাল আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত উন্নয়নমূলক কাৰ্যকলাপৰ পৰিকল্পনা আৰু সমন্বয়ৰ বাবে দায়বদ্ধ শীৰ্ষ সংস্থা। এই কৰ্তৃপক্ষ ১৯৭৬ চনত Bhopal Development Authority Act, 1974-ৰ অধীনত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=About BDA Page |url=http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |access-date=10 November 2020 |website=bda.org.in |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116235021/http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |url-status=dead |archivedate=16 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201116235021/http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |deadurl=yes }}</ref> ভোপালত বিদ্যুৎ বিতৰণ কৰে [[Madhya Pradesh]] Madhya Kshetra Vidyut Vitaran Company Limited-এ, যি ৰাজ্যখনৰ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যুৎ বিতৰণ কোম্পানী (ডিছকম)।<ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh Madhya Kshetra Vidyut Vitaran Company Limited |url=https://portal.mpcz.in/web/about-us/company-profile |access-date=6 November 2020 |archive-date=17 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117213924/https://portal.mpcz.in/web/about-us/company-profile/ |url-status=dead }}</ref> ইয়াক ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ ব’ৰ্ড Madhya Pradesh State Electricity Board (MPSEB)-এ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, যাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ভোপালত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh: Expect electricity tariff hike sometime soon as power companies propose hike of 7% |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/madhya-pradesh-expect-electricity-tariff-hike-sometime-soon-as-power-companies-propose-hike-of-7 |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234238/https://www.freepressjournal.in/bhopal/madhya-pradesh-expect-electricity-tariff-hike-sometime-soon-as-power-companies-propose-hike-of-7 |url-status=live }}</ref> অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা ভোপাল পৌৰ নিগমে প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web |title=Fire Brigade And Transport Department |url=http://www.bhopalmunicipal.com/department/fire-brigade-and-transport-department.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421041544/http://www.bhopalmunicipal.com/department/fire-brigade-and-transport-department.html |url-status=usurped |archive-date=21 April 2016 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref><ref>{{Cite news |date=10 August 2020 |title=Bhopal municipal corporation orders fire safety review of hospitals, Covid centres |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bmc-orders-fire-safety-review-of-hosps-covid-centres/articleshow/77452602.cms |access-date=6 November 2020 |work=The Times of India }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগম চহৰখনৰ পানী যোগান ব্যৱস্থাৰ পৰিকল্পনা, নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>{{Cite web |title=BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report |url=https://www.bhopal.org/wp-content/uploads/2016/06/BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161211181154/http://bhopal.org/wp-content/uploads/2016/06/BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report.pdf |archive-date=11 December 2016 |url-status=live }}</ref> পানীৰ প্ৰাকৃতিক উৎসসমূহ হৈছে পৃষ্ঠীয় জল (উচ্চ হ্ৰদ, কোলাৰ জলাধাৰ আৰু নৰ্মদা নদী)। ইয়াৰ উপৰি জনসংখ্যাৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ ভূগৰ্ভস্থ পানী (নলকূপ আৰু হেণ্ডপাম্প)ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল; লগতে ব্যক্তিগত মালিকানাধীন আৰু হিচাপত নথকা খন্দা কুঁৱা আৰু ব’ৰৱেলৰ পৰাও পানী সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref name=":1">{{Cite web |title=Assessment of potability of different water sources at Bhopal city |url=http://www.ipublishing.co.in/ijesarticles/fourteen/articles/volfour/EIJES41082.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807145414/http://www.ipublishing.co.in/ijesarticles/fourteen/articles/volfour/EIJES41082.pdf |archive-date=7 August 2015 |url-status=live }}</ref> ২০১৪ চনত কৰা এক অধ্যয়ন অনুসৰি, চহৰখনৰ প্ৰায় ৬% জনসংখ্যাই পাইপযোগে পানী যোগান লাভ কৰিছিল।<ref name=":1" /> অৱশ্যে, অনিয়মীয়া আৰু নিম্নমানৰ পানী যোগান চহৰখনৰ এক সাধাৰণ অভিযোগ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Bhopal: Irregular water supply leaves many colonies high and dry |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-irregular-water-supply-leaves-many-colonies-high-and-dry |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611132451/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-irregular-water-supply-leaves-many-colonies-high-and-dry |url-status=live }}</ref> [[ভাৰত ভৱন]] চহৰখনৰ প্ৰধান সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰসমূহৰ অন্যতম। ইয়াত প্ৰতি বছৰে বহুতো নাট্য আৰু চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite news |date=12 October 2017 |title=Film Fest Ekagra Begins at Bharat Bhavan |work=Dailypioneer |url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |url-status=live |access-date=11 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109191459/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |archive-date=9 November 2017 |archivedate=9 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109191459/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |deadurl=yes }}</ref> ভাৰত ভৱনত এখন কলা-দৰ্শনী, উচ্চ হ্ৰদৰ ফালে মুখ কৰি থকা এটা মুক্তমঞ্চ, আৰু আন দুটা নাট্যগৃহৰ লগতে এটা জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় আছে। ভাৰত ভৱন আৰু মধ্য প্ৰদেশ বিধানসভা ভৱন দুয়োটাই প্ৰখ্যাত স্থপতিবিদ চাৰ্লছ কোৰিয়াই নক্সা কৰিছিল। ভাৰত ভৱনে আধুনিক ভাৰতীয় কলা, নাট্য, সংগীত আৰু সাহিত্যৰ বিভিন্ন ধাৰাক একেটা মঞ্চত একত্ৰিত কৰি ভোপালৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে। == অৰ্থনীতি == [[File:BHEL Bhopal in rain.jpg|alt=বৰ্ষাকালত BHEL ভোপাল কাৰখানা।|thumb|298x298px|বৰ্ষাকালত BHEL ভোপাল কাৰখানা]] অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা সঞ্চালকালয় (মধ্য প্ৰদেশ)-ৰ তথ্য অনুসৰি, ২০২০–২১ বিত্তীয় বৰ্ষত ভোপাল জিলাৰ নামমাত্ৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP) ₹৪৪,১৭৫ কোটি আছিল আৰু জনমূৰি GDP আছিল ₹১,৪০,৭২৯। ভোপালৰ অৰ্থনীতি মূলতঃ উদ্যোগভিত্তিক। চহৰখনত ঔষধ, মটৰগাড়ী, বস্ত্ৰ, অলংকাৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী উৎপাদনৰ দৰে বিভিন্ন উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। ইয়াৰ উপৰি কপাহ আৰু আটা কল, কাপোৰ বোৱা আৰু ৰং কৰা, দিয়াশলাই, ছীলিং ৱাক্স আৰু ক্ৰীড়া সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আদি উদ্যোগো ইয়াৰ অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>{{cite web |title=Bhopal industries |url=https://www.britannica.com/eb/article-9079067/Bhopal#84367.hook |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080426030603/https://www.britannica.com/eb/article-9079067/Bhopal#84367.hook |archive-date=26 April 2008 |access-date=10 April 2007 }}</ref> ভোপালৰ বাসিন্দাসকল বৃহৎ খুচুৰা ব্যৱসায়ৰ সৈতেও জড়িত। পুৰণি চহৰখনত পৰম্পৰাগত হস্তশিল্পৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব আছে। [[জৰদৌজি]] আৰু ''বটুয়া''—ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত পোছাকৰ সৈতে সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা সৰু ডোঙা বা সূতাৰে নিৰ্মিত পাৰ্চ—এই অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য হস্তশিল্পজাত সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পৰে।<ref>{{cite web |title=Zari and Batua |url=http://www.craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070406171714/http://craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |archive-date=6 April 2007 |access-date=12 April 2007 |archivedate=6 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070406171714/http://craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |deadurl=yes }}</ref> ভোপালত [[ডি বি কৰ্প লিমিটেড|DB Corp]]-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। এই প্ৰতিষ্ঠানটো অনানুষ্ঠানিকভাৱে ভাস্কৰ গ্ৰুপ নামেৰে পৰিচিত আৰু ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰকাশন ''[[দৈনিক ভাস্কৰ]]''-ৰ নামেৰে এই নামটো জনপ্ৰিয় হৈছে। প্ৰায় ₹১৭ বিলিয়ন মূল্যৰ এই ব্যৱসায়িক গোটটোৰ সংবাদ মাধ্যমত এক শক্তিশালী উপস্থিতি আছে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় মহাৰাণা প্ৰতাপ নগৰত অৱস্থিত। ভোপাল বিমানবন্দৰৰ ওচৰত অৱস্থিত IT Park-ত বিভিন্ন ছফ্টৱেৰ উন্নয়ন কোম্পানীয়ে কাম কৰি আছে। তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডত চহৰখনৰ উপস্থিতি ভৱিষ্যতে আৰু অধিক বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। [[WIPRO]]-এ ভোপালত এটা ছফ্টৱেৰ উন্নয়ন কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Wipro Group to set up Software Development Centre in Bhopal |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/wipro-group-to-set-up-software-development-centre-in-bhopal |website=Free Press Journal |access-date=13 September 2021 |archive-date=9 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809084434/https://www.freepressjournal.in/bhopal/wipro-group-to-set-up-software-development-centre-in-bhopal |url-status=live }}</ref> চহৰখনত ইতিমধ্যে Sutherland Global Services, ISoft InfoTech, Soluzione IT Services, Netlink Software Pvt Ltd., Caresoft Inc India আৰু Osmo IT Solution আদি বহুতো ছফ্টৱেৰ আৰু IT কোম্পানীয়ে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। পুৰণি চহৰখনত অৱস্থিত [[মঞ্জুল পাব্লিশ্বিং হাউছ|মঞ্জুল পাব্লিশ্বিং হাউছ]] এখন উল্লেখযোগ্য প্ৰকাশন প্ৰতিষ্ঠান। [[হেৰী পটাৰ]] উপন্যাস শৃংখলাৰ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] অনুবাদ প্ৰকাশ কৰাৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে বিশেষ পৰিচিতি লাভ কৰে।<ref>{{cite web |author1=Kumar Shakti Shekhar |date=10 July 2005 |title=Chamber of Secrets translated into Hindi |url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20050010198 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205051528/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20050010198 |archive-date=5 December 2008 |access-date=30 October 2015 |website=NDTV |location=Bhopal }}</ref> ভোপালৰ অৰ্থনীতিৰ বিশেষত্ব হৈছে ইয়াৰ বৈচিত্ৰ্য। বৃহৎ উদ্যোগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়, পৰম্পৰাগত হস্তশিল্প আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডলৈকে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰই চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশত অৰিহণা যোগাইছে। এই বৈচিত্ৰ্যময় অৰ্থনৈতিক গাঁথনিয়ে ভোপালক মধ্য প্ৰদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উদ্যোগ আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। [[ভোজ মেট্ৰো]] নামৰ এটা গধুৰ ৰে'ল-ভিত্তিক মেট্ৰ' ৰে'ল ব্যৱস্থাৰ প্ৰথম পৰ্যায়ে ২১ ডিচেম্বৰ ২০২৫ তাৰিখে সেৱা আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.livemint.com/industry/infrastructure/bhopal-metro-to-be-named-after-raja-bhoj-announces-kamal-nath-1569511530540.html |title=Bhopal Metro to be named after Raja Bhoj, announces Kamal Nath |date=26 September 2019 |website=Mint |access-date=9 November 2019 |archive-date=3 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103144439/https://www.livemint.com/industry/infrastructure/bhopal-metro-to-be-named-after-raja-bhoj-announces-kamal-nath-1569511530540.html |url-status=live }}</ref><ref name="ndtv.com">{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/bhopal-news/bhopal-metro-to-be-bhoj-metro-after-raja-bhoj-kamal-nath-2107765 |title=Bhopal Metro To Be Called "Bhoj Metro" After Indian King "Raja Bhoj": Kamal Nath |website=NDTV.com |access-date=9 November 2019 |archive-date=2 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002222200/https://www.ndtv.com/bhopal-news/bhopal-metro-to-be-bhoj-metro-after-raja-bhoj-kamal-nath-2107765 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |title=Bhopal, Indore to have Metro Rail soon |work=Thaindian News |access-date=5 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305082637/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |archive-date=5 March 2013 |url-status=dead |archivedate=5 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130305082637/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |deadurl=yes }}</ref> == শিক্ষা == === প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা === [[File:NLIUGyanmandir3.JPG|thumb|ৰাষ্ট্ৰীয় আইন প্ৰতিষ্ঠান বিশ্ববিদ্যালয়]] ভোপালত চৰকাৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত চলা ৫৫০খনতকৈও অধিক বিদ্যালয় আছে। ইয়াৰে অধিকাংশ বিদ্যালয় মধ্যপ্ৰদেশ মাধ্যমিক শিক্ষা ব'ৰ্ড (MPBSE)-ৰ সৈতে সংযুক্ত। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত পাঁচখন কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় আছে।<ref>{{Cite web |url=https://kvsangathan.nic.in/about-kvs/directories/kvs-directory?shs_term_node_tid_depth=178&field_kv_directory_tid=&field_state_directory_tid=2107 |title=KVS Directory {{!}} Kendriya Vidyalaya Sanghatan, Government of India |website=Kendriya Vidyalaya Sanghatan {{!}} Government of India |publisher=[[Government of India]] |access-date=20 November 2019 |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611165719/https://kvsangathan.nic.in/about-kvs/directories/kvs-directory?shs_term_node_tid_depth=178&field_kv_directory_tid=&field_state_directory_tid=2107 |url-status=live }}</ref> ভোপালত বিভিন্ন ব্যক্তিগত বিদ্যালয়ো আছে, যিবোৰে CBSE, ICSE, মধ্যপ্ৰদেশ মাধ্যমিক শিক্ষা ব'ৰ্ড (MPBSE), ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান (NIOS) আৰু Cambridge International Examinations (CIE,Cambridge) আদি বিভিন্ন শিক্ষা ব'ৰ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ভোপাল (CBSE), দ্য সংস্কাৰ ভেলী স্কুল (The Sanskaar Valley School)(ICSE আৰু Cambridge International Examinations|Cambridge International Examinations),<ref>{{Cite web |url=https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |title=Best ICSE School in India, Top 10 ICSE schools in India |website=sanskaarvalley.org |access-date=20 November 2019 |archive-date=26 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326000656/https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |url-status=dead |archivedate=26 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326000656/https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |deadurl=yes }}</ref> কাৰ্মেল কনভেণ্ট স্কুল (CBSE),<ref>{{cite news |title=Over 350 Bhopal students score 10 CGPA in CBSE Class 10 exam |url=https://www.hindustantimes.com/bhopal/over-350-bhopal-students-score-10-cgpa-in-cbse-class-10-exam/story-qWQN5V7MZXW8ybW5F6bMCN.html |work=Hindustan Times |date=28 May 2015 |access-date=7 March 2015 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925042115/https://www.hindustantimes.com/bhopal/over-350-bhopal-students-score-10-cgpa-in-cbse-class-10-exam/story-qWQN5V7MZXW8ybW5F6bMCN.html |url-status=live }}</ref> কেম্পিয়ন স্কুল, (CBSE) আৰু ছেইণ্ট জোচেফছ কনভেণ্ট স্কুল, (CBSE) উল্লেখযোগ্য। === উচ্চ শিক্ষা === [[File:IIFM arc.jpg|thumb|IIFM-ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ভোপাল চহৰত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত আছে— {| class="wikitable sortable" style="font-size: 93%" ! scope="col" width="443"|শিক্ষানুষ্ঠান ! scope="col" width="145"|প্ৰতিষ্ঠা |- | National Law Institute University ||1997 |- | Academy of Scientific and Innovative Research|AcSIR, Advanced Materials and Processes Research Institute|CSIR AMPRI-ত |2011 |- | Gandhi Medical College, Bhopal|গান্ধী মেডিকেল কলেজ |1955 |- | Maulana Azad National Institute of Technology ||1960 |- | National Institute of Design, Madhya Pradesh ||2019 |- | Barkatullah University ||1970 |- | Indian Institute of Forest Management ||1982 |- | Madhya Pradesh Bhoj Open University]]] 1991 |- | Rajiv Gandhi Proudyogiki Vishwavidyalaya]] ||1998 |- | Makhanlal Chaturvedi National University of Journalism and Communication]] ||1990 |- | National Judicial Academy (India)|ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়িক একাডেমী]] |1993 |- | Indian Institute of Science Education and Research, Bhopal]] ||2008 |- | National Institute of Fashion Technology]] ||2008 |- | School of Planning and Architecture, Bhopal|স্কুল অৱ প্লেনিং এণ্ড আৰ্কিটেকচাৰ]] ||2008 |- | VIT Bhopal University|VIT ভোপাল]] ||2017 |- | All India Institute of Medical Sciences, Bhopal|অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ]] ||2012 |- |Jagran Lakecity University |2013 |- |[[Indian Institute of Information Technology, Bhopal|ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ ইনফৰ্মেচন টেকন'লজী]] |2017 |- |[[RKDF University]] |2012 |- |[[Rabindranath Tagore University, Bhopal|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]] |2010 |} === গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান === ভোপালত বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰে কিছুমান কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অধীনত আৰু আন কিছুমান ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত [[Advanced Materials and Processes Research Institute|CSIR AMPRI]] আৰু [[Indian Institute of Science Education and Research, Bhopal|IISER]] অন্যতম। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, সামগ্ৰী বিজ্ঞান আৰু অন্যান্য গৱেষণা ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। == ক্ৰীড়া == [[File:Yodhasthal (Bhopal, India) (69).jpg|thumb|যোদ্ধাস্থল]] === দল === [[Bhopal Badshahs]] ভোপালভিত্তিক এটা [[field hockey|হকী]] দল, যিয়ে World Series Hockey প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰে। দলটোৰ অধিনায়ক আছিল ভাৰতীয় হকী খেলুৱৈ [[Sameer Dad]] আৰু প্ৰশিক্ষক আছিল [[Vasudevan Bhaskaran]], যিয়ে [[1980 Summer Olympics|১৯৮০ চনৰ মস্কো অলিম্পিক]]ত ভাৰতীয় হকী দলক নেতৃত্ব দি অলিম্পিক বিজয় লাভ কৰিছিল। [[2012 World Series Hockey]]-ৰ উদ্বোধনী খেলখনত Bhopal Badshahs-এ [[Chandigarh Comets]]-ক ৪–৩ গ'লত পৰাস্ত কৰে। ভোপালৰ [[Aishbagh Stadium]] হৈছে [[Bhopal Badshahs]] দলৰ ঘৰুৱা খেলপথাৰ। === ষ্টেডিয়াম === * [[Aishbagh Stadium]] ভোপালৰ এটা [[field hockey|ফিল্ড হকী]] [[stadium|ষ্টেডিয়াম]]। * [[TT Nagar Stadium]] ভোপালৰ এটা বহুমুখী ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়াম। == পৰ্যটন আৰু আকৰ্ষণীয় স্থান == === বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান === [[File:2 elephants man riding one pre historic Bhimbetka rock cave paintings Madhya Pradesh India.jpg|thumb|ভোপালৰ ওচৰৰ ভীমবেটকাৰ প্ৰাগৈতিহাসিক শিলাচিত্ৰ। ইয়াত প্ৰায় ৫০০টা বেলেগ বেলেগ বেলেপাথৰৰ গুহা আৰু শিলাশ্ৰয় আছে। এইবোৰৰ সময়সীমা প্ৰায় ১২,০০০ বছৰ আগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তাম্ৰ-প্ৰস্তৰ যুগলৈকে বিস্তৃত। এই স্থান UNESCO-ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান।<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/925 Rock Shelters of Bhimbetka] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070308082739/https://www.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |date=8 March 2007 }} UNESCO</ref>]] [[Bhimbetka rock shelters|ভীমবেটকা গুহাসমূহ]] ভোপাল চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। এই গুহাসমূহত প্ৰস্তৰ যুগৰ প্ৰাগৈতিহাসিক মানুহৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। গুহাসমূহৰ শিলাচিত্ৰসমূহ ভাৰতৰ প্ৰাগৈতিহাসিক মানৱ বসতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন। ইয়াত প্ৰায় ৬০০টা গুহা আছে যদিও ইয়াৰে মাত্ৰ ১২টা গুহাহে পৰ্যটকৰ বাবে মুকলি। গুহাসমূহ শাল আৰু চেগুন গছৰ অৰণ্যৰ মাজত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে এটা সৰু প্ৰকৃতি-পথ আছে। ১৯৫৭ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ বিষ্ণু শ্ৰীধৰ ৱাকানকাৰে এই গুহাসমূহ আৱিষ্কাৰ কৰে। ২০০৩ চনত UNESCO-ই ভীমবেটকা গুহাসমূহক বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/925 |title=Rock Shelters of Bhimbetka |publisher=World Heritage Site |access-date=15 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070308082739/https://www.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |archive-date=8 March 2007 |url-status=live }}</ref> [[Sanchi|সাঁচী স্তূপসমূহ]] ভোপাল চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৪৭ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। সাঁচীৰ মহান স্তূপক বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত আৰু ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তূপ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াক প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত মৌৰ্য সম্ৰাট অশোকে নিৰ্মাণ কৰাইছিল। পিছলৈ শুংগ সাম্ৰাজ্য আৰু সাতবাহন বংশ]]ৰ শাসনকালত ইয়াত বিভিন্ন সংযোজন কৰা হয়। সাঁচী পাহাৰত থকা আন দুটা স্তূপৰ লগতে বৌদ্ধ বিহাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু গুপ্ত সাম্ৰাজ্যৰ সময়ৰ এটা মন্দিৰো দেখা যায়। এই স্থান খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চদশ শতিকালৈকে ব্যৱহৃত হৈ আছিল। === প্ৰকৃতি === ভান বিহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান মধ্য ভাৰতৰ এখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ই মধ্যপ্ৰদেশৰ ৰাজধানী ভোপালত অৱস্থিত। ১৯৭৯ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হিচাপে ঘোষণা কৰা এই উদ্যানখনৰ আয়তন প্ৰায় ৪.৪৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। যদিও ইয়াৰ আইনী মৰ্যাদা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ, তথাপি কেন্দ্ৰীয় চিৰিয়াখানা কৰ্তৃপক্ষৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি ভান বিহাৰক আধুনিক চিৰিয়াখানা হিচাপে উন্নত আৰু পৰিচালনা কৰা হয়। ইয়াত জীৱ-জন্তুবোৰক প্ৰায় প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত ৰখা হয়। অধিকাংশ জীৱ-জন্তু হয় ৰাজ্যৰ বিভিন্ন স্থানৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা অনাথ জীৱ-জন্তু, নহয় আন চিৰিয়াখানাৰ সৈতে বিনিময়ৰ জৰিয়তে অনা জীৱ-জন্তু। কোনো জীৱ-জন্তুকে ইচ্ছাকৃতভাৱে অৰণ্যৰ পৰা ধৰি অনা নহয়। ভান বিহাৰৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে—ইয়াৰ মাজেৰে যোৱা পথৰ জৰিয়তে পৰ্যটকসকলে সহজে উদ্যানখন পৰিদৰ্শন কৰিব পাৰে। একে সময়তে চোৰাং চিকাৰীৰ পৰা জীৱ-জন্তুৰ সুৰক্ষাৰ বাবে খাদ, দেৱাল আৰু চেইন-লিংক বেৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জীৱ-জন্তুবোৰক সম্ভৱপৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান প্ৰদান কৰাৰ বাবেও এই উদ্যানখন বিশেষভাৱে পৰিচিত। ভোজ জলাভূমি এটা ৰামছাৰ স্থান, যাক ২০০২ চনত এই মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়। চৰাই পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে এই জলাভূমি এক আদৰ্শ স্থান। শীতকালত মধ্য এছিয়াৰ পৰা অহা বহু সংখ্যক পৰিভ্ৰমী চৰাই ইয়াত আশ্ৰয় লয়। সাৰস ক্ৰেন আৰু উলীয়া ডিঙিৰ ষ্টৰ্কৰ দৰে কিছুমান বিপন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাইও এই অঞ্চলত উল্লেখযোগ্য সংখ্যাত পোৱা যায়। এই অঞ্চলত প্ৰায় ৩০০টা স্থায়ী আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ প্ৰজাতি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। ৰাতাপানী ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষণ অঞ্চল ভোপাল পৌৰ নিগমৰ সীমাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ ওচৰত অৱস্থিত। ইয়াত ৫০টাতকৈও অধিক বাঘ আছে। ভোপালৰ নগৰাঞ্চলত প্ৰায় ১৫টা বাঘ থকাৰ কথা জানিব পৰা গৈছে। কিছুমান বাঘ প্ৰায় ১০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিম দিশলৈ খেওনী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যলৈ স্থানান্তৰিত হয়। নগৰ সীমাৰ ভিতৰত বনৰীয়া বাঘ বসবাস কৰাৰ বাবে ভোপাল বিশ্বৰ পৰিচিত উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web |title=City With Wild Tigers, Bhopal, M.P. |url=https://urbantigers.org/ |website=urban tigers |access-date=25 May 2024 |archive-date=25 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525180313/https://urbantigers.org/ |url-status=live }}</ref> হালালি বান্ধ ভোপালৰ উত্তৰ দিশত প্ৰায় ৩৮ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। বান্ধটোৰ বিশাল জলাধাৰটো বহুতো চৰাইৰ বাসস্থান আৰু শীতকালত বহু পৰিভ্ৰমী চৰাইক আকৰ্ষণ কৰে। Birdlife International-এ ইয়াক এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰাই অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। হ্ৰদসমূহৰ উপৰি ভোপাল চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বহুতো জলাধাৰ<ref>{{cite web |url=https://www.tripadvisor.in/Attractions-g319726-Activities-c57-t11-Bhopal_Bhopal_District_Madhya_Pradesh.html |title=DAMS in Bhopal |access-date=12 September 2021 |archive-date=12 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912181415/https://www.tripadvisor.in/Attractions-g319726-Activities-c57-t11-Bhopal_Bhopal_District_Madhya_Pradesh.html |url-status=live }}</ref> আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ভাদভাদা বান্ধ, কেৰৱা বান্ধ, কালিয়াসোট বান্ধ আৰু কোলাৰ বান্ধ উল্লেখযোগ্য। ভোপালৰ বাসিন্দাসকলে সাধাৰণতে সপ্তাহৰ শেষৰ দিনবোৰত এই স্থানসমূহলৈ ফুৰিবলৈ যায়। বাৰিষাৰ সময়ত আৰু বাৰিষাৰ পিছত এই অঞ্চলসমূহৰ বতৰ যথেষ্ট মনোৰম হৈ থাকে। বছৰটোৰ প্ৰায় সকলো সময়তে এই স্থানসমূহ সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশেৰে আগুৰি থাকে। === পৰ্যটনস্থলী === ভোপালৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলীসমূহ হ'ল—<ref name="Tourist Place in Bhopal - District">{{cite web |title=Tourist Place in Bhopal – District Bhopal, Government of Madhya Pradesh – India |url=https://bhopal.nic.in/en/tourism/ |website=bhopal.nic.in |access-date=14 March 2022 }}</ref> * উচ্চ হ্ৰদ * নিম্ন হ্ৰদ * ভান বিহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ভোজ জলাভূমি ৰামছাৰ স্থান * মানৱ সংগ্ৰহালয় (মানৱ সংগ্ৰহালয়) * জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় আৰু ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয় * ভাৰত ভৱন * তাজ-উল-মছজিদ * লক্ষ্মী নাৰায়ণ মন্দিৰ * তাজ মহল প্ৰাসাদ * কমলাপতি প্ৰাসাদ আৰু কমলা পাৰ্ক * প্ৰাকৃতিক ইতিহাসৰ আঞ্চলিক সংগ্ৰহালয় আৰু শাহপুৰা হ্ৰদ * শৌৰ্য স্মাৰক ভোপালৰ ওচৰৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলীসমূহ হ'ল—<ref name="Tourist Place in Bhopal - District"/> * সাঁচী – UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান; ভোপালৰ উত্তৰ-পূব দিশত ৪৭ কিলোমিটাৰ দূৰত * ভোজপুৰ – ২৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবত * ভীমবেটকা শিলাশ্ৰয় – ৪০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবত * ৰাইচেন – ৩৫ কিলোমিটাৰ পূবত * বিজাসন মাতা মন্দিৰ, সালকানপুৰ – ভোপালৰ পৰা ৭০ কিলোমিটাৰ দূৰত * জগদীশপুৰ – হ্ৰদৰ চহৰ ভোপালৰ পৰা ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত === কাৰ্যকলাপ আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ === ভোপালৰ মানৱ সংগ্ৰহালয়ত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ জনজাতীয় আৰু লোকজীৱনৰ ঘৰ-দুৱাৰ তথা পৰম্পৰাগত বাসগৃহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/offtrack/story/20070709-museum-of-mankind-bhopal-relocates-tribal-houses-across-india-748219-2007-07-08 A House of Tribal Tradition- Bhopal] India Today</ref> === বজাৰ === নিউ মাৰ্কেট ভূপালৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক এলেকা।<ref name="TIBusdist1">{{cite web |title=MANIT experts suggest ways to streamline New Market parking |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/MANIT-experts-suggest-ways-to-streamline-New-Market-parking/articleshow/55069878.cms |last=Sirothial |first=Ankur |publisher=Times of India |date=26 October 2016 |access-date=21 August 2017 |archive-date=27 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170927162533/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/MANIT-experts-suggest-ways-to-streamline-New-Market-parking/articleshow/55069878.cms |url-status=live }}</ref><ref name="FParea1">{{cite web |title=Bhopal: BMC's anti encroachment drive have little impact on New Market traders |url=http://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmcs-anti-encroachment-drive-have-little-impact-on-new-market-traders/1071917 |last=Das |first=Kalyan |publisher=Free Press Journal |date=22 May 2017 |access-date=21 August 2017 |archive-date=10 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210064730/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmcs-anti-encroachment-drive-have-little-impact-on-new-market-traders/1071917 |url-status=live }}</ref><ref name="FParea2">{{cite web |title=Bhopal: An alternative New Market, Nadra Bus Stand |url=http://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-an-alternative-new-market-nadra-bus-stand/979760 |last=Bhowmick |first=Shilpa |publisher=Free Press Journal |date=30 November 2016 |access-date=21 August 2017 |archive-date=30 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130161225/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-an-alternative-new-market-nadra-bus-stand/979760 |url-status=live }}</ref> এই এলেকাটোত বিভিন্ন কাৰ্যালয়, নতুন ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ গঢ় লৈ উঠিছে।<ref name="Disaster1">{{cite book |title=Advocacy after Bhopal: Environmentalism, Disaster, New Global Orders |url=https://books.google.com/books?id=SDKmddU8LBcC&pg=PA348 |page=348 |last=Fortun |first=Kim |publisher=University of Chicago Press |date=4 May 2009 |isbn=9780226257181 |access-date=21 August 2017 }}</ref><ref name="Descript1">{{cite book |title=City Planning in India: A Study of Land Use of Bhopal |url=https://books.google.com/books?id=CUEIo4W1IegC&pg=PA94 |last1=Singh |first1=Jogendra Prasad |last2=Dharmajog |first2=Anita |page=119 |publisher=Mittal Publications |date=1998 |isbn=9788170997054 |access-date=21 August 2017 }}</ref> ভূপালৰ উল্লেখযোগ্য শ্বপিং মলসমূহৰ ভিতৰত MP নগৰত অৱস্থিত DB City Mall<ref>{{cite news |title=Bhopal: 40 security personnel neturalize 'terrorists', free 'hostages' at city mall |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-40-security-personnel-neturalize-terrorists-free-hostages-at-city-mall |access-date=14 April 2021 |work=Free Press Journal |date=24 February 2021 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414093853/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-40-security-personnel-neturalize-terrorists-free-hostages-at-city-mall |url-status=live }}</ref> আৰু Aashima Anupama Mall উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite news |title=Bhopal: Fire breaks out at Aashima Mall, no injuries |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bhopal-fire-breaks-out-at-aashima-mall-no-injuries/articleshow/69580758.cms |access-date=14 April 2021 |work=The Times of India |date=30 May 2019 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414093853/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bhopal-fire-breaks-out-at-aashima-mall-no-injuries/articleshow/69580758.cms |url-status=live }}</ref> নিউ মাৰ্কেটৰ উপৰি ভূপালৰ পুৰণি চহৰ এলেকাত থকা চৌক বজাৰ<ref>{{cite news |title=Shopping in Bhopal: think local, go local |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/things-to-do/shopping-in-bhopal-think-local-go-local/as57199871.cms |access-date=12 September 2021 |archive-date=12 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912175529/https://timesofindia.indiatimes.com/travel/things-to-do/shopping-in-bhopal-think-local-go-local/as57199871.cms |url-status=live }}</ref> আৰু সাৰাফা বজাৰতো বিভিন্ন সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিব পাৰি। পুৰণি চহৰৰ এই বজাৰসমূহ বিশেষকৈ স্থানীয় সামগ্ৰী, অলংকাৰ, কাপোৰ আৰু পৰম্পৰাগত ব্যৱসায়িক সংস্কৃতিৰ বাবে জনাজাত। <gallery mode="packed"> File:Upper Lake & VIP Road, Bhopal.JPG|উচ্চ হ্ৰদৰ এটি দৃশ্য File:Taj Mahal Bhopal.jpg|তাজ মহলৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পিছফালৰ দৃশ্য File:Lower Lake Bhopal.jpg|নিম্ন হ্ৰদ File:Taj Ul Masajid, Bhopal.JPG|তাজ-উল-মছজিদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ </gallery> {{Clear}} == উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি == === ৰাজনীতি, প্ৰশাসন আৰু বিজ্ঞান === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * আনিছ আহমেদ – ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শান্তিৰক্ষা অভিযান আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ ন্যায়াধিকৰণসমূহৰ অধিবক্তা * মহম্মদ বাৰাকাতুল্লাহ ভূপালী – ভাৰতৰ অস্থায়ী চৰকাৰৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী * বালথাজাৰ নেপোলিয়ন চতুৰ্থ দ্য বোৰ্বন – ভাৰতৰ বোৰ্বন-ভূপাল ৰাজবংশৰ মুৰব্বী * টিনা ডাবি – প্ৰশাসনিক বিষয়া<ref>{{Cite magazine |last=Nagari |first=Akhilesh |date=6 September 2024 |title=IAS Tina Dabi appointed Barmer District Collector, husband posted 150 km away |url=https://www.indiatoday.in/india/story/rajasthan-government-ias-officers-transfer-tina-dabi-district-collector-barmer-husband-pradeep-gawande-jalore-2595063-2024-09-06 |magazine=India Today |access-date=9 February 2025 |archive-date=4 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250104004916/https://www.indiatoday.in/india/story/rajasthan-government-ias-officers-transfer-tina-dabi-district-collector-barmer-husband-pradeep-gawande-jalore-2595063-2024-09-06 |url-status=live }}</ref> * নজমা হেপ্টুল্লা – প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * কৈলাশ চন্দ্ৰ যোশী – মধ্য প্ৰদেশৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী * আব্দুল কাদিৰ খান – পাকিস্তানী পাৰমাণৱিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী * ৰঘুৰাম ৰাজন – ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ ২৩তম গৱৰ্ণৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ ১৫তম মুখ্য অৰ্থনৈতিক উপদেষ্টা * শংকৰ দয়াল শৰ্মা – ১৯৯২ চনৰ পৰা ১৯৯৭ চনলৈ ভাৰতৰ নৱম ৰাষ্ট্ৰপতি। তেওঁ ১৯৫২ চনৰ নিৰ্বাচনত বেৰাছিয়াৰ পৰা ভূপাল বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু একে বছৰতে ভূপাল ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হৈছিল * পল শ্ৰীবাস্তৱ – মেনেজমেণ্টৰ অধ্যাপক আৰু পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মুখ্য স্থায়িত্ব বিষয়া * অমিত সুদ – আমেৰিকান চিকিৎসক, অধ্যাপক আৰু লেখক === সাহিত্য === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * মুছকান আহিৰৱাৰ – গ্ৰন্থাগাৰিক * মঞ্জুৰ আহতেশাম – লেখক * জাভেদ আখতাৰ – কবি, চিত্ৰনাট্যকাৰ আৰু গীতিকাৰ * বশীৰ বদৰ – কবি * আসাদ ভূপালী – কবি আৰু গীতিকাৰ * কৈফ ভূপালী – কবি আৰু গীতিকাৰ * মঞ্জৰ ভূপালী – কবি * মহছিন ভূপালী – কবি আৰু ভ্ৰমণ লেখক * গীত চতুৰ্বেদী – কবি, ঔপন্যাসিক আৰু গীতিকাৰ * আব্দুল কাৱী দেশনৱী – লেখক === ক্ৰীড়া === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * ফাতিমা বানু – মহিলা মল্লযুঁজৰ প্ৰশিক্ষক * সমীৰ দাদ – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ * ভাৱনা দেহাৰিয়া – মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰা মধ্য প্ৰদেশৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা * আছলাম শ্বেৰ খান – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ আৰু সংসদ সদস্য * শ্বাহৰিয়াৰ খান – পাকিস্তান ক্ৰিকেট ব’ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ * মনছুৰ আলী খান পতৌদি – ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলৰ প্ৰাক্তন অধিনায়ক * জালালুদ্দিন ৰিজভী – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ আৰু অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী * জয় প্ৰকাশ যাদৱ – ক্ৰিকেট খেলুৱৈ<ref>{{Cite web |title=Jai Prakash Yadav Profile |url=https://sports.ndtv.com/cricket/players/495-jai-prakash-yadav-playerprofile |website=NDTVSports |access-date=28 December 2024 |archive-date=28 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228141558/https://sports.ndtv.com/cricket/players/495-jai-prakash-yadav-playerprofile |url-status=live }}</ref> === চলচ্চিত্ৰ, টেলিভিছন আৰু কলা === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * শ্বাৱাৰ আলী – অভিনেতা * জয়া বচ্চন – অভিনেত্ৰী * ষ্টেবিন বেন – গায়ক * শ্বাকিলা বানু ভূপালী – চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা কাৱালি গায়িকা * শ্বোৱাইব ইব্ৰাহিম – টেলিভিছন অভিনেতা * অনু কাপুৰ – অভিনেতা, টেলিভিছন উপস্থাপক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী * আৰশী খান – অভিনেত্ৰী আৰু মডেল * ছাৰা খান – অভিনেত্ৰী * সুনীল লাহৰি – অভিনেতা * মুন্নাৱাৰ মাছুম – কাৱালি গায়ক * বিপুল ৰয় – অভিনেতা * ঈশা সিং – অভিনেত্ৰী * সৌম্যা টণ্ডন – টেলিভিছন অভিনেত্ৰী * দিব্যাংকা ত্ৰিপাঠী – অভিনেত্ৰী * ৰাজীৱ বাৰ্মা – অভিনেতা * আকাংক্ষা পুৰী – অভিনেত্ৰী == সামৰিক উপস্থিতি == ভূপালৰ সামৰিক ষ্টেচনত তলত উল্লেখ কৰা সামৰিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অৱস্থিত— * একবিংশ ক’ৰ্পছৰ গেৰিছন মুখ্য কাৰ্যালয়। * ভাৰতীয় সেনাৰ EME ক’ৰ্পছৰ ৩য় ইউনিট (3 EME)। * ভাৰতীয় বায়ুসেনাও চহৰখনত উপস্থিত আছে, যদিও ইয়াৰ নিৰ্দিষ্ট ইউনিটসমূহৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰকাশ্যভাৱে স্পষ্ট নহয়। চহৰখনত তিনিওটা সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ NCC ইউনিটো আছে— * ১২ MP বেটেলিয়ন (আৰ্মী উইং) * ৪ MP বেটেলিয়ন (আৰ্মী উইং) * ২ MP এয়াৰ স্কোৱাড্ৰন (এয়াৰ উইং) * ১ MP নেভাল ইউনিট (নেভাল উইং) == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অধিক পঠন == * {{cite book |last=Sinha |first=Indra |title=Animal's People |publisher=Simon & Schuster |year=2007 |isbn=978-1-4165-7878-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/animalspeople00sinh }} * {{cite book |last=Lapierre |first=Dominique |title=Five Past Midnight in Bhopal |url=https://archive.org/details/fivepastmidnight00domi |url-access=registration |publisher=Warner Books |year=2002 |isbn=0-7432-2035-8 }} * {{cite book |last=Khan |first=Shaharyar |title=Begums of Bhopal, A Dynasty of Women Rulers in Raj India |edition=illustrated |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-1-86064-528-0 |year=2000 }} * {{cite book |last=Singh |first=J.P. |publisher=Mittal Publications, India |year=1998 |title=City Planning in India: A Study of Land Use of Bhopal |isbn=81-7099-705-4 }} * {{cite book |last=Shrivastava |first=Paul |title=Bhopal: Anatomy of a Crisis. |publisher=Paul Chapman, London |year=1987 }} * {{cite book |last=Howgh |first=William |publisher=Hesperides Press |year=2006 |title=A Brief History of the Bhopal Principality in Central India |isbn=1-4067-1225-6 |year=2006 }} * {{cite book |last=Mittal |first=Kamal |publisher=South Asia Books |year=1990 |title=History of Bhopal State: Development of Constitution, Administration and National Awakening, 1901–1949 |isbn=99903-0-915-9 }} * {{cite book |last=D'Silva |first=Themistocles |title=The Black Box of Bhopal |publisher=Trafford Publishing |year=2006 |isbn=1-4120-8412-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Commons category-inline}} * {{Wikiquote-inline}} {{State and Union Territory capitals of India}} {{Authority control}} [[Category:Bhopal| ]] [[Category:Metropolitan cities in India]] [[Category:Cities and towns in Bhopal district]] <!--state capital city--> [[Category:ভাৰতৰ ৰাজধানী চহৰ]] [[Category:১৭২০ৰ দশকত প্ৰতিষ্ঠিত স্থান]] [[Category:ভাৰতত ১৭২০ৰ দশকৰ প্ৰতিষ্ঠা]] [[Category:ভাৰতৰ প্ৰাক্তন ৰাজধানীসমূহ]] [[Category:মধ্য প্ৰদেশৰ চহৰসমূহ]] 3ulfmsk4bxe0vqhm5je5cvlk1fec4nu 622140 622139 2026-07-31T15:26:32Z Kandarpajit Kallol 6257 /* বাহ্যিক সংযোগ */ 622140 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ভোপাল | official_name = | image_blank_emblem = Bhopal Smart City Logo.png | blank_emblem_type = ভোপাল স্মাৰ্ট চিটীৰ ল'গ' | blank_emblem_size = 280px | nickname = ''হ্ৰদৰ চহৰ'' | named_for = ৰজা ভোজ | native_name_lang = iso 15919 | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{multiple image |border = infobox |total_width = 300 |image_style = |perrow = 1/2/2/2/2 |image1 = Deewali New market.jpg |caption1 = নিউ মাৰ্কেট |image2 = Outside view of Rani Kamlapati Railway Station 25.jpg |caption2 = ৰাণী কমলাপতি ৰে'ল ষ্টেচন |image3 = Boats in Upper Lake, Bhopal.JPG{{!}} ওপৰ হ্ৰদত নাও |caption3 = ওপৰ হ্ৰদ |image4 = Tribal Museum Bhopal 3.jpg {{!}} জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় |caption4 = জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় |image5 = Parol Himalayan Village gate.JPG {{!}} ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ সংগ্ৰহালয়ৰ পাৰোল হিমালয়ান ভিলেজৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ |caption5 = মানৱ সংগ্ৰহালয় |image6 = Birla Mandir Bhopal Side view.jpg |caption6 = বিৰলা মন্দিৰ |image7 = Bada Talab In Bhopal.png |caption7 = বাদা তালাব |image8 = Shivaji statue Bhopal.jpg |caption8 = শিৱাজী নগৰ |image9 = Welcome_To_City_Of_Lake.jpg |caption9 = ‘হ্ৰদৰ চহৰ’ৰ আলোকসজ্জা }} | pushpin_map = India Madhya Pradesh#India | pushpin_map_caption = | pushpin_relief = yes | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_type5 = ৱাৰ্ড | subdivision_type6 = নামকৰণ | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Madhya Pradesh.svg}} [[মধ্যপ্ৰদেশ]] | subdivision_name2 = ভোপাল | subdivision_name3 = ভোপাল বিভাগ | subdivision_name5 = ৮৫টা ৱাৰ্ড<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002212126/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |url-status=usurped |archive-date=2 October 2017 |website=Bhopal Municipal Corporation |access-date=13 November 2021 }}</ref> | subdivision_name6 = ৰজা ভোজ | government_type = মেয়ৰ–পৰিষদ | governing_body = ভোপাল পৌৰ নিগম | leader_party = বিজেপি | leader_title = মেয়ৰ | leader_name = মালতী ৰায় | leader_title3 = সাংসদ | leader_name3 = আলোক শৰ্মা (বিজেপি) | area_footnotes = <ref name='BMC'>{{cite web |title=BMC |url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728031414/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=19 November 2020 }}</ref><ref name='BMC Plan'>{{cite web |title=BMC Plan |url=https://government.economictimes.indiatimes.com/news/smart-infra/madhya-pradesh-bifurcation-of-bhopal-municipal-corporation-not-a-cakewalk-say-experts/71590171 |access-date=19 November 2020 }}</ref><ref name=census>{{cite web |title=District Census Handbook – Bhopal |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf |website=Census of India |access-date=22 September 2015 |page=35 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807042945/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf |archive-date=7 August 2015 |url-status=live }}</ref> | area_total_km2 = 463 | area_metro_km2 = 648.24 | area_metro_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.bhopalmunicipal.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20000818173805/http://www.bhopalmunicipal.com/ |url-status=usurped |archive-date=18 August 2000 |title=Cricket Exchange Live – Online Cricket Betting Casino |website=# }}</ref> | elevation_m = 518.73 | population_total = ১৭৯৮২১৮ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name=census/> | population_density_km2 = auto | population_metro = ১৯১৭০৫১ | population_metro_footnotes = <br/>(ভোপাল, আৰেড়া কলনী আৰু বেৰাছিয়া নগৰীয়া অঞ্চল) | population_density_metro_km2 = auto | population_rank = ২০তম | population_blank1_title = মহানগৰীয় ক্ৰম | population_blank1 = ১৮তম }} '''ভোপাল''' হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতীয় ৰাজ্য]] [[মধ্যপ্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী চহৰ আৰু ভোপাল জিলা তথা ভোপাল বিভাগ—দুয়োটাৰে প্ৰশাসনিক মুখ্য কাৰ্যালয়।<ref name="BritannicaEducational2010">{{cite book |author=Educational Britannica Educational |title=The Geography of India: Sacred and Historic Places |url=https://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&pg=PA174 |access-date=15 April 2012 |date=1 July 2010 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-1-61530-202-4 |pages=174– |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523040334/http://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&pg=PA174 |archive-date=23 May 2013 |url-status=live }}</ref> চহৰখনৰ সীমাৰ ওচৰে-পাঁজৰে থকা বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদৰ উপস্থিতিৰ বাবে ভোপালক ''হ্ৰদৰ চহৰ'' বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |title=The Geography of India: Sacred and Historic Places |date=2010 |publisher=The Rosen Publishing Group, Inc |isbn=978-1-61530-142-3 |page=174 |url=https://books.google.com/books?id=Mjr0X-8jrLAC&q=bhopal+lakes |access-date=11 August 2020 }}</ref> হ্ৰদসমূহে চহৰখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ভোপালৰ পৰিৱেশগত বৈশিষ্ট্যতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। এই কাৰণেই ভোপালক ভাৰতৰ অন্যতম সেউজীয়া চহৰ হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |title=MSN's 8 green cities of India – 7 – Bhopal |publisher=MSN India |date=28 January 2010 |access-date=26 July 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091228002937/http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |archive-date=28 December 2009 |archivedate=28 December 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091228002937/http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |deadurl=yes }}</ref> জনসংখ্যাৰ ভিত্তিত ভোপাল ভাৰতৰ ১৬তম বৃহৎ চহৰ আৰু বিশ্বৰ ১৩১তম বৃহৎ চহৰ আছিল।<ref name="Estimated Population of Bhopal urban area in 2009, Bhopal 131th largest city in world in 2009/">{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/citypops.htm |title=The world's largest cities |publisher=City Mayors |access-date=16 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828095658/http://www.worldatlas.com/citypops.htm |archive-date=28 August 2017 |url-status=live }}</ref> মধ্যপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ পিছত ভোপাল ছেহোৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৯৭২ চনত ছেহোৰ জিলাৰ বিভাজন কৰি এক নতুন জিলা গঠন কৰা হয় আৰু সেই নতুন জিলাৰ নাম ৰখা হয় ভোপাল জিলা। প্ৰায় ১৭০৭ চনৰ পৰা বিকশিত হৈ অহা ভোপাল চহৰখন পূৰ্বৰ ভোপাল ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। ভোপাল ৰাজ্য আছিল ব্ৰিটিছ শাসনকালৰ এখন দেশীয় ৰাজ্য, যিখন ভোপালৰ নবাবসকলৰ দ্বাৰা শাসিত হৈছিল। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বলৈকে এই নবাবসকলেই ভোপাল ৰাজ্যৰ শাসনভাৰ বহন কৰিছিল। ভাৰত ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত স্বাধীনতা লাভ কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত ভোপাল ভাৰতৰ সৈতে চামিল হোৱা শেষৰফালৰ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ অন্যতম আছিল। ভোপালৰ শাসকে ভাৰত চৰকাৰৰ সৈতে চামিলনামা স্বাক্ষৰ কৰি ভাৰতীয় চৰকাৰৰ অধীনলৈ আহে আৰু ১৯৪৯ চনৰ ১ মে'ত ভোপাল ভাৰতীয় ৰাজ্য হিচাপে পৰিগণিত হয়। পাকিস্তানৰ পৰা অহা সিন্ধী শৰণাৰ্থীসকলক ভোপাল চহৰৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ উপনগৰ বৈৰাগড়ত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ ঠাই দিয়া হৈছিল। ভোপালৰ অৰ্থনীতিৰ এক শক্তিশালী আৰু বহুমুখী ভিত্তি আছে। চহৰখনত বহুতো বৃহৎ আৰু মজলীয়া উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে, যিবোৰে ইয়াৰ ঔদ্যোগিক আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইন্দোৰৰ সৈতে ভোপাল মধ্যপ্ৰদেশৰ কেন্দ্ৰীয় বিত্তীয় আৰু অৰ্থনৈতিক স্তম্ভসমূহৰ অন্যতম। মধ্যপ্ৰদেশৰ অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা সঞ্চালকালয়ে ভোপালৰ নামমাত্ৰ জিডিপি ৪৪,১৭৫ কোটি টকা (২০২০–২১) বুলি অনুমান কৰিছিল। এখন Y-শ্ৰেণীৰ চহৰ হিচাপে,<ref>{{cite web |title=Re-classification/Upgradation of Cities/Towns on the basis of Census-2011 for the purpose of grant of House Rent Allowance (HRA) to Central Government Employees |url=https://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |publisher=Ministry of Finance – Government of India |access-date=14 June 2018 |date=21 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118061832/http://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |archive-date=18 November 2017 |url-status=live }}</ref> ভোপালত ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ বিভিন্ন শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান তথা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থাপনা অৱস্থিত। ইয়াৰ ভিতৰত ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO)-ৰ মাষ্টাৰ কণ্ট্ৰ'ল ফেচিলিটি,<ref>{{cite web |url=http://www.isro.org/newsletters/spaceindia/oct2004jun2005/Chapter2.htm |title=ISRO Master Control Facility |access-date=27 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930153945/http://www.isro.org/newsletters/spaceindia/oct2004jun2005/Chapter2.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=30 September 2007 }}</ref> BHEL আৰু AMPRI উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ বহুতো প্ৰতিষ্ঠান ভোপালত অৱস্থিত। সেইসমূহৰ ভিতৰত IISER, MANIT, SPA, AIIMS, NLIU, IIFM, NIFT, NIDMP আৰু IIIT উল্লেখযোগ্য। IIIT বৰ্তমান MANIT-ৰ ভিতৰত থকা এটা অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। ভোপাল চহৰত ৰিজিঅ'নেল ছায়েন্স চেণ্টাৰ, ভোপালো অৱস্থিত। এইটো নেচনেল কাউন্সিল অৱ ছায়েন্স মিউজিয়ামছ (NCSM)-ৰ এটা সাংগঠনিক একক। ১৯৮৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ভোপাল দুৰ্ঘটনাৰ পিছত ভোপাল চহৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে। সেই সময়ত Union Carbide-ৰ এটা কীটনাশক নিৰ্মাণ কাৰখানাৰ পৰা (বৰ্তমান Dow Chemical Company-ৰ মালিকানাধীন) মূলতঃ মিথাইল আইছ'চায়ানেটেৰে গঠিত মাৰাত্মক গেছৰ এক মিশ্ৰণ নিৰ্গত হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ইতিহাসৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাসমূহৰ অন্যতম সংঘটিত হয়।<ref name="the atlantic article">{{cite news |last1=Taylor |first1=Allan |title=Bhopal: The World's Worst Industrial Disaster, 30 Years Later |url=https://www.theatlantic.com/photo/2014/12/bhopal-the-worlds-worst-industrial-disaster-30-years-later/100864/ |access-date=13 January 2021 |work=[[The Atlantic]] |date=2 December 2014 |quotation=Estimates of the death toll vary from as few as 3,800 to as many as 16,000, but government figures now refer to an estimate of 15,000 killed over the years. |archive-date=6 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606200812/https://www.theatlantic.com/photo/2014/12/bhopal-the-worlds-worst-industrial-disaster-30-years-later/100864/ |url-status=live }}</ref> ভোপাল দুৰ্ঘটনা আজিও সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আছে আৰু ভোপালৰ জনসাধাৰণৰ বাবে এক লজিষ্টিক প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে অব্যাহত আছে।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">[http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Government-braces-for-disposal-of-Carbide-waste-at-Pithampur/articleshow/35422050.cms Government braces for disposal of Carbide waste at Pithampur] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140526140723/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Government-braces-for-disposal-of-Carbide-waste-at-Pithampur/articleshow/35422050.cms |date=26 May 2014 }} The Times of India, 21 May 2014</ref> ভোপালক স্মাৰ্ট চিটিজ মিছনৰ অধীনত স্মাৰ্ট চহৰ হিচাপে উন্নয়ন কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত কৰা প্ৰথম বিশখন ভাৰতীয় চহৰৰ (প্ৰথম পৰ্যায়) অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.firstpost.com/business/only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-the-smart-cities-project-2410576.html |title=Why only 98 cities instead of 100 announced: All questions answered about smart cities project |work=Firstpost |date=28 August 2015 |access-date=25 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119003746/http://www.firstpost.com/business/why-only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-smart-cities-project-2410576.html |archive-date=19 January 2017 |url-status=live }}</ref> ২০১৭, ২০১৮ আৰু ২০১৯—এই একেৰাহে তিনিটা বছৰত ভোপালক ভাৰতৰ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ ৰাজ্যিক ৰাজধানী চহৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |last1=Ayub |first1=Jamal |title=Swachh Survekshan 2019: Indore cleanest city, Bhopal cleanest capital {{!}} Bhopal News – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/swachh-survekshan-2019-indore-cleanest-city-bhopal-cleanest-capital/articleshow/68283117.cms |access-date=21 January 2020 |work=The Times of India |date=6 March 2019 }}</ref> ২০২৩ চনত ভোপালে ৫-তাৰকা আৱৰ্জনামুক্ত চহৰ (GFC)ৰ স্বীকৃতিও লাভ কৰে, যাৰ ফলত সেই বছৰত ভোপাল দেশৰ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ ৰাজ্যিক ৰাজধানী চহৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |title=Swachh Survekshan 2023: Bhopal ranks high in swachhata |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1999248 |website=Ministry of Housing & Urban Affairs, Government of India |access-date=29 July 2024 }}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== {{unreferenced section|date=September 2023}} ভোপালৰ নাম কিংবদন্তিসম প্ৰাচীন ৰজা [[ভোজ|ৰজা ভোজ]]ৰ নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা হয়। ‘ভো’ সম্ভৱতঃ তেওঁৰ নামৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি ‘পাল’ শব্দৰ অৰ্থ ‘বান্ধ’ বা ‘জলাধাৰ’, যিয়ে চহৰখনৰ বহুতো হ্ৰদৰ উপস্থিতিৰ সৈতে সম্পৰ্ক প্ৰকাশ কৰে। সেয়েহে ভোপাল নামৰ উৎপত্তিৰ পৰা এইটো বুজাব পাৰে যে নামটোৰ অৰ্থ ‘ৰজা ভোজৰ চহৰ’ অথবা ‘হ্ৰদৰ চহৰ’, যাৰ এটা দিশ ৰজাজনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আৰু আনটো দিশ চহৰখনৰ বহুতো জলাশয়ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite web |title=History of Bhopal |work=District Bhopal, Government of Madhya Pradesh, India |url=https://bhopal.nic.in/en/history/ |access-date=21 September 2023 |archive-date=24 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924043944/https://bhopal.nic.in/en/history/ |url-status=live }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== [[File:Statue of Raja Bhoja 01.jpg|thumb|ভোপাল ১১শ শতিকাৰ মালৱাৰ ৰজা [[ভোজ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত আৰু তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল]] লোককথা অনুসৰি, ভোপাল ১১শ শতিকাত পৰমাৰ বংশৰ ৰজা [[ভোজ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। তেওঁ [[ধাৰ]]ত থকা নিজৰ ৰাজধানীৰ পৰা ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। এই মত অনুসৰি, ৰজাৰ মন্ত্ৰীয়ে নিৰ্মাণ কৰা এটা বান্ধৰ (''পাল'') নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ ভোপালৰ প্ৰাৰম্ভিক নাম ''ভোজপাল'' আছিল।<ref name=census/> আন এটা মত অনুসৰি, চহৰখনৰ নাম ভূপাল (বা ভুপাল) নামৰ আন এজন ৰজাৰ নামেৰে ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Historical Geography of Madhya Pradesh from Early Records |author=Pranab Kumar Bhattacharyya |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |year=1977 |isbn=978-0-8426-9091-1 |page=275 }}</ref><ref>[http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-cpi-joins-campaign-against-naming-bhopal-as-bhojpal-1939473.html CPI joins campaign against naming Bhopal as Bhojpal] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111123014730/http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-cpi-joins-campaign-against-naming-bhopal-as-bhojpal-1939473.html |date=23 November 2011 }}. Daily Bhaskar,16 March 2011.</ref><ref>{{cite book |author=Ashfaq Ali |title=Bhopal, Past and Present |url=https://books.google.com/books?id=owMMAQAAIAAJ |year=1981 |publisher=Jai Bharat |page=xxix |access-date=19 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223154011/https://books.google.com/books?id=owMMAQAAIAAJ |archive-date=23 December 2016 |url-status=live }}</ref> আন এক মত অনুসৰি, ৰজা ভোজ কুষ্ঠৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল। তেওঁৰ চিকিৎসকে তেওঁক ৩৬৫খন নদীৰ পানীৰে এটা হ্ৰদ নিৰ্মাণ কৰি প্ৰতিদিনে সেই হ্ৰদত স্নান কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। যেতিয়া তেনে এটা হ্ৰদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, তেতিয়া ইয়াক ''ভোজ তাল'' [অথবা ভোজৰ হ্ৰদ] বুলি কোৱা হৈছিল। ক্ৰমান্বয়ে মানুহে চহৰখনক ''ভোজপাল'' বুলি ক'বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু অৱশেষত নামটো ভোপাললৈ ৰূপান্তৰিত হয়।<ref name="Salam_2022">{{cite news |author=Ziya Us Salam |date=12 September 2022 |title=Of a female knight and the Begums of Bhopal |url=https://www.thehindu.com/books/of-a-female-knight-and-the-begums-of-bhopal/article65882458.ece |work=The Hindu |location=India |access-date=12 September 2022 |archive-date=12 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912172902/https://www.thehindu.com/books/of-a-female-knight-and-the-begums-of-bhopal/article65882458.ece |url-status=live }}</ref> ১৭শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ভোপাল গঢ়া বা গোণ্ড ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত এখন সৰু গাঁও আছিল। আধুনিক ভোপাল চহৰখন দোস্ত মহম্মদ খান (১৬৬০–১৭২৬)ৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="bhopal.nic.in">{{cite web |url=https://bhopal.nic.in/en/history/ |title=History of Bhopal &#124; District Bhopal, Government of Madhya Pradesh &#124; India |access-date=25 April 2022 |archive-date=24 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324014110/https://bhopal.nic.in/en/history/ |url-status=live }}</ref> তেওঁ পাষ্টুন লোক বা পাষ্টুন সম্প্ৰদায়ৰ এজন সৈনিক আছিল আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite book |title=The Waterhouse albums: central Indian provinces |author=John Falconer, James Waterhouse |publisher=Mapin |year=2009 |isbn=978-81-89995-30-0 }}</ref> সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰ মালৱা অঞ্চলত খান স্থানীয় সামন্তপ্ৰধানসকলক ভাড়াতীয়া সৈনিক হিচাপে সামৰিক সেৱা আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৭০৯ চনত তেওঁ বেৰাছিয়া সম্পত্তিৰ ইজাৰা গ্ৰহণ কৰে আৰু পিছলৈ অঞ্চলটোৰ কেইবাটাও ভূখণ্ড নিজৰ অধীনলৈ আনি ভোপাল ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।{{sfn|Khan|2000|p=11}} ভাড়াতীয়া সামৰিক সেৱাৰ বিনিময়ত খানক গোণ্ড ৰাণী কমলাপতীয়ে ভোপালৰ ভূখণ্ড প্ৰদান কৰিছিল। ৰাণীগৰাকীৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁ তেওঁৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনে।<ref name="KamlaMittal_1990">{{cite book |title=History of Bhopal State |author=Kamla Mittal |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |oclc=551527788 |page=2 }}</ref> ১৭২০-ৰ দশকত তেওঁ গাঁওখনত ফতেহগড় দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। পৰৱৰ্তী কেইটামান দশকত এই দুৰ্গক কেন্দ্ৰ কৰি বসতিৰ বিকাশ ঘটে আৰু ক্ৰমান্বয়ে ই ভোপাল চহৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। === মাৰাঠা শাসন (১৭৩৭–১৮১৮) === ভোপাল আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহকো সামৰি লোৱা মালৱা অঞ্চল মাৰাঠাসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। মোগল সাম্ৰাজ্য–হায়দৰাবাদৰ নিজাম, ভোপালৰ নবাবে সংযুক্ত সেনাবাহিনীক মহান পেচোৱা বাজীৰাও প্ৰথমমে ভোপালৰ যুদ্ধত (১৭৩৭)]] নিৰ্ণায়কভাৱে পৰাস্ত কৰাৰ পিছত এই অঞ্চল মাৰাঠা নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহিছিল।<ref>{{Cite book |last=New Cambridge History of India |url=https://archive.org/details/the-marathas-1600-1818-cambridge-history-of-india-vol.-2-part-4/page/124/mode/2up |title=The Marathas – Cambridge History of India (Vol. 2, Part 4) |pages=125–126 }}</ref> === ভোপাল ৰাজ্য (১৭০৭–১৯৪৭) === ১৭০৭ চনত দোস্ত মহম্মদ খানে ৰাজ্যখন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ সেনাবাহিনীৰ এজন পাষ্টুন সৈনিক আছিল। সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁ ভাড়াতীয়া সৈনিক হিচাপে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত কেইবাটাও ভূখণ্ড নিজৰ অধীনলৈ আনি নিজৰ জাগীৰ গঢ়ি তোলে। প্ৰতিষ্ঠাৰ কিছুদিন পিছতে, ১৭২৩ চনত ৰাজ্যখন হায়দৰাবাদৰ নিজামৰ অধীনস্থ হয়। ১৭৩৭ চনত মাৰঠাসকলে মোগল আৰু ভোপালৰ নবাবক ভোপালৰ যুদ্ধত পৰাস্ত কৰে আৰু তাৰ পিছত ৰাজ্যখনৰ পৰা কৰ বা খাজনা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://unacademy.com/content/ca-foundation/study-material/history/battle-of-bhopal/ |title=Battle of Bhopal }}</ref> ১৮১৮ চনত [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ সৈতে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰাৰ পিছত (নজৰ মহম্মদ খানৰ শাসনকালত, ১৮১৬–১৮১৯) ভোপাল এখন দেশীয় ৰাজ্যত পৰিণত হয়।<ref name="bhopal.nic.in"/>{{sfn|Khan|2000|p=68}} ১৮১৯ চনৰ পৰা ১৯২৬ চনলৈকে ৰাজ্যখন ব্ৰিটিছৰ অধীনস্থতা স্বীকাৰ কৰি চাৰিগৰাকী মহিলা শাসকৰ দ্বাৰা শাসিত হৈছিল। সেই সময়ৰ ৰাজকীয় ইতিহাসত এনে শাসন এক ব্যতিক্ৰমী ঘটনা আছিল। কুদছিয়া বেগম আছিল প্ৰথম মহিলা শাসক। তেওঁ ১৮১৯ চনৰ পৰা ১৮৩৭ চনলৈ শাসন কৰিছিল। তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ নাতিনীয়েক ভোপালৰ চুলতান শ্বাহ জাহান শাসক হয়। ১৮৪৪ চনৰ পৰা ১৮৬০ চনলৈ শাহ জাহান নাবালিকা হৈ থকাৰ সময়ত তেওঁৰ মাতৃ ছিকন্দৰে (কুদছিয়াৰ একমাত্ৰ কন্যা) প্ৰতিনিধি শাসক হিচাপে ৰাজ্য শাসন কৰে। আকৰ্ষণীয়ভাৱে, ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত ছিকন্দৰে ব্ৰিটিছসকলক সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে ১৮৫৮ চনত তেওঁক ৰজা হিচাপে ঘোষণা কৰি সন্মানিত কৰা হয়। তেওঁক অধিক সন্মান প্ৰদান কৰিবলৈ ১৯টা তোপধ্বনিৰে অভিবাদন জনোৱা হৈছিল আৰু তেওঁক ‘গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অৱ দ্য ষ্টাৰ অৱ ইণ্ডিয়া’ প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই সন্মানে তেওঁক নাইট উপাধি লাভ কৰা এগৰাকী ব্ৰিটিছ ব্যক্তিৰ সমমৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সেই সময়ত ৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ বাহিৰে সমগ্ৰ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ মহিলা নাইট হিচাপে তেওঁ পৰিগণিত হৈছিল। তুলনামূলকভাৱে কম গুৰুত্বপূৰ্ণ আন কিছুমান পুৰস্কাৰৰ ভিতৰত তেওঁ পূৰ্বতে হেৰুৱাই পেলোৱা এটা ভূখণ্ডো পুনৰ লাভ কৰিছিল।<ref name="Salam_2022"/> ছিকন্দৰে ১৮৬৮ চনলৈকে শাসন কৰে। তাৰ পিছত শাহ জাহানে তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈ ১৯০১ চনলৈকে বেগম হিচাপে শাসন কৰে। ১৯০১ চনত শাহ জাহানৰ কন্যা কৈখুছৰৌ জাহান বেগম হয় আৰু ১৯২৬ চনলৈকে শাসন কৰে। তেওঁ মহিলা উত্তৰাধিকাৰী শাসনৰ ধাৰাৰ শেষৰগৰাকী শাসক আছিল। ১৯২৬ চনত তেওঁ নিজৰ পুত্ৰ হামিদুল্লাহ খানৰ সপক্ষে সিংহাসন ত্যাগ কৰে। হামিদুল্লাহ খানে ১৯৪৭ চনলৈ শাসন কৰে আৰু তেওঁ ভোপালৰ সাৰ্বভৌম নবাবসকলৰ শেষৰগৰাকী শাসক আছিল। বেগমসকলৰ শাসনকালত চহৰখনত জলযোগান ব্যৱস্থা, ৰে'লপথ, ডাক ব্যৱস্থা আৰু ১৯০৭ চনত গঠিত এখন পৌৰসভা স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.bhopalmunicipal.com/history.htm |title=BMC History |access-date=12 June 2007 |date=15 May 2007 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20070412043526/http://bhopalmunicipal.com/history.htm |archive-date=12 April 2007 }}</ref> === স্বাধীনতাৰ পিছত === ভোপাল ৰাজ্য আছিল মুছলমান শাসকৰ অধীনত থকা দ্বিতীয় বৃহত্তম দেশীয় ৰাজ্য; প্ৰথমখন আছিল হায়দৰাবাদ। ১৯৪৭ চনত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পিছত শেষৰগৰাকী নবাবে ভোপালক এখন পৃথক একক হিচাপে ৰখাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে। ১৯৪৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নবাবৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন আৰম্ভ হয় আৰু ইয়াৰ ফলত শংকৰ দয়াল শৰ্মাকে ধৰি কেইবাগৰাকীও বিশিষ্ট নেতাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। পিছত ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মুকলি কৰি দিয়া হয় আৰু ১৯৪৯ চনৰ ৩০ এপ্ৰিলত নবাবে ভোপালক ভাৰতীয় সংঘৰ সৈতে একত্ৰীকৰণৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে।<ref name="SRBakshi_OPRalhan_2007">{{cite book |title=Madhya Pradesh Through the Ages |author=S.R. Bakshi and O.P. Ralhan |publisher=Sarup & Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |page=360 }}</ref> ১৯৪৯ চনৰ ১ জুনত ভোপাল ৰাজ্য ভাৰত চৰকাৰৰ সংঘীয় চৰকাৰৰ অধীনলৈ আহে। === ১৯৮৪ চনত ভোপাল === ১৯৮৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিতে ভোপালত থকা Union Carbide-ৰ এটা কীটনাশক নিৰ্মাণ কাৰখানাৰ পৰা প্ৰায় ৩২ টন বিষাক্ত গেছ নিৰ্গত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত মিথাইল আইছ'চায়ানেট (MIC) গেছো আছিল। এই ঘটনাই সেই সময়লৈকে বিশ্বৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name="Limaye 2014 pp. 446–448">{{cite book |last=Limaye |first=P. |title=Encyclopedia of Toxicology |chapter=Bhopal Accident: Release of MIC |publisher=Elsevier |year=2014 |doi=10.1016/b978-0-12-386454-3.00252-9 |pages=446–448 |isbn=9780123864550 |quote=Bhopal, the capital city of the state of Madhya Pradesh, India, is the site that witnessed probably the world's worst industrial calamity. }}</ref> আৰম্ভণিতে চৰকাৰীভাৱে মৃত্যুৰ সংখ্যা প্ৰায় ৪,০০০ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰৰ এখন প্ৰতিবেদনত ৩,৭৮৭জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name="rehabilitation1">{{cite web |url=http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp/relief.htm |title=Bhopal Gas Tragedy Relief and Rehabilitation Department, Bhopal. Immediate Relief Provided by the State Government |publisher Government of Madhya Pradesh |access-date=28 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518020821/http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp/relief.htm |archive-date=18 May 2012 |quotation=Immediate Relief Provided by the State Government: Compensation paid to family members of deceased victims (3787 deaths) at Rs. 10,000 per person: Rs.3.78 Crores }}</ref> আনহাতে, আন কিছুমান অনুমান অনুসৰি এই দুৰ্ঘটনা আৰু ইয়াৰ ফলত পৰৱৰ্তী সপ্তাহ আৰু বছৰবোৰত সৃষ্টি হোৱা চিকিৎসাজনিত জটিলতাৰ বাবে মৃত্যুৰ সংখ্যা যথেষ্ট বেছি, প্ৰায় ১৫,০০০জন আছিল।<ref name="the atlantic article"/> Union Carbide-এ এই অধিক মৃত্যুৰ সংখ্যাৰ অনুমানক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। অৱশ্যে, বিপুল সংখ্যক ৰোগী একেলগে চিকিৎসাৰ বাবে অহাৰ ফলত চহৰখনৰ চিকিৎসা কৰ্মীসকলে মৃত্যুৰ তথ্য যথাযথভাৱে লিপিবদ্ধ কৰিব পৰা নাছিল। এই দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰভাৱ আজিও মানসিক আৰু স্নায়ৱিক অক্ষমতা, অন্ধত্ব, ছালৰ সমস্যা, দৃষ্টিশক্তিৰ সমস্যা, শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত সমস্যা আৰু জন্মগত বিকাৰৰ ৰূপত অব্যাহত আছে।<ref>{{cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1945229,00.html |title=Victims of Bhopal Mark Anniversary |author=Altaf Qadri |date=3 December 2009 |magazine=Time |url-status=dead |access-date=3 December 2009 |archive-date=9 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609082241/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1945229%2C00.html |archivedate=9 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609082241/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1945229%2C00.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/bhopal-the-victims-are-still-being-born-1830516.html |title=Bhopal: The victims are still being born |work=[[The Independent]] |date=29 November 2009 |first=Nina |last=Lakhani |access-date=30 November 2009 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20091203010047/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/bhopal-the-victims-are-still-being-born-1830516.html |archive-date=3 December 2009 |url-status=live |quotation=Around 8,000 people are now believed to have died within the first 72 hours. ... Another 15,000 are estimated to have died as a result of the gas exposure since then, often from painful and horrific damage to their lungs, heart, brain and other organs, according to Amnesty International. }}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8392206.stm |title=Bhopal marks 25 years since gas leak devastation |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=26 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100607190104/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8392206.stm |archive-date=7 June 2010 |url-status=live |quotation=Initial deaths (3–6 December): more than 3,000 – official toll. Unofficial initial toll: 7,000–8,000. Total deaths to date: over 15,000. }}</ref> আইনজীৱী, শিক্ষাবিদ আৰু সাংবাদিকসকলে এই দুৰ্ঘটনাক পৰিৱেশহত্যা (ecocide) হিচাপে অভিহিত কৰিছে।<ref>{{Cite web |date=17 February 2022 |title=Industrial disasters from Bhopal to present day: why the proposal to make 'ecocide' an international offence is persuasive – The Leaflet |url=https://theleaflet.in/industrial-disasters-from-bhopal-to-present-day-why-the-proposal-to-make-ecocide-an-international-offence-is-persuasive/ |access-date=21 June 2023 |website=theleaflet.in |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162359/https://theleaflet.in/industrial-disasters-from-bhopal-to-present-day-why-the-proposal-to-make-ecocide-an-international-offence-is-persuasive/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Perinchery |first=Aathira |date=26 February 2022 |title=We're Killing the Environment, and There's a Word for It – Ecocide |work=The Wire Science |url=https://science.thewire.in/environment/explained-ecocide-international-crime-climate-change/ |access-date=21 June 2023 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162359/https://science.thewire.in/environment/explained-ecocide-international-crime-climate-change/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Pereira |first=Ricardo |date=1 June 2020 |title=After the ICC Office of the Prosecutor's 2016 Policy Paper on Case Selection and Prioritisation: Towards an International Crime of Ecocide? |journal=Criminal Law Forum |volume=31 |issue=2 |pages=179–224 |doi=10.1007/s10609-020-09393-y |s2cid=254428084 |issn=1572-9850 |doi-access=free }}</ref> কাৰখানাৰ স্থানৰ ওচৰৰ মাটি আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানী বিষাক্ত আৱৰ্জনাৰ ফলত দূষিত হৈছে।<ref name="news.bbc.co.uk" /><ref>{{cite web |url=http://www.downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418131307/http://downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |archive-date=18 April 2010 |title=Subterranean Leak |access-date=27 July 2026 |archivedate=18 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100418131307/http://downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |deadurl=yes }}</ref> ভোপাল দুৰ্ঘটনা আজিও সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আছে। পৰিৱেশ দূষণ পৰিষ্কাৰ কৰা আৰু দুৰ্ঘটনাত ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলৰ পুনৰ্বাসনৰ কামে ভোপালৰ জনসাধাৰণৰ বাবে এতিয়াও এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে অব্যাহত আছে।<ref name="timesofindia.indiatimes.com" /> কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে Union Carbide আৰু অন্যান্য সংশ্লিষ্ট প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পৰা ১৯৮৯ চনত নিৰ্ধাৰিত ৪৭০ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰৰ পূৰ্বৰ নিষ্পত্তিৰ পৰিমাণৰ উপৰিও গেছ দুৰ্ঘটনাত ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলক ক্ষতিপূৰণ প্ৰদানৰ বাবে অতিৰিক্ত {{INR}}৭৮.৪৪&nbsp;বিলিয়ন ধন সংগ্ৰহৰ নিৰ্দেশ দিবলৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ওচৰত আবেদন জনাইছে।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhopal-gas-tragedy-sc-to-hear-centres-plea-for-additional-rs-7844-cr-fund-to-compensate-victims/articleshow/73667264.cms |title=Bhopal gas tragedy: SC to hear Centre's plea for additional Rs 7,844 crore fund to compensate victims |date=27 January 2020 |publisher=[[The Economic Times]] }}</ref> ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা স্থানটো দুৰ্ঘটনাৰ দিনটোৰ পৰাই জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছে আৰু এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিষ্কাৰ কৰা হোৱা নাই। DOW Chemicals বা চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষ—কোনো পক্ষই এই স্থানটো সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিষ্কাৰ কৰিব পৰা নাই। বৰ্তমানো সেই স্থানত ভূগৰ্ভস্থ টেংক আৰু মাটিৰ ওপৰত থকা সংৰক্ষণাগাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ মাৰাত্মক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ মজুত হৈ আছে। ==ভূগোল== [[File:Boats in Upper Lake, Bhopal.JPG|left|thumb|ভোজতালত নাও]] ভোপাল সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা গড়ে ৫০০&nbsp;মিটাৰ (১,৪০১&nbsp;ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত আৰু ভাৰতৰ মধ্য অংশত, বিন্ধ্য পৰ্বতমালাৰ উত্তৰ সীমাৰ ঠিক উত্তৰে অৱস্থিত। মালৱা মালভূমিত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ভোপাল উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলতকৈ অধিক উচ্চতাত অৱস্থিত। চহৰখনৰ দক্ষিণ দিশে ভূমি ক্ৰমান্বয়ে বিন্ধ্য পৰ্বতমালাৰ ফালে উচ্চ হৈ গৈছে। ভোপালৰ ভূমিৰ উচ্চতা সকলো ঠাইতে একে নহয় আৰু চহৰখনৰ সীমাৰ ভিতৰত কেইবাটাও সৰু-বৰ পাহাৰ আছে। ভোপালৰ উল্লেখযোগ্য পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত উত্তৰ অংশৰ ইদগাহ, আৰে়ৰা আৰু শ্যামলা পাহাৰ আৰু দক্ষিণ অংশৰ কাটাৰা পাহাৰ উল্লেখযোগ্য। ভোপালত ১৭টা হ্ৰদ আৰু ৫টা জলাধাৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বৃহৎ জলাশয়সমূহ হৈছে উচ্চ হ্ৰদ হ্ৰদ([https://m.bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A4%BE_%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AC,_%E0%A4%AD%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2 বড়া তালাব]) আৰু নিম্ন হ্ৰদ ।<ref>{{cite web |url=https://buddymantra.com/the-city-of-lakesbhopal/ |title=The City of Lakes:bhopal |date=5 July 2018 }}</ref> উচ্চ হ্ৰদটো একাদশ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Bhopal disaster {{!}} Causes, Effects, Facts, & History {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Bhopal-disaster |website=britannica.com |date=17 June 2024 |access-date=17 June 2024 }}</ref> ইয়াৰ জলপৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল ৩৬&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰফল ৩৬১&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ। আনহাতে, নিম্ন হ্ৰদৰ জলপৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল ১.২৯&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰফল ৯.৬&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web |url=https://www.jica.go.jp/english/our_work/evaluation/oda_loan/post/2007/pdf/project32_full.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130123214/http://www.jica.go.jp/english/our_work/evaluation/oda_loan/post/2007/pdf/project32_full.pdf |archive-date=30 January 2013 |url-status=live |title=Lake Bhopal Conservation and Management Project }}</ref> শেহতীয়াকৈ ভোপাল পৌৰ নিগমে হ্ৰদসমূহ পৰিষ্কাৰ, সংৰক্ষণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ কামত স্থানীয় নাগৰিকসকলক জড়িত কৰাৰ বাবে এক প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-in-2020-bmc-resolves-to-work-on-parks-conservation-of-lakes-public-participation |title=Bhopal: In 2020 BMC resolves to work on parks, conservation of lakes & public participation |website=Free Press Journal |access-date=29 January 2020 }}</ref> ভোপাল চহৰখন মূলতঃ দুটা অংশত বিভক্ত। ইয়াৰে VIP ৰোড আৰু হ্ৰদৰ ওচৰৰ উত্তৰ অংশটো পুৰণি ভোপাল আৰু দক্ষিণ অংশটো নতুন ভোপাল নামেৰে জনাজাত। নতুন ভোপালত বহুতো শ্বপিং মল অৱস্থিত। ভোপালৰ পিনকোডসমূহ ৪৬২০০১ৰ পৰা ৪৬২০৫০লৈ বিস্তৃত আৰু এইসমূহ ভোপাল ডাক বিভাগৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{Cite web |url=https://webconte.com/pin_code/madhya_pradesh/bhopal |title=Pin Code Bhopal, Madhya Pradesh, Post Office |website=WebConte |access-date=29 November 2021 |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129044922/https://webconte.com/pin_code/madhya_pradesh/bhopal |url-status=live }}</ref> ===জলবায়ু=== {{climate chart | Bhopal | 9.4|24.4|12.9 | 11.4|28.3|7.8 | 17.1|33.6|7.2 | 21.8|38.3|4.5 | 25.5|40.7|8.0 | 25.3|37.0|114.0 | 23.1|30.6|355.8 | 22.4|28.8|388.4 | 21.4|30.5|195.8 | 18.4|32.0|26.2 | 12.1|29.0|13.7 | 9.9|25.3|12.4 | float=right | clear=right | source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] (সূৰ্যৰ পোহৰ ১৯৭১–২০০০)<ref name="IMDnormals">{{cite web |url=https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-date=1 January 2023 |title=Climatological Tables 1991–2020 |publisher=India Meteorological Department |access-date=1 January 2023 |page=21 }}</ref><ref name=IMDextremes>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M15 |access-date=18 March 2020 }}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sunshine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref> | source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1>{{cite web |url=https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |title=Normals Data: Bhopal/Baipaghar – India Latitude: 23.28°N Longitude: 77.35°E Height: 522 (m) |publisher=Japan Meteorological Agency |access-date=1 December 2022 |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201155746/https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |url-status=live }}</ref> }} ভোপালত আৰ্দ্ৰ উপক্ৰান্তীয় জলবায়ু দেখা যায়। ইয়াত শীতকাল শীতল আৰু শুকান, গ্ৰীষ্মকাল উষ্ণ আৰু বাৰিষাকাল আৰ্দ্ৰ। গ্ৰীষ্মকাল মাৰ্চ মাহৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈ জুন মাহৰ মাজভাগলৈকে থাকে। এই সময়ছোৱাত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ৩০&nbsp;°C (৮৬&nbsp;°F) হয়। মে' মাহত গ্ৰীষ্মকালৰ তীব্ৰতা সৰ্বাধিক হয় আৰু এই সময়ছোৱাত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা নিয়মিতভাৱে ৪০&nbsp;°C (১০৪&nbsp;°F) অতিক্ৰম কৰে। মে' মাহত সৰ্বোচ্চ নথিভুক্ত উষ্ণতা ২০১৬ চনৰ ১৯ মে'ত ৪৬.৭&nbsp;°C আছিল আৰু জুন মাহত ২০১৯ চনৰ ৭ জুনত ৪৫.৯&nbsp;°C নথিভুক্ত হৈছিল। বাৰিষাকাল জুন মাহৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ শেষলৈকে থাকে। এই সময়ছোৱাত প্ৰায় ৪০&nbsp;ইঞ্চি (১,০২০&nbsp;মিমি) বৰষুণ হয় আৰু সঘনাই বজ্ৰপাত, ধুমুহা তথা বানপানীৰ সৃষ্টি হয়। এই সময়ছোৱাত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ২৫&nbsp;°C (৭৭&nbsp;°F) আৰু আৰ্দ্ৰতা যথেষ্ট বেছি থাকে। নৱেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে উষ্ণতা পুনৰ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ পিছত শীতকাল আৰম্ভ হয় আৰু ই মাৰ্চ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে থাকে। ভোপালৰ শীতকাল শীতল, যদিও গ্ৰীষ্মকালৰ দৰে অতিশয় আৰামদায়ক নহয়। এই সময়ছোৱাত দৈনিক গড় উষ্ণতা প্ৰায় ১৮&nbsp;°C (৬৪&nbsp;°F) থাকে। জানুৱাৰী মাহত শীতকালৰ তীব্ৰতা সৰ্বাধিক হয় আৰু কিছুমান নিশা উষ্ণতা হিমাংকৰ ওচৰলৈ নামি আহিব পাৰে। ভোপালত এতিয়ালৈকে নথিভুক্ত সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা ০.৬&nbsp;°C। বছৰি মুঠ বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ১,১০১&nbsp;মিমি (৪৩.৩৫&nbsp;ইঞ্চি)। {{Weather box |location = ভোপাল ( বৈৰঘৰ ) ৰ বাবে জলবায়ুৰ তথ্য ১৯৯১–২০২০, চৰম ১৯৪৯–বৰ্তমান | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 33.0 | Feb record high C = 37.6 | Mar record high C = 40.7 | Apr record high C = 44.4 | May record high C = 46.7 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 41.2 | Aug record high C = 35.6 | Sep record high C = 37.4 | Oct record high C = 39.6 | Nov record high C = 35.3 | Dec record high C = 32.8 | year record high C = 46.0 | Jan high C = 24.9 | Feb high C = 28.4 | Mar high C = 33.9 | Apr high C = 38.7 | May high C = 41.1 | Jun high C = 37.4 | Jul high C = 30.9 | Aug high C = 28.9 | Sep high C = 31.3 | Oct high C = 32.7 | Nov high C = 29.9 | Dec high C = 26.7 | year high C = |Jan mean C = 17.6 |Feb mean C = 21.0 |Mar mean C = 26.0 |Apr mean C = 30.8 |May mean C = 34.0 |Jun mean C = 31.0 |Jul mean C = 26.9 |Aug mean C = 25.7 |Sep mean C = 26.6 |Oct mean C = 25.8 |Nov mean C = 22.3 |Dec mean C = 18.7 | Jan low C = 10.6 | Feb low C = 13.1 | Mar low C = 17.6 | Apr low C = 22.4 | May low C = 26.6 | Jun low C = 26.0 | Jul low C = 23.8 | Aug low C = 23.0 | Sep low C = 22.2 | Oct low C = 19.1 | Nov low C = 15.0 | Dec low C = 11.2 | year low C = | Jan record low C = 0.6 | Feb record low C = 1.7 | Mar record low C = 6.1 | Apr record low C = 12.2 | May record low C = 16.7 | Jun record low C = 19.5 | Jul record low C = 19.0 | Aug record low C = 16.8 | Sep record low C = 13.8 | Oct record low C = 11.7 | Nov record low C = 5.2 | Dec record low C = 1.0 | year record low C = 0.6 | rain colour = green | Jan rain mm = 11.3 | Feb rain mm = 9.4 | Mar rain mm = 8.8 | Apr rain mm = 6.5 | May rain mm = 14.2 | Jun rain mm = 132.8 | Jul rain mm = 367.7 | Aug rain mm = 326.0 | Sep rain mm = 175.6 | Oct rain mm = 31.5 | Nov rain mm = 8.7 | Dec rain mm = 8.5 | year rain mm = 1101.0 | Jan rain days = 0.9 | Feb rain days = 0.9 | Mar rain days = 0.8 | Apr rain days = 0.6 | May rain days = 1.2 | Jun rain days = 7.3 | Jul rain days = 14.4 | Aug rain days = 13.9 | Sep rain days = 8.1 | Oct rain days = 1.8 | Nov rain days = 0.6 | Dec rain days = 0.2 | year rain days = 50.7 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | Jan humidity = 42 | Feb humidity = 33 | Mar humidity = 24 | Apr humidity = 19 | May humidity = 22 | Jun humidity = 46 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 66 | Oct humidity = 45 | Nov humidity = 43 | Dec humidity = 43 |year humidity = 45 | Jan sun = 279.0 | Feb sun = 271.2 | Mar sun = 285.2 | Apr sun = 303.0 | May sun = 303.8 | Jun sun = 195.0 | Jul sun = 108.5 | Aug sun = 105.4 | Sep sun = 192.0 | Oct sun = 275.9 | Nov sun = 270.0 | Dec sun = 263.5 | year sun = | Jand sun = 9.0 | Febd sun = 9.6 | Mard sun = 9.2 | Aprd sun = 10.1 | Mayd sun = 9.8 | Jund sun = 6.5 | Juld sun = 3.5 | Augd sun = 3.4 | Sepd sun = 6.4 | Octd sun = 8.9 | Novd sun = 9.0 | Decd sun = 8.5 |yeard sun = 7.8 |source 1 = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ (সূৰ্যৰ পোহৰ ১৯৭১–২০০০)<ref name="IMDnormals">{{cite web |url=https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-date=1 January 2023 |title=Climatological Tables 1991–2020 |publisher=India Meteorological Department |access-date=1 January 2023 |page=21 }}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M15 |access-date=18 March 2020 }}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiation%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sunshine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1>{{cite web |url=https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |title=Normals Data: Bhopal/Baipaghar – India Latitude: 23.28°N Longitude: 77.35°E Height: 522 (m) |publisher=Japan Meteorological Agency |access-date=1 December 2022 |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201155746/https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |url-status=live }}</ref> }} ২০২৪ চনৰ ‘স্বচ্ছ বায়ু সৰ্বেক্ষণ’ৰ ফলাফল অনুসৰি, ১০ লাখতকৈ অধিক জনসংখ্যা থকা চহৰসমূহৰ শ্ৰেণীত ভোপালক ভাৰতৰ ষষ্ঠ শ্ৰেষ্ঠ ‘ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষ্কাৰ বায়ু চহৰ’ হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> === হ্ৰদসমূহৰ তালিকা === [[File:Welcome to Bhopal.jpg|320px|thumb|ভোপালত ‘হ্ৰদৰ চহৰ’ৰ আলোকসজ্জা]] # ভোজতাল (বড়া তালাব/উচ্চ হ্ৰদ) # ছোটা তালাব (নিম্ন হ্ৰদ) # শাহপুৰা হ্ৰদ # মটিয়া তালাব (তাজ-উল-মছজিদ, শাহজাহানাবাদত) # নৱাব ছিদ্দিক হাছান খান তালাব (মটিয়া তালাবৰ তলত থকা প্ৰথম ধাপৰ হ্ৰদ) # মুনশী হুছেইন খান তালাব (মটিয়া তালাবৰ তলত থকা দ্বিতীয় ধাপৰ হ্ৰদ) # লেণ্ডিয়া তালাব (ৰাম নগৰ কলনী) # সাৰংপানি হ্ৰদ (পিপলানি, BHEL এলেকা) # মেনিট লোটাছ হ্ৰদ (মৌলানা আজাদ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান) # জৱাহৰ বাল উদ্যান হ্ৰদ (ৰবিশংকৰ নগৰ, চাৰ ইমলিৰ তলত) # বৰডি কলান (ভাদভাদা পথ) # প্ৰীত নগৰ হ্ৰদ (বিদিশা বাইপাছ পথ) # নাৰিয়ালখেড়া গল্ফ কোৰ্ছ হ্ৰদ (SCEPTA গল্ফ কোৰ্ছ) # লাহাৰপুৰ হ্ৰদ # মুল্লা সৰোবৰ (বৰকতউল্লাহ বিশ্ববিদ্যালয়, হাবিবগঞ্জ) # নেৱৰি তালাব (সঞ্জীৱ নগৰৰ ওচৰৰ অজগৰ তালাব) # নিউ জেইল পুখুৰী (অযোধ্যা বাইপাছ পথ) # বৈৰাগড় বিসৰ্জন ঘাট (সন্ত হিৰদাৰাম নগৰ) === জলাধাৰসমূহৰ তালিকা === # কোলাৰ বান্ধ (ভোপাল)|কোলাৰ বান্ধ # কেৰৱা বান্ধ # কালিয়াছোট বান্ধ # হালালি বান্ধ # ভাদভাদা বান্ধ # হাতাইকেড়া বান্ধ ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ভোপাল চহৰৰ ধৰ্মীয় গাঁথনি (২০১১)<ref name="icssr.org">[http://www.icssr.org/Baseline%20Survey%20of%20Bhopal%20District.pdf Baseline Survey of Bhopal District, Madhya Pradesh] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130903030135/http://www.icssr.org/Baseline%20Survey%20of%20Bhopal%20District.pdf |date=3 September 2013 }} Ministry of Minority Affairs, Government of India (2012)</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দুধৰ্ম]]|darkorange|69.20}} {{bar percent|[[ইছলাম]]|green|26.28}} {{bar percent|[[জৈনধৰ্ম]]|pink|1.35}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]|dodgerblue|1.12}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|mediumblue|1.08}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.6}} |caption=ধৰ্ম অনুসৰি জনসংখ্যাৰ শতাংশ; †<small>ইয়াত শিখ ধৰ্মাৱলম্বী সকল অন্তৰ্ভুক্ত</small> }} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, ভোপাল চহৰৰ জনসংখ্যা (ভোপাল পৌৰ নিগমৰ অধীনস্থ এলেকা) ১,৭৯৮,২১৮ জন। ইয়াৰে ৯৩৬,১৬৮ জন পুৰুষ আৰু ৮৬২,০৫০ জন মহিলা। ২০১১ চনত ভোপাল মহানগৰীয় এলেকাৰ জনসংখ্যা (ভোপাল চহৰৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত নগৰীয়া সমষ্টি) ১,৮৮৬,১০০ জন আছিল।<ref name="census_metro">{{cite web |url=http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Urban-data.ppt |title=Presentation on Towns and Urban Agglomerations |work=Census of India 2011 |access-date=13 March 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314015213/http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Workshop%20at%20Admn.Academy%20-%2013%20Nov.%202014/04.%20Urban-data.ppt |archive-date=14 March 2016 }}</ref> মুঠ কাৰ্যকৰী সাক্ষৰতা হাৰ (৭ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ জনসংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত) ৮৫.২৪% আছিল। ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ক্ৰমে ৮৯.২% আৰু ৮০.১%।<ref name=census /> [[File:Tourist Map of Bhopal.jpg|thumb|left|ভোপালৰ পৰ্যটন মানচিত্ৰ]] {{Pie chart | thumb = left | caption = ভোপাল চহৰৰ ভাষাসমূহ (২০১১)<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Madhya Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10249/download/13361/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2300.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]] |access-date=13 January 2026 |archive-date=13 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113132304/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10249/download/13361/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2300.XLSX |url-status=live }}</ref> | label1 = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] | value1 = 81.24 | color1 = orange | label2 = [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]] | value2 = 8.53 | color2 = green | label3 = [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] | value3 = 2.99 | color3 = red | label4 = [[সিন্ধী ভাষা|সিন্ধী]] | value4 = 2.91 | color4 = yellow | other = y | other-label = অন্যান্য | other-color = grey }} ==চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতি== ভোপাল একে সময়তে এটা বিভাগ, এখন জিলা আৰু এখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চহৰৰ নাম।<ref name=":3">{{Cite web |title=History {{!}} Bhopal Division {{!}} India |url=https://bhopaldivisionmp.nic.in/en/history/ |access-date=10 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116115827/https://bhopaldivisionmp.nic.in/en/history/ |url-status=dead }}</ref> বিভাগটোৰ প্ৰশাসন বিভাগীয় আয়ুক্ত আৰু অতিৰিক্ত আয়ুক্তৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref name=":3" /> এই বিভাগত পাঁচখন জিলা আছে, যাৰ ভিতৰত ভোপাল এখন।<ref name=":3" /> ভোপাল জিলা প্ৰশাসনৰ নেতৃত্ব দিয়ে ভোপালৰ জিলা দণ্ডাধীশে, যি জিলাখনৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Administrative Setup {{!}} District Bhopal, Government of Madhya Pradesh {{!}} India |url=https://bhopal.nic.in/en/administrative-setup/ |access-date=10 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116002458/https://bhopal.nic.in/en/administrative-setup/ |url-status=live }}</ref> শেহতীয়া লোকসভা নিৰ্বাচনত ভোপাল লোকসভা সমষ্টিৰ পৰা ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি (বিজেপি)ৰ আলোক শৰ্মা নিৰ্বাচিত হয়। ভোপালত ৰাজ্যখনৰ বিধানসভা অৰ্থাৎ মধ্যপ্ৰদেশ বিধানসভাও অৱস্থিত, য'ত ২৩০জন বিধায়ক থাকে। ষোড়শ আৰু বৰ্তমানৰ বিধানসভাখন ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Madhya Pradesh Vidhan Sabha |url=http://mpvidhansabha.nic.in:80/index.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170508152326/http://mpvidhansabha.nic.in/index.aspx |archive-date=8 May 2017 |access-date=8 March 2007 }}</ref> {{As of|2024|June}}, বিধানসভাত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা থকা দলটো হৈছে [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] (বিজেপি), যাৰ ১৬৫খন আসন আছে আৰু দলটোৰ নেতৃত্ব দিছে মোহন যাদৱে।<ref>{{cite news |date=20 March 2020 |title=How the numbers stack up against Kamal Nath govt ahead of Madhya Pradesh floor test |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/how-the-numbers-stack-up-against-kamal-nath-govt-ahead-of-madhya-pradesh-floor-test-1657753-2020-03-20 |access-date=25 March 2020 |archive-date=20 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320102108/https://www.indiatoday.in/india/story/how-the-numbers-stack-up-against-kamal-nath-govt-ahead-of-madhya-pradesh-floor-test-1657753-2020-03-20 |url-status=live }}</ref> ভোপাল জিলাৰ পৰা বিধানসভালৈ ৭খন আসন নিৰ্বাচিত হয়। ২০০৮ চনৰ সমষ্টি পুনৰ্নিৰ্ধাৰণ অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Delimitation of Parliamentary & Assembly Constituencies Order – 2008 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/ |access-date=6 November 2020 |archive-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317193120/https://old.eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/ |url-status=live }}</ref> ভোপাল চহৰ ৬টা বিধানসভা সমষ্টিৰ দ্বাৰা প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়:<ref>{{Cite web |title=List of MLAs of Madhya Pradesh Legislative Assembly 2018 |url=https://www.elections.in/madhya-pradesh/assembly-constituencies/mlas-list.html |access-date=6 November 2020 |website=Elections in India |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128133819/https://www.elections.in/madhya-pradesh/assembly-constituencies/mlas-list.html |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" ! ৰাজ্যিক বিধানসভা সমষ্টি ! ৱাৰ্ড ! বিধায়ক ! ৰাজনৈতিক দল |- | ভোপাল উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি|ভোপাল উত্তৰ | ৫–১৮, ২২ | আৰিফ আকীল | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | নৰেলা বিধানসভা সমষ্টি | ৩৯–৪২, ৪৬, ৫৬–৫৮, ৬৬ | বিশ্বাস সাৰং | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | ভোপাল দক্ষিণ-পশ্চিম বিধানসভা সমষ্টি | ২৬–৩৫, ৪৮–৪৯ | পি চি শৰ্মা | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ভোপাল মধ্য বিধানসভা সমষ্টি|ভোপাল মধ্য | ১৯–২১, ২৩–২৫, ৩৬–৩৮, ৪৩–৪৫, ৪৭–৫০, ৫০–৫২ | আৰিফ মাছুদ | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | গোবিন্দপুৰা | ৫৩–৫৫, ৫৯–৬৩, ৬৫ | কৃষ্ণা গৌৰ | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | হুজুৰ বিধানসভা সমষ্টি|হুজুৰ | ১–৪ | ৰামেশ্বৰ শৰ্মা | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |} ভোপাল বৃহত্তৰ ভোপাল নগৰ সমষ্টিৰো অংশ, যাৰ ২০১১ চনৰ জনসংখ্যা আছিল ১৮,৮৩,৩৮১।<ref>{{Cite web |title=Census India – UA |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027032256/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=27 October 2011 |url-status=live }}</ref> ভোপালৰ পৌৰ জনসংখ্যা পৰিচালনা কৰা প্ৰথম পৌৰ সংস্থাটো ১৯০৭ চনত তৎকালীন ভোপাল ৰাজ্যত গঠন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াক “মজলিছ-ই-ইন্তেজামিয়া” বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Bhopal Municipal Corporation {{!}} District Bhopal, Government of Madhya Pradesh {{!}} India |url=https://bhopal.nic.in/en/public-utility/bhopal-municipal-corporation/ |access-date=6 November 2020 }}</ref> পৌৰ আইন প্ৰণয়নৰ পিছত ১৯১৬ চনত প্ৰথম চহৰ সমীক্ষা সম্পন্ন কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> ১৯৫৬ চনলৈকে ভোপাল পৌৰসভাৰ সীমাৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল অতি সীমিত আছিল; তাৰ পিছত ইয়াৰ সৈতে চাৰিওফালৰ কেইবাখনো গাঁও সংযোজন কৰা হয়।<ref name=":0" /> ১৯৭৫ চনৰ ভিতৰত পৌৰসভাৰ সীমা ৭১.২৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰলৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name=":0" /> ১৯৮৩ চনত ভোপাল পৌৰ পৰিষদে পৌৰ নিগমৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে আৰু ইয়াত মুঠ ৫৬টা ৱাৰ্ড আছিল।<ref>{{Cite web |title=History |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725031407/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/history.html |url-status=usurped |archive-date=25 July 2015 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> === পৌৰ প্ৰশাসন === [[File:Shivaji statue Bhopal.jpg|thumb|upright|ভোপালৰ শিৱাজী নগৰ চৌহদত থকা শিৱাজীৰ মূৰ্তি]] ভোপাল পৌৰ নিগম (BMC) হৈছে ভোপাল চহৰৰ নাগৰিক সেৱা আৰু প্ৰশাসনিক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ চোৱা নগৰীয়া স্থানীয় সংস্থা।<ref name=":0"/> পৌৰ নিগমে ১৯৫৬ চনৰ মধ্যপ্ৰদেশ পৌৰ নিগম আইন<ref>{{cite web |title=Madhya Pradesh Municipal Corporation Act, 1956 |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |website=janaagraha.org |access-date=6 November 2020 |archive-date=11 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911112742/http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |url-status=dead }}</ref> আৰু ১৯৬১ চনৰ মধ্যপ্ৰদেশ পৌৰসভা আইন অনুসৰি কাম কৰে।<ref>{{cite web |title=The Madhya Pradesh Municipalities Act, 1961 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |website=indiacode.nic.in |access-date=6 November 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026095351/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh – Finance of ULB |url=http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819153311/http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |archive-date=19 August 2019 |url-status=live |access-date=27 July 2026 |archivedate=19 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819153311/http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |deadurl=yes }}</ref> ২০১৫ চনত কোলাৰ পৌৰসভা ভোপাল পৌৰ নিগমৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়; ইয়াৰ পূৰ্বে কোলাৰ পৌৰসভা ভোপাল পৌৰ নিগমৰ পৰা পৃথক কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Govt plans to divide Bhopal civic body into 2 corporations |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |website=Times of India |date=9 October 2019 |archive-date=15 May 2020 |access-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012635/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |url-status=live }}</ref> ২০১৯ চনত পৌৰ নিগমটো পুনৰ দুটা নিগমত বিভক্ত কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু নগৰ প্ৰশাসন তথা গৃহ নিৰ্মাণ বিভাগৰ ওচৰত এই সন্দৰ্ভত এটা প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, এই প্ৰস্তাৱক মেয়ৰ-ইন-কাউন্সিলে সমালোচনা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last1=Thakkar |first1=Dhrumit |date=5 March 2018 |title=4 years after Kolar Municipal Council merged with Bhopal Municipal Corporation, the area is witnessing a much-needed infrastructure push |url=https://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |access-date=6 November 2020 |website=GNS News |archive-date=7 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307205519/http://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |url-status=dead |archivedate=7 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180307205519/http://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি মেয়ৰক পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=9 October 2019 |first=Jamal |last=Ayub |title=Govt plans to divide Bhopal civic body into 2 corporation |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |access-date=6 November 2020 |work=The Times of India |archive-date=15 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012635/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |url-status=live }}</ref> নগৰ নিগমটোৱে {{cvt|463|km2}} এলেকা সামৰি লৈছে আৰু ইয়াৰ জনসংখ্যা ১৭,৯৫,৬৪৮ জন।<ref>{{Cite web |title=Census India |url=https://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027022540/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=27 October 2011 |url-status=live }}</ref> প্ৰশাসনিক উদ্দেশ্যে চহৰখনক ১৪টা অঞ্চল আৰু ৮৫টা ৱাৰ্ডত বিভক্ত কৰা হৈছে আৰু প্ৰতিটো ৱাৰ্ডক পাঁচ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত এজন কাউন্সিলৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{Cite web |title=zonesofbhopalmunicipalcorporation – slumsbhopal |url=https://sites.google.com/site/slumsbhopal/zonesofbhopalmunicipalcorporation |access-date=6 November 2020 |website=sites.google.com |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026102314/https://sites.google.com/site/slumsbhopal/zonesofbhopalmunicipalcorporation |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhopal: Fate of 85 municipal wards to be decided today |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-fate-of-85-municipal-wards-to-be-decided-today |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=19 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919094330/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-fate-of-85-municipal-wards-to-be-decided-today |url-status=live }}</ref> বিজয়ী ৰাজনৈতিক দলে বিভিন্ন বিভাগৰ দায়িত্ব পালন কৰা সদস্যসকলৰ এখন পৰিষদ নিৰ্বাচন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Council |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/Council.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728031435/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/Council.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> নিগম আইন অনুসৰি ৱাৰ্ড কমিটী আৰু মহল্লা কমিটী গঠনৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Municipal Corporation act 1961 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |website=India code.nic.nic |access-date=6 November 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026095351/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |url-status=live }}</ref> ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য পাইয়নিয়াৰ-এ চহৰখনৰ এখন ৱাৰ্ড কমিটীৰ সভাৰ বিষয়ে প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=BMC chairman holds ward committee meet |url=https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |access-date=6 November 2020 |website=The Pioneer |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201135511/https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |url-status=live |archivedate=1 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221201135511/https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |deadurl=yes }}</ref> মধ্য প্ৰদেশ ভাৰতৰ সেই কেইখনমান ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্যতম, য'ত মেয়ৰ-ইন-কাউন্সিল (MIC) ব্যৱস্থা প্ৰচলিত; সেয়েহে ভোপাল পৌৰ নিগমৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিসকলকো MIC হিচাপে সংগঠিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |title=Madhya Pradesh Municipal Corporation Act 1956 |access-date=29 January 2020 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920174748/http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |url-status=dead }}</ref> BMC-ৰ অধীনত স্বাস্থ্য আৰু পৰিৱেশ; শিক্ষা, সামাজিক ন্যায়, খাদ্য আৰু সংস্কৃতি; পৰিকল্পনা আৰু পুনৰ্বাসন; জনসংযোগ আৰু গ্ৰন্থাগাৰ; অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনী আৰু পৰিবহণ; বিদ্যুৎ; অভিযান্ত্ৰিক; ৰাজহ আৰু প্ৰকল্প; হিচাপ; JnNURM; M.P.U.S.P আৰু সাধাৰণ প্ৰশাসন আদি একাধিক পৌৰ বিভাগ আছে।<ref>{{Cite web |url=http://bhopalmunicipal.com/ |archive-url=https://archive.today/20130615212506/http://bhopalmunicipal.com/ |url-status=usurped |archive-date=15 June 2013 |title=Home |website=Bhopal Municipal Corporation |access-date=29 January 2020 }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগমৰ ৮৫টা ৱাৰ্ডৰ বাবে নিৰ্বাচন ২০২২ চনৰ ৬ জুলাইত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Gupta |first=Suchandana |date=13 December 2022 |title=2022 Madhya Pradesh local elections |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |work=The Times of India |access-date=13 December 2022 |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404035458/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |url-status=live }}</ref> ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে ৱাৰ্ডসমূহৰ সংৰক্ষণ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bhopal: Municipal ward reservation, a litmus test for politicians |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-municipal-ward-reservation-a-litmus-test-for-politicians |access-date=6 November 2020 |work=Free Press Journal }}</ref> চহৰখনৰ বৰ্তমানৰ মেয়ৰ হৈছে মালতী ৰায়।<ref>{{cite web |last=Kumar |first=Sharad |date=13 December 2022 |title=Bhopal Mayor |url=https://www.bhopalmunicipal.com/corporation/bhopal-mayor.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728034023/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/bhopal-mayor.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=13 December 2022 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> ২০১৯ চনত ৰাজ্য চৰকাৰে ১৯৮৮ চনৰ পৰা প্ৰযোজ্য হৈ থকা নিয়মসমূহ সলনি কৰি নিৰ্বাচিত কাউন্সিলৰসকলৰ দ্বাৰা মেয়ৰক পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচিত কৰাৰ অনুমতি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=25 September 2019 |first=Suchandana |last=Gupta |title=MP cabinet approves amendment for indirect election of mayors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |access-date=6 November 2020 |website=The Times of India |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611174232/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |url-status=live }}</ref> চহৰখনৰ পৌৰ আয়ুক্ত হৈছে ভি. এছ. চৌধুৰী কোলছানি।<ref>{{Cite web |title=Telephones |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/telephone-directory.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150804233611/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/telephone-directory.html |url-status=usurped |archive-date=4 August 2015 |access-date=29 January 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> অতিৰিক্ত পৌৰ আয়ুক্ত হৈছে শশৱন্ত সিং মীনা।<ref>{{Cite web |title=Bhopal: BMC inks MoU with NTPC to turn waste into energy |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmc-inks-mou-with-ntpc-to-turn-waste-into-energy |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126104046/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmc-inks-mou-with-ntpc-to-turn-waste-into-energy |url-status=live }}</ref> পৌৰ নিগমে কৰ সংগ্ৰহ, নিৰ্ধাৰিত ৰাজহ, ভাড়াৰ পৰা পোৱা আয়, মাচুল আৰু সেৱা ব্যৱহাৰকাৰী মাচুল, ৰাজহ অনুদান আৰু বিনিয়োগ পুঁজিৰ পৰা পোৱা আয়ৰ জৰিয়তে ৰাজহ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Bhopal Municipal Financial Statement Balance Sheet 2019–2020 |url=http://www.bhopalmunicipal.com/ckfinder/userfiles/files/Financial%20statement/Balance%20Sheet%202019-20.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123033330/http://www.bhopalmunicipal.com/ckfinder/userfiles/files/Financial%20statement/Balance%20Sheet%202019-20.pdf |archive-date=23 November 2021 |url-status=usurped |website=Bhopal Municipal }}</ref> ২০২০–২১ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে ₹২,৪৯৫ কোটিৰ বাজেট অনুমোদন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=29 June 2020 |title=Bhopal Municipal Budget : नामांतरण नहीं कराया तो नगर निगम वसूल करेगा 10 से 15 प्रतिशत का अधिभार |url=https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/bhopal-bhopal-municipal-budget-2020-municipal-corporation-will-take-surcharge-if-transfer-of-property-not-done-5680542 |access-date=6 November 2020 |website=Nai Dunia |language=hi |archive-date=30 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630101303/https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/bhopal-bhopal-municipal-budget-2020-municipal-corporation-will-take-surcharge-if-transfer-of-property-not-done-5680542 |url-status=live }}</ref> === পৌৰ বিত্ত === আৱাসন আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ CityFinance Portal-ত প্ৰকাশিত বিত্তীয় তথ্য অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Bhopal Municipal Corporation Finance |url=https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/bhopal |publisher=CityFinance Portal, Ministry of Housing and Urban Affairs |access-date=17 March 2026 |archive-date=24 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124030147/https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/bhopal |url-status=live }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগমে ২০২২–২৩ বিত্তীয় বৰ্ষত মুঠ ₹১,১৫৪ কোটি (US$১৩৯ মিলিয়ন) ৰাজহ লাভ আৰু ₹১,০৫১ কোটি (US$১২৭ মিলিয়ন) মুঠ ব্যয় নথিভুক্ত কৰিছিল। মুঠ ৰাজহৰ প্ৰায় ২৯.৮% কৰ ৰাজহৰ পৰা আহিছিল, আনহাতে বিত্তীয় বৰ্ষটোত নিগমে ₹২২৪ কোটি অনুদান লাভ কৰিছিল। === নাগৰিক সেৱা === ভোপাল উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ হৈছে মধ্য প্ৰদেশৰ ভোপাল আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত উন্নয়নমূলক কাৰ্যকলাপৰ পৰিকল্পনা আৰু সমন্বয়ৰ বাবে দায়বদ্ধ শীৰ্ষ সংস্থা। এই কৰ্তৃপক্ষ ১৯৭৬ চনত Bhopal Development Authority Act, 1974-ৰ অধীনত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=About BDA Page |url=http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |access-date=10 November 2020 |website=bda.org.in |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116235021/http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |url-status=dead |archivedate=16 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201116235021/http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |deadurl=yes }}</ref> ভোপালত বিদ্যুৎ বিতৰণ কৰে [[Madhya Pradesh]] Madhya Kshetra Vidyut Vitaran Company Limited-এ, যি ৰাজ্যখনৰ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যুৎ বিতৰণ কোম্পানী (ডিছকম)।<ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh Madhya Kshetra Vidyut Vitaran Company Limited |url=https://portal.mpcz.in/web/about-us/company-profile |access-date=6 November 2020 |archive-date=17 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117213924/https://portal.mpcz.in/web/about-us/company-profile/ |url-status=dead }}</ref> ইয়াক ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ ব’ৰ্ড Madhya Pradesh State Electricity Board (MPSEB)-এ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, যাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ভোপালত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh: Expect electricity tariff hike sometime soon as power companies propose hike of 7% |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/madhya-pradesh-expect-electricity-tariff-hike-sometime-soon-as-power-companies-propose-hike-of-7 |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234238/https://www.freepressjournal.in/bhopal/madhya-pradesh-expect-electricity-tariff-hike-sometime-soon-as-power-companies-propose-hike-of-7 |url-status=live }}</ref> অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা ভোপাল পৌৰ নিগমে প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web |title=Fire Brigade And Transport Department |url=http://www.bhopalmunicipal.com/department/fire-brigade-and-transport-department.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421041544/http://www.bhopalmunicipal.com/department/fire-brigade-and-transport-department.html |url-status=usurped |archive-date=21 April 2016 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref><ref>{{Cite news |date=10 August 2020 |title=Bhopal municipal corporation orders fire safety review of hospitals, Covid centres |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bmc-orders-fire-safety-review-of-hosps-covid-centres/articleshow/77452602.cms |access-date=6 November 2020 |work=The Times of India }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগম চহৰখনৰ পানী যোগান ব্যৱস্থাৰ পৰিকল্পনা, নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>{{Cite web |title=BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report |url=https://www.bhopal.org/wp-content/uploads/2016/06/BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161211181154/http://bhopal.org/wp-content/uploads/2016/06/BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report.pdf |archive-date=11 December 2016 |url-status=live }}</ref> পানীৰ প্ৰাকৃতিক উৎসসমূহ হৈছে পৃষ্ঠীয় জল (উচ্চ হ্ৰদ, কোলাৰ জলাধাৰ আৰু নৰ্মদা নদী)। ইয়াৰ উপৰি জনসংখ্যাৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ ভূগৰ্ভস্থ পানী (নলকূপ আৰু হেণ্ডপাম্প)ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল; লগতে ব্যক্তিগত মালিকানাধীন আৰু হিচাপত নথকা খন্দা কুঁৱা আৰু ব’ৰৱেলৰ পৰাও পানী সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref name=":1">{{Cite web |title=Assessment of potability of different water sources at Bhopal city |url=http://www.ipublishing.co.in/ijesarticles/fourteen/articles/volfour/EIJES41082.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807145414/http://www.ipublishing.co.in/ijesarticles/fourteen/articles/volfour/EIJES41082.pdf |archive-date=7 August 2015 |url-status=live }}</ref> ২০১৪ চনত কৰা এক অধ্যয়ন অনুসৰি, চহৰখনৰ প্ৰায় ৬% জনসংখ্যাই পাইপযোগে পানী যোগান লাভ কৰিছিল।<ref name=":1" /> অৱশ্যে, অনিয়মীয়া আৰু নিম্নমানৰ পানী যোগান চহৰখনৰ এক সাধাৰণ অভিযোগ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Bhopal: Irregular water supply leaves many colonies high and dry |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-irregular-water-supply-leaves-many-colonies-high-and-dry |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611132451/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-irregular-water-supply-leaves-many-colonies-high-and-dry |url-status=live }}</ref> [[ভাৰত ভৱন]] চহৰখনৰ প্ৰধান সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰসমূহৰ অন্যতম। ইয়াত প্ৰতি বছৰে বহুতো নাট্য আৰু চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite news |date=12 October 2017 |title=Film Fest Ekagra Begins at Bharat Bhavan |work=Dailypioneer |url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |url-status=live |access-date=11 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109191459/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |archive-date=9 November 2017 |archivedate=9 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109191459/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |deadurl=yes }}</ref> ভাৰত ভৱনত এখন কলা-দৰ্শনী, উচ্চ হ্ৰদৰ ফালে মুখ কৰি থকা এটা মুক্তমঞ্চ, আৰু আন দুটা নাট্যগৃহৰ লগতে এটা জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় আছে। ভাৰত ভৱন আৰু মধ্য প্ৰদেশ বিধানসভা ভৱন দুয়োটাই প্ৰখ্যাত স্থপতিবিদ চাৰ্লছ কোৰিয়াই নক্সা কৰিছিল। ভাৰত ভৱনে আধুনিক ভাৰতীয় কলা, নাট্য, সংগীত আৰু সাহিত্যৰ বিভিন্ন ধাৰাক একেটা মঞ্চত একত্ৰিত কৰি ভোপালৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে। == অৰ্থনীতি == [[File:BHEL Bhopal in rain.jpg|alt=বৰ্ষাকালত BHEL ভোপাল কাৰখানা।|thumb|298x298px|বৰ্ষাকালত BHEL ভোপাল কাৰখানা]] অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা সঞ্চালকালয় (মধ্য প্ৰদেশ)-ৰ তথ্য অনুসৰি, ২০২০–২১ বিত্তীয় বৰ্ষত ভোপাল জিলাৰ নামমাত্ৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP) ₹৪৪,১৭৫ কোটি আছিল আৰু জনমূৰি GDP আছিল ₹১,৪০,৭২৯। ভোপালৰ অৰ্থনীতি মূলতঃ উদ্যোগভিত্তিক। চহৰখনত ঔষধ, মটৰগাড়ী, বস্ত্ৰ, অলংকাৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী উৎপাদনৰ দৰে বিভিন্ন উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। ইয়াৰ উপৰি কপাহ আৰু আটা কল, কাপোৰ বোৱা আৰু ৰং কৰা, দিয়াশলাই, ছীলিং ৱাক্স আৰু ক্ৰীড়া সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আদি উদ্যোগো ইয়াৰ অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>{{cite web |title=Bhopal industries |url=https://www.britannica.com/eb/article-9079067/Bhopal#84367.hook |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080426030603/https://www.britannica.com/eb/article-9079067/Bhopal#84367.hook |archive-date=26 April 2008 |access-date=10 April 2007 }}</ref> ভোপালৰ বাসিন্দাসকল বৃহৎ খুচুৰা ব্যৱসায়ৰ সৈতেও জড়িত। পুৰণি চহৰখনত পৰম্পৰাগত হস্তশিল্পৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব আছে। [[জৰদৌজি]] আৰু ''বটুয়া''—ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত পোছাকৰ সৈতে সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা সৰু ডোঙা বা সূতাৰে নিৰ্মিত পাৰ্চ—এই অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য হস্তশিল্পজাত সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পৰে।<ref>{{cite web |title=Zari and Batua |url=http://www.craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070406171714/http://craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |archive-date=6 April 2007 |access-date=12 April 2007 |archivedate=6 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070406171714/http://craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |deadurl=yes }}</ref> ভোপালত [[ডি বি কৰ্প লিমিটেড|DB Corp]]-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। এই প্ৰতিষ্ঠানটো অনানুষ্ঠানিকভাৱে ভাস্কৰ গ্ৰুপ নামেৰে পৰিচিত আৰু ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰকাশন ''[[দৈনিক ভাস্কৰ]]''-ৰ নামেৰে এই নামটো জনপ্ৰিয় হৈছে। প্ৰায় ₹১৭ বিলিয়ন মূল্যৰ এই ব্যৱসায়িক গোটটোৰ সংবাদ মাধ্যমত এক শক্তিশালী উপস্থিতি আছে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় মহাৰাণা প্ৰতাপ নগৰত অৱস্থিত। ভোপাল বিমানবন্দৰৰ ওচৰত অৱস্থিত IT Park-ত বিভিন্ন ছফ্টৱেৰ উন্নয়ন কোম্পানীয়ে কাম কৰি আছে। তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডত চহৰখনৰ উপস্থিতি ভৱিষ্যতে আৰু অধিক বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। [[WIPRO]]-এ ভোপালত এটা ছফ্টৱেৰ উন্নয়ন কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Wipro Group to set up Software Development Centre in Bhopal |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/wipro-group-to-set-up-software-development-centre-in-bhopal |website=Free Press Journal |access-date=13 September 2021 |archive-date=9 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809084434/https://www.freepressjournal.in/bhopal/wipro-group-to-set-up-software-development-centre-in-bhopal |url-status=live }}</ref> চহৰখনত ইতিমধ্যে Sutherland Global Services, ISoft InfoTech, Soluzione IT Services, Netlink Software Pvt Ltd., Caresoft Inc India আৰু Osmo IT Solution আদি বহুতো ছফ্টৱেৰ আৰু IT কোম্পানীয়ে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। পুৰণি চহৰখনত অৱস্থিত [[মঞ্জুল পাব্লিশ্বিং হাউছ|মঞ্জুল পাব্লিশ্বিং হাউছ]] এখন উল্লেখযোগ্য প্ৰকাশন প্ৰতিষ্ঠান। [[হেৰী পটাৰ]] উপন্যাস শৃংখলাৰ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] অনুবাদ প্ৰকাশ কৰাৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে বিশেষ পৰিচিতি লাভ কৰে।<ref>{{cite web |author1=Kumar Shakti Shekhar |date=10 July 2005 |title=Chamber of Secrets translated into Hindi |url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20050010198 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205051528/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20050010198 |archive-date=5 December 2008 |access-date=30 October 2015 |website=NDTV |location=Bhopal }}</ref> ভোপালৰ অৰ্থনীতিৰ বিশেষত্ব হৈছে ইয়াৰ বৈচিত্ৰ্য। বৃহৎ উদ্যোগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়, পৰম্পৰাগত হস্তশিল্প আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডলৈকে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰই চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশত অৰিহণা যোগাইছে। এই বৈচিত্ৰ্যময় অৰ্থনৈতিক গাঁথনিয়ে ভোপালক মধ্য প্ৰদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উদ্যোগ আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। [[ভোজ মেট্ৰো]] নামৰ এটা গধুৰ ৰে'ল-ভিত্তিক মেট্ৰ' ৰে'ল ব্যৱস্থাৰ প্ৰথম পৰ্যায়ে ২১ ডিচেম্বৰ ২০২৫ তাৰিখে সেৱা আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.livemint.com/industry/infrastructure/bhopal-metro-to-be-named-after-raja-bhoj-announces-kamal-nath-1569511530540.html |title=Bhopal Metro to be named after Raja Bhoj, announces Kamal Nath |date=26 September 2019 |website=Mint |access-date=9 November 2019 |archive-date=3 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103144439/https://www.livemint.com/industry/infrastructure/bhopal-metro-to-be-named-after-raja-bhoj-announces-kamal-nath-1569511530540.html |url-status=live }}</ref><ref name="ndtv.com">{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/bhopal-news/bhopal-metro-to-be-bhoj-metro-after-raja-bhoj-kamal-nath-2107765 |title=Bhopal Metro To Be Called "Bhoj Metro" After Indian King "Raja Bhoj": Kamal Nath |website=NDTV.com |access-date=9 November 2019 |archive-date=2 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002222200/https://www.ndtv.com/bhopal-news/bhopal-metro-to-be-bhoj-metro-after-raja-bhoj-kamal-nath-2107765 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |title=Bhopal, Indore to have Metro Rail soon |work=Thaindian News |access-date=5 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305082637/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |archive-date=5 March 2013 |url-status=dead |archivedate=5 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130305082637/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |deadurl=yes }}</ref> == শিক্ষা == === প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা === [[File:NLIUGyanmandir3.JPG|thumb|ৰাষ্ট্ৰীয় আইন প্ৰতিষ্ঠান বিশ্ববিদ্যালয়]] ভোপালত চৰকাৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত চলা ৫৫০খনতকৈও অধিক বিদ্যালয় আছে। ইয়াৰে অধিকাংশ বিদ্যালয় মধ্যপ্ৰদেশ মাধ্যমিক শিক্ষা ব'ৰ্ড (MPBSE)-ৰ সৈতে সংযুক্ত। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত পাঁচখন কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় আছে।<ref>{{Cite web |url=https://kvsangathan.nic.in/about-kvs/directories/kvs-directory?shs_term_node_tid_depth=178&field_kv_directory_tid=&field_state_directory_tid=2107 |title=KVS Directory {{!}} Kendriya Vidyalaya Sanghatan, Government of India |website=Kendriya Vidyalaya Sanghatan {{!}} Government of India |publisher=[[Government of India]] |access-date=20 November 2019 |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611165719/https://kvsangathan.nic.in/about-kvs/directories/kvs-directory?shs_term_node_tid_depth=178&field_kv_directory_tid=&field_state_directory_tid=2107 |url-status=live }}</ref> ভোপালত বিভিন্ন ব্যক্তিগত বিদ্যালয়ো আছে, যিবোৰে CBSE, ICSE, মধ্যপ্ৰদেশ মাধ্যমিক শিক্ষা ব'ৰ্ড (MPBSE), ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান (NIOS) আৰু Cambridge International Examinations (CIE,Cambridge) আদি বিভিন্ন শিক্ষা ব'ৰ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ভোপাল (CBSE), দ্য সংস্কাৰ ভেলী স্কুল (The Sanskaar Valley School)(ICSE আৰু Cambridge International Examinations|Cambridge International Examinations),<ref>{{Cite web |url=https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |title=Best ICSE School in India, Top 10 ICSE schools in India |website=sanskaarvalley.org |access-date=20 November 2019 |archive-date=26 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326000656/https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |url-status=dead |archivedate=26 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326000656/https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |deadurl=yes }}</ref> কাৰ্মেল কনভেণ্ট স্কুল (CBSE),<ref>{{cite news |title=Over 350 Bhopal students score 10 CGPA in CBSE Class 10 exam |url=https://www.hindustantimes.com/bhopal/over-350-bhopal-students-score-10-cgpa-in-cbse-class-10-exam/story-qWQN5V7MZXW8ybW5F6bMCN.html |work=Hindustan Times |date=28 May 2015 |access-date=7 March 2015 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925042115/https://www.hindustantimes.com/bhopal/over-350-bhopal-students-score-10-cgpa-in-cbse-class-10-exam/story-qWQN5V7MZXW8ybW5F6bMCN.html |url-status=live }}</ref> কেম্পিয়ন স্কুল, (CBSE) আৰু ছেইণ্ট জোচেফছ কনভেণ্ট স্কুল, (CBSE) উল্লেখযোগ্য। === উচ্চ শিক্ষা === [[File:IIFM arc.jpg|thumb|IIFM-ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ভোপাল চহৰত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত আছে— {| class="wikitable sortable" style="font-size: 93%" ! scope="col" width="443"|শিক্ষানুষ্ঠান ! scope="col" width="145"|প্ৰতিষ্ঠা |- | National Law Institute University ||1997 |- | Academy of Scientific and Innovative Research|AcSIR, Advanced Materials and Processes Research Institute|CSIR AMPRI-ত |2011 |- | Gandhi Medical College, Bhopal|গান্ধী মেডিকেল কলেজ |1955 |- | Maulana Azad National Institute of Technology ||1960 |- | National Institute of Design, Madhya Pradesh ||2019 |- | Barkatullah University ||1970 |- | Indian Institute of Forest Management ||1982 |- | Madhya Pradesh Bhoj Open University]]] 1991 |- | Rajiv Gandhi Proudyogiki Vishwavidyalaya]] ||1998 |- | Makhanlal Chaturvedi National University of Journalism and Communication]] ||1990 |- | National Judicial Academy (India)|ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়িক একাডেমী]] |1993 |- | Indian Institute of Science Education and Research, Bhopal]] ||2008 |- | National Institute of Fashion Technology]] ||2008 |- | School of Planning and Architecture, Bhopal|স্কুল অৱ প্লেনিং এণ্ড আৰ্কিটেকচাৰ]] ||2008 |- | VIT Bhopal University|VIT ভোপাল]] ||2017 |- | All India Institute of Medical Sciences, Bhopal|অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ]] ||2012 |- |Jagran Lakecity University |2013 |- |[[Indian Institute of Information Technology, Bhopal|ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ ইনফৰ্মেচন টেকন'লজী]] |2017 |- |[[RKDF University]] |2012 |- |[[Rabindranath Tagore University, Bhopal|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]] |2010 |} === গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান === ভোপালত বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰে কিছুমান কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অধীনত আৰু আন কিছুমান ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত [[Advanced Materials and Processes Research Institute|CSIR AMPRI]] আৰু [[Indian Institute of Science Education and Research, Bhopal|IISER]] অন্যতম। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, সামগ্ৰী বিজ্ঞান আৰু অন্যান্য গৱেষণা ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। == ক্ৰীড়া == [[File:Yodhasthal (Bhopal, India) (69).jpg|thumb|যোদ্ধাস্থল]] === দল === [[Bhopal Badshahs]] ভোপালভিত্তিক এটা [[field hockey|হকী]] দল, যিয়ে World Series Hockey প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰে। দলটোৰ অধিনায়ক আছিল ভাৰতীয় হকী খেলুৱৈ [[Sameer Dad]] আৰু প্ৰশিক্ষক আছিল [[Vasudevan Bhaskaran]], যিয়ে [[1980 Summer Olympics|১৯৮০ চনৰ মস্কো অলিম্পিক]]ত ভাৰতীয় হকী দলক নেতৃত্ব দি অলিম্পিক বিজয় লাভ কৰিছিল। [[2012 World Series Hockey]]-ৰ উদ্বোধনী খেলখনত Bhopal Badshahs-এ [[Chandigarh Comets]]-ক ৪–৩ গ'লত পৰাস্ত কৰে। ভোপালৰ [[Aishbagh Stadium]] হৈছে [[Bhopal Badshahs]] দলৰ ঘৰুৱা খেলপথাৰ। === ষ্টেডিয়াম === * [[Aishbagh Stadium]] ভোপালৰ এটা [[field hockey|ফিল্ড হকী]] [[stadium|ষ্টেডিয়াম]]। * [[TT Nagar Stadium]] ভোপালৰ এটা বহুমুখী ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়াম। == পৰ্যটন আৰু আকৰ্ষণীয় স্থান == === বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান === [[File:2 elephants man riding one pre historic Bhimbetka rock cave paintings Madhya Pradesh India.jpg|thumb|ভোপালৰ ওচৰৰ ভীমবেটকাৰ প্ৰাগৈতিহাসিক শিলাচিত্ৰ। ইয়াত প্ৰায় ৫০০টা বেলেগ বেলেগ বেলেপাথৰৰ গুহা আৰু শিলাশ্ৰয় আছে। এইবোৰৰ সময়সীমা প্ৰায় ১২,০০০ বছৰ আগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তাম্ৰ-প্ৰস্তৰ যুগলৈকে বিস্তৃত। এই স্থান UNESCO-ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান।<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/925 Rock Shelters of Bhimbetka] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070308082739/https://www.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |date=8 March 2007 }} UNESCO</ref>]] [[Bhimbetka rock shelters|ভীমবেটকা গুহাসমূহ]] ভোপাল চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। এই গুহাসমূহত প্ৰস্তৰ যুগৰ প্ৰাগৈতিহাসিক মানুহৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। গুহাসমূহৰ শিলাচিত্ৰসমূহ ভাৰতৰ প্ৰাগৈতিহাসিক মানৱ বসতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন। ইয়াত প্ৰায় ৬০০টা গুহা আছে যদিও ইয়াৰে মাত্ৰ ১২টা গুহাহে পৰ্যটকৰ বাবে মুকলি। গুহাসমূহ শাল আৰু চেগুন গছৰ অৰণ্যৰ মাজত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে এটা সৰু প্ৰকৃতি-পথ আছে। ১৯৫৭ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ বিষ্ণু শ্ৰীধৰ ৱাকানকাৰে এই গুহাসমূহ আৱিষ্কাৰ কৰে। ২০০৩ চনত UNESCO-ই ভীমবেটকা গুহাসমূহক বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/925 |title=Rock Shelters of Bhimbetka |publisher=World Heritage Site |access-date=15 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070308082739/https://www.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |archive-date=8 March 2007 |url-status=live }}</ref> [[Sanchi|সাঁচী স্তূপসমূহ]] ভোপাল চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৪৭ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। সাঁচীৰ মহান স্তূপক বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত আৰু ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তূপ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াক প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত মৌৰ্য সম্ৰাট অশোকে নিৰ্মাণ কৰাইছিল। পিছলৈ শুংগ সাম্ৰাজ্য আৰু সাতবাহন বংশ]]ৰ শাসনকালত ইয়াত বিভিন্ন সংযোজন কৰা হয়। সাঁচী পাহাৰত থকা আন দুটা স্তূপৰ লগতে বৌদ্ধ বিহাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু গুপ্ত সাম্ৰাজ্যৰ সময়ৰ এটা মন্দিৰো দেখা যায়। এই স্থান খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চদশ শতিকালৈকে ব্যৱহৃত হৈ আছিল। === প্ৰকৃতি === ভান বিহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান মধ্য ভাৰতৰ এখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ই মধ্যপ্ৰদেশৰ ৰাজধানী ভোপালত অৱস্থিত। ১৯৭৯ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হিচাপে ঘোষণা কৰা এই উদ্যানখনৰ আয়তন প্ৰায় ৪.৪৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। যদিও ইয়াৰ আইনী মৰ্যাদা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ, তথাপি কেন্দ্ৰীয় চিৰিয়াখানা কৰ্তৃপক্ষৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি ভান বিহাৰক আধুনিক চিৰিয়াখানা হিচাপে উন্নত আৰু পৰিচালনা কৰা হয়। ইয়াত জীৱ-জন্তুবোৰক প্ৰায় প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত ৰখা হয়। অধিকাংশ জীৱ-জন্তু হয় ৰাজ্যৰ বিভিন্ন স্থানৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা অনাথ জীৱ-জন্তু, নহয় আন চিৰিয়াখানাৰ সৈতে বিনিময়ৰ জৰিয়তে অনা জীৱ-জন্তু। কোনো জীৱ-জন্তুকে ইচ্ছাকৃতভাৱে অৰণ্যৰ পৰা ধৰি অনা নহয়। ভান বিহাৰৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে—ইয়াৰ মাজেৰে যোৱা পথৰ জৰিয়তে পৰ্যটকসকলে সহজে উদ্যানখন পৰিদৰ্শন কৰিব পাৰে। একে সময়তে চোৰাং চিকাৰীৰ পৰা জীৱ-জন্তুৰ সুৰক্ষাৰ বাবে খাদ, দেৱাল আৰু চেইন-লিংক বেৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জীৱ-জন্তুবোৰক সম্ভৱপৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান প্ৰদান কৰাৰ বাবেও এই উদ্যানখন বিশেষভাৱে পৰিচিত। ভোজ জলাভূমি এটা ৰামছাৰ স্থান, যাক ২০০২ চনত এই মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়। চৰাই পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে এই জলাভূমি এক আদৰ্শ স্থান। শীতকালত মধ্য এছিয়াৰ পৰা অহা বহু সংখ্যক পৰিভ্ৰমী চৰাই ইয়াত আশ্ৰয় লয়। সাৰস ক্ৰেন আৰু উলীয়া ডিঙিৰ ষ্টৰ্কৰ দৰে কিছুমান বিপন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাইও এই অঞ্চলত উল্লেখযোগ্য সংখ্যাত পোৱা যায়। এই অঞ্চলত প্ৰায় ৩০০টা স্থায়ী আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ প্ৰজাতি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। ৰাতাপানী ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষণ অঞ্চল ভোপাল পৌৰ নিগমৰ সীমাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ ওচৰত অৱস্থিত। ইয়াত ৫০টাতকৈও অধিক বাঘ আছে। ভোপালৰ নগৰাঞ্চলত প্ৰায় ১৫টা বাঘ থকাৰ কথা জানিব পৰা গৈছে। কিছুমান বাঘ প্ৰায় ১০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিম দিশলৈ খেওনী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যলৈ স্থানান্তৰিত হয়। নগৰ সীমাৰ ভিতৰত বনৰীয়া বাঘ বসবাস কৰাৰ বাবে ভোপাল বিশ্বৰ পৰিচিত উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web |title=City With Wild Tigers, Bhopal, M.P. |url=https://urbantigers.org/ |website=urban tigers |access-date=25 May 2024 |archive-date=25 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525180313/https://urbantigers.org/ |url-status=live }}</ref> হালালি বান্ধ ভোপালৰ উত্তৰ দিশত প্ৰায় ৩৮ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। বান্ধটোৰ বিশাল জলাধাৰটো বহুতো চৰাইৰ বাসস্থান আৰু শীতকালত বহু পৰিভ্ৰমী চৰাইক আকৰ্ষণ কৰে। Birdlife International-এ ইয়াক এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰাই অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। হ্ৰদসমূহৰ উপৰি ভোপাল চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বহুতো জলাধাৰ<ref>{{cite web |url=https://www.tripadvisor.in/Attractions-g319726-Activities-c57-t11-Bhopal_Bhopal_District_Madhya_Pradesh.html |title=DAMS in Bhopal |access-date=12 September 2021 |archive-date=12 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912181415/https://www.tripadvisor.in/Attractions-g319726-Activities-c57-t11-Bhopal_Bhopal_District_Madhya_Pradesh.html |url-status=live }}</ref> আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ভাদভাদা বান্ধ, কেৰৱা বান্ধ, কালিয়াসোট বান্ধ আৰু কোলাৰ বান্ধ উল্লেখযোগ্য। ভোপালৰ বাসিন্দাসকলে সাধাৰণতে সপ্তাহৰ শেষৰ দিনবোৰত এই স্থানসমূহলৈ ফুৰিবলৈ যায়। বাৰিষাৰ সময়ত আৰু বাৰিষাৰ পিছত এই অঞ্চলসমূহৰ বতৰ যথেষ্ট মনোৰম হৈ থাকে। বছৰটোৰ প্ৰায় সকলো সময়তে এই স্থানসমূহ সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশেৰে আগুৰি থাকে। === পৰ্যটনস্থলী === ভোপালৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলীসমূহ হ'ল—<ref name="Tourist Place in Bhopal - District">{{cite web |title=Tourist Place in Bhopal – District Bhopal, Government of Madhya Pradesh – India |url=https://bhopal.nic.in/en/tourism/ |website=bhopal.nic.in |access-date=14 March 2022 }}</ref> * উচ্চ হ্ৰদ * নিম্ন হ্ৰদ * ভান বিহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ভোজ জলাভূমি ৰামছাৰ স্থান * মানৱ সংগ্ৰহালয় (মানৱ সংগ্ৰহালয়) * জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় আৰু ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয় * ভাৰত ভৱন * তাজ-উল-মছজিদ * লক্ষ্মী নাৰায়ণ মন্দিৰ * তাজ মহল প্ৰাসাদ * কমলাপতি প্ৰাসাদ আৰু কমলা পাৰ্ক * প্ৰাকৃতিক ইতিহাসৰ আঞ্চলিক সংগ্ৰহালয় আৰু শাহপুৰা হ্ৰদ * শৌৰ্য স্মাৰক ভোপালৰ ওচৰৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলীসমূহ হ'ল—<ref name="Tourist Place in Bhopal - District"/> * সাঁচী – UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান; ভোপালৰ উত্তৰ-পূব দিশত ৪৭ কিলোমিটাৰ দূৰত * ভোজপুৰ – ২৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবত * ভীমবেটকা শিলাশ্ৰয় – ৪০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবত * ৰাইচেন – ৩৫ কিলোমিটাৰ পূবত * বিজাসন মাতা মন্দিৰ, সালকানপুৰ – ভোপালৰ পৰা ৭০ কিলোমিটাৰ দূৰত * জগদীশপুৰ – হ্ৰদৰ চহৰ ভোপালৰ পৰা ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত === কাৰ্যকলাপ আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ === ভোপালৰ মানৱ সংগ্ৰহালয়ত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ জনজাতীয় আৰু লোকজীৱনৰ ঘৰ-দুৱাৰ তথা পৰম্পৰাগত বাসগৃহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/offtrack/story/20070709-museum-of-mankind-bhopal-relocates-tribal-houses-across-india-748219-2007-07-08 A House of Tribal Tradition- Bhopal] India Today</ref> === বজাৰ === নিউ মাৰ্কেট ভূপালৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক এলেকা।<ref name="TIBusdist1">{{cite web |title=MANIT experts suggest ways to streamline New Market parking |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/MANIT-experts-suggest-ways-to-streamline-New-Market-parking/articleshow/55069878.cms |last=Sirothial |first=Ankur |publisher=Times of India |date=26 October 2016 |access-date=21 August 2017 |archive-date=27 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170927162533/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/MANIT-experts-suggest-ways-to-streamline-New-Market-parking/articleshow/55069878.cms |url-status=live }}</ref><ref name="FParea1">{{cite web |title=Bhopal: BMC's anti encroachment drive have little impact on New Market traders |url=http://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmcs-anti-encroachment-drive-have-little-impact-on-new-market-traders/1071917 |last=Das |first=Kalyan |publisher=Free Press Journal |date=22 May 2017 |access-date=21 August 2017 |archive-date=10 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210064730/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmcs-anti-encroachment-drive-have-little-impact-on-new-market-traders/1071917 |url-status=live }}</ref><ref name="FParea2">{{cite web |title=Bhopal: An alternative New Market, Nadra Bus Stand |url=http://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-an-alternative-new-market-nadra-bus-stand/979760 |last=Bhowmick |first=Shilpa |publisher=Free Press Journal |date=30 November 2016 |access-date=21 August 2017 |archive-date=30 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130161225/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-an-alternative-new-market-nadra-bus-stand/979760 |url-status=live }}</ref> এই এলেকাটোত বিভিন্ন কাৰ্যালয়, নতুন ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ গঢ় লৈ উঠিছে।<ref name="Disaster1">{{cite book |title=Advocacy after Bhopal: Environmentalism, Disaster, New Global Orders |url=https://books.google.com/books?id=SDKmddU8LBcC&pg=PA348 |page=348 |last=Fortun |first=Kim |publisher=University of Chicago Press |date=4 May 2009 |isbn=9780226257181 |access-date=21 August 2017 }}</ref><ref name="Descript1">{{cite book |title=City Planning in India: A Study of Land Use of Bhopal |url=https://books.google.com/books?id=CUEIo4W1IegC&pg=PA94 |last1=Singh |first1=Jogendra Prasad |last2=Dharmajog |first2=Anita |page=119 |publisher=Mittal Publications |date=1998 |isbn=9788170997054 |access-date=21 August 2017 }}</ref> ভূপালৰ উল্লেখযোগ্য শ্বপিং মলসমূহৰ ভিতৰত MP নগৰত অৱস্থিত DB City Mall<ref>{{cite news |title=Bhopal: 40 security personnel neturalize 'terrorists', free 'hostages' at city mall |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-40-security-personnel-neturalize-terrorists-free-hostages-at-city-mall |access-date=14 April 2021 |work=Free Press Journal |date=24 February 2021 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414093853/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-40-security-personnel-neturalize-terrorists-free-hostages-at-city-mall |url-status=live }}</ref> আৰু Aashima Anupama Mall উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite news |title=Bhopal: Fire breaks out at Aashima Mall, no injuries |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bhopal-fire-breaks-out-at-aashima-mall-no-injuries/articleshow/69580758.cms |access-date=14 April 2021 |work=The Times of India |date=30 May 2019 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414093853/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bhopal-fire-breaks-out-at-aashima-mall-no-injuries/articleshow/69580758.cms |url-status=live }}</ref> নিউ মাৰ্কেটৰ উপৰি ভূপালৰ পুৰণি চহৰ এলেকাত থকা চৌক বজাৰ<ref>{{cite news |title=Shopping in Bhopal: think local, go local |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/things-to-do/shopping-in-bhopal-think-local-go-local/as57199871.cms |access-date=12 September 2021 |archive-date=12 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912175529/https://timesofindia.indiatimes.com/travel/things-to-do/shopping-in-bhopal-think-local-go-local/as57199871.cms |url-status=live }}</ref> আৰু সাৰাফা বজাৰতো বিভিন্ন সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিব পাৰি। পুৰণি চহৰৰ এই বজাৰসমূহ বিশেষকৈ স্থানীয় সামগ্ৰী, অলংকাৰ, কাপোৰ আৰু পৰম্পৰাগত ব্যৱসায়িক সংস্কৃতিৰ বাবে জনাজাত। <gallery mode="packed"> File:Upper Lake & VIP Road, Bhopal.JPG|উচ্চ হ্ৰদৰ এটি দৃশ্য File:Taj Mahal Bhopal.jpg|তাজ মহলৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পিছফালৰ দৃশ্য File:Lower Lake Bhopal.jpg|নিম্ন হ্ৰদ File:Taj Ul Masajid, Bhopal.JPG|তাজ-উল-মছজিদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ </gallery> {{Clear}} == উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি == === ৰাজনীতি, প্ৰশাসন আৰু বিজ্ঞান === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * আনিছ আহমেদ – ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শান্তিৰক্ষা অভিযান আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ ন্যায়াধিকৰণসমূহৰ অধিবক্তা * মহম্মদ বাৰাকাতুল্লাহ ভূপালী – ভাৰতৰ অস্থায়ী চৰকাৰৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী * বালথাজাৰ নেপোলিয়ন চতুৰ্থ দ্য বোৰ্বন – ভাৰতৰ বোৰ্বন-ভূপাল ৰাজবংশৰ মুৰব্বী * টিনা ডাবি – প্ৰশাসনিক বিষয়া<ref>{{Cite magazine |last=Nagari |first=Akhilesh |date=6 September 2024 |title=IAS Tina Dabi appointed Barmer District Collector, husband posted 150 km away |url=https://www.indiatoday.in/india/story/rajasthan-government-ias-officers-transfer-tina-dabi-district-collector-barmer-husband-pradeep-gawande-jalore-2595063-2024-09-06 |magazine=India Today |access-date=9 February 2025 |archive-date=4 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250104004916/https://www.indiatoday.in/india/story/rajasthan-government-ias-officers-transfer-tina-dabi-district-collector-barmer-husband-pradeep-gawande-jalore-2595063-2024-09-06 |url-status=live }}</ref> * নজমা হেপ্টুল্লা – প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * কৈলাশ চন্দ্ৰ যোশী – মধ্য প্ৰদেশৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী * আব্দুল কাদিৰ খান – পাকিস্তানী পাৰমাণৱিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী * ৰঘুৰাম ৰাজন – ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ ২৩তম গৱৰ্ণৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ ১৫তম মুখ্য অৰ্থনৈতিক উপদেষ্টা * শংকৰ দয়াল শৰ্মা – ১৯৯২ চনৰ পৰা ১৯৯৭ চনলৈ ভাৰতৰ নৱম ৰাষ্ট্ৰপতি। তেওঁ ১৯৫২ চনৰ নিৰ্বাচনত বেৰাছিয়াৰ পৰা ভূপাল বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু একে বছৰতে ভূপাল ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হৈছিল * পল শ্ৰীবাস্তৱ – মেনেজমেণ্টৰ অধ্যাপক আৰু পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মুখ্য স্থায়িত্ব বিষয়া * অমিত সুদ – আমেৰিকান চিকিৎসক, অধ্যাপক আৰু লেখক === সাহিত্য === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * মুছকান আহিৰৱাৰ – গ্ৰন্থাগাৰিক * মঞ্জুৰ আহতেশাম – লেখক * জাভেদ আখতাৰ – কবি, চিত্ৰনাট্যকাৰ আৰু গীতিকাৰ * বশীৰ বদৰ – কবি * আসাদ ভূপালী – কবি আৰু গীতিকাৰ * কৈফ ভূপালী – কবি আৰু গীতিকাৰ * মঞ্জৰ ভূপালী – কবি * মহছিন ভূপালী – কবি আৰু ভ্ৰমণ লেখক * গীত চতুৰ্বেদী – কবি, ঔপন্যাসিক আৰু গীতিকাৰ * আব্দুল কাৱী দেশনৱী – লেখক === ক্ৰীড়া === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * ফাতিমা বানু – মহিলা মল্লযুঁজৰ প্ৰশিক্ষক * সমীৰ দাদ – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ * ভাৱনা দেহাৰিয়া – মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰা মধ্য প্ৰদেশৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা * আছলাম শ্বেৰ খান – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ আৰু সংসদ সদস্য * শ্বাহৰিয়াৰ খান – পাকিস্তান ক্ৰিকেট ব’ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ * মনছুৰ আলী খান পতৌদি – ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলৰ প্ৰাক্তন অধিনায়ক * জালালুদ্দিন ৰিজভী – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ আৰু অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী * জয় প্ৰকাশ যাদৱ – ক্ৰিকেট খেলুৱৈ<ref>{{Cite web |title=Jai Prakash Yadav Profile |url=https://sports.ndtv.com/cricket/players/495-jai-prakash-yadav-playerprofile |website=NDTVSports |access-date=28 December 2024 |archive-date=28 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228141558/https://sports.ndtv.com/cricket/players/495-jai-prakash-yadav-playerprofile |url-status=live }}</ref> === চলচ্চিত্ৰ, টেলিভিছন আৰু কলা === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * শ্বাৱাৰ আলী – অভিনেতা * জয়া বচ্চন – অভিনেত্ৰী * ষ্টেবিন বেন – গায়ক * শ্বাকিলা বানু ভূপালী – চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা কাৱালি গায়িকা * শ্বোৱাইব ইব্ৰাহিম – টেলিভিছন অভিনেতা * অনু কাপুৰ – অভিনেতা, টেলিভিছন উপস্থাপক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী * আৰশী খান – অভিনেত্ৰী আৰু মডেল * ছাৰা খান – অভিনেত্ৰী * সুনীল লাহৰি – অভিনেতা * মুন্নাৱাৰ মাছুম – কাৱালি গায়ক * বিপুল ৰয় – অভিনেতা * ঈশা সিং – অভিনেত্ৰী * সৌম্যা টণ্ডন – টেলিভিছন অভিনেত্ৰী * দিব্যাংকা ত্ৰিপাঠী – অভিনেত্ৰী * ৰাজীৱ বাৰ্মা – অভিনেতা * আকাংক্ষা পুৰী – অভিনেত্ৰী == সামৰিক উপস্থিতি == ভূপালৰ সামৰিক ষ্টেচনত তলত উল্লেখ কৰা সামৰিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অৱস্থিত— * একবিংশ ক’ৰ্পছৰ গেৰিছন মুখ্য কাৰ্যালয়। * ভাৰতীয় সেনাৰ EME ক’ৰ্পছৰ ৩য় ইউনিট (3 EME)। * ভাৰতীয় বায়ুসেনাও চহৰখনত উপস্থিত আছে, যদিও ইয়াৰ নিৰ্দিষ্ট ইউনিটসমূহৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰকাশ্যভাৱে স্পষ্ট নহয়। চহৰখনত তিনিওটা সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ NCC ইউনিটো আছে— * ১২ MP বেটেলিয়ন (আৰ্মী উইং) * ৪ MP বেটেলিয়ন (আৰ্মী উইং) * ২ MP এয়াৰ স্কোৱাড্ৰন (এয়াৰ উইং) * ১ MP নেভাল ইউনিট (নেভাল উইং) == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অধিক পঠন == * {{cite book |last=Sinha |first=Indra |title=Animal's People |publisher=Simon & Schuster |year=2007 |isbn=978-1-4165-7878-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/animalspeople00sinh }} * {{cite book |last=Lapierre |first=Dominique |title=Five Past Midnight in Bhopal |url=https://archive.org/details/fivepastmidnight00domi |url-access=registration |publisher=Warner Books |year=2002 |isbn=0-7432-2035-8 }} * {{cite book |last=Khan |first=Shaharyar |title=Begums of Bhopal, A Dynasty of Women Rulers in Raj India |edition=illustrated |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-1-86064-528-0 |year=2000 }} * {{cite book |last=Singh |first=J.P. |publisher=Mittal Publications, India |year=1998 |title=City Planning in India: A Study of Land Use of Bhopal |isbn=81-7099-705-4 }} * {{cite book |last=Shrivastava |first=Paul |title=Bhopal: Anatomy of a Crisis. |publisher=Paul Chapman, London |year=1987 }} * {{cite book |last=Howgh |first=William |publisher=Hesperides Press |year=2006 |title=A Brief History of the Bhopal Principality in Central India |isbn=1-4067-1225-6 |year=2006 }} * {{cite book |last=Mittal |first=Kamal |publisher=South Asia Books |year=1990 |title=History of Bhopal State: Development of Constitution, Administration and National Awakening, 1901–1949 |isbn=99903-0-915-9 }} * {{cite book |last=D'Silva |first=Themistocles |title=The Black Box of Bhopal |publisher=Trafford Publishing |year=2006 |isbn=1-4120-8412-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Commons category-inline}} * {{Wikiquote-inline}} {{State and Union Territory capitals of India}} {{Authority control}} 3zyvdrwyypoi6wpy9zls0hevf1n9qvg 622142 622140 2026-07-31T15:27:29Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622142 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ভোপাল | official_name = | image_blank_emblem = Bhopal Smart City Logo.png | blank_emblem_type = ভোপাল স্মাৰ্ট চিটীৰ ল'গ' | blank_emblem_size = 280px | nickname = ''হ্ৰদৰ চহৰ'' | named_for = ৰজা ভোজ | native_name_lang = iso 15919 | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{multiple image |border = infobox |total_width = 300 |image_style = |perrow = 1/2/2/2/2 |image1 = Deewali New market.jpg |caption1 = নিউ মাৰ্কেট |image2 = Outside view of Rani Kamlapati Railway Station 25.jpg |caption2 = ৰাণী কমলাপতি ৰে'ল ষ্টেচন |image3 = Boats in Upper Lake, Bhopal.JPG{{!}} ওপৰ হ্ৰদত নাও |caption3 = ওপৰ হ্ৰদ |image4 = Tribal Museum Bhopal 3.jpg {{!}} জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় |caption4 = জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় |image5 = Parol Himalayan Village gate.JPG {{!}} ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ সংগ্ৰহালয়ৰ পাৰোল হিমালয়ান ভিলেজৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ |caption5 = মানৱ সংগ্ৰহালয় |image6 = Birla Mandir Bhopal Side view.jpg |caption6 = বিৰলা মন্দিৰ |image7 = Bada Talab In Bhopal.png |caption7 = বাদা তালাব |image8 = Shivaji statue Bhopal.jpg |caption8 = শিৱাজী নগৰ |image9 = Welcome_To_City_Of_Lake.jpg |caption9 = ‘হ্ৰদৰ চহৰ’ৰ আলোকসজ্জা }} | pushpin_map = India Madhya Pradesh#India | pushpin_map_caption = | pushpin_relief = yes | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_type5 = ৱাৰ্ড | subdivision_type6 = নামকৰণ | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Madhya Pradesh.svg}} [[মধ্যপ্ৰদেশ]] | subdivision_name2 = ভোপাল | subdivision_name3 = ভোপাল বিভাগ | subdivision_name5 = ৮৫টা ৱাৰ্ড<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002212126/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |url-status=usurped |archive-date=2 October 2017 |website=Bhopal Municipal Corporation |access-date=13 November 2021 }}</ref> | subdivision_name6 = ৰজা ভোজ | government_type = মেয়ৰ–পৰিষদ | governing_body = ভোপাল পৌৰ নিগম | leader_party = বিজেপি | leader_title = মেয়ৰ | leader_name = মালতী ৰায় | leader_title3 = সাংসদ | leader_name3 = আলোক শৰ্মা (বিজেপি) | area_footnotes = <ref name='BMC'>{{cite web |title=BMC |url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728031414/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=19 November 2020 }}</ref><ref name='BMC Plan'>{{cite web |title=BMC Plan |url=https://government.economictimes.indiatimes.com/news/smart-infra/madhya-pradesh-bifurcation-of-bhopal-municipal-corporation-not-a-cakewalk-say-experts/71590171 |access-date=19 November 2020 }}</ref><ref name=census>{{cite web |title=District Census Handbook – Bhopal |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf |website=Census of India |access-date=22 September 2015 |page=35 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807042945/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf |archive-date=7 August 2015 |url-status=live }}</ref> | area_total_km2 = 463 | area_metro_km2 = 648.24 | area_metro_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.bhopalmunicipal.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20000818173805/http://www.bhopalmunicipal.com/ |url-status=usurped |archive-date=18 August 2000 |title=Cricket Exchange Live – Online Cricket Betting Casino |website=# }}</ref> | elevation_m = 518.73 | population_total = ১৭৯৮২১৮ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name=census/> | population_density_km2 = auto | population_metro = ১৯১৭০৫১ | population_metro_footnotes = <br/>(ভোপাল, আৰেড়া কলনী আৰু বেৰাছিয়া নগৰীয়া অঞ্চল) | population_density_metro_km2 = auto | population_rank = ২০তম | population_blank1_title = মহানগৰীয় ক্ৰম | population_blank1 = ১৮তম }} '''ভোপাল''' হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতীয় ৰাজ্য]] [[মধ্যপ্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী চহৰ আৰু ভোপাল জিলা তথা ভোপাল বিভাগ—দুয়োটাৰে প্ৰশাসনিক মুখ্য কাৰ্যালয়।<ref name="BritannicaEducational2010">{{cite book |author=Educational Britannica Educational |title=The Geography of India: Sacred and Historic Places |url=https://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&pg=PA174 |access-date=15 April 2012 |date=1 July 2010 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-1-61530-202-4 |pages=174– |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523040334/http://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&pg=PA174 |archive-date=23 May 2013 |url-status=live }}</ref> চহৰখনৰ সীমাৰ ওচৰে-পাঁজৰে থকা বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদৰ উপস্থিতিৰ বাবে ভোপালক ''হ্ৰদৰ চহৰ'' বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |title=The Geography of India: Sacred and Historic Places |date=2010 |publisher=The Rosen Publishing Group, Inc |isbn=978-1-61530-142-3 |page=174 |url=https://books.google.com/books?id=Mjr0X-8jrLAC&q=bhopal+lakes |access-date=11 August 2020 }}</ref> হ্ৰদসমূহে চহৰখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ভোপালৰ পৰিৱেশগত বৈশিষ্ট্যতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। এই কাৰণেই ভোপালক ভাৰতৰ অন্যতম সেউজীয়া চহৰ হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |title=MSN's 8 green cities of India – 7 – Bhopal |publisher=MSN India |date=28 January 2010 |access-date=26 July 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091228002937/http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |archive-date=28 December 2009 |archivedate=28 December 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091228002937/http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |deadurl=yes }}</ref> জনসংখ্যাৰ ভিত্তিত ভোপাল ভাৰতৰ ১৬তম বৃহৎ চহৰ আৰু বিশ্বৰ ১৩১তম বৃহৎ চহৰ আছিল।<ref name="Estimated Population of Bhopal urban area in 2009, Bhopal 131th largest city in world in 2009/">{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/citypops.htm |title=The world's largest cities |publisher=City Mayors |access-date=16 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828095658/http://www.worldatlas.com/citypops.htm |archive-date=28 August 2017 |url-status=live }}</ref> মধ্যপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ পিছত ভোপাল ছেহোৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৯৭২ চনত ছেহোৰ জিলাৰ বিভাজন কৰি এক নতুন জিলা গঠন কৰা হয় আৰু সেই নতুন জিলাৰ নাম ৰখা হয় ভোপাল জিলা। প্ৰায় ১৭০৭ চনৰপৰা বিকশিত হৈ অহা ভোপাল চহৰখন পূৰ্বৰ ভোপাল ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। ভোপাল ৰাজ্য আছিল ব্ৰিটিছ শাসনকালৰ এখন দেশীয় ৰাজ্য, যিখন ভোপালৰ নবাবসকলৰদ্বাৰা শাসিত হৈছিল। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বলৈকে এই নবাবসকলেই ভোপাল ৰাজ্যৰ শাসনভাৰ বহন কৰিছিল। ভাৰত ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত স্বাধীনতা লাভ কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত ভোপাল ভাৰতৰ সৈতে চামিল হোৱা শেষৰফালৰ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ অন্যতম আছিল। ভোপালৰ শাসকে ভাৰত চৰকাৰৰ সৈতে চামিলনামা স্বাক্ষৰ কৰি ভাৰতীয় চৰকাৰৰ অধীনলৈ আহে আৰু ১৯৪৯ চনৰ ১ মে'ত ভোপাল ভাৰতীয় ৰাজ্য হিচাপে পৰিগণিত হয়। পাকিস্তানৰপৰা অহা সিন্ধী শৰণাৰ্থীসকলক ভোপাল চহৰৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ উপনগৰ বৈৰাগড়ত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ ঠাই দিয়া হৈছিল। ভোপালৰ অৰ্থনীতিৰ এক শক্তিশালী আৰু বহুমুখী ভিত্তি আছে। চহৰখনত বহুতো বৃহৎ আৰু মজলীয়া উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে, যিবোৰে ইয়াৰ ঔদ্যোগিক আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইন্দোৰৰ সৈতে ভোপাল মধ্যপ্ৰদেশৰ কেন্দ্ৰীয় বিত্তীয় আৰু অৰ্থনৈতিক স্তম্ভসমূহৰ অন্যতম। মধ্যপ্ৰদেশৰ অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা সঞ্চালকালয়ে ভোপালৰ নামমাত্ৰ জিডিপি ৪৪,১৭৫ কোটি টকা (২০২০–২১) বুলি অনুমান কৰিছিল। এখন Y-শ্ৰেণীৰ চহৰ হিচাপে,<ref>{{cite web |title=Re-classification/Upgradation of Cities/Towns on the basis of Census-2011 for the purpose of grant of House Rent Allowance (HRA) to Central Government Employees |url=https://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |publisher=Ministry of Finance – Government of India |access-date=14 June 2018 |date=21 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118061832/http://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |archive-date=18 November 2017 |url-status=live }}</ref> ভোপালত ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ বিভিন্ন শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান তথা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থাপনা অৱস্থিত। ইয়াৰ ভিতৰত ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO)-ৰ মাষ্টাৰ কণ্ট্ৰ'ল ফেচিলিটি,<ref>{{cite web |url=http://www.isro.org/newsletters/spaceindia/oct2004jun2005/Chapter2.htm |title=ISRO Master Control Facility |access-date=27 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930153945/http://www.isro.org/newsletters/spaceindia/oct2004jun2005/Chapter2.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=30 September 2007 }}</ref> BHEL আৰু AMPRI উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ বহুতো প্ৰতিষ্ঠান ভোপালত অৱস্থিত। সেইসমূহৰ ভিতৰত IISER, MANIT, SPA, AIIMS, NLIU, IIFM, NIFT, NIDMP আৰু IIIT উল্লেখযোগ্য। IIIT বৰ্তমান MANIT-ৰ ভিতৰত থকা এটা অস্থায়ী চৌহদৰপৰা কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। ভোপাল চহৰত ৰিজিঅ'নেল ছায়েন্স চেণ্টাৰ, ভোপালো অৱস্থিত। এইটো নেচনেল কাউন্সিল অৱ ছায়েন্স মিউজিয়ামছ (NCSM)-ৰ এটা সাংগঠনিক একক। ১৯৮৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ভোপাল দুৰ্ঘটনাৰ পিছত ভোপাল চহৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে। সেই সময়ত Union Carbide-ৰ এটা কীটনাশক নিৰ্মাণ কাৰখানাৰপৰা (বৰ্তমান Dow Chemical Company-ৰ মালিকানাধীন) মূলতঃ মিথাইল আইছ'চায়ানেটেৰে গঠিত মাৰাত্মক গেছৰ এক মিশ্ৰণ নিৰ্গত হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ইতিহাসৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাসমূহৰ অন্যতম সংঘটিত হয়।<ref name="the atlantic article">{{cite news |last1=Taylor |first1=Allan |title=Bhopal: The World's Worst Industrial Disaster, 30 Years Later |url=https://www.theatlantic.com/photo/2014/12/bhopal-the-worlds-worst-industrial-disaster-30-years-later/100864/ |access-date=13 January 2021 |work=[[The Atlantic]] |date=2 December 2014 |quotation=Estimates of the death toll vary from as few as 3,800 to as many as 16,000, but government figures now refer to an estimate of 15,000 killed over the years. |archive-date=6 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606200812/https://www.theatlantic.com/photo/2014/12/bhopal-the-worlds-worst-industrial-disaster-30-years-later/100864/ |url-status=live }}</ref> ভোপাল দুৰ্ঘটনা আজিও সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আছে আৰু ভোপালৰ জনসাধাৰণৰ বাবে এক লজিষ্টিক প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে অব্যাহত আছে।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">[http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Government-braces-for-disposal-of-Carbide-waste-at-Pithampur/articleshow/35422050.cms Government braces for disposal of Carbide waste at Pithampur] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140526140723/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Government-braces-for-disposal-of-Carbide-waste-at-Pithampur/articleshow/35422050.cms |date=26 May 2014 }} The Times of India, 21 May 2014</ref> ভোপালক স্মাৰ্ট চিটিজ মিছনৰ অধীনত স্মাৰ্ট চহৰ হিচাপে উন্নয়ন কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত কৰা প্ৰথম বিশখন ভাৰতীয় চহৰৰ (প্ৰথম পৰ্যায়) অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.firstpost.com/business/only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-the-smart-cities-project-2410576.html |title=Why only 98 cities instead of 100 announced: All questions answered about smart cities project |work=Firstpost |date=28 August 2015 |access-date=25 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119003746/http://www.firstpost.com/business/why-only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-smart-cities-project-2410576.html |archive-date=19 January 2017 |url-status=live }}</ref> ২০১৭, ২০১৮ আৰু ২০১৯—এই একেৰাহে তিনিটা বছৰত ভোপালক ভাৰতৰ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ ৰাজ্যিক ৰাজধানী চহৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |last1=Ayub |first1=Jamal |title=Swachh Survekshan 2019: Indore cleanest city, Bhopal cleanest capital {{!}} Bhopal News – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/swachh-survekshan-2019-indore-cleanest-city-bhopal-cleanest-capital/articleshow/68283117.cms |access-date=21 January 2020 |work=The Times of India |date=6 March 2019 }}</ref> ২০২৩ চনত ভোপালে ৫-তাৰকা আৱৰ্জনামুক্ত চহৰ (GFC)ৰ স্বীকৃতিও লাভ কৰে, যাৰ ফলত সেই বছৰত ভোপাল দেশৰ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ ৰাজ্যিক ৰাজধানী চহৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |title=Swachh Survekshan 2023: Bhopal ranks high in swachhata |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1999248 |website=Ministry of Housing & Urban Affairs, Government of India |access-date=29 July 2024 }}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== {{unreferenced section|date=September 2023}} ভোপালৰ নাম কিংবদন্তিসম প্ৰাচীন ৰজা [[ভোজ|ৰজা ভোজ]]ৰ নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা হয়। ‘ভো’ সম্ভৱতঃ তেওঁৰ নামৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি ‘পাল’ শব্দৰ অৰ্থ ‘বান্ধ’ বা ‘জলাধাৰ’, যিয়ে চহৰখনৰ বহুতো হ্ৰদৰ উপস্থিতিৰ সৈতে সম্পৰ্ক প্ৰকাশ কৰে। সেয়েহে ভোপাল নামৰ উৎপত্তিৰপৰা এইটো বুজাব পাৰে যে নামটোৰ অৰ্থ ‘ৰজা ভোজৰ চহৰ’ অথবা ‘হ্ৰদৰ চহৰ’, যাৰ এটা দিশ ৰজাজনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আৰু আনটো দিশ চহৰখনৰ বহুতো জলাশয়ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite web |title=History of Bhopal |work=District Bhopal, Government of Madhya Pradesh, India |url=https://bhopal.nic.in/en/history/ |access-date=21 September 2023 |archive-date=24 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924043944/https://bhopal.nic.in/en/history/ |url-status=live }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== [[File:Statue of Raja Bhoja 01.jpg|thumb|ভোপাল ১১শ শতিকাৰ মালৱাৰ ৰজা [[ভোজ]]ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত আৰু তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল]] লোককথা অনুসৰি, ভোপাল ১১শ শতিকাত পৰমাৰ বংশৰ ৰজা [[ভোজ]]ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। তেওঁ [[ধাৰ]]ত থকা নিজৰ ৰাজধানীৰপৰা ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। এই মত অনুসৰি, ৰজাৰ মন্ত্ৰীয়ে নিৰ্মাণ কৰা এটা বান্ধৰ (''পাল'') নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ ভোপালৰ প্ৰাৰম্ভিক নাম ''ভোজপাল'' আছিল।<ref name=census/> আন এটা মত অনুসৰি, চহৰখনৰ নাম ভূপাল (বা ভুপাল) নামৰ আন এজন ৰজাৰ নামেৰে ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Historical Geography of Madhya Pradesh from Early Records |author=Pranab Kumar Bhattacharyya |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |year=1977 |isbn=978-0-8426-9091-1 |page=275 }}</ref><ref>[http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-cpi-joins-campaign-against-naming-bhopal-as-bhojpal-1939473.html CPI joins campaign against naming Bhopal as Bhojpal] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111123014730/http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-cpi-joins-campaign-against-naming-bhopal-as-bhojpal-1939473.html |date=23 November 2011 }}. Daily Bhaskar,16 March 2011.</ref><ref>{{cite book |author=Ashfaq Ali |title=Bhopal, Past and Present |url=https://books.google.com/books?id=owMMAQAAIAAJ |year=1981 |publisher=Jai Bharat |page=xxix |access-date=19 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223154011/https://books.google.com/books?id=owMMAQAAIAAJ |archive-date=23 December 2016 |url-status=live }}</ref> আন এক মত অনুসৰি, ৰজা ভোজ কুষ্ঠৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল। তেওঁৰ চিকিৎসকে তেওঁক ৩৬৫খন নদীৰ পানীৰে এটা হ্ৰদ নিৰ্মাণ কৰি প্ৰতিদিনে সেই হ্ৰদত স্নান কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। যেতিয়া তেনে এটা হ্ৰদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, তেতিয়া ইয়াক ''ভোজ তাল'' [অথবা ভোজৰ হ্ৰদ] বুলি কোৱা হৈছিল। ক্ৰমান্বয়ে মানুহে চহৰখনক ''ভোজপাল'' বুলি ক'বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু অৱশেষত নামটো ভোপাললৈ ৰূপান্তৰিত হয়।<ref name="Salam_2022">{{cite news |author=Ziya Us Salam |date=12 September 2022 |title=Of a female knight and the Begums of Bhopal |url=https://www.thehindu.com/books/of-a-female-knight-and-the-begums-of-bhopal/article65882458.ece |work=The Hindu |location=India |access-date=12 September 2022 |archive-date=12 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912172902/https://www.thehindu.com/books/of-a-female-knight-and-the-begums-of-bhopal/article65882458.ece |url-status=live }}</ref> ১৭শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ভোপাল গঢ়া বা গোণ্ড ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত এখন সৰু গাঁও আছিল। আধুনিক ভোপাল চহৰখন দোস্ত মহম্মদ খান (১৬৬০–১৭২৬)ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="bhopal.nic.in">{{cite web |url=https://bhopal.nic.in/en/history/ |title=History of Bhopal &#124; District Bhopal, Government of Madhya Pradesh &#124; India |access-date=25 April 2022 |archive-date=24 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324014110/https://bhopal.nic.in/en/history/ |url-status=live }}</ref> তেওঁ পাষ্টুন লোক বা পাষ্টুন সম্প্ৰদায়ৰ এজন সৈনিক আছিল আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite book |title=The Waterhouse albums: central Indian provinces |author=John Falconer, James Waterhouse |publisher=Mapin |year=2009 |isbn=978-81-89995-30-0 }}</ref> সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ মৃত্যুৰ পাছত ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰ মালৱা অঞ্চলত খান স্থানীয় সামন্তপ্ৰধানসকলক ভাড়াতীয়া সৈনিক হিচাপে সামৰিক সেৱা আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৭০৯ চনত তেওঁ বেৰাছিয়া সম্পত্তিৰ ইজাৰা গ্ৰহণ কৰে আৰু পিছলৈ অঞ্চলটোৰ কেইবাটাও ভূ-খণ্ড নিজৰ অধীনলৈ আনি ভোপাল ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।{{sfn|Khan|2000|p=11}} ভাড়াতীয়া সামৰিক সেৱাৰ বিনিময়ত খানক গোণ্ড ৰাণী কমলাপতীয়ে ভোপালৰ ভূ-খণ্ড প্ৰদান কৰিছিল। ৰাণীগৰাকীৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁ তেওঁৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনে।<ref name="KamlaMittal_1990">{{cite book |title=History of Bhopal State |author=Kamla Mittal |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |oclc=551527788 |page=2 }}</ref> ১৭২০-ৰ দশকত তেওঁ গাঁওখনত ফতেহগড় দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। পৰৱৰ্তী কেইটামান দশকত এই দুৰ্গক কেন্দ্ৰ কৰি বসতিৰ বিকাশ ঘটে আৰু ক্ৰমান্বয়ে ই ভোপাল চহৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। === মাৰাঠা শাসন (১৭৩৭–১৮১৮) === ভোপাল আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহকো সামৰি লোৱা মালৱা অঞ্চল মাৰাঠাসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। মোগল সাম্ৰাজ্য–হায়দৰাবাদৰ নিজাম, ভোপালৰ নবাবে সংযুক্ত সেনাবাহিনীক মহান পেচোৱা বাজীৰাও প্ৰথমমে ভোপালৰ যুদ্ধত (১৭৩৭)]] নিৰ্ণায়কভাৱে পৰাস্ত কৰাৰ পাছত এই অঞ্চল মাৰাঠা নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহিছিল।<ref>{{Cite book |last=New Cambridge History of India |url=https://archive.org/details/the-marathas-1600-1818-cambridge-history-of-india-vol.-2-part-4/page/124/mode/2up |title=The Marathas – Cambridge History of India (Vol. 2, Part 4) |pages=125–126 }}</ref> === ভোপাল ৰাজ্য (১৭০৭–১৯৪৭) === ১৭০৭ চনত দোস্ত মহম্মদ খানে ৰাজ্যখন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ সেনাবাহিনীৰ এজন পাষ্টুন সৈনিক আছিল। সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁ ভাড়াতীয়া সৈনিক হিচাপে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত কেইবাটাও ভূ-খণ্ড নিজৰ অধীনলৈ আনি নিজৰ জাগীৰ গঢ়ি তোলে। প্ৰতিষ্ঠাৰ কিছুদিন পাছতে, ১৭২৩ চনত ৰাজ্যখন হায়দৰাবাদৰ নিজামৰ অধীনস্থ হয়। ১৭৩৭ চনত মাৰঠাসকলে মোগল আৰু ভোপালৰ নবাবক ভোপালৰ যুদ্ধত পৰাস্ত কৰে আৰু তাৰ পিছত ৰাজ্যখনৰপৰা কৰ বা খাজনা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://unacademy.com/content/ca-foundation/study-material/history/battle-of-bhopal/ |title=Battle of Bhopal }}</ref> ১৮১৮ চনত [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ সৈতে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰাৰ পাছত (নজৰ মহম্মদ খানৰ শাসনকালত, ১৮১৬–১৮১৯) ভোপাল এখন দেশীয় ৰাজ্যত পৰিণত হয়।<ref name="bhopal.nic.in"/>{{sfn|Khan|2000|p=68}} ১৮১৯ চনৰপৰা ১৯২৬ চনলৈকে ৰাজ্যখন ব্ৰিটিছৰ অধীনস্থতা স্বীকাৰ কৰি চাৰিগৰাকী মহিলা শাসকৰদ্বাৰা শাসিত হৈছিল। সেই সময়ৰ ৰাজকীয় ইতিহাসত এনে শাসন এক ব্যতিক্ৰমী ঘটনা আছিল। কুদছিয়া বেগম আছিল প্ৰথম মহিলা শাসক। তেওঁ ১৮১৯ চনৰপৰা ১৮৩৭ চনলৈ শাসন কৰিছিল। তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ নাতিনীয়েক ভোপালৰ চুলতান শ্বাহ জাহান শাসক হয়। ১৮৪৪ চনৰপৰা ১৮৬০ চনলৈ শাহ জাহান নাবালিকা হৈ থকাৰ সময়ত তেওঁৰ মাতৃ ছিকন্দৰে (কুদছিয়াৰ একমাত্ৰ কন্যা) প্ৰতিনিধি শাসক হিচাপে ৰাজ্য শাসন কৰে। আকৰ্ষণীয়ভাৱে, ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত ছিকন্দৰে ব্ৰিটিছসকলক সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে ১৮৫৮ চনত তেওঁক ৰজা হিচাপে ঘোষণা কৰি সন্মানিত কৰা হয়। তেওঁক অধিক সন্মান প্ৰদান কৰিবলৈ ১৯টা তোপধ্বনিৰে অভিবাদন জনোৱা হৈছিল আৰু তেওঁক ‘গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অৱ দ্য ষ্টাৰ অৱ ইণ্ডিয়া’ প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই সন্মানে তেওঁক নাইট উপাধি লাভ কৰা এগৰাকী ব্ৰিটিছ ব্যক্তিৰ সমমৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সেই সময়ত ৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ বাহিৰে সমগ্ৰ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ মহিলা নাইট হিচাপে তেওঁ পৰিগণিত হৈছিল। তুলনামূলকভাৱে কম গুৰুত্বপূৰ্ণ আন কিছুমান পুৰস্কাৰৰ ভিতৰত তেওঁ পূৰ্বতে হেৰুৱাই পেলোৱা এটা ভূ-খণ্ডো পুনৰ লাভ কৰিছিল।<ref name="Salam_2022"/> ছিকন্দৰে ১৮৬৮ চনলৈকে শাসন কৰে। তাৰ পিছত শাহ জাহানে তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈ ১৯০১ চনলৈকে বেগম হিচাপে শাসন কৰে। ১৯০১ চনত শাহ জাহানৰ কন্যা কৈখুছৰৌ জাহান বেগম হয় আৰু ১৯২৬ চনলৈকে শাসন কৰে। তেওঁ মহিলা উত্তৰাধিকাৰী শাসনৰ ধাৰাৰ শেষৰগৰাকী শাসক আছিল। ১৯২৬ চনত তেওঁ নিজৰ পুত্ৰ হামিদুল্লাহ খানৰ সপক্ষে সিংহাসন ত্যাগ কৰে। হামিদুল্লাহ খানে ১৯৪৭ চনলৈ শাসন কৰে আৰু তেওঁ ভোপালৰ সাৰ্বভৌম নবাবসকলৰ শেষৰগৰাকী শাসক আছিল। বেগমসকলৰ শাসনকালত চহৰখনত জলযোগান ব্যৱস্থা, ৰে'লপথ, ডাক ব্যৱস্থা আৰু ১৯০৭ চনত গঠিত এখন পৌৰসভা স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.bhopalmunicipal.com/history.htm |title=BMC History |access-date=12 June 2007 |date=15 May 2007 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20070412043526/http://bhopalmunicipal.com/history.htm |archive-date=12 April 2007 }}</ref> === স্বাধীনতাৰ পিছত === ভোপাল ৰাজ্য আছিল মুছলমান শাসকৰ অধীনত থকা দ্বিতীয় বৃহত্তম দেশীয় ৰাজ্য; প্ৰথমখন আছিল হায়দৰাবাদ। ১৯৪৭ চনত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পাছত শেষৰগৰাকী নবাবে ভোপালক এখন পৃথক একক হিচাপে ৰখাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে। ১৯৪৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নবাবৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন আৰম্ভ হয় আৰু ইয়াৰ ফলত শংকৰ দয়াল শৰ্মাকে ধৰি কেইবাগৰাকীও বিশিষ্ট নেতাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। পিছত ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মুকলি কৰি দিয়া হয় আৰু ১৯৪৯ চনৰ ৩০ এপ্ৰিলত নবাবে ভোপালক ভাৰতীয় সংঘৰ সৈতে একত্ৰীকৰণৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে।<ref name="SRBakshi_OPRalhan_2007">{{cite book |title=Madhya Pradesh Through the Ages |author=S.R. Bakshi and O.P. Ralhan |publisher=Sarup & Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |page=360 }}</ref> ১৯৪৯ চনৰ ১ জুনত ভোপাল ৰাজ্য ভাৰত চৰকাৰৰ সংঘীয় চৰকাৰৰ অধীনলৈ আহে। === ১৯৮৪ চনত ভোপাল === ১৯৮৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিতে ভোপালত থকা Union Carbide-ৰ এটা কীটনাশক নিৰ্মাণ কাৰখানাৰপৰা প্ৰায় ৩২ টন বিষাক্ত গেছ নিৰ্গত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত মিথাইল আইছ'চায়ানেট (MIC) গেছো আছিল। এই ঘটনাই সেই সময়লৈকে বিশ্বৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name="Limaye 2014 pp. 446–448">{{cite book |last=Limaye |first=P. |title=Encyclopedia of Toxicology |chapter=Bhopal Accident: Release of MIC |publisher=Elsevier |year=2014 |doi=10.1016/b978-0-12-386454-3.00252-9 |pages=446–448 |isbn=9780123864550 |quote=Bhopal, the capital city of the state of Madhya Pradesh, India, is the site that witnessed probably the world's worst industrial calamity. }}</ref> আৰম্ভণিতে চৰকাৰীভাৱে মৃত্যুৰ সংখ্যা প্ৰায় ৪,০০০ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰৰ এখন প্ৰতিৱেদনত ৩,৭৮৭জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name="rehabilitation1">{{cite web |url=http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp/relief.htm |title=Bhopal Gas Tragedy Relief and Rehabilitation Department, Bhopal. Immediate Relief Provided by the State Government |publisher Government of Madhya Pradesh |access-date=28 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518020821/http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp/relief.htm |archive-date=18 May 2012 |quotation=Immediate Relief Provided by the State Government: Compensation paid to family members of deceased victims (3787 deaths) at Rs. 10,000 per person: Rs.3.78 Crores }}</ref> আনহাতে, আন কিছুমান অনুমান অনুসৰি এই দুৰ্ঘটনা আৰু ইয়াৰ ফলত পৰৱৰ্তী সপ্তাহ আৰু বছৰবোৰত সৃষ্টি হোৱা চিকিৎসাজনিত জটিলতাৰ বাবে মৃত্যুৰ সংখ্যা যথেষ্ট বেছি, প্ৰায় ১৫,০০০জন আছিল।<ref name="the atlantic article"/> Union Carbide-এ এই অধিক মৃত্যুৰ সংখ্যাৰ অনুমানক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। অৱশ্যে, বিপুলসংখ্যক ৰোগী একেলগে চিকিৎসাৰ বাবে অহাৰ ফলত চহৰখনৰ চিকিৎসা কৰ্মীসকলে মৃত্যুৰ তথ্য যথাযথভাৱে লিপিবদ্ধ কৰিব পৰা নাছিল। এই দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰভাৱ আজিও মানসিক আৰু স্নায়ৱিক অক্ষমতা, অন্ধত্ব, ছালৰ সমস্যা, দৃষ্টিশক্তিৰ সমস্যা, শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত সমস্যা আৰু জন্মগত বিকাৰৰ ৰূপত অব্যাহত আছে।<ref>{{cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1945229,00.html |title=Victims of Bhopal Mark Anniversary |author=Altaf Qadri |date=3 December 2009 |magazine=Time |url-status=dead |access-date=3 December 2009 |archive-date=9 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609082241/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1945229%2C00.html |archivedate=9 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609082241/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1945229%2C00.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/bhopal-the-victims-are-still-being-born-1830516.html |title=Bhopal: The victims are still being born |work=[[The Independent]] |date=29 November 2009 |first=Nina |last=Lakhani |access-date=30 November 2009 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20091203010047/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/bhopal-the-victims-are-still-being-born-1830516.html |archive-date=3 December 2009 |url-status=live |quotation=Around 8,000 people are now believed to have died within the first 72 hours. ... Another 15,000 are estimated to have died as a result of the gas exposure since then, often from painful and horrific damage to their lungs, heart, brain and other organs, according to Amnesty International. }}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8392206.stm |title=Bhopal marks 25 years since gas leak devastation |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=26 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100607190104/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8392206.stm |archive-date=7 June 2010 |url-status=live |quotation=Initial deaths (3–6 December): more than 3,000 – official toll. Unofficial initial toll: 7,000–8,000. Total deaths to date: over 15,000. }}</ref> আইনজীৱী, শিক্ষাবিদ আৰু সাংবাদিকসকলে এই দুৰ্ঘটনাক পৰিৱেশহত্যা (ecocide) হিচাপে অভিহিত কৰিছে।<ref>{{Cite web |date=17 February 2022 |title=Industrial disasters from Bhopal to present day: why the proposal to make 'ecocide' an international offence is persuasive – The Leaflet |url=https://theleaflet.in/industrial-disasters-from-bhopal-to-present-day-why-the-proposal-to-make-ecocide-an-international-offence-is-persuasive/ |access-date=21 June 2023 |website=theleaflet.in |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162359/https://theleaflet.in/industrial-disasters-from-bhopal-to-present-day-why-the-proposal-to-make-ecocide-an-international-offence-is-persuasive/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Perinchery |first=Aathira |date=26 February 2022 |title=We're Killing the Environment, and There's a Word for It – Ecocide |work=The Wire Science |url=https://science.thewire.in/environment/explained-ecocide-international-crime-climate-change/ |access-date=21 June 2023 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162359/https://science.thewire.in/environment/explained-ecocide-international-crime-climate-change/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Pereira |first=Ricardo |date=1 June 2020 |title=After the ICC Office of the Prosecutor's 2016 Policy Paper on Case Selection and Prioritisation: Towards an International Crime of Ecocide? |journal=Criminal Law Forum |volume=31 |issue=2 |pages=179–224 |doi=10.1007/s10609-020-09393-y |s2cid=254428084 |issn=1572-9850 |doi-access=free }}</ref> কাৰখানাৰ স্থানৰ ওচৰৰ মাটি আৰু ভূ-গৰ্ভস্থ পানী বিষাক্ত আৱৰ্জনাৰ ফলত দূষিত হৈছে।<ref name="news.bbc.co.uk" /><ref>{{cite web |url=http://www.downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418131307/http://downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |archive-date=18 April 2010 |title=Subterranean Leak |access-date=27 July 2026 |archivedate=18 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100418131307/http://downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |deadurl=yes }}</ref> ভোপাল দুৰ্ঘটনা আজিও সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আছে। পৰিৱেশ দূষণ পৰিষ্কাৰ কৰা আৰু দুৰ্ঘটনাত ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলৰ পুনৰ্বাসনৰ কামে ভোপালৰ জনসাধাৰণৰ বাবে এতিয়াও এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে অব্যাহত আছে।<ref name="timesofindia.indiatimes.com" /> কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে Union Carbide আৰু অন্যান্য সংশ্লিষ্ট প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰপৰা ১৯৮৯ চনত নিৰ্ধাৰিত ৪৭০ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰৰ পূৰ্বৰ নিষ্পত্তিৰ পৰিমাণৰ উপৰি গেছ দুৰ্ঘটনাত ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলক ক্ষতিপূৰণ প্ৰদানৰ বাবে অতিৰিক্ত {{INR}}৭৮.৪৪&nbsp; বিলিয়ন ধন সংগ্ৰহৰ নিৰ্দেশ দিবলৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ওচৰত আবেদন জনাইছে।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhopal-gas-tragedy-sc-to-hear-centres-plea-for-additional-rs-7844-cr-fund-to-compensate-victims/articleshow/73667264.cms |title=Bhopal gas tragedy: SC to hear Centre's plea for additional Rs 7,844 crore fund to compensate victims |date=27 January 2020 |publisher=[[The Economic Times]] }}</ref> ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা স্থানটো দুৰ্ঘটনাৰ দিনটোৰপৰাই জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছে আৰু এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিষ্কাৰ কৰা হোৱা নাই। DOW Chemicals বা চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষ—কোনোপক্ষই এই স্থানটো সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিষ্কাৰ কৰিব পৰা নাই। বৰ্তমানো সেই স্থানত ভূ-গৰ্ভস্থ টেংক আৰু মাটিৰ ওপৰত থকা সংৰক্ষণাগাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ মাৰাত্মক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ মজুত হৈ আছে। ==ভূগোল== [[File:Boats in Upper Lake, Bhopal.JPG|left|thumb|ভোজতালত নাও]] ভোপাল সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা গড়ে ৫০০&nbsp; মিটাৰ (১,৪০১&nbsp; ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত আৰু ভাৰতৰ মধ্য অংশত, বিন্ধ্য পৰ্বতমালাৰ উত্তৰ সীমাৰ ঠিক উত্তৰে অৱস্থিত। মালৱা মালভূমিত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ভোপাল উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলতকৈ অধিক উচ্চতাত অৱস্থিত। চহৰখনৰ দক্ষিণ দিশে ভূমি ক্ৰমান্বয়ে বিন্ধ্য পৰ্বতমালাৰফালে উচ্চ হৈ গৈছে। ভোপালৰ ভূমিৰ উচ্চতা সকলো ঠাইতে একে নহয় আৰু চহৰখনৰ সীমাৰ ভিতৰত কেইবাটাও সৰু-বৰ পাহাৰ আছে। ভোপালৰ উল্লেখযোগ্য পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত উত্তৰ অংশৰ ইদগাহ, আৰে়ৰা আৰু শ্যামলা পাহাৰ আৰু দক্ষিণ অংশৰ কাটাৰা পাহাৰ উল্লেখযোগ্য। ভোপালত ১৭টা হ্ৰদ আৰু ৫টা জলাধাৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বৃহৎ জলাশয়সমূহ হৈছে উচ্চ হ্ৰদ হ্ৰদ([https://m.bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A4%BE_%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AC,_%E0%A4%AD%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2 বড়া তালাব]) আৰু নিম্ন হ্ৰদ।<ref>{{cite web |url=https://buddymantra.com/the-city-of-lakesbhopal/ |title=The City of Lakes:bhopal |date=5 July 2018 }}</ref> উচ্চ হ্ৰদটো একাদশ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Bhopal disaster {{!}} Causes, Effects, Facts, & History {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Bhopal-disaster |website=britannica.com |date=17 June 2024 |access-date=17 June 2024 }}</ref> ইয়াৰ জলপৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল ৩৬&nbsp; বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰফল ৩৬১&nbsp; বৰ্গ কিলোমিটাৰ। আনহাতে, নিম্ন হ্ৰদৰ জলপৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল ১.২৯&nbsp; বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰফল ৯.৬&nbsp; বৰ্গ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web |url=https://www.jica.go.jp/english/our_work/evaluation/oda_loan/post/2007/pdf/project32_full.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130123214/http://www.jica.go.jp/english/our_work/evaluation/oda_loan/post/2007/pdf/project32_full.pdf |archive-date=30 January 2013 |url-status=live |title=Lake Bhopal Conservation and Management Project }}</ref> শেহতীয়াকৈ ভোপাল পৌৰ নিগমে হ্ৰদসমূহ পৰিষ্কাৰ, সংৰক্ষণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ কামত স্থানীয় নাগৰিকসকলক জড়িত কৰাৰ বাবে এক প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-in-2020-bmc-resolves-to-work-on-parks-conservation-of-lakes-public-participation |title=Bhopal: In 2020 BMC resolves to work on parks, conservation of lakes & public participation |website=Free Press Journal |access-date=29 January 2020 }}</ref> ভোপাল চহৰখন মূলতঃ দুটা অংশত বিভক্ত। ইয়াৰে VIP ৰোড আৰু হ্ৰদৰ ওচৰৰ উত্তৰ অংশটো পুৰণি ভোপাল আৰু দক্ষিণ অংশটো নতুন ভোপাল নামেৰে জনাজাত। নতুন ভোপালত বহুতো শ্বপিং মল অৱস্থিত। ভোপালৰ পিনকোডসমূহ ৪৬২০০১ৰপৰা ৪৬২০৫০লৈ বিস্তৃত আৰু এইসমূহ ভোপাল ডাক বিভাগৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{Cite web |url=https://webconte.com/pin_code/madhya_pradesh/bhopal |title=Pin Code Bhopal, Madhya Pradesh, Post Office |website=WebConte |access-date=29 November 2021 |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129044922/https://webconte.com/pin_code/madhya_pradesh/bhopal |url-status=live }}</ref> ===জলবায়ু=== {{climate chart | Bhopal | 9.4|24.4|12.9 | 11.4|28.3|7.8 | 17.1|33.6|7.2 | 21.8|38.3|4.5 | 25.5|40.7|8.0 | 25.3|37.0|114.0 | 23.1|30.6|355.8 | 22.4|28.8|388.4 | 21.4|30.5|195.8 | 18.4|32.0|26.2 | 12.1|29.0|13.7 | 9.9|25.3|12.4 | float=right | clear=right | source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] (সূৰ্যৰ পোহৰ ১৯৭১–২০০০)<ref name="IMDnormals">{{cite web |url=https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-date=1 January 2023 |title=Climatological Tables 1991–2020 |publisher=India Meteorological Department |access-date=1 January 2023 |page=21 }}</ref><ref name=IMDextremes>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M15 |access-date=18 March 2020 }}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sunshine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref> | source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1>{{cite web |url=https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |title=Normals Data: Bhopal/Baipaghar – India Latitude: 23.28°N Longitude: 77.35°E Height: 522 (m) |publisher=Japan Meteorological Agency |access-date=1 December 2022 |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201155746/https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |url-status=live }}</ref> }} ভোপালত আৰ্দ্ৰ উপক্ৰান্তীয় জলবায়ু দেখা যায়। ইয়াত শীতকাল শীতল আৰু শুকান, গ্ৰীষ্মকাল উষ্ণ আৰু বাৰিষাকাল আৰ্দ্ৰ। গ্ৰীষ্মকাল মাৰ্চ মাহৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈ জুন মাহৰ মাজভাগলৈকে থাকে। এই সময়ছোৱাত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ৩০&nbsp; °C (৮৬&nbsp; °F) হয়। মে' মাহত গ্ৰীষ্মকালৰ তীব্ৰতা সৰ্বাধিক হয় আৰু এই সময়ছোৱাত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা নিয়মিতভাৱে ৪০&nbsp; °C (১০৪&nbsp; °F) অতিক্ৰম কৰে। মে' মাহত সৰ্বোচ্চ নথিভুক্ত উষ্ণতা ২০১৬ চনৰ ১৯ মে'ত ৪৬.৭&nbsp; °C আছিল আৰু জুন মাহত ২০১৯ চনৰ ৭ জুনত ৪৫.৯&nbsp; °C নথিভুক্ত হৈছিল। বাৰিষাকাল জুন মাহৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ শেষলৈকে থাকে। এই সময়ছোৱাত প্ৰায় ৪০&nbsp; ইঞ্চি (১,০২০&nbsp; মিমি) বৰষুণ হয় আৰু সঘনাই বজ্ৰপাত, ধুমুহা তথা বানপানীৰ সৃষ্টি হয়। এই সময়ছোৱাত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ২৫&nbsp; °C (৭৭&nbsp; °F) আৰু আৰ্দ্ৰতা যথেষ্ট বেছি থাকে। নৱেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে উষ্ণতা পুনৰ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ পিছত শীতকাল আৰম্ভ হয় আৰু ই মাৰ্চ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে থাকে। ভোপালৰ শীতকাল শীতল, যদিও গ্ৰীষ্মকালৰ দৰে অতিশয় আৰামদায়ক নহয়। এই সময়ছোৱাত দৈনিক গড় উষ্ণতা প্ৰায় ১৮&nbsp; °C (৬৪&nbsp; °F) থাকে। জানুৱাৰী মাহত শীতকালৰ তীব্ৰতা সৰ্বাধিক হয় আৰু কিছুমান নিশা উষ্ণতা হিমাংকৰ ওচৰলৈ নামি আহিব পাৰে। ভোপালত এতিয়ালৈকে নথিভুক্ত সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা ০.৬&nbsp; °C। বছৰি মুঠ বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ১,১০১&nbsp; মিমি (৪৩.৩৫&nbsp; ইঞ্চি)। {{Weather box |location = ভোপাল ( বৈৰঘৰ ) ৰ বাবে জলবায়ুৰ তথ্য ১৯৯১–২০২০, চৰম ১৯৪৯–বৰ্তমান | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 33.0 | Feb record high C = 37.6 | Mar record high C = 40.7 | Apr record high C = 44.4 | May record high C = 46.7 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 41.2 | Aug record high C = 35.6 | Sep record high C = 37.4 | Oct record high C = 39.6 | Nov record high C = 35.3 | Dec record high C = 32.8 | year record high C = 46.0 | Jan high C = 24.9 | Feb high C = 28.4 | Mar high C = 33.9 | Apr high C = 38.7 | May high C = 41.1 | Jun high C = 37.4 | Jul high C = 30.9 | Aug high C = 28.9 | Sep high C = 31.3 | Oct high C = 32.7 | Nov high C = 29.9 | Dec high C = 26.7 | year high C = |Jan mean C = 17.6 |Feb mean C = 21.0 |Mar mean C = 26.0 |Apr mean C = 30.8 |May mean C = 34.0 |Jun mean C = 31.0 |Jul mean C = 26.9 |Aug mean C = 25.7 |Sep mean C = 26.6 |Oct mean C = 25.8 |Nov mean C = 22.3 |Dec mean C = 18.7 | Jan low C = 10.6 | Feb low C = 13.1 | Mar low C = 17.6 | Apr low C = 22.4 | May low C = 26.6 | Jun low C = 26.0 | Jul low C = 23.8 | Aug low C = 23.0 | Sep low C = 22.2 | Oct low C = 19.1 | Nov low C = 15.0 | Dec low C = 11.2 | year low C = | Jan record low C = 0.6 | Feb record low C = 1.7 | Mar record low C = 6.1 | Apr record low C = 12.2 | May record low C = 16.7 | Jun record low C = 19.5 | Jul record low C = 19.0 | Aug record low C = 16.8 | Sep record low C = 13.8 | Oct record low C = 11.7 | Nov record low C = 5.2 | Dec record low C = 1.0 | year record low C = 0.6 | rain colour = green | Jan rain mm = 11.3 | Feb rain mm = 9.4 | Mar rain mm = 8.8 | Apr rain mm = 6.5 | May rain mm = 14.2 | Jun rain mm = 132.8 | Jul rain mm = 367.7 | Aug rain mm = 326.0 | Sep rain mm = 175.6 | Oct rain mm = 31.5 | Nov rain mm = 8.7 | Dec rain mm = 8.5 | year rain mm = 1101.0 | Jan rain days = 0.9 | Feb rain days = 0.9 | Mar rain days = 0.8 | Apr rain days = 0.6 | May rain days = 1.2 | Jun rain days = 7.3 | Jul rain days = 14.4 | Aug rain days = 13.9 | Sep rain days = 8.1 | Oct rain days = 1.8 | Nov rain days = 0.6 | Dec rain days = 0.2 | year rain days = 50.7 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | Jan humidity = 42 | Feb humidity = 33 | Mar humidity = 24 | Apr humidity = 19 | May humidity = 22 | Jun humidity = 46 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 66 | Oct humidity = 45 | Nov humidity = 43 | Dec humidity = 43 |year humidity = 45 | Jan sun = 279.0 | Feb sun = 271.2 | Mar sun = 285.2 | Apr sun = 303.0 | May sun = 303.8 | Jun sun = 195.0 | Jul sun = 108.5 | Aug sun = 105.4 | Sep sun = 192.0 | Oct sun = 275.9 | Nov sun = 270.0 | Dec sun = 263.5 | year sun = | Jand sun = 9.0 | Febd sun = 9.6 | Mard sun = 9.2 | Aprd sun = 10.1 | Mayd sun = 9.8 | Jund sun = 6.5 | Juld sun = 3.5 | Augd sun = 3.4 | Sepd sun = 6.4 | Octd sun = 8.9 | Novd sun = 9.0 | Decd sun = 8.5 |yeard sun = 7.8 |source 1 = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ (সূৰ্যৰ পোহৰ ১৯৭১–২০০০)<ref name="IMDnormals">{{cite web |url=https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-date=1 January 2023 |title=Climatological Tables 1991–2020 |publisher=India Meteorological Department |access-date=1 January 2023 |page=21 }}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M15 |access-date=18 March 2020 }}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiation%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sunshine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1>{{cite web |url=https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |title=Normals Data: Bhopal/Baipaghar – India Latitude: 23.28°N Longitude: 77.35°E Height: 522 (m) |publisher=Japan Meteorological Agency |access-date=1 December 2022 |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201155746/https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |url-status=live }}</ref> }} ২০২৪ চনৰ ‘স্বচ্ছ বায়ু সৰ্বেক্ষণ’ৰ ফলাফল অনুসৰি, ১০ লাখতকৈ অধিক জনসংখ্যা থকা চহৰসমূহৰ শ্ৰেণীত ভোপালক ভাৰতৰ ষষ্ঠ শ্ৰেষ্ঠ ‘ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষ্কাৰ বায়ু চহৰ’ হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> === হ্ৰদসমূহৰ তালিকা === [[File:Welcome to Bhopal.jpg|320px|thumb|ভোপালত ‘হ্ৰদৰ চহৰ’ৰ আলোকসজ্জা]] # ভোজতাল (বড়া তালাব/উচ্চ হ্ৰদ) # ছোটা তালাব (নিম্ন হ্ৰদ) # শাহপূৰা হ্ৰদ # মটিয়া তালাব (তাজ-উল-মছজিদ, শাহজাহানাবাদত) # নৱাব ছিদ্দিক হাছান খান তালাব (মটিয়া তালাবৰ তলত থকা প্ৰথম ধাপৰ হ্ৰদ) # মুনশী হুছেইন খান তালাব (মটিয়া তালাবৰ তলত থকা দ্বিতীয় ধাপৰ হ্ৰদ) # লেণ্ডিয়া তালাব (ৰাম নগৰ কলনী) # সাৰংপানি হ্ৰদ (পিপলানি, BHEL এলেকা) # মেনিট লোটাছ হ্ৰদ (মৌলানা আজাদ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান) # জৱাহৰ বাল উদ্যান হ্ৰদ (ৰবিশংকৰ নগৰ, চাৰ ইমলিৰ তলত) # বৰডি কলান (ভাদভাদা পথ) # প্ৰীত নগৰ হ্ৰদ (বিদিশা বাইপাছ পথ) # নাৰিয়ালখেড়া গল্ফ কোৰ্ছ হ্ৰদ (SCEPTA গল্ফ কোৰ্ছ) # লাহাৰপুৰ হ্ৰদ # মুল্লা সৰোবৰ (বৰকতউল্লাহ বিশ্ববিদ্যালয়, হাবিবগঞ্জ) # নেৱৰি তালাব (সঞ্জীৱ নগৰৰ ওচৰৰ অজগৰ তালাব) # নিউ জেইল পুখুৰী (অযোধ্যা বাইপাছ পথ) # বৈৰাগড় বিসৰ্জন ঘাট (সন্ত হিৰদাৰাম নগৰ) === জলাধাৰসমূহৰ তালিকা === # কোলাৰ বান্ধ (ভোপাল)|কোলাৰ বান্ধ # কেৰৱা বান্ধ # কালিয়াছোট বান্ধ # হালালি বান্ধ # ভাদভাদা বান্ধ # হাতাইকেড়া বান্ধ ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ভোপাল চহৰৰ ধৰ্মীয় গাঁথনি (২০১১)<ref name="icssr.org">[http://www.icssr.org/Baseline%20Survey%20of%20Bhopal%20District.pdf Baseline Survey of Bhopal District, Madhya Pradesh] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130903030135/http://www.icssr.org/Baseline%20Survey%20of%20Bhopal%20District.pdf |date=3 September 2013 }} Ministry of Minority Affairs, Government of India (2012)</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দুধৰ্ম]]|darkorange|69.20}} {{bar percent|[[ইছলাম]]|green|26.28}} {{bar percent|[[জৈনধৰ্ম]]|pink|1.35}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]|dodgerblue|1.12}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|mediumblue|1.08}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.6}} |caption=ধৰ্ম অনুসৰি জনসংখ্যাৰ শতাংশ; †<small>ইয়াত শিখ ধৰ্মাৱলম্বীসকল অন্তৰ্ভুক্ত</small> }} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, ভোপাল চহৰৰ জনসংখ্যা (ভোপাল পৌৰ নিগমৰ অধীনস্থ এলেকা) ১,৭৯৮,২১৮ জন। ইয়াৰে ৯৩৬,১৬৮ জন পুৰুষ আৰু ৮৬২,০৫০ জন মহিলা। ২০১১ চনত ভোপাল মহানগৰীয় এলেকাৰ জনসংখ্যা (ভোপাল চহৰৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত নগৰীয়া সমষ্টি) ১,৮৮৬,১০০ জন আছিল।<ref name="census_metro">{{cite web |url=http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Urban-data.ppt |title=Presentation on Towns and Urban Agglomerations |work=Census of India 2011 |access-date=13 March 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314015213/http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Workshop%20at%20Admn.Academy%20-%2013%20Nov.%202014/04.%20Urban-data.ppt |archive-date=14 March 2016 }}</ref> মুঠ কাৰ্যকৰী সাক্ষৰতা হাৰ (৭ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ জনসংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত) ৮৫.২৪% আছিল। ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ক্ৰমে ৮৯.২% আৰু ৮০.১%।<ref name=census /> [[File:Tourist Map of Bhopal.jpg|thumb|left|ভোপালৰ পৰ্যটন মানচিত্ৰ]] {{Pie chart | thumb = left | caption = ভোপাল চহৰৰ ভাষাসমূহ (২০১১)<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Madhya Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10249/download/13361/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2300.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]] |access-date=13 January 2026 |archive-date=13 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113132304/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10249/download/13361/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2300.XLSX |url-status=live }}</ref> | label1 = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] | value1 = 81.24 | color1 = orange | label2 = [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]] | value2 = 8.53 | color2 = green | label3 = [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] | value3 = 2.99 | color3 = red | label4 = [[সিন্ধী ভাষা|সিন্ধী]] | value4 = 2.91 | color4 = yellow | other = y | other-label = অন্যান্য | other-color = grey }} ==চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতি== ভোপাল একে সময়তে এটা বিভাগ, এখন জিলা আৰু এখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চহৰৰ নাম।<ref name=":3">{{Cite web |title=History {{!}} Bhopal Division {{!}} India |url=https://bhopaldivisionmp.nic.in/en/history/ |access-date=10 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116115827/https://bhopaldivisionmp.nic.in/en/history/ |url-status=dead }}</ref> বিভাগটোৰ প্ৰশাসন বিভাগীয় আয়ুক্ত আৰু অতিৰিক্ত আয়ুক্তৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref name=":3" /> এই বিভাগত পাঁচখন জিলা আছে, যাৰ ভিতৰত ভোপাল এখন।<ref name=":3" /> ভোপাল জিলা প্ৰশাসনৰ নেতৃত্ব দিয়ে ভোপালৰ জিলা দণ্ডাধীশে, যি জিলাখনৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Administrative Setup {{!}} District Bhopal, Government of Madhya Pradesh {{!}} India |url=https://bhopal.nic.in/en/administrative-setup/ |access-date=10 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116002458/https://bhopal.nic.in/en/administrative-setup/ |url-status=live }}</ref> শেহতীয়া লোকসভা নিৰ্বাচনত ভোপাল লোকসভা সমষ্টিৰপৰা ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি (বিজেপি)ৰ আলোক শৰ্মা নিৰ্বাচিত হয়। ভোপালত ৰাজ্যখনৰ বিধানসভা অৰ্থাৎ মধ্যপ্ৰদেশ বিধানসভাও অৱস্থিত, য'ত ২৩০জন বিধায়ক থাকে। ষোড়শ আৰু বৰ্তমানৰ বিধানসভাখন ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Madhya Pradesh Vidhan Sabha |url=http://mpvidhansabha.nic.in:80/index.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170508152326/http://mpvidhansabha.nic.in/index.aspx |archive-date=8 May 2017 |access-date=8 March 2007 }}</ref> {{As of|2024|June}}, বিধানসভাত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা থকা দলটো হৈছে [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] (বিজেপি), যাৰ ১৬৫খন আসন আছে আৰু দলটোৰ নেতৃত্ব দিছে মোহন যাদৱে।<ref>{{cite news |date=20 March 2020 |title=How the numbers stack up against Kamal Nath govt ahead of Madhya Pradesh floor test |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/how-the-numbers-stack-up-against-kamal-nath-govt-ahead-of-madhya-pradesh-floor-test-1657753-2020-03-20 |access-date=25 March 2020 |archive-date=20 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320102108/https://www.indiatoday.in/india/story/how-the-numbers-stack-up-against-kamal-nath-govt-ahead-of-madhya-pradesh-floor-test-1657753-2020-03-20 |url-status=live }}</ref> ভোপাল জিলাৰপৰা বিধানসভালৈ ৭খন আসন নিৰ্বাচিত হয়। ২০০৮ চনৰ সমষ্টি পুনৰ্নিৰ্ধাৰণ অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Delimitation of Parliamentary & Assembly Constituencies Order – 2008 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/ |access-date=6 November 2020 |archive-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317193120/https://old.eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/ |url-status=live }}</ref> ভোপাল চহৰ ৬টা বিধানসভা সমষ্টিৰদ্বাৰা প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়:<ref>{{Cite web |title=List of MLAs of Madhya Pradesh Legislative Assembly 2018 |url=https://www.elections.in/madhya-pradesh/assembly-constituencies/mlas-list.html |access-date=6 November 2020 |website=Elections in India |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128133819/https://www.elections.in/madhya-pradesh/assembly-constituencies/mlas-list.html |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" ! ৰাজ্যিক বিধানসভা সমষ্টি ! ৱাৰ্ড ! বিধায়ক ! ৰাজনৈতিক দল |- | ভোপাল উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি|ভোপাল উত্তৰ | ৫–১৮, ২২ | আৰিফ আকীল | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | নৰেলা বিধানসভা সমষ্টি | ৩৯–৪২, ৪৬, ৫৬–৫৮, ৬৬ | বিশ্বাস সাৰং | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | ভোপাল দক্ষিণ-পশ্চিম বিধানসভা সমষ্টি | ২৬–৩৫, ৪৮–৪৯ | পি চি শৰ্মা | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ভোপাল মধ্য বিধানসভা সমষ্টি|ভোপাল মধ্য | ১৯–২১, ২৩–২৫, ৩৬–৩৮, ৪৩–৪৫, ৪৭–৫০, ৫০–৫২ | আৰিফ মাছুদ | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | গোবিন্দপূৰা | ৫৩–৫৫, ৫৯–৬৩, ৬৫ | কৃষ্ণা গৌৰ | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | হুজুৰ বিধানসভা সমষ্টি|হুজুৰ | ১–৪ | ৰামেশ্বৰ শৰ্মা | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |} ভোপাল বৃহত্তৰ ভোপাল নগৰ সমষ্টিৰো অংশ, যাৰ ২০১১ চনৰ জনসংখ্যা আছিল ১৮,৮৩,৩৮১।<ref>{{Cite web |title=Census India – UA |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027032256/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=27 October 2011 |url-status=live }}</ref> ভোপালৰ পৌৰ জনসংখ্যা পৰিচালনা কৰা প্ৰথম পৌৰ সংস্থাটো ১৯০৭ চনত তৎকালীন ভোপাল ৰাজ্যত গঠন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াক “মজলিছ-ই-ইন্তেজামিয়া” বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Bhopal Municipal Corporation {{!}} District Bhopal, Government of Madhya Pradesh {{!}} India |url=https://bhopal.nic.in/en/public-utility/bhopal-municipal-corporation/ |access-date=6 November 2020 }}</ref> পৌৰ আইন প্ৰণয়নৰ পিছত ১৯১৬ চনত প্ৰথম চহৰ সমীক্ষা সম্পন্ন কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> ১৯৫৬ চনলৈকে ভোপাল পৌৰসভাৰ সীমাৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল অতি সীমিত আছিল; তাৰ পিছত ইয়াৰ সৈতে চাৰিওফালৰ কেইবাখনো গাঁও সংযোজন কৰা হয়।<ref name=":0" /> ১৯৭৫ চনৰ ভিতৰত পৌৰসভাৰ সীমা ৭১.২৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰলৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name=":0" /> ১৯৮৩ চনত ভোপাল পৌৰ পৰিষদে পৌৰ নিগমৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে আৰু ইয়াত মুঠ ৫৬টা ৱাৰ্ড আছিল।<ref>{{Cite web |title=History |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725031407/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/history.html |url-status=usurped |archive-date=25 July 2015 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> === পৌৰ প্ৰশাসন === [[File:Shivaji statue Bhopal.jpg|thumb|upright|ভোপালৰ শিৱাজী নগৰ চৌহদত থকা শিৱাজীৰ মূৰ্তি]] ভোপাল পৌৰ নিগম (BMC) হৈছে ভোপাল চহৰৰ নাগৰিক সেৱা আৰু প্ৰশাসনিক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ চোৱা নগৰীয়া স্থানীয় সংস্থা।<ref name=":0"/> পৌৰ নিগমে ১৯৫৬ চনৰ মধ্যপ্ৰদেশ পৌৰ নিগম আইন<ref>{{cite web |title=Madhya Pradesh Municipal Corporation Act, 1956 |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |website=janaagraha.org |access-date=6 November 2020 |archive-date=11 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911112742/http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |url-status=dead }}</ref> আৰু ১৯৬১ চনৰ মধ্যপ্ৰদেশ পৌৰসভা আইন অনুসৰি কাম কৰে।<ref>{{cite web |title=The Madhya Pradesh Municipalities Act, 1961 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |website=indiacode.nic.in |access-date=6 November 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026095351/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh – Finance of ULB |url=http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819153311/http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |archive-date=19 August 2019 |url-status=live |access-date=27 July 2026 |archivedate=19 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819153311/http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |deadurl=yes }}</ref> ২০১৫ চনত কোলাৰ পৌৰসভা ভোপাল পৌৰ নিগমৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়; ইয়াৰ পূৰ্বে কোলাৰ পৌৰসভা ভোপাল পৌৰ নিগমৰপৰা পৃথক কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Govt plans to divide Bhopal civic body into 2 corporations |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |website=Times of India |date=9 October 2019 |archive-date=15 May 2020 |access-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012635/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |url-status=live }}</ref> ২০১৯ চনত পৌৰ নিগমটো পুনৰ দুটা নিগমত বিভক্ত কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু নগৰ প্ৰশাসন তথা গৃহ নিৰ্মাণ বিভাগৰ ওচৰত এই সন্দৰ্ভত এটা প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, এই প্ৰস্তাৱক মেয়ৰ-ইন-কাউন্সিলে সমালোচনা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last1=Thakkar |first1=Dhrumit |date=5 March 2018 |title=4 years after Kolar Municipal Council merged with Bhopal Municipal Corporation, the area is witnessing a much-needed infrastructure push |url=https://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |access-date=6 November 2020 |website=GNS News |archive-date=7 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307205519/http://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |url-status=dead |archivedate=7 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180307205519/http://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি মেয়ৰক পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=9 October 2019 |first=Jamal |last=Ayub |title=Govt plans to divide Bhopal civic body into 2 corporation |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |access-date=6 November 2020 |work=The Times of India |archive-date=15 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012635/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |url-status=live }}</ref> নগৰ নিগমটোৱে {{cvt|463|km2}} এলেকা সামৰি লৈছে আৰু ইয়াৰ জনসংখ্যা ১৭,৯৫,৬৪৮ জন।<ref>{{Cite web |title=Census India |url=https://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027022540/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=27 October 2011 |url-status=live }}</ref> প্ৰশাসনিক উদ্দেশ্যে চহৰখনক ১৪টা অঞ্চল আৰু ৮৫টা ৱাৰ্ডত বিভক্ত কৰা হৈছে আৰু প্ৰতিটো ৱাৰ্ডক পাঁচ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত এজন কাউন্সিলৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{Cite web |title=zonesofbhopalmunicipalcorporation – slumsbhopal |url=https://sites.google.com/site/slumsbhopal/zonesofbhopalmunicipalcorporation |access-date=6 November 2020 |website=sites.google.com |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026102314/https://sites.google.com/site/slumsbhopal/zonesofbhopalmunicipalcorporation |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhopal: Fate of 85 municipal wards to be decided today |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-fate-of-85-municipal-wards-to-be-decided-today |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=19 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919094330/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-fate-of-85-municipal-wards-to-be-decided-today |url-status=live }}</ref> বিজয়ী ৰাজনৈতিক দলে বিভিন্ন বিভাগৰ দায়িত্ব পালন কৰা সদস্যসকলৰ এখন পৰিষদ নিৰ্বাচন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Council |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/Council.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728031435/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/Council.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> নিগম আইন অনুসৰি ৱাৰ্ড কমিটী আৰু মহল্লা কমিটী গঠনৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Municipal Corporation act 1961 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |website=India code.nic.nic |access-date=6 November 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026095351/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |url-status=live }}</ref> ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য পাইয়নিয়াৰ-এ চহৰখনৰ এখন ৱাৰ্ড কমিটীৰ সভাৰ বিষয়ে প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=BMC chairman holds ward committee meet |url=https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |access-date=6 November 2020 |website=The Pioneer |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201135511/https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |url-status=live |archivedate=1 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221201135511/https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |deadurl=yes }}</ref> মধ্য প্ৰদেশ ভাৰতৰ সেইকেইখনমান ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্যতম, য'ত মেয়ৰ-ইন-কাউন্সিল (MIC) ব্যৱস্থা প্ৰচলিত; সেয়েহে ভোপাল পৌৰ নিগমৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিসকলকো MIC হিচাপে সংগঠিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |title=Madhya Pradesh Municipal Corporation Act 1956 |access-date=29 January 2020 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920174748/http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |url-status=dead }}</ref> BMC-ৰ অধীনত স্বাস্থ্য আৰু পৰিৱেশ; শিক্ষা, সামাজিক ন্যায়, খাদ্য আৰু সংস্কৃতি; পৰিকল্পনা আৰু পুনৰ্বাসন; জনসংযোগ আৰু গ্ৰন্থাগাৰ; অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনী আৰু পৰিবহণ; বিদ্যুৎ; অভিযান্ত্ৰিক; ৰাজহ আৰু প্ৰকল্প; হিচাপ; JnNURM; M.P.U.S.P আৰু সাধাৰণ প্ৰশাসন আদি একাধিক পৌৰ বিভাগ আছে।<ref>{{Cite web |url=http://bhopalmunicipal.com/ |archive-url=https://archive.today/20130615212506/http://bhopalmunicipal.com/ |url-status=usurped |archive-date=15 June 2013 |title=Home |website=Bhopal Municipal Corporation |access-date=29 January 2020 }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগমৰ ৮৫টা ৱাৰ্ডৰ বাবে নিৰ্বাচন ২০২২ চনৰ ৬ জুলাইত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Gupta |first=Suchandana |date=13 December 2022 |title=2022 Madhya Pradesh local elections |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |work=The Times of India |access-date=13 December 2022 |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404035458/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |url-status=live }}</ref> ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে ৱাৰ্ডসমূহৰ সংৰক্ষণ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bhopal: Municipal ward reservation, a litmus test for politicians |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-municipal-ward-reservation-a-litmus-test-for-politicians |access-date=6 November 2020 |work=Free Press Journal }}</ref> চহৰখনৰ বৰ্তমানৰ মেয়ৰ হৈছে মালতী ৰায়।<ref>{{cite web |last=Kumar |first=Sharad |date=13 December 2022 |title=Bhopal Mayor |url=https://www.bhopalmunicipal.com/corporation/bhopal-mayor.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728034023/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/bhopal-mayor.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=13 December 2022 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> ২০১৯ চনত ৰাজ্য চৰকাৰে ১৯৮৮ চনৰপৰা প্ৰযোজ্য হৈ থকা নিয়মসমূহ সলনি কৰি নিৰ্বাচিত কাউন্সিলৰসকলৰদ্বাৰা মেয়ৰক পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচিত কৰাৰ অনুমতি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=25 September 2019 |first=Suchandana |last=Gupta |title=MP cabinet approves amendment for indirect election of mayors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |access-date=6 November 2020 |website=The Times of India |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611174232/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |url-status=live }}</ref> চহৰখনৰ পৌৰ আয়ুক্ত হৈছে ভি. এছ. চৌধুৰী কোলছানি।<ref>{{Cite web |title=Telephones |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/telephone-directory.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150804233611/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/telephone-directory.html |url-status=usurped |archive-date=4 August 2015 |access-date=29 January 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> অতিৰিক্ত পৌৰ আয়ুক্ত হৈছে শশৱন্ত সিং মীনা।<ref>{{Cite web |title=Bhopal: BMC inks MoU with NTPC to turn waste into energy |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmc-inks-mou-with-ntpc-to-turn-waste-into-energy |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126104046/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmc-inks-mou-with-ntpc-to-turn-waste-into-energy |url-status=live }}</ref> পৌৰ নিগমে কৰ সংগ্ৰহ, নিৰ্ধাৰিত ৰাজহ, ভাড়াৰপৰা পোৱা আয়, মাচুল আৰু সেৱা ব্যৱহাৰকাৰী মাচুল, ৰাজহ অনুদান আৰু বিনিয়োগ পুঁজিৰপৰা পোৱা আয়ৰ জৰিয়তে ৰাজহ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Bhopal Municipal Financial Statement Balance Sheet 2019–2020 |url=http://www.bhopalmunicipal.com/ckfinder/userfiles/files/Financial%20statement/Balance%20Sheet%202019-20.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123033330/http://www.bhopalmunicipal.com/ckfinder/userfiles/files/Financial%20statement/Balance%20Sheet%202019-20.pdf |archive-date=23 November 2021 |url-status=usurped |website=Bhopal Municipal }}</ref> ২০২০–২১ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে ₹২,৪৯৫ কোটিৰ বাজেট অনুমোদন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=29 June 2020 |title=Bhopal Municipal Budget : नामांतरण नहीं कराया तो नगर निगम वसूल करेगा 10 से 15 प्रतिशत का अधिभार |url=https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/bhopal-bhopal-municipal-budget-2020-municipal-corporation-will-take-surcharge-if-transfer-of-property-not-done-5680542 |access-date=6 November 2020 |website=Nai Dunia |language=hi |archive-date=30 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630101303/https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/bhopal-bhopal-municipal-budget-2020-municipal-corporation-will-take-surcharge-if-transfer-of-property-not-done-5680542 |url-status=live }}</ref> === পৌৰ বিত্ত === আৱাসন আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ CityFinance Portal-ত প্ৰকাশিত বিত্তীয় তথ্য অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Bhopal Municipal Corporation Finance |url=https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/bhopal |publisher=CityFinance Portal, Ministry of Housing and Urban Affairs |access-date=17 March 2026 |archive-date=24 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124030147/https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/bhopal |url-status=live }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগমে ২০২২–২৩ বিত্তীয় বৰ্ষত মুঠ ₹১,১৫৪ কোটি (US$১৩৯ মিলিয়ন) ৰাজহ লাভ আৰু ₹১,০৫১ কোটি (US$১২৭ মিলিয়ন) মুঠ ব্যয় নথিভুক্ত কৰিছিল। মুঠ ৰাজহৰ প্ৰায় ২৯.৮% কৰ ৰাজহৰপৰা আহিছিল, আনহাতে বিত্তীয় বৰ্ষটোত নিগমে ₹২২৪ কোটি অনুদান লাভ কৰিছিল। === নাগৰিক সেৱা === ভোপাল উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ হৈছে মধ্য প্ৰদেশৰ ভোপাল আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত উন্নয়নমূলক কাৰ্যকলাপৰ পৰিকল্পনা আৰু সমন্বয়ৰ বাবে দায়বদ্ধ শীৰ্ষ সংস্থা। এই কৰ্তৃপক্ষ ১৯৭৬ চনত Bhopal Development Authority Act, 1974-ৰ অধীনত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=About BDA Page |url=http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |access-date=10 November 2020 |website=bda.org.in |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116235021/http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |url-status=dead |archivedate=16 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201116235021/http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |deadurl=yes }}</ref> ভোপালত বিদ্যুৎ বিতৰণ কৰে [[Madhya Pradesh]] Madhya Kshetra Vidyut Vitaran Company Limited-এ, যি ৰাজ্যখনৰ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যুৎ বিতৰণ কোম্পানী (ডিছকম)।<ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh Madhya Kshetra Vidyut Vitaran Company Limited |url=https://portal.mpcz.in/web/about-us/company-profile |access-date=6 November 2020 |archive-date=17 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117213924/https://portal.mpcz.in/web/about-us/company-profile/ |url-status=dead }}</ref> ইয়াক ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ ব’ৰ্ড Madhya Pradesh State Electricity Board (MPSEB)-এ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, যাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ভোপালত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh: Expect electricity tariff hike sometime soon as power companies propose hike of 7% |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/madhya-pradesh-expect-electricity-tariff-hike-sometime-soon-as-power-companies-propose-hike-of-7 |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234238/https://www.freepressjournal.in/bhopal/madhya-pradesh-expect-electricity-tariff-hike-sometime-soon-as-power-companies-propose-hike-of-7 |url-status=live }}</ref> অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা ভোপাল পৌৰ নিগমে প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web |title=Fire Brigade And Transport Department |url=http://www.bhopalmunicipal.com/department/fire-brigade-and-transport-department.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421041544/http://www.bhopalmunicipal.com/department/fire-brigade-and-transport-department.html |url-status=usurped |archive-date=21 April 2016 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref><ref>{{Cite news |date=10 August 2020 |title=Bhopal municipal corporation orders fire safety review of hospitals, Covid centres |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bmc-orders-fire-safety-review-of-hosps-covid-centres/articleshow/77452602.cms |access-date=6 November 2020 |work=The Times of India }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগম চহৰখনৰ পানী যোগান ব্যৱস্থাৰ পৰিকল্পনা, নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>{{Cite web |title=BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report |url=https://www.bhopal.org/wp-content/uploads/2016/06/BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161211181154/http://bhopal.org/wp-content/uploads/2016/06/BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report.pdf |archive-date=11 December 2016 |url-status=live }}</ref> পানীৰ প্ৰাকৃতিক উৎসসমূহ হৈছে পৃষ্ঠীয় জল (উচ্চ হ্ৰদ, কোলাৰ জলাধাৰ আৰু নৰ্মদা নদী)। ইয়াৰ উপৰি জনসংখ্যাৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ ভূ-গৰ্ভস্থ পানী (নলকূপ আৰু হেণ্ডপাম্প)ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল; লগতে ব্যক্তিগত মালিকানাধীন আৰু হিচাপত নথকা খন্দা কুঁৱা আৰু ব’ৰৱেলৰপৰাও পানী সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref name=":1">{{Cite web |title=Assessment of potability of different water sources at Bhopal city |url=http://www.ipublishing.co.in/ijesarticles/fourteen/articles/volfour/EIJES41082.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807145414/http://www.ipublishing.co.in/ijesarticles/fourteen/articles/volfour/EIJES41082.pdf |archive-date=7 August 2015 |url-status=live }}</ref> ২০১৪ চনত কৰা এক অধ্যয়ন অনুসৰি, চহৰখনৰ প্ৰায় ৬% জনসংখ্যায় পাইপযোগে পানী যোগান লাভ কৰিছিল।<ref name=":1" /> অৱশ্যে, অনিয়মীয়া আৰু নিম্নমানৰ পানী যোগান চহৰখনৰ এক সাধাৰণ অভিযোগ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Bhopal: Irregular water supply leaves many colonies high and dry |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-irregular-water-supply-leaves-many-colonies-high-and-dry |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611132451/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-irregular-water-supply-leaves-many-colonies-high-and-dry |url-status=live }}</ref> [[ভাৰত ভৱন]] চহৰখনৰ প্ৰধান সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰসমূহৰ অন্যতম। ইয়াত প্ৰতি বছৰে বহুতো নাট্য আৰু চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite news |date=12 October 2017 |title=Film Fest Ekagra Begins at Bharat Bhavan |work=Dailypioneer |url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |url-status=live |access-date=11 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109191459/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |archive-date=9 November 2017 |archivedate=9 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109191459/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |deadurl=yes }}</ref> ভাৰত ভৱনত এখন কলা-দৰ্শনী, উচ্চ হ্ৰদৰফালে মুখ কৰি থকা এটা মুক্তমঞ্চ, আৰু আন দুটা নাট্যগৃহৰ লগতে এটা জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় আছে। ভাৰত ভৱন আৰু মধ্য প্ৰদেশ বিধানসভা ভৱন দুয়োটাই প্ৰখ্যাত স্থপতি চাৰ্লছ কোৰিয়াই নক্সা কৰিছিল। ভাৰত ভৱনে আধুনিক ভাৰতীয় কলা, নাট্য, সংগীত আৰু সাহিত্যৰ বিভিন্ন ধাৰাক একেটা মঞ্চত একত্ৰিত কৰি ভোপালৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে। == অৰ্থনীতি == [[File:BHEL Bhopal in rain.jpg|alt=বৰ্ষাকালত BHEL ভোপাল কাৰখানা। |thumb|298x298px|বৰ্ষাকালত BHEL ভোপাল কাৰখানা]] অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা সঞ্চালকালয় (মধ্য প্ৰদেশ)-ৰ তথ্য অনুসৰি, ২০২০–২১ বিত্তীয় বৰ্ষত ভোপাল জিলাৰ নামমাত্ৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP) ₹৪৪,১৭৫ কোটি আছিল আৰু জনমূৰি GDP আছিল ₹১,৪০,৭২৯। ভোপালৰ অৰ্থনীতি মূলতঃ উদ্যোগভিত্তিক। চহৰখনত ঔষধ, মটৰগাড়ী, বস্ত্ৰ, অলংকাৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী উৎপাদনৰ দৰে বিভিন্ন উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। ইয়াৰ উপৰি কপাহ আৰু আটা কল, কাপোৰ বোৱা আৰু ৰং কৰা, দিয়াশলাই, ছীলিং ৱাক্স আৰু ক্ৰীড়া সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আদি উদ্যোগো ইয়াৰ অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>{{cite web |title=Bhopal industries |url=https://www.britannica.com/eb/article-9079067/Bhopal#84367.hook |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080426030603/https://www.britannica.com/eb/article-9079067/Bhopal#84367.hook |archive-date=26 April 2008 |access-date=10 April 2007 }}</ref> ভোপালৰ বাসিন্দাসকল বৃহৎ খুচুৰা ব্যৱসায়ৰ সৈতেও জড়িত। পুৰণি চহৰখনত পৰম্পৰাগত হস্তশিল্পৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব আছে। [[জৰদৌজি]] আৰু ''বটুয়া''—ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত পোছাকৰ সৈতে সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা সৰু ডোঙা বা সূতাৰে নিৰ্মিত পাৰ্চ—এই অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য হস্তশিল্পজাত সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পৰে।<ref>{{cite web |title=Zari and Batua |url=http://www.craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070406171714/http://craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |archive-date=6 April 2007 |access-date=12 April 2007 |archivedate=6 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070406171714/http://craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |deadurl=yes }}</ref> ভোপালত [[ডি বি কৰ্প লিমিটেড|DB Corp]]-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। এই প্ৰতিষ্ঠানটো অনানুষ্ঠানিকভাৱে ভাস্কৰ গ্ৰুপ নামেৰে পৰিচিত আৰু ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰকাশন ''[[দৈনিক ভাস্কৰ]]''-ৰ নামেৰে এই নামটো জনপ্ৰিয় হৈছে। প্ৰায় ₹১৭ বিলিয়ন মূল্যৰ এই ব্যাৱসায়িক গোটটোৰ সংবাদ মাধ্যমত এক শক্তিশালী উপস্থিতি আছে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় মহাৰাণা প্ৰতাপ নগৰত অৱস্থিত। ভোপাল বিমানবন্দৰৰ ওচৰত অৱস্থিত IT Park-ত বিভিন্ন ছফ্টৱেৰ উন্নয়ন কোম্পানীয়ে কাম কৰি আছে। তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডত চহৰখনৰ উপস্থিতি ভৱিষ্যতে আৰু অধিক বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। [[WIPRO]]-এ ভোপালত এটা ছফ্টৱেৰ উন্নয়ন কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Wipro Group to set up Software Development Centre in Bhopal |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/wipro-group-to-set-up-software-development-centre-in-bhopal |website=Free Press Journal |access-date=13 September 2021 |archive-date=9 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809084434/https://www.freepressjournal.in/bhopal/wipro-group-to-set-up-software-development-centre-in-bhopal |url-status=live }}</ref> চহৰখনত ইতিমধ্যে Sutherland Global Services, ISoft InfoTech, Soluzione IT Services, Netlink Software Pvt Ltd., Caresoft Inc India আৰু Osmo IT Solution আদি বহুতো ছফ্টৱেৰ আৰু IT কোম্পানীয়ে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। পুৰণি চহৰখনত অৱস্থিত [[মঞ্জুল পাব্লিশ্বিং হাউছ|মঞ্জুল পাব্লিশ্বিং হাউছ]] এখন উল্লেখযোগ্য প্ৰকাশন প্ৰতিষ্ঠান। [[হেৰী পটাৰ]] উপন্যাস শৃংখলাৰ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] অনুবাদ প্ৰকাশ কৰাৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে বিশেষ পৰিচিতি লাভ কৰে।<ref>{{cite web |author1=Kumar Shakti Shekhar |date=10 July 2005 |title=Chamber of Secrets translated into Hindi |url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20050010198 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205051528/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20050010198 |archive-date=5 December 2008 |access-date=30 October 2015 |website=NDTV |location=Bhopal }}</ref> ভোপালৰ অৰ্থনীতিৰ বিশেষত্ব হৈছে ইয়াৰ বৈচিত্ৰ্য। বৃহৎ উদ্যোগৰপৰা আৰম্ভ কৰি ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়, পৰম্পৰাগত হস্তশিল্প আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডলৈকে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰই চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশত অৰিহণা যোগাইছে। এই বৈচিত্ৰ্যমজ় অৰ্থনৈতিক গাঁথনিয়ে ভোপালক মধ্য প্ৰদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উদ্যোগ আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। [[ভোজ মেট্ৰো]] নামৰ এটা গধুৰ ৰে'ল-ভিত্তিক মেট্ৰ' ৰে'ল ব্যৱস্থাৰ প্ৰথম পৰ্যায়ে ২১ ডিচেম্বৰ ২০২৫ তাৰিখে সেৱা আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.livemint.com/industry/infrastructure/bhopal-metro-to-be-named-after-raja-bhoj-announces-kamal-nath-1569511530540.html |title=Bhopal Metro to be named after Raja Bhoj, announces Kamal Nath |date=26 September 2019 |website=Mint |access-date=9 November 2019 |archive-date=3 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103144439/https://www.livemint.com/industry/infrastructure/bhopal-metro-to-be-named-after-raja-bhoj-announces-kamal-nath-1569511530540.html |url-status=live }}</ref><ref name="ndtv.com">{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/bhopal-news/bhopal-metro-to-be-bhoj-metro-after-raja-bhoj-kamal-nath-2107765 |title=Bhopal Metro To Be Called "Bhoj Metro" After Indian King "Raja Bhoj": Kamal Nath |website=NDTV.com |access-date=9 November 2019 |archive-date=2 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002222200/https://www.ndtv.com/bhopal-news/bhopal-metro-to-be-bhoj-metro-after-raja-bhoj-kamal-nath-2107765 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |title=Bhopal, Indore to have Metro Rail soon |work=Thaindian News |access-date=5 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305082637/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |archive-date=5 March 2013 |url-status=dead |archivedate=5 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130305082637/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |deadurl=yes }}</ref> == শিক্ষা == === প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা === [[File:NLIUGyanmandir3.JPG|thumb|ৰাষ্ট্ৰীয় আইন প্ৰতিষ্ঠান বিশ্ববিদ্যালয়]] ভোপালত চৰকাৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত চলা ৫৫০খনতকৈও অধিক বিদ্যালয় আছে। ইয়াৰে অধিকাংশ বিদ্যালয় মধ্যপ্ৰদেশ মাধ্যমিক শিক্ষা ব'ৰ্ড (MPBSE)-ৰ সৈতে সংযুক্ত। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত পাঁচখন কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় আছে।<ref>{{Cite web |url=https://kvsangathan.nic.in/about-kvs/directories/kvs-directory?shs_term_node_tid_depth=178&field_kv_directory_tid=&field_state_directory_tid=2107 |title=KVS Directory {{!}} Kendriya Vidyalaya Sanghatan, Government of India |website=Kendriya Vidyalaya Sanghatan {{!}} Government of India |publisher=[[Government of India]] |access-date=20 November 2019 |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611165719/https://kvsangathan.nic.in/about-kvs/directories/kvs-directory?shs_term_node_tid_depth=178&field_kv_directory_tid=&field_state_directory_tid=2107 |url-status=live }}</ref> ভোপালত বিভিন্ন ব্যক্তিগত বিদ্যালয়ো আছে, যিবোৰে CBSE, ICSE, মধ্যপ্ৰদেশ মাধ্যমিক শিক্ষা ব'ৰ্ড (MPBSE), ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান (NIOS) আৰু Cambridge International Examinations (CIE,Cambridge) আদি বিভিন্ন শিক্ষা ব'ৰ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ভোপাল (CBSE), দ্য সংস্কাৰ ভেলী স্কুল (The Sanskaar Valley School)(ICSE আৰু Cambridge International Examinations|Cambridge International Examinations),<ref>{{Cite web |url=https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |title=Best ICSE School in India, Top 10 ICSE schools in India |website=sanskaarvalley.org |access-date=20 November 2019 |archive-date=26 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326000656/https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |url-status=dead |archivedate=26 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326000656/https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |deadurl=yes }}</ref> কাৰ্মেল কনভেণ্ট স্কুল (CBSE),<ref>{{cite news |title=Over 350 Bhopal students score 10 CGPA in CBSE Class 10 exam |url=https://www.hindustantimes.com/bhopal/over-350-bhopal-students-score-10-cgpa-in-cbse-class-10-exam/story-qWQN5V7MZXW8ybW5F6bMCN.html |work=Hindustan Times |date=28 May 2015 |access-date=7 March 2015 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925042115/https://www.hindustantimes.com/bhopal/over-350-bhopal-students-score-10-cgpa-in-cbse-class-10-exam/story-qWQN5V7MZXW8ybW5F6bMCN.html |url-status=live }}</ref> কেম্পিয়ন স্কুল, (CBSE) আৰু ছেইণ্ট জোচেফছ কনভেণ্ট স্কুল, (CBSE) উল্লেখযোগ্য। === উচ্চ শিক্ষা === [[File:IIFM arc.jpg|thumb|IIFM-ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ভোপাল চহৰত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত আছে— {| class="wikitable sortable" style="font-size: 93%" ! scope="col" width="443"|শিক্ষানুষ্ঠান ! scope="col" width="145"|প্ৰতিষ্ঠা |- | National Law Institute University ||1997 |- | Academy of Scientific and Innovative Research|AcSIR, Advanced Materials and Processes Research Institute|CSIR AMPRI-ত |2011 |- | Gandhi Medical College, Bhopal|গান্ধী মেডিকেল কলেজ |1955 |- | Maulana Azad National Institute of Technology ||1960 |- | National Institute of Design, Madhya Pradesh ||2019 |- | Barkatullah University ||1970 |- | Indian Institute of Forest Management ||1982 |- | Madhya Pradesh Bhoj Open University]]] 1991 |- | Rajiv Gandhi Proudyogiki Vishwavidyalaya]] ||1998 |- | Makhanlal Chaturvedi National University of Journalism and Communication]] ||1990 |- | National Judicial Academy (India)|ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়িক একাডেমী]] |1993 |- | Indian Institute of Science Education and Research, Bhopal]] ||2008 |- | National Institute of Fashion Technology]] ||2008 |- | School of Planning and Architecture, Bhopal|স্কুল অৱ প্লেনিং এণ্ড আৰ্কিটেকচাৰ]] ||2008 |- | VIT Bhopal University|VIT ভোপাল]] ||2017 |- | All India Institute of Medical Sciences, Bhopal|অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ]] ||2012 |- |Jagran Lakecity University |2013 |- |[[Indian Institute of Information Technology, Bhopal|ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ ইনফৰ্মেচন টেকন'লজী]] |2017 |- |[[RKDF University]] |2012 |- |[[Rabindranath Tagore University, Bhopal|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]] |2010 |} === গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান === ভোপালত বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰে কিছুমান কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অধীনত আৰু আন কিছুমান ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত [[Advanced Materials and Processes Research Institute|CSIR AMPRI]] আৰু [[Indian Institute of Science Education and Research, Bhopal|IISER]] অন্যতম। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, সামগ্ৰী বিজ্ঞান আৰু অন্যান্য গৱেষণা ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। == ক্ৰীড়া == [[File:Yodhasthal (Bhopal, India) (69).jpg|thumb|যোদ্ধাস্থল]] === দল === [[Bhopal Badshahs]] ভোপালভিত্তিক এটা [[field hockey|হকী]] দল, যিয়ে World Series Hockey প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰে। দলটোৰ অধিনায়ক আছিল ভাৰতীয় হকী খেলুৱৈ [[Sameer Dad]] আৰু প্ৰশিক্ষক আছিল [[Vasudevan Bhaskaran]], যিয়ে [[1980 Summer Olympics|১৯৮০ চনৰ মস্কো অলিম্পিক]]ত ভাৰতীয় হকী দলক নেতৃত্ব দি অলিম্পিক বিজয় লাভ কৰিছিল। [[2012 World Series Hockey]]-ৰ উদ্বোধনী খেলখনত Bhopal Badshahs-এ [[Chandigarh Comets]]-ক ৪–৩ গ'লত পৰাস্ত কৰে। ভোপালৰ [[Aishbagh Stadium]] হৈছে [[Bhopal Badshahs]] দলৰ ঘৰুৱা খেলপথাৰ। === ষ্টেডিয়াম === * [[Aishbagh Stadium]] ভোপালৰ এটা [[field hockey|ফিল্ড হকী]] [[stadium|ষ্টেডিয়াম]]। * [[TT Nagar Stadium]] ভোপালৰ এটা বহুমুখী ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়াম। == পৰ্যটন আৰু আকৰ্ষণীয় স্থান == === বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান === [[File:2 elephants man riding one pre historic Bhimbetka rock cave paintings Madhya Pradesh India.jpg|thumb|ভোপালৰ ওচৰৰ ভীমবেটকাৰ প্ৰাগৈতিহাসিক শিলাচিত্ৰ। ইয়াত প্ৰায় ৫০০টা বেলেগ বেলেগ বেলেপাথৰৰ গুহা আৰু শিলাশ্ৰয় আছে। এইবোৰৰ সময়সীমা প্ৰায় ১২,০০০ বছৰ আগৰপৰা আৰম্ভ কৰি তাম্ৰ-প্ৰস্তৰ যুগলৈকে বিস্তৃত। এই স্থান UNESCO-ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান।<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/925 Rock Shelters of Bhimbetka] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070308082739/https://www.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |date=8 March 2007 }} UNESCO</ref>]] [[Bhimbetka rock shelters|ভীমবেটকা গুহাসমূহ]] ভোপাল চহৰৰপৰা প্ৰায় ৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। এই গুহাসমূহত প্ৰস্তৰ যুগৰ প্ৰাগৈতিহাসিক মানুহৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। গুহাসমূহৰ শিলাচিত্ৰসমূহ ভাৰতৰ প্ৰাগৈতিহাসিক মানৱ বসতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন। ইয়াত প্ৰায় ৬০০টা গুহা আছে যদিও ইয়াৰে মাত্ৰ ১২টা গুহাহে পৰ্যটকৰ বাবে মুকলি। গুহাসমূহ শাল আৰু চেগুন গছৰ অৰণ্যৰ মাজত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে এটা সৰু প্ৰকৃতি-পথ আছে। ১৯৫৭ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ বিষ্ণু শ্ৰীধৰ ৱাকানকাৰে এই গুহাসমূহ আৱিষ্কাৰ কৰে। ২০০৩ চনত UNESCO-ই ভীমবেটকা গুহাসমূহক বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/925 |title=Rock Shelters of Bhimbetka |publisher=World Heritage Site |access-date=15 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070308082739/https://www.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |archive-date=8 March 2007 |url-status=live }}</ref> [[Sanchi|সাঁচী স্তূপসমূহ]] ভোপাল চহৰৰপৰা প্ৰায় ৪৭ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। সাঁচীৰ মহান স্তূপক বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত আৰু ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তূপ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াক প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত মৌৰ্য সম্ৰাট অশোকে নিৰ্মাণ কৰাইছিল। পিছলৈ শুংগ সাম্ৰাজ্য আৰু সাতবাহন বংশ]]ৰ শাসনকালত ইয়াত বিভিন্ন সংযোজন কৰা হয়। সাঁচী পাহাৰত থকা আন দুটা স্তূপৰ লগতে বৌদ্ধ বিহাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু গুপ্ত সাম্ৰাজ্যৰ সময়ৰ এটা মন্দিৰো দেখা যায়। এই স্থান খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চদশ শতিকালৈকে ব্যৱহৃত হৈ আছিল। === প্ৰকৃতি === ভান বিহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান মধ্য ভাৰতৰ এখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ই মধ্যপ্ৰদেশৰ ৰাজধানী ভোপালত অৱস্থিত। ১৯৭৯ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হিচাপে ঘোষণা কৰা এই উদ্যানখনৰ আয়তন প্ৰায় ৪.৪৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। যদিও ইয়াৰ আইনী মৰ্যাদা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ, তথাপি কেন্দ্ৰীয় চিৰিয়াখানা কৰ্তৃপক্ষৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি ভান বিহাৰক আধুনিক চিৰিয়াখানা হিচাপে উন্নত আৰু পৰিচালনা কৰা হয়। ইয়াত জীৱ-জন্তুবোৰক প্ৰায় প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত ৰখা হয়। অধিকাংশ জীৱ-জন্তু হয় ৰাজ্যৰ বিভিন্ন স্থানৰপৰা উদ্ধাৰ কৰা অনাথ জীৱ-জন্তু, নহয় আন চিৰিয়াখানাৰ সৈতে বিনিময়ৰ জৰিয়তে অনা জীৱ-জন্তু। কোনো জীৱ-জন্তুকে ইচ্ছাকৃতভাৱে অৰণ্যৰপৰা ধৰি অনা নহয়। ভান বিহাৰৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে—ইয়াৰ মাজেৰে যোৱা পথৰ জৰিয়তে পৰ্যটকসকলে সহজে উদ্যানখন পৰিদৰ্শন কৰিব পাৰে। একে সময়তে চোৰাং চিকাৰীৰপৰা জীৱ-জন্তুৰ সুৰক্ষাৰ বাবে খাদ, দেৱাল আৰু চেইন-লিংক বেৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জীৱ-জন্তুবোৰক সম্ভৱপৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান প্ৰদান কৰাৰ বাবেও এই উদ্যানখন বিশেষভাৱে পৰিচিত। ভোজ জলাভূমি এটা ৰামছাৰ স্থান, যাক ২০০২ চনত এই মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়। চৰাই পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে এই জলাভূমি এক আদৰ্শ স্থান। শীতকালত মধ্য এছিয়াৰপৰা অহা বহুসংখ্যক পৰিভ্ৰমী চৰাই ইয়াত আশ্ৰয় লয়। সাৰস ক্ৰেন আৰু উলীয়া ডিঙিৰ ষ্টৰ্কৰ দৰে কিছুমান বিপন্ন প্ৰজাতিৰ চৰায়ো এই অঞ্চলত উল্লেখযোগ্য সংখ্যাত পোৱা যায়। এই অঞ্চলত প্ৰায় ৩০০টা স্থায়ী আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ প্ৰজাতি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। ৰাতাপানী ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষণ অঞ্চল ভোপাল পৌৰ নিগমৰ সীমাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ ওচৰত অৱস্থিত। ইয়াত ৫০টাতকৈও অধিক বাঘ আছে। ভোপালৰ নগৰাঞ্চলত প্ৰায় ১৫টা বাঘ থকাৰ কথা জানিব পৰা গৈছে। কিছুমান বাঘ প্ৰায় ১০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিম দিশলৈ খেওনী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যলৈ স্থানান্তৰিত হয়। নগৰ সীমাৰ ভিতৰত বনৰীয়া বাঘ বসবাস কৰাৰ বাবে ভোপাল বিশ্বৰ পৰিচিত উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web |title=City With Wild Tigers, Bhopal, M.P. |url=https://urbantigers.org/ |website=urban tigers |access-date=25 May 2024 |archive-date=25 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525180313/https://urbantigers.org/ |url-status=live }}</ref> হালালি বান্ধ ভোপালৰ উত্তৰ দিশত প্ৰায় ৩৮ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। বান্ধটোৰ বিশাল জলাধাৰটো বহুতো চৰাইৰ বাসস্থান আৰু শীতকালত বহু পৰিভ্ৰমী চৰাইক আকৰ্ষণ কৰে। Birdlife International-এ ইয়াক এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰাই অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। হ্ৰদসমূহৰ উপৰি ভোপাল চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বহুতো জলাধাৰ<ref>{{cite web |url=https://www.tripadvisor.in/Attractions-g319726-Activities-c57-t11-Bhopal_Bhopal_District_Madhya_Pradesh.html |title=DAMS in Bhopal |access-date=12 September 2021 |archive-date=12 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912181415/https://www.tripadvisor.in/Attractions-g319726-Activities-c57-t11-Bhopal_Bhopal_District_Madhya_Pradesh.html |url-status=live }}</ref> আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ভাদভাদা বান্ধ, কেৰৱা বান্ধ, কালিয়াসোট বান্ধ আৰু কোলাৰ বান্ধ উল্লেখযোগ্য। ভোপালৰ বাসিন্দাসকলে সাধাৰণতে সপ্তাহৰ শেষৰ দিনবোৰত এই স্থানসমূহলৈ ফুৰিবলৈ যায়। বাৰিষাৰ সময়ত আৰু বাৰিষাৰ পিছত এই অঞ্চলসমূহৰ বতৰ যথেষ্ট মনোৰম হৈ থাকে। বছৰটোৰ প্ৰায় সকলো সময়তে এই স্থানসমূহ সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশেৰে আগুৰি থাকে। === পৰ্যটনস্থলী === ভোপালৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলীসমূহ হ'ল—<ref name="Tourist Place in Bhopal - District">{{cite web |title=Tourist Place in Bhopal – District Bhopal, Government of Madhya Pradesh – India |url=https://bhopal.nic.in/en/tourism/ |website=bhopal.nic.in |access-date=14 March 2022 }}</ref> * উচ্চ হ্ৰদ * নিম্ন হ্ৰদ * ভান বিহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ভোজ জলাভূমি ৰামছাৰ স্থান * মানৱ সংগ্ৰহালয় (মানৱ সংগ্ৰহালয়) * জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় আৰু ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয় * ভাৰত ভৱন * তাজ-উল-মছজিদ * লক্ষ্মী নাৰায়ণ মন্দিৰ * তাজ মহল প্ৰাসাদ * কমলাপতি প্ৰাসাদ আৰু কমলা পাৰ্ক * প্ৰাকৃতিক ইতিহাসৰ আঞ্চলিক সংগ্ৰহালয় আৰু শাহপূৰা হ্ৰদ * শৌৰ্য স্মাৰক ভোপালৰ ওচৰৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলীসমূহ হ'ল—<ref name="Tourist Place in Bhopal - District"/> * সাঁচী – UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান; ভোপালৰ উত্তৰ-পূব দিশত ৪৭ কিলোমিটাৰ দূৰত * ভোজপুৰ – ২৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবত * ভীমবেটকা শিলাশ্ৰয় – ৪০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবত * ৰাইচেন – ৩৫ কিলোমিটাৰ পূবত * বিজাসন মাতা মন্দিৰ, সালকানপুৰ – ভোপালৰপৰা ৭০ কিলোমিটাৰ দূৰত * জগদীশপুৰ – হ্ৰদৰ চহৰ ভোপালৰপৰা ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত === কাৰ্যকলাপ আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ === ভোপালৰ মানৱ সংগ্ৰহালয়ত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ জনজাতীয় আৰু লোকজীৱনৰ ঘৰ-দুৱাৰ তথা পৰম্পৰাগত বাসগৃহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/offtrack/story/20070709-museum-of-mankind-bhopal-relocates-tribal-houses-across-india-748219-2007-07-08 A House of Tribal Tradition- Bhopal] India Today</ref> === বজাৰ === নিউ মাৰ্কেট ভূপালৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক এলেকা।<ref name="TIBusdist1">{{cite web |title=MANIT experts suggest ways to streamline New Market parking |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/MANIT-experts-suggest-ways-to-streamline-New-Market-parking/articleshow/55069878.cms |last=Sirothial |first=Ankur |publisher=Times of India |date=26 October 2016 |access-date=21 August 2017 |archive-date=27 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170927162533/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/MANIT-experts-suggest-ways-to-streamline-New-Market-parking/articleshow/55069878.cms |url-status=live }}</ref><ref name="FParea1">{{cite web |title=Bhopal: BMC's anti encroachment drive have little impact on New Market traders |url=http://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmcs-anti-encroachment-drive-have-little-impact-on-new-market-traders/1071917 |last=Das |first=Kalyan |publisher=Free Press Journal |date=22 May 2017 |access-date=21 August 2017 |archive-date=10 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210064730/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmcs-anti-encroachment-drive-have-little-impact-on-new-market-traders/1071917 |url-status=live }}</ref><ref name="FParea2">{{cite web |title=Bhopal: An alternative New Market, Nadra Bus Stand |url=http://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-an-alternative-new-market-nadra-bus-stand/979760 |last=Bhowmick |first=Shilpa |publisher=Free Press Journal |date=30 November 2016 |access-date=21 August 2017 |archive-date=30 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130161225/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-an-alternative-new-market-nadra-bus-stand/979760 |url-status=live }}</ref> এই এলেকাটোত বিভিন্ন কাৰ্যালয়, নতুন ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ গঢ় লৈ উঠিছে।<ref name="Disaster1">{{cite book |title=Advocacy after Bhopal: Environmentalism, Disaster, New Global Orders |url=https://books.google.com/books?id=SDKmddU8LBcC&pg=PA348 |page=348 |last=Fortun |first=Kim |publisher=University of Chicago Press |date=4 May 2009 |isbn=9780226257181 |access-date=21 August 2017 }}</ref><ref name="Descript1">{{cite book |title=City Planning in India: A Study of Land Use of Bhopal |url=https://books.google.com/books?id=CUEIo4W1IegC&pg=PA94 |last1=Singh |first1=Jogendra Prasad |last2=Dharmajog |first2=Anita |page=119 |publisher=Mittal Publications |date=1998 |isbn=9788170997054 |access-date=21 August 2017 }}</ref> ভূপালৰ উল্লেখযোগ্য শ্বপিং মলসমূহৰ ভিতৰত MP নগৰত অৱস্থিত DB City Mall<ref>{{cite news |title=Bhopal: 40 security personnel neturalize 'terrorists', free 'hostages' at city mall |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-40-security-personnel-neturalize-terrorists-free-hostages-at-city-mall |access-date=14 April 2021 |work=Free Press Journal |date=24 February 2021 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414093853/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-40-security-personnel-neturalize-terrorists-free-hostages-at-city-mall |url-status=live }}</ref> আৰু Aashima Anupama Mall উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite news |title=Bhopal: Fire breaks out at Aashima Mall, no injuries |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bhopal-fire-breaks-out-at-aashima-mall-no-injuries/articleshow/69580758.cms |access-date=14 April 2021 |work=The Times of India |date=30 May 2019 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414093853/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bhopal-fire-breaks-out-at-aashima-mall-no-injuries/articleshow/69580758.cms |url-status=live }}</ref> নিউ মাৰ্কেটৰ উপৰি ভূপালৰ পুৰণি চহৰ এলেকাত থকা চৌক বজাৰ<ref>{{cite news |title=Shopping in Bhopal: think local, go local |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/things-to-do/shopping-in-bhopal-think-local-go-local/as57199871.cms |access-date=12 September 2021 |archive-date=12 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912175529/https://timesofindia.indiatimes.com/travel/things-to-do/shopping-in-bhopal-think-local-go-local/as57199871.cms |url-status=live }}</ref> আৰু সাৰাফা বজাৰতো বিভিন্ন সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিব পাৰি। পুৰণি চহৰৰ এই বজাৰসমূহ বিশেষকৈ স্থানীয় সামগ্ৰী, অলংকাৰ, কাপোৰ আৰু পৰম্পৰাগত ব্যাৱসায়িক সংস্কৃতিৰ বাবে জনাজাত। <gallery mode="packed"> File:Upper Lake & VIP Road, Bhopal.JPG|উচ্চ হ্ৰদৰ এটি দৃশ্য File:Taj Mahal Bhopal.jpg|তাজ মহলৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পিছফালৰ দৃশ্য File:Lower Lake Bhopal.jpg|নিম্ন হ্ৰদ File:Taj Ul Masajid, Bhopal.JPG|তাজ-উল-মছজিদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ </gallery> {{Clear}} == উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি == === ৰাজনীতি, প্ৰশাসন আৰু বিজ্ঞান === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * আনিছ আহমেদ – ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শান্তিৰক্ষা অভিযান আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ ন্যায়াধিকৰণসমূহৰ অধিবক্তা * মহম্মদ বাৰাকাতুল্লাহ ভূপালী – ভাৰতৰ অস্থায়ী চৰকাৰৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী * বালথাজাৰ নেপোলিয়ন চতুৰ্থ দ্য বোৰ্বন – ভাৰতৰবোৰ্বন-ভূপাল ৰাজবংশৰ মুৰব্বী * টিনা ডাবি – প্ৰশাসনিক বিষয়া<ref>{{Cite magazine |last=Nagari |first=Akhilesh |date=6 September 2024 |title=IAS Tina Dabi appointed Barmer District Collector, husband posted 150 km away |url=https://www.indiatoday.in/india/story/rajasthan-government-ias-officers-transfer-tina-dabi-district-collector-barmer-husband-pradeep-gawande-jalore-2595063-2024-09-06 |magazine=India Today |access-date=9 February 2025 |archive-date=4 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250104004916/https://www.indiatoday.in/india/story/rajasthan-government-ias-officers-transfer-tina-dabi-district-collector-barmer-husband-pradeep-gawande-jalore-2595063-2024-09-06 |url-status=live }}</ref> * নজমা হেপ্টুল্লা – প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * কৈলাস চন্দ্ৰ যোশী – মধ্য প্ৰদেশৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী * আব্দুল কাদিৰ খান – পাকিস্তানী পাৰমাণৱিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী * ৰঘুৰাম ৰাজন – ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ ২৩তম গৱৰ্ণৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ ১৫তম মুখ্য অৰ্থনৈতিক উপদেষ্টা * শংকৰ দয়াল শৰ্মা – ১৯৯২ চনৰপৰা ১৯৯৭ চনলৈ ভাৰতৰ নৱম ৰাষ্ট্ৰপতি। তেওঁ ১৯৫২ চনৰ নিৰ্বাচনত বেৰাছিয়াৰপৰা ভূপাল বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু একে বছৰতে ভূপাল ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হৈছিল * পল শ্ৰীবাস্তৱ – মেনেজমেণ্টৰ অধ্যাপক আৰু পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মুখ্য স্থায়িত্ব বিষয়া * অমিত সুদ – আমেৰিকান চিকিৎসক, অধ্যাপক আৰু লেখক === সাহিত্য === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * মুছকান আহিৰৱাৰ – গ্ৰন্থাগাৰিক * মঞ্জুৰ আহতেশাম – লেখক * জাভেদ আখতাৰ – কবি, চিত্ৰনাট্যকাৰ আৰু গীতিকাৰ * বশীৰ বদৰ – কবি * আসাদ ভূপালী – কবি আৰু গীতিকাৰ * কৈফ ভূপালী – কবি আৰু গীতিকাৰ * মঞ্জৰ ভূপালী – কবি * মহছিন ভূপালী – কবি আৰু ভ্ৰমণ লেখক * গীত চতুৰ্বেদী – কবি, ঔপন্যাসিক আৰু গীতিকাৰ * আব্দুল কাৱী দেশনৱী – লেখক === ক্ৰীড়া === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * ফাতিমা বানু – মহিলা মল্লযুঁজৰ প্ৰশিক্ষক * সমীৰ দাদ – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ * ভাবনা দেহাৰিয়া – মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰা মধ্য প্ৰদেশৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা * আচলাম শ্বেৰ খান – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ আৰু সংসদ সদস্য * শ্বাহৰিয়াৰ খান – পাকিস্তান ক্ৰিকেট ব’ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ * মনছুৰ আলী খান পতৌদি – ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলৰ প্ৰাক্তন অধিনায়ক * জালালুদ্দিন ৰিজভী – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ আৰু অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী * জয় প্ৰকাশ যাদৱ – ক্ৰিকেট খেলুৱৈ<ref>{{Cite web |title=Jai Prakash Yadav Profile |url=https://sports.ndtv.com/cricket/players/495-jai-prakash-yadav-playerprofile |website=NDTVSports |access-date=28 December 2024 |archive-date=28 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228141558/https://sports.ndtv.com/cricket/players/495-jai-prakash-yadav-playerprofile |url-status=live }}</ref> === চলচ্চিত্ৰ, টেলিভিছন আৰু কলা === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * শ্বাৱাৰ আলী – অভিনেতা * জয়া বচ্চন – অভিনেত্ৰী * ষ্টেবিন বেন – গায়ক * শ্বাকিলা বানু ভূপালী – চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা কাৱালি গায়িকা * শ্বোৱাইব ইব্ৰাহিম – টেলিভিছন অভিনেতা * অনু কাপুৰ – অভিনেতা, টেলিভিছন উপস্থাপক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী * আৰশী খান – অভিনেত্ৰী আৰু মডেল * ছাৰা খান – অভিনেত্ৰী * সুনীল লাহৰি – অভিনেতা * মুন্নাৱাৰ মাছুম – কাৱালি গায়ক * বিপুল ৰয় – অভিনেতা * ঈশা সিং – অভিনেত্ৰী * সৌম্যা টণ্ডন – টেলিভিছন অভিনেত্ৰী * দিব্যাংকা ত্ৰিপাঠী – অভিনেত্ৰী * ৰাজীৱ বাৰ্মা – অভিনেতা * আকাংক্ষা পুৰী – অভিনেত্ৰী == সামৰিক উপস্থিতি == ভূপালৰ সামৰিক ষ্টেচনত তলত উল্লেখ কৰা সামৰিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অৱস্থিত— * একবিংশ ক’ৰ্পছৰ গেৰিছন মুখ্য কাৰ্যালয়। * ভাৰতীয় সেনাৰ EME ক’ৰ্পছৰ ৩য় ইউনিট (3 EME)। * ভাৰতীয় বায়ুসেনাও চহৰখনত উপস্থিত আছে, যদিও ইয়াৰ নিৰ্দিষ্ট ইউনিটসমূহৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰকাশ্যভাৱে স্পষ্ট নহয়। চহৰখনত তিনিওটা সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ NCC ইউনিটো আছে— * ১২ MP বেটেলিয়ন (আৰ্মী উইং) * ৪ MP বেটেলিয়ন (আৰ্মী উইং) * ২ MP এয়াৰ স্কোৱাড্ৰন (এয়াৰ উইং) * ১ MP নেভাল ইউনিট (নেভাল উইং) == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অধিক পঠন == * {{cite book |last=Sinha |first=Indra |title=Animal's People |publisher=Simon & Schuster |year=2007 |isbn=978-1-4165-7878-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/animalspeople00sinh }} * {{cite book |last=Lapierre |first=Dominique |title=Five Past Midnight in Bhopal |url=https://archive.org/details/fivepastmidnight00domi |url-access=registration |publisher=Warner Books |year=2002 |isbn=0-7432-2035-8 }} * {{cite book |last=Khan |first=Shaharyar |title=Begums of Bhopal, A Dynasty of Women Rulers in Raj India |edition=illustrated |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-1-86064-528-0 |year=2000 }} * {{cite book |last=Singh |first=J.P. |publisher=Mittal Publications, India |year=1998 |title=City Planning in India: A Study of Land Use of Bhopal |isbn=81-7099-705-4 }} * {{cite book |last=Shrivastava |first=Paul |title=Bhopal: Anatomy of a Crisis. |publisher=Paul Chapman, London |year=1987 }} * {{cite book |last=Howgh |first=William |publisher=Hesperides Press |year=2006 |title=A Brief History of the Bhopal Principality in Central India |isbn=1-4067-1225-6 |year=2006 }} * {{cite book |last=Mittal |first=Kamal |publisher=South Asia Books |year=1990 |title=History of Bhopal State: Development of Constitution, Administration and National Awakening, 1901–1949 |isbn=99903-0-915-9 }} * {{cite book |last=D'Silva |first=Themistocles |title=The Black Box of Bhopal |publisher=Trafford Publishing |year=2006 |isbn=1-4120-8412-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Commons category-inline}} * {{Wikiquote-inline}} {{State and Union Territory capitals of India}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] qgeiih88y4dzcpuvfpuuu7sslgx7llk 622143 622142 2026-07-31T15:27:57Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:মধ্য প্ৰদেশ]] using [[WP:HC|HotCat]] 622143 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ভোপাল | official_name = | image_blank_emblem = Bhopal Smart City Logo.png | blank_emblem_type = ভোপাল স্মাৰ্ট চিটীৰ ল'গ' | blank_emblem_size = 280px | nickname = ''হ্ৰদৰ চহৰ'' | named_for = ৰজা ভোজ | native_name_lang = iso 15919 | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{multiple image |border = infobox |total_width = 300 |image_style = |perrow = 1/2/2/2/2 |image1 = Deewali New market.jpg |caption1 = নিউ মাৰ্কেট |image2 = Outside view of Rani Kamlapati Railway Station 25.jpg |caption2 = ৰাণী কমলাপতি ৰে'ল ষ্টেচন |image3 = Boats in Upper Lake, Bhopal.JPG{{!}} ওপৰ হ্ৰদত নাও |caption3 = ওপৰ হ্ৰদ |image4 = Tribal Museum Bhopal 3.jpg {{!}} জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় |caption4 = জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় |image5 = Parol Himalayan Village gate.JPG {{!}} ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ সংগ্ৰহালয়ৰ পাৰোল হিমালয়ান ভিলেজৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ |caption5 = মানৱ সংগ্ৰহালয় |image6 = Birla Mandir Bhopal Side view.jpg |caption6 = বিৰলা মন্দিৰ |image7 = Bada Talab In Bhopal.png |caption7 = বাদা তালাব |image8 = Shivaji statue Bhopal.jpg |caption8 = শিৱাজী নগৰ |image9 = Welcome_To_City_Of_Lake.jpg |caption9 = ‘হ্ৰদৰ চহৰ’ৰ আলোকসজ্জা }} | pushpin_map = India Madhya Pradesh#India | pushpin_map_caption = | pushpin_relief = yes | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_type5 = ৱাৰ্ড | subdivision_type6 = নামকৰণ | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Madhya Pradesh.svg}} [[মধ্যপ্ৰদেশ]] | subdivision_name2 = ভোপাল | subdivision_name3 = ভোপাল বিভাগ | subdivision_name5 = ৮৫টা ৱাৰ্ড<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002212126/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |url-status=usurped |archive-date=2 October 2017 |website=Bhopal Municipal Corporation |access-date=13 November 2021 }}</ref> | subdivision_name6 = ৰজা ভোজ | government_type = মেয়ৰ–পৰিষদ | governing_body = ভোপাল পৌৰ নিগম | leader_party = বিজেপি | leader_title = মেয়ৰ | leader_name = মালতী ৰায় | leader_title3 = সাংসদ | leader_name3 = আলোক শৰ্মা (বিজেপি) | area_footnotes = <ref name='BMC'>{{cite web |title=BMC |url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728031414/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=19 November 2020 }}</ref><ref name='BMC Plan'>{{cite web |title=BMC Plan |url=https://government.economictimes.indiatimes.com/news/smart-infra/madhya-pradesh-bifurcation-of-bhopal-municipal-corporation-not-a-cakewalk-say-experts/71590171 |access-date=19 November 2020 }}</ref><ref name=census>{{cite web |title=District Census Handbook – Bhopal |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf |website=Census of India |access-date=22 September 2015 |page=35 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807042945/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf |archive-date=7 August 2015 |url-status=live }}</ref> | area_total_km2 = 463 | area_metro_km2 = 648.24 | area_metro_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.bhopalmunicipal.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20000818173805/http://www.bhopalmunicipal.com/ |url-status=usurped |archive-date=18 August 2000 |title=Cricket Exchange Live – Online Cricket Betting Casino |website=# }}</ref> | elevation_m = 518.73 | population_total = ১৭৯৮২১৮ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name=census/> | population_density_km2 = auto | population_metro = ১৯১৭০৫১ | population_metro_footnotes = <br/>(ভোপাল, আৰেড়া কলনী আৰু বেৰাছিয়া নগৰীয়া অঞ্চল) | population_density_metro_km2 = auto | population_rank = ২০তম | population_blank1_title = মহানগৰীয় ক্ৰম | population_blank1 = ১৮তম }} '''ভোপাল''' হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতীয় ৰাজ্য]] [[মধ্যপ্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী চহৰ আৰু ভোপাল জিলা তথা ভোপাল বিভাগ—দুয়োটাৰে প্ৰশাসনিক মুখ্য কাৰ্যালয়।<ref name="BritannicaEducational2010">{{cite book |author=Educational Britannica Educational |title=The Geography of India: Sacred and Historic Places |url=https://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&pg=PA174 |access-date=15 April 2012 |date=1 July 2010 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-1-61530-202-4 |pages=174– |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523040334/http://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&pg=PA174 |archive-date=23 May 2013 |url-status=live }}</ref> চহৰখনৰ সীমাৰ ওচৰে-পাঁজৰে থকা বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদৰ উপস্থিতিৰ বাবে ভোপালক ''হ্ৰদৰ চহৰ'' বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |title=The Geography of India: Sacred and Historic Places |date=2010 |publisher=The Rosen Publishing Group, Inc |isbn=978-1-61530-142-3 |page=174 |url=https://books.google.com/books?id=Mjr0X-8jrLAC&q=bhopal+lakes |access-date=11 August 2020 }}</ref> হ্ৰদসমূহে চহৰখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ভোপালৰ পৰিৱেশগত বৈশিষ্ট্যতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। এই কাৰণেই ভোপালক ভাৰতৰ অন্যতম সেউজীয়া চহৰ হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |title=MSN's 8 green cities of India – 7 – Bhopal |publisher=MSN India |date=28 January 2010 |access-date=26 July 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091228002937/http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |archive-date=28 December 2009 |archivedate=28 December 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091228002937/http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |deadurl=yes }}</ref> জনসংখ্যাৰ ভিত্তিত ভোপাল ভাৰতৰ ১৬তম বৃহৎ চহৰ আৰু বিশ্বৰ ১৩১তম বৃহৎ চহৰ আছিল।<ref name="Estimated Population of Bhopal urban area in 2009, Bhopal 131th largest city in world in 2009/">{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/citypops.htm |title=The world's largest cities |publisher=City Mayors |access-date=16 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828095658/http://www.worldatlas.com/citypops.htm |archive-date=28 August 2017 |url-status=live }}</ref> মধ্যপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ পিছত ভোপাল ছেহোৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৯৭২ চনত ছেহোৰ জিলাৰ বিভাজন কৰি এক নতুন জিলা গঠন কৰা হয় আৰু সেই নতুন জিলাৰ নাম ৰখা হয় ভোপাল জিলা। প্ৰায় ১৭০৭ চনৰপৰা বিকশিত হৈ অহা ভোপাল চহৰখন পূৰ্বৰ ভোপাল ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। ভোপাল ৰাজ্য আছিল ব্ৰিটিছ শাসনকালৰ এখন দেশীয় ৰাজ্য, যিখন ভোপালৰ নবাবসকলৰদ্বাৰা শাসিত হৈছিল। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বলৈকে এই নবাবসকলেই ভোপাল ৰাজ্যৰ শাসনভাৰ বহন কৰিছিল। ভাৰত ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত স্বাধীনতা লাভ কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত ভোপাল ভাৰতৰ সৈতে চামিল হোৱা শেষৰফালৰ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ অন্যতম আছিল। ভোপালৰ শাসকে ভাৰত চৰকাৰৰ সৈতে চামিলনামা স্বাক্ষৰ কৰি ভাৰতীয় চৰকাৰৰ অধীনলৈ আহে আৰু ১৯৪৯ চনৰ ১ মে'ত ভোপাল ভাৰতীয় ৰাজ্য হিচাপে পৰিগণিত হয়। পাকিস্তানৰপৰা অহা সিন্ধী শৰণাৰ্থীসকলক ভোপাল চহৰৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ উপনগৰ বৈৰাগড়ত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ ঠাই দিয়া হৈছিল। ভোপালৰ অৰ্থনীতিৰ এক শক্তিশালী আৰু বহুমুখী ভিত্তি আছে। চহৰখনত বহুতো বৃহৎ আৰু মজলীয়া উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে, যিবোৰে ইয়াৰ ঔদ্যোগিক আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইন্দোৰৰ সৈতে ভোপাল মধ্যপ্ৰদেশৰ কেন্দ্ৰীয় বিত্তীয় আৰু অৰ্থনৈতিক স্তম্ভসমূহৰ অন্যতম। মধ্যপ্ৰদেশৰ অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা সঞ্চালকালয়ে ভোপালৰ নামমাত্ৰ জিডিপি ৪৪,১৭৫ কোটি টকা (২০২০–২১) বুলি অনুমান কৰিছিল। এখন Y-শ্ৰেণীৰ চহৰ হিচাপে,<ref>{{cite web |title=Re-classification/Upgradation of Cities/Towns on the basis of Census-2011 for the purpose of grant of House Rent Allowance (HRA) to Central Government Employees |url=https://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |publisher=Ministry of Finance – Government of India |access-date=14 June 2018 |date=21 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118061832/http://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |archive-date=18 November 2017 |url-status=live }}</ref> ভোপালত ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ বিভিন্ন শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান তথা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থাপনা অৱস্থিত। ইয়াৰ ভিতৰত ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO)-ৰ মাষ্টাৰ কণ্ট্ৰ'ল ফেচিলিটি,<ref>{{cite web |url=http://www.isro.org/newsletters/spaceindia/oct2004jun2005/Chapter2.htm |title=ISRO Master Control Facility |access-date=27 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930153945/http://www.isro.org/newsletters/spaceindia/oct2004jun2005/Chapter2.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=30 September 2007 }}</ref> BHEL আৰু AMPRI উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ বহুতো প্ৰতিষ্ঠান ভোপালত অৱস্থিত। সেইসমূহৰ ভিতৰত IISER, MANIT, SPA, AIIMS, NLIU, IIFM, NIFT, NIDMP আৰু IIIT উল্লেখযোগ্য। IIIT বৰ্তমান MANIT-ৰ ভিতৰত থকা এটা অস্থায়ী চৌহদৰপৰা কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। ভোপাল চহৰত ৰিজিঅ'নেল ছায়েন্স চেণ্টাৰ, ভোপালো অৱস্থিত। এইটো নেচনেল কাউন্সিল অৱ ছায়েন্স মিউজিয়ামছ (NCSM)-ৰ এটা সাংগঠনিক একক। ১৯৮৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ভোপাল দুৰ্ঘটনাৰ পিছত ভোপাল চহৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে। সেই সময়ত Union Carbide-ৰ এটা কীটনাশক নিৰ্মাণ কাৰখানাৰপৰা (বৰ্তমান Dow Chemical Company-ৰ মালিকানাধীন) মূলতঃ মিথাইল আইছ'চায়ানেটেৰে গঠিত মাৰাত্মক গেছৰ এক মিশ্ৰণ নিৰ্গত হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ইতিহাসৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাসমূহৰ অন্যতম সংঘটিত হয়।<ref name="the atlantic article">{{cite news |last1=Taylor |first1=Allan |title=Bhopal: The World's Worst Industrial Disaster, 30 Years Later |url=https://www.theatlantic.com/photo/2014/12/bhopal-the-worlds-worst-industrial-disaster-30-years-later/100864/ |access-date=13 January 2021 |work=[[The Atlantic]] |date=2 December 2014 |quotation=Estimates of the death toll vary from as few as 3,800 to as many as 16,000, but government figures now refer to an estimate of 15,000 killed over the years. |archive-date=6 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606200812/https://www.theatlantic.com/photo/2014/12/bhopal-the-worlds-worst-industrial-disaster-30-years-later/100864/ |url-status=live }}</ref> ভোপাল দুৰ্ঘটনা আজিও সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আছে আৰু ভোপালৰ জনসাধাৰণৰ বাবে এক লজিষ্টিক প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে অব্যাহত আছে।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">[http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Government-braces-for-disposal-of-Carbide-waste-at-Pithampur/articleshow/35422050.cms Government braces for disposal of Carbide waste at Pithampur] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140526140723/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Government-braces-for-disposal-of-Carbide-waste-at-Pithampur/articleshow/35422050.cms |date=26 May 2014 }} The Times of India, 21 May 2014</ref> ভোপালক স্মাৰ্ট চিটিজ মিছনৰ অধীনত স্মাৰ্ট চহৰ হিচাপে উন্নয়ন কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত কৰা প্ৰথম বিশখন ভাৰতীয় চহৰৰ (প্ৰথম পৰ্যায়) অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.firstpost.com/business/only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-the-smart-cities-project-2410576.html |title=Why only 98 cities instead of 100 announced: All questions answered about smart cities project |work=Firstpost |date=28 August 2015 |access-date=25 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119003746/http://www.firstpost.com/business/why-only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-smart-cities-project-2410576.html |archive-date=19 January 2017 |url-status=live }}</ref> ২০১৭, ২০১৮ আৰু ২০১৯—এই একেৰাহে তিনিটা বছৰত ভোপালক ভাৰতৰ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ ৰাজ্যিক ৰাজধানী চহৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |last1=Ayub |first1=Jamal |title=Swachh Survekshan 2019: Indore cleanest city, Bhopal cleanest capital {{!}} Bhopal News – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/swachh-survekshan-2019-indore-cleanest-city-bhopal-cleanest-capital/articleshow/68283117.cms |access-date=21 January 2020 |work=The Times of India |date=6 March 2019 }}</ref> ২০২৩ চনত ভোপালে ৫-তাৰকা আৱৰ্জনামুক্ত চহৰ (GFC)ৰ স্বীকৃতিও লাভ কৰে, যাৰ ফলত সেই বছৰত ভোপাল দেশৰ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ ৰাজ্যিক ৰাজধানী চহৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |title=Swachh Survekshan 2023: Bhopal ranks high in swachhata |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1999248 |website=Ministry of Housing & Urban Affairs, Government of India |access-date=29 July 2024 }}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== {{unreferenced section|date=September 2023}} ভোপালৰ নাম কিংবদন্তিসম প্ৰাচীন ৰজা [[ভোজ|ৰজা ভোজ]]ৰ নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা হয়। ‘ভো’ সম্ভৱতঃ তেওঁৰ নামৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি ‘পাল’ শব্দৰ অৰ্থ ‘বান্ধ’ বা ‘জলাধাৰ’, যিয়ে চহৰখনৰ বহুতো হ্ৰদৰ উপস্থিতিৰ সৈতে সম্পৰ্ক প্ৰকাশ কৰে। সেয়েহে ভোপাল নামৰ উৎপত্তিৰপৰা এইটো বুজাব পাৰে যে নামটোৰ অৰ্থ ‘ৰজা ভোজৰ চহৰ’ অথবা ‘হ্ৰদৰ চহৰ’, যাৰ এটা দিশ ৰজাজনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আৰু আনটো দিশ চহৰখনৰ বহুতো জলাশয়ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite web |title=History of Bhopal |work=District Bhopal, Government of Madhya Pradesh, India |url=https://bhopal.nic.in/en/history/ |access-date=21 September 2023 |archive-date=24 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924043944/https://bhopal.nic.in/en/history/ |url-status=live }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== [[File:Statue of Raja Bhoja 01.jpg|thumb|ভোপাল ১১শ শতিকাৰ মালৱাৰ ৰজা [[ভোজ]]ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত আৰু তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল]] লোককথা অনুসৰি, ভোপাল ১১শ শতিকাত পৰমাৰ বংশৰ ৰজা [[ভোজ]]ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। তেওঁ [[ধাৰ]]ত থকা নিজৰ ৰাজধানীৰপৰা ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। এই মত অনুসৰি, ৰজাৰ মন্ত্ৰীয়ে নিৰ্মাণ কৰা এটা বান্ধৰ (''পাল'') নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ ভোপালৰ প্ৰাৰম্ভিক নাম ''ভোজপাল'' আছিল।<ref name=census/> আন এটা মত অনুসৰি, চহৰখনৰ নাম ভূপাল (বা ভুপাল) নামৰ আন এজন ৰজাৰ নামেৰে ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Historical Geography of Madhya Pradesh from Early Records |author=Pranab Kumar Bhattacharyya |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |year=1977 |isbn=978-0-8426-9091-1 |page=275 }}</ref><ref>[http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-cpi-joins-campaign-against-naming-bhopal-as-bhojpal-1939473.html CPI joins campaign against naming Bhopal as Bhojpal] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111123014730/http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-cpi-joins-campaign-against-naming-bhopal-as-bhojpal-1939473.html |date=23 November 2011 }}. Daily Bhaskar,16 March 2011.</ref><ref>{{cite book |author=Ashfaq Ali |title=Bhopal, Past and Present |url=https://books.google.com/books?id=owMMAQAAIAAJ |year=1981 |publisher=Jai Bharat |page=xxix |access-date=19 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223154011/https://books.google.com/books?id=owMMAQAAIAAJ |archive-date=23 December 2016 |url-status=live }}</ref> আন এক মত অনুসৰি, ৰজা ভোজ কুষ্ঠৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল। তেওঁৰ চিকিৎসকে তেওঁক ৩৬৫খন নদীৰ পানীৰে এটা হ্ৰদ নিৰ্মাণ কৰি প্ৰতিদিনে সেই হ্ৰদত স্নান কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। যেতিয়া তেনে এটা হ্ৰদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, তেতিয়া ইয়াক ''ভোজ তাল'' [অথবা ভোজৰ হ্ৰদ] বুলি কোৱা হৈছিল। ক্ৰমান্বয়ে মানুহে চহৰখনক ''ভোজপাল'' বুলি ক'বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু অৱশেষত নামটো ভোপাললৈ ৰূপান্তৰিত হয়।<ref name="Salam_2022">{{cite news |author=Ziya Us Salam |date=12 September 2022 |title=Of a female knight and the Begums of Bhopal |url=https://www.thehindu.com/books/of-a-female-knight-and-the-begums-of-bhopal/article65882458.ece |work=The Hindu |location=India |access-date=12 September 2022 |archive-date=12 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912172902/https://www.thehindu.com/books/of-a-female-knight-and-the-begums-of-bhopal/article65882458.ece |url-status=live }}</ref> ১৭শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ভোপাল গঢ়া বা গোণ্ড ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত এখন সৰু গাঁও আছিল। আধুনিক ভোপাল চহৰখন দোস্ত মহম্মদ খান (১৬৬০–১৭২৬)ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="bhopal.nic.in">{{cite web |url=https://bhopal.nic.in/en/history/ |title=History of Bhopal &#124; District Bhopal, Government of Madhya Pradesh &#124; India |access-date=25 April 2022 |archive-date=24 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324014110/https://bhopal.nic.in/en/history/ |url-status=live }}</ref> তেওঁ পাষ্টুন লোক বা পাষ্টুন সম্প্ৰদায়ৰ এজন সৈনিক আছিল আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite book |title=The Waterhouse albums: central Indian provinces |author=John Falconer, James Waterhouse |publisher=Mapin |year=2009 |isbn=978-81-89995-30-0 }}</ref> সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ মৃত্যুৰ পাছত ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰ মালৱা অঞ্চলত খান স্থানীয় সামন্তপ্ৰধানসকলক ভাড়াতীয়া সৈনিক হিচাপে সামৰিক সেৱা আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৭০৯ চনত তেওঁ বেৰাছিয়া সম্পত্তিৰ ইজাৰা গ্ৰহণ কৰে আৰু পিছলৈ অঞ্চলটোৰ কেইবাটাও ভূ-খণ্ড নিজৰ অধীনলৈ আনি ভোপাল ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।{{sfn|Khan|2000|p=11}} ভাড়াতীয়া সামৰিক সেৱাৰ বিনিময়ত খানক গোণ্ড ৰাণী কমলাপতীয়ে ভোপালৰ ভূ-খণ্ড প্ৰদান কৰিছিল। ৰাণীগৰাকীৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁ তেওঁৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনে।<ref name="KamlaMittal_1990">{{cite book |title=History of Bhopal State |author=Kamla Mittal |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |oclc=551527788 |page=2 }}</ref> ১৭২০-ৰ দশকত তেওঁ গাঁওখনত ফতেহগড় দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। পৰৱৰ্তী কেইটামান দশকত এই দুৰ্গক কেন্দ্ৰ কৰি বসতিৰ বিকাশ ঘটে আৰু ক্ৰমান্বয়ে ই ভোপাল চহৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। === মাৰাঠা শাসন (১৭৩৭–১৮১৮) === ভোপাল আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহকো সামৰি লোৱা মালৱা অঞ্চল মাৰাঠাসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। মোগল সাম্ৰাজ্য–হায়দৰাবাদৰ নিজাম, ভোপালৰ নবাবে সংযুক্ত সেনাবাহিনীক মহান পেচোৱা বাজীৰাও প্ৰথমমে ভোপালৰ যুদ্ধত (১৭৩৭)]] নিৰ্ণায়কভাৱে পৰাস্ত কৰাৰ পাছত এই অঞ্চল মাৰাঠা নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহিছিল।<ref>{{Cite book |last=New Cambridge History of India |url=https://archive.org/details/the-marathas-1600-1818-cambridge-history-of-india-vol.-2-part-4/page/124/mode/2up |title=The Marathas – Cambridge History of India (Vol. 2, Part 4) |pages=125–126 }}</ref> === ভোপাল ৰাজ্য (১৭০৭–১৯৪৭) === ১৭০৭ চনত দোস্ত মহম্মদ খানে ৰাজ্যখন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ সেনাবাহিনীৰ এজন পাষ্টুন সৈনিক আছিল। সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁ ভাড়াতীয়া সৈনিক হিচাপে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত কেইবাটাও ভূ-খণ্ড নিজৰ অধীনলৈ আনি নিজৰ জাগীৰ গঢ়ি তোলে। প্ৰতিষ্ঠাৰ কিছুদিন পাছতে, ১৭২৩ চনত ৰাজ্যখন হায়দৰাবাদৰ নিজামৰ অধীনস্থ হয়। ১৭৩৭ চনত মাৰঠাসকলে মোগল আৰু ভোপালৰ নবাবক ভোপালৰ যুদ্ধত পৰাস্ত কৰে আৰু তাৰ পিছত ৰাজ্যখনৰপৰা কৰ বা খাজনা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://unacademy.com/content/ca-foundation/study-material/history/battle-of-bhopal/ |title=Battle of Bhopal }}</ref> ১৮১৮ চনত [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ সৈতে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰাৰ পাছত (নজৰ মহম্মদ খানৰ শাসনকালত, ১৮১৬–১৮১৯) ভোপাল এখন দেশীয় ৰাজ্যত পৰিণত হয়।<ref name="bhopal.nic.in"/>{{sfn|Khan|2000|p=68}} ১৮১৯ চনৰপৰা ১৯২৬ চনলৈকে ৰাজ্যখন ব্ৰিটিছৰ অধীনস্থতা স্বীকাৰ কৰি চাৰিগৰাকী মহিলা শাসকৰদ্বাৰা শাসিত হৈছিল। সেই সময়ৰ ৰাজকীয় ইতিহাসত এনে শাসন এক ব্যতিক্ৰমী ঘটনা আছিল। কুদছিয়া বেগম আছিল প্ৰথম মহিলা শাসক। তেওঁ ১৮১৯ চনৰপৰা ১৮৩৭ চনলৈ শাসন কৰিছিল। তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ নাতিনীয়েক ভোপালৰ চুলতান শ্বাহ জাহান শাসক হয়। ১৮৪৪ চনৰপৰা ১৮৬০ চনলৈ শাহ জাহান নাবালিকা হৈ থকাৰ সময়ত তেওঁৰ মাতৃ ছিকন্দৰে (কুদছিয়াৰ একমাত্ৰ কন্যা) প্ৰতিনিধি শাসক হিচাপে ৰাজ্য শাসন কৰে। আকৰ্ষণীয়ভাৱে, ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত ছিকন্দৰে ব্ৰিটিছসকলক সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে ১৮৫৮ চনত তেওঁক ৰজা হিচাপে ঘোষণা কৰি সন্মানিত কৰা হয়। তেওঁক অধিক সন্মান প্ৰদান কৰিবলৈ ১৯টা তোপধ্বনিৰে অভিবাদন জনোৱা হৈছিল আৰু তেওঁক ‘গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অৱ দ্য ষ্টাৰ অৱ ইণ্ডিয়া’ প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই সন্মানে তেওঁক নাইট উপাধি লাভ কৰা এগৰাকী ব্ৰিটিছ ব্যক্তিৰ সমমৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সেই সময়ত ৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ বাহিৰে সমগ্ৰ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ মহিলা নাইট হিচাপে তেওঁ পৰিগণিত হৈছিল। তুলনামূলকভাৱে কম গুৰুত্বপূৰ্ণ আন কিছুমান পুৰস্কাৰৰ ভিতৰত তেওঁ পূৰ্বতে হেৰুৱাই পেলোৱা এটা ভূ-খণ্ডো পুনৰ লাভ কৰিছিল।<ref name="Salam_2022"/> ছিকন্দৰে ১৮৬৮ চনলৈকে শাসন কৰে। তাৰ পিছত শাহ জাহানে তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈ ১৯০১ চনলৈকে বেগম হিচাপে শাসন কৰে। ১৯০১ চনত শাহ জাহানৰ কন্যা কৈখুছৰৌ জাহান বেগম হয় আৰু ১৯২৬ চনলৈকে শাসন কৰে। তেওঁ মহিলা উত্তৰাধিকাৰী শাসনৰ ধাৰাৰ শেষৰগৰাকী শাসক আছিল। ১৯২৬ চনত তেওঁ নিজৰ পুত্ৰ হামিদুল্লাহ খানৰ সপক্ষে সিংহাসন ত্যাগ কৰে। হামিদুল্লাহ খানে ১৯৪৭ চনলৈ শাসন কৰে আৰু তেওঁ ভোপালৰ সাৰ্বভৌম নবাবসকলৰ শেষৰগৰাকী শাসক আছিল। বেগমসকলৰ শাসনকালত চহৰখনত জলযোগান ব্যৱস্থা, ৰে'লপথ, ডাক ব্যৱস্থা আৰু ১৯০৭ চনত গঠিত এখন পৌৰসভা স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.bhopalmunicipal.com/history.htm |title=BMC History |access-date=12 June 2007 |date=15 May 2007 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20070412043526/http://bhopalmunicipal.com/history.htm |archive-date=12 April 2007 }}</ref> === স্বাধীনতাৰ পিছত === ভোপাল ৰাজ্য আছিল মুছলমান শাসকৰ অধীনত থকা দ্বিতীয় বৃহত্তম দেশীয় ৰাজ্য; প্ৰথমখন আছিল হায়দৰাবাদ। ১৯৪৭ চনত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পাছত শেষৰগৰাকী নবাবে ভোপালক এখন পৃথক একক হিচাপে ৰখাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে। ১৯৪৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নবাবৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন আৰম্ভ হয় আৰু ইয়াৰ ফলত শংকৰ দয়াল শৰ্মাকে ধৰি কেইবাগৰাকীও বিশিষ্ট নেতাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। পিছত ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মুকলি কৰি দিয়া হয় আৰু ১৯৪৯ চনৰ ৩০ এপ্ৰিলত নবাবে ভোপালক ভাৰতীয় সংঘৰ সৈতে একত্ৰীকৰণৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে।<ref name="SRBakshi_OPRalhan_2007">{{cite book |title=Madhya Pradesh Through the Ages |author=S.R. Bakshi and O.P. Ralhan |publisher=Sarup & Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |page=360 }}</ref> ১৯৪৯ চনৰ ১ জুনত ভোপাল ৰাজ্য ভাৰত চৰকাৰৰ সংঘীয় চৰকাৰৰ অধীনলৈ আহে। === ১৯৮৪ চনত ভোপাল === ১৯৮৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিতে ভোপালত থকা Union Carbide-ৰ এটা কীটনাশক নিৰ্মাণ কাৰখানাৰপৰা প্ৰায় ৩২ টন বিষাক্ত গেছ নিৰ্গত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত মিথাইল আইছ'চায়ানেট (MIC) গেছো আছিল। এই ঘটনাই সেই সময়লৈকে বিশ্বৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name="Limaye 2014 pp. 446–448">{{cite book |last=Limaye |first=P. |title=Encyclopedia of Toxicology |chapter=Bhopal Accident: Release of MIC |publisher=Elsevier |year=2014 |doi=10.1016/b978-0-12-386454-3.00252-9 |pages=446–448 |isbn=9780123864550 |quote=Bhopal, the capital city of the state of Madhya Pradesh, India, is the site that witnessed probably the world's worst industrial calamity. }}</ref> আৰম্ভণিতে চৰকাৰীভাৱে মৃত্যুৰ সংখ্যা প্ৰায় ৪,০০০ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰৰ এখন প্ৰতিৱেদনত ৩,৭৮৭জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name="rehabilitation1">{{cite web |url=http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp/relief.htm |title=Bhopal Gas Tragedy Relief and Rehabilitation Department, Bhopal. Immediate Relief Provided by the State Government |publisher Government of Madhya Pradesh |access-date=28 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518020821/http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp/relief.htm |archive-date=18 May 2012 |quotation=Immediate Relief Provided by the State Government: Compensation paid to family members of deceased victims (3787 deaths) at Rs. 10,000 per person: Rs.3.78 Crores }}</ref> আনহাতে, আন কিছুমান অনুমান অনুসৰি এই দুৰ্ঘটনা আৰু ইয়াৰ ফলত পৰৱৰ্তী সপ্তাহ আৰু বছৰবোৰত সৃষ্টি হোৱা চিকিৎসাজনিত জটিলতাৰ বাবে মৃত্যুৰ সংখ্যা যথেষ্ট বেছি, প্ৰায় ১৫,০০০জন আছিল।<ref name="the atlantic article"/> Union Carbide-এ এই অধিক মৃত্যুৰ সংখ্যাৰ অনুমানক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। অৱশ্যে, বিপুলসংখ্যক ৰোগী একেলগে চিকিৎসাৰ বাবে অহাৰ ফলত চহৰখনৰ চিকিৎসা কৰ্মীসকলে মৃত্যুৰ তথ্য যথাযথভাৱে লিপিবদ্ধ কৰিব পৰা নাছিল। এই দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰভাৱ আজিও মানসিক আৰু স্নায়ৱিক অক্ষমতা, অন্ধত্ব, ছালৰ সমস্যা, দৃষ্টিশক্তিৰ সমস্যা, শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত সমস্যা আৰু জন্মগত বিকাৰৰ ৰূপত অব্যাহত আছে।<ref>{{cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1945229,00.html |title=Victims of Bhopal Mark Anniversary |author=Altaf Qadri |date=3 December 2009 |magazine=Time |url-status=dead |access-date=3 December 2009 |archive-date=9 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609082241/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1945229%2C00.html |archivedate=9 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609082241/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1945229%2C00.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/bhopal-the-victims-are-still-being-born-1830516.html |title=Bhopal: The victims are still being born |work=[[The Independent]] |date=29 November 2009 |first=Nina |last=Lakhani |access-date=30 November 2009 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20091203010047/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/bhopal-the-victims-are-still-being-born-1830516.html |archive-date=3 December 2009 |url-status=live |quotation=Around 8,000 people are now believed to have died within the first 72 hours. ... Another 15,000 are estimated to have died as a result of the gas exposure since then, often from painful and horrific damage to their lungs, heart, brain and other organs, according to Amnesty International. }}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8392206.stm |title=Bhopal marks 25 years since gas leak devastation |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=26 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100607190104/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8392206.stm |archive-date=7 June 2010 |url-status=live |quotation=Initial deaths (3–6 December): more than 3,000 – official toll. Unofficial initial toll: 7,000–8,000. Total deaths to date: over 15,000. }}</ref> আইনজীৱী, শিক্ষাবিদ আৰু সাংবাদিকসকলে এই দুৰ্ঘটনাক পৰিৱেশহত্যা (ecocide) হিচাপে অভিহিত কৰিছে।<ref>{{Cite web |date=17 February 2022 |title=Industrial disasters from Bhopal to present day: why the proposal to make 'ecocide' an international offence is persuasive – The Leaflet |url=https://theleaflet.in/industrial-disasters-from-bhopal-to-present-day-why-the-proposal-to-make-ecocide-an-international-offence-is-persuasive/ |access-date=21 June 2023 |website=theleaflet.in |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162359/https://theleaflet.in/industrial-disasters-from-bhopal-to-present-day-why-the-proposal-to-make-ecocide-an-international-offence-is-persuasive/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Perinchery |first=Aathira |date=26 February 2022 |title=We're Killing the Environment, and There's a Word for It – Ecocide |work=The Wire Science |url=https://science.thewire.in/environment/explained-ecocide-international-crime-climate-change/ |access-date=21 June 2023 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162359/https://science.thewire.in/environment/explained-ecocide-international-crime-climate-change/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Pereira |first=Ricardo |date=1 June 2020 |title=After the ICC Office of the Prosecutor's 2016 Policy Paper on Case Selection and Prioritisation: Towards an International Crime of Ecocide? |journal=Criminal Law Forum |volume=31 |issue=2 |pages=179–224 |doi=10.1007/s10609-020-09393-y |s2cid=254428084 |issn=1572-9850 |doi-access=free }}</ref> কাৰখানাৰ স্থানৰ ওচৰৰ মাটি আৰু ভূ-গৰ্ভস্থ পানী বিষাক্ত আৱৰ্জনাৰ ফলত দূষিত হৈছে।<ref name="news.bbc.co.uk" /><ref>{{cite web |url=http://www.downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418131307/http://downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |archive-date=18 April 2010 |title=Subterranean Leak |access-date=27 July 2026 |archivedate=18 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100418131307/http://downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |deadurl=yes }}</ref> ভোপাল দুৰ্ঘটনা আজিও সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আছে। পৰিৱেশ দূষণ পৰিষ্কাৰ কৰা আৰু দুৰ্ঘটনাত ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলৰ পুনৰ্বাসনৰ কামে ভোপালৰ জনসাধাৰণৰ বাবে এতিয়াও এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে অব্যাহত আছে।<ref name="timesofindia.indiatimes.com" /> কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে Union Carbide আৰু অন্যান্য সংশ্লিষ্ট প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰপৰা ১৯৮৯ চনত নিৰ্ধাৰিত ৪৭০ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰৰ পূৰ্বৰ নিষ্পত্তিৰ পৰিমাণৰ উপৰি গেছ দুৰ্ঘটনাত ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলক ক্ষতিপূৰণ প্ৰদানৰ বাবে অতিৰিক্ত {{INR}}৭৮.৪৪&nbsp; বিলিয়ন ধন সংগ্ৰহৰ নিৰ্দেশ দিবলৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ওচৰত আবেদন জনাইছে।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhopal-gas-tragedy-sc-to-hear-centres-plea-for-additional-rs-7844-cr-fund-to-compensate-victims/articleshow/73667264.cms |title=Bhopal gas tragedy: SC to hear Centre's plea for additional Rs 7,844 crore fund to compensate victims |date=27 January 2020 |publisher=[[The Economic Times]] }}</ref> ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা স্থানটো দুৰ্ঘটনাৰ দিনটোৰপৰাই জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছে আৰু এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিষ্কাৰ কৰা হোৱা নাই। DOW Chemicals বা চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষ—কোনোপক্ষই এই স্থানটো সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিষ্কাৰ কৰিব পৰা নাই। বৰ্তমানো সেই স্থানত ভূ-গৰ্ভস্থ টেংক আৰু মাটিৰ ওপৰত থকা সংৰক্ষণাগাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ মাৰাত্মক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ মজুত হৈ আছে। ==ভূগোল== [[File:Boats in Upper Lake, Bhopal.JPG|left|thumb|ভোজতালত নাও]] ভোপাল সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা গড়ে ৫০০&nbsp; মিটাৰ (১,৪০১&nbsp; ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত আৰু ভাৰতৰ মধ্য অংশত, বিন্ধ্য পৰ্বতমালাৰ উত্তৰ সীমাৰ ঠিক উত্তৰে অৱস্থিত। মালৱা মালভূমিত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ভোপাল উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলতকৈ অধিক উচ্চতাত অৱস্থিত। চহৰখনৰ দক্ষিণ দিশে ভূমি ক্ৰমান্বয়ে বিন্ধ্য পৰ্বতমালাৰফালে উচ্চ হৈ গৈছে। ভোপালৰ ভূমিৰ উচ্চতা সকলো ঠাইতে একে নহয় আৰু চহৰখনৰ সীমাৰ ভিতৰত কেইবাটাও সৰু-বৰ পাহাৰ আছে। ভোপালৰ উল্লেখযোগ্য পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত উত্তৰ অংশৰ ইদগাহ, আৰে়ৰা আৰু শ্যামলা পাহাৰ আৰু দক্ষিণ অংশৰ কাটাৰা পাহাৰ উল্লেখযোগ্য। ভোপালত ১৭টা হ্ৰদ আৰু ৫টা জলাধাৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বৃহৎ জলাশয়সমূহ হৈছে উচ্চ হ্ৰদ হ্ৰদ([https://m.bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A4%BE_%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AC,_%E0%A4%AD%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2 বড়া তালাব]) আৰু নিম্ন হ্ৰদ।<ref>{{cite web |url=https://buddymantra.com/the-city-of-lakesbhopal/ |title=The City of Lakes:bhopal |date=5 July 2018 }}</ref> উচ্চ হ্ৰদটো একাদশ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Bhopal disaster {{!}} Causes, Effects, Facts, & History {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Bhopal-disaster |website=britannica.com |date=17 June 2024 |access-date=17 June 2024 }}</ref> ইয়াৰ জলপৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল ৩৬&nbsp; বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰফল ৩৬১&nbsp; বৰ্গ কিলোমিটাৰ। আনহাতে, নিম্ন হ্ৰদৰ জলপৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল ১.২৯&nbsp; বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰফল ৯.৬&nbsp; বৰ্গ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web |url=https://www.jica.go.jp/english/our_work/evaluation/oda_loan/post/2007/pdf/project32_full.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130123214/http://www.jica.go.jp/english/our_work/evaluation/oda_loan/post/2007/pdf/project32_full.pdf |archive-date=30 January 2013 |url-status=live |title=Lake Bhopal Conservation and Management Project }}</ref> শেহতীয়াকৈ ভোপাল পৌৰ নিগমে হ্ৰদসমূহ পৰিষ্কাৰ, সংৰক্ষণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ কামত স্থানীয় নাগৰিকসকলক জড়িত কৰাৰ বাবে এক প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-in-2020-bmc-resolves-to-work-on-parks-conservation-of-lakes-public-participation |title=Bhopal: In 2020 BMC resolves to work on parks, conservation of lakes & public participation |website=Free Press Journal |access-date=29 January 2020 }}</ref> ভোপাল চহৰখন মূলতঃ দুটা অংশত বিভক্ত। ইয়াৰে VIP ৰোড আৰু হ্ৰদৰ ওচৰৰ উত্তৰ অংশটো পুৰণি ভোপাল আৰু দক্ষিণ অংশটো নতুন ভোপাল নামেৰে জনাজাত। নতুন ভোপালত বহুতো শ্বপিং মল অৱস্থিত। ভোপালৰ পিনকোডসমূহ ৪৬২০০১ৰপৰা ৪৬২০৫০লৈ বিস্তৃত আৰু এইসমূহ ভোপাল ডাক বিভাগৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{Cite web |url=https://webconte.com/pin_code/madhya_pradesh/bhopal |title=Pin Code Bhopal, Madhya Pradesh, Post Office |website=WebConte |access-date=29 November 2021 |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129044922/https://webconte.com/pin_code/madhya_pradesh/bhopal |url-status=live }}</ref> ===জলবায়ু=== {{climate chart | Bhopal | 9.4|24.4|12.9 | 11.4|28.3|7.8 | 17.1|33.6|7.2 | 21.8|38.3|4.5 | 25.5|40.7|8.0 | 25.3|37.0|114.0 | 23.1|30.6|355.8 | 22.4|28.8|388.4 | 21.4|30.5|195.8 | 18.4|32.0|26.2 | 12.1|29.0|13.7 | 9.9|25.3|12.4 | float=right | clear=right | source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] (সূৰ্যৰ পোহৰ ১৯৭১–২০০০)<ref name="IMDnormals">{{cite web |url=https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-date=1 January 2023 |title=Climatological Tables 1991–2020 |publisher=India Meteorological Department |access-date=1 January 2023 |page=21 }}</ref><ref name=IMDextremes>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M15 |access-date=18 March 2020 }}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sunshine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref> | source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1>{{cite web |url=https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |title=Normals Data: Bhopal/Baipaghar – India Latitude: 23.28°N Longitude: 77.35°E Height: 522 (m) |publisher=Japan Meteorological Agency |access-date=1 December 2022 |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201155746/https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |url-status=live }}</ref> }} ভোপালত আৰ্দ্ৰ উপক্ৰান্তীয় জলবায়ু দেখা যায়। ইয়াত শীতকাল শীতল আৰু শুকান, গ্ৰীষ্মকাল উষ্ণ আৰু বাৰিষাকাল আৰ্দ্ৰ। গ্ৰীষ্মকাল মাৰ্চ মাহৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈ জুন মাহৰ মাজভাগলৈকে থাকে। এই সময়ছোৱাত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ৩০&nbsp; °C (৮৬&nbsp; °F) হয়। মে' মাহত গ্ৰীষ্মকালৰ তীব্ৰতা সৰ্বাধিক হয় আৰু এই সময়ছোৱাত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা নিয়মিতভাৱে ৪০&nbsp; °C (১০৪&nbsp; °F) অতিক্ৰম কৰে। মে' মাহত সৰ্বোচ্চ নথিভুক্ত উষ্ণতা ২০১৬ চনৰ ১৯ মে'ত ৪৬.৭&nbsp; °C আছিল আৰু জুন মাহত ২০১৯ চনৰ ৭ জুনত ৪৫.৯&nbsp; °C নথিভুক্ত হৈছিল। বাৰিষাকাল জুন মাহৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ শেষলৈকে থাকে। এই সময়ছোৱাত প্ৰায় ৪০&nbsp; ইঞ্চি (১,০২০&nbsp; মিমি) বৰষুণ হয় আৰু সঘনাই বজ্ৰপাত, ধুমুহা তথা বানপানীৰ সৃষ্টি হয়। এই সময়ছোৱাত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ২৫&nbsp; °C (৭৭&nbsp; °F) আৰু আৰ্দ্ৰতা যথেষ্ট বেছি থাকে। নৱেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে উষ্ণতা পুনৰ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ পিছত শীতকাল আৰম্ভ হয় আৰু ই মাৰ্চ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে থাকে। ভোপালৰ শীতকাল শীতল, যদিও গ্ৰীষ্মকালৰ দৰে অতিশয় আৰামদায়ক নহয়। এই সময়ছোৱাত দৈনিক গড় উষ্ণতা প্ৰায় ১৮&nbsp; °C (৬৪&nbsp; °F) থাকে। জানুৱাৰী মাহত শীতকালৰ তীব্ৰতা সৰ্বাধিক হয় আৰু কিছুমান নিশা উষ্ণতা হিমাংকৰ ওচৰলৈ নামি আহিব পাৰে। ভোপালত এতিয়ালৈকে নথিভুক্ত সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা ০.৬&nbsp; °C। বছৰি মুঠ বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ১,১০১&nbsp; মিমি (৪৩.৩৫&nbsp; ইঞ্চি)। {{Weather box |location = ভোপাল ( বৈৰঘৰ ) ৰ বাবে জলবায়ুৰ তথ্য ১৯৯১–২০২০, চৰম ১৯৪৯–বৰ্তমান | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 33.0 | Feb record high C = 37.6 | Mar record high C = 40.7 | Apr record high C = 44.4 | May record high C = 46.7 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 41.2 | Aug record high C = 35.6 | Sep record high C = 37.4 | Oct record high C = 39.6 | Nov record high C = 35.3 | Dec record high C = 32.8 | year record high C = 46.0 | Jan high C = 24.9 | Feb high C = 28.4 | Mar high C = 33.9 | Apr high C = 38.7 | May high C = 41.1 | Jun high C = 37.4 | Jul high C = 30.9 | Aug high C = 28.9 | Sep high C = 31.3 | Oct high C = 32.7 | Nov high C = 29.9 | Dec high C = 26.7 | year high C = |Jan mean C = 17.6 |Feb mean C = 21.0 |Mar mean C = 26.0 |Apr mean C = 30.8 |May mean C = 34.0 |Jun mean C = 31.0 |Jul mean C = 26.9 |Aug mean C = 25.7 |Sep mean C = 26.6 |Oct mean C = 25.8 |Nov mean C = 22.3 |Dec mean C = 18.7 | Jan low C = 10.6 | Feb low C = 13.1 | Mar low C = 17.6 | Apr low C = 22.4 | May low C = 26.6 | Jun low C = 26.0 | Jul low C = 23.8 | Aug low C = 23.0 | Sep low C = 22.2 | Oct low C = 19.1 | Nov low C = 15.0 | Dec low C = 11.2 | year low C = | Jan record low C = 0.6 | Feb record low C = 1.7 | Mar record low C = 6.1 | Apr record low C = 12.2 | May record low C = 16.7 | Jun record low C = 19.5 | Jul record low C = 19.0 | Aug record low C = 16.8 | Sep record low C = 13.8 | Oct record low C = 11.7 | Nov record low C = 5.2 | Dec record low C = 1.0 | year record low C = 0.6 | rain colour = green | Jan rain mm = 11.3 | Feb rain mm = 9.4 | Mar rain mm = 8.8 | Apr rain mm = 6.5 | May rain mm = 14.2 | Jun rain mm = 132.8 | Jul rain mm = 367.7 | Aug rain mm = 326.0 | Sep rain mm = 175.6 | Oct rain mm = 31.5 | Nov rain mm = 8.7 | Dec rain mm = 8.5 | year rain mm = 1101.0 | Jan rain days = 0.9 | Feb rain days = 0.9 | Mar rain days = 0.8 | Apr rain days = 0.6 | May rain days = 1.2 | Jun rain days = 7.3 | Jul rain days = 14.4 | Aug rain days = 13.9 | Sep rain days = 8.1 | Oct rain days = 1.8 | Nov rain days = 0.6 | Dec rain days = 0.2 | year rain days = 50.7 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | Jan humidity = 42 | Feb humidity = 33 | Mar humidity = 24 | Apr humidity = 19 | May humidity = 22 | Jun humidity = 46 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 66 | Oct humidity = 45 | Nov humidity = 43 | Dec humidity = 43 |year humidity = 45 | Jan sun = 279.0 | Feb sun = 271.2 | Mar sun = 285.2 | Apr sun = 303.0 | May sun = 303.8 | Jun sun = 195.0 | Jul sun = 108.5 | Aug sun = 105.4 | Sep sun = 192.0 | Oct sun = 275.9 | Nov sun = 270.0 | Dec sun = 263.5 | year sun = | Jand sun = 9.0 | Febd sun = 9.6 | Mard sun = 9.2 | Aprd sun = 10.1 | Mayd sun = 9.8 | Jund sun = 6.5 | Juld sun = 3.5 | Augd sun = 3.4 | Sepd sun = 6.4 | Octd sun = 8.9 | Novd sun = 9.0 | Decd sun = 8.5 |yeard sun = 7.8 |source 1 = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ (সূৰ্যৰ পোহৰ ১৯৭১–২০০০)<ref name="IMDnormals">{{cite web |url=https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-date=1 January 2023 |title=Climatological Tables 1991–2020 |publisher=India Meteorological Department |access-date=1 January 2023 |page=21 }}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M15 |access-date=18 March 2020 }}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiation%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sunshine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1>{{cite web |url=https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |title=Normals Data: Bhopal/Baipaghar – India Latitude: 23.28°N Longitude: 77.35°E Height: 522 (m) |publisher=Japan Meteorological Agency |access-date=1 December 2022 |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201155746/https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |url-status=live }}</ref> }} ২০২৪ চনৰ ‘স্বচ্ছ বায়ু সৰ্বেক্ষণ’ৰ ফলাফল অনুসৰি, ১০ লাখতকৈ অধিক জনসংখ্যা থকা চহৰসমূহৰ শ্ৰেণীত ভোপালক ভাৰতৰ ষষ্ঠ শ্ৰেষ্ঠ ‘ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষ্কাৰ বায়ু চহৰ’ হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> === হ্ৰদসমূহৰ তালিকা === [[File:Welcome to Bhopal.jpg|320px|thumb|ভোপালত ‘হ্ৰদৰ চহৰ’ৰ আলোকসজ্জা]] # ভোজতাল (বড়া তালাব/উচ্চ হ্ৰদ) # ছোটা তালাব (নিম্ন হ্ৰদ) # শাহপূৰা হ্ৰদ # মটিয়া তালাব (তাজ-উল-মছজিদ, শাহজাহানাবাদত) # নৱাব ছিদ্দিক হাছান খান তালাব (মটিয়া তালাবৰ তলত থকা প্ৰথম ধাপৰ হ্ৰদ) # মুনশী হুছেইন খান তালাব (মটিয়া তালাবৰ তলত থকা দ্বিতীয় ধাপৰ হ্ৰদ) # লেণ্ডিয়া তালাব (ৰাম নগৰ কলনী) # সাৰংপানি হ্ৰদ (পিপলানি, BHEL এলেকা) # মেনিট লোটাছ হ্ৰদ (মৌলানা আজাদ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান) # জৱাহৰ বাল উদ্যান হ্ৰদ (ৰবিশংকৰ নগৰ, চাৰ ইমলিৰ তলত) # বৰডি কলান (ভাদভাদা পথ) # প্ৰীত নগৰ হ্ৰদ (বিদিশা বাইপাছ পথ) # নাৰিয়ালখেড়া গল্ফ কোৰ্ছ হ্ৰদ (SCEPTA গল্ফ কোৰ্ছ) # লাহাৰপুৰ হ্ৰদ # মুল্লা সৰোবৰ (বৰকতউল্লাহ বিশ্ববিদ্যালয়, হাবিবগঞ্জ) # নেৱৰি তালাব (সঞ্জীৱ নগৰৰ ওচৰৰ অজগৰ তালাব) # নিউ জেইল পুখুৰী (অযোধ্যা বাইপাছ পথ) # বৈৰাগড় বিসৰ্জন ঘাট (সন্ত হিৰদাৰাম নগৰ) === জলাধাৰসমূহৰ তালিকা === # কোলাৰ বান্ধ (ভোপাল)|কোলাৰ বান্ধ # কেৰৱা বান্ধ # কালিয়াছোট বান্ধ # হালালি বান্ধ # ভাদভাদা বান্ধ # হাতাইকেড়া বান্ধ ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ভোপাল চহৰৰ ধৰ্মীয় গাঁথনি (২০১১)<ref name="icssr.org">[http://www.icssr.org/Baseline%20Survey%20of%20Bhopal%20District.pdf Baseline Survey of Bhopal District, Madhya Pradesh] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130903030135/http://www.icssr.org/Baseline%20Survey%20of%20Bhopal%20District.pdf |date=3 September 2013 }} Ministry of Minority Affairs, Government of India (2012)</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দুধৰ্ম]]|darkorange|69.20}} {{bar percent|[[ইছলাম]]|green|26.28}} {{bar percent|[[জৈনধৰ্ম]]|pink|1.35}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]|dodgerblue|1.12}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|mediumblue|1.08}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.6}} |caption=ধৰ্ম অনুসৰি জনসংখ্যাৰ শতাংশ; †<small>ইয়াত শিখ ধৰ্মাৱলম্বীসকল অন্তৰ্ভুক্ত</small> }} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, ভোপাল চহৰৰ জনসংখ্যা (ভোপাল পৌৰ নিগমৰ অধীনস্থ এলেকা) ১,৭৯৮,২১৮ জন। ইয়াৰে ৯৩৬,১৬৮ জন পুৰুষ আৰু ৮৬২,০৫০ জন মহিলা। ২০১১ চনত ভোপাল মহানগৰীয় এলেকাৰ জনসংখ্যা (ভোপাল চহৰৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত নগৰীয়া সমষ্টি) ১,৮৮৬,১০০ জন আছিল।<ref name="census_metro">{{cite web |url=http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Urban-data.ppt |title=Presentation on Towns and Urban Agglomerations |work=Census of India 2011 |access-date=13 March 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314015213/http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Workshop%20at%20Admn.Academy%20-%2013%20Nov.%202014/04.%20Urban-data.ppt |archive-date=14 March 2016 }}</ref> মুঠ কাৰ্যকৰী সাক্ষৰতা হাৰ (৭ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ জনসংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত) ৮৫.২৪% আছিল। ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ক্ৰমে ৮৯.২% আৰু ৮০.১%।<ref name=census /> [[File:Tourist Map of Bhopal.jpg|thumb|left|ভোপালৰ পৰ্যটন মানচিত্ৰ]] {{Pie chart | thumb = left | caption = ভোপাল চহৰৰ ভাষাসমূহ (২০১১)<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Madhya Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10249/download/13361/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2300.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]] |access-date=13 January 2026 |archive-date=13 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113132304/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10249/download/13361/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2300.XLSX |url-status=live }}</ref> | label1 = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] | value1 = 81.24 | color1 = orange | label2 = [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]] | value2 = 8.53 | color2 = green | label3 = [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] | value3 = 2.99 | color3 = red | label4 = [[সিন্ধী ভাষা|সিন্ধী]] | value4 = 2.91 | color4 = yellow | other = y | other-label = অন্যান্য | other-color = grey }} ==চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতি== ভোপাল একে সময়তে এটা বিভাগ, এখন জিলা আৰু এখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চহৰৰ নাম।<ref name=":3">{{Cite web |title=History {{!}} Bhopal Division {{!}} India |url=https://bhopaldivisionmp.nic.in/en/history/ |access-date=10 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116115827/https://bhopaldivisionmp.nic.in/en/history/ |url-status=dead }}</ref> বিভাগটোৰ প্ৰশাসন বিভাগীয় আয়ুক্ত আৰু অতিৰিক্ত আয়ুক্তৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref name=":3" /> এই বিভাগত পাঁচখন জিলা আছে, যাৰ ভিতৰত ভোপাল এখন।<ref name=":3" /> ভোপাল জিলা প্ৰশাসনৰ নেতৃত্ব দিয়ে ভোপালৰ জিলা দণ্ডাধীশে, যি জিলাখনৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Administrative Setup {{!}} District Bhopal, Government of Madhya Pradesh {{!}} India |url=https://bhopal.nic.in/en/administrative-setup/ |access-date=10 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116002458/https://bhopal.nic.in/en/administrative-setup/ |url-status=live }}</ref> শেহতীয়া লোকসভা নিৰ্বাচনত ভোপাল লোকসভা সমষ্টিৰপৰা ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি (বিজেপি)ৰ আলোক শৰ্মা নিৰ্বাচিত হয়। ভোপালত ৰাজ্যখনৰ বিধানসভা অৰ্থাৎ মধ্যপ্ৰদেশ বিধানসভাও অৱস্থিত, য'ত ২৩০জন বিধায়ক থাকে। ষোড়শ আৰু বৰ্তমানৰ বিধানসভাখন ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Madhya Pradesh Vidhan Sabha |url=http://mpvidhansabha.nic.in:80/index.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170508152326/http://mpvidhansabha.nic.in/index.aspx |archive-date=8 May 2017 |access-date=8 March 2007 }}</ref> {{As of|2024|June}}, বিধানসভাত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা থকা দলটো হৈছে [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] (বিজেপি), যাৰ ১৬৫খন আসন আছে আৰু দলটোৰ নেতৃত্ব দিছে মোহন যাদৱে।<ref>{{cite news |date=20 March 2020 |title=How the numbers stack up against Kamal Nath govt ahead of Madhya Pradesh floor test |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/how-the-numbers-stack-up-against-kamal-nath-govt-ahead-of-madhya-pradesh-floor-test-1657753-2020-03-20 |access-date=25 March 2020 |archive-date=20 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320102108/https://www.indiatoday.in/india/story/how-the-numbers-stack-up-against-kamal-nath-govt-ahead-of-madhya-pradesh-floor-test-1657753-2020-03-20 |url-status=live }}</ref> ভোপাল জিলাৰপৰা বিধানসভালৈ ৭খন আসন নিৰ্বাচিত হয়। ২০০৮ চনৰ সমষ্টি পুনৰ্নিৰ্ধাৰণ অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Delimitation of Parliamentary & Assembly Constituencies Order – 2008 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/ |access-date=6 November 2020 |archive-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317193120/https://old.eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/ |url-status=live }}</ref> ভোপাল চহৰ ৬টা বিধানসভা সমষ্টিৰদ্বাৰা প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়:<ref>{{Cite web |title=List of MLAs of Madhya Pradesh Legislative Assembly 2018 |url=https://www.elections.in/madhya-pradesh/assembly-constituencies/mlas-list.html |access-date=6 November 2020 |website=Elections in India |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128133819/https://www.elections.in/madhya-pradesh/assembly-constituencies/mlas-list.html |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" ! ৰাজ্যিক বিধানসভা সমষ্টি ! ৱাৰ্ড ! বিধায়ক ! ৰাজনৈতিক দল |- | ভোপাল উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি|ভোপাল উত্তৰ | ৫–১৮, ২২ | আৰিফ আকীল | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | নৰেলা বিধানসভা সমষ্টি | ৩৯–৪২, ৪৬, ৫৬–৫৮, ৬৬ | বিশ্বাস সাৰং | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | ভোপাল দক্ষিণ-পশ্চিম বিধানসভা সমষ্টি | ২৬–৩৫, ৪৮–৪৯ | পি চি শৰ্মা | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ভোপাল মধ্য বিধানসভা সমষ্টি|ভোপাল মধ্য | ১৯–২১, ২৩–২৫, ৩৬–৩৮, ৪৩–৪৫, ৪৭–৫০, ৫০–৫২ | আৰিফ মাছুদ | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | গোবিন্দপূৰা | ৫৩–৫৫, ৫৯–৬৩, ৬৫ | কৃষ্ণা গৌৰ | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | হুজুৰ বিধানসভা সমষ্টি|হুজুৰ | ১–৪ | ৰামেশ্বৰ শৰ্মা | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |} ভোপাল বৃহত্তৰ ভোপাল নগৰ সমষ্টিৰো অংশ, যাৰ ২০১১ চনৰ জনসংখ্যা আছিল ১৮,৮৩,৩৮১।<ref>{{Cite web |title=Census India – UA |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027032256/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=27 October 2011 |url-status=live }}</ref> ভোপালৰ পৌৰ জনসংখ্যা পৰিচালনা কৰা প্ৰথম পৌৰ সংস্থাটো ১৯০৭ চনত তৎকালীন ভোপাল ৰাজ্যত গঠন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াক “মজলিছ-ই-ইন্তেজামিয়া” বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Bhopal Municipal Corporation {{!}} District Bhopal, Government of Madhya Pradesh {{!}} India |url=https://bhopal.nic.in/en/public-utility/bhopal-municipal-corporation/ |access-date=6 November 2020 }}</ref> পৌৰ আইন প্ৰণয়নৰ পিছত ১৯১৬ চনত প্ৰথম চহৰ সমীক্ষা সম্পন্ন কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> ১৯৫৬ চনলৈকে ভোপাল পৌৰসভাৰ সীমাৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল অতি সীমিত আছিল; তাৰ পিছত ইয়াৰ সৈতে চাৰিওফালৰ কেইবাখনো গাঁও সংযোজন কৰা হয়।<ref name=":0" /> ১৯৭৫ চনৰ ভিতৰত পৌৰসভাৰ সীমা ৭১.২৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰলৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name=":0" /> ১৯৮৩ চনত ভোপাল পৌৰ পৰিষদে পৌৰ নিগমৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে আৰু ইয়াত মুঠ ৫৬টা ৱাৰ্ড আছিল।<ref>{{Cite web |title=History |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725031407/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/history.html |url-status=usurped |archive-date=25 July 2015 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> === পৌৰ প্ৰশাসন === [[File:Shivaji statue Bhopal.jpg|thumb|upright|ভোপালৰ শিৱাজী নগৰ চৌহদত থকা শিৱাজীৰ মূৰ্তি]] ভোপাল পৌৰ নিগম (BMC) হৈছে ভোপাল চহৰৰ নাগৰিক সেৱা আৰু প্ৰশাসনিক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ চোৱা নগৰীয়া স্থানীয় সংস্থা।<ref name=":0"/> পৌৰ নিগমে ১৯৫৬ চনৰ মধ্যপ্ৰদেশ পৌৰ নিগম আইন<ref>{{cite web |title=Madhya Pradesh Municipal Corporation Act, 1956 |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |website=janaagraha.org |access-date=6 November 2020 |archive-date=11 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911112742/http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |url-status=dead }}</ref> আৰু ১৯৬১ চনৰ মধ্যপ্ৰদেশ পৌৰসভা আইন অনুসৰি কাম কৰে।<ref>{{cite web |title=The Madhya Pradesh Municipalities Act, 1961 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |website=indiacode.nic.in |access-date=6 November 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026095351/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh – Finance of ULB |url=http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819153311/http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |archive-date=19 August 2019 |url-status=live |access-date=27 July 2026 |archivedate=19 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819153311/http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |deadurl=yes }}</ref> ২০১৫ চনত কোলাৰ পৌৰসভা ভোপাল পৌৰ নিগমৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়; ইয়াৰ পূৰ্বে কোলাৰ পৌৰসভা ভোপাল পৌৰ নিগমৰপৰা পৃথক কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Govt plans to divide Bhopal civic body into 2 corporations |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |website=Times of India |date=9 October 2019 |archive-date=15 May 2020 |access-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012635/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |url-status=live }}</ref> ২০১৯ চনত পৌৰ নিগমটো পুনৰ দুটা নিগমত বিভক্ত কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু নগৰ প্ৰশাসন তথা গৃহ নিৰ্মাণ বিভাগৰ ওচৰত এই সন্দৰ্ভত এটা প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, এই প্ৰস্তাৱক মেয়ৰ-ইন-কাউন্সিলে সমালোচনা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last1=Thakkar |first1=Dhrumit |date=5 March 2018 |title=4 years after Kolar Municipal Council merged with Bhopal Municipal Corporation, the area is witnessing a much-needed infrastructure push |url=https://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |access-date=6 November 2020 |website=GNS News |archive-date=7 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307205519/http://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |url-status=dead |archivedate=7 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180307205519/http://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি মেয়ৰক পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=9 October 2019 |first=Jamal |last=Ayub |title=Govt plans to divide Bhopal civic body into 2 corporation |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |access-date=6 November 2020 |work=The Times of India |archive-date=15 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012635/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |url-status=live }}</ref> নগৰ নিগমটোৱে {{cvt|463|km2}} এলেকা সামৰি লৈছে আৰু ইয়াৰ জনসংখ্যা ১৭,৯৫,৬৪৮ জন।<ref>{{Cite web |title=Census India |url=https://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027022540/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=27 October 2011 |url-status=live }}</ref> প্ৰশাসনিক উদ্দেশ্যে চহৰখনক ১৪টা অঞ্চল আৰু ৮৫টা ৱাৰ্ডত বিভক্ত কৰা হৈছে আৰু প্ৰতিটো ৱাৰ্ডক পাঁচ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত এজন কাউন্সিলৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{Cite web |title=zonesofbhopalmunicipalcorporation – slumsbhopal |url=https://sites.google.com/site/slumsbhopal/zonesofbhopalmunicipalcorporation |access-date=6 November 2020 |website=sites.google.com |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026102314/https://sites.google.com/site/slumsbhopal/zonesofbhopalmunicipalcorporation |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhopal: Fate of 85 municipal wards to be decided today |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-fate-of-85-municipal-wards-to-be-decided-today |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=19 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919094330/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-fate-of-85-municipal-wards-to-be-decided-today |url-status=live }}</ref> বিজয়ী ৰাজনৈতিক দলে বিভিন্ন বিভাগৰ দায়িত্ব পালন কৰা সদস্যসকলৰ এখন পৰিষদ নিৰ্বাচন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Council |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/Council.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728031435/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/Council.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> নিগম আইন অনুসৰি ৱাৰ্ড কমিটী আৰু মহল্লা কমিটী গঠনৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Municipal Corporation act 1961 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |website=India code.nic.nic |access-date=6 November 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026095351/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |url-status=live }}</ref> ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য পাইয়নিয়াৰ-এ চহৰখনৰ এখন ৱাৰ্ড কমিটীৰ সভাৰ বিষয়ে প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=BMC chairman holds ward committee meet |url=https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |access-date=6 November 2020 |website=The Pioneer |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201135511/https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |url-status=live |archivedate=1 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221201135511/https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |deadurl=yes }}</ref> মধ্য প্ৰদেশ ভাৰতৰ সেইকেইখনমান ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্যতম, য'ত মেয়ৰ-ইন-কাউন্সিল (MIC) ব্যৱস্থা প্ৰচলিত; সেয়েহে ভোপাল পৌৰ নিগমৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিসকলকো MIC হিচাপে সংগঠিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |title=Madhya Pradesh Municipal Corporation Act 1956 |access-date=29 January 2020 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920174748/http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |url-status=dead }}</ref> BMC-ৰ অধীনত স্বাস্থ্য আৰু পৰিৱেশ; শিক্ষা, সামাজিক ন্যায়, খাদ্য আৰু সংস্কৃতি; পৰিকল্পনা আৰু পুনৰ্বাসন; জনসংযোগ আৰু গ্ৰন্থাগাৰ; অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনী আৰু পৰিবহণ; বিদ্যুৎ; অভিযান্ত্ৰিক; ৰাজহ আৰু প্ৰকল্প; হিচাপ; JnNURM; M.P.U.S.P আৰু সাধাৰণ প্ৰশাসন আদি একাধিক পৌৰ বিভাগ আছে।<ref>{{Cite web |url=http://bhopalmunicipal.com/ |archive-url=https://archive.today/20130615212506/http://bhopalmunicipal.com/ |url-status=usurped |archive-date=15 June 2013 |title=Home |website=Bhopal Municipal Corporation |access-date=29 January 2020 }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগমৰ ৮৫টা ৱাৰ্ডৰ বাবে নিৰ্বাচন ২০২২ চনৰ ৬ জুলাইত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Gupta |first=Suchandana |date=13 December 2022 |title=2022 Madhya Pradesh local elections |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |work=The Times of India |access-date=13 December 2022 |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404035458/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |url-status=live }}</ref> ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে ৱাৰ্ডসমূহৰ সংৰক্ষণ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bhopal: Municipal ward reservation, a litmus test for politicians |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-municipal-ward-reservation-a-litmus-test-for-politicians |access-date=6 November 2020 |work=Free Press Journal }}</ref> চহৰখনৰ বৰ্তমানৰ মেয়ৰ হৈছে মালতী ৰায়।<ref>{{cite web |last=Kumar |first=Sharad |date=13 December 2022 |title=Bhopal Mayor |url=https://www.bhopalmunicipal.com/corporation/bhopal-mayor.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728034023/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/bhopal-mayor.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=13 December 2022 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> ২০১৯ চনত ৰাজ্য চৰকাৰে ১৯৮৮ চনৰপৰা প্ৰযোজ্য হৈ থকা নিয়মসমূহ সলনি কৰি নিৰ্বাচিত কাউন্সিলৰসকলৰদ্বাৰা মেয়ৰক পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচিত কৰাৰ অনুমতি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=25 September 2019 |first=Suchandana |last=Gupta |title=MP cabinet approves amendment for indirect election of mayors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |access-date=6 November 2020 |website=The Times of India |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611174232/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |url-status=live }}</ref> চহৰখনৰ পৌৰ আয়ুক্ত হৈছে ভি. এছ. চৌধুৰী কোলছানি।<ref>{{Cite web |title=Telephones |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/telephone-directory.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150804233611/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/telephone-directory.html |url-status=usurped |archive-date=4 August 2015 |access-date=29 January 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> অতিৰিক্ত পৌৰ আয়ুক্ত হৈছে শশৱন্ত সিং মীনা।<ref>{{Cite web |title=Bhopal: BMC inks MoU with NTPC to turn waste into energy |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmc-inks-mou-with-ntpc-to-turn-waste-into-energy |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126104046/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmc-inks-mou-with-ntpc-to-turn-waste-into-energy |url-status=live }}</ref> পৌৰ নিগমে কৰ সংগ্ৰহ, নিৰ্ধাৰিত ৰাজহ, ভাড়াৰপৰা পোৱা আয়, মাচুল আৰু সেৱা ব্যৱহাৰকাৰী মাচুল, ৰাজহ অনুদান আৰু বিনিয়োগ পুঁজিৰপৰা পোৱা আয়ৰ জৰিয়তে ৰাজহ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Bhopal Municipal Financial Statement Balance Sheet 2019–2020 |url=http://www.bhopalmunicipal.com/ckfinder/userfiles/files/Financial%20statement/Balance%20Sheet%202019-20.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123033330/http://www.bhopalmunicipal.com/ckfinder/userfiles/files/Financial%20statement/Balance%20Sheet%202019-20.pdf |archive-date=23 November 2021 |url-status=usurped |website=Bhopal Municipal }}</ref> ২০২০–২১ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে ₹২,৪৯৫ কোটিৰ বাজেট অনুমোদন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=29 June 2020 |title=Bhopal Municipal Budget : नामांतरण नहीं कराया तो नगर निगम वसूल करेगा 10 से 15 प्रतिशत का अधिभार |url=https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/bhopal-bhopal-municipal-budget-2020-municipal-corporation-will-take-surcharge-if-transfer-of-property-not-done-5680542 |access-date=6 November 2020 |website=Nai Dunia |language=hi |archive-date=30 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630101303/https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/bhopal-bhopal-municipal-budget-2020-municipal-corporation-will-take-surcharge-if-transfer-of-property-not-done-5680542 |url-status=live }}</ref> === পৌৰ বিত্ত === আৱাসন আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ CityFinance Portal-ত প্ৰকাশিত বিত্তীয় তথ্য অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Bhopal Municipal Corporation Finance |url=https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/bhopal |publisher=CityFinance Portal, Ministry of Housing and Urban Affairs |access-date=17 March 2026 |archive-date=24 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124030147/https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/bhopal |url-status=live }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগমে ২০২২–২৩ বিত্তীয় বৰ্ষত মুঠ ₹১,১৫৪ কোটি (US$১৩৯ মিলিয়ন) ৰাজহ লাভ আৰু ₹১,০৫১ কোটি (US$১২৭ মিলিয়ন) মুঠ ব্যয় নথিভুক্ত কৰিছিল। মুঠ ৰাজহৰ প্ৰায় ২৯.৮% কৰ ৰাজহৰপৰা আহিছিল, আনহাতে বিত্তীয় বৰ্ষটোত নিগমে ₹২২৪ কোটি অনুদান লাভ কৰিছিল। === নাগৰিক সেৱা === ভোপাল উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ হৈছে মধ্য প্ৰদেশৰ ভোপাল আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত উন্নয়নমূলক কাৰ্যকলাপৰ পৰিকল্পনা আৰু সমন্বয়ৰ বাবে দায়বদ্ধ শীৰ্ষ সংস্থা। এই কৰ্তৃপক্ষ ১৯৭৬ চনত Bhopal Development Authority Act, 1974-ৰ অধীনত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=About BDA Page |url=http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |access-date=10 November 2020 |website=bda.org.in |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116235021/http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |url-status=dead |archivedate=16 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201116235021/http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |deadurl=yes }}</ref> ভোপালত বিদ্যুৎ বিতৰণ কৰে [[Madhya Pradesh]] Madhya Kshetra Vidyut Vitaran Company Limited-এ, যি ৰাজ্যখনৰ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যুৎ বিতৰণ কোম্পানী (ডিছকম)।<ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh Madhya Kshetra Vidyut Vitaran Company Limited |url=https://portal.mpcz.in/web/about-us/company-profile |access-date=6 November 2020 |archive-date=17 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117213924/https://portal.mpcz.in/web/about-us/company-profile/ |url-status=dead }}</ref> ইয়াক ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ ব’ৰ্ড Madhya Pradesh State Electricity Board (MPSEB)-এ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, যাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ভোপালত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh: Expect electricity tariff hike sometime soon as power companies propose hike of 7% |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/madhya-pradesh-expect-electricity-tariff-hike-sometime-soon-as-power-companies-propose-hike-of-7 |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234238/https://www.freepressjournal.in/bhopal/madhya-pradesh-expect-electricity-tariff-hike-sometime-soon-as-power-companies-propose-hike-of-7 |url-status=live }}</ref> অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা ভোপাল পৌৰ নিগমে প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web |title=Fire Brigade And Transport Department |url=http://www.bhopalmunicipal.com/department/fire-brigade-and-transport-department.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421041544/http://www.bhopalmunicipal.com/department/fire-brigade-and-transport-department.html |url-status=usurped |archive-date=21 April 2016 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref><ref>{{Cite news |date=10 August 2020 |title=Bhopal municipal corporation orders fire safety review of hospitals, Covid centres |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bmc-orders-fire-safety-review-of-hosps-covid-centres/articleshow/77452602.cms |access-date=6 November 2020 |work=The Times of India }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগম চহৰখনৰ পানী যোগান ব্যৱস্থাৰ পৰিকল্পনা, নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>{{Cite web |title=BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report |url=https://www.bhopal.org/wp-content/uploads/2016/06/BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161211181154/http://bhopal.org/wp-content/uploads/2016/06/BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report.pdf |archive-date=11 December 2016 |url-status=live }}</ref> পানীৰ প্ৰাকৃতিক উৎসসমূহ হৈছে পৃষ্ঠীয় জল (উচ্চ হ্ৰদ, কোলাৰ জলাধাৰ আৰু নৰ্মদা নদী)। ইয়াৰ উপৰি জনসংখ্যাৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ ভূ-গৰ্ভস্থ পানী (নলকূপ আৰু হেণ্ডপাম্প)ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল; লগতে ব্যক্তিগত মালিকানাধীন আৰু হিচাপত নথকা খন্দা কুঁৱা আৰু ব’ৰৱেলৰপৰাও পানী সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref name=":1">{{Cite web |title=Assessment of potability of different water sources at Bhopal city |url=http://www.ipublishing.co.in/ijesarticles/fourteen/articles/volfour/EIJES41082.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807145414/http://www.ipublishing.co.in/ijesarticles/fourteen/articles/volfour/EIJES41082.pdf |archive-date=7 August 2015 |url-status=live }}</ref> ২০১৪ চনত কৰা এক অধ্যয়ন অনুসৰি, চহৰখনৰ প্ৰায় ৬% জনসংখ্যায় পাইপযোগে পানী যোগান লাভ কৰিছিল।<ref name=":1" /> অৱশ্যে, অনিয়মীয়া আৰু নিম্নমানৰ পানী যোগান চহৰখনৰ এক সাধাৰণ অভিযোগ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Bhopal: Irregular water supply leaves many colonies high and dry |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-irregular-water-supply-leaves-many-colonies-high-and-dry |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611132451/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-irregular-water-supply-leaves-many-colonies-high-and-dry |url-status=live }}</ref> [[ভাৰত ভৱন]] চহৰখনৰ প্ৰধান সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰসমূহৰ অন্যতম। ইয়াত প্ৰতি বছৰে বহুতো নাট্য আৰু চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite news |date=12 October 2017 |title=Film Fest Ekagra Begins at Bharat Bhavan |work=Dailypioneer |url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |url-status=live |access-date=11 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109191459/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |archive-date=9 November 2017 |archivedate=9 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109191459/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |deadurl=yes }}</ref> ভাৰত ভৱনত এখন কলা-দৰ্শনী, উচ্চ হ্ৰদৰফালে মুখ কৰি থকা এটা মুক্তমঞ্চ, আৰু আন দুটা নাট্যগৃহৰ লগতে এটা জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় আছে। ভাৰত ভৱন আৰু মধ্য প্ৰদেশ বিধানসভা ভৱন দুয়োটাই প্ৰখ্যাত স্থপতি চাৰ্লছ কোৰিয়াই নক্সা কৰিছিল। ভাৰত ভৱনে আধুনিক ভাৰতীয় কলা, নাট্য, সংগীত আৰু সাহিত্যৰ বিভিন্ন ধাৰাক একেটা মঞ্চত একত্ৰিত কৰি ভোপালৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে। == অৰ্থনীতি == [[File:BHEL Bhopal in rain.jpg|alt=বৰ্ষাকালত BHEL ভোপাল কাৰখানা। |thumb|298x298px|বৰ্ষাকালত BHEL ভোপাল কাৰখানা]] অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা সঞ্চালকালয় (মধ্য প্ৰদেশ)-ৰ তথ্য অনুসৰি, ২০২০–২১ বিত্তীয় বৰ্ষত ভোপাল জিলাৰ নামমাত্ৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP) ₹৪৪,১৭৫ কোটি আছিল আৰু জনমূৰি GDP আছিল ₹১,৪০,৭২৯। ভোপালৰ অৰ্থনীতি মূলতঃ উদ্যোগভিত্তিক। চহৰখনত ঔষধ, মটৰগাড়ী, বস্ত্ৰ, অলংকাৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী উৎপাদনৰ দৰে বিভিন্ন উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। ইয়াৰ উপৰি কপাহ আৰু আটা কল, কাপোৰ বোৱা আৰু ৰং কৰা, দিয়াশলাই, ছীলিং ৱাক্স আৰু ক্ৰীড়া সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আদি উদ্যোগো ইয়াৰ অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>{{cite web |title=Bhopal industries |url=https://www.britannica.com/eb/article-9079067/Bhopal#84367.hook |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080426030603/https://www.britannica.com/eb/article-9079067/Bhopal#84367.hook |archive-date=26 April 2008 |access-date=10 April 2007 }}</ref> ভোপালৰ বাসিন্দাসকল বৃহৎ খুচুৰা ব্যৱসায়ৰ সৈতেও জড়িত। পুৰণি চহৰখনত পৰম্পৰাগত হস্তশিল্পৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব আছে। [[জৰদৌজি]] আৰু ''বটুয়া''—ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত পোছাকৰ সৈতে সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা সৰু ডোঙা বা সূতাৰে নিৰ্মিত পাৰ্চ—এই অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য হস্তশিল্পজাত সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পৰে।<ref>{{cite web |title=Zari and Batua |url=http://www.craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070406171714/http://craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |archive-date=6 April 2007 |access-date=12 April 2007 |archivedate=6 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070406171714/http://craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |deadurl=yes }}</ref> ভোপালত [[ডি বি কৰ্প লিমিটেড|DB Corp]]-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। এই প্ৰতিষ্ঠানটো অনানুষ্ঠানিকভাৱে ভাস্কৰ গ্ৰুপ নামেৰে পৰিচিত আৰু ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰকাশন ''[[দৈনিক ভাস্কৰ]]''-ৰ নামেৰে এই নামটো জনপ্ৰিয় হৈছে। প্ৰায় ₹১৭ বিলিয়ন মূল্যৰ এই ব্যাৱসায়িক গোটটোৰ সংবাদ মাধ্যমত এক শক্তিশালী উপস্থিতি আছে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় মহাৰাণা প্ৰতাপ নগৰত অৱস্থিত। ভোপাল বিমানবন্দৰৰ ওচৰত অৱস্থিত IT Park-ত বিভিন্ন ছফ্টৱেৰ উন্নয়ন কোম্পানীয়ে কাম কৰি আছে। তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডত চহৰখনৰ উপস্থিতি ভৱিষ্যতে আৰু অধিক বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। [[WIPRO]]-এ ভোপালত এটা ছফ্টৱেৰ উন্নয়ন কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Wipro Group to set up Software Development Centre in Bhopal |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/wipro-group-to-set-up-software-development-centre-in-bhopal |website=Free Press Journal |access-date=13 September 2021 |archive-date=9 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809084434/https://www.freepressjournal.in/bhopal/wipro-group-to-set-up-software-development-centre-in-bhopal |url-status=live }}</ref> চহৰখনত ইতিমধ্যে Sutherland Global Services, ISoft InfoTech, Soluzione IT Services, Netlink Software Pvt Ltd., Caresoft Inc India আৰু Osmo IT Solution আদি বহুতো ছফ্টৱেৰ আৰু IT কোম্পানীয়ে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। পুৰণি চহৰখনত অৱস্থিত [[মঞ্জুল পাব্লিশ্বিং হাউছ|মঞ্জুল পাব্লিশ্বিং হাউছ]] এখন উল্লেখযোগ্য প্ৰকাশন প্ৰতিষ্ঠান। [[হেৰী পটাৰ]] উপন্যাস শৃংখলাৰ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] অনুবাদ প্ৰকাশ কৰাৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে বিশেষ পৰিচিতি লাভ কৰে।<ref>{{cite web |author1=Kumar Shakti Shekhar |date=10 July 2005 |title=Chamber of Secrets translated into Hindi |url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20050010198 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205051528/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20050010198 |archive-date=5 December 2008 |access-date=30 October 2015 |website=NDTV |location=Bhopal }}</ref> ভোপালৰ অৰ্থনীতিৰ বিশেষত্ব হৈছে ইয়াৰ বৈচিত্ৰ্য। বৃহৎ উদ্যোগৰপৰা আৰম্ভ কৰি ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়, পৰম্পৰাগত হস্তশিল্প আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডলৈকে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰই চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশত অৰিহণা যোগাইছে। এই বৈচিত্ৰ্যমজ় অৰ্থনৈতিক গাঁথনিয়ে ভোপালক মধ্য প্ৰদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উদ্যোগ আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। [[ভোজ মেট্ৰো]] নামৰ এটা গধুৰ ৰে'ল-ভিত্তিক মেট্ৰ' ৰে'ল ব্যৱস্থাৰ প্ৰথম পৰ্যায়ে ২১ ডিচেম্বৰ ২০২৫ তাৰিখে সেৱা আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.livemint.com/industry/infrastructure/bhopal-metro-to-be-named-after-raja-bhoj-announces-kamal-nath-1569511530540.html |title=Bhopal Metro to be named after Raja Bhoj, announces Kamal Nath |date=26 September 2019 |website=Mint |access-date=9 November 2019 |archive-date=3 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103144439/https://www.livemint.com/industry/infrastructure/bhopal-metro-to-be-named-after-raja-bhoj-announces-kamal-nath-1569511530540.html |url-status=live }}</ref><ref name="ndtv.com">{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/bhopal-news/bhopal-metro-to-be-bhoj-metro-after-raja-bhoj-kamal-nath-2107765 |title=Bhopal Metro To Be Called "Bhoj Metro" After Indian King "Raja Bhoj": Kamal Nath |website=NDTV.com |access-date=9 November 2019 |archive-date=2 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002222200/https://www.ndtv.com/bhopal-news/bhopal-metro-to-be-bhoj-metro-after-raja-bhoj-kamal-nath-2107765 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |title=Bhopal, Indore to have Metro Rail soon |work=Thaindian News |access-date=5 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305082637/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |archive-date=5 March 2013 |url-status=dead |archivedate=5 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130305082637/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |deadurl=yes }}</ref> == শিক্ষা == === প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা === [[File:NLIUGyanmandir3.JPG|thumb|ৰাষ্ট্ৰীয় আইন প্ৰতিষ্ঠান বিশ্ববিদ্যালয়]] ভোপালত চৰকাৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত চলা ৫৫০খনতকৈও অধিক বিদ্যালয় আছে। ইয়াৰে অধিকাংশ বিদ্যালয় মধ্যপ্ৰদেশ মাধ্যমিক শিক্ষা ব'ৰ্ড (MPBSE)-ৰ সৈতে সংযুক্ত। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত পাঁচখন কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় আছে।<ref>{{Cite web |url=https://kvsangathan.nic.in/about-kvs/directories/kvs-directory?shs_term_node_tid_depth=178&field_kv_directory_tid=&field_state_directory_tid=2107 |title=KVS Directory {{!}} Kendriya Vidyalaya Sanghatan, Government of India |website=Kendriya Vidyalaya Sanghatan {{!}} Government of India |publisher=[[Government of India]] |access-date=20 November 2019 |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611165719/https://kvsangathan.nic.in/about-kvs/directories/kvs-directory?shs_term_node_tid_depth=178&field_kv_directory_tid=&field_state_directory_tid=2107 |url-status=live }}</ref> ভোপালত বিভিন্ন ব্যক্তিগত বিদ্যালয়ো আছে, যিবোৰে CBSE, ICSE, মধ্যপ্ৰদেশ মাধ্যমিক শিক্ষা ব'ৰ্ড (MPBSE), ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান (NIOS) আৰু Cambridge International Examinations (CIE,Cambridge) আদি বিভিন্ন শিক্ষা ব'ৰ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ভোপাল (CBSE), দ্য সংস্কাৰ ভেলী স্কুল (The Sanskaar Valley School)(ICSE আৰু Cambridge International Examinations|Cambridge International Examinations),<ref>{{Cite web |url=https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |title=Best ICSE School in India, Top 10 ICSE schools in India |website=sanskaarvalley.org |access-date=20 November 2019 |archive-date=26 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326000656/https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |url-status=dead |archivedate=26 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326000656/https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |deadurl=yes }}</ref> কাৰ্মেল কনভেণ্ট স্কুল (CBSE),<ref>{{cite news |title=Over 350 Bhopal students score 10 CGPA in CBSE Class 10 exam |url=https://www.hindustantimes.com/bhopal/over-350-bhopal-students-score-10-cgpa-in-cbse-class-10-exam/story-qWQN5V7MZXW8ybW5F6bMCN.html |work=Hindustan Times |date=28 May 2015 |access-date=7 March 2015 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925042115/https://www.hindustantimes.com/bhopal/over-350-bhopal-students-score-10-cgpa-in-cbse-class-10-exam/story-qWQN5V7MZXW8ybW5F6bMCN.html |url-status=live }}</ref> কেম্পিয়ন স্কুল, (CBSE) আৰু ছেইণ্ট জোচেফছ কনভেণ্ট স্কুল, (CBSE) উল্লেখযোগ্য। === উচ্চ শিক্ষা === [[File:IIFM arc.jpg|thumb|IIFM-ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ভোপাল চহৰত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত আছে— {| class="wikitable sortable" style="font-size: 93%" ! scope="col" width="443"|শিক্ষানুষ্ঠান ! scope="col" width="145"|প্ৰতিষ্ঠা |- | National Law Institute University ||1997 |- | Academy of Scientific and Innovative Research|AcSIR, Advanced Materials and Processes Research Institute|CSIR AMPRI-ত |2011 |- | Gandhi Medical College, Bhopal|গান্ধী মেডিকেল কলেজ |1955 |- | Maulana Azad National Institute of Technology ||1960 |- | National Institute of Design, Madhya Pradesh ||2019 |- | Barkatullah University ||1970 |- | Indian Institute of Forest Management ||1982 |- | Madhya Pradesh Bhoj Open University]]] 1991 |- | Rajiv Gandhi Proudyogiki Vishwavidyalaya]] ||1998 |- | Makhanlal Chaturvedi National University of Journalism and Communication]] ||1990 |- | National Judicial Academy (India)|ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়িক একাডেমী]] |1993 |- | Indian Institute of Science Education and Research, Bhopal]] ||2008 |- | National Institute of Fashion Technology]] ||2008 |- | School of Planning and Architecture, Bhopal|স্কুল অৱ প্লেনিং এণ্ড আৰ্কিটেকচাৰ]] ||2008 |- | VIT Bhopal University|VIT ভোপাল]] ||2017 |- | All India Institute of Medical Sciences, Bhopal|অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ]] ||2012 |- |Jagran Lakecity University |2013 |- |[[Indian Institute of Information Technology, Bhopal|ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ ইনফৰ্মেচন টেকন'লজী]] |2017 |- |[[RKDF University]] |2012 |- |[[Rabindranath Tagore University, Bhopal|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]] |2010 |} === গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান === ভোপালত বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰে কিছুমান কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অধীনত আৰু আন কিছুমান ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত [[Advanced Materials and Processes Research Institute|CSIR AMPRI]] আৰু [[Indian Institute of Science Education and Research, Bhopal|IISER]] অন্যতম। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, সামগ্ৰী বিজ্ঞান আৰু অন্যান্য গৱেষণা ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। == ক্ৰীড়া == [[File:Yodhasthal (Bhopal, India) (69).jpg|thumb|যোদ্ধাস্থল]] === দল === [[Bhopal Badshahs]] ভোপালভিত্তিক এটা [[field hockey|হকী]] দল, যিয়ে World Series Hockey প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰে। দলটোৰ অধিনায়ক আছিল ভাৰতীয় হকী খেলুৱৈ [[Sameer Dad]] আৰু প্ৰশিক্ষক আছিল [[Vasudevan Bhaskaran]], যিয়ে [[1980 Summer Olympics|১৯৮০ চনৰ মস্কো অলিম্পিক]]ত ভাৰতীয় হকী দলক নেতৃত্ব দি অলিম্পিক বিজয় লাভ কৰিছিল। [[2012 World Series Hockey]]-ৰ উদ্বোধনী খেলখনত Bhopal Badshahs-এ [[Chandigarh Comets]]-ক ৪–৩ গ'লত পৰাস্ত কৰে। ভোপালৰ [[Aishbagh Stadium]] হৈছে [[Bhopal Badshahs]] দলৰ ঘৰুৱা খেলপথাৰ। === ষ্টেডিয়াম === * [[Aishbagh Stadium]] ভোপালৰ এটা [[field hockey|ফিল্ড হকী]] [[stadium|ষ্টেডিয়াম]]। * [[TT Nagar Stadium]] ভোপালৰ এটা বহুমুখী ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়াম। == পৰ্যটন আৰু আকৰ্ষণীয় স্থান == === বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান === [[File:2 elephants man riding one pre historic Bhimbetka rock cave paintings Madhya Pradesh India.jpg|thumb|ভোপালৰ ওচৰৰ ভীমবেটকাৰ প্ৰাগৈতিহাসিক শিলাচিত্ৰ। ইয়াত প্ৰায় ৫০০টা বেলেগ বেলেগ বেলেপাথৰৰ গুহা আৰু শিলাশ্ৰয় আছে। এইবোৰৰ সময়সীমা প্ৰায় ১২,০০০ বছৰ আগৰপৰা আৰম্ভ কৰি তাম্ৰ-প্ৰস্তৰ যুগলৈকে বিস্তৃত। এই স্থান UNESCO-ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান।<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/925 Rock Shelters of Bhimbetka] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070308082739/https://www.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |date=8 March 2007 }} UNESCO</ref>]] [[Bhimbetka rock shelters|ভীমবেটকা গুহাসমূহ]] ভোপাল চহৰৰপৰা প্ৰায় ৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। এই গুহাসমূহত প্ৰস্তৰ যুগৰ প্ৰাগৈতিহাসিক মানুহৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। গুহাসমূহৰ শিলাচিত্ৰসমূহ ভাৰতৰ প্ৰাগৈতিহাসিক মানৱ বসতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন। ইয়াত প্ৰায় ৬০০টা গুহা আছে যদিও ইয়াৰে মাত্ৰ ১২টা গুহাহে পৰ্যটকৰ বাবে মুকলি। গুহাসমূহ শাল আৰু চেগুন গছৰ অৰণ্যৰ মাজত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে এটা সৰু প্ৰকৃতি-পথ আছে। ১৯৫৭ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ বিষ্ণু শ্ৰীধৰ ৱাকানকাৰে এই গুহাসমূহ আৱিষ্কাৰ কৰে। ২০০৩ চনত UNESCO-ই ভীমবেটকা গুহাসমূহক বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/925 |title=Rock Shelters of Bhimbetka |publisher=World Heritage Site |access-date=15 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070308082739/https://www.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |archive-date=8 March 2007 |url-status=live }}</ref> [[Sanchi|সাঁচী স্তূপসমূহ]] ভোপাল চহৰৰপৰা প্ৰায় ৪৭ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। সাঁচীৰ মহান স্তূপক বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত আৰু ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তূপ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াক প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত মৌৰ্য সম্ৰাট অশোকে নিৰ্মাণ কৰাইছিল। পিছলৈ শুংগ সাম্ৰাজ্য আৰু সাতবাহন বংশ]]ৰ শাসনকালত ইয়াত বিভিন্ন সংযোজন কৰা হয়। সাঁচী পাহাৰত থকা আন দুটা স্তূপৰ লগতে বৌদ্ধ বিহাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু গুপ্ত সাম্ৰাজ্যৰ সময়ৰ এটা মন্দিৰো দেখা যায়। এই স্থান খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চদশ শতিকালৈকে ব্যৱহৃত হৈ আছিল। === প্ৰকৃতি === ভান বিহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান মধ্য ভাৰতৰ এখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ই মধ্যপ্ৰদেশৰ ৰাজধানী ভোপালত অৱস্থিত। ১৯৭৯ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হিচাপে ঘোষণা কৰা এই উদ্যানখনৰ আয়তন প্ৰায় ৪.৪৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। যদিও ইয়াৰ আইনী মৰ্যাদা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ, তথাপি কেন্দ্ৰীয় চিৰিয়াখানা কৰ্তৃপক্ষৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি ভান বিহাৰক আধুনিক চিৰিয়াখানা হিচাপে উন্নত আৰু পৰিচালনা কৰা হয়। ইয়াত জীৱ-জন্তুবোৰক প্ৰায় প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত ৰখা হয়। অধিকাংশ জীৱ-জন্তু হয় ৰাজ্যৰ বিভিন্ন স্থানৰপৰা উদ্ধাৰ কৰা অনাথ জীৱ-জন্তু, নহয় আন চিৰিয়াখানাৰ সৈতে বিনিময়ৰ জৰিয়তে অনা জীৱ-জন্তু। কোনো জীৱ-জন্তুকে ইচ্ছাকৃতভাৱে অৰণ্যৰপৰা ধৰি অনা নহয়। ভান বিহাৰৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে—ইয়াৰ মাজেৰে যোৱা পথৰ জৰিয়তে পৰ্যটকসকলে সহজে উদ্যানখন পৰিদৰ্শন কৰিব পাৰে। একে সময়তে চোৰাং চিকাৰীৰপৰা জীৱ-জন্তুৰ সুৰক্ষাৰ বাবে খাদ, দেৱাল আৰু চেইন-লিংক বেৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জীৱ-জন্তুবোৰক সম্ভৱপৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান প্ৰদান কৰাৰ বাবেও এই উদ্যানখন বিশেষভাৱে পৰিচিত। ভোজ জলাভূমি এটা ৰামছাৰ স্থান, যাক ২০০২ চনত এই মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়। চৰাই পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে এই জলাভূমি এক আদৰ্শ স্থান। শীতকালত মধ্য এছিয়াৰপৰা অহা বহুসংখ্যক পৰিভ্ৰমী চৰাই ইয়াত আশ্ৰয় লয়। সাৰস ক্ৰেন আৰু উলীয়া ডিঙিৰ ষ্টৰ্কৰ দৰে কিছুমান বিপন্ন প্ৰজাতিৰ চৰায়ো এই অঞ্চলত উল্লেখযোগ্য সংখ্যাত পোৱা যায়। এই অঞ্চলত প্ৰায় ৩০০টা স্থায়ী আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ প্ৰজাতি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। ৰাতাপানী ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষণ অঞ্চল ভোপাল পৌৰ নিগমৰ সীমাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ ওচৰত অৱস্থিত। ইয়াত ৫০টাতকৈও অধিক বাঘ আছে। ভোপালৰ নগৰাঞ্চলত প্ৰায় ১৫টা বাঘ থকাৰ কথা জানিব পৰা গৈছে। কিছুমান বাঘ প্ৰায় ১০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিম দিশলৈ খেওনী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যলৈ স্থানান্তৰিত হয়। নগৰ সীমাৰ ভিতৰত বনৰীয়া বাঘ বসবাস কৰাৰ বাবে ভোপাল বিশ্বৰ পৰিচিত উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web |title=City With Wild Tigers, Bhopal, M.P. |url=https://urbantigers.org/ |website=urban tigers |access-date=25 May 2024 |archive-date=25 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525180313/https://urbantigers.org/ |url-status=live }}</ref> হালালি বান্ধ ভোপালৰ উত্তৰ দিশত প্ৰায় ৩৮ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। বান্ধটোৰ বিশাল জলাধাৰটো বহুতো চৰাইৰ বাসস্থান আৰু শীতকালত বহু পৰিভ্ৰমী চৰাইক আকৰ্ষণ কৰে। Birdlife International-এ ইয়াক এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰাই অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। হ্ৰদসমূহৰ উপৰি ভোপাল চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বহুতো জলাধাৰ<ref>{{cite web |url=https://www.tripadvisor.in/Attractions-g319726-Activities-c57-t11-Bhopal_Bhopal_District_Madhya_Pradesh.html |title=DAMS in Bhopal |access-date=12 September 2021 |archive-date=12 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912181415/https://www.tripadvisor.in/Attractions-g319726-Activities-c57-t11-Bhopal_Bhopal_District_Madhya_Pradesh.html |url-status=live }}</ref> আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ভাদভাদা বান্ধ, কেৰৱা বান্ধ, কালিয়াসোট বান্ধ আৰু কোলাৰ বান্ধ উল্লেখযোগ্য। ভোপালৰ বাসিন্দাসকলে সাধাৰণতে সপ্তাহৰ শেষৰ দিনবোৰত এই স্থানসমূহলৈ ফুৰিবলৈ যায়। বাৰিষাৰ সময়ত আৰু বাৰিষাৰ পিছত এই অঞ্চলসমূহৰ বতৰ যথেষ্ট মনোৰম হৈ থাকে। বছৰটোৰ প্ৰায় সকলো সময়তে এই স্থানসমূহ সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশেৰে আগুৰি থাকে। === পৰ্যটনস্থলী === ভোপালৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলীসমূহ হ'ল—<ref name="Tourist Place in Bhopal - District">{{cite web |title=Tourist Place in Bhopal – District Bhopal, Government of Madhya Pradesh – India |url=https://bhopal.nic.in/en/tourism/ |website=bhopal.nic.in |access-date=14 March 2022 }}</ref> * উচ্চ হ্ৰদ * নিম্ন হ্ৰদ * ভান বিহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ভোজ জলাভূমি ৰামছাৰ স্থান * মানৱ সংগ্ৰহালয় (মানৱ সংগ্ৰহালয়) * জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় আৰু ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয় * ভাৰত ভৱন * তাজ-উল-মছজিদ * লক্ষ্মী নাৰায়ণ মন্দিৰ * তাজ মহল প্ৰাসাদ * কমলাপতি প্ৰাসাদ আৰু কমলা পাৰ্ক * প্ৰাকৃতিক ইতিহাসৰ আঞ্চলিক সংগ্ৰহালয় আৰু শাহপূৰা হ্ৰদ * শৌৰ্য স্মাৰক ভোপালৰ ওচৰৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলীসমূহ হ'ল—<ref name="Tourist Place in Bhopal - District"/> * সাঁচী – UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান; ভোপালৰ উত্তৰ-পূব দিশত ৪৭ কিলোমিটাৰ দূৰত * ভোজপুৰ – ২৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবত * ভীমবেটকা শিলাশ্ৰয় – ৪০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবত * ৰাইচেন – ৩৫ কিলোমিটাৰ পূবত * বিজাসন মাতা মন্দিৰ, সালকানপুৰ – ভোপালৰপৰা ৭০ কিলোমিটাৰ দূৰত * জগদীশপুৰ – হ্ৰদৰ চহৰ ভোপালৰপৰা ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত === কাৰ্যকলাপ আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ === ভোপালৰ মানৱ সংগ্ৰহালয়ত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ জনজাতীয় আৰু লোকজীৱনৰ ঘৰ-দুৱাৰ তথা পৰম্পৰাগত বাসগৃহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/offtrack/story/20070709-museum-of-mankind-bhopal-relocates-tribal-houses-across-india-748219-2007-07-08 A House of Tribal Tradition- Bhopal] India Today</ref> === বজাৰ === নিউ মাৰ্কেট ভূপালৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক এলেকা।<ref name="TIBusdist1">{{cite web |title=MANIT experts suggest ways to streamline New Market parking |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/MANIT-experts-suggest-ways-to-streamline-New-Market-parking/articleshow/55069878.cms |last=Sirothial |first=Ankur |publisher=Times of India |date=26 October 2016 |access-date=21 August 2017 |archive-date=27 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170927162533/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/MANIT-experts-suggest-ways-to-streamline-New-Market-parking/articleshow/55069878.cms |url-status=live }}</ref><ref name="FParea1">{{cite web |title=Bhopal: BMC's anti encroachment drive have little impact on New Market traders |url=http://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmcs-anti-encroachment-drive-have-little-impact-on-new-market-traders/1071917 |last=Das |first=Kalyan |publisher=Free Press Journal |date=22 May 2017 |access-date=21 August 2017 |archive-date=10 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210064730/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmcs-anti-encroachment-drive-have-little-impact-on-new-market-traders/1071917 |url-status=live }}</ref><ref name="FParea2">{{cite web |title=Bhopal: An alternative New Market, Nadra Bus Stand |url=http://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-an-alternative-new-market-nadra-bus-stand/979760 |last=Bhowmick |first=Shilpa |publisher=Free Press Journal |date=30 November 2016 |access-date=21 August 2017 |archive-date=30 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130161225/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-an-alternative-new-market-nadra-bus-stand/979760 |url-status=live }}</ref> এই এলেকাটোত বিভিন্ন কাৰ্যালয়, নতুন ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ গঢ় লৈ উঠিছে।<ref name="Disaster1">{{cite book |title=Advocacy after Bhopal: Environmentalism, Disaster, New Global Orders |url=https://books.google.com/books?id=SDKmddU8LBcC&pg=PA348 |page=348 |last=Fortun |first=Kim |publisher=University of Chicago Press |date=4 May 2009 |isbn=9780226257181 |access-date=21 August 2017 }}</ref><ref name="Descript1">{{cite book |title=City Planning in India: A Study of Land Use of Bhopal |url=https://books.google.com/books?id=CUEIo4W1IegC&pg=PA94 |last1=Singh |first1=Jogendra Prasad |last2=Dharmajog |first2=Anita |page=119 |publisher=Mittal Publications |date=1998 |isbn=9788170997054 |access-date=21 August 2017 }}</ref> ভূপালৰ উল্লেখযোগ্য শ্বপিং মলসমূহৰ ভিতৰত MP নগৰত অৱস্থিত DB City Mall<ref>{{cite news |title=Bhopal: 40 security personnel neturalize 'terrorists', free 'hostages' at city mall |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-40-security-personnel-neturalize-terrorists-free-hostages-at-city-mall |access-date=14 April 2021 |work=Free Press Journal |date=24 February 2021 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414093853/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-40-security-personnel-neturalize-terrorists-free-hostages-at-city-mall |url-status=live }}</ref> আৰু Aashima Anupama Mall উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite news |title=Bhopal: Fire breaks out at Aashima Mall, no injuries |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bhopal-fire-breaks-out-at-aashima-mall-no-injuries/articleshow/69580758.cms |access-date=14 April 2021 |work=The Times of India |date=30 May 2019 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414093853/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bhopal-fire-breaks-out-at-aashima-mall-no-injuries/articleshow/69580758.cms |url-status=live }}</ref> নিউ মাৰ্কেটৰ উপৰি ভূপালৰ পুৰণি চহৰ এলেকাত থকা চৌক বজাৰ<ref>{{cite news |title=Shopping in Bhopal: think local, go local |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/things-to-do/shopping-in-bhopal-think-local-go-local/as57199871.cms |access-date=12 September 2021 |archive-date=12 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912175529/https://timesofindia.indiatimes.com/travel/things-to-do/shopping-in-bhopal-think-local-go-local/as57199871.cms |url-status=live }}</ref> আৰু সাৰাফা বজাৰতো বিভিন্ন সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিব পাৰি। পুৰণি চহৰৰ এই বজাৰসমূহ বিশেষকৈ স্থানীয় সামগ্ৰী, অলংকাৰ, কাপোৰ আৰু পৰম্পৰাগত ব্যাৱসায়িক সংস্কৃতিৰ বাবে জনাজাত। <gallery mode="packed"> File:Upper Lake & VIP Road, Bhopal.JPG|উচ্চ হ্ৰদৰ এটি দৃশ্য File:Taj Mahal Bhopal.jpg|তাজ মহলৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পিছফালৰ দৃশ্য File:Lower Lake Bhopal.jpg|নিম্ন হ্ৰদ File:Taj Ul Masajid, Bhopal.JPG|তাজ-উল-মছজিদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ </gallery> {{Clear}} == উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি == === ৰাজনীতি, প্ৰশাসন আৰু বিজ্ঞান === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * আনিছ আহমেদ – ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শান্তিৰক্ষা অভিযান আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ ন্যায়াধিকৰণসমূহৰ অধিবক্তা * মহম্মদ বাৰাকাতুল্লাহ ভূপালী – ভাৰতৰ অস্থায়ী চৰকাৰৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী * বালথাজাৰ নেপোলিয়ন চতুৰ্থ দ্য বোৰ্বন – ভাৰতৰবোৰ্বন-ভূপাল ৰাজবংশৰ মুৰব্বী * টিনা ডাবি – প্ৰশাসনিক বিষয়া<ref>{{Cite magazine |last=Nagari |first=Akhilesh |date=6 September 2024 |title=IAS Tina Dabi appointed Barmer District Collector, husband posted 150 km away |url=https://www.indiatoday.in/india/story/rajasthan-government-ias-officers-transfer-tina-dabi-district-collector-barmer-husband-pradeep-gawande-jalore-2595063-2024-09-06 |magazine=India Today |access-date=9 February 2025 |archive-date=4 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250104004916/https://www.indiatoday.in/india/story/rajasthan-government-ias-officers-transfer-tina-dabi-district-collector-barmer-husband-pradeep-gawande-jalore-2595063-2024-09-06 |url-status=live }}</ref> * নজমা হেপ্টুল্লা – প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * কৈলাস চন্দ্ৰ যোশী – মধ্য প্ৰদেশৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী * আব্দুল কাদিৰ খান – পাকিস্তানী পাৰমাণৱিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী * ৰঘুৰাম ৰাজন – ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ ২৩তম গৱৰ্ণৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ ১৫তম মুখ্য অৰ্থনৈতিক উপদেষ্টা * শংকৰ দয়াল শৰ্মা – ১৯৯২ চনৰপৰা ১৯৯৭ চনলৈ ভাৰতৰ নৱম ৰাষ্ট্ৰপতি। তেওঁ ১৯৫২ চনৰ নিৰ্বাচনত বেৰাছিয়াৰপৰা ভূপাল বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু একে বছৰতে ভূপাল ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হৈছিল * পল শ্ৰীবাস্তৱ – মেনেজমেণ্টৰ অধ্যাপক আৰু পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মুখ্য স্থায়িত্ব বিষয়া * অমিত সুদ – আমেৰিকান চিকিৎসক, অধ্যাপক আৰু লেখক === সাহিত্য === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * মুছকান আহিৰৱাৰ – গ্ৰন্থাগাৰিক * মঞ্জুৰ আহতেশাম – লেখক * জাভেদ আখতাৰ – কবি, চিত্ৰনাট্যকাৰ আৰু গীতিকাৰ * বশীৰ বদৰ – কবি * আসাদ ভূপালী – কবি আৰু গীতিকাৰ * কৈফ ভূপালী – কবি আৰু গীতিকাৰ * মঞ্জৰ ভূপালী – কবি * মহছিন ভূপালী – কবি আৰু ভ্ৰমণ লেখক * গীত চতুৰ্বেদী – কবি, ঔপন্যাসিক আৰু গীতিকাৰ * আব্দুল কাৱী দেশনৱী – লেখক === ক্ৰীড়া === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * ফাতিমা বানু – মহিলা মল্লযুঁজৰ প্ৰশিক্ষক * সমীৰ দাদ – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ * ভাবনা দেহাৰিয়া – মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰা মধ্য প্ৰদেশৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা * আচলাম শ্বেৰ খান – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ আৰু সংসদ সদস্য * শ্বাহৰিয়াৰ খান – পাকিস্তান ক্ৰিকেট ব’ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ * মনছুৰ আলী খান পতৌদি – ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলৰ প্ৰাক্তন অধিনায়ক * জালালুদ্দিন ৰিজভী – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ আৰু অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী * জয় প্ৰকাশ যাদৱ – ক্ৰিকেট খেলুৱৈ<ref>{{Cite web |title=Jai Prakash Yadav Profile |url=https://sports.ndtv.com/cricket/players/495-jai-prakash-yadav-playerprofile |website=NDTVSports |access-date=28 December 2024 |archive-date=28 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228141558/https://sports.ndtv.com/cricket/players/495-jai-prakash-yadav-playerprofile |url-status=live }}</ref> === চলচ্চিত্ৰ, টেলিভিছন আৰু কলা === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * শ্বাৱাৰ আলী – অভিনেতা * জয়া বচ্চন – অভিনেত্ৰী * ষ্টেবিন বেন – গায়ক * শ্বাকিলা বানু ভূপালী – চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা কাৱালি গায়িকা * শ্বোৱাইব ইব্ৰাহিম – টেলিভিছন অভিনেতা * অনু কাপুৰ – অভিনেতা, টেলিভিছন উপস্থাপক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী * আৰশী খান – অভিনেত্ৰী আৰু মডেল * ছাৰা খান – অভিনেত্ৰী * সুনীল লাহৰি – অভিনেতা * মুন্নাৱাৰ মাছুম – কাৱালি গায়ক * বিপুল ৰয় – অভিনেতা * ঈশা সিং – অভিনেত্ৰী * সৌম্যা টণ্ডন – টেলিভিছন অভিনেত্ৰী * দিব্যাংকা ত্ৰিপাঠী – অভিনেত্ৰী * ৰাজীৱ বাৰ্মা – অভিনেতা * আকাংক্ষা পুৰী – অভিনেত্ৰী == সামৰিক উপস্থিতি == ভূপালৰ সামৰিক ষ্টেচনত তলত উল্লেখ কৰা সামৰিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অৱস্থিত— * একবিংশ ক’ৰ্পছৰ গেৰিছন মুখ্য কাৰ্যালয়। * ভাৰতীয় সেনাৰ EME ক’ৰ্পছৰ ৩য় ইউনিট (3 EME)। * ভাৰতীয় বায়ুসেনাও চহৰখনত উপস্থিত আছে, যদিও ইয়াৰ নিৰ্দিষ্ট ইউনিটসমূহৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰকাশ্যভাৱে স্পষ্ট নহয়। চহৰখনত তিনিওটা সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ NCC ইউনিটো আছে— * ১২ MP বেটেলিয়ন (আৰ্মী উইং) * ৪ MP বেটেলিয়ন (আৰ্মী উইং) * ২ MP এয়াৰ স্কোৱাড্ৰন (এয়াৰ উইং) * ১ MP নেভাল ইউনিট (নেভাল উইং) == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অধিক পঠন == * {{cite book |last=Sinha |first=Indra |title=Animal's People |publisher=Simon & Schuster |year=2007 |isbn=978-1-4165-7878-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/animalspeople00sinh }} * {{cite book |last=Lapierre |first=Dominique |title=Five Past Midnight in Bhopal |url=https://archive.org/details/fivepastmidnight00domi |url-access=registration |publisher=Warner Books |year=2002 |isbn=0-7432-2035-8 }} * {{cite book |last=Khan |first=Shaharyar |title=Begums of Bhopal, A Dynasty of Women Rulers in Raj India |edition=illustrated |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-1-86064-528-0 |year=2000 }} * {{cite book |last=Singh |first=J.P. |publisher=Mittal Publications, India |year=1998 |title=City Planning in India: A Study of Land Use of Bhopal |isbn=81-7099-705-4 }} * {{cite book |last=Shrivastava |first=Paul |title=Bhopal: Anatomy of a Crisis. |publisher=Paul Chapman, London |year=1987 }} * {{cite book |last=Howgh |first=William |publisher=Hesperides Press |year=2006 |title=A Brief History of the Bhopal Principality in Central India |isbn=1-4067-1225-6 |year=2006 }} * {{cite book |last=Mittal |first=Kamal |publisher=South Asia Books |year=1990 |title=History of Bhopal State: Development of Constitution, Administration and National Awakening, 1901–1949 |isbn=99903-0-915-9 }} * {{cite book |last=D'Silva |first=Themistocles |title=The Black Box of Bhopal |publisher=Trafford Publishing |year=2006 |isbn=1-4120-8412-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Commons category-inline}} * {{Wikiquote-inline}} {{State and Union Territory capitals of India}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:মধ্য প্ৰদেশ]] 2cgrwwqmx81p4vwdr5mgwv8kkfkifz3 0 138174 622211 621763 2026-08-01T02:39:48Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622211 wikitext text/x-wiki {{Infobox temple | name = শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ | image =Sree Padmanabhaswamy temple 01.jpg | alt = | caption = শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ | country = {{flag|India}} | state = [[কেৰালা]] | map_type = India Kerala#India#Asia | map_size = 250 | map_caption = পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ (কেৰালা) | coordinates = {{coord|8|28|58|N|76|56|37|E|type:landmark_region:IN-KL|display=inline,title}} | district = [[তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা]] | location = [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] | elevation_m = | deity = [[অনন্ত পদ্মনাভস্বামী]] ([[বিষ্ণু]]ৰ এটা ৰূপ) আৰু [[লক্ষ্মী]] | architecture = [[কেৰালাৰ স্থাপত্যশৈলী]] আৰু [[তামিলনাডুৰ স্থাপত্যশৈলী]]ৰ মিশ্ৰণ | inscriptions = | website = {{URL|https://spstt.org}}<br/>{{URL|https://spst.in}} | governing_body= [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰদ্বাৰা নিযুক্ত প্ৰশাসনিক সমিতি }} {{হিন্দু ধৰ্ম}} '''পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ ''' ({{lang-en| Padmanabhaswamy Temple}}, {{IPA|ml|pɐd̪mɐnaːbʰɐswaːmi|lang}}) এক প্ৰসিদ্ধ হিন্দু মন্দিৰ। এই মন্দিৰটো ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ তিৰুৱনন্তপুৰমত অৱস্থিত। ই ভগৱান [[বিষ্ণু]]ৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ পৱিত্ৰ স্থান হিচাপে পৰিগণিত ১০৮টা ‘দিব্য দেশম’ৰ ভিতৰত এই মন্দিৰটো অন্যতম। মন্দিৰৰ প্ৰধান দেৱতা হৈছে অনন্ত পদ্মনাভস্বামী। ইয়াত ভগৱান বিষ্ণুক তেওঁৰ ‘[[শেষনাগ]]’ নামৰ সৰ্প শয্যাৰ ওপৰত যোগনিদ্ৰাৰ মুদ্ৰাত থকা আছ্। পদ্মনাভস্বামী ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ কুলদেৱতা। ট্ৰাভাংকোৰৰ বৰ্তমানৰ মহাৰজা মূলাম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা এই মন্দিৰৰ বৰ্তমানৰ ন্যাসৰক্ষী। ==আখ‍্যান== [[পুৰাণ]] আৰু হিন্দু মহাকাব্যসমূহত এই মন্দিৰটোক 'শয়নন্দূৰপুৰ' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="RK">{{cite book |last1=Koumanduri |first1=Ranga |title=The Splendor of Sree Padmanabha Swamy Of Thiruvananthapuram |date=1995 |publisher=Sree Padmanabhaswamy Devaswom Thiruvananthapuram Kerala and TTD |url=https://archive.org/stream/the-splendor-of-sree-padmanabha-swamy-of-thiruvananthapuram-by-prof-ranga-koumanduri-in-engl/The%20Splendor%20Of%20Sree%20Padmanabha%20Swamy%20Of%20Thiruvananthapuram%20By%20Prof.%20Ranga%20koumanduri%20In%20English_djvu.txt}}</ref> [[বিষ্ণু পুৰাণ]],<ref name="Ramesh 2000 137">{{cite book |last=Ramesh |first=M. S. |date=2000 |title=108 Vaishnavite Divya Desams |url=https://books.google.com/books?id=64_XAAAAMAAJ |publisher=Tirumalai Tirupati Devasthanam |page=137 |access-date=22 March 2023 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403211716/https://books.google.com/books?id=64_XAAAAMAAJ |url-status=live}}</ref> [[ব্ৰহ্ম পুৰাণ]],<ref name="Ramesh 2000 130">{{cite book |last=Ramesh |first=M. S. |date=2000 |title=108 Vaishnavite Divya Desams |url=https://books.google.com/books?id=64_XAAAAMAAJ |publisher=Tirumalai Tirupati Devasthanam |page=130 |access-date=22 March 2023 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403211716/https://books.google.com/books?id=64_XAAAAMAAJ |url-status=live}}</ref> [[মৎস্য পুৰাণ]],<ref name="Ramesh 2000 134">{{cite book |last=Ramesh |first=M. S. |date=2000 |title=108 Vaishnavite Divya Desams |url=https://books.google.com/books?id=64_XAAAAMAAJ |publisher=Tirumalai Tirupati Devasthanam |page=134 |access-date=22 March 2023 |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403211716/https://books.google.com/books?id=64_XAAAAMAAJ |url-status=live}}</ref> [[বৰাহ পুৰাণ]],<ref name="Ramesh 2000 134"/> [[স্কন্দ পুৰাণ]],<ref name="Ramesh 2000 130"/> [[পদ্ম পুৰাণ]],<ref name="Ramesh 2000 130"/> [[বায়ু পুৰাণ]], [[ভাগৱত পুৰাণ]] আৰু [[মহাভাৰত]]ত পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="Ramesh 2000 130"/><ref name="The Kovils of Kerala">{{cite book |last1=Moorthy |first1=KK |title=The Kovils of Kerala |publisher=Message Publications |page=11 |url=https://ia800808.us.archive.org/32/items/in.ernet.dli.2015.162146/2015.162146.The-Kovils-Of-Kerala.pdf |access-date=7 April 2026}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে [[পৰশুৰাম| পৰশুৰামে]] ''[[দ্বাপৰ যুগ]]''ত শ্ৰী পদ্মনাভস্বামীৰ বিগ্ৰহভাগ "পৱিত্ৰ আৰু আৰাধনা" কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Sen |first=Siba Pada |display-authors=etal |year=1978 |title=Sources of the History of India: Andaman and Nicobar Islands. Arunachal Pradesh. Kerala. Madhya Pradesh. Nagaland. Pondicherry |url=https://books.google.com/books?id=cihuAAAAMAAJ |publisher=Institute of Historical Studies |page=112 |access-date=3 April 2026}}</ref> কিংবদন্তি অনুসৰি, পৰশুৰামে সাতটা পট্টি পৰিয়াল ক্ৰমে— কুপাক্কাৰা পট্টি, বাঞ্চিয়ুৰ আথিয়াৰা পট্টি, কোল্লুৰ আথিয়াৰা পট্টি, মুত্তাভিلا পট্টি, কৰুৱা পট্টি, নেইথাচ্ছেৰী পট্টি আৰু শ্ৰীকৰ্যথু পট্টিৰ হাতত 'ক্ষেত্ৰ কাৰ্যম' (মন্দিৰৰ প্ৰশাসন) অৰ্পণ কৰিছিল। তাৰ পিছত পৰশুৰামে বাঞ্চিৰ (ভেনাদ) ৰজা আদিত্য বিক্ৰমক মন্দিৰৰ 'পৰিপালনম' (সুৰক্ষা) কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। পৰশুৰামে মন্দিৰৰ 'তন্ত্ৰম' (ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি) থাৰানানাল্লুৰ নম্বুথিৰিপাদ পৰিয়ালক প্ৰদান কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই আখ্যানটো ব্ৰহ্মাণ্ড পুৰাণৰ অন্তৰ্গত 'কেৰালা মাহাত্ম্যম'ত বিতংভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="RK"/> আন এক কাহিনী অনুসৰি— যিটো তুলনামূলকভাৱে অৰ্বাচীন আৰু পৌৰাণিক তথা কিংবদন্তিমূলক দৃষ্টিকোণৰপৰা কম গুৰুত্বপূৰ্ণ— এই মন্দিৰটোক কিংবদন্তিপ্ৰসিদ্ধ ঋষি বিল্বমংগলতু স্বামীয়াৰৰ (কিছুমান সংস্কৰণত দিৱাকৰ মুনি বুলিও কোৱা হয়) সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Temple History – Sree Padmanabha Swami Temple |url=https://spst.in/temple-history |access-date=2024-02-10 |language=en-US}}</ref><ref name="The Kovils of Kerala"/> ==ইতিহাস== [[File:Padmanabhaswamy Temple Gopuram.jpg|thumb|পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ [[গোপুৰম]]]] [[চিলপ্পাটিকাৰম]]কে ধৰি [[সংগম যুগ]]ৰ একাধিক [[সাহিত্য]]ত এই মন্দিৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="rediff.com">{{cite web |url=http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-build-world-class-museum-near-padmanabha-temple/20110718.htm |title=Build a world-class museum near Padmanabha Swamy temple |date=18 July 2011 |website=Rediff |access-date=1 November 2014 |archive-date=1 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101235801/http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-build-world-class-museum-near-padmanabha-temple/20110718.htm |url-status=live}}</ref><ref name="Seran Vanji">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=WQ5XAAAAMAAJ|title=Seran Vanji: Vanji, the Capital of the Cheras |last=Aiyangar |first=Sakkottai Krishnaswami |date=1 January 1940 |publisher=Superintendent, Cochin Government Press |page=29 |language=en}}</ref><ref name="Silappadikaram">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=STbMzFKaxcQC |title=Silappadikaram |last=Krishnamoorthy |first=S. |page=155 |year=1964 |publisher=[[Bharathi Puthakalayam]]}}</ref> বহুতো পৰম্পৰাগত ইতিহাসবিদ আৰু পণ্ডিতে ধাৰণা কৰে যে পূৰ্বৰ সংগম যুগত মন্দিৰটোৰ বিপুল সম্পত্তিৰ বাবেই ইয়াক "সোণালী মন্দিৰ" বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="rediff.com"/> সংগম তামিল সাহিত্য আৰু পৰৱৰ্তী নৱম শতিকাৰ তামিল সন্ত-কবি [[নম্মালভাৰ|নম্মালৱাৰ]]ৰ কবিতাত এই মন্দিৰটোক স্বৰ্গৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ বৰ্ণনা অনুসৰি এই মন্দিৰ আৰু নগৰখনৰ দেৱাল তথা ৰাস্তাবোৰ বিশুদ্ধ সোণেৰে নিৰ্মিত আছিল।<ref name="huffingtonpost.com">{{cite web |url=https://www.huffingtonpost.com/vasudha-narayanan/endless-riches-in-the-end_b_894550.html |title=The Real Riches of India's Vishnu Temple |website=HuffPost |date=11 July 2011 |access-date=20 February 2020 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925012241/http://www.huffingtonpost.com/vasudha-narayanan/endless-riches-in-the-end_b_894550.html |url-status=live}}</ref><ref name="a.srivathsan">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/when-the-vault-was-opened-in-1931/article2201786.ece |title=When the vault was opened in 1931 |author=A. Srivathsan |website=The Hindu |date=7 July 2011 |access-date=18 July 2015 |archive-date=1 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140501041050/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/when-the-vault-was-opened-in-1931/article2201786.ece |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-interview-with-prof-mg-sashibhushan-on-padmanabhaswamy-temple%20treasure/20110712.htm |title=Treasure belongs to the temple and nobody else |date=11 July 2011 |website=Rediff |access-date=1 November 2014 |archive-date=1 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101235407/http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-interview-with-prof-mg-sashibhushan-on-padmanabhaswamy-temple%20treasure/20110712.htm |url-status=live}}</ref> সপ্তম আৰু অষ্টম শতিকাৰ তামিল স্তোত্ৰ অনুসৰি এই মন্দিৰটো [[বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ৰ ১০৮টা প্ৰধান [[দিব্য দেশম]]ৰ (পৱিত্ৰ বাসস্থান) অন্যতম। বৈষ্ণৱ ধৰ্মগ্ৰন্থ ''[[দিব্য প্ৰবন্ধম]]''ত ইয়াৰ গুণ-গান কৰা হৈছে। মালয় নাডু অৰ্থাৎ বৰ্তমানৰ কেৰালা আৰু কন্যাকুমাৰী জিলাৰ অন্তৰ্গত ১৩টা পৱিত্ৰ দিব্য দেশমৰ ভিতৰত এই উপাসনা স্থলীক স্থান দিয়া হৈছে। সন্ত নম্মালৱাৰে পদ্মনাভ স্বামীৰ মহিমা কীৰ্তন কৰি গীত ৰচনা কৰিছিল।<ref name="108 Divya Desams">{{cite web |last=Elayavalli |first=Venkatesh K. |title=108 Divya Desam: A Virtual Tour |url=http://www.srivaishnava.org/ddesam/ddesam.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719231824/http://www.srivaishnava.org/ddesam/ddesam.htm |archive-date=19 July 2011}}</ref> ১৬৮০ খ্ৰীষ্টাব্দত মুকিলান নামৰ এজন মুছলমান আক্ৰমণকাৰীয়ে সাময়িকভাৱে ভেনাদৰ কিছু অংশ আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref name="SMenon">{{Cite book |title=A History of Travancore from the Earliest Times |last1=Menon |first1=P. Shungoony |year=1878 |publisher=Higginbotham and Co. |location=Madras}}</ref> তেওঁ নেইথাচ্ছেৰী পট্টিৰ মালিকানাধীন বুধপুৰম ভক্তদাস পেৰুমল মন্দিৰ ধ্বংস কৰিছিল। মুকিলানে পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰটো লুটিব আৰু ধ্বংস কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ভেনাদৰ ৰাজপৰিয়ালৰ প্ৰতি বিশ্বাসী স্থানীয় মুছলমানসকলে তেওঁক এই কাম কৰাত বাধা দিয়ে। ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে মানাকাউডৰ যুদ্ধত মুকিলান নিহত হয়। === বৰ্তমান উপলব্ধ মন্দিৰৰ নথি-পত্ৰসমূহ === মন্দিৰটোৰ দীঘলীয়া ইতিহাসৰ এটা প্ৰাসংগিক ঘটনা আছিল প্ৰায় ১৪২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেতিয়াৰ ভেনাদৰ ৰজা বীৰ ইৰাভি ইৰাভি বৰ্মাৰদ্বাৰা মন্দিৰ চৌহদৰ ভিতৰতে এটা "গ্ৰন্থপুৰা" (নথি-পত্ৰ কক্ষ) নিৰ্মাণ কৰা। সেই সময়ত উপলব্ধ মন্দিৰৰ নথি-পত্ৰসমূহক "মাথিলাকম" (দেৱালৰ ভিতৰৰ) নথি-পত্ৰ বুলি জনা গৈছিল আৰু সেইবোৰ সংৰক্ষণ কৰিবলৈ এই কক্ষটো সজোৱা হৈছিল।<ref name="Frontline01">{{cite web |url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30176371.ece |title=Key to the past |last=Krishnakumar |first=R. |date=29 July 2011 |website=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |access-date=16 July 2020 |archive-date=16 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716132601/https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30176371.ece |url-status=live}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ১৮৬৭ চনত আৰ্কাইভ বিভাগ (মহাফেজখানা) গঠন হোৱাৰ সময়ত মাথিলাকমৰ নথি-পত্ৰৰ এটা ডাঙৰ অংশ (৩০০০ তকৈও অধিক 'কেডজান' বা তালপাতৰ নথি) এই বিভাগটোক দান কৰা হৈছিল। প্ৰখ্যাত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ তথা ইতিহাসবিদ [[আৰ নাগাস্বামী]]ৰ মতে, হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি সংকলিত এই তালপাতৰ নথি-পত্ৰসমূহৰ প্ৰতিখনতে ১০,০০০ টাকৈ নথীকৰণ আছে, যাৰ মুঠ সংখ্যা ৩০ কোটিতকৈও অধিক।<ref name="RN">{{cite web |title=There's a complete record of the Padmanabhaswamy Temple treasures |url=https://bharatabharati.in/2011/07/17/theres-a-complete-record-of-the-padmanabhaswamy-temple-treasures-r-nagaswamy |last=Nagaswamy |first=R. |date=17 July 2011 |website=Bharatabharati}}</ref> এই তালপাতৰ নথি-পত্ৰৰ 'গ্ৰন্থ' বা জাপসমূহৰ সাংস্কৃতিক মূল্য থকা সত্ত্বেও, ইয়াৰ অতি কম অংশহে অধ্যয়ন আৰু উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ বেছিভাগেই [[মধ্যকালীন তামিল]] আৰু মালায়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন লিপিত লিখা হৈছিল।<ref name="Frontline01"/> ৭০টা বেলেগ বেলেগ "শিতান"ত বিভক্ত কৰা এই মাথিলাকম নথি-পত্ৰৰ বাকী থকা অংশ এতিয়াও আৰ্কাইভ বিভাগৰ ওচৰতে সংৰক্ষিত হৈ আছে। ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য তথা মন্দিৰটোৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থৰ লেখিকা অশ্বথী তিৰুনাল গৌৰী লক্ষ্মী বাঈৰ মতে, ইতিহাসৰ অতি প্ৰাৰম্ভিক কালৰেপৰা মন্দিৰটোত দুই ধৰণৰ 'নথি লেখক' নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এটা গোটৰ কাম আছিল তদানীন্তন ৰজাক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি গঠিত মন্দিৰ প্ৰশাসকৰ পৰিষদ 'এত্তাৰায়ুগম'ৰ কাৰ্যসূচী আৰু লেনদেনসমূহ নথিবদ্ধ কৰা। আনটো গোটৰ কাম আছিল মন্দিৰৰ দৈনন্দিন কাম-কাজৰ নথি-পত্ৰ লিখা আৰু সংৰক্ষণ কৰা, মন্দিৰৰ ভঁৰাল, ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু ব্যয়ৰ সঠিক হিচাপ ৰখা, লগতে মন্দিৰ পৰিচালনাৰ সৈতে জড়িত আন সকলো নথি টুকি ৰখা।<ref name="Frontline01"/> ==মন্দিৰৰ গঠন== === মূল গৰ্ভগৃহ === মন্দিৰৰ ''[[গৰ্ভগৃহ]]''ত ভগৱান পদ্মনাভক ''[[অনন্ত (সৰ্প)|অনন্ত]]'' বা আদি শেষ নামৰ সৰ্পৰ শয্যাত শায়িত অৱস্থাত দেখা যায়।<ref>{{Citation |last1=Jayashanker |first1=S |title=Temples of Kerala |year=1999}}</ref> সৰ্পৰাজৰ পাঁচটা ফণাই ভিতৰলৈ মুখ কৰি গভীৰ চিন্তামগ্ন অৱস্থাক সূচাইছে। দেৱতাৰ সোঁহাতখন এটা [[শিৱ]] [[শিৱলিংগ|লিংগ]]ৰ ওপৰত ৰখা হৈছে। বিষ্ণুৰ দুই পত্নী ক্ৰমে— ঐশ্বৰ্যৰ দেৱী শ্ৰীদেৱী-[[লক্ষ্মী]] আৰু ধৰিত্ৰী দেৱী [[ভূদেৱী]] তেওঁৰ কাষতে বিৰাজমান। ভগৱান [[ব্ৰহ্মা]]ক দেৱতাৰ নাভিৰপৰা ওলোৱা পদুম ফুলৰ ওপৰত উপৱিষ্ট ৰূপত দেখুওৱা হৈছে। এই মূল বিগ্ৰহভাগ ১২,০০৮টা [[শিলা (মূৰ্তি)|শালিগ্ৰাম]]ৰ সহায়ত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Hatch |first=Emily Gilchriest |title=Travancore |year=1939 |edition=Second |publisher=[[Oxford University Press]] |location=Calcutta |page=151 |url=https://books.google.com/books?id=9OUxAAAAIAAJ}}</ref> এই শালিগ্ৰামসমূহ [[নেপাল]]ৰ [[গণ্ডকী নদী]]ৰ পাৰৰপৰা অনা হৈছিল। এই ঘটনাৰ স্মৃতিত নেপালৰ [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ]]ত কিছুমান বিশেষ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হৈছিল। মূল মূৰ্তিভাগ "কটুশৰ্কৰা যোগম" নামৰ এবিধ বিশেষ আয়ুৰ্বেদিক মিশ্ৰণেৰে আৱৃত হৈ আছে।<ref>{{cite web |url=https://spst.in/attract |title=Ananthasayanam Idol |website=Sree Padmanabhaswamy Temple}}</ref> [[বিমানম (মন্দিৰৰ চূড়া)|বিমানম]]ৰ সন্মুখৰ চতিভাগ আৰু য’ত দেৱতা শায়িত হৈ আছে, সেই দুই ঠাই এটা ডাঙৰ পাথৰ কাটি তৈয়াৰ কৰা হৈছে। সেয়ে ইয়াক "ওট্টাক্কল-মণ্ডপম" বুলি কোৱা হয়। ৰজা [[মাৰ্তণ্ড বৰ্মা]]ৰ (১৭০৬-৫৮) নিৰ্দেশত মন্দিৰৰপৰা প্ৰায় ৪ মাইল উত্তৰে অৱস্থিত তিৰুমালা (তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ এখন গাঁও) নামৰ ঠাইৰ এটা পাহাৰ কাটি এই ওট্টাক্কল-মণ্ডপমটো প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ কালি আছিল ২০ বৰ্গফুট আৰু ই ২.৫ ফুট ডাঠ আছিল। ৯০৬ মালায়ালম বৰ্ষৰ (১৭৩১ খ্ৰীষ্টাব্দ) ইডাভম মাহত ইয়াক দেৱতাৰ সন্মুখত স্থাপন কৰা হৈছিল। একে সময়তে মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই বাৰাণসীৰ উত্তৰে থকা গণ্ডকী নদীৰপৰা বিষ্ণুৰ প্ৰতীকস্বৰূপ ১২,০০০টা শালিগ্ৰামো আনিছিল। ভগৱান পদ্মনাভৰ পুনৰ প্ৰাণ-প্ৰতিষ্ঠাৰ সময়ত এই শালিগ্ৰামসমূহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="SMenon"/> ===অন‍্যান‍্য উপ-মন্দিৰসমূহ=== মন্দিৰৰ ভিতৰত আন দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপ-গৃহ আছে— ক্ৰমে 'থেক্কেডম' আৰু 'তিৰুৱাম্বাদী'। ইয়াত ক্ৰমে ভগৱান [[নৃসিংহ|উগ্ৰ নৃসিংহ]] আৰু [[কৃষ্ণ|কৃষ্ণ স্বামী]]ৰ বিগ্ৰহ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="SMenon"/> ইয়াৰে তিৰুৱাম্বাদী উপ-গৃহটোৱে এটা স্বতন্ত্ৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। তিৰুৱাম্বাদীৰ নিজা নমস্কাৰ মণ্ডপ, বলি পাথৰ আৰু ধ্বজস্তম্ভ আছে। তিৰুৱাম্বাদীৰ মূল দেৱতা হৈছে পাৰ্থসাৰথি। তেওঁ মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ অন্যতম নায়ক [[অৰ্জুন]]ৰ "স্বৰ্গীয় সাৰথি" আছিল। ইয়াত থকা দুখন হাতযুক্ত গ্ৰেনাইট শিলৰ মূৰ্তিটো দণ্ডায়মান অৱস্থাত আছে। ইয়াৰ এখন হাতত চাবুক আৰু আনখন হাত বাওঁ উৰুত শংখ ধৰি থকা ৰূপত আছে। [[একাদশী]] তিথিত এই দেৱতাজনক [[মোহিনী]] ৰূপত সজোৱা আৰু অলংকৃত কৰা হয়।<ref name="SMenon"/> ইয়াৰ উপৰি ইয়াত পত্নী [[সীতা]], অনুজ [[লক্ষ্মণ]] আৰু [[হনুমান]]ৰ সৈতে ভগৱান [[ৰাম]], [[বিষ্বকসেন]] (বিষ্ণুৰ নিৰ্মাল্যধাৰী আৰু "বিঘ্ননাশক"), [[ব্যাস]] আৰু [[অশ্বত্থামা]], [[গণপতি]], [[শাস্তা]] আৰু ক্ষেত্ৰপালৰ (যিয়ে মন্দিৰক পহৰা দিয়ে) বাবে সুকীয়া উপ-গৃহ আছে। 'বলিয়া বলিক্কল' এলেকাত [[গৰুড়]] আৰু হনুমানৰ মূৰ্তি দুটা হাতযোৰ কৰি থকা অৱস্থাত থিয় হৈ আছে।<ref name="SMenon"/> === গোপুৰম === বৰ্তমানৰ [[গোপুৰম]]টোৰ ভেটি ১৫৬৬ খ্ৰীষ্টাব্দত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=The spirituality of basic ecclesial communities in the socio-religious context of Trivandrum/Kerala, India |year=1996 |publisher=Editrice Pontificia Università Gregoriana |url=https://books.google.com/books?id=zcedqS4jOusC&q |author=Selvister Ponnumuthan |page=62 |isbn=978-88-7652-721-0}}</ref> মন্দিৰটোত [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]] শৈলীত নিৰ্মিত এশ ফুট ওখ আৰু ৭টা স্তৰযুক্ত এটা গোপুৰম আছে।<ref>{{cite book |last1=Menon |first1=T Madhava |title=A Handbook Of Kerala |date=2000 |publisher=International School of Dravidian Linguistics |location=Thiruvananthapuram |page=243 |edition=1 |url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Handbook_of_Kerala/FltwAAAAMAAJ |access-date=18 May 2026}}</ref> এই মন্দিৰটো 'পদ্ম তীৰ্থম' (যাৰ অৰ্থ পদুমৰ পুখুৰী) নামৰ এটা [[পুখুৰী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। মন্দিৰটোত এটা দীঘলীয়া বাৰাণ্ডা বা কৰিডৰ আছে, য’ত সুন্দৰকৈ খোদিত কৰা ৩৬৫টা আৰু এটা চতুৰ্থাংশ গ্ৰেনাইট পাথৰৰ স্তম্ভ আছে। এই স্তম্ভসমূহৰ সূক্ষ্ম কাৰুকাৰ্যই [[বিশ্বকৰ্মা]] স্থপতিসকলৰ অপূৰ্ব ভাস্কৰ্য শিল্পৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন দাঙি ধৰে। এই বাৰাণ্ডাখন পূব দিশৰপৰা মূল গৰ্ভগৃহলৈকে প্ৰসাৰিত হৈ আছে। 'প্ৰাকাৰম'ৰ (মন্দিৰৰ আবদ্ধ প্ৰাংগন) পৰা হোৱা মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখত এটা ৮০ ফুট ওখ ধ্বজস্তম্ভ আছে। == পুৰোহিতসকল == যিবোৰ মন্দিৰত 'স্বামীয়াৰ পুষ্পাঞ্জলি' পৰিচালনা কৰা হয়, সেইবোৰক অধিক পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। নডুভিল মঠ আৰু মুন্সিৰা মঠৰ সংন্যাসীসকলে প্ৰতিদিনে ভগৱান পদ্মনাভ, নৃসিংহ মূৰ্তি আৰু কৃষ্ণ স্বামীক পুষ্পাঞ্জলি অৰ্পণ কৰে। ইৰাঞ্জালাক্কুডাৰ থাৰানানাল্লুৰ নম্বুথিৰিপাদসকল এই মন্দিৰৰ তন্ত্ৰী। মন্দিৰত মুঠ চাৰিজন নাম্বি আছে, যিসকল মন্দিৰৰ মূল পুৰোহিত। ইয়াৰে দুজন নাম্বি— পেৰিয়া নাম্বি আৰু পঞ্চগব্যথু নাম্বি ভগৱান পদ্মনাভৰ সেৱাত নিয়োজিত। বাকী দুজন নাম্বিৰ এজনক নৃসিংহ মূৰ্তি আৰু আনজনক কৃষ্ণ স্বামীৰ বাবে আবণ্টন দিয়া হৈছে। এই নাম্বিসকল চন্দ্ৰগিৰি নদীৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ বাসিন্দা।<ref name="Aswathi">{{cite book |title=Sree Padmanabha Swamy Temple |last=Bayi |first=Aswathi Thirunal Gouri Lakshmi |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan, Bombay, India |year=1995}}</ref> == মন্দিৰত প্ৰৱেশ == মন্দিৰ প্ৰৱেশ ঘোষণা পত্ৰ অনুসৰি কেৱল হিন্দু ধৰ্ম পালন কৰা লোককহে এই মন্দিৰত প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিয়া হয়। লগতে ভক্তসকলে মন্দিৰৰ পোছাকৰ নিয়ম কঠিনভাৱে পালন কৰিব লাগে।<ref>{{cite book |last1=De Bruyn |first1=Pippa |last2=Venkatraman |first2=Niloufer |last3=Bain |first3=Keith |title=Frommer's India |date=2006 |publisher=Wiley |isbn=978-07-6459-899-9 }}</ref> পুৰুষসকলে "ভেষ্টি" আৰু "অংগবস্ত্ৰম" (দক্ষিণ ভাৰতীয় ধুতি আৰু চাদৰ, দুয়োখন বগা ৰঙৰ) পৰিধান কৰে। মহিলাসকলে শাড়ী পিন্ধিব লাগে। == উপাসনা পদ্ধতি == ভক্তসকলে [[দৰ্শন]] আৰু [[পূজা (হিন্দু ধৰ্ম)|পূজা]] কৰিবলৈ [[মণ্ডপ]]লৈ উঠি যাব লাগে। মূল দেৱতাক তিনিখন দুৱাৰেদি দৰ্শন কৰিব পাৰি। প্ৰথমখন দুৱাৰেদি শায়িত অৱস্থাত থকা পদ্মনাভ, তেওঁৰ হাতৰ তলত থকা শিৱলিংগ, 'কটুশৰ্কৰা'ৰে নিৰ্মিত শ্ৰীদেৱী আৰু ভৃগু মুনি, লগতে দেৱতাৰ নাভিৰপৰা ওলোৱা পদুম ফুলত উপৱিষ্ট ব্ৰহ্মাক দেখা যায় (যাৰ বাবে নামটো "পদ্মনাভ" হৈছে)। দ্বিতীয়খন দুৱাৰেদি পদ্মনাভ, শ্ৰীদেৱী আৰু ভূদেৱীৰ সোণৰ 'অভিষেক' মূৰ্তি আৰু পদ্মনাভৰ ৰূপৰ উৎসৱ মূৰ্তি দৰ্শন কৰিব পাৰি। তৃতীয়খন দুৱাৰেদি দেৱতাৰ চৰণ যুগলৰ সৈতে 'কটুশৰ্কৰা'ৰে নিৰ্মিত ভূদেৱী আৰু মাৰ্কণ্ডেয় মুনিক দেখা যায়। ইয়াৰ উপৰি গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত চামৰ ধাৰণ কৰা দুজনী দেৱী, [[গৰুড়]], [[নাৰদ]], [[তুম্বুৰু]], বিষ্ণুৰ ছয়বিধ অস্ত্ৰৰ স্বৰ্গীয় ৰূপ, [[সূৰ্য]], [[চন্দ্ৰ]], [[সপ্তৰ্ষি]], মধু আৰু কৈটভৰ মূৰ্তি আছে। কেৱল ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাইহে "ওট্টাক্কল-মণ্ডপম"ত দীঘল দি প্ৰণিপাত (সাষ্টাংগ প্ৰণাম) কৰিব পাৰে। পৰম্পৰাগতভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে যিয়েই এই মণ্ডপত প্ৰণিপাত কৰে, তেওঁ নিজৰ সকলো সম্পত্তি দেৱতাৰ চৰণত সমৰ্পণ কৰে। যিহেতু ৰজাই ইতিমধ্যে নিজৰ সৰ্বস্ব সমৰ্পণ কৰিছে, সেয়েহে তেওঁক এই মণ্ডপত প্ৰণিপাত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Writer with a royal lineage |url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/article2455596.ece |access-date=15 September 2011 |newspaper=The Hindu |date=15 September 2011 |first=Kausalya |last=Santhanam}}</ref> == উৎসৱ আৰু ৰীতি-নীতিসমূহ == [[File:Aaratu1.jpg|thumb|আৰাট্টু উৎসৱৰ সময়ত [[শাংকুমুগম সাগৰীয়তীৰ]]ৰপৰা অহাৰ পাছত নৃসিংহ স্বামী আৰু পদ্মনাভ স্বামী]] এই মন্দিৰৰ সৈতে বহুতো উৎসৱ জড়িত হৈ আছে। ইয়াৰ প্ৰধান উৎসৱসমূহ বছৰত দুবাৰকৈ অনুষ্ঠিত হয়। তামিল কেলেণ্ডাৰৰ ক্ৰমে আইপাচি (অক্টোবৰ/নৱেম্বৰ) আৰু [[পাংগুনী উথিৰম|পাংগুনী]] (মাৰ্চ/এপ্ৰিল) মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা 'আইপাচি' উৎসৱ আৰু 'পাংগুনী' উৎসৱ ১০ দিনীয়াকৈ চলে। নৱম দিনা ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজই 'ত্ৰিপাপপুৰ মুপ্পান' হিচাপে 'পল্লিভেট্টা' (চিকাৰ ৰীতি) ৰীতিৰ বাবে দেৱতাসকলক 'ভেট্টাক্কলম'লৈ লৈ যায়। শতিকাৰ পূৰ্বে এই পল্লিভেট্টাৰ শোভাযাত্ৰা কাইথামুক্কু, কুথিৰাভাট্টম আৰু [[পুৰণি শ্ৰীকণ্ঠেশ্বৰম মন্দিৰ|পুৰণি শ্ৰীকণ্ঠেশ্বৰম]] তথা পুথাৰিক্কান্দমৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছিল বুলি কোৱা হয়। এই উৎসৱসমূহৰ সামৰণি পৰে [[শাংকুমুগম সাগৰীয়তীৰ]]লৈ যোৱা '[[আৰাট্টু]]' (পৱিত্ৰ স্নান) শোভাযাত্ৰাৰে। 'আৰাট্টু' শব্দই মন্দিৰৰ দেৱতাসকলক সাগৰৰ (ভাৰত মহাসাগৰ) পানীত নিমজ্জন কৰাই কৰা পৱিত্ৰ স্নানক বুজায়। এই অনুষ্ঠানটো সন্ধিয়াৰ ভাগত অনুষ্ঠিত হয়। ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজই খোজকাঢ়ি এই আৰাট্টু শোভাযাত্ৰাৰ সংগ দিয়ে। নিৰ্ধাৰিত [[পূজা (হিন্দু ধৰ্ম)|পূজা]] সম্পন্ন হোৱাৰ পিছত পদ্মনাভস্বামী, নৃসিংহ মূৰ্তি আৰু কৃষ্ণ স্বামীৰ উৎসৱ মূৰ্তিসমূহক সাগৰত আনুষ্ঠানিক স্নান কৰোৱা হয়। এই অনুষ্ঠানৰ পিছত পৰম্পৰাগত জোঁৰ লৈ এক শোভাযাত্ৰাৰ জৰিয়তে মূৰ্তিসমূহ পুনৰ মন্দিৰলৈ ঘূৰাই অনা হয় আৰু ইয়াৰ লগতে উৎসৱৰ সামৰণি পৰে।<ref name="Aswathi"/> পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সৈতে জড়িত আন এটা ডাঙৰ বাৰ্ষিক উৎসৱ হৈছে [[নৱৰাত্ৰি]] উৎসৱ। এই উৎসৱত দেৱী [[সৰস্বতী]], মুন উদিতা নাংগাই ('''পৰাশক্তি''') আৰু কুমাৰ স্বামীৰ ([[মুৰুগান]]) মূৰ্তি ক্ৰমে [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰসাদ]], সুচিন্দ্ৰম আৰু কুমাৰকোভিলৰপৰা এক শোভাযাত্ৰা কৰি পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা 'কুথিৰা মালিকা' প্ৰসাদলৈ অনা হয়। এই উৎসৱ ৯ দিন ধৰি চলে। এই উৎসৱৰ সময়ত প্ৰতিবছৰে নৱৰাত্ৰি মণ্ডপ আৰু আশে-পাশে থকা আন কিছুমান মন্দিৰত প্ৰখ্যাত [[স্বাতী সংগীত উৎসৱ]] অনুষ্ঠিত হয়। ট্ৰাংকুৰৰ মহাৰাজ [[স্বাতী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]]ৰ সন্মানাৰ্থে এই উৎসৱৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল। ৰাজপৰিয়ালৰ তেওঁৰ বংশধৰ [[অশ্বথী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা|ৰাজকুমাৰ ৰাম বৰ্মাই]] বৰ্তমান ইয়াৰ আয়োজন কৰে।<ref name="Aswathi"/> [[File:Aaratu3.jpg|thumb|upright|পাংগুনী উৎসৱৰ সময়ত প্ৰদৰ্শিত [[পাণ্ডৱ|পাণ্ডৱৰ]] ডাঙৰ মূৰ্তি]] এই মন্দিৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উৎসৱটো হৈছে 'লক্ষ দীপম', যাৰ অৰ্থ হৈছে "এক লাখ চাকি।" এই উৎসৱ প্ৰতি ৬ বছৰত এবাৰকৈ পালন কৰা হয়। এই উৎসৱৰ পূৰ্বে ৫৬ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰাৰ্থনা আৰু তিনিখন [[বেদ]] পাঠ কৰা হয়। এই নিয়মটোক 'মুৰাজপম' বুলি কোৱা হয়। মুৰাজপমৰ অন্তিম দিনা মন্দিৰৰ ভিতৰত আৰু চৌহদৰ চাৰিওফালে এক লাখ মিঠাতেলৰ চাকি জ্বলোৱা হয়।<ref name="Aswathi"/> == ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল == ১৮ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত, [[মৰুমাক্কাথায়ম|মাতৃপ্ৰধান পৰম্পৰা]] অনুসৰি, অনিঝম তিৰুনাল [[মাৰ্তণ্ড বৰ্মা]]ই ২৩ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মোমায়েক ৰাম বৰ্মাৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে সিংহাসনত আৰোহণ কৰে। তেওঁ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ বিৰুদ্ধে থকা ষড়যন্ত্ৰ ধৰা পেলাই [[এট্টুভীটিল পিল্লামাৰ]] ("আঠটা ঘৰৰ প্ৰভু") আৰু তেওঁৰ সতীয়া ভাই-ভনীসকলৰ ৭০০বছৰীয়া আধিপত্য সফলতাৰে দমন কৰিছিল। এই বেছিভাগ আখ্যানৰ ওপৰত বিভিন্ন কিংবদন্তি আৰু বিতৰ্ক আছে, কিন্তু সামগ্ৰিকভাৱে তেওঁ শাসন-ব্যৱস্থা নিজৰ হাতলৈ আনি কেন্দ্ৰীভূত কৰিছিল। অনিঝম তিৰুনাল সিংহাসনত বহাৰ লগে লগেই পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ অন্তিমটো ডাঙৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল আৰু ৯০৬ মালায়ালম বৰ্ষত (১৭৩১ খ্ৰীষ্টাব্দ) মূল বিগ্ৰহভাগ পুনৰ প্ৰাণ-প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৭৫০ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত অনিঝম তিৰুনালে সমগ্ৰ [[ট্ৰাভাংকোৰ|ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্য]] মন্দিৰৰ মূল দেৱতা পদ্মনাভস্বামীৰ চৰণত সমৰ্পণ কৰে। ইয়াৰ লগতে তেওঁ আৰু তেওঁৰ বংশধৰসকলে 'পদ্মনাভ দাস' (Padmanabha Dasa) হিচাপে দেৱতাৰ অধীনত থাকি ৰাজ্যৰ সেৱা কৰাৰ অংগীকাৰ কৰে। তেতিয়াৰেপৰা ট্ৰাভাংকোৰৰ প্ৰতিজন ৰজাৰ নামৰ আগত 'শ্ৰী পদ্মনাভ দাস' আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলক 'শ্ৰী পদ্মনাভ সেৱিনী' বুলি কোৱা হৈছিল, যাৰ অৰ্থ হৈছে "পদ্মনাভস্বামীৰ সেৱক।" ৰজাই পদ্মনাভস্বামীলৈ কৰা এই দান কাৰ্য "ত্ৰিপ্পাদিদানম" নামেৰে জনাজাত আছিল। ৫৩ বছৰ বয়সত অনিঝম তিৰুনালৰ মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁৰ অন্তিম ইচ্ছাৰদ্বাৰা মহাৰজা আৰু মন্দিৰৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্কটো স্পষ্ট হৈ পৰিছিল: "পদ্মনাভস্বামীৰ চৰণত ৰাজ্য সমৰ্পণ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো ধৰণৰ সালসলনি কৰিব নালাগে আৰু ভৱিষ্যতে আহৰণ কৰা সকলো ভূ-খণ্ড দেৱস্বম (মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষ) কৰ্তৃপক্ষক হস্তান্তৰ কৰিব লাগিব।" == মন্দিৰ প্ৰশাসন == পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ বৰ্তমান (২০২০ চনৰ ১৩ জুলাইৰ পৰা) [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ নিৰ্দেশত গঠিত এখন প্ৰশাসনিক সমিতিৰদ্বাৰা পৰিচালিত হৈ আছে। মন্দিৰৰ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি আৰু পৰম্পৰাসমূহ অক্ষুণ্ণ ৰাখি ইয়াৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ প্ৰশাসন, সম্পত্তি, বিত্ত আৰু মাটি-বাৰী পৰিচালনাৰ বাবে এই সমিতি গঠন কৰা হৈছিল।<ref name="IT13Jul2020">{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/story/padmanabha-swamy-temple-sc-travancore-royal-family-administration-of-historic-kerala-1699951-2020-07-13 |title=Padmanabha Swamy Temple case: SC upholds Travancore royal family's rights to administer historic temple |first=Aneesha |last=Mathur |date=13 July 2020 |website=India Today}}</ref><ref name="TH13Jul2020">{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/sc-upholds-right-of-erstwhile-travancore-royal-family-in-administration-of-keralas-sree-padmanabhaswamy-temple/article61684555.ece |title=SC upholds right of erstwhile Travancore royal family in administration of Kerala's Padmanabhaswamy Temple |first=Krishnadas |last=Rajagopal |date=13 July 2020 |website=The Hindu}}</ref><ref name="TNM13Jul2020">{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/sc-upholds-travancore-royal-familys-admin-rights-over-sree-padmanabhaswamy-temple-128515 |title=SC upholds erstwhile Travancore royal family's admin rights over Sree Padmanabhaswamy Temple |first=T. N. M. |last=Staff |date=13 July 2020 |website=The News Minute}}</ref><ref name="TNIE13Jul2020">{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/Jul/13/sc-upholds-travancore-royal-familys-rights-to-administer-sree-padmanabha-swamy-temple-2169082.html |title=SC upholds Travancore royal family's rights to administer Sree Padmanabha Swamy temple |first=Kanu |last=Sarda |date=14 July 2020 |website=The New Indian Express}}</ref> মন্দিৰৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত সংস্থাসমূহ যেনে— এত্তাৰা যোগম, তন্ত্ৰী আৰু পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰে তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় আৰু পৰামৰ্শদাতা ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। আনহাতে ন্যায়িক তত্ত্বাৱধানত প্ৰশাসনিক সমিতিয়ে সমগ্ৰ প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণ পৰিচালনা কৰে।<ref name="IT13Jul2020"/><ref name="TH13Jul2020"/><ref name="TNM13Jul2020"/><ref name="TNIE13Jul2020"/> === প্ৰশাসনিক সমিতিৰ গঠন === প্ৰশাসনিক সমিতি তলত উল্লেখ কৰা সদস্যসকলক লৈ গঠিত:- * তিৰুৱনন্তপুৰমৰ জিলা ন্যায়াধীশ – সভাপতি * কেৰালা চৰকাৰৰ এজন প্ৰতিনিধি (যি সচিব পৰ্যায়ৰ তলৰ নহয়) * ভাৰত চৰকাৰৰ এজন প্ৰতিনিধি * মন্দিৰৰ মুখ্য তন্ত্ৰী বা তেওঁৰ প্ৰতিনিধি * ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ এজন প্ৰতিনিধি (ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজা) * আদালতৰ নিৰ্দেশ মৰ্মে নিযুক্ত মন্দিৰ প্ৰশাসন, বিত্ত, প্ৰত্নতত্ত্ব বা সংৰক্ষণৰ জ্ঞান থকা এজন বিশেষজ্ঞ সদস্য<ref name="IT13Jul2020"/><ref name="TH13Jul2020"/><ref name="TNM13Jul2020"/><ref name="TNIE13Jul2020"/> এই সমিতিয়ে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ধাৰাবাহিক তত্ত্বাৱধানত কাম কৰে। মন্দিৰৰ প্ৰশাসন, নিৰাপত্তা, সংৰক্ষণ আৰু মন্দিৰৰ গুপ্ত কোঠালিকে ধৰি সম্পত্তি পৰিচালনাৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ বাবে এই সমিতি দায়বদ্ধ।<ref name="IT13Jul2020"/><ref name="TH13Jul2020"/><ref name="TNM13Jul2020"/><ref name="TNIE13Jul2020"/> === অতীতৰ মন্দিৰ পৰিচালনা === [[File:Thiruvanthapuram Temple Approach.JPG|thumb|পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰলৈ যোৱা পথ]] অতীতত পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সম্পত্তি [[এট্টুভীটিল পিল্লামাৰ]] ("আঠটা ঘৰৰ প্ৰভু")-ৰ সহায়ত [[এত্তাৰা যোগম]] (ৰজা আৰু আঠজনীয়া পৰিষদ)দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত হৈছিল।<ref name="Aswathi"/> এত্তাৰা যোগম পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ, ছয়জনীয়া তিৰুৱনন্তপুৰথু সভা, সভঞ্জিথান (সচিব) আৰু আৰাচান (ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজা)ক লৈ গঠিত আছিল। মন্দিৰৰ প্ৰশাসনৰ বাবে মূলতঃ তিৰুৱনন্তপুৰথু সভা দায়বদ্ধ আছিল। কুপাক্কাৰা পট্টি, বাঞ্চিয়ুৰ আথিয়াৰা পট্টি, কোল্লুৰ আথিয়াৰা পট্টি, মুত্তাভিলা পট্টি, কৰুৱা পট্টি আৰু নেইথাচ্ছেৰী পট্টি এই সভাৰ সদস্য আছিল। পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰে সভাৰ বৈঠকত সভাপতিত্ব কৰিছিল। শ্ৰীকৰ্যথু পট্টি আছিল এই সভাৰ সচিব। সভাই লোৱা যিকোনো সিদ্ধান্ত কেৱল ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজাই অনুমোদন কৰিলেহে কাৰ্যকৰী কৰিব পৰা গৈছিল। কিংবদন্তি অনুসৰি এত্তাৰা যোগমৰ আঠজন সদস্যই (সাতজন পট্টি আৰু এজন ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজা) স্বয়ং পৰশুৰামৰপৰা নিজৰ অধিকাৰ লাভ কৰিছিল। তাৰ পূৰ্বে কেৱল [[নডুভিল মঠ]]ৰ স্বামীয়াৰসকলকহে ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজাই পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। অনিঝম তিৰুনাল [[মাৰ্তণ্ড বৰ্মা]]ই এত্তাৰা যোগমৰ কৰ্তৃত্ব হ্ৰাস কৰে আৰু শক্তিশালী এট্টুভীটিল পিল্লামাৰসকলক উৎখাত কৰে। তাৰ পিছত এত্তাৰা যোগম এখন পৰামৰ্শদাতা পৰিষদত পৰিণত হয়। তেওঁৰ ৰাজত্বকালত নডুভিল মঠৰ উপৰি মুন্সিৰা মঠে পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ নিযুক্তিৰ অধিকাৰ লাভ কৰে। কিছুদিন পূৰ্বে [[উথ্ৰাডম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মা]]ই ত্ৰিক্কাইকাট্টু মঠ আৰু থেক্কে মঠৰ স্বামীয়াৰসকলকো পুষ্পাঞ্জলিৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰিছিল। যদিও মহাৰজাই পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ নিযুক্তি দিয়ে, তথাপি স্বামীয়াৰক দেখিলে মহাৰজাই "ভেচু নমস্কাৰম" (আঁঠু কাঢ়ি কৰা প্ৰণাম) কৰিব লাগিছিল। ২০১৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত উথ্ৰাডম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ ভাগিন [[মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]] ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ট্ৰাভাংকোৰৰ নামধাৰী মহাৰজা হয়। তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলৰ দৰে মূলম তিৰুনালেও 'মহাৰজা' উপাধি গ্ৰহণ কৰাৰ পূৰ্বে এত্তাৰা যোগমৰ সন্মতি লৈছিল। প্ৰস্তাৱিত মহাৰজা, যোগাথিল পট্টিমাৰ আৰু তন্ত্ৰীৰ উপস্থিতিত পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ মাৰাভাঞ্চেৰী থেক্কেডাথু নীলকান্ত ভাৰতীকালে এত্তাৰা যোগমৰ নিট্টু (আদেশ) পত্ৰত স্বাক্ষৰ কৰি মূলম তিৰুনালক 'চিৰাভা মুথা তিৰুভাদী' (ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজা) আৰু 'ত্ৰিপাপপুৰ মুথা তিৰুভাদী' (মন্দিৰৰ ৰক্ষক) হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। এই অনুষ্ঠান পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ কুলশেখৰ মণ্ডপত অনুষ্ঠিত হৈছিল। মহাৰাণী ৰীজেণ্ট পূৰাদম তিৰুনাল [[সেতু লক্ষ্মী বাঈ]]ৰ নাতি [[ৰেৱতী তিৰুনাল বালগোপাল বৰ্মা]] ট্ৰাভাংকোৰৰ নামধাৰী ইলায়াৰাজা (ৰাজকুমাৰ)।<ref name="Aswathi"/><ref name="TTSM">{{cite book |last1=Ayya |first1=V Nagam |title=The Travancore State Manual |date=1906 |publisher=Travancore government Press |page=302 |edition=1906 |url=https://www.google.co.in/books/edition/The_Travancore_State_Manual/YOc2AQAAMAAJ |access-date=19 April 2026}}</ref> ==মন্দিৰৰ সম্পত্তি== [[File:Thiruvananthapuram_Padmanabhaswamy_Temple.jpg|thumb|মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ পুখুৰী]] মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সমস্ত সম্পত্তি মূল দেৱতা ভগৱান পদ্মনাভস্বামীৰ অধীনত আছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি এই সম্পত্তি [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ নেতৃত্বত থকা এটা ট্ৰাষ্টে নিয়ন্ত্ৰণ কৰি আহিছিল। [[টি পি সুন্দৰৰাজন]]ৰ গোচৰে "গোটেই বিশ্বই মন্দিৰটোলৈ চোৱাৰ দৃষ্টিভংগী সলনি কৰি দিছিল।" <ref>{{cite web |title=Rs 90,000 crore found in Kerala temple belongs to Lord Vishnu |website=Rediff |date=2011-07-06 |url=https://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-rs-90000-crore-found-in-kerala-temple-belongs-to-lord-vishnu/20110706.htm |access-date=2026-05-08 |archivedate=2017-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620015252/http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-rs-90000-crore-found-in-kerala-temple-belongs-to-lord-vishnu/20110706.htm |deadurl=yes }}, 6 July 2011, Rediff.com</ref><ref name="TOIJul2011">[https://web.archive.org/web/20120919214354/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-08/india/29751405_1_ancient-temple-royal-family-centuries-old-temple SC halts opening of Kerala temple's last vault], TNN & Agencies 8 July 2011</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-09/india/29754934_1_temple-riches-devotees-venugopalSree |title=Padmanabhaswamy temple treasure belongs to deity: Royal family |date=9 July 2011 |website=[[The Times of India]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106040316/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-09/india/29754934_1_temple-riches-devotees-venugopal |archive-date=6 November 2012 |access-date=2026-07-29 |archivedate=2012-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106040316/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-09/india/29754934_1_temple-riches-devotees-venugopal |deadurl=yes }}</ref> হিচাপ-নিকাচৰ সুবিধাৰ বাবে আদালতে মন্দিৰৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত ছয়টা গুপ্ত কোঠালিক (নিলাভৰা) 'A'ৰপৰা 'F' লৈকে নামকৰণ কৰিছে ( অৱশ্যে ইয়াৰ পিছত ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত [[গোপাল সুব্ৰমণিয়াম]]ৰ এক এমিকেচ কিউৰি প্ৰতিৱেদনত আৰু দুটা ভূ-গৰ্ভস্থ কোঠালিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক 'G' আৰু 'H' নাম দিয়া হৈছে)।<ref name="ACR14Part01">{{cite web |last1=Subramanium |first1=Gopal |url=https://www.thehindu.com/multimedia/archive/01858/Report_of_the_amic_1858231a.pdf |title=Amicus Curiae Report 2014 Part 01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704112951/https://www.thehindu.com/multimedia/archive/01858/Report_of_the_amic_1858231a.pdf |archive-date=4 July 2014 |website=The Hindu |access-date=22 April 2026}}</ref><ref name="ACR14Part02">{{cite web |last1=Subramanium |first1=Gopal |url=https://www.thehindu.com/multimedia/archive/01858/Report_of_the_amic_1858232a.pdf |title=Amicus Curiae Report 2014 Part 02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140501165113/https://www.thehindu.com/multimedia/archive/01858/Report_of_the_amic_1858232a.pdf |archive-date=1 May 2014 |website=The Hindu |access-date=22 April 2026}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে ১৮৮০ চনৰপৰা 'B' কোঠালিটো খোলা হোৱা নাই। আনহাতে 'A' কোঠালিটো সম্ভৱতঃ শেহতীয়া দশকবোৰত খোলা হৈছিল। কিন্তু 'C'ৰপৰা 'F' লৈকে কোঠালিবোৰ বিগত বছৰবোৰত সময়ে সময়ে খোলা হৈছে। === 'B' গুপ্ত কোঠালি (নিলাভৰা B) === [[ভাগৱত পুৰাণ]]ত উল্লেখ আছে যে [[বলৰাম|বলৰামে]] ফাল্গুনম (বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম) ভ্ৰমণ কৰিছিল। তেওঁ পঞ্চঅপ্সৰাত (পদ্মপুখুৰী) স্নান কৰি ঋষি আৰু অন্যান্য ভক্তসকলক দহ হাজাৰ গাইগৰু দান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Tapasyananda |first1=Swami |title=Srimad Bhagavata |publisher=Sri Ramakrishna Math Chennai |isbn=978-81-7823-125-9 |volume=3 |page=381}}</ref> যদিও বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখনত পদ্মনাভৰ উপাসনা স্থলী সদায় আছিল আৰু বলৰামৰ সময়তো ই এক প্ৰাচীন তথা বিখ্যাত তীৰ্থস্থান আছিল, তথাপি দেৱতাৰ বৰ্তমানৰ এই মন্দিৰটো পৰৱৰ্তী সময়তহে গঢ়ি উঠিছিল। বলৰামে যি ঠাইত গাইগৰু দান কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, সেই ঠাইতে চুট্টাম্বলমৰ (গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে থকা প্ৰদক্ষিণ পথ) দক্ষিণ-পশ্চিম অংশটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই অংশটোক 'মহাভাৰতকোণম' বুলি জনা গৈছিল আৰু ইয়াৰ তলৰ ভূ-গৰ্ভস্থ অংশতে 'B' আৰু 'A' দুয়োটা গুপ্ত কোঠালি অৱস্থিত আছিল।<ref name="IT15Jul2017">{{cite news |last1=Jacob |first1=Jeemon |title=Padmanabhaswamy temple: Supreme Court query on opening of vaults provoke shrill debate |url=https://www.indiatoday.in/magazine/states/story/20170724-kerala-padmanabhaswamy-temple-treasure-vaults-supreme-court-1024137-2017-07-15 |access-date=19 April 2026 |work=India Today |date=15 July 2017 |language=en}}</ref><ref name="TH12Aug2011">{{cite news |title=Vault B should not be opened: astrologers |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/vault-b-should-not-be-opened-astrologers/article2348090.ece |access-date=19 April 2026 |website=The Hindu |date=12 Aug 2011}}</ref><ref name="SCI">{{cite web |last1=Supreme Court Of India |title=CIVIL APPEAL NO.2732 OF 2020 (PADMANABHASWAMY TEMPLE CASE) |url=https://api.sci.gov.in/supremecourt/2011/10179/10179_2011_32_1501_22898_Judgement_13-Jul-2020.pdf |website=sci.gov.in |publisher=Supreme Court Of India |access-date=19 April 2026}}</ref> কিংবদন্তি অনুসৰি, পদ্মপুখুৰীৰ পাৰত বহুতো [[দেৱতা (হিন্দু ধৰ্ম)|দেৱতা]] আৰু ঋষিয়ে বলৰামক দৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকে তাত থাকি পদ্মনাভৰ আৰাধনা কৰাৰ অনুমতি বিচাৰিছিল আৰু বলৰামে তেওঁলোকৰ এই ইচ্ছা পূৰণ কৰিছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই দেৱতা আৰু ঋষিসকলে 'B' কোঠালিতে থাকি দেৱতাৰ উপাসনা কৰে। দেৱতাৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত [[নাগ]] দেৱতাসকলেও এই কোঠালিতে বাস কৰে।<ref name="Aswathi"/> মূল গৰ্ভগৃহৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত যাৰ মায়াবী আৰু ভয়ংকৰ ৰূপ অংকন কৰা হৈছে, সেই কাঞ্জিৰোট্টু যক্ষীয়েও এই কোঠালিতে থাকি ভগৱান নৃসিংহৰ আৰাধনা কৰে।<ref name="Aswathi"/> মূল দেৱতাৰ শক্তি বৃদ্ধি কৰিবলৈ এই কোঠালিৰ তলত শ্ৰীচক্ৰৰ দৰে "পৱিত্ৰ" বস্তু স্থাপন কৰা হৈছিল। থেক্কেডমৰ উগ্ৰ [[নৃসিংহ]]ক 'B' কোঠালিৰ ৰক্ষক বুলি কোৱা হয়। 'B' কোঠালিৰ দুৱাৰত এটা সাপৰ ছবি আছে, যিয়ে ইয়াক খোলা যিকোনো লোকৰ বাবে বিপদৰ "সংকেত" দিয়ে। ২০১১ চনৰ আগষ্ট মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা চাৰি দিনীয়া এক [[অষ্টমংগল প্ৰশ্নম|অষ্টমংগল দেৱপ্ৰশ্নম]] (জ্যোতিষীয় গণনা) অনুষ্ঠানত 'B' কোঠালিটোক এক "নিষিদ্ধ এলেকা" বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref name="TH12Aug2011"/> 'B' গুপ্ত কোঠালিটোৰ আচল নাম "মহাভাৰত কাল্লাৰা" আছিল। ই মন্দিৰটোৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ভূ-গৰ্ভস্থ কোঠালি।<ref name="IT06Jul2011">{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/south/story/kerala-temple-may-reveal-more-riches-137019-2011-07-06 |title=Kerala's Sree Padmanabha Swamy temple may reveal more riches |access-date=16 December 2013 |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216214014/http://indiatoday.intoday.in/story/kerala-temple-may-reveal-more-riches/1/144004.html |url-status=live}}</ref><ref name="a.srivathsan"/><ref name="TNM05Jan2015">{{cite web |url=http://www.thenewsminute.com/keralas/167 |title=Padmanabha Swamy temple's wealth beyond imagination: Vinod Rai |date=5 January 2015 |access-date=5 November 2014 |archive-date=15 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715010557/https://www.thenewsminute.com/keralas/167}}</ref> ইতিহাসবিদ ড° টি পি শংকৰণকুট্টী নায়াৰ আৰু মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলৰ মতে, এই কোঠালিটোক লৈ কৰা আটাইতকৈ পুৰণি মূল্যায়ন ১৮৮০ চনত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালে কৰিছিল। সেই সময়ৰ হিচাপত, এতিয়ালৈকে নোখোলা এই একমাত্ৰ কোঠালিটোৰ সম্পত্তিৰ মূল্য আছিল প্ৰায় ১২,০০০ কোটি টকা (১৮৮০ চনৰ মুদ্ৰা মান অনুসৰি)।<ref name="IT06Jul2011"/><ref>{{Cite web |last=Dobson |first=Jim |title=A One Trillion Dollar Hidden Treasure Chamber is Discovered at India's Sree Padmanabhaswamy Temple |url=https://www.forbes.com/sites/jimdobson/2015/11/13/a-one-trillion-dollar-hidden-treasure-chamber-is-discovered-at-indias-sree-padmanabhaswam-temple|access-date=2021-08-17 |website=Forbes |language=en |archive-date=12 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171212140852/https://www.forbes.com/sites/jimdobson/2015/11/13/a-one-trillion-dollar-hidden-treasure-chamber-is-discovered-at-indias-sree-padmanabhaswam-temple |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Deccan Chronicle |url=https://deccantonicle.com |access-date=6 April 2026 |website=deccanchronicle.com}}</ref> ১৮৮৫ চনত এক আউন্স সোণৰ মূল্য আছিল ৪.২৬ ব্ৰিটিছ পাউণ্ড।<ref>{{Cite web |title=Gold Price History |url=https://www.chards.co.uk/gold-price/gold-price-history |access-date=6 April 2026 |website=Chards}}</ref> সেই একেই বৰ্ষত এক ব্ৰিটিছ পাউণ্ডৰ বিনিময় মূল্য আছিল প্ৰায় ৫.২৯ ভাৰতীয় টকা।<ref name="Dadachanji">{{cite book |last1=B.E. Dadachanji |title=History of Indian Currency and Exchange |publisher=D.B. Taraporevala Sons & Co |page=15 |edition=Third}}</ref><ref name="TEHS">{{cite web |last1=Awasthy |first1=Vikramaditya |title=Failure of rupee devaluation of September 1931 to reflect as an expansionary influence on Indian economy |url=https://files.ehs.org.uk/wp-content/uploads/2024/03/07143006/Awasthy-NR-paper-2024.pdf |website=The Economic History Society |access-date=17 April 2026}}</ref> ১৯৩৩ চনত অহা এগৰাকী ইংৰাজ মহিলা এমিলী গিলক্্ৰীষ্ট হেচৰ<ref>{{Cite web |date=2017-02-14 |title=HATCH, Emily Gilchriest – Persons of Indian Studies by Prof. Dr. Klaus Karttunen |url=https://whowaswho-indology.info/2663/hatch-emily-gilchriest |access-date=2023-09-01 |language=en-US |archive-date=1 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230901075844/https://whowaswho-indology.info/2663/hatch-emily-gilchriest |url-status=live}}</ref> এক প্ৰবন্ধত ১৯০৮ চনত এটা কোঠালি খোলাৰ বিফল প্ৰচেষ্টাৰ কথা উল্লেখ আছে। তেওঁৰ 'ট্ৰাভাংকোৰ: এ গাইড বুক ফৰ দি ভিজিটৰ' (অক্সফৰ্ড ইউনিভাৰ্চিটী প্ৰেছ, ১৯৩৩) নামৰ গ্ৰন্থখনত লিখিছে: "প্ৰায় ২৫ বছৰ আগতে যেতিয়া ৰাজ্যখনক অতিৰিক্ত ধনৰ প্ৰয়োজন হৈছিল, তেতিয়া এই বাকচবোৰ খুলি তাৰ সম্পত্তি ব্যৱহাৰ কৰাটো উচিত বুলি ভবা হৈছিল।" "এটা মানুহৰ গোট" একত্ৰিত হৈ জোঁৰ লৈ কোঠালিবোৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু যেতিয়া তেওঁলোকে কোঠালিবোৰ "ফেঁটী সাপেৰে ভৰি থকা" দেখিলে, তেতিয়া তেওঁলোকে "প্ৰাণৰ ভয়ত তাৰপৰা পলাই গ’ল।" <ref name="a.srivathsan"/> ৰাজপৰিয়ালে দাবী কৰি আহিছে যে 'B' কোঠালিটো খোলাটো অমংগলীয়া হ’ব পাৰে।<ref>{{cite news |title=Legend halts Kerala temple stocktaking |url=http://www.asianage.com/india/legend-halts-kerala-temple-stocktaking-150 |access-date=18 July 2011 |website=[[The Asian Age]] |date=4 July 2011 |archive-date=8 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708200213/http://www.asianage.com/india/legend-halts-kerala-temple-stocktaking-150 |url-status=live |archivedate=8 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708200213/http://www.asianage.com/india/legend-halts-kerala-temple-stocktaking-150 |deadurl=yes }}</ref> সাতজনীয়া দলটোৱে ২০১১ চনৰ ৮ জুলাইত আন কিছুমান বিশেষজ্ঞৰ সৈতে আলোচনা কৰি এই কোঠালিটো খোলাৰ ক্ষেত্ৰত চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত লোৱাৰ কথা আছিল।<ref name="Sree Padmanabha Swamy temple: Lord's riches worth more than Rs 1 lakh cr">{{cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-07-05/news/29739016_1_market-value-Sree-padmanabha-swamy-treasure-trove |title=Sree Padmanabha Swamy temple: Lord's riches worth more than Rs 1 lakh cr |date=5 July 2011 |website=The Economic Times |access-date=5 July 2011 |archive-date=2011-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812061842/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-07-05/news/29739016_1_market-value-Sree-padmanabha-swamy-treasure-trove |archivedate=2011-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812061842/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-07-05/news/29739016_1_market-value-sree-padmanabha-swamy-treasure-trove |deadurl=yes }}</ref> "দেৱতাৰ ইচ্ছা জানিবলৈ" মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এক অষ্টமংগল দেৱপ্ৰশ্নমত প্ৰকাশ পায় যে 'B' কোঠালিটো খোলাৰ যিকোনো প্ৰচেষ্টাই দেৱতাৰ অসন্তুষ্টিৰ কাৰণ হ’ব। লগতে হিচাপ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াত আন কোঠালিবোৰত থকা পৱিত্ৰ বস্তুবোৰ অশুদ্ধ হৈ পৰিছে।<ref name="TH12Aug2011"/> ২০১১ চনত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰদ্বাৰা নিযুক্ত পৰ্যবেক্ষকসকলে 'B' কোঠালিৰ এটা সমুখ-কক্ষ (Antechamber) খুলিছিল।<ref>{{cite news |title=Vaults A and B opened at temple |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/vaults-a-and-b-opened-at-temple/article2142820.ece |access-date=20 April 2026 |work=The Hindu |agency=The Hindu |date=29 June 2011 |language=en-IN}}</ref> কিন্তু পৰ্যবেক্ষকসকলে মূল 'B' কোঠালিটো খুলিব নোৱাৰিলে। অৱশ্যে ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত উচ্চতম ন্যায়ালয়ত দাখিল কৰা প্ৰতিৱেদনত [[গোপাল সুব্ৰমণিয়াম]]য়ে আন এক দেৱপ্ৰশ্নম অনুষ্ঠিত কৰাৰ পাছত ইয়াক খোলাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। দুজন পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ হৈছে পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সৰ্বোচ্চ ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ। ২০১৬ চনৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰীত নডুভিল মঠৰ পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰে প্ৰশাসনিক সমিতিৰ অধ্যক্ষ আৰু কাৰ্যবাহী বিষয়ালৈ পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰি 'B' কোঠালি খোলাৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰে। ২০১৮ চনৰ মে’ মাহত মুন্সিৰা মঠৰ পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰে পৱিত্ৰ কোঠালিটো খোলাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰচাৰ চলাই [[কাচৰগড়]]ৰপৰা তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ এক ৰথযাত্ৰাৰ নেতৃত্ব দিয়ে। কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৰ্বোচ্চ ধৰ্মীয় নেতা আজভাঞ্চেৰী থম্প্ৰাক্কলেও ৰথযাত্ৰাৰ সৈতে জড়িত এখন সভাত ভাষণ দি দাবী জনায় যে 'B' কোঠালিটো খুলি ধৰ্মীয় বিশ্বাসত আঘাত হানিব নালাগে। ভাৰতৰ প্ৰাক্তন নিয়ন্ত্ৰক আৰু মহাগণনা পৰীক্ষক (CAG) [[বিনোদ ৰায়]]ৰ ২০১৪ চনৰ আগষ্ট মাহৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, শেহতীয়া দশকবোৰত 'B' কোঠালিৰ অন্তত সমুখ-কক্ষটো অন্ততঃ সাতবাৰ খোলা হৈছে— ১৯৯১ চনত দুবাৰ আৰু ২০০২ চনত পাঁচবাৰ।<ref>{{cite news |title=Report on Kerala temple says the vault was opened 7 times |url=https://www.indiatoday.in/programme/up-south/video/sree-padmanabha-temple-status-report-vinod-rai-former-cag-454782-2014-08-13 |access-date=21 April 2026 |work=India Today |agency=India Today |date=13 August 2014 |language=en}}</ref> বিনোদ ৰায়ৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ পোৱাৰ পিছত ৰাজকুমাৰী অশ্বথী তিৰুনাল গৌৰী লক্ষ্মী বাঈয়ে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে শ্ৰীৰায়ে 'B' কোঠালিৰ সমুখ-কক্ষটোৰ কথাহে উল্লেখ কৰিছিল। সেই সমুখ-কক্ষটো ২০১১ চনতো উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰদ্বাৰা নিযুক্ত পৰ্যবেক্ষকসকলে খুলিছিল।<ref>{{cite news |title=Won't open vault B to satisfy curiosity of a few: Travancore royal family |url=https://www.theweek.in/news/india/padmanabhaswamy-temple-vault-b-travancore-royal-family.html |access-date=10 April 2026 |agency=The Week |date=13 August 2017}}</ref> ইয়াৰ পূৰ্বে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰদ্বাৰা নিযুক্ত এমিকেচ কিউৰি গোপাল সুব্ৰমণিয়ামেও অভিযোগ কৰিছিল যে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিষেধাজ্ঞা থকা সত্ত্বেও 'B' কোঠালি বা ইয়াৰ কোনো এটা সমুখ-কক্ষ খোলা হৈছিল।<ref name="TH24Apr2014">{{cite news |title=Apex court finds amicus curiae report on temple disturbing |url=http://www.thehindu.com/news/national/apex-court-finds-amicus-curiae-report-on-temple-disturbing/article5940660.ece |access-date=24 April 2014 |website=The Hindu |archive-date=24 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424174412/http://www.thehindu.com/news/national/apex-court-finds-amicus-curiae-report-on-temple-disturbing/article5940660.ece |url-status=live}}</ref> === পাঁচটা সৰু গুপ্ত কোঠালি খোলাৰ প্ৰক্ৰিয়া === ২০১১ চনৰ জুন মাহত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে পুৰাতত্ত্ব বিভাগ আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ কৰ্তৃপক্ষক মন্দিৰৰ কিছুমান গোপন কোঠালি খুলিবলৈ আৰু ভিতৰত থকা বস্তুবোৰৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল।<ref>{{cite news |title=Rs50k cr worth treasure in Kerala temple |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Rs50k-cr-worth-treasure-in-Kerala-temple/articleshow/9069757.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811135735/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-02/thiruvananthapuram/29730213_1_gold-coins-secret-vaults-yellow-metal |url-status=live |archive-date=11 August 2011 |access-date=3 July 2011 |newspaper=[[The Times of India]] |date=2 July 2011}}</ref> মন্দিৰৰ দুজন পুৰোহিত ক্ৰমে 'পেৰিয়া নাম্বি' আৰু 'থেক্কেডাথু নাম্বি' হ’ল 'C'ৰপৰা 'F' লৈকে নামকৰণ কৰা চাৰিটা কোঠালিৰ ৰক্ষক। এই কোঠালিবোৰ সময়ে সময়ে খোলা হয়। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিছিল যে 'C'ৰপৰা 'F' লৈকে কোঠালিবোৰ খোলোতে আৰু ভিতৰৰ বস্তুবোৰ ব্যৱহাৰ কৰোঁতে মন্দিৰৰ "পৰম্পৰাগত নিয়ম আৰু ৰীতি-নীতি" পালন কৰিব লাগিব। লগতে 'A' কোঠালিটো কেৱল বস্তুৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবেহে খোলা হ’ব আৰু তাৰ পিছত বন্ধ কৰা হ’ব। এক বিতং তালিকা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নিযুক্তি দিয়া এজন সাতজনীয়া সদস্যৰ দলে মন্দিৰৰ ভূ-গৰ্ভস্থ কোঠালিবোৰ পৰীক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত তলা-চাবিৰ তলত থকা এক বিশাল সম্পত্তিৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰা সম্ভৱ হৈছিল। ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি ২০১২ চনৰ আগষ্ট মাহত 'C', 'D', 'E' আৰু 'F' কোঠালিৰ বস্তুৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰাৰ কাম সম্পূৰ্ণ হয়। ২০১২ চনৰ শেষৰফালে 'A' কোঠালিৰ আনুষ্ঠানিক তালিকা প্ৰস্তুত কৰাৰ কাম আৰম্ভ হয়।<ref name="ACR12">{{cite web |url=http://www.thehindu.com/multimedia/archive/01262/Report_of_the_amic_1262649a.pdf |last1=Subramanium |first1=Gopal |title=Report by Amicus Curiae Gopal Subramanium 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308103934/https://www.thehindu.com/multimedia/archive/01262/Report_of_the_amic_1262649a.pdf |archive-date=8 March 2013 |website=The Hindu |access-date=22 April 2026}}</ref> 'A', 'C', 'D', 'E' আৰু 'F' কোঠালিবোৰ ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহৰ সৈতে খোলা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা বস্তুবোৰৰ ভিতৰত এশটাতকৈও অধিক হীৰা, পদ্মৰাগ মণি আৰু অন্যান্য বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত ৩.৫ ফুট ওখ এটা নিভেৰা বিশুদ্ধ সোণৰ [[মহাবিষ্ণু]]ৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/golden-idol-of-vishnu-found-at-sree-padmanabhaswamy-temple/article2154027.ece |title=Golden idol of Vishnu found at Sree Padmanabhaswamy temple |work=The Hindu |date=3 July 2011 |access-date=10 October 2022 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009222631/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/golden-idol-of-vishnu-found-at-sree-padmanabhaswamy-temple/article2154027.ece |url-status=live}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৮ ফুট দীঘল এটা বিশুদ্ধ সোণৰ শিকলি, ৫০০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ সোণৰ থোপা, ৩৬ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ সোণৰ ওৰণি, বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত ১২০০খন 'চৰাপল্লী' সোণৰ মুদ্ৰাৰ মালা উদ্ধাৰ হৈছে। লগতে সোণৰ অলংকাৰ, ডিঙিৰ মালা, মুকুট, হীৰা, মাণিক, নীলম, মৰকত আৰু সোণৰ সামগ্ৰীৰে ভৰ্তি কেইবাটাও মোনা পোৱা গৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/south/story/kerala-padmanabha-temple-treasure-136720-2011-07-02 |title=Kerala's Padmanabha temple treasure worth over Rs 60k crore |access-date=5 November 2014 |archive-date=13 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141113023113/http://indiatoday.intoday.in/story/kerala-padmanabha-temple-treasure/1/143508.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/south/story/kerala-temple-riches-spark-ownership-debate-136808-2011-07-03 |title=Thiruvananthapuram temple riches spark ownership debate |access-date=5 November 2014 |archive-date=13 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141113023109/http://indiatoday.intoday.in/story/kerala-temple-riches-spark-ownership-debate/1/143663.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article/The-Worth-Of-Eternal-Repose/277576 |title=The Worth Of Eternal Repose |website=outlookindia.com |first=Minu |last=Ittyipe |date=18 July 2011 |access-date=5 November 2014 |archive-date=5 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105135025/http://www.outlookindia.com/article/The-Worth-Of-Eternal-Repose/277576 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.foxnews.com/science/results-of-billion-dollar-treasure-hunt-in-hindu-temple-to-be-revealed |title=Results of billion-dollar treasure hunt in Hindu temple to be revealed |author=Gene J. Koprowski |date=26 March 2015 |publisher=Fox News Channel |access-date=5 November 2014 |archive-date=3 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303131105/http://www.foxnews.com/science/2012/10/02/results-billion-dollar-treasure-hunt-in-hindu-temple-to-be-revealed |url-status=live}}</ref> দেৱতাক সজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰায় ৩০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ ১৬টা অংশ থকা সোণৰ অংগবস্ত্ৰ, মাণিক আৰু মৰকত খচিত সোণৰ "নাৰিকলৰ কোৰোকা" আৰু ১৮ শতিকাৰ [[নেপোলিয়ন]] যুগৰ কেইবাটাও মুদ্ৰা পোৱা গৈছে।<ref>{{cite news |title=Padmanabhaswamy Temple: The richest deity in India? |url=https://www.indiatoday.in/india/photo/thiruvananthapuram-sri-padmanabha-swamy-temple-riches-365825-2011-07-05 |access-date=18 May 2026 |work=India Today |date=5 July 2011 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Kilos of ancient coins found in temple vault |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/kilos-of-ancient-coins-found-in-temple-vault/article2151308.ece |access-date=18 May 2026 |work=The Hindu |date=2 July 2011 |language=en-IN}}</ref> ২০১২ চনৰ আৰম্ভণিতে এই বস্তুবোৰ পৰীক্ষা কৰিবলৈ এখন বিশেষজ্ঞ সমিতি গঠন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কান্নুৰ জিলাৰ কট্টায়মত উদ্ধাৰ হোৱা [[ৰোমান সাম্ৰাজ্য]]ৰ লাখ লাখ সোণৰ মুদ্ৰাও অন্তৰ্ভুক্ত আছে। ভাৰতৰ প্ৰাক্তন নিয়ন্ত্ৰক আৰু মহাগণনা পৰীক্ষক (CAG) বিনোদ ৰায়ৰ মতে (যিয়ে ১৯৯০ চনৰপৰা মন্দিৰৰ কিছুমান নথি পৰীক্ষা কৰিছিল), ২০১৪ চনৰ আগষ্ট মাহলৈকে ইতিমধ্যে খোলা থকা 'A' কোঠালিত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০ চনৰ প্ৰায় ৮০০ কিলোগ্ৰাম সোণৰ মুদ্ৰা জমা হৈ আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো মুদ্ৰাৰ মূল্য ২.৭ লাখ টকাতকৈও অধিক। ইয়াৰ উপৰি ১৮ ফুট দীঘল মূল দেৱতাৰ বাবে এশ হাজাৰ হীৰা আৰু অন্যান্য বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত এটা বিশুদ্ধ সোণৰ সিংহাসন পোৱা গৈছে। 'A' কোঠালিত প্ৰৱেশ কৰা এজন ব্যক্তিৰ মতে, তাত থকা কিছুমান ডাঙৰ হীৰা এজন প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহৰ বুঢ়া আঙুলিৰ সমান আছিল।<ref>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/magazine/2012/04/30/the-secret-of-the-temple |title=The Secret of the Temple |author=Jake Halpern |date=30 April 2012 |magazine=The New Yorker |access-date=20 February 2020 |archive-date=6 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906173441/https://www.newyorker.com/magazine/2012/04/30/the-secret-of-the-temple |url-status=live}}</ref> বিভিন্ন প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, তাত হীৰা আৰু অন্যান্য বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত অন্ততঃ তিনিখন বা তাতকেই অধিক নিভেৰা সোণৰ মুকুট পোৱা গৈছে।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/padmanabhaswamy-temple-throws-up-a-treasure-trove/article2148311.ece |title=Padmanabhaswamy temple throws up a treasure trove |author=G. Mahadevan |website=The Hindu |date=July 2011 |access-date=18 July 2015 |archive-date=28 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728100904/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/padmanabhaswamy-temple-throws-up-a-treasure-trove/article2148311.ece |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/fivetier-security-system-for-padmanabhaswamy-temple/article2496807.ece |title=Five-tier security system for Padmanabhaswamy temple |agency=Press Trust of India |website=The Hindu |date=29 September 2011 |access-date=18 July 2015 |archive-date=16 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716055617/https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/fivetier-security-system-for-padmanabhaswamy-temple/article2496807.ece |url-status=live}}</ref> কিছুমান সংবাদ মাধ্যমৰ প্ৰতিৱেদনত 'A' কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষৰপৰা উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীৰ ভিতৰত শ শ বিশুদ্ধ সোণৰ চকী, হাজাৰ হাজাৰ সোণৰ পাত্ৰ আৰু কলহৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-14063061 |title=The feisty Indian kings and their temple treasure |work=BBC News |date=7 July 2011 |access-date=20 June 2018 |archive-date=25 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725180755/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-14063061 |url-status=live}}</ref> মন্দিৰৰ দৈনন্দিন ধৰ্মীয় নীতি-নিয়ম বা উৎসৱ-পাৰ্বণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা শ শ সোণৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰা হোৱা নাছিল। কাৰণ এই ক্ষেত্ৰত মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলে তীব্ৰ আপত্তি দৰ্শাইছিল।<ref name="ACR12"/> 'A' কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহৰপৰা ১.০২ লাখতকৈও অধিক "সামগ্ৰী" উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে 'C'ৰপৰা 'F' কোঠালিৰপৰা ২০০০ তকেই অধিক সামগ্ৰী পোৱা গৈছিল। ইয়াত এটা "সামগ্ৰী" মানে এটা একক বস্তু বা কেইবাটাও বস্তুৰ সংগ্ৰহ হ’ব পাৰে। যেনে— ৮০০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ ১.৯৫ লাখ 'ৰাচাপ্পনম' (সোণৰ মুদ্ৰা) আৰু নৱৰত্নৰ ছেট। ২০১৩ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে কৰা তালিকাভুক্তকৰণ অনুসৰি ডাঙৰ ডাঙৰ সোণৰ অলংকাৰৰ অংশ হিচাপে ৬০,০০০ তকৈও অধিক বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত হৈ আছে। বৰ্ণনা কৰা মুঠ আঠটা কোঠালিৰ ভিতৰত কেৱল পাঁচটা সৰু কোঠালি খোলিয়েই এতিয়ালৈকে যি সম্পত্তি পোৱা গৈছে, তাক বিশ্বৰ ইতিহাসত সোণ আৰু বহুমূলীয়া পাথৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সংগ্ৰহ বুলি গণ্য কৰা হৈছে।<ref name="bullionstreet.com">{{cite web |url=http://www.bullionstreet.com/news/india-to-evaluate-worlds-largest-gold-treasure-soon/1044 |title=India to evaluate world's largest gold treasure soon |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100931/http://www.bullionstreet.com/news/india-to-evaluate-worlds-largest-gold-treasure-soon/1044 |archive-date=14 April 2015 |access-date=29 July 2026 |archivedate=14 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414100931/http://www.bullionstreet.com/news/india-to-evaluate-worlds-largest-gold-treasure-soon/1044 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.commodityonline.com/news/gold-treasure-at-india-temple-could-be-the-largest-in-the-world-40475-3-40476.html |title=Gold treasure at India temple could be the largest in the world |date=4 Jul 2011 |website=Commodity Online |archive-url=https://web.archive.org/web/20160506215358/http://www.commodityonline.com/news/Gold-treasure-at-India-temple-could-be-the-largest-in-the-world-40475-3-40476.html |archive-date=6 May 2016}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে এই মূল্যৱান সম্পত্তিসমূহ হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি মন্দিৰটোত জমা হৈছিল। চেৰা ৰাজবংশ, পাণ্ড্য ৰাজ্য, ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল, কোলাথিৰী, পল্লৱ ৰাজবংশ, চোল ৰাজবংশ আৰু দক্ষিণ ভাৰত তথা ইয়াৰ বাহিৰৰ বিভিন্ন ৰজাসকলে এইবোৰ দেৱতাৰ চৰণত দান কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি মেচোপটেমিয়া, জেৰুজালেম, গ্ৰীচ, ৰোমৰ শাসক আৰু ব্যৱসায়ীসকলৰ লগতে পৰৱৰ্তী সময়ত ইউৰোপৰ বিভিন্ন ঔপনিৱেশিক শক্তি আৰু অন্যান্য দেশৰপৰাও এই সম্পদসমূহ আহিছিল।<ref name="rediff.com"/><ref name="huffingtonpost.com"/><ref name="Frontline02">{{cite web |url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30176370.ece |title=Treasures of history |last=Krishnakumar |first=R. |date=29 July 2011 |website=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |access-date=16 July 2020 |archive-date=16 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716060310/https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30176370.ece |url-status=live}}</ref><ref name="Frontline03">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/tales-that-the-fabulous-collection-in-the-vaults-tell/article2233694.ece |title=Tales that the fabulous collection in the vaults tell |author=Beena Sarasa |website=The Hindu |date=16 July 2011 |access-date=5 November 2014 |archive-date=9 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190409073849/https://www.thehindu.com/news/national/tales-that-the-fabulous-collection-in-the-vaults-tell/article2233694.ece |url-status=live}}</ref> কিছুমান লোকে মত প্ৰকাশ কৰে যে এই জমা থকা সম্পদৰ এটা অংশ পৰৱৰ্তী সময়ত কৰ হিচাপে আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য জয় কৰা ৰাজ্যসমূহৰপৰা ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাসকলৰ হাতলৈ আহিছিল।<ref>{{cite news |title=Glittering details emerge of Indian temple treasure |url=https://montrealgazette.com/life/Glittering+details+emerge+Indian+temple+treasure/5051341/story.html |access-date=18 July 2011 |newspaper=[[The Gazette (Montreal)|The Gazette]] |date=5 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708181423/http://www.montrealgazette.com/life/Glittering+details+emerge+Indian+temple+treasure/5051341/story.html |archive-date=8 July 2011}}</ref> অৱশ্যে বেছিভাগ পণ্ডিতেই বিশ্বাস কৰে যে এই সম্পদ হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি গোট খাইছিল। কিয়নো কেইবাখনো বৰ্তমান উপলব্ধ হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থ আৰু সংগম তামিল সাহিত্যত (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০ ৰপৰা খ্ৰীষ্টাব্দ ৩০০, য’ত ইয়াৰ বিপুল সম্পত্তিৰ বাবেই ইয়াক "সোণালী মন্দিৰ" বুলি কোৱা হৈছিল) এই দেৱতা আৰু মন্দিৰৰ উল্লেখ আছে। এই ভঁৰালত চেৰা, পাণ্ড্য, গ্ৰীক আৰু ৰোমান যুগৰ অলেখ ঐতিহাসিক সামগ্ৰী আছে।<ref name="Seran Vanji"/><ref name="huffingtonpost.com"/><ref name="Silappadikaram"/><ref name="rediff.com"/> প্ৰাচীন তামিল সংগম মহাকাব্য [[চিলপ্পাটিকাৰম]]ত (অনুমাণিক খ্ৰীষ্টাব্দ ১০০ ৰপৰা ৩০০) উল্লেখ আছে যে তদানীন্তন চেৰা ৰজা চেলকুট্টুৱনে এটা 'সোণালী মন্দিৰ'ৰ (অৰিতুয়িল-অমাৰ্দন) পৰা সোণ আৰু বহুমূলীয়া পাথৰ উপহাৰ পাইছিল, যি পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=k57RAAAAMAAJ |title=The Secret Chamber: A Historical, Anthropological & Philosophical Study of the Kodungallur Temple |last=Induchudan |first=V. T. |date=1 January 1969 |publisher=Cochin Devaswom Board |page=47 |language=en}}</ref> হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি তিৰুৱনন্তপুৰম, কান্নুৰ, ৱায়ানাদ, কোল্লম, পালাক্কাড আৰু মালাপ্পুৰম জিলাৰ নদীসমূহৰপৰা সোণ বুটলি থকাৰ লগতে খনিৰপৰাও সোণ আহৰণ কৰা হৈছিল। ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি সুমেৰীয় যুগৰপৰাই কেৰালাৰ [[মালাবাৰ অঞ্চল]]ত (যি ঐতিহাসিক 'তামিলাকাম' অঞ্চলৰ অংশ আছিল) দক্ষিণে [[ভিঝিনজাম]]ৰপৰা উত্তৰে [[মাংগালোৰ]]লৈকে কেইবাটাও ব্যাৱসায়িক কেন্দ্ৰ আছিল। ১৭০০ শতিকাৰ শেষৰফালে যেতিয়া [[মহীশূৰৰদ্বাৰা মালাবাৰ আক্ৰমণ]] হৈছিল, তেতিয়া কেৰালা আৰু সুদূৰ দক্ষিণৰ অন্যান্য ৰাজপৰিয়ালসমূহে (যিসকল ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰে শাখা আছিল) তিৰুৱনন্তপুৰমত আশ্ৰয় লৈছিল। তেওঁলোকে নিজৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিজ নিজ মন্দিৰৰ সম্পত্তি পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰতে জমা ৰাখিছিল।<ref name="rediff.com"/><ref name="Frontline02"/><ref name="Frontline03"/> লগতে, আটাইতকৈ ডাঙৰ তথা এতিয়ালৈকে নোখোলা কোঠালিটো আৰু ইতিমধ্যে খোলা হোৱা সৰু কোঠালিবোৰত থকা বেছিভাগ সম্পদেই ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্য গঠন হোৱাৰ বহু আগৰ। ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হৈছে বিনোদ ৰায়ে উল্লেখ কৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০ চনৰ প্ৰায় ৮00 কিলোগ্ৰাম সোণৰ মুদ্ৰাৰ ভাণ্ডাৰ। প্ৰখ্যাত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ তথা ইতিহাসবিদ [[আৰ নাগাস্বামী]]য়েও উল্লেখ কৰিছে যে কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা এই দেৱতালৈ আগবঢ়োৱা দান-বৰঙনিৰ বহুতো নথি-পত্ৰ কেৰালাত পোৱা যায়।<ref name="RN"/> শেষত, ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যত সদায় চৰকাৰী ৰাজকোষ (কাৰুভেলাম), ৰাজপৰিয়ালৰ নিজা ৰাজকোষ (চেল্লাম) আৰু মন্দিৰৰ ৰাজকোষৰ (তিৰুভাৰা ভাণ্ডাৰম বা শ্ৰী ভাণ্ডাৰম) মাজত পাৰ্থক্য ৰখা হৈছিল। মহাৰাণী [[গৌৰী লক্ষ্মী বাঈ]]ৰ ৰাজত্বকালত কেৰালা অঞ্চলৰ কু-পৰিচালিত হৈ থকা শ শ মন্দিৰ চৰকাৰৰ অধীনলৈ অনা হৈছিল। এই মন্দিৰবোৰৰ অতিৰিক্ত অলংকাৰসমূহো পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ গোপন কোঠালিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে সেই মন্দিৰসমূহৰ দৈনন্দিন চোৱা-চিতাৰ বাবে পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ পুঁজি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Aswathi"/> ২০১১ চনৰ জুলাই মাহৰ এই চৰ্চিত ঘটনাৰ পূৰ্বে, ১৯৩১ চনত 'A', 'C', 'D', 'E' বা 'F' কোঠালিৰ যিকোনো এটা বা ইয়াৰ সমুখ-কক্ষ খোলা হৈছিল। সেই সময়ত ভাৰতত তীব্ৰ অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থা চলি থকাৰ বাবে ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু চৰকাৰী ৰাজকোষ প্ৰায় খালী হৈ পৰিছিল। সেয়েহে ইয়াক খোলাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। ৰজা আৰু পুৰোহিতসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি গঠিত এটা সৰু দলে তাত এটা ডাঙৰ ভঁৰালৰ দৰে ঘৰ পাইছিল, যিটো বেছিভাগ সোণ আৰু কিছু পৰিমাণে ৰূপৰ মুদ্ৰা তথা অলংকাৰেৰে ভৰি আছিল। ইয়াৰ ওপৰত শ শ বিশুদ্ধ সোণৰ পাত্ৰ ৰখা আছিল। লগতে সোণৰ মুদ্ৰাৰে ভৰ্তি চাৰিটা ডাঙৰ বাকচো আছিল। মাটিত খোপনি পুতি থকা আৰু ছয়টা ভাগ থকা এটা ডাঙৰ বাকচো তাত পোৱা গৈছিল। সেইবোৰ হীৰা, মাণিক, নীলম আৰু মৰকত খচিত সোণৰ অলংকাৰেৰে ভৰি আছিল। ইয়াৰ বাহিৰেও পুৰণি মুদ্ৰাৰে ভৰ্তি আৰু চাৰিটা বাকচ পোৱা গৈছিল, যিবোৰ হিচাপ কৰিবলৈ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু চৰকাৰী ৰাজকোষলৈ লৈ যোৱা হৈছিল।<ref name="a.srivathsan"/> == আইনী বিবাদসমূহ == ২০১১ চনত কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ৰায় দিছিল যে ৰাজ্য চৰকাৰে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সম্পত্তিৰ নিয়ন্ত্ৰণ নিজৰ হাতলৈ ল’ব লাগে। ইয়াৰ পিছতে ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত আপিল কৰে।<ref name="econ">[https://www.economist.com/blogs/banyan/2013/02/temples-riches Temple Riches: Render unto Padmanabhaswamy] – The Economist, 19 February 2013</ref> এই সন্দৰ্ভত এটা স্বতন্ত্ৰ প্ৰতিৱেদন তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত সম্পূৰ্ণ হোৱা এই প্ৰতিৱেদনত ৰাজপৰিয়ালে মন্দিৰৰ সম্পত্তি আত্মসাৎ কৰাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ’ল।<ref name="ACR12"/> উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে সম্পত্তিৰ তালিকাৰ ফলাফলসমূহ ৰাজহুৱা কৰিব নোৱাৰিব।<ref name="ACR12"/> ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত আদালতৰ বন্ধু (Amicus Curiae) অধিবক্তা গোপাল সুব্ৰমণিয়ামে উচ্চতম ন্যায়ালয়ত ৫৭৭ পৃষ্ঠাৰ এখন প্ৰতিৱেদন দাখিল কৰে। তেওঁ মন্দিৰ প্ৰশাসনত অনিয়ম হোৱাৰ গুৰুতৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁৰ মতে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই কেইবাটাও বেংক একাউণ্ট আৰু ট্ৰাষ্ট খুলি নিজৰ নৈতিক দায়িত্ব পালনত ব্যৰ্থ হৈছে। লগতে বিগত ১০ বছৰ ধৰি আয়কৰ ৰিটাৰ্নো দাখিল কৰা হোৱা নাই। প্ৰতিৱেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছিল: "বিপুল পৰিমাণৰ সোণ আৰু ৰূপ উদ্ধাৰ হোৱাৰ ঘটনাই আদালতৰ বন্ধুক আচৰিত কৰি তুলিছে। ই এক কু-পৰিচালনাৰ স্পষ্ট উদাহৰণ। ইয়াত সোণৰ প্ৰলেপ দিয়া মেচিন (Gold plating machine) থকা বুলি উঠা অভিযোগো এক বুজাব নোৱাৰা ঘটনা। এই আৱিষ্কাৰে সমাজৰ উচ্চ স্তৰৰ লোকৰদ্বাৰা পৰিকল্পিতভাৱে সম্পদ উলিয়াই নিয়াৰ সন্দেহ বৃদ্ধি কৰে। এই বিষয়বোৰ সমাধান কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সমগ্ৰ চৰকাৰী ব্যৱস্থাটোৰ মাজত এটা উদাসীনতা দেখা গৈছিল। আৰক্ষীৰ পৰ্যাপ্ত তদন্তৰ অভাৱে এই কথা সূচায় যে তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰালা ৰাজ্যৰ এখন চহৰ হোৱা সত্ত্বেও মানুহৰ মনত এতিয়াও পুৰণি ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰভাৱ আছে।" <ref>{{cite news |title=Amicus Curiae seeks audit of temple wealth |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/amicus-curiae-seeks-audit-of-temple-wealth/article5927269.ece |access-date=24 April 2014 |newspaper=The Hindu}}</ref> ন্যায়াধীশ আৰ এম লোধা আৰু ন্যায়াধীশ [[এ কে পাটনায়ক]]ক লৈ গঠিত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে এখন ৫ জনীয়া সমিতি গঠন কৰি প্ৰশাসনৰ সালসলনি কৰিবলেই নিৰ্দেশ দিয়ে। লগতে বিনোদ ৰায়ক হিচাপ পৰীক্ষক (Auditor) হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই সমিতিত [[তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা]]ৰ ন্যায়াধীশ কে পি ইন্দিৰা,<ref>{{cite news |title=Padmanabha Swamy temple: K P Indira takes charge |url=http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/padmanabha-swamy-temple-k-p-indira-takes-charge-145694.html |access-date=26 April 2014 |newspaper=Mathrubhumi |archivedate=26 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426232219/http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/padmanabha-swamy-temple-k-p-indira-takes-charge-145694.html |deadurl=yes }}</ref> মন্দিৰৰ তন্ত্ৰী আৰু নাম্বি, লগতে কেৰালা চৰকাৰৰ সৈতে আলোচনা কৰি ঠিক কৰিবলগীয়া আন দুজন সদস্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ উপৰি আই এ এচ (IAS) বিষয়া তথা মন্দিৰৰ প্ৰাক্তন প্ৰশাসক কে এন সতীশক কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Woman judge takes charge of Padmanabhaswamy temple |url=http://www.ndtv.com/article/india/woman-judge-takes-charge-of-padmanabhaswamy-temple-514362 |access-date=26 April 2014 |publisher=NDTV}}</ref><ref>{{cite news |title=SC entrusts Padmanabhaswamy temple to five-member committee |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/sc-entrusts-padmanabhaswamy-temple-to-fivemember-committee/article5943740.ece |access-date=24 April 2014 |newspaper=The Hindu}}</ref> কেৰালা চৰকাৰে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এই নিৰ্দেশ মানি চলিবলৈ সন্মত হয়।<ref>{{cite news |title=Govt will abide by SC order in temple case: Chandy |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/govt-will-abide-by-sc-order-in-temple-case-chandy/article5944126.ece |access-date=24 April 2014 |newspaper=The Hindu}}</ref> [[মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]] মন্দিৰৰ ন্যাসৰক্ষী (Trustee) হিচাপে বাহাল থাকে আৰু ট্ৰাভাংকোৰৰ নামধাৰী মহাৰজা হিচাপে ধৰ্মীয় দায়িত্বসমূহ পালন কৰি যায়। কিন্তু উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ অন্তৱৰ্তীকালীন ৰায়ৰ পিছত মন্দিৰ পৰিচালনাৰ সৈতে তেওঁৰ কোনো সম্পৰ্ক নাছিল।<ref>{{cite news |last=J. |first=VENKATESAN |title=SC permits Rama Varma to be temple trustee |url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sc-permits-rama-varma-to-be-temple-trustee/article5893875.ece |access-date=25 April 2014 |website=THE HINDU}}</ref> এই প্ৰতিৱেদনত এনে দুটা গোপন কোঠালিৰ সন্ধান পোৱা গৈছিল যাৰ কথা ইয়াৰ আগতে কেতিয়াও ক’তো উল্লেখ কৰা হোৱা নাছিল। প্ৰতিৱেদনত সেই দুটাক 'G' আৰু 'H' কোঠালি নাম দিয়া হৈছিল। 'B' কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহৰ দৰেই এই দুয়োটা কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহ এতিয়াও নোখোলাকৈয়ে আছে। == আইনী বিবাদসমূহ == ২০১১ চনত কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ৰায় দিছিল যে ৰাজ্য চৰকাৰে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সম্পত্তিৰ নিয়ন্ত্ৰণ নিজৰ হাতলৈ ল’ব লাগে। ইয়াৰ পিছতে ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত আপিল কৰে।<ref name="econ"/> এই সন্দৰ্ভত এটা স্বতন্ত্ৰ প্ৰতিৱেদন তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত সম্পূৰ্ণ হোৱা এই প্ৰতিৱেদনত ৰাজপৰিয়ালে মন্দিৰৰ সম্পত্তি আত্মসাৎ কৰাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ’ল।<ref name="ACR12"/> উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে সম্পত্তিৰ তালিকাৰ ফলাফলসমূহ ৰাজহুৱা কৰিব নোৱাৰিব।<ref name="ACR12"/> ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত আদালতৰ বন্ধু (Amicus Curiae) অধিবক্তা গোপাল সুব্ৰমণিয়ামে উচ্চতম ন্যায়ালয়ত ৫৭৭ পৃষ্ঠাৰ এখন প্ৰতিৱেদন দাখিল কৰে। তেওঁ মন্দিৰ প্ৰশাসনত অনিয়ম হোৱাৰ গুৰুতৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁৰ মতে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই কেইবাটাও বেংক একাউণ্ট আৰু ট্ৰাষ্ট খুলি নিজৰ নৈতিক দায়িত্ব পালনত ব্যৰ্থ হৈছে। লগতে বিগত ১০ বছৰ ধৰি আয়কৰ ৰিটাৰ্নো দাখিল কৰা হোৱা নাই। প্ৰতিৱেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছিল: "বিপুল পৰিমাণৰ সোণ আৰু ৰূপ উদ্ধাৰ হোৱাৰ ঘটনাই আদালতৰ বন্ধুক আচৰিত কৰি তুলিছে। ই এক কু-পৰিচালনাৰ স্পষ্ট উদাহৰণ। ইয়াত সোণৰ প্ৰলেপ দিয়া মেচিন থকা বুলি উঠা অভিযোগো এক বুজাব নোৱাৰা ঘটনা। এই আৱিষ্কাৰে সমাজৰ উচ্চ স্তৰৰ লোকৰদ্বাৰা পৰিকল্পিতভাৱে সম্পদ উলিয়াই নিয়াৰ সন্দেহ বৃদ্ধি কৰে। এই বিষয়বোৰ সমাধান কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সমগ্ৰ চৰকাৰী ব্যৱস্থাটোৰ মাজত এটা উদাসীনতা দেখা গৈছিল। আৰক্ষীৰ পৰ্যাপ্ত তদন্তৰ অভাৱে এই কথা সূচায় যে তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰালা ৰাজ্যৰ এখন চহৰ হোৱা সত্ত্বেও মানুহৰ মনত এতিয়াও পুৰণি ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰভাৱ আছে।" <ref>{{cite news |title=Amicus Curiae seeks audit of temple wealth |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/amicus-curiae-seeks-audit-of-temple-wealth/article5927269.ece |access-date=24 April 2014 |newspaper=The Hindu}}</ref> ন্যায়াধীশ আৰ এম লোধা আৰু ন্যায়াধীশ [[এ কে পাটনায়ক]]ক লৈ গঠিত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে এখন ৫ জনীয়া সমিতি গঠন কৰি প্ৰশাসনৰ সালসলনি কৰিবলেই নিৰ্দেশ দিয়ে। লগতে বিনোদ ৰায়ক হিচাপ পৰীক্ষক (Auditor) হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই সমিতিত [[তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা]]ৰ ন্যায়াধীশ কে পি ইন্দিৰা,<ref>{{cite news |title=Padmanabha Swamy temple: K P Indira takes charge |url=http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/padmanabha-swamy-temple-k-p-indira-takes-charge-145694.html |access-date=26 April 2014 |newspaper=Mathrubhumi |archivedate=26 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426232219/http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/padmanabha-swamy-temple-k-p-indira-takes-charge-145694.html |deadurl=yes }}</ref> মন্দিৰৰ তন্ত্ৰী আৰু নাম্বি, লগতে কেৰালা চৰকাৰৰ সৈতে আলোচনা কৰি ঠিক কৰিবলগীয়া আন দুজন সদস্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ উপৰি আই এ এচ (IAS) বিষয়া তথা মন্দিৰৰ প্ৰাক্তন প্ৰশাসক কে এন সতীশক কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Woman judge takes charge of Padmanabhaswamy temple |url=http://www.ndtv.com/article/india/woman-judge-takes-charge-of-padmanabhaswamy-temple-514362 |access-date=26 April 2014 |publisher=NDTV}}</ref><ref>{{cite news |title=SC entrusts Padmanabhaswamy temple to five-member committee |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/sc-entrusts-padmanabhaswamy-temple-to-fivemember-committee/article5943740.ece |access-date=24 April 2014 |newspaper=The Hindu}}</ref> কেৰালা চৰকাৰে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এই নিৰ্দেশ মানি চলিবলৈ সন্মত হয়।<ref>{{cite news |title=Govt will abide by SC order in temple case: Chandy |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/govt-will-abide-by-sc-order-in-temple-case-chandy/article5944126.ece |access-date=24 April 2014 |newspaper=The Hindu}}</ref> [[মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]] মন্দিৰৰ ন্যাসৰক্ষী (Trustee) হিচাপে বাহাল থাকে আৰু ট্ৰাভাংকোৰৰ নামধাৰী মহাৰজা হিচাপে ধৰ্মীয় দায়িত্বসমূহ পালন কৰি যায়। কিন্তু উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ অন্তৱৰ্তীকালীন ৰায়ৰ পিছত মন্দিৰ পৰিচালনাৰ সৈতে তেওঁৰ কোনো সম্পৰ্ক নাছিল।<ref>{{cite news |last=J. |first=VENKATESAN |title=SC permits Rama Varma to be temple trustee |url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sc-permits-rama-varma-to-be-temple-trustee/article5893875.ece |access-date=25 April 2014 |website=THE HINDU}}</ref> এই প্ৰতিৱেদনত এনে দুটা গোপন কোঠালিৰ সন্ধান পোৱা গৈছিল যাৰ কথা ইয়াৰ আগতে কেতিয়াও ক’তো উল্লেখ কৰা হোৱা নাছিল। প্ৰতিৱেদনত সেই দুটাক 'G' আৰু 'H' কোঠালি নাম দিয়া হৈছিল। 'B' কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহৰ দৰেই এই দুয়োটা কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহ এতিয়াও নোখোলাকৈয়ে আছে। প্ৰতিৱেদনখনত এইটোও উল্লেখ কৰা হৈছে যে গোপাল সুব্ৰমণিয়ামে আঠটা গোপন কোঠালি আৰু সেইবোৰৰ সমুখ-কক্ষৰ বাহিৰতো সোণ আৰু বহুমূলীয়া পাথৰেৰে তৈয়াৰী ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰে ভৰ্তি কেইবাটাও ডাঙৰ বাকচ পাইছিল।<ref name="TH24Apr2014"/><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/among-locked-cellars-and-underground-paths-questions-on-temple-treasures-safety/article5939000.ece |title=Among locked cellars and underground paths, questions on temple treasure's safety |author=A. Srivathsan |website=The Hindu |date=23 April 2014 |access-date=2 March 2015 |archive-date=24 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424134538/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/among-locked-cellars-and-underground-paths-questions-on-temple-treasures-safety/article5939000.ece |url-status=live}}</ref> চিবিআই (CBI) আৰু ইণ্টেলিজেন্স ব্যুৰোৱে (IB) গোপাল সুব্ৰমণিয়াক উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত আপত্তি দৰ্শাইছিল। আইবিয়ে শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সন্দৰ্ভত দাখিল কৰা গোপাল সুব্ৰমণিয়ামৰ প্ৰতিৱেদনখনক এক উদাহৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল, য’ত তেওঁ যুক্তিসংগত তৰ্ক আৰু কঠিন তথ্যৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ "আধ্যাত্মিক প্ৰবৃত্তি"ৰ ওপৰতহে বেছি নিৰ্ভৰ কৰিছিল।<ref name="ET062014">{{cite news |last1=Aurora |first1=Bhavana Vij |title=Intelligence Bureau red-flags appointment of ex-Solicitor General Gopal Subramanium as SC judge |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/intelligence-bureau-red-flags-appointment-of-ex-solicitor-general-gopal-subramanium-as-sc-judge/articleshow/37149450.cms |access-date=15 May 2026 |work=The Economic Times |date=25 June 2014}}</ref> শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ ওপৰত দাখিল কৰা দ্বিতীয়খন প্ৰতিৱেদনত গোপাল সুব্ৰমণিয়ামে নিজেই প্ৰকাশ কৰিছে যে "এয়া তেওঁৰ পুৱাৰ এক আধ্যাত্মিক নিয়ম আছিল, য’ত তেওঁ নিজৰ মনটো শান্ত কৰি ঈশ্বৰীয় নিৰ্দেশনা বিচাৰিছিল আৰু ইয়াৰ ফলতেই এই দিশত নতুন আৱিষ্কাৰ সম্ভৱ হৈছিল।" <ref name="ACR14Part02"/> আদালতৰ বন্ধুৰ বিৰুদ্ধে মন্দিৰৰ পৰম্পৰা উলংঘা কৰি অবৈধ [[পূজা (হিন্দু ধৰ্ম)|পূজা]] কৰাৰো অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল।<ref name="ET062014"/> তেওঁ মন্দিৰৰ থাভাৰাপ্পূৰা আৰু বেদব্যাস উপ-গৃহৰ সন্মুখত পূজা কৰিছিল। ৰাজপৰিয়াল আৰু মন্দিৰৰ তান্ত্ৰিক পুৰোহিতসকলৰ বিৰোধিতা সত্ত্বেও তেওঁ ওচৰৰে মাৰ্তণ্ডম মঠ প্ৰসাদৰপৰা এটা পাথৰৰ যন্ত্ৰম আনি কেইবাদিনো ধৰি তাৰ ওপৰত পূজা কৰিছিল। তন্ত্ৰীসকলে বুজাই দিছিল যে এই 'যন্ত্ৰম'ৰ সৈতে পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ কোনো সম্পৰ্ক নাই আৰু ই কেৱল প্ৰসাদটোৰ সুৰক্ষাৰ বাবেহে আছিল। কিন্তু আদালতৰ বন্ধুৱে ইয়াক মন্দিৰৰ মূল গৰ্ভগৃহত স্থাপন কৰিবলৈ জোৰ দিছিল। তন্ত্ৰীসকলৰ তীব্ৰ বিৰোধিতাৰ বাবে যন্ত্ৰমটো য’ত আছিল তাতেই ৰৈ গ’ল। মন্দিৰৰ পৰম্পৰা অনুসৰি প্ৰতিদিনে পুৱা কেৱল শংখধ্বনি আৰু 'শ্ৰীপদ সূক্তম' পাঠ কৰিহে ভগৱান পদ্মনাভক "জগোৱা" হয়। কিন্তু আদালতৰ বন্ধুৱে দেৱতাক জগাবলৈ দৈনিক 'ভেংকটেশ সুপ্ৰভাতম' পাঠ কৰাৰ নিয়ম আৰম্ভ কৰিছিল। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে তন্ত্ৰীসকলক সুপ্ৰভাতম গাব পৰা যাবনে নাই সেই সন্দৰ্ভত চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত ল’বলৈ অনুৰোধ জনায়। ইয়াৰ পিছতে জ্যেষ্ঠ তন্ত্ৰী নেডুম্পিল্লী থাৰানানাল্লুৰ পৰমেশ্বৰন নম্বুথিৰিপাডে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষক সুপ্ৰভাতম পাঠ কৰাটো লগে লগে বন্ধ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। কাৰণ ইয়াৰদ্বাৰা মূল দেৱতা আৰু মন্দিৰৰ 'অন্য মন্ত্ৰ যজন দোষ' (অসংগত মন্ত্ৰৰে দেৱতাৰ আৰাধনা কৰাৰ বাবে হোৱা দোষ) হৈছিল। এই ভুলৰ প্ৰায়শ্চিত্ত হিচাপে তন্ত্ৰীগৰাকীয়ে বৈদিক পণ্ডিতসকলৰদ্বাৰা ঋকবেদ আৰু যজুৰ্বেদ দুয়োটাৰে ১২ বাৰকৈ 'মুৰা' পাঠ কৰাটো বিচাৰিছিল। উচ্চতম ন্যায়ালয়লৈ প্ৰেৰণ কৰা তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰতিৱেদনত আদালতৰ বন্ধুৱে তন্ত্ৰীসকলক শোভাযাত্ৰাৰ মূৰ্তিৰ সন্মুখত গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত এটা [[শ্ৰী যন্ত্ৰ]] স্থাপন কৰিব পৰা যাবনে নাই, তাক পৰীক্ষা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল।<ref name="ACR14Part01"/> মূল আবেদনকাৰী (টি পি সুন্দৰৰাজন), যাৰ আদালতৰ কাৰ্যৱাহীৰ বাবেই এই সম্পত্তিৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল, তেওঁৰ ২০১১ চনৰ জুলাই মাহত মৃত্যু হয়। এই ঘটনাই মন্দিৰটোক কেন্দ্ৰ কৰি চলি থকা লোকবিশ্বাসক অধিক দৃঢ় কৰি তুলিছিল।<ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/religion-obituaries/8650668/TP-Sundararajan.html Obituary : TP Sundararajan, who died on July 17 aged 70, obtained a court order which has led, this summer, to the opening of some vaults of the 16th century Sri Padmanabhaswamy Temple in Trivandrum, in the southern Indian state of Kerala] ''The Daily Telegraph'', 20 July 2011</ref> === ২০২০ চনৰ জুলাই মাহত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ চূড়ান্ত ৰায় === ২০২০ চনৰ ১৩ জুলাইত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ২০১১ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায়টো নাকচ কৰে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ৰায় দিয়ে যে এতিয়াৰেপৰা পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ প্ৰশাসন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ হাতত থাকিব।<ref name="SCI"/><ref name="IT13Jul2020"/><ref name="HT01">{{cite news |last=Tripathi |first=Ashutosh |date=13 July 2020 |title=Padmanabha Swamy Temple to be managed by ex-royal family, rules Supreme Court |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-upholds-the-rights-of-travancore-royal-family-to-administer-kerala-s-padmanabhaswamy-temple/story-0Ts5b1lxLfD5QOgPXGIYcM.html |newspaper=Hindustan Times |access-date=13 July 2020 |archive-date=13 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713083237/https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-upholds-the-rights-of-travancore-royal-family-to-administer-kerala-s-padmanabhaswamy-temple/story-0Ts5b1lxLfD5QOgPXGIYcM.html |url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|30em}} == বহিঃসংযোগ == {{Commons category|Padmanabhaswamy Temple| পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ}} * [https://spst.in/ শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ (SPST)] * [https://web.archive.org/web/20120416181925/http://www.sree-padmanabhaswamy.com/ শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ] (শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সম্পৰ্কীয় তথ্য) [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] ll5dxn0a5ynvrosl2dcggviyntrve6i 0 138186 622236 620751 2026-08-01T04:47:19Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622236 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ফ'ৰ্ট কোচি | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Kochi, Fishing nets at sunset, Kerala, India.jpg | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India#India Kochi | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম | established_title = <!-- Established --> | established_date = | parts_type = তালুকসমূহ | leader_title = পৌৰপতি | leader_name = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 29 | population_footnotes = | population_total = 234990 | population_as_of = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[মালায়ালম]], [[ইংৰাজী]], [[পৰ্তুগীজ]] (ঐতিহাসিক) | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] (IST) | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = পিন ক'ড | postal_code = 682001 | area_code_type = দূৰভাষ ক'ড | area_code = 0484 | registration_plate = KL-43 | website = }} [[File:Kochi, Fishing nets, Kerala, India.jpg|thumb|right|চীনা ভালা ([[চীনা মাছ ধৰা জাল]])]] '''ফ'ৰ্ট কোচি''' ([[ইংৰাজী]]: Fort Kochi) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোচি]] চহৰৰ এটা অন্যতম ঐতিহাসিক অঞ্চল। ইয়াক পূৰ্বতে '''ফ'ৰ্ট কোচিন''' বুলিও জনা গৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2016-01-05 |title=It's 127 Years Since 'Chandrabhanu' Gutted 'Cochi' |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2016/Jan/05/its-127-years-since-chandrabhanu-gutted-cochi-864792.html |access-date=2024-06-17 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [[পৰ্তুগীজ]] ইষ্ট ইণ্ডিজৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকা আৰু ভাৰতীয় ভূমিত নিৰ্মিত প্ৰথম ইউৰোপীয় দুৰ্গ ফ'ৰ্ট ইমানুৱেলৰ নাম অনুসৰিয়েই এই অঞ্চলটোৰ নাম ফ'ৰ্ট কোচি ৰখা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.vascohomestay.com/fort_cochin.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20191212225025/http://www.vascohomestay.com/fort_cochin.html|archive-date = 12 December 2019|title = About Fort Cochin | Vasco House Fort Cochin | Homestay Fort Cochin | Heritage House}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.kimansion.com/fort-kochi.htm | title=THE MELTING POT OF CULTURES | publisher=Kimansion | access-date=25 June 2016 | archivedate=15 March 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160315175638/http://www.kimansion.com/fort-kochi.htm | deadurl=yes }}</ref> এই ঠাইখণ্ড কোচি মূল ভূখণ্ডৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত থকা কেইবাটাও পানীৰে আবৃত দ্বীপ আৰু উপদ্বীপৰ অংশ, যাক সামূহিকভাৱে পুৰণি কোচি বা পশ্চিম কোচি বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ কাষতে মাট্টানচেৰী অঞ্চলটো অৱস্থিত। ১৯৬৭ চনত এই তিনিখন পৌৰসভাক সমীপৱৰ্তী কিছু এলেকাৰ সৈতে লগ লগাই বৰ্তমানৰ কোচি পৌৰ নিগমে পূৰ্ণৰূপ পায়। ফ'ৰ্ট কোচি ইয়াৰ সমৃদ্ধ ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতিৰ বাবে জনাজাত। ই দেশী-বিদেশী দুয়ো ধৰণৰ পৰ্যটকৰ বাবে এক অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু। ২০২০ চনত নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ "ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া বিশ্বৰ শীৰ্ষ ২৫টা পৰ্যটনস্থলী"ৰ বাছনিৰ তালিকাত ফ'ৰ্ট কোচিয়ে নৱম স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.goodmorningamerica.com/travel/story/book-trip-2020-national-geographic-67111675|title=Here's where you should book a trip in 2020|website=Good Morning America}}</ref> == যাতায়ত == এৰ্নাকুলামৰ পৰা পথ আৰু জলপথেৰে ফ'ৰ্ট কোচিলৈ যাব পাৰি। চহৰখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা ব্যক্তিগত বাছ আৰু চৰকাৰী পৰিবহন নিগমৰ বাছসমূহ ফ'ৰ্ট কোচিলৈ চলাচল কৰে। এই স্থানলৈ অহা পৰ্যটকৰ বৃহৎ সংখ্যাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি চৰকাৰে এই পথত বিশেষ ল'—ফ্ল'ৰ ভলভো বাছৰ সেৱা আৰম্ভ কৰিছিল। [[কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]], ভাইটিলা মবিলিটি হাব আৰু কাক্কানাদ ইনফ' পাৰ্কৰ দৰে জনপ্ৰিয় পথসমূহত বৰ্তমান এনে বাছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।{{Citation needed|date=June 2026}} == ঔপনিৱেশিক প্ৰাক-কাল == খ্ৰীষ্টপূৰ্বৰ সময়ছোৱাত বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] নামেৰে জনাজাত অঞ্চলটো মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে আচ্ছন্ন আছিল। সাগৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে বালিৰ চৰ আদিৰ সৃষ্টি হয়, যাৰ ফলত বৰ্তমান দেখা পোৱা উপকূলীয় অঞ্চলটোৱে গঢ় লৈ উঠে। ''কোচি'' নামটোৰ উৎপত্তি মালায়ালম শব্দ ''কোচু আঝি''ৰ পৰা হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ হৈছে ''সৰু উপহ্ৰদ''। পুৰণি ঐতিহাসিক কোচিৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল মাট্টানচেৰী। পুৰণি [[মালায়ালম]] ভাষাত ইয়াক ''মাদান-চেৰী'' বুলি কোৱা হৈছিল, য'ত ''চেৰী'' শব্দৰ অৰ্থ হৈছে চহৰ। ''মাদ'' অৰ্থাৎ [[গৰু]] আছিল কোচিৰ ৰজাৰ পুৰণি ৰাজকীয় দুৰ্গৰ প্ৰতীক। ১৩৪১ [[খ্ৰীষ্টাব্দ]]ত অহা এক প্ৰলয়ংকাৰী চুনামীৰ বাবে কোডুংগাল্লুৰ বন্দৰ ধ্বংস হোৱাৰ পিছত কোচিৰ ৰজাই ইয়াত নিজৰ ৰাজপ্ৰসাদ নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{Citation needed|date=June 2009}} ''পেৰুম্পাডাপ্পু স্বৰূপম'' অৰ্থাৎ ৰজাৰ এই দুৰ্গটো কালভাথী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। কঝিকোডৰ (কালিকট) ৰজা জামোৰিন আৰু পশ্চিমীয়া ঔপনিৱেশিক শক্তিসমূহৰ মাজত হোৱা সঘনাই যুদ্ধৰ বাবে ৰজাই এই ঠাই এৰি ত্ৰিপুনিথুৰালৈ গুচি যায়। ৰজাগৰাকী বৈষ্ণৱ পন্থী আছিল আৰু গৰু বা ''মাদু'' আছিল তেওঁৰ ৰাজকীয় প্ৰতীক। == ইতিহাস == মধ্যযুগীয় [[কেৰালা]] উপকূলত কঝিকোড বন্দৰে অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে সৰ্বোচ্চ স্থান দখল কৰি আছিল, আনহাতে কান্নুৰ, কোল্লাম আৰু কোচি আছিল ব্যৱসায়িকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ বন্দৰ, য’ত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা অহা ব্যৱসায়ীসকল একত্ৰিত হৈছিল।<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref> ঔপনিৱেশিক কালৰ পূৰ্বে ফ'ৰ্ট কোচি [[কোচি]] ৰাজ্যৰ অধীনৰ এখন সৰু মাছমৰীয়া গাঁও আছিল। আৱিষ্কাৰৰ যুগত ১৪৯৮ চনত পৰ্তুগীজসকল কঝিকোডৰ কপ্পাডত উপস্থিত হয় আৰু ইয়াৰ ফলত [[ইউৰোপ]]ৰ পৰা [[ভাৰত]]লৈ পোনপটীয়া সাগৰীয় পথ মুকলি হয়।<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ফ'ৰ্ট কোচি নামেৰে জনাজাত হোৱা এই ভূখণ্ড ১৫০৩ চনত কোচিৰ ৰজাই পৰ্তুগীজসকলক প্ৰদান কৰিছিল, কাৰণ আফনচো ডি আলবুকাৰ্কৰ নেতৃত্বত অহা পৰ্তুগীজ সৈন্যই তেওঁক কঝিকোডৰ জামোৰিন সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াত সহায় কৰিছিল। ৰজাই তেওঁলোকক নিজৰ ব্যৱসায়িক স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ সাগৰৰ পাৰত ফ'ৰ্ট ইমানুৱেল নিৰ্মাণ কৰাৰ অনুমতিও দিছিল। ফ'ৰ্ট কোচি নামৰ প্ৰথম অংশটো এই দুৰ্গটোৰ পৰাই আহিছে, যাক পিছলৈ ওলন্দাজসকলে ধ্বংস কৰি পেলাইছিল। পৰ্তুগীজসকলে এই দুৰ্গটোৰ পিছফালে নিজৰ উপনিৱেশ স্থাপন কৰিছিল, য’ত এটা কাঠৰ গীৰ্জাও আছিল। ইয়াক ১৫১৬ চনত এক স্থায়ী গাঁথনি হিচাপে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়, যাক বৰ্তমান চেইণ্ট ফ্ৰাংকোচিছ গীৰ্জা বুলি জনা যায়। ফ'ৰ্ট কোচি ১৬০ বছৰ ধৰি পৰ্তুগীজসকলৰ দখলত আছিল। ১৬৬৩ চনত ওলন্দাজসকলে পৰ্তুগীজসকলৰ পৰা এই ভূখণ্ড কাঢ়ি লয় আৰু পৰ্তুগীজসকলৰ বহুতো ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিশেষকৈ কেথলিক মঠসমূহ ধ্বংস কৰে। ওলন্দাজসকলে ১৭৯৫ চনলৈকে ১১২ বছৰ ধৰি ফ'ৰ্ট কোচি নিজৰ দখলত ৰাখিছিল, তাৰ পিছত ব্ৰিটিছে ওলন্দাজসকলক পৰাস্ত কৰি ইয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণ লয়। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ (ভাৰত বিভাজন) সৈতে ফ'ৰ্ট কোচিৰ ওপৰত বিদেশী নিয়ন্ত্ৰণৰ অন্ত পৰে। [[File:Kerala St. Francis Church 1.JPG|thumb|right|চেইণ্ট ফ্ৰাংকোচিছ গীৰ্জা, য’ত ভাস্কো ডাগামাক সমাধিস্থ কৰা হৈছিল]] [[File:Kathedralbasilika Santa Cruz 2018-04-04a.jpg|thumb|right|ফ'ৰ্ট কোচিৰ চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা]] [[File:Fort Cochin view.JPG|thumb|কোচিৰ এক সাধাৰণ দৃশ্য]] [[File:Mad Crab.jpg|thumb|ফ'ৰ্ট কোচিত সাগৰৰ পাৰক আৱৰ্জনাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ পেলাই দিয়া প্লাষ্টিকৰ বটলৰ সহায়ত তৈয়াৰ কৰা এটা কেঁকোৰাৰ প্ৰতিমূৰ্তি]] [[File:Kerala jain temple.jpg|thumb|right|ফ'ৰ্ট কোচিৰ জৈন মন্দিৰ]] এই ঔপনিৱেশিক সময়ছোৱাত পৰ্তুগীজ, ওলন্দাজ আৰু ব্ৰিটিছসকলে নিৰ্মাণ কৰা পুৰণি ঘৰবোৰৰ মিশ্ৰণ ফ'ৰ্ট কোচিৰ ৰাজপথত দেখিবলৈ পোৱা যায়। চেইণ্ট ফ্ৰাংকোচিছ গীৰ্জাখন ১৫০৩ চনত পৰ্তুগীজসকলে কেথলিক গীৰ্জা হিচাপে নিৰ্মাণ কৰিছিল। বিখ্যাত নাবিক ভাস্কো ডাগামাক এসময়ত এই গীৰ্জাতে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল, যাৰ সমাধিটো বৰ্তমান চাৰ্চ অৱ চাউথ ইণ্ডিয়াৰ অধীনত আছে আৰু ই এটা ৰাষ্ট্ৰীয় কীৰ্তিচিহ্ন। ১৫৫৮ চনত পৰ্তুগীজসকলৰ অধীনত কোচিৰ কেথলিক ধৰ্মপ্ৰান্ত (Diocese of Cochin) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ফ'ৰ্ট কোচিত আছিল।<ref>{{Cite web |title=Diocese of Cochin |url=https://en-academic.com |access-date=2022-07-27 |website=Academic Dictionaries and Encyclopedias |language=en}}</ref> চান্টা ক্ৰুজ বেচিলিকা, যিখন ১৬ শতিকাত পৰ্তুগীজসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল, পিছলৈ ব্ৰিটিছে ধ্বংস কৰে আৰু ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Santa Cruz Cathedral Basilica Fort Kochi - History, Architecture |url=https://tradekerala.com |access-date=2022-07-27 |website=Trade Kerala |language=en-US}}</ref> এই সময়ৰে আন কিছুমান আৱাসিক ভৱন আৰু হোটেল যেনে ওল্ড হাৰ্বাৰ হাউচ আদি বৰ্তমান সময়ত নবীকৰণ কৰা হৈছে। পৰ্যটকৰ বাবে আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় বস্তু হ’ল সাগৰৰ পাৰত থকা পুৰণি চীনা মাছ ধৰা জালসমূহ, যিবোৰ ১৪ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চীনা ব্যৱসায়ীসকলে ইয়াত প্ৰচলন কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। === প্ৰথম উৎসসমূহ === সাধাৰণ যুগৰ আৰম্ভণিৰে পৰা আৰৱ আৰু চীনা ব্যৱসায়ীসকলে কোচি অঞ্চলৰ পৰা মচলা, বিশেষকৈ জালুক, দালচেনি, ইলাচী, লং, চন্দন কাঠ আদি সংগ্ৰহ কৰিছিল। এই মূল্যবান সামগ্ৰীৰ খেতি আৰু ব্যৱসায়ে এই অঞ্চলৰ ইতিহাস গঢ়ি তুলিছিল। আজিও কোচি মচলা ৰপ্তানিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। আৰৱ ব্যৱসায়ীসকলে প্ৰথমে এই মচলাবোৰৰ বিষয়ে জানিছিল আৰু তেওঁলোকে এই অতি প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীবোৰ ইউৰোপলৈ লৈ গৈছিল। শতিকাৰ পিছত তেওঁলোকক অনুসৰণ কৰি প্ৰথমে পৰ্তুগীজ, তাৰ পিছত ওলন্দাজ আৰু পিছলৈ ব্ৰিটিছসকল আহিছিল। === প্ৰায় ৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দ === মালাবাৰ উপকূল সম্পৰ্কীয় লিখিত নথিপত্ৰই দেখুৱায় যে এই অঞ্চলত হিন্দু, খ্ৰীষ্টান আৰু এক ইহুদী সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায় আছিল।<ref>{{Cite book |last=Slapak |first=Orpa |url=https://google.com |title=The Jews of India: A Story of Three Communities |publisher=The Israel Museum |year=2003 |isbn=965-278-179-7 |location=Jerusalem |pages=27}}</ref> === প্ৰায় ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দ === এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত কোচিৰ প্ৰাকৃতিক বন্দৰটোৰ সৃষ্টি হৈছিল, যিয়ে কোডুংগাল্লুৰ চহৰৰ বন্দৰটো ধ্বংস কৰিপেলাইছিল। ইয়াৰ পিছত এই চহৰখন ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ হিচাপে গঢ়ি উঠে। ই চীন আৰু মধ্য প্ৰাচ্যৰ সৈতে মচলা ব্যৱসায়ত মনোনিবেশ কৰিছিল। === প্ৰায় ১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ === এই সময়ছোৱাত কঝিকোড জামোৰিন ৰজাৰ দ্বাৰা আৰু কোচি কোচিৰ মহাৰজাৰ দ্বাৰা শাসিত আছিল। এই সময়তে প্ৰথম পৰ্তুগীজ জাহাজখন মালাবাৰ উপকূলত লংগৰ পেলাইছিল: ভাস্কো ডাগামা কঝিকোডত আৰু পেড্ৰ' আলভাৰেচ কুব্ৰাল কোচিলৈ আহিছিল। কোচিৰ মহাৰজাই কঝিকোডৰ জামোৰিন ৰজাৰ পৰা ভাবুকি অনুভৱ কৰিছিল আৰু তেওঁ আশা কৰিছিল যে পৰ্তুগীজসকলে তেওঁক সুৰক্ষা দিয়াত সহায় কৰিব। মহাৰজাই পৰ্তুগীজসকলক আদৰণি জনাইছিল আৰু তেওঁলোকে কোচিত তেওঁলোকৰ প্ৰথম বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিছিল। অৱশ্যে পিছলৈ কোচিৰ মহাৰজা ক্ষমতাচ্যুত হয় আৰু কোচি ভাৰতৰ প্ৰথম ইউৰোপীয় উপনিৱেশত পৰিণত হয়।{{Citation needed|date=June 2009}} পৰ্তুগীজসকলে সৰু ইহুদী সম্প্ৰদায় আৰু নেষ্টোৰিয়ান ধৰ্ম পালন কৰা চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানসকলৰ ওপৰত চাপ সৃষ্টি কৰিছিল। পৰ্তুগীজসকলে চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান চাৰ্চক লেটিন চাৰ্চৰ সৈতে একত্ৰিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয় কাৰণ বেছিভাগ চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানেই পোপ আৰু লেটিন চাৰ্চৰ কৰ্তৃত্ব অস্বীকাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে মাট্টানচেৰীৰ কুনান কুৰিশ্ব গীৰ্জাত ঐতিহাসিক কুনান ক্ৰছ শপতগ্ৰহণ অনুষ্ঠিত হৈছিল। ফ্ৰাংকোচিছ জেভিয়াৰেও হাজাৰ হাজাৰ লোকক দীক্ষিত কৰিছিল, যাৰ ফলত কোচিত কেথলিক জনসংখ্যা বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{cite web | url=http://cochin.org.uk | title=Cochin History | publisher=Cochin.org | access-date=25 June 2016}}</ref> === প্ৰায় ১৬৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দ === কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ এজন ক্ষমতাচ্যুত ৰাজকুমাৰ আৰু বংশগত প্ৰধানমন্ত্ৰী পালিয়াথ আচানৰ আমন্ত্ৰণ মৰ্মে ওলন্দাজসকল কোচিলৈ আহে আৰু ১৬৬৩ চনত কোচি জয় কৰে। এই চহৰখন ডাচ মালাবাৰৰ ৰাজধানী হৈ পৰে আৰু ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বিশ্বব্যাপী বাণিজ্যিক নেটৱৰ্কৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ওলন্দাজসকলে কোচিৰ বহুতো কেথলিক প্ৰতিষ্ঠানো ধ্বংস কৰিছিল।<ref>{{cite web | url=http://india.com | title=Fort Kochi | publisher=Travel India | access-date=25 June 2016 | archive-date=29 June 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160629073150/http://india.com | url-status=dead }}</ref> === ১৮ শতিকা === ১৭৬০ চনৰ আশে-পাশে আঞ্চলিক শক্তিসমূহৰ মাজত হোৱা সংঘাতৰ বাবে কোচিৰ বাবে এক কঠিন সময় আহে। কোচি প্ৰথমে হাইদৰ আলী আৰু পিছলৈ তেওঁৰ পুত্ৰ টিপু চুলতানৰ দ্বাৰা ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হৈছিল। টিপু চুলতানে এই চহৰখন সাময়িকভাৱে মহীশূৰ ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আনিছিল। প্ৰায় ১৭৯০ চনত কোচি ব্ৰিটিছৰ প্ৰভাৱলৈ আহে। === ১৯ শতিকা === ১৮১৪ চনত কোচি মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সিৰ অংশ হৈ পৰে আৰু ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ব্ৰিটিছসকলে ২০ শতিকালৈকে এই অঞ্চলটোক পৰিচালিত কৰিছিল আৰু কোচি সদায় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ তথা বাণিজ্য কেন্দ্ৰ (Trade Center) হিচাপে বৰ্তি আছিল। ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্যৰ ১৮৬৫ চনৰ মাদ্ৰাজ এক্ট ১০ (১৮৫০ চনৰ টাউন এক্টৰ সংশোধন) অনুসৰি ১৮৬৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ফ'ৰ্ট কোচি পৌৰসভা গঠন কৰা হৈছিল।<ref name="Ref1">{{cite web |url=http://lawmin.nic.in |title=CHRONOLOGICAL LIST OF CENTRAL ACTS (Updated up to 17-10-2014) |website=Lawmin.nic.in |access-date=2016-08-07 |archive-date=7 January 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=dead }}</ref><ref name="c1881">{{cite book |last1=Lewis McIver |first1=G. Stokes |title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras |date=1883 |publisher=E.Keys at the Government Press |location=Madras |page=444 |edition=(Vol II) |url=https://google.com |access-date=5 December 2020}}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book |last1=Presidency |first1=Madras (India |title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District. |date=1915 |publisher=The Superintendent, Government Press |location=Madras |page=20 |edition=Vol.2 |url=https://google.com |access-date=2 December 2020 |language=en}}</ref><ref name="frowde">{{cite book |last1=HENRY FROWDE, M.A. |first1=Imperial Gazetteer of India |title=Imperial Gazetteer of India |date=1908–1909 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |edition=New |url=https://uchicago.edu |access-date=2 December 2020}}</ref> ইয়াৰ সৈতে কোঝিকোড়, কান্নুৰ, থলাচেৰী আৰু পালাক্কাড পৌৰসভাও গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত এইসমূহ মালাবাৰ জিলাৰ অংশ হিচাপে আধুনিক কেৰালা ৰাজ্যৰ প্ৰথম আধুনিক পৌৰসভা হিচাপে পৰিগণিত হয়। ১৮৮৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত কোচিৰ এক ভয়াবহ অগ্নিকাণ্ডত (Great fire of Cochin) প্ৰায় ৩০০ টা ঘৰ আৰু ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হৈছিল। == প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহ == [[File:Street Art in Fort Kochi by Ijas Muhammed.jpg|thumb|ফ'ৰ্ট কোচিৰ দেৱাল চিত্ৰ]] [[File:Fort kochi steam boilers.jpg|thumb|right|ফ'ৰ্ট কোচি বীচত থকা বাষ্প চালিত বয়লাৰ]] [[File:Fort Kochi Beach Walk Way DSC01048.JPG|thumb|right|ফ'ৰ্ট কোচি বীচৰ খোজকঢ়া পথ]] [[File:Fort Kochi Water metro station IMG 20250624 133852300.jpg|thumb|ফ'ৰ্ট কোচি ৱাটাৰ মেট্ৰ' ষ্টেচন]] * কোচিন কাৰ্নিভাল * ভাৰত-পৰ্তুগীজ সংগ্ৰহালয় * ফ'ৰ্ট কোচি বীচ * কোচি ডাচ চেমেট্ৰী (ওলন্দাজ শ্মশান) * চাউদাৰ্ন নেভেল কমাণ্ড মেৰিটাইম মিউজিয়াম (নৌসেনা সংগ্ৰহালয়) * কোচিন তিৰুমালা দেৱস্বম * শ্ৰী গোপালকৃষ্ণ দেৱস্বম মন্দিৰ (কেৰালাৰ একমাত্ৰ দৈৱজ্ঞ ব্ৰাহ্মণ মন্দিৰ) * কুনান কুৰিশ্ব চাৰ্চ, মাট্টানচেৰী; য'ত ঐতিহাসিক কুনান ক্ৰছ শপতগ্ৰহণ হৈছিল। * আৱাৰ লেডী অৱ লাইফ চাৰ্চ, মাট্টানচেৰী * চেইণ্ট লৰেন্স চাৰ্চ, এডাকোচি * চেইণ্ট লুই চাৰ্চ, মুন্দামভেলি * চেইণ্ট ফ্ৰাংকোচিছ গীৰ্জা * চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা * বিচপ হাউচ – কোচিৰ ৰোমান কেথলিক ধৰ্মপ্ৰান্ত * ফ'ৰ্ট ইমানুৱেল * পাৰাডেশী জুৰিছ চিনেগগ (ইহুদী উপাসনাগৃহ) * মাট্টানচেৰী প্ৰাসাদ (ডাচ পেলেচ) * জৈন মন্দিৰ * আৱাৰ লেডী অৱ হোপ চাৰ্চ * কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনালে * শ্ৰী জনাৰ্দন মন্দিৰ ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Fort Kochi}} * [https://youtube.com ফ'ৰ্ট কোচি আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা দৰ্শনীয় স্থানসমূহ দেখুওৱা এটা চুটি ইউটিউব ভিডিঅ'] * [http://thehindu.com ১৮৮৯ চনৰ কোচিৰ ভয়াবহ অগ্নিকাণ্ড — ''দা হিন্দু'' কাকতত প্ৰকাশিত এটা প্ৰবন্ধ] * [https://josbinitty.com. ফ'ৰ্ট কোচি, ইয়াৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতি — জোছবিন ইটি] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 26ia8vqvi8w2vsn0zem7b5iu1aw4u1d 0 138188 622222 620864 2026-08-01T04:01:00Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622222 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = পেৰিয়াৰ | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Fish net over Periyar River 0.jpg | image_size = | image_caption = পেৰিয়াৰ নদীৰ ওপৰত মাছ ধৰা জাল | map = Location_of_Peiryar_River_Kerala.png | map_size = | map_caption = পেৰিয়াৰ নদীৰ নামাংকিত মেপ {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center |type=shape|id=Q2634049|stroke-color=#0000FF|stroke-width=2 |type2=line|id2=Q2634049|stroke-color2=#0000FF|stroke-width2=2 }} | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = দেশ | subdivision_name1 = [[ভাৰত]] | subdivision_type2 = ৰাজ্য | subdivision_name2 = [[কেৰালা]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = চহৰসমূহ | subdivision_name5 = [[কোচি]], নেৰিয়ামংগিলম, কালাডী, মালায়াত্তুৰ <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|244|km|mi|abbr=on}}<ref name="theprint">{{cite web |url=https://theprint.in/opinion/in-monsoon-battered-kerala-idukki-dam-has-stood-tall-to-prevent-floods/97579/|title=Understanding the 42-year-old Idukki dam which is now saving Kerala|author=James Wilson|date=13 August 2018 |publisher=The Print |access-date=2020-09-08}}</ref> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= মোহনা | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|295|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | discharge2_location= কালাডী (১৯৮০–২০০৪)<ref>{{cite web | title = UNEP GEMS/Water Programme | url = http://www.gemstat.org/docs/031018StationProfile.pdf | access-date = 2014-02-27 | archive-date = 27 February 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140227234403/http://www.gemstat.org/docs/031018StationProfile.pdf | url-status = dead | archivedate = 2014-02-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140227234403/http://www.gemstat.org/docs/031018StationProfile.pdf | deadurl = yes }}</ref> | discharge2_min = | discharge2_avg = {{convert|223|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge2_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = চোক্কামাপাট্টী মালা, পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্প | source1_location = কেৰালা, ভাৰত | source1_coordinates= | source1_elevation = | mouth = আৰৱ সাগৰ, ভেম্বনাড হ্ৰদ | mouth_location = কেৰালা, ভাৰত | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | waterfalls = | river_system = | basin_size = {{convert|5398|km2|abbr=on}} | tributaries_left = চেৰুথোনী | tributaries_right = মুল্লায়াৰ, পেৰিঞ্জানকুট্টি, মুথিৰাপুঝা, ইডামালা | custom_label = | custom_data = | extra = }} [[File:Periyar river in Monsoon 2025 at Abhayaranyam Kaprikkadu Ecotourism VID 20250618 124639697.webm|thumb|অভয়াৰণ্যম কাপ্ৰিক্কাডু ইক’টুৰিজমত ২০২৫ চনৰ বাৰিষাকালত পেৰিয়াৰ নদী]] '''পেৰিয়াৰ''' (অৰ্থ: ডাঙৰ নদী) হৈছে ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ আটাইতকৈ দীঘল [[নদী]] আৰু সৰ্বাধিক পানী নিষ্কাষণৰ ক্ষমতা থকা নদী।<ref name="shodhganga2">{{cite web|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/171/12/07_chapter2.pdf|title=Study area and methods|pages=7|access-date= 31 October 2012|location=India}}</ref> এই অঞ্চলৰ কেইখনমান চিৰপ্ৰৱাহী নদীৰ মদ্যে এইখন অন্যতম আৰু ই কেইবাখনো প্ৰধান চহৰক খোৱাপানী যোগান ধৰে।<ref name="idukki">{{cite web |url=http://idukki.nic.in/dam-hist.htm |title=Idukki District Hydroelectric projects |access-date=2007-03-12 }}</ref> পেৰিয়াৰ নদীখন কেৰালাৰ অৰ্থনীতিৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ, কিয়নো ই ইডুক্কী বান্ধৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ বৈদ্যুতিক শক্তিৰ এক বুজন অংশ উৎপাদন কৰে আৰু ই ঔদ্যোগিক তথা ব্যাৱসায়িক কাম-কাজৰ অঞ্চলসমূহৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। নদীখনে জলসিঞ্চন, গাৰ্হস্থ্য পানীৰ ব্যৱহাৰ আৰু [[মাছ|মৎস্য]] পালনৰ বাবেও [[পানী]] যোগান ধৰে।<ref name="experteyes">{{cite web |url=http://expert-eyes.org/deepak/idukki.html |title=Salient Features – Dam|access-date=2007-03-12}}</ref><ref name= "shodhganga3">{{cite web|url= http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/11646/9/09%20ch.2.pdf | title = Growth response of phytoplankton exposed to industrial effluents in River Periyar |publisher= CUSAT|access-date=4 March 2014}}</ref> এই কাৰণবোৰৰ বাবেই এই নদীখনক “কেৰালাৰ জীৱন-ৰেখা” বুলি নামকৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Periyar_1822.aspx |title=Periyar|publisher= ENVIS Centre: Kerala |access-date=2019-08-16}}</ref> নদীৰ মোহনাৰ ওচৰত অৱস্থিত কোচি চহৰে ইয়াৰ পানীৰ যোগান অলুভাৰপৰা লাভ কৰে, যিটো সাগৰীয় পানীৰ প্ৰৱেশৰপৰা পৰ্যাপ্তভাৱে মুক্ত এক উজনিত থকা স্থান। কেৰালাৰ ২৫ শতাংশ উদ্যোগ পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। এইসমূহ ঘাইকৈ কোচি বন্দৰৰপৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ উত্তৰে ইলোৰ-ইদায়াৰ অঞ্চলৰ (উদ্যোগমন্ডল) ৫ কিলোমিটাৰ এলেকাৰ ভিতৰত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে।<ref name= "shodhganga3"/> == উৎপত্তি আৰু গতিপথ == [[File:Periyarriver-bh.jpg|thumb|ইৰ্নাকুলমৰ কোঠামংগিলমৰ ওচৰৰ ভূতাতানকেট্টুত পেৰিয়াৰ নদী]] পেৰিয়াৰ নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২৪৪ কিলোমিটাৰ আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাৰ ক্ষেত্ৰফল ৫৩৯৮ বৰ্গ কিলোমিটাৰ; যাৰ ভিতৰত ৫২৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ কেৰালাত আৰু ১১৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ তামিলনাডুত অৱস্থিত।<ref name="nias"/><ref name="water resources"/> === উৎস === পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎস পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ ওখ অঞ্চলত অৱস্থিত।<ref name="hinduperiyar">{{cite web|url=http://www.hindu.com/folio/fo0107/01070460.htm|title=Periyar: A confluence of cultures|year=2001|work= The Hindu |access-date= 3 March 2014|location=India}}</ref><ref name="frontlineperiyar">{{cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2826/stories/20111230282612200.htm|title=Heightened tensions|year=2011|publisher= Frontline |access-date= 3 March 2014|location=India}}</ref> ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত চলি থকা মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধ সম্পৰ্কীয় গোচৰৰ শুনানিৰ সময়ত কেৰালা ৰাজ্যই দাবী কৰিছিল যে পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎপত্তি কেৰালাতে হৈছে, ই সম্পূৰ্ণৰূপে কেৰালাৰ মাজেৰেই প্ৰৱাহিত হৈছে আৰু কেৰালাতে গৈ সাগৰত মিলিত হৈছে।<ref name="NIEmullaperiyar">{{cite web | url = http://newindianexpress.com/nation/Mullaperiyar-Kerala-contests-TNs-rights-over-river/2013/08/14/article1733626.ece | archive-url = https://web.archive.org/web/20130816195613/http://newindianexpress.com/nation/Mullaperiyar-Kerala-contests-TNs-rights-over-river/2013/08/14/article1733626.ece | url-status = dead | archive-date = 16 August 2013 | title = Mullaperiyar: Kerala contests TN's rights over river | year = 2013 | publisher = The New Indian Express | access-date = 3 March 2014 | location = India | archivedate = 16 August 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130816195613/http://newindianexpress.com/nation/Mullaperiyar-Kerala-contests-TNs-rights-over-river/2013/08/14/article1733626.ece | deadurl = yes }}</ref><ref name="experteyes2">{{cite web |url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/EC_Report/chapters/index.html|title=Report of the Empowered Committee of the Supreme Court on Mullaperiyar Dam|pages=60|access-date=9 November 2013}}</ref> তামিলনাডু ৰাজ্যয়ো ন্যায়ালয়ত এই কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।<ref name="MOmullaperiyar">{{cite web|url=http://mymanorama.manoramaonline.com/cgi-bin/eweek.dll/portal/ep/contentView.do?contentType=EDITORIAL&channelId=-1073865028&contentId=14945915&catId=-206121&BV_ID=@@@|title=Final legal arguments submitted by Kerala|year=2013|publisher=manoramaonline.com|access-date=3 March 2014|location=India}}{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> পেৰিয়াৰ নদীখন ইডুক্কী জিলাৰ দক্ষিণ-পূব সীমান্তত উৎপত্তি হৈছে।<ref name="cgwbidukki">{{cite web |title=GROUND WATER INFORMATION BOOKLET OF IDUKKI DISTRICT, KERALA|url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/Kerala/Idukki.pdf|website=cgwb.gov.in|publisher=Central Ground Water Board, Ministry of Water Resources, Government of India| page=2 | accessdate=19 September 2020 |date=December 2013}}</ref> নদীৰ মূল উৎসস্থল পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ গভীৰ অৰণ্যৰ ভিতৰত অৱস্থিত।<ref name="KerTourismPTR">{{cite web|url= http://www.keralatourism.org/periyar/periyar-tiger-reserve.php|title= Periyar Wildlife Sanctuary/Periyar Tiger Reserve|publisher= keralatourism.org|access-date= 3 March 2014|location= India|archive-date= 18 November 2013|archive-url= https://archive.today/20131118155324/http://www.keralatourism.org/periyar/periyar-tiger-reserve.php|url-status= dead|archivedate= 7 February 2014|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140207091435/http://www.keralatourism.org/periyar/periyar-tiger-reserve.php|deadurl= yes}}</ref><ref name="PTR">{{cite web| url=http://www.periyartigerreserve.org/home.php|title=Periyar Tiger Reserve -> Values of P.T.R. -> Catchment Value|publisher= Periyar Tiger Reserve|access-date= 3 March 2014|location=India}}</ref> নদীখন পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ দক্ষিণ সীমান্তত থকা চোক্কামাপাট্টী মালা নামৰ এটা শৃংগৰপৰা ওলাইছে।<ref name="shodhganga"/><ref name="KFRI2">{{cite web|url=http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR150.pdf|title=STUDIES ON THE FLORA OF PERIYAR TIGER RESERV|year=1998|publisher=Kerala Forest Research Institute|pages=8|access-date=3 March 2014|location=India|archive-date=30 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930040109/http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR150.pdf|url-status=dead|archivedate=30 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130930040109/http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR150.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref name="Botanyproceddings">{{cite web|url=http://www.nsscollegemanjeri.in/Documents/BotanyPROCEEDINGS%20FINAL%2003%20June%202013%20Standard.pdf|title=Proceedings, Western Ghats – Biogeography, Biodiversity and Conservation|year=2013|publisher=DEPARTMENT OF BOTANY, NSS COLLEGE, MANJERI, MALAPPURAM, KERALA|pages=19–24|access-date=3 March 2014|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304024845/http://www.nsscollegemanjeri.in/Documents/BotanyPROCEEDINGS%20FINAL%2003%20June%202013%20Standard.pdf|archive-date=4 March 2016|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304024845/http://www.nsscollegemanjeri.in/Documents/BotanyPROCEEDINGS%20FINAL%2003%20June%202013%20Standard.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref name="PeriyarTRnotification">{{cite web |url=http://www.forest.kerala.gov.in/images/notifications/pryrtgrrsrventfcon.pdf |title=Periyar Tiger Reserve Notification|publisher= GOVERNMENT OF KERALA, FORESTS & WILDLIFE(F) DEPARTMENT|access-date=2014-03-03|location=India }}</ref>{{refn|name=length|group=n|কিছুমান বেচৰকাৰী উৎসৰ মতে ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুত হোৱা বুলিও এটা বিপৰীত দাবী আছে, যিয়ে ইংগিত কৰে যে পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ সুন্দৰমালাৰ শিৱগিৰি শৃংগত হৈছে।<ref name="indiawaterportal.org PDF">[http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/Joseph%20M.L.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115074559/http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/Joseph%20M.L.pdf |date=2020-01-15 }} indiawaterportal.org, Status Report on Periyar River</ref><ref name="irenees.net">[http://www.irenees.net/fr/fiches/analyse/fiche-analyse-633.html] irenees.net</ref><ref name="INFLIBNET">{{cite web |url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/34506/8/08_chapter3.pdf|title=Visual simulation and optimization Model for water release from Vaigai reservoir system|publisher= Anna University|author=Balamurugan R|pages=25|access-date=2016-01-29|location=India}}</ref> অৱশ্যে ২০১৪ চনত মুলাপেৰিয়াৰ বিষয়ত দিয়া এক ৰায়দানত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্পষ্ট কৰি দিছে যে তামিলনাডু ৰাজ্যই পেৰিয়াৰ নদীৰ নদীতীৰৱৰ্তী ৰাজ্য (Riparian state) হোৱাৰ দাবী কৰিব নোৱাৰে।<ref name="SCverdict2014v1">{{cite web|url=https://api.sci.gov.in/jonew/judis/41511.pdf|title=IN THE SUPREME COURT OF INDIA CIVIL ORIGINAL JURISDICTION ORIGINAL SUIT NO. 3 OF 2006 State of Tamil Nadu vs. State of Kerala & Anr.|pages=147–148|access-date=8 September 2020}}</ref>}} === গতিপথ === ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক গতিপথত নদীখন চোক্কামাপাট্টী পাহাৰৰপৰা আৰম্ভ হৈ উত্তৰলৈ ঢাল খোৱা এটা ঠেক উপত্যকাৰ মাজেৰে প্ৰায় {{convert|25|km|mi}} প্ৰৱাহিত হয়, য’ত পূব আৰু পশ্চিমৰপৰা কেইবাটাও চোকা পাৰ্শ্বৱৰ্তী শৈলশিৰা ইয়াৰ দিশে নামি আহিছে।<ref name="westernghatconservation">{{cite web |url=http://keralapages.org |title=Long term conservation potential of Natural Forest in the Southern Western Ghats of Kerala |year=1988 |publisher= Department of Environment, Govt. of India |pages=24 |access-date= 7 November 2013 |location=India |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302031908/http://keralapages.org |archive-date=2 March 2014 |url-status=dead}}</ref> উৎসৰপৰা {{convert|48|km|mi}} প্ৰৱাহিত হোৱাৰ পিছত আৰু ইয়াৰ পূব প্ৰান্তত মাউণ্ট মালভূমিত উপনীত হোৱাৰ সময়ত, সৰ্ববৃহৎ উপনৈ পশ্চিমবাহিনী মূল্লায়াৰ নদীৰ সৈতে মোল্লাকুডীত মিলিত হয়।<ref name="shodhganga">{{cite web|url=https://inflibnet.ac.in|title=Fishery Management in Periyar Lake |author= Minimol K. C.|year=2000|publisher= Mahatma Gandhi University|pages=10|access-date= 19 September 2020|location=India}}</ref> এই সমগ্ৰ যাত্ৰাত পেৰিয়াৰ নদীখনে পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ মাজেৰে গতি কৰে আৰু সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ বিভিন্ন শাখাৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হৈ বা ইয়াৰ সীমা গঠন কৰে। নামনিলৈ বৈ গৈ ই পূবৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পেৰিয়াৰ শাখা<ref name="periyar section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Periyar Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> আৰু পশ্চিমৰ সুন্দৰমালা শাখাৰ<ref name="sundaramala section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Sundaramala Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> মাজৰ সীমাৰ এটা অংশ নিৰ্ধাৰণ কৰে; আৰু তাৰ পিছত পেৰিয়াৰ হ্ৰদত উপনীত হোৱাৰ আগতে পূবৰ মূলাভাইগাই<ref name="moolavaigai section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Moolavaigai Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> আৰু থান্নিকুডী<ref name="tannikudi section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Thannikudy Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> শাখা আৰু পশ্চিমৰ উম্মিকুপ্পন,<ref name="ummikuppan section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Ummikuppan Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> ম্লাপাৰা<ref name="mlappara section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Mlappara Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> আৰু অৰুভিঅ’ডা<ref name="aruvioda section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Aruvioda Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> শাখাৰ মাজৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰে। মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধটো পেৰিয়াৰ আৰু মূল্লায়াৰ নদীৰ সংগমস্থলত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যাতে পেৰিয়াৰ থেক্কাডী হ্ৰদ আৰু জলাশয়ৰ লগতে পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান সৃষ্টি কৰিব পৰা যায়। পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাত তামিলনাডুৰ অন্তৰ্ভুক্ত অঞ্চলটো মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধ স্থলীৰপৰা নদীৰ বহুখিনি নামনিত অৱস্থিত।<ref name="experteyes3">{{cite web|url=http://expert-eyes.org|title=Dam break analysis, study area|year=2012|publisher= Indian Institute of Technology, Roorkee|pages=17|access-date= 12 September 2012|location=India}}</ref> এই অঞ্চলটোৰ পানী নীৰাৰ উপনৈৰদ্বাৰা নিষ্কাষিত হয়, যিটো আন্তঃৰাজ্যিক পৰাম্বিকুলাম-আলিয়াৰ প্ৰকল্প (PAP) চুক্তিৰ অংশ হিচাপে তামিলনাডুলৈ বোৱাই নিয়া হৈছে।<ref name="nias">{{cite web|url=http://nias.res.in|title=The Mullaperiyar Conflict|year=2010|publisher=National Institute of Advanced Studies |pages=7–9|access-date=10 August 2012|location=India}}</ref> পেৰিয়াৰ থেক্কাডী হ্ৰদ আৰু জলাশয়ৰপৰা এটা সুৰংগৰ জৰিয়তে কিছু পানী পূবফালে তামিলনাডুলৈ বোৱাই নিয়া হয়। এই ডাইভাৰ্ট কৰা পানীখিনি বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ পিছত চুৰুলিয়াৰ নদীত (ভাইগাই নদীৰ উপনৈ) পেলাই দিয়া হয়, যাৰ ফলত নদীৰ এক অববাহিকাৰপৰা আন এক অৱবাহিকালৈ পানীৰ স্থানান্তৰ ঘটে।<ref name="nias"/> মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধৰ নামনিত পেৰিয়াৰ নদীখনে উত্তৰ-পশ্চিম দিশলৈ {{convert|35|km|mi}} প্ৰৱাহিত হৈ থাকে, পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰপৰা ওলাই বান্দিপেৰিয়াৰ, ইলাপাৰা আৰু আয়্যাপ্পানকোইলৰ মাজেৰে গৈ ইডুক্কী, চেৰুথোনী আৰু কুলামাভু বান্ধেৰে গঠিত ইডুক্কী জলাশয়ত প্ৰৱেশ কৰে। ইডুক্কী বান্ধটো কুৰাভান আৰু কুৰাথী পাহাৰেৰে গঠিত বিখ্যাত ইডুক্কী গিৰিপথত পেৰিয়াৰ নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref name="workingplan">{{cite web|url=http://117.239.77|title=The tract dealt with|pages=5|access-date=7 November 2013|location=India}}</ref> ইডুক্কী জলাশয়ৰ তলৰ মূল পেৰিয়াৰ নদীখন ইডুক্কী মালভূমিৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ সমান্তৰালভাৱে ঠিক উত্তৰ দিশলৈ বৈ যায় আৰু ইয়াত পূবৰপৰা পেৰিঞ্জাকুট্টি আৰু উত্তৰৰপৰা মুথিৰাপুঝা নদী মিলিত হয়।<ref name="westernghatconservation1">{{cite web|url=http://keralapages.org|title=Long term conservation potential of Natural Forest in the Southern Western Ghats of Kerala|year=1988|publisher=Department of Environment, Govt. of India|pages=41|access-date=7 November 2013|location=India|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302031908/http://keralapages.org|url-status=dead}}</ref> মুথিৰাপুঝাৰ সৈতে সংগমৰ পিছত নদীখন উত্তৰ-পশ্চিম দিশলৈ বৈ যায় আৰু নেৰিয়ামংগিলমত ইৰ্নাকুলম জিলাত প্ৰৱেশ কৰে। ভূতাতানকেট্টু ব্যাৱহাৰিক বান্ধৰ {{convert|1.5|km|mi|1}} উজনিত ইয়াৰ প্ৰধান উপনৈ ইডামালায়াৰ নদী পেৰিয়াৰৰ সৈতে মিলিত হয়।<ref name="cgwbernakulam"/><ref name="ijee">{{cite web | url = http://ieefoundation.org|title=Flood moderation by large reservoirs in the humid tropics of Western ghat region of Kerala, India|year=2013|publisher=International Journal of Energy and Environment (IJEE), Volume 4, Issue 1|pages=142|access-date=7 November 2013|location=India}}</ref> ইডামালায়াৰ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত পেৰিয়াৰ নদীখন ইৰ্নাকুলম জিলাৰ মধ্যভূমি অঞ্চলৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বৈ যায়।<ref name="westernghatconservation2">{{cite web|url=http://keralapages.org|title=Long term conservation potential of Natural Forest in the Southern Western Ghats of Kerala|year=1988|publisher=Department of Environment, Govt. of India|pages=69|access-date=7 November 2013|location=India|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302031908/http://keralapages.org|url-status=dead}}</ref> অলুভাত নদীখন মৰ্তাণ্ডবৰ্মা আৰু মংগলাপুঝা নামৰ দুটা শাখাত বিভক্ত হৈ পৰে। মংগলাপুঝা শাখাখন চালাকুডী নদীৰ সৈতে মিলিত হৈ মুনম্বমত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত পৰেগৈ আৰু মৰ্তাণ্ডবৰ্মা শাখাখন দক্ষিণলৈ প্ৰৱাহিত হৈ কুঞ্জুন্নিক্কৰা দ্বীপৰ ওচৰত পুনৰ দুটা ভাগত বিভক্ত হয়, যি উদ্যোগমন্ডল অঞ্চলৰ মাজেৰে গৈ অৱশেষত বৰাপুঝাত কোচিন কয়াৰ প্ৰণালীত (ভেম্বনাড হ্ৰদৰ অংশ) পৰেগৈ। ভেম্বনাড কয়াৰ অঞ্চলটো কোচিন আৰু কোডুংগেলুৰত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰৰ সৈতে সংযোজিত হৈ আছে।<ref name="KSCSTE">{{cite web|url=http://indiawaterportal.org|title=Environmental Monitoring Programme on Water Quality|year=2010|publisher=Kerala State Council for Science, Technology and Environment|pages=57|access-date=29 August 2012|location=India|archive-date=23 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223030214/http://indiawaterportal.org|url-status=dead}}</ref> == উপনৈসমূহ == ইয়াৰ প্ৰধান উপনৈসমূহ হ’ল: * মুথিৰাপুঝা নদী * মূল্লায়াৰ নদী * চেৰুথোনী নদী * পেৰিঞ্জাকুট্টি নদী * ইডামালা নদী সৰু উপনৈসমূহ হ’ল: মুথায়াৰ, পেৰুন্থুৰাইয়াৰ, চিন্নৰ, দেৱীয়াৰ, চেৰুথোনী, কাট্টাপ্পানায়াৰ যদিও ভূ-তাত্ত্বিক দৃষ্টিকোণৰপৰা চালাকুডী নদীখন পেৰিয়াৰ নদীৰে এখন উপনৈ, তথাপি সকলো ব্যাৱহাৰিক উদ্দেশ্যত চৰকাৰ আৰু অন্যান্য সংস্থাসমূহে ইয়াক এখন সুকীয়া নদী হিচাপে গণ্য কৰে। চালাকুডী নদীৰ নিজা অববাহিকাৰ ক্ষেত্ৰফল হ’ল {{convert|1704|km2|mi2}}, যাৰ ভিতৰত {{convert|1404|km2|mi2}} কেৰালাত আৰু {{convert|300|km2|mi2|0}} তামিলনাডুত অৱস্থিত।<ref name="dyuthi.cusat">{{cite web |url=http://dyuthi.cusat.ac.in/xmlui/bitstream/handle/purl/98/Dyuthi-T0237.pdf |title=Studies on the nature and chemistry of sediments and water of Periyar and Chalakudy Rivers, Kerala, India by Maya K. |access-date=2005-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705052926/https://dyuthi.cusat.ac.in/xmlui/bitstream/handle/purl/98/Dyuthi-T0237.pdf |archive-date=5 July 2017 |url-status=dead }}</ref><ref name="water resources">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Bge-0XX6ip8C&q=chalakudy+river+1404+300&pg=PA47|title=Water Resources System Operation: Proceedings of the International... |isbn=9788177645484|access-date=2005-03-01 |last1=Singh|first1=Vijay P.|last2=Yadava|first2=Ram Narayan|year=2003}}</ref> == অৱবাহিকা == [[File:Anamudi from Munnar Gundumalai road.jpg|thumb|সোঁফালে থকা অনামুডী শৃংগ হৈছে পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ সৰ্বোচ্চ বিন্দু, যাৰ উচ্চতা {{convert|2695|m|abbr=on}}। ]] পেৰিয়াৰ অৱবাহিকা {{convert|5398|km2|mi2}} জুৰি বিস্তৃত হৈ আছে, ইয়াৰ সৰহভাগ অংশই মধ্য কেৰালাত অৱস্থিত। ই ৯°১৫’৩০" উত্তৰ আৰু ১০°২১’০০" উত্তৰ অক্ষাংশ তথা ৭৬°০৮’३৮" পূব আৰু ৭৭°২৪’৩২" পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ মাজত অৱস্থিত। নদীখনে কেৰালাৰ ইডুক্কী, ইৰ্নাকুলম আৰু থ্ৰিচুৰ জিলাৰ কিছু অংশ<ref name="shodhreservoir">{{cite web|url= http://inflibnet.ac.in |title=Hydrogeological and Hydrochemical studies of the Periyar Basin, Central Kerala| year=2011|publisher=Cochin University of Science and Technology|pages=7–15|access-date=6 November 2013|location=India}}</ref> আৰু তামিলনাডুৰ কইম্বাটুৰ জিলাৰ পানী নিষ্কাষণ কৰে।<ref name="cgwmcoimbatore">{{cite web | url = http://cgwb.gov.in/district_profile/tamilnadu/coimbatore.pdf|title=District Groundwater Brochure Coimbatore District, Tamil Nadu|year=2010|publisher=Central Groundwater Board |pages=57|access-date=29 August 2012|location=India}}</ref> এই অৱবাহিকাটো ওলোটা "L" আকৃতিৰ, যাৰ সংযোগস্থলত সৰ্বাধিক প্ৰস্থ আছে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য-প্ৰস্থৰ অনুপাত ৬:১। অৱবাহিকাৰ উচ্চভূমি অঞ্চলত বেছিভাগ জুৰিয়েই থিয় উপত্যকাৰ গভীৰ গিৰিপথৰ মাজেৰে বৈ গৈছে।<ref name="shodhreservoir"/> পাহাৰৰপৰা ওলাই আহি পেৰিয়াৰ নদীখন পশ্চিমলৈ বৈ যায় আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাই ইৰ্নাকুলম জিলাৰ উত্তৰ অংশ অধিকাৰ কৰে, যি নেৰিয়ামংগিলমৰপৰা অলুভাৰ মাজেৰে<ref name="cgwbernakulam">{{cite web|url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/Kerala/Ernakulam.pdf|title=GROUND WATER INFORMATION BOOKLET OF ERNAKULAM DISTRICT KERALA STATE|year=2007|access-date= 6 November 2013|location=India}}</ref> বৰাপুঝা আৰু মুনম্বমলৈকে বিস্তৃত।<ref name="KSCSTE"/> পেৰিয়াৰ হৈছে উপনৈ নেটৱৰ্কৰ যথেষ্ট বিকাশ ঘটা এটা ৮ম শ্ৰেণীৰ নদী প্ৰৱাহ। অৱবাহিকাৰ গড় নিষ্কাষণ ঘনত্ব হৈছে ২.৪৬ কিলোমিটাৰ/বৰ্গ কিলোমিটাৰ, য’ত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ নদী প্ৰৱাহৰ মুঠ সংখ্যা ১৫,৭৭৩ টা। অৱবাহিকাত সকলো শ্ৰেণী সামৰি মুঠ নদী প্ৰৱাহৰ দৈৰ্ঘ্য হৈছে {{convert|13291|km|mi}}। নদীখন পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ ওখ পাহাৰৰপৰা উৎপত্তি হৈছে আৰু ইয়াৰ নদী প্ৰৱাহৰ আৰ্হি তথা গাঁথনিগত উপত্যকাৰ উপস্থিতিৰপৰা ভূ-গাঁথনিক সক্ৰিয়তাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। অৱবাহিকা অঞ্চলৰ প্ৰায় {{convert|1500|km2|mi2}} (২৮%) অৰণ্যই আৱৰি থকাৰ বিপৰীতে ইলাচী খেতি আৰু মিশ্ৰিত গছ-গছনিৰ বসতি অঞ্চলসমূহে ক্ৰমে {{convert|322|km2|mi2}} আৰু {{convert|2176|km2|mi2}} অঞ্চল অধিকাৰ কৰি আছে। এই অৱবাহিকাটো পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ দিশৰপৰা অতি সংবেদনশীল। ওখ পৰ্বতমালাত অৱস্থিত মুঠ ক্ষেত্ৰফলৰ প্ৰায় ৮০% অঞ্চলেই ভূ-ক্ষয় আৰু ভূমিস্খলনৰ প্ৰতি প্ৰৱণ।<ref name="cess200910">{{cite web | url = http://cess.res.in/wp-content/themes/cess/downloads/annual_report_2009-10.PDF|title=Annual Report 2009-10, Centre for Earth Science Studies |year=2010 |publisher =Centre for Earth Science Studies |pages=29|access-date=27 February 2014|location=India}}</ref> দক্ষিণ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ {{convert|2695|m|ft}} উচ্চতাৰ অনামুডী হৈছে এই অৱবাহিকাৰ সৰ্বোচ্চ বিন্দু।<ref name="dyuthi.cusat"/> === ইলাচী পাহাৰ (কাৰ্ডামম হিলছ) === [[File:Cardamom Hills.jpg|thumb|কেৰালাৰ থেক্কাডীৰ ওচৰত, দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ ইলাচী পাহাৰ]] পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ উপৰিভাগ ইলাচী পাহাৰৰ মাজেৰে বিস্তৃত হৈ আছে। উত্তৰে এই পাহাৰবোৰ পূব দিশে চোক্কানাদ মালালৈকে বৈ যোৱা ওখ মুন্নাৰ চেডেল আৰু তাৰপৰা ঘাটৰ পূব প্ৰান্তত থকা কোলুক্কুমলালৈকে বিস্তৃত। দক্ষিণে এই পাহাৰবোৰ চোক্কামাপাট্টী মালাৰ পশ্চিম অংশলৈকে বিস্তৃত।<ref name="Botanyproceddings"/> অৱবাহিকাৰ এই অংশটোক তিনিটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Periyar foundation1">{{cite web|url=http://www.periyarfoundation.org/pdf/GoodrickalRBA.pdf|title=The Landscape, Ecological Status, Conservation Potential, Threats to the Forests and Biodiversity of the Gudarakal Range, Ranni Forest Division (Southern Forest Circle, Kerala)|year=2006|pages=11|access-date= 6 November 2013|location=India}}</ref> ==== উৎস — দক্ষিণ ইলাচী পাহাৰ ==== ইলাচী পাহাৰৰ একেবাৰে দক্ষিণ অংশ অৰ্থাৎ পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎসস্থলটো কুমিিলৰ দক্ষিণে বিস্তৃত এক ঠেক উপত্যকা। এইটোৱেই পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত। ই প্ৰায় {{convert|20|km|mi}} তকৈও কম বহল আৰু প্ৰায় {{convert|40|km|mi}} দীঘল।<ref name="Periyar foundation1"/> পেৰিয়াৰৰ উপৰিভাগৰ জলনিষ্কাষণ অঞ্চলটো চুবুৰীয়া পন্দলম পাহাৰৰ উত্তৰ-পূব কোণলৈ এক ত্ৰিকোণীয় কীলক আকৃতিৰে গভীৰভাৱে সোমাই পৰিছে। ইলাচী পাহাৰৰ এই অংশটো পন্দলম পাহাৰৰ ভিতৰলৈকে বিস্তৃত হ’লেও ইয়াৰপৰা স্পষ্টভাৱে পৃথক। ইলাচী পাহাৰৰ পূব সীমা গঠন কৰা মূল পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ জলবিভাজিকা ৰেখাডাল কুমিল গিৰিপথৰ দক্ষিণ-পূবে আটাইতকৈ ওখ। ইয়াত হাই ৱেভিছ শাখা পৰ্বতমালা উত্তৰ-পশ্চিম দিশে তামিলনাডুলৈ বিয়পি পৰিছে, য’ত [[কেৰালা]] আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ সীমান্তত কিছুমান শৃংগৰ উচ্চতা {{convert|1900|m|ft}} তকৈও অধিক হৈছে। আৰু দক্ষিণলৈ জলবিভাজিকা ৰেখাৰ সমান্তৰালভাৱে থকা শৈলশিৰাভাগ ঘন অৰণ্যৰে আৱৰিত। ইলাচী পাহাৰৰ এই অংশটোক শিৱগিৰি পৰ্বতমালা বুলি কোৱা হয় আৰু ই দক্ষিণে চোক্কামাপাট্টী মালালৈকে বিস্তৃত হৈ আছে, যিখন পম্বা আৰু পেৰিয়াৰ নদী অৱবাহিকাৰ সংযোগস্থলত অৱস্থিত। ইলাচী পাহাৰৰ দক্ষিণ সীমাটো চোক্কামাপাট্টী মালাৰপৰা পশ্চিমলৈ ওলাই যোৱা এটা পাৰ্শ্বৱৰ্তী পাহাৰৰ মাজেৰে গৈছে, যিটো প্ৰথমতে উত্তৰলৈ গতি কৰে আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় শিৱগিৰি পৰ্বতমালাৰ সমান্তৰালভাৱে উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ঘূৰি যায়। এই শৈলশিৰাখনে পম্বাৰ অৱবাহিকাক পেৰিয়াৰৰপৰা পৃথক কৰে। চোক্কামাপাট্টী মালাৰ ওচৰৰ উৎসস্থলৰপৰা পেৰিয়াৰ নদীখন প্ৰথমতে এই দুটা ঘন অৰণ্যৰে আবৃত শৈলশিৰাৰ মাজেৰে উত্তৰলৈ বৈ যায়। ইয়াৰ উপত্যকাৰ মজিয়াভাগ প্ৰায় {{convert|1000|m|ft}} উচ্চতাত অৱস্থিত আৰু দুয়োকাषৰ শৈলশিৰাসমূহ প্ৰায়েই {{convert|1800|m|ft}} উচ্চতা স্পৰ্শ কৰে। উৎসস্থলত পেৰিয়াৰৰ এই উপত্যকাভাগ আৰু ছাইলেন্ত ভেলীৰ কুন্থী নদীৰ উপত্যকাভাগেই হৈছে পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ একমাত্ৰ দুখন ওখ অৰণ্যমজ় উপত্যকা, যিবোৰ আজিও অক্ষত অৱস্থাত আছে। {{convert|925|km2|mi2|adj=on}} ক্ষেত্ৰফলৰ পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পটো ঘাইকৈ ইলাচী পাহাৰৰ এই একেবাৰে দক্ষিণ অংশৰ ভিতৰতে পৰে।<ref name="Botanyproceddings"/> ==== ইলাচী পাহাৰৰ মালভূমি ==== কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ সীমান্তত থকা চাক্কুপাল্লামৰ (কুমিলৰ উত্তৰত) ওচৰৰপৰা আৰম্ভ হৈ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশে ভাল্লাক্কাডাভুৰ ওচৰলৈকে বিস্তৃত এক অস্পষ্ট শৈলশিৰাই পেৰিয়াৰ নদীৰ উপৰিভাগক ইলাচী পাহাৰৰ বাকী অংশৰপৰা পৃথক কৰিছে। মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধৰ ঠিক নামনিত পেৰিয়াৰ নদীখনে এই শৈলশিৰাটো কাটি পাৰ হৈ গৈছে। এই শৈলশিৰাৰ উত্তৰে ইলাচী পাহাৰভাগ ওখ মুন্নাৰ চেডেললৈকে বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="Botanyproceddings"/> ইয়াত, নদীৰ গতিপথৰ পূবে থকা তৰংগিত মালভূমিভাগ পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ জলবিভাজিকা ৰেখালৈকে ওপৰলৈ উঠি গৈছে। এই অংশটোৰ পানী পেৰিঞ্জাকুট্টি আৰ নদীৰ জৰিয়তে পেৰিয়াৰত পৰে আৰু ইয়াৰ পানী নিষ্কাষণ প্ৰণালীটো মূলতঃ দক্ষিণ-পূবৰপৰা উত্তৰ-পশ্চিম দিশলৈ গতি কৰা।<ref name="Periyar foundation1"/> ইলাচী পাহাৰৰ এই অংশটো গড়ে {{convert|800|m|ft}} ওখ। আনহাতে, হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ সৈতে সীমা ভাগ কৰা ইলাচী পাহাৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তটো দক্ষিণলৈ খৰকৈ ঢাল খাইছে আৰু ইয়াৰ পানী পান্নিয়াৰ নদীৰদ্বাৰা নিষ্কাষিত হয়। পান্নিয়াৰ নদীখন মুথিৰাপুঝা নদীৰ সৈতে মিলিত হয়, যিখন নদীয়ে উত্তৰৰ পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ হাই ৰেঞ্জ মালভূমি অংশৰ পানী কঢ়িয়াই নিয়ে। থেনী আৰু কম্বম সীমান্তৰ সমান্তৰালভাৱে থকা ইলাচী পাহাৰৰ এই অংশৰ শিখৰভাগ, ইলাচী পাহাৰৰ মূল জলবিভাজিকা ৰেখা আৰু হাই ৰেঞ্জসমূহৰ তুলনাত চাপৰ আৰু ই মাত্ৰ প্ৰায় {{convert|1000|m|ft}} উচ্চতা স্পৰ্শ কৰে। চাক্কুপাল্লামৰ পূবে, চুবুৰীয়া ভাইগাই অৱবাহিকাৰ এটা সৰু অংশ তামিলনাডুৰপৰা কেৰালাৰ এই অংশলৈ ওলাই আহিছে। পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ এই অংশটো পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ পশ্চিমলৈ ঢাল খোৱা আন সকলো অংশতকৈ বেছি শুকান। বৰ্তমান ইয়াত কোনো উল্লেখযোগ্য প্ৰাকৃতিক বনাঞ্চল বাকী থকা নাই; যদিও বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ই সম্পূৰ্ণৰূপে চিৰসেউজ অৰণ্যৰে আৱৰিত আছিল।<ref name="Botanyproceddings"/> ==== ইডুক্কী উপ-মালভূমি ==== ইয়াত দক্ষিণৰপৰা উত্তৰলৈ বৈ যোৱা মূল পেৰিয়াৰ নদীৰ পশ্চিম অংশটো হৈছে প্ৰকৃত ইডুক্কী উপ-মালভূমি। এইটো ইলাচী পাহাৰৰ আটাইকেইটা অংশতকৈ চাপৰ আৰু উত্তৰলৈ ঢাল খোৱা, য’ত ইডুক্কী জলাশয়টো অৱস্থিত।<ref name="Periyar foundation1"/> পেৰিয়াৰ নদীৰ গভীৰ গতিপথে ইয়াক ইলাচী পাহাৰৰ বাকী অংশৰপৰা পৃথক কৰিছে। এই উপ-মালভূমিভাগ আয়্যাপ্পানকোইলৰ ওচৰৰপৰা উত্তৰলৈ নেৰিয়ামংগিলমৰ ওচৰলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ইয়াৰ পশ্চিম সীমাটো পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ এক স্পষ্টভাৱে চিহ্নিত থিয় ঢাল, যি থোডুপুঝাৰ সমভূমি অঞ্চললৈ নামি গৈছে। এই ৯০০ৰপৰা ১০০০ মিটাৰ ওখ পশ্চিম শিখৰভাগে পেৰিয়াৰৰ জলনিষ্কাষণ অঞ্চলক মনিমালা, মীনক্ষিল আৰু মুভাট্টুপুঝা নদীৰ অববাহিকাৰপৰা পৃথক কৰে। ই উত্তৰে নেৰিয়ামংগিলমৰপৰা পনামকুট্টীলৈকে থকা পেৰিয়াৰ নদীৰ গতিপথৰ সমান্তৰালভাৱে শেষ হৈছে। ইডুক্কী জলাশয়ৰ দক্ষিণ-পূব কোণৰ সিপাৰে অৱস্থিত কাট্টাপ্পানা আৰ নদীৰ অববাহিকাও এই অংশতে পৰে। চেকুতান মালা নামৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰপৰা উত্তৰ-পূবলৈ বিস্তৃত এটা শৈলশিৰাই ইডুক্কী উপ-মালভূমিক পীৰমেড মালভূমি আৰু ইলাচী পাহাৰৰ মূল অংশৰপৰা পৃথক কৰিছে। ইয়াৰ পূব সীমাটো উত্তৰ-পশ্চিমৰপৰা দক্ষিণ-পূবলৈ বিস্তৃত এটা শৈলশিৰা, যিয়ে ইডুক্কী জলাশয়ক মূল ইলাচী পাহাৰৰ পানী কঢ়িয়াই অনা পেৰিয়াৰৰ উপনৈ কাল্লাৰ/পেৰিঞ্জাকুট্টিৰপৰা পৃথক কৰে। ইডুক্কী উপ-মালভূমিৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|700|m|ft}}। ১৯৫০ চনলৈকে এই অঞ্চলটো ঘন অৰণ্যৰে আৱৰিত আছিল, কিন্তু বৰ্তমান বনস্পতিৰ মাত্ৰ তিনিটা সৰু অংশহে ইয়াত অৱশিষ্ট আছে। ইয়াৰে আটাইতকৈ ডাঙৰ অংশটো ইডুক্কী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ ভিতৰত পৰে। বাগামনৰ দক্ষিণে থকা মীনক্ষিল, মনিমালা আৰু পম্বাৰ উপনৈসমূহে আয়্যাপ্পানকোভিল আৰু ভাল্লাক্কাডাভুৰ মাজৰ পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ এক বুজন অংশ খহাই পেলাইছে। ইয়াৰ ফলত পেৰিয়াৰ নদীখনে ইয়াত উত্তৰলৈ বৈ যাবৰ বাবে ইলাচী পাহাৰৰ কেৱল এটা ঠেক সমতল অংশহে পাইছে।<ref name="Periyar foundation1"/> === হাই ৰেঞ্জ মালভূমি === হাই ৰেঞ্জ মালভূমিভাগ ঘাইকৈ মুন্নাৰ আৰু দেৱীকুলামৰ আশে-পাশে অৱস্থিত। ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|1800|m|ft}} আৰু ইয়াৰ পানী মুথিৰাপুঝা নদীৰ জৰিয়তে দক্ষিণলৈ গৈ পেৰিয়াৰত পৰে। মূল আনামালাই শৈলশিৰাৰ ওখ ৰাজামালা-অনামুডী-উমায়ামালা অংশই ইয়াৰ উত্তৰ সীমা গঠন কৰিছে। মূল আনামালাই শৈলশিৰাৰপৰা ওলাই যোৱা এটা পাৰ্শ্বৱৰ্তী শৈলশিৰা, যি মুন্নাৰৰ ঠিক পশ্চিমেদি দক্ষিণলৈ গৈ পাৰ্বতী মালালৈকে বিস্তৃত হৈছে, ই হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ পশ্চিম সীমা গঠন কৰিছে। এই শৈলশিৰাখনে হাই ৰেঞ্জসমূহক ইয়াৰ পশ্চিমফালে থকা নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাৰপৰা পৃথক কৰে। হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ পূব প্ৰান্তটো ইলাচী পাহাৰৰ সৈতে হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ সংযোগস্থলত থকা কোলুক্কুমলাৰপৰা উত্তৰলৈ গৈ কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ সীমান্তৰ সমান্তৰালভাৱে টপ ষ্টেচনলৈকে বিস্তৃত হৈছে। হাই ৰেঞ্জ অংশটো মূলতঃ মূল আনামালাই শৈলশিৰাৰ দক্ষিণ আৰু পশ্চিমলৈ ঢাল খোৱা অংশ, যাৰ দক্ষিণ দিশত ইলাচী পাহাৰ অৱস্থিত। কেৰালাৰ ভিতৰত পৰা মূল আনামালাই শৈলশিৰাৰ সকলো উত্তৰ ঢালৰ পানী পেৰিয়াৰৰ দুয়োখন উপনৈ ক্ৰমে ইডামালায়াৰ আৰু পুয়ামকুট্টী আৰৰ জৰিয়তে নিষ্কাষিত হয়।<ref name= "Botanyproceddings"/> চাহবাগিছা আৰু জলবিদ্যুৎ বান্ধৰ বাবে হাই ৰেঞ্জ মালভূমিভাগ বৰ্তমান প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি হৈ পৰিছে। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক অৰণ্যসমূহ ঘাইকৈ শোলা-তৃণভূমিপ্ৰকাৰৰ আছিল। জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ মূল্যৰফালৰপৰা, এই ভৌগোলিক গোটটো ইয়াৰ বিশেষ উচ্চভূমিৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ।<ref name= "Botanyproceddings"/> === নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকা === নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাত ইডামালায়াৰ আৰু পুয়ামকুট্টী আৰ নদী অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে; আৰু পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ সম্ভাৱ্য ভূ-তাত্ত্বিকভাৱে অস্থিৰ অংশত হোৱা প্ৰবল বৃষ্টিপাতৰ ফলত এই উপত্যকাভাগৰ সৃষ্টি হৈছিল। প্ৰবল বৰষুণৰ ফলত দ্ৰুত খহনীয়া আৰু ক্ষয়-ক্ষতি হৈ হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ সমান্তৰালভাৱে এক জটিল ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টি হৈছে। এই অঞ্চলটো পেৰিয়াৰ নদীৰ গতিপথ অনুসৰণ কৰি দক্ষিণ-পশ্চিমৰ নেৰিয়ামংগিলমৰপৰা দক্ষিণ-পূবৰ পনামকুট্টীলৈকে বিস্তৃত। ই উত্তৰলৈ গৈ পেৰিয়াৰ আৰু চালাকুডী অৱবাহিকাক পৃথক কৰিছে আৰু ইয়াৰ পূব সীমাটো আনামালাই শৈলশিৰাই গঠন কৰিছে।<ref name="Botanyproceddings" /> পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ পশ্চিম ঢালটো অতি গভীৰভাৱে খণ্ডিত আৰু ইয়াৰ কিছুমান স্বকীয় ভৌগোলিক তথা পৰিৱেশীয় বৈশিষ্ট্য আছে, যিবোৰ পশ্চিম ঘাটৰ বাবে অনন্য। নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাৰ দক্ষিণ অংশত ইডুক্কী উপ-মালভূমি আৰু দক্ষিণ-পূবত ইলাচী পাহাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ পূব সীমাটো পান্নিয়াৰ আৰু মুথিৰাপুঝা অৱবাহিকাৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰদ্বাৰা গঠিত, আৰু পাৰ্বতীমুডী-উমায়ামালা শৈলশিৰাই নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাৰ উত্তৰ-পূব প্ৰান্ত গঠন কৰিছে।<ref name="Botanyproceddings" /> উত্তৰ দিশলৈ নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকা আৰু পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাভাগ পেৰিয়াৰৰ একেবাৰে উত্তৰৰ উপনৈ ইডামালায়াৰে কাটি উলিওৱা ইডামালা গিৰিপথলৈকে বিস্তৃত হৈছে। এই অৱবাহিকাৰ উত্তৰ সীমাটো শ্বোলায়াৰক ইডামালা নদীৰপৰা পৃথক কৰা শৈলশিৰাটোৱে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। এই শৈলশিৰাটো হৈছে তামিলনাডুৰ ভালপাৰাইৰ ওচৰৰপৰা ওলাই পশ্চিমলৈ কেৰালাৰ ভিতৰলৈকে বহুখিনি প্ৰসাৰিত হোৱা এটা পাৰ্শ্বৱৰ্তী পাহাৰ।<ref name="Botanyproceddings"/> ইডামালা গিৰিপথে উত্তৰৰ নেল্লিয়াম্পাথীৰ শ্বোলায়াৰ অৰণ্যক দক্ষিণৰ অনামুডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰপৰা পৃথক কৰিছে।<ref name="Periyar foundation1"/> পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাত তামিলনাডুৰ অন্তৰ্ভুক্ত থকা অঞ্চলটো ইয়াতেই অৱস্থিত। এই অঞ্চলটোৱে পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ উত্তৰ-পূব কোণ গঠন কৰিছে। ইয়াৰ পানী নীৰাৰ উপনৈৰদ্বাৰা নিষ্কাষিত হয়, যিখন নদী দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ বৈ গৈ ইডামালায়াৰত পৰে।<ref name="nias"/><ref name="indwrispap"/><ref name="indwrispap2">{{cite web|url= http://nrsc.gov.in |title=Lower Nirar D00884|publisher=Water Resource Information System of India|access-date=10 November 2013|location=India}}</ref> এই অংশৰ ভিতৰত পশ্চিমলৈ ঢাল খোৱা এলানি গভীৰ উপত্যকা আছে, য’ত উপত্যকাৰ মজিয়াভাগ প্ৰায়েই ৩০০ মিটাৰতকৈও কম উচ্চতাত অৱস্থিত। এই উপত্যকাবোৰক ইখনৰপৰা সিখনক পৃথক কৰি ৰাখিছে কেইবাটাও থিয় পাহাৰ আৰু চেপেটা শীৰ্ষভাগৰ মালভূমিয়ে, যাৰ খাড়া ঢালসমূহ প্ৰায় ৯০০ৰপৰা ১৫০০ মিটাৰ উচ্চতালৈকে উঠি গৈছে। ইডামালা আৰু পুয়ামকুট্টী নদীয়ে এই অংশৰ সৰহভাগ পানী কঢ়িয়াই নিয়ে, আনহাতে ইয়াৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ পানী মূল পেৰিয়াৰ নদীত পৰে। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে অৰণ্যৰে আবৃত আৰু এই অৰণ্যসমূহ সমভূমি অঞ্চলৰপৰা পেৰিয়াৰ আৰু চালাকুডী নদীৰ সমান্তৰালভাৱে উত্তৰ-পশ্চিম দিশে প্ৰায় কালাডীলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="Botanyproceddings"/> === পেৰিয়াৰ মধ্যভূমি আৰু নিম্নভূমি === নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাৰ পশ্চিমে মধ্যভূমি অঞ্চল অৱস্থিত, যি সৰু সৰু পাহাৰ আৰু উপত্যকাৰে গঠিত এক তৰংগিত ভূ-প্ৰকৃতিৰদ্বাৰা বিশেষায়িত। ইয়াত সাধাৰণ ঢালটো পশ্চিম দিশলৈ থকা। নিম্নভূমি অঞ্চলটো বৰ্তমানৰ উপকূলীয় ৰেখাৰ সমান্তৰালভাৱে এক ঠেক পটি হিচাপে অৱস্থিত। এই অংশৰ ভূ-অৱয়বসমূহ ঘাইকৈ বহল উপত্যকা, দ পিটনি তথা জলাহভূমি আৰু চাপৰ বালিচৰেৰে গঠিত। এই অঞ্চলৰ বহু অংশ নলা-নৰ্দমাৰ নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ কয়াৰ বা বাৰী অঞ্চলৰ সৈতে সংযোজিত হৈ আছে। অলুভাৰ ওচৰত নদীখন দুটা প্ৰধান শাখাত বিভক্ত হৈ পৰে; এটা শাখা দেশমৰ মাজেৰে মংগলাপুঝা হিচাপে বৈ গৈ অৱশেষত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত পৰে। কোডুংগেলুৰৰপৰা প্ৰায় {{convert|10|km|mi|0}} দক্ষিণ-পূবত চালাকুডী নদীখনো পেৰিয়াৰৰ এই শাখাৰ সৈতে মিলিত হয় আৰু ই মুনম্বমত সৰ্বাধিক প্ৰস্থ লাভ কৰে। আনহাতে, মৰ্তাণ্ডবৰ্মা শাখাখন দক্ষিণলৈ প্ৰৱাহিত হৈ কুঞ্জুন্নিক্কৰা দ্বীপৰ ওচৰত পুনৰ দুটা ভাগত বিভক্ত হয় আৰু অৱশেষত বৰাপুঝাত ভেম্বনাড কয়াৰ অঞ্চলত পৰেগৈ।<ref name="shodhreservoir2">{{cite web|url= http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/2121/10/10_chapter%201.pdf |title=Hydrogeological and Hydrochemical studies of the Periyar Basin, Central Kerala| year=2011|publisher=Cochin University of Science and Technology|pages=10–15|access-date=2 March 2014|location=India}}</ref> অৱবাহিকাৰ এই অংশতে অংগামালী আৰু কোচিৰ মাজত পেৰিয়াৰ নদীৰ আটাইতকৈ বেছি ঔদ্যোগিক এলেকাটো অৱস্থিত, য’ত ৫০ টাতকৈও অধিক বৃহৎ আৰু মজলীয়া পৰ্যায়ৰ উদ্যোগ আছে। পেৰিয়াৰৰ ইদায়াৰ শাখা নদীখনে এই উদ্যোগসমূহৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰে।<ref name="shodhganga4">{{cite web|url= http://shodhganga.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/10603/2625/10/10_chapter%202.pdf |title=Salinity intrusion and seasonal water quality variations in the tidal canals of Cochin|pages=34|access-date=2 March 2014|location=India}}</ref> == বান্ধসমূহ == === জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহ === [[File:Idukki dam.JPG|thumb|পেৰিয়াৰ নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত ইডুক্কী বান্ধ]] ইডুক্কী বান্ধটো হৈছে কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প আৰু ই পেৰিয়াৰ নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ই এছিয়াৰ ভিতৰতে এনে ধৰণৰ (এক কংক্ৰিটৰ, দুমুখীয়া ভাঁজযুক্ত পেৰাবলিক, পাতল ধেনুভেৰীয়া বান্ধ বা থিন আৰ্ক ডাম<ref name="experteyes"/>) আটাইতকৈ ডাঙৰ বান্ধ আৰু বিশ্বৰ ভিতৰত দ্বিতীয় বৃহত্তম। ইয়াৰ জেনেৰেটৰসমূহৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ৭৮০ মেগাৱাট ({{nowrap|৬ × ১৩০}}), আৰু ভাৰত-কানাডাৰ যৌথ উদ্যোগত নিৰ্মিত মূলামাট্টমৰ ভূ-গৰ্ভস্থ কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে ইয়াত বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰা হয়। বাৰিষাৰ সময়ত ইডুক্কীত বিদ্যুৎ উৎপাদন সৰ্বনিম্ন হয়। এই বান্ধটোৱে শুকান গৰমৰ দিনবোৰৰ বাবেও পানী সংৰক্ষণ কৰাত সহায় কৰে, কিয়নো সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ আন বহুতো জলাশয়ৰ পানী কমি যায়। ১৯৭৬ চনত ইডুক্কী প্ৰকল্পটো কাৰ্যক্ষম হোৱাৰপৰাই ইয়াৰ টেইল-ৰেচ পানী (১৯.৮৩–৭৮.৫ মি^৩/ছেকেণ্ডৰ ভিতৰত) মূলামাট্টম বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে ইডুক্কী জলাশয়ৰপৰা মুভাট্টুপুঝা নদীৰ থোডুপুঝা উপনৈলৈ বোৱাই নিয়া হৈছে।<ref name="Dyuthi-T0158">{{cite web|url= http://cusat.ac.in |title=An Integrated Hydrogeological study of the Muvattupuzha river basin, Kerala, India |year=2003 |publisher= Cochin University of Science and Technology|pages=14|access-date= 30 August 2012 |location=India}}</ref> এই নদীখনত পাল্লিভাছাল, চেলকুলাম, পান্নিয়াৰ, নেৰিয়ামংগিলম আৰু নামনি পেৰিয়াৰতো অন্যান্য জলবিদ্যুৎ উৎপাদন কেন্দ্ৰ বা সুবিধা আছে।<ref name="Waterquality">{{cite web|url= http://indiaenvironmentportal.org.in |title=Environmental Monitoring Programme on Water Quality |year=2009 |publisher= Centre for Water Resources Development & Management|pages=57|access-date= 12 March 2014 |location=India}}</ref> === জলাশয়সমূহ === কেৰালাৰ ভিতৰত পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাশয়সমূহ হৈছে ক্ৰমে— ভূতাতানকেট্টু, ইডামালায়াৰ, নামনি পেৰিয়াৰ, মাট্টুপেট্টী, আনাইৰাংগল, কুণ্ডালা, পনমুডী, কাল্লাৰকুট্টি, ইডুক্কী (যিটো তিনিটা বান্ধ ক্ৰমে— ইডুক্কী, চেৰুথোনী আৰু কুলামাভু নিৰ্মাণৰ জৰিয়তে গঠিত হৈছে), চেলকুলাম, কাল্লাৰ, এৰাট্টায়াৰ আৰু মুলাপেৰিয়াৰ। পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ ভিতৰত তামিলনাডুত পৰা বান্ধসমূহ হৈছে আপাৰ নীৰাৰ ৱিয়েৰ আৰু ল’ৱাৰ নীৰাৰ বান্ধ। এই বান্ধসমূহে পেৰিয়াৰৰ নীৰাৰ উপনৈৰপৰা পানী চুবুৰীয়া শ্বোলায়াৰ অৱবাহিকালৈ বোৱাই নিয়াত সহায় কৰে। === জলসিঞ্চন === ইৰ্নাকুলম জিলাত অৱস্থিত পেৰিয়াৰ উপত্যকা জলসিঞ্চন প্ৰকল্পই পেৰিয়াৰ নদীৰ মুথিৰাপুঝা উপনৈৰ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰপৰা ওলোৱা টেইল ৰেচ পানী আৰু কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বোৰ্ডে ইডামালায়াৰ উপনৈত নিৰ্মাণ কৰা এন্নাক্কাল বান্ধৰপৰা নিয়ন্ত্ৰিতভাৱে এৰি দিয়া পানী, লগতে পেৰিয়াৰ নদীৰ নিয়ন্ত্ৰণহীন অববাহিকাৰপৰা পোৱা পানী ব্যৱহাৰ কৰি পেৰিয়াৰ নদীৰ বাওঁপাৰত থকা প্ৰায় {{convert|32800|ha|acre}} কৃষিভূমিত জলসিঞ্চন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে। খাল আৰু নিয়ন্ত্ৰণকাৰী সঁজুলিৰ নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে এই কাৰ্য কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ অধীনত {{convert|3048|km2|mi2}} অববাহিকা ক্ষেত্ৰফল সামৰি ভূতাতানকেট্টুত পেৰিয়াৰ বেৰেজ আৰু এটা খালৰ নেটৱৰ্ক নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref name="periyarirrigation">{{cite web|url=http://kerala.gov.in|title=Periyar Valley Irrigation Project|publisher=Department of Irrigation, Government of Kerala|access-date=6 November 2013|location=India|archive-date=19 November 2013|archive-url=https://archive.today|url-status=dead}}</ref> পেৰিয়াৰ নদীৰ বাওঁপাৰত কৰা জলসিঞ্চনৰ উপৰি, এই প্ৰকল্পই নদীৰ নামনি অংশত সাগৰীয় লুণীয়া পানীৰ প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ আৰু নদীখনৰ বহুতো লিফ্ট জলসিঞ্চন প্ৰকল্পৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ নদীখনৰ মাজেৰে ন্যূনতম পৰিমাণৰ পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰে। ইয়াৰ উপৰি খোৱাপানী আৰু ঔদ্যোগিক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে ভূতাতানকেট্টু বেৰেজে সংৰক্ষণ কৰা পানীৰ এটা অংশ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === এটা নদী অববাহিকাৰপৰা আন এটালৈ পানীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় সমগ্ৰ উপদ্বীপে ভাৰতৰ ভিতৰতে এটা নদী অববাহিকাৰপৰা আন এটালৈ পানী স্থানান্তৰ কৰাৰ আটাইতকৈ পুৰণি উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধ অন্যতম আছিল। ই এফালে পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰাৰ বিপৰীতে নদীখনৰ নামনি অংশত পানীৰ গুণগত মান হ্ৰাস হোৱাৰ কাৰণ হৈ পৰিছিল। নদীখনৰ আৱৰ্জনা ধুই নিকা কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ পানী উপলব্ধ নোহোৱাৰ বাবে পেৰিয়াৰৰ নামনি অংশত লুণীয়া পানীৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰদূষকসমূহ সিঁচৰতি হৈ পৰা সমস্যাৰ সৃষ্টি হৈছিল। ইডুক্কী প্ৰকল্পৰ বাবে পেৰিয়াৰ নদীৰপৰা মুভাট্টুপুঝা নদীলৈ কৰা আন এক পানীৰ স্থানান্তৰে পেৰিয়াৰ নদীৰ নামনিভাগৰ প্ৰৱাহক অধিক বিৰূপভাৱে প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref name="interlinking rivers">{{cite web |url= http://hindu.com/2002/12/11/stories/2002121103970500.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20050130223411/http://www.hindu.com/2002/12/11/stories/2002121103970500.htm |url-status= dead |archive-date= 30 January 2005 |title= Inter-linking rivers – the Kerala experience |year= 2002 |access-date= 6 September 2012 |work= [[The Hindu]] |location= India |archivedate= 30 January 2005 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20050130223411/http://www.hindu.com/2002/12/11/stories/2002121103970500.htm |deadurl= yes }}</ref> পৰাম্বিকুলাম আলিয়াৰ প্ৰকল্প (PAP) চুক্তিখন ভাৰতপুঝা, চালাকুডীপুঝা আৰু পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ আন্তঃৰাজ্যিক নদীসমূহৰ পানীৰ ব্যৱহাৰ আৰু ভাগ-বতৰা কৰাৰ উদ্দেশ্যে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। পেৰিয়াৰৰ দুই উপনৈ ক্ৰমে— নীৰাৰ আৰু আনামালায়াৰ এই চুক্তিৰ অধীনত পৰে।<ref name="papperiyar">{{cite web|url= http://www.thehindu.com/news/national/kerala/revise-water-release-chart-of-pap-experts/article4223058.ece |title=Revise water release chart of PAP: experts|year=2012|work=The Hindu|access-date=21 December 2012|location=India}}</ref> এই পি এ পি চুক্তিৰ অংশ হিচাপে এই নদীসমূহৰ পানী চুবুৰীয়া শ্বোলায়াৰ অৱবাহিকালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name="indwrispap">{{cite web|url= http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Parambikulam_Aliyar_(Irrigation)_JI02563 |title=Parambikulam Aliyar (Irrigation) JI02563|publisher=Water Resource Information System of India|access-date=6 November 2013|location=India}}</ref> অৱবাহিকাত হোৱা এই সকলোবোৰ পানীৰ দিশ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে পেৰিয়াৰ নদীয়ে ইয়াৰ গড় প্ৰৱাহৰ ২২ শতাংশ হেৰুৱাই পেলাইছে।<ref name="interlinking rivers 2">{{cite web|url= http://www.indiatogether.org/2003/oct/env-nolink.htm |title=Interlinking? No, thanks |year=2003|publisher=India Together|access-date=16 September 2012|location=India}}</ref> {{wide image|Bhoothathankettu Panorama.JPG|1400px|পেৰিয়াৰ বেৰেজ, ভূতাতানকেট্টু}} == পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ গুৰুত্ব == [[File:Thattekkad Bird.jpg|thumb|থাট্টেকাড পক্ষী অভয়াৰণ্য হৈছে পেৰিয়াৰ নদীৰ শাখাসমূহৰ মাজত অৱস্থিত এখন চিৰসেউজ নিম্নভূমিৰ অৰণ্য]] মুলাপেৰিয়াৰ জলাশয়ৰ দক্ষিণে, পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎসস্থলত, পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ ভিতৰত প্ৰায় {{convert|350|km2|mi2}} জুৰি এক অবিচ্ছিন্ন আৰু অপৰিৱৰ্তিত চিৰবৰ্ষণ অৰণ্য (Rainforest) পোৱা যায়। এই চিৰবৰ্ষণ অৰণ্যসমূহ গুদাৰাকাল বন সংমণ্ডলৰ অন্তৰ্ভুক্ত চুবুৰীয়া পম্বা অৱবাহিকালৈ পশ্চিমফালে আৰু অধিক বিস্তৃত হৈছে আৰু গুদাৰাকাল সংমণ্ডল অতিক্ৰমি দক্ষিণে আচ্চানকোভিল সংমণ্ডলৰ অৰণ্যলৈকে বিয়পি পৰিছে। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটোত পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰায় ৬০০ৰপৰা ৭০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত এক সুৰক্ষিত আৰু অক্ষত চিৰসেউজ বনাঞ্চল আছে।<ref name="Periyar foundation">{{cite web|url=http://periyarfoundation.org|title=The Landscape, Ecological Status, Conservation Potential, Threats to the Forests and Biodiversity of the Gudarakal Range, Ranni Forest Division (Southern Forest Circle, Kerala)|year=2006|pages=6|access-date= 4 November 2012|location=India}}</ref> পেৰিয়াৰৰ উপৰিভাগৰ এই অৰণ্যসমূহ প্ৰায় অগম্য আৰু ইয়াক পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাত বাকী থকা আটাইতকৈ কম ক্ষতিগ্ৰস্ত চিৰসেউজ বনাঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="KFRI-RR024">{{cite web|url=http://kfri.res.in|title=An Ecological Study in Periyar Tiger Reserve with special reference to wildlife|year=1985|publisher=Kerala Forest Research Institute |pages=21|access-date= 4 November 2012|location=India}}</ref> পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্প (PTR) ভাৰতৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি পৰিৱেশগত বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চলসমূহৰো অন্যতম। এই সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ উদ্ভিদ জগত অতি চহকী আৰু বৈচিত্ৰ্যমজ়। কেৰালাৰ অনুমাণিক ৩,৮০০ প্ৰজাতিৰ গুপ্তবীজী উদ্ভিদৰ ভিতৰত ১,৯৬৬টা প্ৰজাতি এই সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ভিতৰত পোৱা বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। এই উপ-মহাদেশৰ আন ক’তো পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ সমতুল্য এলেকাৰপৰা ইমান বৃহৎসংখ্যক উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা হোৱা নাই। ইয়াৰ উপৰি, এই সংৰক্ষিত বনাঞ্চলত অনুমাণিক ৩২৩ প্ৰজাতিৰ চৰাই, ৩৮ প্ৰজাতিৰ মাছ আৰু ৪৪ প্ৰজাতিৰ সৰীসৃপ পোৱা যায়।<ref name="Thattekad">{{cite web|url= http://periyartigerreserve.org|title=Status and distribution of birds in Periyar Tiger Reserve, Kerala, India |publisher=The Indian Forester|pages=144–145|access-date=5 November 2013|location=India}}</ref> পেৰিয়াৰ মালভূমি অঞ্চলটো ‘প্ৰজেক্ট এলিফেণ্ট’ সংৰক্ষিত অঞ্চল ১০-ৰ এক অংশ, য’ত অগস্ত্যমালাই-মহেন্দ্ৰগিৰি পাহাৰো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। হাতী সংৰক্ষিত অঞ্চল ১০ৰ পেৰিয়াৰ মালভূমি অংশৰ ভূ-প্ৰকৃতিয়ে দক্ষিণ ভাৰতৰ আটাইতকৈ সুৰক্ষিত আৰু অখণ্ড হাতীৰ বিচৰণ ক্ষেত্ৰ ধৰি ৰাখিছে। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই অঞ্চলত প্ৰায় ২,০০০টা হাতী আছে আৰু এই প্ৰজাতিটোৰ দীৰ্ঘম্যাদী সংৰক্ষণৰ বাবে ই এক অতি সম্ভাৱনাপূৰ্ণ স্থান। এই হাতীৰ জনসংখ্যা জিনীয়ভাৱে অধিক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ আৰু ঘাট পৰ্বতমালাৰ আৰু উত্তৰত থকা হাতীৰ বৃহৎ জাকসমূহৰপৰা পৃথক। এই অঞ্চলটো ইয়াৰ চহকী জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ বাবেও জনাজাত। আনহাতে, এই অঞ্চলটোৱে ব্যাৱসায়িক বাগিছা, জলবিদ্যুৎ আৰু জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আৰু অন্যান্য আন্তঃগাঁথনিমূলক উন্নয়নমূলক কাৰ্যকলাপৰোঁ সাক্ষী হৈছে, যিবোৰে হাতীৰ মুক্ত যাতায়াতত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name="Thattekad2">{{cite web|url= http://asiannature.org|title=Conservation of the Periyar-Agasthyamalai Corridor in the Southern Western Ghats |publisher=Asian Nature Conservation Foundation|pages=27|location=India}}</ref> ভাৰতৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ পক্ষী অভয়াৰণ্য থাট্টেকাড পক্ষী অভয়াৰণ্য হৈছে পেৰিয়াৰ নদীৰ শাখাসমূহৰ মাজত অৱস্থিত এখন চিৰসেউজ নিম্নভূমিৰ অৰণ্য। ইয়াত এক চহকী আৰু বৈচিত্ৰ্যমজ় চৰাইৰ জীৱন দেখিবলৈ পোৱা যায়। বন্য পক্ষীৰ লগতে জলচৰ চৰাইৰো কেইবাটাও প্ৰজাতিয়ে এই অভয়াৰণ্য ভ্ৰমণ কৰে। ভাৰতৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পক্ষীবিদ ড° চেলিম আলীয়ে কোচিৰপৰা প্ৰায় {{convert|60|km|mi}} উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত এই সৰু, {{convert|25|km2|mi2|0|adj=on}} ক্ষেত্ৰফলৰ পক্ষী অভয়াৰণ্যখনক এসময়ত “উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ আটাইতকৈ চহকী চৰাইৰ বাসস্থান” বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Thattekad3">{{cite web|url= http://hindu.com/|archive-url= https://web.archive.org/web/20130101194811/http://hindu.com|url-status= dead|archive-date= 1 January 2013|title= Inside a magical rainforest|access-date= 4 November 2012|work= [[The Hindu]]|location= India|archivedate= 15 July 2014|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140715161245/http://hindu.com/|deadurl= yes}}</ref> ভেম্বনাড হ্ৰদত গৈ পৰা ছয়খন প্ৰধান নদীৰ ভিতৰত পেৰিয়াৰ অন্যতম। ভেম্বনাড কোল জলাহভূমিক আন্তঃৰষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাহভূমিৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, যিটো ৰামছাৰ সন্মিলন অনুসৰি জলাহভূমিৰ সংৰক্ষণ আৰু বহনক্ষম ব্যৱহাৰৰ বাবে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="Ramsar">{{cite web|url=http://ramsar.org |title=The List of Wetlands of International Importance |work=The Hindu |pages=18 |access-date=4 November 2012 |location=India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102104335/http://ramsar.org |archive-date=2 January 2008 }}</ref> এই অঞ্চলটো ২০,০০০ তকৈও অধিক জলচৰ চৰাইৰ বাসস্থান— যিটো ভাৰতৰ ভিতৰত এনে ধৰণৰ তৃতীয় বৃহত্তম জনসংখ্যা। == ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত ধৰ্মীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ কেইবাটাও স্থান আছে। অলুভাত পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত বিখ্যাত অলুভা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়।<ref name="KerGreenhills">{{cite web|url= http://kerala-green-hills.com|title=Kerala: Festivals and Fairs|access-date=5 November 2013|location=India}}</ref> মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ কুম্ভম মাহৰ শিৱৰাত্ৰিৰদিনা প্ৰতি বছৰে এই মন্দিৰৰ উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। মহাশিৱৰাত্ৰিৰদিনা প্ৰতি বছৰে পেৰিয়াৰ নদীৰ বালিময় পাৰত থকা শিৱ মন্দিৰত ভক্তৰ ভিৰ হয়।<ref name="Thiruvair">{{cite web|url=http://thiruvairanikkulamtemple.org|title=Thiruvairanikkulam Temple|access-date=5 November 2013|location=India}}</ref> কালাডী হৈছে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এখন চহৰ। ই অদ্বৈত বেদান্তৰ মতবাদ একত্ৰিত কৰা হিন্দু দাৰ্শনিক শ্ৰী আদি শংকৰাচাৰ্যৰ জন্মস্থান। উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰফালে শৃংগেৰীৰ তদানীন্তন শংকৰাচাৰ্যই ইয়াক পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯১০ চনত শ্ৰী আদি শংকৰাচাৰ্যৰ বাবে এটা মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পাছতহে কালাডী ভাৰতৰ আধ্যাত্মিক মানচিত্ৰত স্থান পাবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="Sharadapeetham">{{cite web|url=http://sringeri.net|title=Sri Sri Jagadguru Shankaracharya Mahasamsthanam Dakshinamnaya Sri Sharada Peetham, Sringeri|access-date=5 November 2013|location=India}}</ref> কোচিৰপৰা {{convert|52|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত মালায়াত্তুৰ গীৰ্জাখন {{convert|609|m|ft|adj=on}} ওখ মালায়াত্তুৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। এই গীৰ্জাখন পাঁচনি চেইণ্ট থমাছৰ নামত উৎসৰ্গিত, যিয়ে এই মঠত প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ খ্ৰীষ্টান তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ হিচাপে ই কেৱল কেৰালাৰপৰাই নহয়, চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰপৰাও অতি বৃহৎসংখ্যক ভক্তক আকৰ্ষণ কৰে। এই বিখ্যাত গীৰ্জাখন পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ সেউজ পাহাৰ কুৰিচুমুডীত অৱস্থিত,<ref name="Malayattoorchurch">{{cite web|url=http://malayattoorkurisumudy.in|title=Malayattoor Church|access-date=5 November 2013|location=India}}</ref> যাক পেৰিয়াৰ নদীয়ে আংশিকভাৱে বেঢ়ি ৰাখিছে। গীৰ্জাখনত চেইণ্ট থমাছৰ এটা পূৰ্ণাবয়ব মূৰ্তি আৰু এটা শিলত পাঁচনিজনৰ ভৰিৰ ছাপ আছে। এই মঠটোক এতিয়া আন্তৰ্জাতিক তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। == পৰিৱেশীয় সমস্যাসমূহ == === প্ৰদূষণ === পেৰিয়াৰ নদীৰ নামনি অংশ ভয়ংকৰভাৱে প্ৰদূষিত। ইলোৰ ঔদ্যোগিক অঞ্চলৰ উদ্যোগসমূহে উৎপাদিত আৱৰ্জনা নদীখনত পেলাই দিয়ে। গ্ৰীণপিচ ইণ্ডিয়াই নামনি পেৰিয়াৰক "বিষাক্ত পদাৰ্থৰ এটা নৰ্দমা" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে, য’ত ডি ডি টি, এণ্ডোছলফান, হেক্সা আৰু ট্ৰাইভেলেণ্ট ক্ৰমিয়াম, সীহ, চায়ানাইড আৰু বি এইচ চি-ৰ দৰে মাৰাত্মক বিষাক্ত পদাৰ্থৰ আশংকাজনক মাত্ৰা পোৱা গৈছে।<ref>{{Cite web |url=http://greenpeace.org |title=Greenpeace India |access-date=3 November 2007 |archive-date=2 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502085220/http://greenpeace.org |url-status=dead }}</ref><ref>[http://kerenvis.nic.in Periyar River Basin, Chapter 2, Environmental Program on Water Quality, Kerala State Council for Science, Technology and Environment]</ref> কেইবাটাও অধ্যয়নে আঙুলিয়াই দিছে যে নদীৰ বুকুত সীহ, কেডমিয়াম, পাৰা, ক্ৰমিয়াম, নিকেল, ক’বাল্ট আৰু দস্তাৰ দৰে গধুৰ ধাতু জমা হৈছে আৰু নদীখনৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত বহুতো মৃত অঞ্চলৰ সৃষ্টি হৈছে। এই ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ হ’ল— ইলোৰ-ইদায়াৰ অঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক গোটসমূহৰপৰা শূন্য আৱৰ্জনা নিষ্কাশন (Zero effluent discharge) আৰু কোম্পানীসমূহৰপৰা শূন্য নিৰ্গমন নিশ্চিত কৰা। নদীখন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা জলাহভূমিসমূহৰ প্ৰদূষণে মীন পালন আৰু কৃষিকাৰ্যকে ধৰি পৰম্পৰাগত জীৱিকাসমূহ প্ৰায় ধ্বংস কৰি পেলাইছে।<ref name="DecChron">{{cite web|url= http://deccanchronicle.com|archive-url= https://web.archive.org/web/20130811235503/http://deccanchronicle.com|url-status= dead|archive-date= 11 August 2013|title=Save river campaign set to engulf Kerala|year=2013|publisher=The Deccan Chronicle|access-date=20 May 2013|location=India}}</ref> === অবৈধ বালি খনন === [[File:Periyar.jpg|thumb|বালি খনন]] পেৰিয়াৰ নদীৰপৰা কৰা অবৈধ বালি খনন হৈছে আন এক ডাঙৰ পৰিৱেশীয় সমস্যা। অধ্যয়নসমূহৰপৰা দেখা গৈছে যে পেৰিয়াৰ নদীৰপৰা যি পৰিমাণৰ বালি খন্দা হৈছে, সেয়া নদীখনৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ক্ষতি নকৰাকৈ উলিয়াব পৰা প্ৰাকৃতিক পৰিমাণতকৈ কমেও ৩০ গুণ বেছি।<ref name="SandminingHindu">{{cite web|url= http://www.thehindu.com/news/national/kerala/cms-office-okayed-ghats-for-sand-mining-against-cess-advice/article5205106.ece|title=CM's office okayed ghats for sand mining against CESS advice|year=2013|work=The Hindu|access-date=6 October 2013|location=India}}</ref> পেৰিয়াৰ নদী অববাহিকাৰ উচ্চভূমি অঞ্চলৰ মালভূমিত ব্যাপকভাৱে বালি খনন কাৰ্য চলি আছে। এই অঞ্চলসমূহৰপৰা বালি খনন কৰাৰ ফলত নদী অববাহিকাৰ পৰিৱেশৰ ওপৰত মাৰাত্মক প্ৰভাৱ পৰিছে।<ref name="SandminingShodh">{{cite web|url= http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/8987/13/13_chapter%209.pdf|title=Environmental impact of sand mining: a case study in the river catchments of Vembanad lake, Southwest India|year=2008|author=Sreebha S|publisher=Cochin University of Science and Technology|pages=202–203|location=India}}</ref> === পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ প্ৰচেষ্টাসমূহ === প্ৰখ্যাত পৰিৱেশবিদ অধ্যাপক এছ চিতাৰমনৰ নেতৃত্বত ১৯৯২ চনৰেপৰা চলি থকা বনানিকৰণ কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে অলুভা শিৱৰাত্ৰি মনাপ্পুৰমত (বালিময় পাৰ) পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰৰ ভূমি ক্ষয় ৰোধ কৰাৰ প্ৰচেষ্টা চলাই অহা হৈছে।<ref>{{cite web|author=Priyadershini S. |url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/in-a-green-urban-jungle/article4856943.ece |title=In a green urban jungle |work=The Hindu |date=2013-06-27 |access-date=2013-08-15}}</ref> চিতাৰমন আৰু অন্যান্যসকলে আৰম্ভ কৰা ‘অলুভা পৰিৱেশ সুৰক্ষা মঞ্চ’ই (Aluva Environmental Protection Forum) নদীখনৰ নামনি অংশত অবৈধ বালি খনন আৰু পানী প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ কৰাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |url=http://hindu.com/thehindu/lf/2002/02/24/stories/2002022401710200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041129104357/http://www.hindu.com/thehindu/lf/2002/02/24/stories/2002022401710200.htm |url-status=dead |archive-date=2004-11-29 |title=A crusader for Periyar |date=2002-02-24 |work=[[The Hindu]] |access-date=2013-08-15 |archivedate=2004-11-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041129104357/http://www.hindu.com/thehindu/lf/2002/02/24/stories/2002022401710200.htm |deadurl=yes }}</ref> == বিবাদ == নদীখনৰ ওপৰত থকা মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সুৰক্ষা তথা তাৰ সৈতে জড়িত লীজ চুক্তিৰ বৈধতা আৰু নিকাভাবক লৈ কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজত দীৰ্ঘদিন ধৰি বিবাদ চলি আহিছে। ইয়াৰ সৈতে সংগতি ৰাখি, পেৰিয়াৰ নদীখনক আন্তঃৰাজ্যিক নদী (Inter-state river) হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা উচিত নে নহয় তাক লৈও এক বিতৰ্ক আছে। কেৰালাৰ মতে, পেৰিয়াৰ এখন অন্তৰ্জিলা বা ৰাজ্যৰ ভিতৰৰ নদী (Intrastate river), কিয়নো ইয়াৰ কোনো অংশ তামিলনাডুৰ মাজেৰে বৈ যোৱা নাই। নদীখন কেৰালাতে উৎপত্তি হৈছে, সম্পূৰ্ণৰূপে কেৰালাৰ মাজেৰেই প্ৰৱাহিত হৈছে আৰু কেৰালাতে গৈ আৰৱ সাগৰত মিলিছে। যদিও তামিলনাডুৱে এই তথ্যসমূহ স্বীকাৰ কৰিছে,<ref name="Timesmullaperiyar">{{cite web |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Mullaperiyar-deal-unsustainable-Kerala/articleshow/21495939.cms|title=Mullaperiyar deal unsustainable: Kerala|year=2013|work=The Times of India|access-date=31 July 2013|location=India}}</ref><ref name="Janamtvmullaperiyar">{{cite web|url= http://www.janamtv.com/news/Mullaperiyar_pact_legally_unsustainable_says_Keral_987342.php|title=Mullaperiyar pact legally unsustainable, says Kerala; Justifies fixing water level at 136 ft|year=2013|publisher=Janam TV|access-date=31 July 2013|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105152550/http://www.janamtv.com/news/Mullaperiyar_pact_legally_unsustainable_says_Keral_987342.php|archive-date=5 November 2013}}</ref><ref name="Hindumullaperiyar">{{cite web|url= http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/kerala-law-wont-amount-to-usurpation-of-judicial-power/article5019780.ece|title=Kerala: law won't amount to usurpation of judicial power|year=2013|work=the Hindu|access-date=14 August 2013|location=India}}</ref> তথাপি তেওঁলোকে ওলোটা যুক্তি দৰ্শায় যে যিহেতু নদীখনৰ অৱবাহিকাৰ এটা সৰু অংশ তামিলনাডুত অৱস্থিত, গতিকে পেৰিয়াৰক এখন আন্তঃৰাজ্যিক নদী হিচাপেহে গণ্য কৰিব লাগে।<ref name="DuraiPeriyar">{{cite web|url= http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/periyar-is-an-interstate-river/article2772258.ece?ref=relatedNews|title=Periyar is an inter-State river|year=2013|work=The Hindu|access-date=4 January 2012|location=India}}</ref> তেওঁলোকে লগতে তদানীন্তন কেৰালা ৰাজ্যৰ জলসিঞ্চন মন্ত্ৰী ভি আৰ কৃষ্ণ আয়াৰে স্বাক্ষৰ কৰা ১৯৫০ চনৰ এটা প্ৰতিৱেদনৰ উদ্ধৃতি দিয়ে, য’ত লিপিবদ্ধ আছিল যে পেৰিয়াৰ এখন আন্তঃৰাজ্যিক নদী কিয়নো ইয়াৰ কিছু জলনিষ্কাষণ অঞ্চল মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Timesmullaperiyar2">{{cite web|url= http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-22/india/41436354_1_1886-agreement-mullaperiyar-dam-issue-water-dispute|archive-url= https://web.archive.org/web/20130825164524/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-22/india/41436354_1_1886-agreement-mullaperiyar-dam-issue-water-dispute|url-status= dead|archive-date= 25 August 2013|title= Mullaperiyar dam case: SC reserves order|year= 2013|access-date= 22 August 2013|work= [[The Times of India]]|location= India|archivedate= 2013-08-25|archiveurl= https://web.archive.org/web/20130825164524/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-22/india/41436354_1_1886-agreement-mullaperiyar-dam-issue-water-dispute|deadurl= yes}}</ref> মূলত, নদীখনৰ স্থিতি সম্পৰ্কীয় বিবাদটো আন্তঃৰাজ্যিক নদীৰ সংজ্ঞা নিৰূপণক কেন্দ্ৰ কৰি হৈছে; য’ত কেৰালাই নদীখনৰ গতিপথ বা প্ৰৱাহৰ আধাৰত সংজ্ঞা সমৰ্থন কৰে,<ref name="Timesmullaperiyar"/><ref name="Janamtvmullaperiyar"/> আনহাতে তামিলনাডুৱে নদীখনৰ অববাহিকা ক্ষেত্ৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সংজ্ঞাক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে।<ref name="DuraiPeriyar"/><ref name="Timesmullaperiyar2"/> ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ২০১৪ চনৰ ৭ মে’ত প্ৰদান কৰা ৰায়দানত উল্লেখ কৰে যে যদিও পেৰিয়াৰ নদীখন কেৰালাৰ ভূ-খণ্ডত উৎপত্তি হৈ কেৱল কেৰালাৰ মাজেৰেই বৈ গৈ আৰৱ সাগৰত পৰিছে, তামিলনাডুৰ কোনো ভূ-খণ্ড পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত নহয় আৰু তামিলনাডু পেৰিয়াৰ নদীৰ কোনো নদীতীৰৱৰ্তী ৰাজ্য নহয়; তথাপি পেৰিয়াৰ নদী অববাহিকাৰ এটা সৰু অংশ তামিলনাডুত থকাৰ বাবেই নদীখনক প্ৰকৃতিগতভাৱে আন্তঃৰাজ্যিক নদী বুলি গণ্য কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত।<ref name="SCverdict2014">{{cite web|url=http://supremecourtofindia.nic.in/outtoday/41511.pdf|title=IN THE SUPREME COURT OF INDIA CIVIL ORIGINAL JURISDICTION ORIGINAL SUIT NO. 3 OF 2006 State of Tamil Nadu vs. State of Kerala & Anr.|pages=145–147|access-date=2 December 2015}}</ref> ==টোকা== <references group="n"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Periyar River}} {{maplink|display=inline|text=Waterway map|type=shape}} {{coord|10|10|36|N|76|09|46|E|display=title}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] 66b15qn332na8ggg5d7ncwvadn0nq9l 0 138189 622212 620891 2026-08-01T02:47:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622212 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = পম্বা নদী | name_other = পম্পা নদী | native_name = {{native name|ml|പമ്പ നദി}} | image = | image_caption = | map = Pamba.PNG | map_caption = পম্বা নদীৰ নামাংকিত মেপ {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center |type=shape|id=Q2634049|stroke-color=#0000FF|stroke-width=2 |type2=line|id2=Q2634049|stroke-color2=#0000FF|stroke-width2=2}} | source1_location = পুলাচিমালা | mouth_location = ভেম্বনাড হ্ৰদ, থোট্টাপ্পাল্লী স্পিলৱে আৰু আৰৱ সাগৰ | subdivision_type1 = দেশ | subdivision_name1 = [[ভাৰত]] | length = {{convert|176|km|abbr=on}} | source1_elevation = {{convert|1,650|m|ft|abbr=on}} | discharge1_avg = {{convert|109|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | basin_size = {{convert|2,235|km2|sqmi|abbr=on}} | state = কেৰালা | district =ইডুক্কী, পথনমিঠট্টা, কট্টায়ম, আলাপ্পুঝা }} '''পম্বা নদী''' (ইয়াকে '''পম্পা নদী''' বুলিও কোৱা হয়) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ পেৰিয়াৰ আৰু ভাৰতপুঝা নদীৰ পিছতে তৃতীয় দীৰ্ঘতম নদী, আৰু পূৰ্বৰ পুৰণি ৰাজকীয় ৰাজ্য ট্ৰাভাংকুৰৰ আটাইতকৈ দীঘল নদী। ভগৱান আয়্যাপ্পাৰ নামত উৎসৰ্গিত প্ৰখ্যাত শবৰীমালা মন্দিৰ এই পম্বা নদীৰ পাৰতে অৱস্থিত। পম্বা নদীখনে ঘাইকৈ পথনমিঠট্টা জিলা আৰু আলাপ্পুঝা জিলাৰ কুত্তানাদ অঞ্চলৰ ভূমিভাগক সাৰুৱা কৰি তুলিছে। == গতিপথ == পম্বা নদীখন পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ পীৰমেড মালভূমিৰ পুলাচিমালাই পাহাৰৰপৰা প্ৰায় {{convert|1670|m}} উচ্চতাত উৎপত্তি হৈছে। পথনমিঠট্টা জিলাৰপৰা আৰম্ভ কৰি পথনমিঠট্টা আৰু আলাপ্পুঝা জিলাৰ মাজেৰে {{convert|176|km}} দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰি নদীখন কেইবাটাও শাখাৰ জৰিয়তে আৰৱ সাগৰত মিলিত হৈছে। কাক্কিয়াৰ নদীৰ সৈতে সংগমৰ পিছত ই পশ্চিম দিশলৈ বৈ যায় আৰু অৱশেষত অৰুন্ধাই আৰ নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। পম্বা নদীখন নাৰায়ণমুঝীৰপৰা দক্ষিণ-পূব দিশলৈ গতি কৰি কাক্কাত্তাৰ নদীৰ সংগমস্থললৈ আহে, যাৰ পিছত ই দক্ষিণলৈ বদচেৰীকৰালৈ বৈ যায় আৰু তাত কাল্লাৰ নদীৰ (পম্বা) পানী গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite report|url=http://www.cwc.nic.in/main/downloads/IHD2015_final.pdf|title=Integrated Hydrological Data Book|publisher=[[Central Water Commission]]|pages=35–36|access-date=4 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402104009/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/IHD2015_final.pdf|archive-date=2 April 2016|url-status=dead|archivedate=2 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402104009/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/IHD2015_final.pdf|deadurl=yes}}</ref> পম্বাৰ বৰাট্টাৰ নামৰ এটা শাখা আৰাট্টুপুঝা/পুথেনকাভৰপৰা ওলাই ইডানাড, ওথেৰা, থিৰুভানভাণ্ডুৰ, ইৰামাল্লীকৰাৰ মাজেৰে বৈ গৈ কাল্লুমকাল পূব দিশত মনিমালা নদীত পৰে। পম্বাৰ আন এটা শাখা কুঠিয়াথোডৰপৰা বৈ গৈ কাল্লুমকাল পশ্চিম দিশত মনিমালা নদীৰ সৈতে মিলিত হয় আৰু নেদুমপুৰমত মনিমালা নদীৰপৰা পুনৰ বিভক্ত হৈ থালাভাদী, ইডাটুৱা, চম্পাকুলাম, পুল্লাংগাড়ী, নেদুমুডীৰ মাজেৰে বৈ গৈ কাইনাকৰীত ভেম্বনাড হ্ৰদত পৰে। এই শাখাখন ভেম্বনাড হ্ৰদলৈ বৈ থকাৰ সময়তে পুল্লাংগাড়ীত মূল সুঁতিৰ পম্বা নদীৰ সৈতে সংযোজিত হয়। আচানকোভিল নদীৰ এটা শাখা পাইপ্পাড/ভীয়াপুৰমত পম্বাৰ সৈতে মিলিত হয়, আনহাতে আন এটা শাখা কাৰিচল আৰু চেৰুথানাৰ মাজেৰে গৈ পুনৰ পম্বাত পৰে। ভেচোচিৰা আৰু অথিক্কায়ামৰ মাজত থকা পেৰুণ্থেনাৰুৱী হৈছে পম্বা নদীৰ প্ৰধান জলপ্ৰপাত।<ref>{{Cite web|title=Home page of Pampa Parirakshana Samithy Kerala State India|url=http://www.savepampa.org/pps/what_is_new.htm|access-date=2021-07-28|website=savepampa.org|archive-date=28 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728123951/http://www.savepampa.org/pps/what_is_new.htm|url-status=dead|archivedate=2021-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210728123951/http://www.savepampa.org/pps/what_is_new.htm|deadurl=yes}}</ref> [[File:പമ്പാനദി.JPG|thumb|আৰানমুলাত পম্বা নদী]] নদীখন পেৰুণাদ, চিত্তৰ, বদচেৰীকৰা, ৰন্নী, আয়ৰুৰ, চেৰুকোল, কিঝুকাৰা, কঝেনচেৰী, মাৰামন, আৰানমুলা, আৰাট্টুপুঝা, ইডানাড, পুথেনকাভ, চেংগান্নুৰ, কাল্লিচেৰী, পাণ্ডানাদ, পৰুমালা, মান্নাৰ, কডাপ্ৰা, মেলপাডোম, থেভেৰী, ভীয়াপুৰম, থকাঝী, পুল্লাংগাড়ী আৰু পাল্লাথুৰুথীৰ মাজেৰে বৈ গৈ ভেম্বনাড হ্ৰদত পৰে; আনহাতে আন এটা শাখা কাৰুভাট্টাৰ মাজেৰে পোনপটীয়াকৈ থোট্টাপ্পাল্লী স্পিলৱেলৈ বৈ যায়। পম্বা অববাহিকা {{convert|2235|km2}} ক্ষেত্ৰফল জুৰি বিস্তৃত হৈ আছে আৰু ইয়াৰ সমগ্ৰ জলনিষ্কাষণ অঞ্চল কেৰালা ৰাজ্যৰ ভিতৰতে অৱস্থিত। এই অৱবাহিকাটো পূবে পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা আৰু পশ্চিমে আৰৱ সাগৰেৰে পৰিবেষ্টিত। নদীখনে ইয়াৰ উত্তৰ সীমা মনিমালা নদী অৱবাহিকাৰ সৈতে আৰু দক্ষিণ সীমা আচানকোভিল নদী অৱবাহিকাৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰে। == উপনৈসমূহ == * আজুথাইয়াৰ * কাক্কিয়াৰ * কাক্কাত্তাৰ * কাল্লাৰ নদী (পম্বা)|কাল্লাৰ * আদি পম্বা * বৰাট্টাৰ নদী (পম্বা)|বৰাট্টাৰ * কুত্তেম্পেৰুৰ * উথৰাপ্পাল্লী নদী|উথৰাপ্পাল্লীয়াৰ * কোলাৰায়াৰ * নজু নুংগাৰ * মদথাৰুৱী * কঝিথোডু * থানুংগাত্তিলথোডু * মূঝীয়াৰ == অৱবাহিকাৰ ভূ-প্ৰকৃতি, জলাশয় আৰু কমাণ্ড এৰিয়া == কেৰালাৰ আন সকলো নদী অববাহিকাৰ দৰে পম্বা অৱবাহিকাকো উচ্চতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তিনিটা প্ৰাকৃতিক অঞ্চলত বিভক্ত কৰিব পাৰি; সেইসমূহ হ’ল— নিম্নভূমি বা উপকূলীয় অঞ্চল, মধ্যভূমি আৰু উচ্চভূমি। হ্ৰদসমূহৰ সীমান্তৰ সমান্তৰালভাৱে থকা উপকূলীয় অংশটো কিছু দূৰলৈ সমতল, ইয়াৰ পিছৰ অংশটো ক্ৰমে ঢালযুক্ত হৈ পূব দিশত পাহাৰ-পৰ্বতৰ ৰূপ লৈছে। সাগৰীয় উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে থকা নিম্নভূমি অঞ্চলটো সাধাৰণতে জলাহভূমি আৰু বাৰিষাৰ সময়ত বানপানীৰদ্বাৰা প্লাৱিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। নিম্নভূমিৰ পিছত ক্ৰমে ঢালযুক্ত সমভূমি/মধ্যভূমি আৰু তাৰ মাজত কিছুমান সৰু পাহাৰ পোৱা যায়। পূব অংশত থকা উচ্চভূমি অঞ্চলটো দীঘলীয়া পাহাৰীয়া ঢাল, ঘন অৰণ্য, গভীৰ গিৰিপথ আৰু জোপোহা জংঘলেৰে ভৰি আছে। এই সকলোবোৰ ঢালৰ ওপৰত থিয় হৈ আছে পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা, যিয়ে এই অৱবাহিকাৰ পূব সীমা গঠন কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Report made by National Water Development Agency on Interlinking of Pamba with Vaippar |url=http://nwda.gov.in/writereaddata/sublink2images/255.pdf |access-date=11 March 2018 |archive-date=10 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110154354/http://nwda.gov.in/writereaddata/sublink2images/255.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> কুত্তানাদ হৈছে কেৰালাৰ এক নদী বদ্বীপ (River delta) অঞ্চল, যি ইয়াৰ বিশাল ধাননি পথাৰ আৰু ভৌগোলিক বৈশিষ্ট্যৰ বাবে জনাজাত।<ref name=fao>{{cite web |title=Kuttanad Below Sea Level Farming System {{!}} FAO |url=https://www.fao.org/family-farming/detail/en/c/283069/ |website=www.fao.org |access-date=3 November 2024}}</ref> এই অঞ্চলটো আলাপ্পুঝা, কট্টায়ম আৰু পথনমিঠট্টা জিলাত অৱস্থিত। এই অঞ্চলটোৰ উচ্চতা ভাৰতৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ কম, আৰু বিশ্বৰ ভিতৰতে এনে এক বিৰল স্থান য’ত সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা প্ৰায় ৪ৰপৰা ১০ ফুট তলত কৃষি কাৰ্য কৰা হয়। বদ্বীপৰ মাজত থকা উদ্ধাৰ কৰা ভূমিত ঘাইকৈ এই ধানখেতি কৰা হয়।<ref name=fao /> দক্ষিণ ভাৰতৰ প্ৰাচীন ইতিহাসত কুত্তানাদৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব আছে আৰু ই ৰাজ্যখনৰ প্ৰধান ধান উৎপাদক অঞ্চল। কুত্তানাদৰ খেতিয়কসকল বায়’ছেলাইন কৃষিৰ বাবে বিখ্যাত। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ খাদ্য আৰু কৃষি সংস্থাই ২০১৩ চনত কুত্তানাদৰ কৃষি প্ৰণালীক এক ‘গোলকীয়ভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ কৃষি ঐতিহ্য প্ৰণালী’ হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। কেৰালাৰ চাৰিখন প্ৰধান নদী— পম্বা, মীনক্ষিল, আচানকোভিল আৰু মনিমালা এই অঞ্চললৈ বৈ আহিছে। == বিপন্ন অৱস্থা == [[File:Clean Pamba Campaign.JPG|thumb|পম্বা নদী নিকা কৰি ৰাখিবলৈ শবৰীমালাৰ নাডাপ্পান্থালৰ ওচৰত স্থাপন কৰা এখন তথ্য ফলক]] খৰাং পৰিস্থিতি আৰু চৰকাৰৰ সংৰক্ষণ তথা সুৰক্ষাৰ অভাৱৰ বাবে পম্পা নদীখন বৰ্তমান এটি সৰু জুৰিলৈ সংকুচিত হৈ পৰিছে আৰু বহু ঠাইত সম্পূৰ্ণৰূপে শুকাই গৈছে। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া কুঁৱাবোৰো শুকাই গৈছে। ধাননি পথাৰৰ দৰে কৃষিকাৰ্যৰ বাবে পানীৰ নাটনি দেখা গৈছে। বিশেষজ্ঞসকলে এই ভয়াবহ পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি চৰকাৰী সজাগতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ আৰু পৰিৱেশ ধ্বংস কৰা উন্নয়নমূলক কাৰ্যকলাপসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে।<ref name=Kuttoor>{{cite news|last=Kuttoor|first=Radhakrishnan|title=As Pampa shrinks, life ebbs away|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/as-pampa-shrinks-life-ebbs-away/article5752085.ece|access-date=15 March 2014|newspaper=The Hindu|date=7 March 2014}}</ref> কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ে শবৰীমালা ভ্ৰমণ কৰা একাংশ দৰ্শকে নদীত কাপোৰ পেলাই দিয়াৰ ফলত হোৱা প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{cite news | url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/temple-plans-to-challenge-ban-on-throwing-clothes-in-pamba-river-english-news-1.685693 | title=Temple plans to challenge ban on throwing clothes in Pamba river | date=21 November 2015 | publisher=Mathrubhumi | access-date=18 January 2020 }}</ref> ‘পুণ্যম পুংকাৱনম’ প্ৰকল্পৰ অংশ হিচাপে পম্বা নদীত গা-ধোৱাৰ সময়ত তীৰ্থযাত্ৰীসকলক চাবোন আৰু তেল ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ আহ্বান জনোৱা হৈছে। তেওঁলোকক এই পৱিত্ৰ নদীত কাপোৰকে ধৰি কোনো সামগ্ৰী নেপেলাবলৈও অনুৰোধ জনোৱা হৈছে। এক বহল পৰিসৰত এই প্ৰকল্পৰ লক্ষ্য হৈছে পম্বা আৰু শবৰীমালাৰ বাহিৰেও সমগ্ৰ অঞ্চলটোত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু সেউজীয়াৰ বাৰ্তা প্ৰসাৰ কৰা।<ref>{{cite web |url=http://www.technoparktoday.com/vsc-supports-sabarimala-clean-drive-punyam-poonkavanam/ |title = VSC supports Sabarimala Clean Drive 'Punyam Poonkavanam'}}</ref> == হিন্দু ধৰ্মত তাৎপৰ্য == [[File:Pamba near sabarimala.jpg|thumb|সবৰীমালাৰ ওচৰত পম্বা নদী]] ভগৱান আয়েপ্পা শ্ৰী ধৰ্মশাস্তা পন্দলমৰ ৰজাৰ সন্মুখত পম্বা নদীৰ পাৰত এজন শিশু হিচাপে আৱিৰ্ভাৱ হৈছিল। পম্বা নদীক কেৰালাৰ গংগা হিচাপে শ্ৰদ্ধা কৰা হয় আৰু ভগৱান আয়েপ্পাৰ ভক্তসকলে বিশ্বাস কৰে যে পম্বা নদীত ডুব দিয়াটো পৱিত্ৰ গংগা নদীত স্নান কৰাৰ সমতুল্য।<ref>পম্বা নদীক ইয়াৰ ধৰ্মীয় পৱিত্ৰতাৰ বাবে কেৰালাৰ গংগা বুলি অভিহিত কৰা হয়।</ref> নদীত স্নান কৰিলে এজন ব্যক্তিৰ পাপ মোচন হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু সবৰীমালা পাহাৰৰ ওপৰত থকা আয়েপ্পা মন্দিৰলৈ অৰণ্যৰ মাজেৰে খোজকাঢ়ি যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে এই স্নান কৰাটো বাধ্যতামূলক। বাল্মীকি ৰামায়ণতো পম্বাৰ উল্লেখ পোৱা যায় য’ত ৰামে বৃদ্ধ ভক্ত সবৰীক দৰ্শন কৰিছিল।<ref>''ৰামায়ণ'' মহাকাব্যৰ কিষ্কিন্ধা কাণ্ডত পম্বা নদী আৰু সবৰীৰ আশ্ৰমৰ বিতং বৰ্ণনা পোৱা যায়।</ref> এই সংযোগৰ বাবেই এই পাহাৰটোৰ নাম সবৰীমালা ৰখা হৈছিল যাৰ অৰ্থ হৈছে সবৰীৰ পাহাৰ। == ধৰ্মীয় সন্মিলনসমূহ == চেৰুকোলপুঝা সন্মিলন নামৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাৰ্ষিক হিন্দু ধৰ্মীয় সন্মিলন চেৰুকোলত পম্বা নদীৰ বালিময় পাৰত অনুষ্ঠিত হয়। আনহাতে এছিয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মীয় সন্মিলন মাৰামন সন্মিলন পম্বা নদীৰ পাৰৰ মাৰামনত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2014/river-pamba/505 |title = River Pamba, a veritable signature of a rich culture Kerala Tourism|access-date=8 August 2025}}</ref> == নাও খেল == ''বল্লাম কালী'' যাক সাপ নাও খেল বুলিও জনা যায় হৈছে কেৰালাৰ পুন্নমদা হ্ৰদ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা নদীসমূহত অনুষ্ঠিত হোৱা পৰম্পৰাগত নাও খেল প্ৰতিযোগিতা। ১৫৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পুৰণি ''চম্পাকুলাম মূলম নাও খেল'' হৈছে কেৰালাৰ অন্যতম পুৰণি বল্লাম কালী।<ref>{{citation| title = Champakulam Moolam Boat race at Champakulam, Alappuzha (Alleppey) Kerala state, India| url = http://alappuzhaonline.com | publisher=alappuzhaonline.com | access-date=13 July 2019 }}</ref><ref>{{cite web| title = Moolam Boat Race Champakulam - My-Kerala.com| url = http://my-kerala.com| access-date = 26 June 2012| archive-date = 2 February 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20170202095630/http://my-kerala.com| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | title = Champakulam Moolam Boat Race at zonkerala.com| url = http://zonkerala.com}}</ref><ref>{{cite web | title = Champakulam Moolam Boat Race video| url = http://keralatourism.org}}</ref> এই প্ৰতিযোগিতাখন পম্বা নদীৰ চম্পাকুলামত অনুষ্ঠিত হয়। আনহাতে পল্লিয়োডাম নামৰ বিশেষ নাও ব্যৱহাৰ হোৱা ''আৰণমুলা নাও খেল'' হৈছে আৰণমুলাত ওণম উৎসৱ আৰু বল্লাসাধ্য উৎসৱৰ অংশ হিচাপে অনুষ্ঠিত হোৱা এক বাৰ্ষিক প্ৰতিযোগিতা।<ref>{{cite web| title =Aranmula - Unique Heritage Village in Pathanamthitta, Kerala Kerala Tourism| url =https://keralatourism.org| access-date = 17 September 2025}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 5ubvpddkfsmvdxzydl1upus9p267b1y 0 138190 622202 620974 2026-08-01T01:52:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622202 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি কাঠনি পাৰ (Nilgiri wood pigeon) | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 24 May 2026">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2025 |title=''Columba elphinstonii'' |volume=2025 |article-number=e.T22690173A250437157 |doi=10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22690173A250437157.en |access-date=24 May 2026}}</ref> | image = Nilgiri_wood_pigeon.jpg | image_caption = নীলগিৰি কাঠনি পাৰ (Nilgiri wood pigeon) ''Columba elphinstonii'' | genus = Columba | species = elphinstonii | authority = ([[William Henry Sykes|Sykes]], 1832)<ref>{{cite journal|url=https://archive.org/stream/lietuvostsrmoksl30liet#page/149/mode/1up/|year=1832|author=Sykes WH|title=Catalogue of Birds of the Rasorial, Grallatorial and Natatorial Orders, observed in the Dukhun|pages=149–172|journal=Proceedings of the Zoological Society of London |issue=Part 2}}</ref> | range_map = Columba_elphinstonii_map.png | range_map_caption = {{colorbull|#bd0f17|r||25}} <small>range records</small> | synonyms = ''Alsocomus elphinstonii''<br />''Ptilinopus elphinstonii'' }} '''নীলগিৰি কাঠনি পাৰ''' ({{lang-en|Nilgiri wood pigeon}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Columba elphinstonii'') দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাটৰ আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু পাহাৰীয়া ক্ৰান্তীয় বনভূমিত এবিধ বৃহৎ আকাৰৰ পাৰ চৰাই৷ ইহঁত প্ৰধানকৈ ফলভোজী আৰু ঘন পাহাৰীয়া অৰণ্যৰ ওখ ওখ গছৰ আচ্ছাদন থকা ঠাইত খাদ্য বিচাৰি ঘূৰি ফুৰে। ডাঙৰ আকাৰ, গাঢ় ৰং আৰু ডিঙিত থকা স্বকীয় দবাবৰ্ডৰ আৰ্হিৰ দ্বাৰা ইহঁতক হাবিত সহজে‍ চিনাক্ত কৰিব পাৰি৷ == বিৱৰণ == [[File:Nilgiri wood pigeon (Columba elphinstonii).jpg|thumb|left|কেৰেলাৰ [[মুন্নাৰ]]ত ফটো তোলা এজনী নীলগিৰি কাঠনি‍ পাৰ]] এই পাৰ চৰাইবিধৰ ৰং গাঢ় ধূসৰ আৰু ডিঙিৰ পিছফালে বগা টিপযুক্ত কঠিন পাখিৰে নিৰ্মিত ক’লা আৰু বগা দবাবৰ্ডৰ আৰ্হিৰ এক স্বকীয় বৈশিষ্ট্য আছে। শৰীৰৰ আৱৰণ বাদামী ৰঙৰ। মতাটোৰ মুকুট শেঁতা ধূসৰ হোৱাৰ বিপৰীতে মাইকীজনীৰ শেঁতা ধূসৰ ৰঙৰ মুকুট থাকে। এই চৰাইবিধৰ সৈতে‍ আটাইতকৈ বিভ্ৰান্তি সৃষ্টি কৰিব পৰা চৰাই প্ৰজাতিটো হ'ল ''পাহাৰীয়া ইম্পেৰিয়েল পাৰ চৰাই'', কিন্তু ''পাহাৰীয়া ইম্পেৰিয়েল পাৰ চৰাই'' পাখিৰ তলৰ আৱৰণ শেঁতা।<ref name=pcr>{{cite book|vauthors=Rasmussen PC, Anderton JC|year=2005| title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|page=206|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions}}</ref> ভৰি আৰু ঠোঁটৰ গুৰি ৰঙা।<ref name=baker>{{cite book|pages=164–167|url=https://archive.org/stream/indianpigeonsdov00bake#page/164/mode/2up|title=Indian pigeons and doves|author=Baker, EC Stuart |year=1913 |publisher=Witherby and Co.}}</ref><ref>{{cite book|page=36|title=Fauna of British India. Birds. Volume 4 |author=Blanford WT |year=1898 |publisher=Taylor and Francis, London|url=https://archive.org/stream/birdsindia04oaterich#page/35/mode/1up/}}</ref> এই প্ৰজাতিটো বিৱৰ্তনৰ ফালৰ পৰা চিলন কাঠনি পাৰ, ''কলম্বা টৰিংটনি'' আৰু ছাইৰঙী কাঠনি‍ পাৰ, ''কলম্বা পুলচ্ৰিকোলিছ''ৰ ওচৰৰ যিয়ে পুৰণি বিশ্বৰ কলম্বা প্ৰজাতিৰ ভিতৰত এক ভিত্তিগত প্ৰাকৃতিক দল গঠন কৰে।<ref>{{cite journal|author=Goodwin, D.|year=1959| title= Taxonomy of the genus ''Columba''| journal= Bull. Br. Mus. (Nat. Hist.) Zool. |volume=6 |pages=1–23|url=https://archive.org/stream/bulletinofbritis06zoollond#page/n5/mode/2up|doi=10.5962/bhl.part.26842|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v064n01/p0069-p0074.pdf |year=1962 |title= The taxonomy of pigeons|author=Johnston, Richard F|journal=Condor | volume=64 | issue=1| pages=69–74 | doi = 10.2307/1365442 |jstor=1365442 }}</ref><ref>{{cite journal |url=http://www.inhs.illinois.edu/~kjohnson/kpj_pdfs/Auk.2001.pdf |journal=The Auk |volume=118 |issue=4 |pages=874–887 |year=2001 |title=A molecular phylogeny of the dove genera ''Streptopelia'' and ''Columba'' |author1=Johnson KP |author2=de Kort, Selvino |author3=Dinwoodey, Karen |author4=Mateman, A. C. |author5=ten Cate |author6=Carel |author7=Lessells, C. M. |author8=Clayton, Dale H. |author9=Sheldon, F. |name-list-style=amp |doi=10.1642/0004-8038(2001)118[0874:AMPOTD]2.0.CO;2 |hdl=20.500.11755/a92515bb-c1c6-4c0e-ae9a-849936c41ca2 |s2cid=26083712 |hdl-access=free |archive-date=9 March 2012 |access-date=12 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309173246/http://www.inhs.illinois.edu/~kjohnson/kpj_pdfs/Auk.2001.pdf |url-status=dead |archivedate=9 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309173246/http://www.inhs.illinois.edu/~kjohnson/kpj_pdfs/Auk.2001.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ দ্বিপদ নামে মাউণ্টষ্টুয়াৰ্ট এলফিনষ্টন (১৭৭৯–১৮৫৯)ক সোঁৱৰাই দিয়ে৷ == বিতৰণ == এই প্ৰজাতিটো প্ৰধানকৈ পশ্চিম ঘাটৰ কাষত আৰু নীলগিৰি পাহাৰত পোৱা যায়।<ref name=pcr/> যদিও ইয়াক প্ৰধানকৈ পাহাৰত পোৱা যায়, কেতিয়াবা ইয়াক পশ্চিম ঘাটৰ ভিতৰৰ কম উচ্চতাৰ ঠাইতো দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{cite journal|vauthors=Daniel JC, Amladi SR|year=1974 |title= The Nilgiri Wood Pigeon, ''Columba elphinstonii'' (Sykes) on Salsette Island, Bombay|journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume= 71|issue=2|page=304|url=https://biodiversitylibrary.org/page/48286503}}</ref> অঞ্চলটোৰ উচ্চ উচ্চতাৰ পাহাৰ যেনে বিলিগিৰিৰংগন পাহাৰ<ref>{{cite journal|author1=Srinivasan U.|author2=Prashanth N.S.|name-list-style=amp|year=2006|title=Preferential routes of bird dispersal to the Western Ghats in India: An explanation for the avifaunal peculiarities of the Biligirirangan Hills|journal=Indian Birds|volume=2|issue=4|pages=114–119|url=http://www.indianbirds.in/pdfs/Preferential%20routes%20of%20bird%20dispersal%20to%20the%20Western%20Ghats%20in%20India.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110818122536/http://indianbirds.in/pdfs/Preferential%20routes%20of%20bird%20dispersal%20to%20the%20Western%20Ghats%20in%20India.pdf|archive-date=2011-08-18|access-date=28 July 2026|archivedate=18 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110818122536/http://indianbirds.in/pdfs/Preferential%20routes%20of%20bird%20dispersal%20to%20the%20Western%20Ghats%20in%20India.pdf|deadurl=yes}}</ref> আৰু বাংগালুৰুৰ ওচৰৰ নন্দী পাহাৰত মূল বৰ্গ লুপ্ত হোৱাৰ পথৰ অৱশিষ্ট কেইটামান এই প্ৰজাতিৰ চৰাই জীয়াই আছে।<ref>{{cite journal|title=Circumstantial evidence of breeding of the Nilgiri wood pigeon Columba elphinstonii (Sykes) at Nandi hills, near Bangalore| author=Karthikeyan, S. | journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=97|issue=3| year=2000|page=429|url=https://biodiversitylibrary.org/page/48567873}}</ref><ref>{{cite journal|author=Subramanya, S.|author2=Prasad J.N.|author3=Karthikeyan S.|name-list-style=amp |year=1994 |title=Nilgiri Wood Pigeon ''Columba elphinstonii'' (Sykes) at Nandi Hills near Bangalore |journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=91 |issue=2|pages= 319–320}}</ref> [[File:Niligiri Wood Pigeon on a postage stamp.jpg|thumb|ভাৰতত নীলগিৰি কাঠনি পাৰ চৰাইৰ চিত্ৰ অংকন কৰা ডাক টিকট।]] == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == নীলগিৰি কাঠনি‍ পাৰবোৰ সাধাৰণতে এককভাৱে, যোৰকৈ বা সৰু সৰু গোটত দেখা যায়, প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে গছত খাদ্য গ্ৰহণ কৰে যদিও কেতিয়াবা মাটিলৈ নামি আহি তলসৰা ফল খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰাও দেখা পোৱা যায়৷ যদিও ইহঁতে প্ৰধানকৈ ফল খায় তথাপি‍ ইহঁতক সৰু শামুক আৰু অন্যান্য অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণীক খাদ্য হিচাপে‍ গ্ৰহণ কৰাৰ তথ্য লিপিৱদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name=pcr/> ইহঁতৰ প্ৰজননৰ সময় মাৰ্চৰ পৰা জুলাইলৈকে হয় আৰু এই সময়ছোৱাত ইহঁতে ডালৰ এখন ক্ষীণ মঞ্চ তৈয়াৰ কৰে আৰু এটা বগা কণী পাৰে যিটো সাধাৰণতে তলৰ পৰাই বাহত থকাটো দৃষ্টিগোচৰ হয়।<ref name=baker/> ইহঁতে ডাঙৰ ফল খায় আৰু বহুতো বনজ গছৰ বীজ সিঁচৰতি হোৱাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে।<ref>{{cite journal|title=Dispersal modes of tree species in the wet forests of southern Western Ghats |author1=Ganesh T |author2=Priya Davidar |name-list-style=amp |journal=Current Science| volume=80 |issue=3|year=2001 |url=http://www.ias.ac.in/currsci/feb102001/394.pdf |pages=394–399}}</ref> ইহঁত‍ে ল'ৰেচিয়া পৰিয়ালৰ ফল বিশেষভাৱে পছন্দ কৰে‍ আৰু ইহঁতৰ বেছিভাগ খাদ্য গছৰ মধ্য আৰু ওপৰৰ আচ্ছাদনৰ বাহিৰৰ ডালবোৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰে।<ref>{{cite journal|title=Foraging ecology of the globally threatened Nilgiri Wood Pigeon (''Columba elphinstonii'') in the Western Ghats, India|vauthors=Somasundaram S, Vijayan L|journal=Chinese Birds|year=2010|volume=1|issue=1|pages=9–21|doi=10.5122/cbirds.2009.0017|doi-access=|bibcode=2010AvRes...1....9S |s2cid=84779125 }}</ref> ইহঁতে খনিজ পুষ্টিকৰ উপাদান প্ৰদান কৰিব পৰা বা পাচনত সহায় কৰিব পৰা মাটি গ্ৰহণ কৰাৰ তথ্যও লিপিৱদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal| journal=Podoces| year= 2011| volume=6| issue=1|pages=92–94| title= Soil Feeding Behaviour of Globally Threatened Nilgiri Woodpigeon Columba elphinstonii in the Western Ghats, South India|vauthors=Somasundaram S, Vijayan L| url=http://www.wesca.net/Podoces/Podoces6.1/PODOCES%206_1_%20Soil%20feeding%20of%20Nilgiri%20Woodpigeon%20in%20India.pdf}}</ref> ঋতু অনুসৰি প্ৰিয় গছৰ ফলৰ সন্ধানত ইহঁতে‍ প্ৰায়ে হাবিৰ ভিতৰতে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ‍ যাত্ৰা কৰে। ইহঁতৰ মাতটো হৈছে লেংগুৰৰ দৰে জোৰেৰে "হু" আৰম্ভ কৰি কম কম্পাঙ্কত "হুটিং" আৰু তাৰ পাছত গম্ভীৰকৈ‍ "হু-হু-হু" বুলি এক ধ্বনি শৃংখলা।<ref>{{cite book|vauthors=Ali S, Ripley SD|pages=132–133|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 3|edition=2nd|publisher=Oxford University Press|year=1981|title-link=Handbook of the Birds of India and Pakistan }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] in29cqr1an3z47his9s61o015jipanx 0 138192 622147 620954 2026-07-31T15:32:40Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622147 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = দাইল | image = 3 types of lentil.png | caption = [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ ৰন্ধনশৈলীত দাইল এবিধ প্ৰধান উপাদান। ওপৰৰ সোঁফালৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: ফলা ৰঙা দাইল, সাধাৰণ সেউজীয়া গোটেই দাইল, আৰু লে পুই (Le Puy) সেউজীয়া দাইল। গোটেই দাইলবোৰৰ বাকলি ভাগ দেখা গৈছে। | alternate_name = ডাল, দাল, ডাইল | region = [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]] | creator = | course = | type = | served = | main_ingredient = মচুৰ, মটৰ বা বীন জাতীয় শস্য | variations = | calories = | other = | image_size = 300 }} '''দাইল''' বা '''দালি''' ([[ইংৰাজী]]: dal, daal বা dhal; <ref name="BBC Good Food - 20 Dhal recipes">{{cite news |title=20 Dhal recipes |url=https://www.bbcgoodfood.com/recipes/collection/dhal-recipes |access-date=19 April 2023 |work=[[BBC Good Food]] |publisher=[[Immediate Media Company]]}}</ref> উচ্চাৰণ: {{IPA|hns|d̪aːl|}}) হৈছে শুকুৱাই লোৱা, ফলা মাহজাতীয় শস্য (যেনে— মচুৰ, মটৰ, ৰহৰ আৰু বুট আদি), যিবোৰ ৰান্ধিবলৈ আগতীয়াকৈ তিয়াই থোৱাৰ প্ৰয়োজন নহয়। ভাৰত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক মাহজাতীয় শস্য উৎপাদনকাৰী দেশ।<ref>{{cite web |url=http://www.fao.org/india/fao-in-india/india-at-a-glance/en/#:~:text=India%20is%20the%20largest%20producer,population%20190%20million%20in%202012. |title=FAO in India |access-date=2 September 2020 |archivedate=27 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240627062413/https://www.fao.org/india/fao-in-india/india-at-a-glance/en/#:~:text=India%20is%20the%20largest%20producer,population%20190%20million%20in%202012. |deadurl=yes }}</ref> এই মাহজাতীয় শস্যসমূহৰপৰা প্ৰস্তুত কৰা বিভিন্ন আঞ্জাক বুজাবলৈও 'দাইল' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই শস্যসমূহ [[দক্ষিণ এছিয়া]]ৰ দেশসমূহৰ প্ৰধান অপৰিহাৰ্য খাদ্যসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ই ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ৰন্ধনশৈলীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ গঠন কৰে।<ref>{{Cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=RL6LAwAAQBAJ&pg=PA246 |title=The Oxford Companion to Food |last1=Davidson |first1=Alan |last2=Jaine |first2=Tom |year=2014 |publisher=Oxford University Press |page=246 |isbn=9780199677337 |language=en |chapter=Dal}}</ref> == ব্যুৎপত্তি == ''দাল'' শব্দটো [[সংস্কৃত]] ধাতু ''দল্''ৰপৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে "টুকুৰা কৰা বা ফালি দুভাগ কৰা।" <ref>{{cite book |author=John Ayto |title=The Diner's Dictionary: Word Origins of Food and Drink |url=https://books.google.com/books?id=NoicAQAAQBAJ&pg=PA116 |year=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-964024-9 |page=116}}</ref><ref>{{cite book |last=Williams |first=Monier |year=1899 |title=A Sanskrit–English Dictionary |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |oclc=458052227 |page=471}}</ref> ই প্ৰাক-ইণ্ডো-ইউৰোপীয় মূল শব্দ '*delh₁-' (অৰ্থাৎ ফালি দিয়া, বিভাজন কৰা) ৰপৰা উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে পোৱা গৈছে।<ref>Mallory, J. P.; Adams, D. Q. (2006) The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World (Oxford Linguistics), New York: Oxford University Press, page 372</ref><ref>Rix, Helmut, editor (2001) Lexikon der indogermanischen Verben [Lexicon of Indo-European Verbs] (in German), 2nd edition, Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag, page 114</ref><ref>Pokorny, Julius (1959) Indogermanisches etymologisches Wörterbuch [Indo-European Etymological Dictionary] (in German), volume 1, Bern, München: Francke Verlag, page 0194</ref> == ইতিহাস == মানুহে খেতি কৰা আটাইতকৈ প্ৰাচীন খাদ্যসমূহৰ ভিতৰত দাইল অন্যতম; [[ব্ৰঞ্জ যুগ]]ৰ মানুহৰ বসতিস্থলসমূহতো ইয়াৰ অৱশিষ্ট পোৱা গৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/plant/lentil-plant|publisher=Encyclopædia Britannica|title=Lentil}}</ref> গৱেষকসকলৰ মতে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৮০০–৩০০ শতিকাৰপৰাই ফলা দাইল প্ৰস্তুত কৰা আৰু ৰন্ধন প্ৰণালীৰ প্ৰচলন আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.bonappetit.com/story/what-is-dal|publisher=Bon Appetit|title=What is dal?|last1=Agrawal|first1=Chitra|date=22 November 2021}}</ref> প্ৰধান খাদ্য হিচাপে দাইলৰ উল্লেখ বিভিন্ন প্ৰাচীন ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ যেনে— [[যজুৰ্বেদ]] আৰু [[মহাযান বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ ''লংকাৱতাৰ সূত্ৰ'' আদিত পোৱা যায়। {{Blockquote |text=মোৰ বাবে শক্তি, ধাৰ্মিকতা, গাখীৰ, ৰস, ঘিউ, মৌ, একেলগে খোৱা-বোৱা, হাল বোৱা, বৰষুণ, জয়, বিজয়, ধন, ঐশ্বৰ্য, সমৃদ্ধি, উন্নতি, প্ৰাচুৰ্য, প্ৰভুত্ব, অধিক, তাতকৈও অধিক, আনন্দ, পূৰ্ণতা, অবিনাশীতা, বেয়া শস্যৰ অভাৱ, খাদ্য, ক্ষুধাৰপৰা মুক্তি, ধান, বাৰ্লি, বীন, তিল, মাটিমাহ, মটৰমাহ, ঘেঁহু, মচুৰ দাইল, চিলঠানি, চীনা চাউল, কাউন চাউল আৰু বনৰীয়া ধান (যজ্ঞৰ জৰিয়তে সমৃদ্ধ হওক)। |source=''[[যজুৰ্বেদ]], কাণ্ড IV, প্ৰপাঠক VII, অনুবাদ: আৰ্থাৰ বেৰিডেল কিথ''<ref>{{cite book|title=The Yajur Veda (Taittiriya Sanhita)|last1=Berriedale Keith|first1=Arthur|author-link=Arthur Berriedale Keith}}</ref> }} {{Blockquote |text=হে মহামতি, মই [মোৰ শিষ্যসকলক গ্ৰহণ কৰিবলৈ] অনুমতি দিয়া খাদ্যসমূহ সকলো জ্ঞানী লোকৰ বাবে সন্তোষজনক কিন্তু অজ্ঞানীসকলে ইয়াক পৰিহাৰ কৰে; ই বহুতো গুণ উৎপন্ন কৰে, বহুতো অমংগল দূৰত ৰাখে; আৰু প্ৰাচীন ঋষিসকলে ইয়াৰ বিধান দি গৈছে। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত আছে ধান, বাৰ্লি, ঘেঁহু, মাটিমাহ, বীন, মচুৰ দাইল ইত্যাদি, [...] এইবোৰৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা খাদ্যই হৈছে উপযুক্ত খাদ্য। |source=''লংকাৱতাৰ সূত্ৰ ২৪৯–২৫০, অনুবাদ: ডি. টি. চুজুকি''<ref>{{cite book|last1=Suzuki|first1=D.T.|year=1999|author-link=D. T. Suzuki|title=''The Laṅkāvatāra Sūtra: A Mahāyāna Text''}}</ref> }} == ব্যৱহাৰ == [[File:Vada (gare).jpg|thumb|ভাৰতীয় লঘু আহাৰ বৰাৰ বাবে দাইল বা পৰুপ্পু হৈছে প্ৰধান উপাদান। |alt=]] [[File:Dal tadka and naan.jpg|thumb|দাইল তড়কা আৰু নান]] দাইল সাধাৰণতে তিনিটা বেলেগ বেলেগ ৰূপত প্ৰস্তুত কৰা হয়: * বাকলি থকা আৰু গোটেই দাইল, যাক হিন্দীত ''সবুত'' (''গোটেই'') বুলি জনা যায়; যেনে— গোটেই মাটিমাহ বা গোটেই মগুমাহ; * বাকলি থকা আৰু ফলা দাইল, যাক হিন্দীত ''চিলকা'' (''বাকলি'') বুলি জনা যায়; যেনে— বাকলি থকা ফলা মাটিমাহ বা বাকলি থকা মগু দাইল; * বাকলি গুচোৱা আৰু ফলা দাইল, যাক হিন্দীত ''ধুলী'' (''ধোৱা'') বুলি জনা যায়; যেনে— ধোৱা মাটিমাহ বা ধোৱা মগু দাইল।<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2014/jun/13/yotam-ottolenghi-dried-bean-and-pea-recipes |title=Pulse points: Yotam Ottolenghi's dried bean and pea recipes |last1=Ottolenghi |first1=Yotam |author-link=Yotam Ottolenghi |work=The Guardian |access-date=29 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.chefandherkitchen.com/2012/10/chilka-moong-dhal-split-green-lentils.html |title=Sample recipe for Chilka Urad dhal, split unhulled urad}}</ref><ref>Mehta, Nita (2006). ''Dal & Roti''. SNAB. p12. {{ISBN|978-81-86004-06-7}}.</ref> মাহজাতীয় শস্যৰ বাকলি গুচোৱাৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ইয়াৰ পাচনযোগ্যতা আৰু সোৱাদ বৃদ্ধি কৰা। অৱশ্যে ই খাদ্যবিধৰ পুষ্টিৰ ওপৰতো প্ৰভাৱ পেলায়, যিয়ে প্ৰটিনৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰে আৰু খাদ্যৰ আঁহৰ পৰিমাণ লক্ষণীয়ভাৱে হ্ৰাস কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Wang |first1=N. |last2=Hatcher |first2=D.W. |last3=Toews |first3=R. |last4=Gawalko |first4=E.J. |title=Influence of cooking and dehulling on nutritional composition of several varieties of lentils (''Lens culinaris'') |journal=LWT - Food Science and Technology |volume=42 |issue=4 |pages=842–848 |doi=10.1016/j.lwt.2008.10.007 |year=2009 |bibcode=2009LWTFS..42..842W }}</ref> ভাৰতীয় উপমহাদেশত বাকলি থকা গোটেই মাহজাতীয় শস্যৰ আঞ্জাও অতি জনপ্ৰিয়। ভাৰতীয় উপমহাদেশত ৫০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন প্ৰজাতিৰ মাহজাতীয় শস্য পোৱা যায়।{{citation needed|date=April 2019}} দাইল প্ৰায়ে [[ৰুটি]] বা চাপাতীৰ দৰে ফ্লেটব্ৰেড অথবা [[ভাত]]ৰ সৈতে খোৱা হয়। ভাত আৰু দাইলৰ এই সংমিশ্ৰণক [[নেপালী ভাষা|নেপালী]], [[গুজৰাটী ভাষা|গুজৰাটী]] আৰু অন্যান্য কেইবাটাও ভাৰতীয় ভাষাত 'দাল ভাত' ([[দাইল-ভাত]]) বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি, কিছুমান নিৰ্দিষ্টপ্ৰকাৰৰ দাইল ভাজি, নিমখ সানি শকান লঘু আহাৰ (snack) হিচাপে খোৱা হয়। আনহাতে তিয়াই থোৱা আৰু পিহি লোৱা দাইলৰ মিশ্ৰণ দি বিভিন্ন মচলা আৰু বাদাম (যেনে— কাজুবাদাম) যোগ কৰি তেলত ভাজি বিভিন্ন মুখৰোচক অসমীয়া/ভাৰতীয় বৰা বা ভাজি প্ৰস্তুত কৰা হয়। [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ত দাইলৰ বিভিন্ন ব্যঞ্জন ভাত, চাপাতি আৰু নানৰ সৈতে খোৱা হয়। ইয়াৰ ৰন্ধন আৰু পৰিৱেশন শৈলী অঞ্চলভেদে ভিন্ন হয়। দক্ষিণ ভাৰতত দাইলক প্ৰায়ে "পৰুপ্পু" বুলি কোৱা হয়। ইয়াক মূলতঃ [[চাম্বাৰ]] নামৰ এবিধ বিশেষ আঞ্জা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াক পৰিপ্পু প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিটো চাৰু আৰু ভাতৰ সৈতে মিহলাই খোৱা হয়। বুটৰ দাইল পিহি বেচন প্ৰস্তুত কৰা হয়, যিটো আমাৰ জনপ্ৰিয় ভাজি<ref>{{cite news |last1=Cloake |first1=Felicity |author-link=Felicity Cloake |title=How to make the perfect onion bhajis|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/wordofmouth/2013/nov/13/how-to-make-perfect-onion-bhajis|work=The Guardian}}</ref> আৰু ভূমধ্যসাগৰীয় অঞ্চলৰ ফাৰিনাটাৰ দৰে বহুতো খাদ্য প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==প্ৰস্তুত প্ৰণালী== [[File:Dal Tadka 01 (36779549481).jpg|thumb|ভজা পিঁয়াজেৰে সজোৱা দাইল তড়কা]] দাইলৰ সৰহভাগ ৰেচিপিয়েই প্ৰস্তুত কৰা অতি সহজ। সাধাৰণতে যিকোনো এবিধ বা কেইবাবিধো দাইল একেলগে মিহলাই পানীত অলপ [[হালধি]], সোৱাদ অনুসৰি নিমখ দি সিজাই লোৱা হয় আৰু ৰন্ধন প্ৰক্ৰিয়াৰ শেষত এটা তেলফৰণি বা তড়কা (fried garnish) যোগ কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2011/jun/02/how-to-cook-perfect-dal|title=How to cook perfect dal|last1=Cloake|first1=Felicity|author-link=Felicity Cloake|work=The Guardian|date=2 June 2011 }}</ref> কিছুমান ৰেচিপিত দাইল সিজাই থকাৰ সময়তে বিলাহী, কোকাম, কেঁচা [[আম]], [[গুড়]] বা অন্যান্য উপাদান যোগ কৰা হয়, যাৰ উদ্দেশ্য হৈছে খাদ্যবিধত এটা মিঠা-টেঙা সোৱাদ অনা। দাইলৰ এই তেলফৰণিক আঞ্চলিক ভাষাভেদে বিভিন্ন নামেৰে জনা যায়, যেনে— ''চৌংক'', ''তড়কা'', ''বাগাৰ'', ''ফডনী'', আৰু ''ফোৰণ''। প্ৰতিটো দাইলৰ বাবে 'চৌংক' বা তড়কাত ব্যৱহাৰ কৰা উপাদানবোৰ অঞ্চল আৰু ব্যক্তিগত ৰুচি অনুসৰি সুকীয়া হয়। সাধাৰণতে গোটা মচলা (যেনে— [[জিৰা]], [[সৰিয়হ]], হিং, আৰু কেতিয়াবা [[মেথি]] আৰু শুকান ৰঙা [[জলকীয়া]]) প্ৰথমে গৰম তেলত মধ্যমীয়া বা কম জুইত কেইচেকেণ্ডমানৰ বাবে ভাজি লোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত আদা, নহৰু আৰু পিঁয়াজ যোগ কৰি প্ৰায় ১০ মিনিটমান ভজা হয়। পিঁয়াজখিনি সোণালী ৰঙচুৱা হোৱাৰ পিছত গুড়ি মচলা ([[হালধি]], ধনিয়া গুড়ি, জলকীয়া গুড়ি, [[গৰম মচলা]] ইত্যাদি) যোগ কৰা হয়। অৱশেষত এই ''চৌংক'' বা তেলফৰণিখিনি সিজাই থোৱা দাইলৰ ওপৰত ঢালি দিয়া হয়। ==সাধাৰণ উপাদানসমূহ== * '''[[ৰহৰ দাইল]]''' (Pigeon pea): ই সাধাৰণ বা তেল সানি থোৱা দুয়োটা ৰূপতে পোৱা যায়। ইয়াক হিন্দীত ''তুৰ দাল'' বা ''অৰহৰ দাল'' বুলি জনা যায়। [[তামিলনাডু]]ত ইয়াক ''থুৱৰম পৰুপ্পু'' আৰু [[কেৰালা]]ত ''থুৱৰা পৰিপ্পু'' বুলি কোৱা হয় আৰু ই বিখ্যাত [[চাম্বাৰ]] নামৰ ব্যঞ্জনবিধৰ প্ৰধান উপাদান। [[কৰ্ণাটক]]ত ইয়াক ''টগৰী বেলে'' বুলি কোৱা হয় আৰু ই ''বিচি বেলে ভাত''ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। [[তেলুগু]] ভাষাত ইয়াক ''কান্দি পাপ্পু'' বুলি কোৱা হয় আৰু ইয়াৰ সহায়ত ''পাপ্পু চাৰু'' নামৰ প্ৰধান ব্যঞ্জনবিধ প্ৰস্তুত কৰা হয়।{{citation needed|date=September 2024}} * '''[[বুটৰ দাইল]]''' (Chana dal): ক’লা [[বুট]]ৰ ওপৰৰ বাকলি ভাগ গুচাই ইয়াক ফালি দুভাগ কৰি এই দাইল প্ৰস্তুত কৰা হয়। যদিও এই কামটো মেচিনৰ সহায়ত কৰিব পাৰি, তথাপি গোটেই বুটখিনি পানীত তিয়াই থৈ পিছত হাতেৰে মোহাৰি ইয়াৰ বাকলি গুচাই ঘৰতো ইয়াক প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। [[কৰ্ণাটক]]ত ইয়াক ''কদলে বেলে'' বুলি কোৱা হয়। বুটৰ অন্যান্য প্ৰজাতিও ইয়াৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, যেনে— ''কাবুলী বুটৰ দাইল''। * '''ফলা হালধীয়া মটৰ দাইল''' (Yellow split peas): এই দাইলবিধ গায়ানা, [[ফিজি]], ছুৰিনাম, জামাইকা, [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[মৰিছাছ]], আৰু ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগোৰ ভাৰতীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত অতি প্ৰচলিত। ইয়াৰ উপৰি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ লগতে ভাৰতৰ ভাৰতীয়সকলৰ মাজতো ই অতি জনপ্ৰিয়। সেইবোৰ ঠাইত ইয়াক সাধাৰণভাৱে ''দাল'' বুলি কোৱা হয় আৰু ই আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় দাইল। ইয়াৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী ভাৰতত পোৱা দাইলৰ দৰেই। ভাৰতত গোটেই শুকান মটৰটোক ''মটৰ'' বা ''মটৰ দাইল'' বুলি কোৱা হয়। গোটেই শুকান হালধীয়া মটৰটোৱেই হৈছে পশ্চিম বংগৰ বিখ্যাত পথৰ কাষৰ খাদ্য ''[[ঘুগনি]]''ৰ প্ৰধান উপাদান। * '''[[মগু দাইল]]''' (Mung dal): এই ফলা মগু দাইলবিধ [[বাংলাদেশ]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ত (মুগ ডাল) আটাইতকৈ বেছি জনপ্ৰিয়। দক্ষিণ ভাৰতৰ কিছুমান অংশত, যেনে— [[তামিল]] খাদ্য ''ভেন পংগল''ত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শুকানকৈ ভজা আৰু অলপ নিমখ বা মচলা ছটিয়াই দিয়া মগু দাইল ভাৰতৰ সৰহভাগ প্ৰান্ততে এক জনপ্ৰিয় লঘু আহাৰ (snack)। * '''[[মাটিমাহ|মাটিমাহৰ দাইল]]''' (Urad dal): ইয়াক কেতিয়াবা "ব্লেক গ্ৰাম" বুলিও কোৱা হয়। ই দক্ষিণ ভাৰতীয় খাদ্য ''[[ইডলি]]'' আৰু ''ডোছা''ৰ এক প্ৰধান উপাদান। পূব ভাৰতৰ ([[ওড়িয়া]], বাঙালী আৰু [[অসমীয়া]]) ৰ’দত শুকুৱাই তৈয়াৰ কৰা বৰী বা কুুমৰা-বৰাৰ ই অন্যতম মূল উপাদান। ইয়াৰ [[পঞ্জাবী]] ৰূপটো হৈছে ''দাল মাখানী''। কৰ্ণাটকত ইয়াক ''উদ্দিনা বেলে'' আৰু [[বাংলা]]ত ''বিউলীৰ ডাল'' বুলি কোৱা হয়। এই দাইল প্ৰটিনৰ উৎস। * '''[[মচুৰ দাইল]]''' (Masoor dal): ই হৈছে ফলা ৰঙা দাইল। কৰ্ণাটকত ইয়াক ''কেম্পু টগৰী বেলে'' (কেম্পু অৰ্থাৎ ৰঙা) বুলি কোৱা হয়। * '''ৰাজমাহ দাইল''' (Rajma dal): ই হৈছে ফলা [[ৰাজমা]] বা কিডনী বীন। * '''মুচ্যাং''' (Mussyang): [[নেপাল]]ৰ বিভিন্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলত পোৱা বিভিন্ন ৰঙৰ দাইলৰপৰা এইবিধ দাইল প্ৰস্তুত কৰা হয়। * '''[[পঞ্চৰত্ন দাইল]]''' (Panchratna dal): পাঁচবিধ ভিন্নপ্ৰকাৰৰ দাইল একেলগে মিহলাই এই দাইল তৈয়াৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত এক অনন্য সোৱাদযুক্ত ব্যঞ্জন প্ৰস্তুত হয়। * '''নৱৰংগী দাইল''' (Navrangi dal): এইবিধ [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ৰ এবিধ কম পৰিচিত দাইলৰ প্ৰকাৰ। ই প্ৰায়ে হিমাচলতে খেতি কৰা হয় আৰু ই বহুৰঙী হয়। * '''মথ মাহ''' (Moth bean): এইবিধ ভাৰতীয় দাইলৰ এক প্ৰধান উপাদান, যাৰ সহায়ত জনপ্ৰিয় ভাৰতীয় লঘু আহাৰ ''বিকানেৰী ভুজিয়া'' আৰু মহাৰাষ্ট্ৰীয় লঘু আহাৰ ''মিচাল'' আৰু ''উচাল'' প্ৰস্তুত কৰা হয়। * মাহজাতীয় শস্যসমূহ ফালি দুভাগ কৰা হ’ব পাৰে কিন্তু বাকলি গুচোৱা নহ’বও পাৰে; বাকলি থকা এনে দাইলবোৰক বাকলি গুচোৱা দাইলৰপৰা পৃথক কৰিবলৈ নামৰ পিছত ''চিলকা'' (অৰ্থাৎ বাকলি/ছাল) শব্দটো যোগ কৰা হয়। ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery widths="200" heights="200"> File:Split Red Lentil.jpg|ফলা ৰঙা মচুৰ দাইলৰ বীজ File:Tur Dal.JPG|ফলা [[ৰহৰ দাইল]], যি সাধাৰণতে দাইল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় File:Dal tadka and chapati.jpg|দাইল তড়কা আৰু চাপাতি File:A thali with daal roti bhindi ki sabzi and mango pickle.jpg|ৰুটি, ভেন্দী ভাজি আৰু কেঁচা আমৰ আচাৰৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা সাধাৰণ দাইল। File:Sanna (Commons).jpg|[[ইডলি]], ভাপত দিয়া চাউল আৰু মাটিমাহৰ পিঠা File:Dal Fry Tadka, Cumin Rice, Roasted Papad on the side.jpg|ভাত আৰু [[পাপড়|পাপড়]]ৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা ''দাইল তড়কা'', যি ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ এক প্ৰধান আহাৰ File:Roasted Papad - Howrah 2013-11-02 4068.jpg|জুইত সেকা [[পাপড়]], য'ত মুখ্য উপাদান হিচাপে দাইল ব্যৱহাৰ কৰা হয় File:Dhokla on Gujrart.jpg|[[ধোকলা]], ভাপত দি ফাৰ্মেণ্ট কৰা বুটৰ দাইলৰ এবিধ লঘু আহাৰ </gallery> ==আৰু চাওক== *[[দাইল-ভাত]] *[[ডাল-মাখানী]] *[[ডাল ঢোকলি]] == তথ্যসূত্ৰ == <references /> ==আৰু পঢ়ক== * {{cite book |author1=চালমা হুছেইন |author2=বিজয় ঠুকৰাল |title=Pull of Pulses: Full of Beans |url=https://books.google.com/books?id=fHKQtAEACAAJ |year=2018 |publisher=Niyogi |isbn=978-93-86906-19-9}} [[শ্ৰেণী:ৰন্ধনপ্ৰণালী]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ৰন্ধনশৈলী]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ৰন্ধনশৈলী]] [[শ্ৰেণী:গুজৰাটী ৰন্ধনশৈলী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ৰন্ধনশৈলী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 45nnlhpglkbs6dogdkhevt0st1dnf3j 0 138195 622302 621562 2026-08-01T08:23:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622302 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = বোৰিছ পাৰ্চাটকিন | native_name = Борис Георгиевич Перчаткин | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1946|7|1}} | birth_place = [[মিৰহোৰোড]], [[ইউক্ৰেইনীয় ছোভিয়েত সমাজবাদী প্ৰজাতন্ত্ৰ|ইউক্ৰেইনীয় এছ.এছ.আৰ.]], [[ছোভিয়েত ইউনিয়ন]]{{sfn|Островская|2017|p=68}} | nationality = [[ছোভিয়েত ইউনিয়ন]], [[যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | religion = [[খ্ৰীষ্টধৰ্ম]] ([[পেণ্টেকষ্টেলবাদ]]) | occupation = মানৱাধিকাৰ কৰ্মী, ধৰ্মীয় নেতা | children = 6{{sfn|Островская|2017|p=68}} }} '''বোৰিছ গেঅৰ্গিয়েভিচ পাৰ্চাটকিন''' (ৰুছ: ''Борис Георгиевич Перчаткин''; জন্ম: ১ জুলাই ১৯৪৬) এজন ছোভিয়েত-আমেৰিকান মানৱাধিকাৰ কৰ্মী আৰু ১৯৭০ চনৰ শেষৰ ফালে আৰু ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিতে [[নাখোদকা]] চহৰত আৰম্ভ হোৱা ধৰ্মীয় প্ৰব্ৰজন আন্দোলনৰ অন্যতম বিশিষ্ট প্ৰতিনিধি{{sfn|Островская|2017|p=68}}। ১৯৮৯ চনত তেওঁ [[যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত]] "লটেনবাৰ্গ সংশোধন" (Lautenberg Amendment) গৃহীত কৰাৰ লবিং প্ৰচেষ্টাত নেতৃত্ব দিছিল, যাৰ জৰিয়তে প্ৰাক্তন ছোভিয়েত ইউনিয়নৰ দেশসমূহৰ পৰা ধৰ্মীয় সংখ্যা লঘূ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় ১০ লাখ মানুহে আইনীভাৱে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল<ref name=Романович>{{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}}</ref>। == জীৱনী == === প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু গীৰ্জাত যোগদান === বোৰিছ পাৰ্চাটকিনৰ জন্ম এজন সামৰিক বৈমানিকৰ পৰিয়ালত হৈছিল। বোৰিছৰ জন্মৰ পিছতেই এটা পথ দুৰ্ঘটনাত তেওঁৰ পিতৃৰ মৃত্যু হয়। পিতৃৰ মৃত্যুৰ কেইবছৰমানৰ পিছত তেওঁৰ মাতৃয়ে আন এজন সামৰিক জোৱানৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। কিন্তু ১৯৫৩ চনত তেওঁৰ মাহী-পিতৃক এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত নিৰ্দেশ পালন কৰিবলৈ অমান্তি হোৱাৰ অপৰাধত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয় আৰু [[ভৰকুটা]]ৰ শ্ৰম শিবিৰত ২৫ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড প্ৰদান কৰা হয়। ১৬ বছৰ বয়সত বোৰিছে নাখোদকাত এটা পেণ্টেকষ্টেল গীৰ্জা বিচাৰি পায় আৰু তাত যোগ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ছোভিয়েত ইউনিয়নত ধৰ্মীয় লোকসকলৰ ওপৰত হোৱা নিৰ্যাতনৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু বিদেশী সাংবাদিকসকলৰ সৈতে নিৰন্তৰ সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰে<ref name=Семёнова>{{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}}</ref>। === প্ৰব্ৰজন আন্দোলন আৰু বিদ্ৰোহীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক === ১৯৭৬ চনত পাৰ্চাটকিনে তেওঁৰ সতীৰ্থ ভাছিলি পাট্ৰুশ্বেভ, ভি. এ. বুৰ্লাচেনকো আৰু ভ্লাদিমিৰ ষ্টেপানোভৰ সৈতে [[মাছক'|মস্কোৰ]] [[ছোভিয়েত বিদ্ৰোহী|ছোভিয়েত বিদ্ৰোহীসকলৰ]] (dissidents) সৈতে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। বিদ্ৰোহীসকলে তেওঁলোকক ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পোৱা প্ৰব্ৰজন আন্দোলনটোক এক সংগঠিত ৰূপ দিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। একে বছৰতে [[মস্কো হেলচিনকি গ্ৰুপ]]ৰ প্ৰতিনিধি এল. ভি. ভোৰোনিনাই নাখোদকা ভ্ৰমণ কৰে। তেতিয়াৰ পৰাই পাৰ্চাটকিনে [[ছোভিয়েত ইউনিয়ন]]ৰ পৰা পেণ্টেকষ্টেলসকলৰ গণ-প্ৰব্ৰজনৰ বাবে সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে{{sfn|Островская|2017|p=68—69}}। একে বছৰতে তেওঁ [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]], [[ৱৰ্ল্ড কাউঞ্চিল অৱ চাৰ্চেছ]] আৰু [[হেলচিনকি চুক্তি]]ত স্বাক্ষৰ কৰা দেশসমূহৰ মুৰব্বীসকললৈ আৱেদন প্ৰেৰণ কৰি ছোভিয়েত ইউনিয়নত ধৰ্মীয় লোকসকলৰ নিৰ্যাতনৰ কথা জনায়<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live|archivedate=2023-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|deadurl=yes}}</ref>। ১৯৭৭ চনত নিকোলাই গোৰেটিৰ সৈতে তেওঁ পেণ্টেকষ্টেলসকলৰ হৈ গ্ৰেপ্তাৰ হোৱা বিদ্ৰোহী [[আলেকজেণ্ডাৰ গিন্জবাৰ্গ]], [[ইউৰি অৰ্লভ]] আৰু [[আনাতোলি শ্চাৰানস্কি]]ৰ পক্ষতিয় বৈ প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে{{sfn|Островская|2017|p=66}}। একে বছৰতে অন্যান্য খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ সৈতে তেওঁ নিৰ্যাতিত খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ছোভিয়েত ইউনিয়ন ত্যাগৰ অনুমতি বিচাৰি এক ৰাজহুৱা অনশন কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণ কৰে<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live|access-date=2026-07-28|archivedate=2023-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|deadurl=yes}}</ref>। ১৯৭৮ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত পাৰ্চাটকিনে নাখোদকাৰ ডাকঘৰৰ পৰা আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[জিমি কাৰ্টাৰ]]লৈ নৱবৰ্ষৰ এখন টেলিগ্ৰাম প্ৰেৰণ কৰাৰ চেষ্টা চলায়, য’ত ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ পৰা বঞ্চিত লোকসকলৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰাৰ অনুৰোধ জনোৱা হৈছিল{{sfn|Островская|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="дементьев">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Русский остров|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live|access-date=2026-07-28|archivedate=2023-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf}}</ref>। ১৯৭৯ চনৰ পৰা তেওঁ ছোভিয়েত ইউনিয়নৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰিব বিচৰা লোকসকলৰ বাবে এটা কেন্দ্ৰ গঠনৰ সাংগঠনিক কাম-কাজত নেতৃত্ব দিয়ে। ১৯৮০ চনত তেওঁ নৱগঠিত "প্ৰব্ৰজনৰ বাবে ছোভিয়েত পেণ্টেকষ্টেল গীৰ্জাসমূহৰ পৰিষদ"ৰ সম্পাদক হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়{{sfn|Островская|2017|p=69}}। === ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰ্যাতন আৰু কাৰাদণ্ড === প্ৰব্ৰজনৰ আবেদন জনোৱা কমিটিৰ আটাইতকৈ সক্ৰিয় সদস্য হোৱাৰ বাবে তেওঁ ছোভিয়েত কৰ্তৃপক্ষৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। স্থানীয় সংবাদ মাধ্যমত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ অপপ্ৰচাৰ চলোৱা হয়{{sfn|Островская|2017|p=69}}। ১৯৮০ চনৰ ২১ আগষ্টত পাৰ্চাটকিনক নাখোদকাত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ১৯৮১ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ শেষৰ ফালে<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref>, ৰুছ এছ.এফ.এছ.আৰ.ৰ অপৰাধ সংহিতাক ১৯০.১ ধাৰাৰ অধীনত ("ছোভিয়েত ৰাষ্ট্ৰ আৰু সামাজিক ব্যৱস্থাক বদনাম কৰা অসত্য তথ্য প্ৰচাৰ") তেওঁক ২ বছৰৰ কাৰাদণ্ড প্ৰদান কৰা হয়<ref name="dtic"/>। [[ভয়েচ অৱ আমেৰিকা]] ৰেডিঅ' ষ্টেচনৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, তদন্ত আৰু বিচাৰৰ সময়ত তেওঁৰ ওপৰত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ (নিউৰোলেপ্টিক) প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত তেওঁ কেইবাবাৰো চেতনা হেৰুৱাই পেলাইছিল{{sfn|Островская|2017|p=69}}। ১৯৮২ চনৰ আগষ্টত মুক্তি পোৱাৰ পিছতো তেওঁ দেশ ত্যাগৰ অধিকাৰৰ বাবে যুঁজ অব্যাহত ৰাখে। কিন্তু ১৯৮৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয় আৰু ধাৰাল অস্ত্ৰ অবৈধভাৱে ৰখাৰ মিছা অভিযোগত ১.৫ বছৰৰ কাৰাদণ্ড দিয়া হয়{{sfn|Островская|2017|p=69}}। === আমেৰিকালৈ প্ৰব্ৰজন আৰু লটেনবাৰ্গ সংশোধন === ১৯৮৭ চনত তেওঁ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কংগ্ৰেছৰ বাবে "ছোভিয়েত ইউনিয়নত ধৰ্মৰ অৱস্থা" সম্পৰ্কে এখন প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰে। এই প্ৰতিবেদন কংগ্ৰেছত পাঠ কৰা হয় আৰু পাৰ্চাটকিনক আমেৰিকাৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰী [[জৰ্জ শুল্টজ]]<ref name=Романович/>, আমেৰিকাৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ [[ৱিলিয়াম ৰেনকুইষ্ট]]<ref name=Романович/> আৰু অন্যান্য উচ্চপদস্থ বিষয়াসকলৰ সৈতে বৈঠকত নিমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়। ১৯৮৮ চনৰ মে' মাহত যেতিয়া আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[ৰোনাল্ড ৰীগন]] আৰু ছোভিয়েত নেতা [[মিখাইল গৰ্বাচেভ]]ৰ মাজত মস্কো সন্মিলন অনুষ্ঠিত হৈছিল, তেতিয়া পাৰ্চাটকিনক ছোভিয়েত প্ৰটেষ্টাণ্টসকলৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে ৪০ জনীয়া এটা প্ৰতিনিধি দলৰ সৈতে ফাৰ্ষ্ট লেডী [[নেন্সি ৰীগন]]ৰ সৈতে বৈঠকত অংশ ল'বলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰা হয়{{sfn|Гура|2018|p=173}}। এই বৈঠকত তেওঁ ৰীগন আৰু গৰ্বাচেভলৈ ধৰ্মীয় স্বাধীনতা আৰু বাধাহীন প্ৰব্ৰজনৰ অধিকাৰ দাবী কৰি এখন আৱেদন পত্ৰ দাখিল কৰে। ১৯৮৮ চনৰ ২৬ জুলাইত পাৰ্চাটকিনে সমগ্ৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে{{sfn|Гура|2018|p=173}}{{sfn|Островская|2017|p=69}}। ১৯৮৮ চনৰ ৪ আগষ্টত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কংগ্ৰেছ]]ত ছোভিয়েত ইউনিয়নত ধৰ্মীয় লোকসকলৰ ওপৰত হোৱা নিৰ্যাতনৰ বিষয়ে ভাষণ প্ৰদান কৰে{{sfn|Гура|2018|p=173}}{{sfn|Островская|2017|p=69}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>। এই প্ৰচেষ্টাসমূহৰ ফলস্বৰূপে<ref name="футорный">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Диаспора. Славянская общественная газета|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> ১৯৮৯ চনত [[নিউ জাৰ্ছি]]ৰ ডেম'ক্ৰেটিক চেনেটৰ [[ফ্ৰেংক লটেনবাৰ্গ]]ৰ নামেৰে "লটেনবাৰ্গ সংশোধন" গৃহীত হয়। এই আইনৰ প্ৰথম দশকটোতে প্ৰায় ৩,৫০,০০০ ধৰ্মীয় শৰণাৰ্থীয়ে আমেৰিকাত আশ্ৰয় লাভ কৰে{{sfn|Гура|2018|p=173}}<ref name=Семёнова/>, আৰু ২০১০ চনলৈকে ইয়াৰ সুফল পোৱা লোকৰ সংখ্যা প্ৰায় ১০ লাখলৈ বৃদ্ধি পায়<ref name=Романович/>। === আমেৰিকাত মানৱাধিকাৰ কাৰ্যসূচী === আমেৰিকাত বাস কৰাৰ সময়ত পাৰ্চাটকিনে নিজৰ এখন ব্যক্তিগত ৱেবছাইট মুকলি কৰে, য'ত তেওঁৰ গ্ৰেপ্তাৰ, কাৰাদণ্ড আৰু প্ৰব্ৰজনৰ সংগ্ৰামৰ বিষয়ে সৱিশেষ উল্লেখ কৰে{{sfn|Островская|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=বোৰিছ পাৰ্চাটকিনৰ ব্যক্তিগত ৱেবছাইট|language=ru}}</ref>। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ARRC (American-Russian Relief Committee) নামৰ এটা খ্ৰীষ্টান মানৱাধিকাৰ সংগঠন প্ৰতিষ্ঠা কৰে<ref name=Романович/><ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>। লগতে তেওঁ "অগ্নিপথ" (ৰুছ: ''Огненные тропы'') নামেৰে এখন আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে{{sfn|Островская|2017|p=69}}। ২০২৫ চনৰ গ্ৰীষ্মকালত পাৰ্চাটকিন আৰু তেওঁৰ সমৰ্থকসকলে আমেৰিকাৰ বৈদেশিক দপ্তৰ আৰু 'ইউ.এছ. কমিছন অন ইণ্টাৰনেচনেল ৰিলিজিয়াছ ফ্ৰিডম' (USCIRF)-ত সাক্ষ্য প্ৰদান কৰি সঁকিয়াই দিয়ে যে ইউক্ৰেইন আৰু ৰাছিয়াৰ শান্তিপ্রিয় খ্ৰীষ্টানসকল নিৰ্যাতিত হৈছে, বিকল্প অসামৰিক সেৱাৰ অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত হৈছে, আৰু যুদ্ধত অংশ ল'বলৈ অমান্তি হোৱাৰ বাবে জোৰ-জবৰদস্তিমূলক সামৰিক নিযুক্তি, গ্ৰেপ্তাৰ আৰু হিংসাৰ সন্মুখীন হৈছে। এই সন্দৰ্ভত পাৰ্চাটকিনে [[Uniting for Ukraine|U4U]] প্ৰগ্ৰামৰ অধীনত আমেৰিকাত উপস্থিত হোৱা ইউক্ৰেইনৰ শান্তিপ্রিয় খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে বিশেষ প্ৰব্ৰজন কোটা নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ লবিং চলায়<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>। == উল্লেখ === প্ৰখ্যাত ছোভিয়েত বিদ্ৰোহী [[অ্যান্ড্ৰেই সাখাৰভ|অ্যান্ড্ৰেই সাখাৰভে]] ১৯৮১ চনত লিখা তেওঁৰ "বিজ্ঞানীসকলৰ দায়িত্ব" নামৰ প্ৰবন্ধটোত অন্যান্য ৰাজনৈতিক বন্দীসকলৰ সৈতে বোৰিছ পাৰ্চাটকিনৰ নাম স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰিছিল<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>। == প্ৰসংগসমূহ == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী == * {{cite journal |last=Островская |first=О. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru |ref=Островская |access-date=2026-07-28 |archivedate=2023-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |deadurl=yes }} * {{cite journal |last=Гура |first=В. О. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk|ref=Гура |url=http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM{{=}}2&I21DBN{{=}}UJRN&P21DBN{{=}}UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD{{=}}1&Image_file_name{{=}}PDF/gileya_2018_135_47.pdf}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] 2m71mzv2yr8mql1s663l7ihor7b8b1n 0 138198 622204 621148 2026-08-01T02:06:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622204 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = নেডুম্বাছেৰী | native_name = | native_name_lang = ml | other_name = | nickname = | settlement_type = [[জনপিয়ল চহৰ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Cochin International Airport Limited.jpg | photo2a = Kalady Sri Sankara Tower - കാലടി ആദിശങ്കര സ്തൂപം-1.JPG | photo3a = Nedumbassery Panchayat Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = center | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = ওপৰৰপৰা তললৈ: [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]; [[আদি শংকৰ|আদি শংকৰ টাৱাৰ]]; নেডুম্বাছেৰী পঞ্চায়তৰ কাৰ্যালয় }} | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Angamaly, Kerala, India | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু ভূ-খণ্ড|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[এৰ্নাকুলাম জিলা|এৰ্নাকুলাম]] | subdivision_type3 = [[তালুক]] | subdivision_name3 = [[আলু]] | subdivision_type4 = [[ব্লক পঞ্চায়ত]] | subdivision_name4 = [[উৰা]] | subdivision_type5 = [[গ্ৰাম পঞ্চায়ত]] | subdivision_name5 = নেডুম্বাছেৰী | subdivision_type6 = গাওঁ | subdivision_name6 = নেডুম্বাছেৰী | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৮ | population_total = ২৮৬০৭ | population_as_of = ২০০১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]], English | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 683585/683589 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0484 | registration_plate = KL-63 | website = | footnotes = }} নেডুম্বাছেৰী ( IPA: [n̪eɖumbɐːeːɾi]) ভাৰতৰ কেৰালাৰ কোচি চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল আৰু ইয়াত কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আছে। প্ৰশাসনৰ ক্ষেত্ৰত ই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ আলুভা তালুকৰ নেডুম্বাছেৰী পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত।<ref name="panchayatdetails">{{cite web|title=എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തുകളുടെ അടിസ്ഥാന വിവരങ്ങള്‍|url=https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1033|website=dop.lsgkerala.gov.in|publisher=Department of Panchayats, Government of Kerala|access-date=5 January 2025|date=24 June 2024|archive-date=24 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624041740/https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1033|url-status=bot: unknown|archivedate=24 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240624041740/https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1033|deadurl=yes}}</ref> আংগামালি আৰু আলুভাৰ মাজত অৱস্থিত ইয়াত কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আছে।<ref>{{cite web|title=Nedumbassery Village Office|url=https://village.kerala.gov.in/Office_websites/about_village.php?nm=10011001Nedumbasseryvillageoffice|website=village.kerala.gov.in|publisher=Revenue Department|access-date=5 January 2025}}</ref> == অৱস্থান == ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি নেডুম্বাছেৰীক লোকপিয়ল চহৰ (CT) হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ কেৰালাৰ এৰ্নাকুলাম জিলাৰ আলুভা তালুকৰ পৰক্কাদাভু ব্লক পঞ্চায়তৰ নেডুম্বাছেৰী গাঁও পঞ্চায়তৰ ভিতৰত অৱস্থিত। পঞ্চায়তখনত দুখন গাঁও আছে—নেডুম্বাছেৰী আৰু চেংগামানদ। নেডুম্বাছেৰী চালাকুডী লোকসভা সমষ্টি আৰু আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ অংশ।<ref name="panchayatdetails" /> == ইতিহাস == নেদুম্বাছেৰী আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা ধাননি পথাৰবোৰ এসময়ত কেৰালাৰ মানুহৰ বাবে ধানৰ ভঁৰাল আছিল। ওচৰৰ পেৰিয়াৰ নদী আৰু ইয়াৰ ডালবোৰে প্ৰচুৰ শস্যৰে মাটি উৰ্বৰ কৰি তোলাৰ ফলত ধাননি পথাৰবোৰ উৰ্বৰ হৈ পৰে। ষাঠিৰ দশকত নেডুম্বাছেৰীত ধান খেতিৰ অধ্যয়ন চলোৱা জাপানী প্ৰতিনিধি দলটোৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে নেডুম্বাছেৰীৰ ধান খেতি অধ্যয়নৰ বাবে বাছনি কৰিছিল। জাপানী কৃষি বিজ্ঞানীজনে তেওঁলোকৰ গৱেষণাৰ বাবে নেডুম্বাছেৰীত থকা লোকসকলৰ খেতিৰ কৌশল বিতংভাৱে লিপিবদ্ধ কৰিছিল। নেডুম্বাছেৰী হৈছে জেকবইট ছিৰিয়ান বিচপ প্ৰয়াত 'গেৱাৰগিছ মৰ গ্ৰেগ'ৰিয়াছ, বি এ, ভায়ালিপাৰম্বিল পাইনাডাথ পৰিয়ালৰ(১৮৯৯–১৯৬৬) এল টি,<ref>[http://sor.cua.edu/Personage/Malankara/MGregoriusGVayaliparambil.html Mor Gregorius Gewargis Vayaliparambil (1899-1966)]</ref> এজন নেতা, কৃষিবিদ আৰু এজন শিক্ষাবিদৰ গৃহ চহৰ যিয়ে "হাইস্কুলৰপৰা এটা অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়লৈ" (১৯৬০ৰ দশক) পৰিচালনা কৰিছিল আৰু ১৯৩৯ চনত ভাৰতত এক নীৰৱ শৈক্ষিক বিপ্লৱ আৰম্ভ কৰিছিল প্ৰাক-স্বাধীন ব্ৰিটিছ ভাৰত। এইচ জি.মৰ গ্ৰেগৰিয়াছ ভায়ালিপাৰম্বিল আছিল কোথামংগলামৰ মৰ এথানচিয়াছ কলেজ এছ’চিয়েশ্যনৰ প্ৰথম অধ্যক্ষ। মোৰ ছাবৰ আৰু আফ্ৰথ জেকবইট ছিৰিয়ান অৰ্থডক্স কেথেড্ৰেলৰ স্থানসমূহ ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতত উপস্থিত হোৱা দুজন ছিৰিয়ান অৰ্থডক্স বিচপৰ নামেৰে, মৰ ছাবৰ আৰু মোৰ আফ্ৰথ। ভাৰত ভ্ৰমণ কৰা এণ্টিয়কৰ পেট্ৰিয়াৰ্কসকলে ১৮৭৬ চনত এণ্টিয়কৰ এইচ এইচ.পেট্ৰিয়াৰ্ক ইগনেচিয়াছ পিটাৰ চতুৰ্থৰপৰা আৰম্ভ কৰি নেডুম্বাছেৰীৰ এই প্ৰাচীন কেথেড্ৰেলটো পৰিদৰ্শন কৰিছে যিহেতু সেইখন তেওঁৰ ঘৰুৱা প্যাৰিছ আছিল। এই গীৰ্জাটো আছিল জেকবইট ছিৰিয়ান চাৰ্চ অৱ ইণ্ডিয়াৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ কেন্দ্ৰ কাৰণ সকলো ভাৰতীয় বিচপ আৰু মধ্যপ্ৰাচ্য ছিৰিয়ান বিচপে নিয়মিতভাৱে ইয়ালৈ আহিছিল।{{citation needed|date=August 2017}} == শিক্ষা == ১৯৩৯ চনত নেডুম্বাছেৰীত জেকবইট ছিৰিয়ান বিচপ এইচ.ই. মোৰ গ্ৰেগৰিয়াছ ভায়ালিপাৰম্বিল (মোৰ এথানাচিয়াছ কলেজ এছ’চিয়েশ্যন, কোথামংগালমৰ প্ৰথম অধ্যক্ষও) আৰু ‘মৰ এথানচিয়াছ হাইস্কুল’ নামেৰে পৰিচিত আছিল। এই বিদ্যালয়খনে অংগমালি আৰু পেৰুম্বাভুৰকে ধৰি ওচৰৰ অঞ্চলৰ সকলো লোককে শিক্ষা প্ৰদান কৰিছিল। এই বিদ্যালয়খনে সকলো শ্ৰেণীৰ লোকক শিক্ষা প্ৰদান কৰি ভাৰতৰ বাবে বহু আই এ এছ বিষয়া আৰু শীৰ্ষ আমোলাৰ জন্ম দিছে। ১৯৪৯ চনত ম'ৰ গ্ৰেগ'ৰিয়াছ ভায়ালিপাৰম্বিল পাইনাডাথে নেডুম্বাছেৰীত এটা নতুন গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰে, যিটো তেওঁৰ স্কুলৰ বিপৰীতে ছেইণ্ট জৰ্জ জেকবইট চিৰিয়ান চাৰ্চ নামেৰে জনাজাত।{{citation needed|date=August 2017}} == অৰ্থনীতি == ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে ইয়াত জাপানী সহযোগিতা ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মাণ কৰা এটা উৎপাদন ইউনিট আছিল যাৰ নাম আছিল ‘টোছিবা আনন্দ’ যিটো তেতিয়াৰপৰাই বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল। ইয়াত ‘কামকো’ (কেৰালা এগ্ৰ’ মেচিনেৰী কৰ্প’ৰেশ্যন লিমিটেড) নামৰ এটা চৰকাৰী গধুৰ কৃষি যন্ত্ৰ-পাতি উদ্যোগেও কাম কৰি আছে। কৃষি বিজ্ঞানীৰ জাপানী প্ৰতিনিধি দলে ১৯৬০ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ সৈতে যৌথ উদ্যোগত নেডুম্বাছেৰীত ধান খেতিৰ অধ্যয়ন চলাইছিল। নেডুম্বাছেৰী ঐতিহাসিকভাৱে ধান খেতি আৰু বৃহৎ ধাননি পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল - বিমানবন্দৰৰ ভূমি অধিগ্ৰহণৰ পূৰ্বে।<ref>{{Cite web|title=Ensuring Food Security through Group Farming in Paddy Cultivation|url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/inline-files/2.pdf|access-date=14 December 2024|website=Kerala State Planning Board {{!}} Government of Kerala}}</ref> নেডুম্বাছেৰীৰ কৰিয়াদত পঞ্চায়ত কাৰ্যালয় আৰু ডাকঘৰ আছে। === কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ === {{Main|কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ}} নেডুম্বাছেৰী হৈছে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ স্থান, যিটো ভাৰতৰ প্ৰথমটো বিমানবন্দৰ পি ৩ উন্নয়ন পৰ্টফলিঅ’ৰপৰা নিৰ্মিত। ইয়াত বিমানবন্দৰৰ সৌৰ প্লাণ্টো আছে, যাৰ ফলত ই ভাৰত আৰু বিশ্বৰ প্ৰথমটো সম্পূৰ্ণ সৌৰশক্তিচালিত বিমানবন্দৰ। ইয়াৰ অৱস্থানৰ বাবে স্থানীয় জনসাধাৰণৰ মাজত এই বিমানবন্দৰটোক কথিতভাৱে নেডুম্বাছেৰী বিমানবন্দৰ বুলি কোৱা হয়। নেডুম্বাছেৰীৰ পূৰ্বৰ ভূগোলৰ ফলস্বৰূপে চৰকাৰী বিশেষ অনুমতি সাপেক্ষে বিশাল ধাননি পথাৰ ভৰাই সমগ্ৰ বিমানবন্দৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। তেতিয়াৰপৰাই এই বিমানবন্দৰটো কেৰালাক সেৱা আগবঢ়োৱা প্ৰধান বিমানবন্দৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, যিয়ে নেডুম্বাছেৰী আৰু বৃহত্তৰ কোচিৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশত মূল অৰিহণা যোগাইছে, যিহেতু প্ৰাৰম্ভিক অসামৰিক কাৰ্য্যকলাপসমূহ কোচিৰ পূব দিশত থকা আই এন এছ গৰুডা নৌসেনাৰ এনক্লেভৰপৰা স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০২৪ চনৰ হিচাপত ভাৰতৰ ভিতৰত যাত্ৰীৰ চলাচলৰ ক্ষেত্ৰত <ref>{{Cite web|title=Airports by Passenger Traffic - 2023-24|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|access-date=14 December 2024|website=Airports Authority of India {{!}} Government of India}}</ref> ই অষ্টম বৃহত্তম বিমানবন্দৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। ৫৪৪ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰপৰা বিমানবন্দৰলৈকে একচেটিয়াভাৱে এটা নতুন এপ্ৰ’চ ৰোড নিৰ্মাণ কৰা হৈছে আৰু ৰে’লৱে আণ্ডাৰপাছৰ ওপৰত এখন দলংৰে নতুন পথটোৰ কাষে কাষে নতুন হোটেল আৰু ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আহি পৰিছে, যিটো নেডুম্বাছেৰীৰ এৰ’ট্ৰ’পলিছ ডিজাইন পৰিকল্পনাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। == তথ্যসূত্ৰ == <references /> == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|নেডুম্বাছেৰী}} * [https://web.archive.org/web/20160304073307/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article211016.ece ভাৰতৰ নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত এন্টিয়কৰ পৰা আথানীলৈ (নেডুম্বাছেৰী)।] * [http://cial.aero কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, নেডুম্বাছেৰী, কেৰালা, ভাৰত] * [http://sor.cua.edu/ChMon/Ankamaly/NedumbasserySGeorge.html চেণ্ট জৰ্জ জেকবইট ছিৰিয়ান অৰ্থডক্স চাৰ্চ, নেডুম্বাছেৰী, কেৰালা, ভাৰত] * [http://sor.cua.edu/Personage/Malankara/MGregoriusGVayaliparambil.html] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 3vgvepudetgcehooc8xw0vrep3gl8yc 0 138210 622137 621627 2026-07-31T15:22:26Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 40 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622137 wikitext text/x-wiki {{Short description|City in Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = থ্ৰীচূৰ | blank3_name_sec1 = [[GDP]](2024) | blank3_info_sec1 = $13.6 Billion <ref>{{Cite web| title=Economic review 2024 | url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024%20Eng_Vol%202_Press.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250216190850/https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024%20Eng_Vol%202_Press.pdf | archive-date=2025-02-16}}</ref> | native_name = | native_name_lang = | other_name = ত্ৰিচুৰ, থ্ৰিছিভাপেৰুৰ | settlement_type = মহানগৰ | blank4_name_sec1 = Importance | blank4_info_sec1 = Cultural capital of Kerala | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 255 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image3=Lourd metharapolitha cathedral thrissur (2).jpg | image2=Vadakkumnathan Temple.jpg | image1=JJP 112.jpg | image4=Sakthan Thampuran Palace, Thrissur.jpg | image5=Cape of Kodungallur.jpg | image6=Clock tower of Thrissur Municipal Corporation building.jpg | image7=The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg }} | image_caption = '''''ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত :'''''<br /> থ্ৰিচূৰ চহৰ, মেথ্ৰাপলিথা কেথেড্ৰেল, কোডুংগালুৰ কেপ, আথিৰাপিলি জলপ্ৰপাত, পৌৰ নিগম ভৱন, থ্ৰিছুৰ ঘড়ী টাৱাৰ, সাকথান থামপুৰাণ প্ৰাসাদ, ভাডাক্কুন্নাথান মন্দিৰ | nickname = | coordinates = {{coord|10|31|39.4|N|76|12|51.8|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Thrissur&params=10_31_39.4_N_76_12_51.8_E_type:city(1367742)_region:IN-KL] | subdivision_type = [[Country]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = থ্ৰিচূৰ | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = পৌৰ নিগম | governing_body = থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগম | leader_title1 = মেয়ৰ | leader_name1 = ড° নিজি জাষ্টিন ([[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]) <ref name="thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in">{{Cite web|url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/|title=തൃശ്ശൂര്‍ കോര്‍പ്പറേഷന്‍|website=Thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in|access-date=20 June 2026}}</ref> | leader_title2 = উপ-মেয়ৰ | leader_name2 = এ প্ৰসাদ ([[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]) <ref name="thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in"/> | leader_title3 = আৰক্ষী আয়ুক্ত | leader_name3 =নকুল ৰাজেন্দ্ৰ দেশমুখ,ভাৰতীয় আৰক্ষী সেৱা (IPS) <ref>{{cite web | url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/06/10/thrissur-pooram-row-city-police-commissioner-ankit-asokan-transferred.html | title=Thrissur Pooram disruption: City Police Commissioner Ankit Asokan transferred |website=Onmanorama.com}}</ref> | leader_name4 = [[Suresh Gopi]] ([[Bharatiya Janata Party|BJP]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web | url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/en/about-corporation/378 | title=തൃശ്ശൂര്‍ കോര്‍പ്പറേഷന്‍ |website=Thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in}}</ref> | area_rank = 4th | area_total_km2 = 101.42 | elevation_footnotes = | elevation_m = 39.58 | population_total = 315,957 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 3115 | population_metro = 3,720,000 <ref>{{cite web | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/21416/thrissur/population | title=Thrissur, India Metro Area Population 1950-2025 |website=Macrotrends.net}}</ref> | population_demonym = Thrissurkaran (male)<br />Thrissurkari (female)<br />Thrissurkar (plural) | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/|title = Kerala (India): Districts, Cities and Towns – Population Statistics, Charts and Map|website=Citypopulation.de}}</ref> | demographics_type1 = [[Language]]s | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 680xxx | area_code_type = [[Telephone]] codes | area_code = Thrissur: +91487xxxxxxx,<br />[[Irinjalakuda]]: +91480xxxxxxx,<br />[[Wadakkancherry]]: +914884xxxxxx,<br />[[Kunnamkulam]]: +914885xxxxxx | registration_plate = KL-08 | blank1_name_sec1 = [[Literacy rate]] | blank1_info_sec1 = 97.24% | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | blank2_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank2_info_sec2 = {{convert|3100|mm|in}} | blank3_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank3_info_sec2 = {{convert|35|°C|°F}} | blank4_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank4_info_sec2 = {{convert|20|°C|°F}} | website = {{URL|https://thrissur.nic.in/}} | footnotes = | official_name = }} '''থ্ৰিচূৰ ({{lang-en|Thrissur }}) ''' (মালয়ালম: തൃശൂർ; পূৰ্বৰ নাম ট্ৰিচুৰ, ঐতিহাসিক নাম থ্ৰিচিভাপেৰূৰ) ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ থ্ৰিচূৰ জিলাৰ সদৰ চহৰ। ই [[কেৰালা]]ৰ [[কোচি]] আৰু কোঝিকোডৰ পিছত তৃতীয় বৃহত্তম নগৰীয় সংহতি।<ref>{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf |title=Provisional Population Totals, Census of India 2011 |publisher=Census India |access-date=28 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111112074554/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf |archive-date=Nov 12, 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf |title=Comparative study of decadal growth of state/districts 1991–2001, 2001–2011 |publisher=Census India |access-date=28 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017093408/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf |archive-date=Oct 17, 2011}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে থ্ৰিচূৰক দ্বিতীয় স্তৰৰ (Tier-2) চহৰ হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছে। চহৰখন থেক্কিঙ্কাডু ময়দান নামৰ এখন বিস্তৃত সেউজীয়া ময়দানক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। এই ময়দানৰ মাজত অৱস্থিত প্ৰসিদ্ধ ভাডাক্কুম্নাথন মন্দিৰ থ্ৰিচূৰৰ অন্যতম চিনাকি প্ৰতীক। চহৰখন [[কেৰালা]]ৰ ৰাজধানী তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰায় ২৮৪ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমত অৱস্থিত। অতীতত ই কোচিন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল <ref>{{Cite web |title=തൃശ്ശൂര്‍ കോര്‍പ്പറേഷന്‍ |url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/en/history |access-date=2025-02-25 |website=Thrissur corporation}}</ref> আৰু এছিৰীয়, গ্ৰীক, পাৰস্যীয়, আৰব, ৰোমান, পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ইংৰাজ বণিকসকলৰ সৈতে বাণিজ্যিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল। থ্ৰিচূৰক “উৎসৱৰ নগৰী” (City of Celebrations) আৰু “কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী” বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=District of Thrissur the Cultural Capital and the land of Pooram Festival |url=https://www.keralatourism.org/districts/thrissur/ |access-date=2025-02-25 |website=Keralatourism.org |language=en}}</ref><ref name="Thrissur">{{cite web|title=Thrissur|url=http://210.212.239.30/tsr/thrissur.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712204309/http://210.212.239.30/tsr/thrissur.htm|archive-date=12 July 2012|access-date=22 September 2010|publisher=Thrissur Municipal Corporation|archivedate=12 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712204309/http://210.212.239.30/tsr/thrissur.htm|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ দীৰ্ঘ সাংস্কৃতিক, আধ্যাত্মিক আৰু ধৰ্মীয় ঐতিহ্যৰ বাবে এই সন্মান লাভ কৰিছে। চহৰখনত কেৰালা সংগীত নাটক আকাডেমী, কেৰালা ললিতকলা আকাডেমী আৰু কেৰালা সাহিত্য আকাডেমী অৱস্থিত,<ref>{{cite web|title=Literary and cultural societies|url=http://www.tsr.kerala.gov.in/sectors.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120218134049/http://www.tsr.kerala.gov.in/sectors.htm|archive-date=18 February 2012|access-date=6 October 2010|publisher=Kerala Government|archivedate=18 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120218134049/http://www.tsr.kerala.gov.in/sectors.htm|deadurl=yes}}</ref> এই অনুষ্ঠানবোৰেই কেৰালাৰ শিল্প-সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। থ্ৰিচূৰৰ সৰ্বাধিক বিখ্যাত অনুষ্ঠান হৈছে থ্ৰিচূৰ পুৰম, যাক কেৰালাৰ আটাইতকৈ বৰ্ণাঢ্য আৰু জাক-জমকীয়া মন্দিৰ উৎসৱ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Festivals and Fairs of Thrissur|url=http://www.tsr.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=92:festivals-and-fairs&catid=29:tourism&Itemid=38|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313140644/http://www.tsr.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=92:festivals-and-fairs&catid=29:tourism&Itemid=38|archive-date=13 March 2014|access-date=6 October 2012|publisher=Kerala Government|archivedate=13 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140313140644/http://www.tsr.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=92:festivals-and-fairs&catid=29:tourism&Itemid=38|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Tourism|url=http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326160448/http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|archive-date=26 March 2012|access-date=6 October 2010|publisher=Thrissur Corporation|archivedate=26 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120326160448/http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|deadurl=yes}}</ref> এই উৎসৱ প্ৰতি বছৰে মালয়ালম মাহ মেডমত (এপ্ৰিল–মে') থেক্কিঙ্কাডু ময়দানত অৱস্থিত ভাডাক্কুম্নাথন মন্দিৰৰ চৌহদত অনুষ্ঠিত হয়। সুসজ্জিত হাতী, পঞ্চবাদ্য, চেণ্ডামেলম আৰু আকৰ্ষণীয় আতচবাজীয়ে এই উৎসৱক বিশ্ববিখ্যাত কৰি তুলিছে। ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰতো থ্ৰিচূৰৰ এক বিশেষ স্থান আছে। ইয়াক হিন্দু শিক্ষাচৰ্চাৰ এক ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। লগতে খ্ৰীষ্টধৰ্ম, ইছলাম আৰু ইহুদী ধৰ্মও এই অঞ্চলৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় উপমহাদেশত বিস্তাৰ লাভ কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। চহৰখনত ভাডাক্কুম্নাথন মন্দিৰ, তিৰুৱাম্বাড়ি শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰ, পাৰামেক্কাভু ভাগৱতী মন্দিৰ, আৱাৰ লেডী অৱ ড'ল'ৰ্ছ বেচিলিকা (ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ খ্ৰীষ্টান গীৰ্জা), আৱাৰ লেডী অৱ লুৰ্দ্ছ মেট্ৰ'পলিটান কেথেড্ৰেল আদি উল্লেখযোগ্য উপাসনাস্থলী আছে। ইয়াৰ উপৰি Academy of Sharia and Advanced Studies নামৰ ইছলামিক শিক্ষানুষ্ঠানখনত সংস্কৃত ভাষা আৰু হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থৰ অধ্যয়নো কৰোৱা হয়, যি ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ এক উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন।<ref>{{Cite web |date=2022-11-13 |title=Kerala: Islamic Institute Starts Sanskrit Course, Sets Example Amid Saffronisation Debate |url=https://www.outlookindia.com/national/kerala-islamic-institute-starts-sanskrit-course-sets-example-amid-saffronisation-debate-news-237024 |access-date=2023-02-18 |website=Outlookindia.com/ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-17 |title=Islamic Institute in Kerala to teach Bhagvad Gita, Sanskrit Hindu texts as part of its syllabus |url=https://www.oneindia.com/india/islamic-institute-in-kerala-to-teach-bhagvad-gita-sanskrit-hindu-texts-as-part-of-its-syllabus-3512308.html |access-date=2023-02-18 |website=Oneindia.com/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hindu texts, Sanskrit in Islamic school |url=https://www.telegraphindia.com/india/hindu-texts-sanskrit-in-islamic-school/cid/1910315 |access-date=2023-02-19 |website=Telegraphindia.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-13 |title=Islamic institution in Thrissur teaches students Sanskrit, Gita, Upanishads |url=https://thesouthfirst.com/featured/islamic-institution-in-thrissur-teaches-students-sanskrit-gita-upanishads/ |access-date=2023-02-19 |website=The South First |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-13 |title=Kerala Islamic institute teaches Sanskrit and Upanishads |url=https://english.madhyamam.com/india/kerala-islamic-institute-teaches-sanskrit-and-upanishads-1095918 |access-date=2023-02-19 |website=English.madhyamam.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-14 |title=Kerala's Islamic institution teaches Sanskrit, Hindu scriptures |url=https://www.indianarrative.com/culture-news/keralas-islamic-institution-teaches-sanskrit-and-hindu-scriptures-to-students-71850.html |access-date=2023-02-19 |website=Indianarrative.com |language=en |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219182801/https://www.indianarrative.com/culture-news/keralas-islamic-institution-teaches-sanskrit-and-hindu-scriptures-to-students-71850.html |url-status=dead |archivedate=2023-02-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219182801/https://www.indianarrative.com/culture-news/keralas-islamic-institution-teaches-sanskrit-and-hindu-scriptures-to-students-71850.html |deadurl=yes }}</ref> অৰ্থনীতিৰ ক্ষেত্ৰত থ্ৰিচূৰ কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ। South Indian Bank, CSB Bank, Dhanalakshmi Bank আৰু ESAF Small Finance Bank-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ইয়াত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|title=With RBI nod, ESAF is now 'scheduled bank'|url=https://www.thehindubusinessline.com/money-and-banking/with-rbi-nod-esaf-is-now-scheduled-bank/article25853930.ece|access-date=2021-10-27|website=@businessline|date=28 December 2018|language=en}}</ref> ইয়াৰ লগতে চহৰখন সোণৰ গহনা, ৰেচম বস্ত্ৰ আৰু চিট ফাণ্ড ব্যৱসায়ৰ বাবেও সুপৰিচিত। কেৰালাৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক ঘৰুৱা পৰ্যটক আকৰ্ষণ কৰা চহৰসমূহৰ ভিতৰত থ্ৰিচূৰ অন্যতম।<ref name="Tourist statistics">{{cite web|title=Tourist statistics|url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Microsoft%20Word%20-%20Tourist_statistics_for_Internet.pdf|access-date=15 February 2010|publisher=Kerala Tourism}}</ref> শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো থ্ৰিচূৰ বিশেষভাৱে আগবঢ়া। ইয়াত কেৰালা কলামণ্ডলম, কেৰালা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়, কেৰালা স্বাস্থ্য বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়, চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, চেণ্ট থমাছ মহাবিদ্যালয়, শ্ৰী কেৰালা বৰ্মা মহাবিদ্যালয় আদি বহু প্ৰতিষ্ঠিত শিক্ষানুষ্ঠান আছে।<ref>{{cite web|title=History|url=http://www.kau.edu/institution.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317052201/http://www.kau.edu/institution.htm|archive-date=17 March 2014|access-date=6 May 2010|publisher=Kerala Agricultural University}}</ref><ref>{{cite web|title=About Us|url=http://www.kilaonline.org/node/1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016122959/http://www.kilaonline.org/node/1|archive-date=16 October 2013|access-date=6 May 2010|publisher=Kerala Institute of Local Administration|archivedate=16 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016122959/http://www.kilaonline.org/node/1|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Educational Institutions|url=http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326160448/http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|archive-date=26 March 2012|access-date=6 October 2010|publisher=Thrissur Corporation|archivedate=26 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120326160448/http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|deadurl=yes}}</ref> জীৱনজোৰা শিক্ষাৰ প্ৰসাৰত আগবঢ়োৱা উল্লেখযোগ্য অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ইউনেস্কো এ থ্ৰিচূৰক ''গ্ল'বেল নেটৱৰ্ক অৱ লাৰ্নিং চিটিজ'' (GNLC)-ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref name="UNESCO-GNLC">{{cite web|title=UNESCO Global Network of Learning cities - Thrissur, India|url=https://www.uil.unesco.org/en/learning-cities/thrissur|access-date=29 November 2024|publisher=UNESCO}}</ref> == ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান == 'থ্ৰিচূৰ' নামটো মালয়ালম শব্দ 'থিৰুছিৱপেৰুৰ' ৰ সংক্ষিপ্ত ৰূপ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "পৱিত্ৰ ভগৱান শিৱৰ নগৰ।" এই নামটোৰ উৎপত্তি চহৰখনৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন ভাদক্কুমনাথন মন্দিৰৰ সৈতে জড়িত, য'ত ভগৱান শিৱক অধিষ্ঠাতা দেৱতা হিচাপে পূজা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://thrissur.nic.in/en/|title=District Thrissur, Government of Kerala &#124; Official Website Of Thrissur District Administration &#124; India|website=Thrissur.nic.in|access-date=20 June 2026}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0Ukyp-gbtHcC&pg=PA7069 |title=The Indian Encyclopaedia|access-date=20 January 2013|isbn=9788177552577|year=2002|last1=Kapoor|first1=Subodh|publisher=Cosmo Publications }}</ref> ১৯৯০ চনলৈকে থ্ৰিচূৰক ইংৰাজীকৃত নাম 'ট্ৰিচুৰ' (Trichur) নামেৰে চৰকাৰীভাৱে জনা গৈছিল। ১৯৯০ চনত কেৰালা চৰকাৰে চহৰখনৰ চৰকাৰী নাম পুনৰ ইয়াৰ মূল মালয়ালম ৰূপ 'থ্ৰিচূৰ' (Thrissur) হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web |title=4 Pivotal points about Thrissur – The Cultural Nerve center of Kerala |url=https://www.indiaherald.com/LifeStyle/Read/142118/4-Pivotal-points-about-Thrissur-%E2%80%93-The-Cultural-Nerve-center-of-Kerala#google_vignette |access-date=2025-02-25 |website=indiaherald.com |language=en}}</ref>প্ৰাচীন কালত থ্ৰিচূৰক 'বৃষভদ্ৰীপুৰম' (Vrishabhadripuram) বুলিও জনা গৈছিল। এই নামৰ অৰ্থ হৈছে "দক্ষিণৰ কৈলাস", যিয়ে চহৰখনৰ শৈৱ ধৰ্মীয় ঐতিহ্য আৰু ভগৱান শিৱৰ সৈতে থকা গভীৰ সম্পৰ্কক সূচায়।<ref>{{cite web|title=Thrissur – History|url=http://thrissur.gov.in/history.asp|publisher=Thrissur district website|access-date=15 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223172335/http://thrissur.gov.in/history.asp|archive-date=23 February 2014|url-status=dead|archivedate=23 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223172335/http://thrissur.gov.in/history.asp|deadurl=yes}}</ref> ==ইতিহাস == প্ৰাগঐতিহাসিক যুগৰ বহু মেগালিথ (বৃহৎ শিলৰ স্মাৰক) আৰু ডলমেন (শিলৰ সমাধি)ৰ উপস্থিতিয়ে এই কথা সূচায় যে থ্ৰিচূৰ অঞ্চলত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰায় ১০০০ চনৰপৰা খ্ৰীষ্টাব্দ ৫০০ চনলৈকে মানৱৰ বসতি আছিল। <ref>S Hemachandran, [http://www.kerala.gov.in/keralacalljuly_07/pg30-31.pdf "Monuments Embossing History"]{{Dead link|date=June 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=no}}, ''Kerala Calling'', July 2007. Retrieved 24 January 2009</ref><ref name="The Hindu">{{cite news|date=4 December 2009|title=A tour of heritage sites in Thrissur|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|url=http://hindu.com/2009/12/04/stories/2009120450620200.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208143112/http://www.hindu.com/2009/12/04/stories/2009120450620200.htm|archive-date=8 December 2009}}</ref> [[File:55Trichur Temple Main Entrance.jpg|thumb| "দক্ষিণ ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ চিত্ৰসহ পথপ্ৰদৰ্শিকা (Illustrated Guide to the South Indian Railway) গ্ৰন্থত প্ৰকাশিত স্বৰাজ ৰাউণ্ডৰপৰা দেখা ভডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ১৯১৩ চনৰ এক দুৰ্লভ আলোকচিত্ৰ।" ]] ১৬শ শতিকাত [[পৰ্তুগীজ]]সকলৰ [[কেৰালা]]ৰ বহু অঞ্চলৰ দৰে থ্ৰিচূৰতো নৌ-সামৰিক প্ৰভাৱ আছিল। ১৭শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পৰ্তুগীজ নৌ-শক্তিৰ প্ৰভাৱ হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে আৰু ডাচসকলে মুখ্য নৌ-শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ডাচসকলৰ সহায়ত ১৭১০ চনত কোচিন ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়ালে কেলিকটৰ জামোৰিনৰপৰা থ্ৰিচূৰ পুনৰ দখল কৰে।<ref name="Brief History">{{cite web |url = http://ecostat.kerala.gov.in/pdf/dis/thrissur.pdf |title = Brief History |publisher = Kerala Government |access-date = 27 June 2011 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120426034630/http://ecostat.kerala.gov.in/pdf/dis/thrissur.pdf |archive-date = 26 April 2012 |archivedate = 26 April 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120426034630/http://ecostat.kerala.gov.in/pdf/dis/thrissur.pdf |deadurl = yes }}</ref> কোচিন ৰাজ্যৰ মহাৰাজ শক্তন তাম্পুৰাণে (১৭৬৯–১৮০৫) সিংহাসনত আৰোহণ কৰাৰ পাছত থ্ৰিচূৰৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট বৃদ্ধি পায়। তেওঁ থ্ৰিচূৰক নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে গঢ়ি তোলে আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চলৰ ছিৰীয়ান খ্ৰীষ্টান পৰিয়াল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক ইয়াত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। ফলস্বৰূপে থ্ৰিচূৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰ্থিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।<ref name="Brief History" /> ১৭৫০–১৭৬০ চনৰ ভিতৰত মাইচোৰ ৰাজ্যৰ শক্তিশালী শাসক হায়দৰ আলীয়ে থ্ৰিচূৰ জয় কৰি ইয়াক মাইচোৰৰ কৰদ ৰাজ্যত পৰিণত কৰে। পিছত ১৭৮৬ চনত টিপু চুলতানৰ পুত্ৰই পুনৰ থ্ৰিচূৰ আক্ৰমণ কৰিছিল, কিন্তু শ্ৰীৰংগপট্টনম যুদ্ধৰ পিছত তেওঁ পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>{{cite web |url=http://voi.org/books/tipu/ch04.htm |title=Tipu Sultan: as known in Kerala |publisher=VOI Books |access-date=27 June 2011 |archive-date=22 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180222080826/http://voi.org/books/tipu/ch04.htm |url-status=dead |archivedate=22 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180222080826/http://voi.org/books/tipu/ch04.htm |deadurl=yes }}</ref> য়াৰ পিছত শক্তন তাম্পুৰাণৰ উত্তৰাধিকাৰী ৰাম বৰ্মা দশমে [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ সৈতে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। এই চুক্তিৰ ফলত কোচিন ৰাজ্য ব্ৰিটিছসকলৰ এক সংৰক্ষিত ৰাজ্য হিচাপে পৰিগণিত হয়। [[File:Plan of the Hindu temple at Trichur.jpg|thumb|১৮১৬ চনত জন গৌল্ডে প্ৰস্তুত কৰা ভাডাকুনাথান মন্দিৰৰ সৈতে থ্ৰিছুৰ চহৰৰ প্ৰথমখন জনাজাত মানচিত্ৰ|left]] ১৯১৯ চনত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ অধিৱেশনত এখন সমিতি গঠন হোৱাৰ পিছৰেপৰা [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]]এ নতুন গতি লাভ কৰে। ইয়াৰ প্ৰভাৱ থ্ৰিচূৰতো স্পষ্টভাৱে পৰিল। পৰৱৰ্তী বছৰবোৰত অসহযোগ আৰু আইন অমান্য আন্দোলনত থ্ৰিচূৰৰ অসংখ্য লোকে সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰে। এই জাতীয় আন্দোলনক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলাৰ উদ্দেশ্যে [[মহাত্মা গান্ধী]]য়ে ১৯২৭ আৰু ১৯৩৪ চনত থ্ৰিচূৰ ভ্ৰমণ কৰি জনসাধাৰণক স্বাধীনতা সংগ্ৰামত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উদ্বুদ্ধ কৰিছিল। <ref>{{cite news|date=15 October 2010|title=Thrissur school remembers Mahatma's visit|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2010/10/15/stories/2010101550770200.htm|url-status=dead|access-date=11 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013171839/http://www.hindu.com/2010/10/15/stories/2010101550770200.htm|archive-date=13 October 2011|archivedate=13 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013171839/http://www.hindu.com/2010/10/15/stories/2010101550770200.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Barrister Krishna Menon's forgotten story|url=http://www.cityjournal.in/Newspaper/20110615/metro/metro_19.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923204249/http://www.cityjournal.in/Newspaper/20110615/metro/metro_19.html|archive-date=23 September 2015|access-date=11 July 2011|publisher=CityJournal}}</ref> আৰ কে শনমুখম চেট্টিয়ে ১৯৩৫ চনৰপৰা ১৯৪১ চনলৈ কোচিন ৰাজ্যৰ দেৱান হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল। তেওঁৰ কাৰ্যকালত থ্ৰিচূৰ নগৰৰ উন্নয়নত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। এই সময়ছোৱাত নিৰ্মাণ কৰা থ্ৰিচূৰৰ ''টাউন হল'' আৰু ৰামনিলায়ম আজিও কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠানস্থলী হিচাপে পৰিচিত। একেখন সময়তে থ্ৰিচূৰৰ নাগৰিক আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ অংশ হিচাপে পৌৰ নিগম ভৱন, থ্ৰিচূৰ আৰু স্বৰাজ ৰাউণ্ডকো গঢ়ি তোলা হৈছিল। এই উন্নয়নমূলক পদক্ষেপসমূহে থ্ৰিচূৰক আধুনিক নগৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে। <ref name="A Krishnan 2009 p.35-38">C A Krishnan (2009). ''Anchuvilakku'', p.35-38. Green Books, Thrissur. {{ISBN|978-81-8423-128-1}}</ref><ref>{{cite web |url = http://thrissur.gov.in/history.asp |title = Thrissur – History |publisher = Thrissur Govt |access-date = 11 July 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111026003556/http://www.thrissur.gov.in/history.asp |archive-date = 26 October 2011 |url-status = dead |archivedate = 23 February 2014 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140223172335/http://thrissur.gov.in/history.asp |deadurl = yes }}</ref> ১৯৪৭ চনত, ভাৰতে ঔপনিৱেশিক শাসনৰপৰা স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ সময়ত থ্ৰিচূৰ কোচিন ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। পিছত, ১ জুলাই ১৯৪৯ তাৰিখে থ্ৰিচূৰ জিলাৰ গঠন কৰা হয় আৰু থ্ৰিচূৰ চহৰক জিলাখনৰ মুখ্য কাৰ্যালয় (সদৰ) হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। == ভূগোল == [[File:Koal fileds of Thrissur.jpg|thumb|থেক্কিঙ্কাডু ময়দানৰ টিলাৰপৰা চহৰখন ক্ৰমাৎ সমতল হৈ থ্ৰিচূৰ–পোন্নানি ক'লে জলাভূমিলৈ বিস্তৃত হৈছে। এই ক'লে জলাভূমি কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ, অতি উৎপাদনশীল আৰু সংকটাপন্ন জলাভূমি। ই থ্ৰিচূৰ চহৰৰ প্ৰাকৃতিক নিষ্কাশন ব্যৱস্থা হিচাপে কাম কৰে। এই জলাভূমিৰ পানী বিভিন্ন নদীৰে বৈ গৈ শেষত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত মিলিত হয়। |alt=|left ]] থ্ৰিচূৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ মাজভাগত অৱস্থিত থ্ৰিচূৰ জিলাৰ সদৰ দপ্তৰ। চহৰখন কোচিৰ উত্তৰ-পূবে প্ৰায় ৭৫ কিলোমিটাৰ, কইম্বাটুৰৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে প্ৰায় ১৩৩ কিলোমিটাৰ, কোঝিকোডৰ দক্ষিণ-পূবে প্ৰায় ১২৪ কিলোমিটাৰ আৰু চাংগানাচেৰীৰ উত্তৰে প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। <ref name=":0">{{cite web |url=http://www.adb.org/Documents/Reports/Consultant/32300-IND/32300-02-Thrissur-IND-TACR.pdf |title=Geography and Climate |publisher=ADB |access-date=16 May 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612064216/http://www2.adb.org/Documents/Reports/Consultant/32300-IND/32300-02-Thrissur-IND-TACR.pdf |archive-date=12 June 2012 }}</ref> থ্ৰিচূৰ চহৰখন থেক্কিঙ্কাডু ময়দান নামৰ এখন সৰু টিলাৰ ওপৰত গঢ় লৈ উঠিছে। এই টিলাটো চহৰখনৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ স্থান; সৰ্বোচ্চ স্থান হৈছে ভিলাঙ্গান পাহাৰ। চহৰখন সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা গড়ে প্ৰায় ২.৮৩ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। <ref name=":0" /> পাহাৰৰপৰা চহৰখন ক্ৰমান্বয়ে থ্ৰিছুৰ-পোনানী কল জলাশয়ত একত্ৰিত হয়, যিয়ে চহৰখনৰ প্ৰাকৃতিক নিষ্কাশন ব্যৱস্থা হিচাপে কাম কৰে। এই জলাশয়বোৰৰ পানী নদীৰ মাজেৰে বৈ গৈ লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত সোমাই কেৰেলাৰ আন চহৰবোৰক জুৰুলা কৰা বিধ্বংসী বানপানীৰপৰা থ্ৰিছুৰ চহৰখনক ৰক্ষা কৰে। <ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/mag/2007/10/14/stories/2007101450020200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016093454/http://hindu.com/mag/2007/10/14/stories/2007101450020200.htm |url-status=dead |archive-date=16 October 2007 |work=[[The Hindu]] |title=Warning bells in Kole |date=2007-10-14 |access-date=23 June 2012 |archivedate=16 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071016093454/http://hindu.com/mag/2007/10/14/stories/2007101450020200.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ecoinsee.org/6bconf/Theme%20A/AB.3.2%20Jeena.pdf |title=Agriculture-wetland interactions and sustainability of rice cultivation in the Kole land, Kerala |publisher=Jeena T Srinivasan |access-date=23 June 2012 |archive-date=29 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729141828/http://www.ecoinsee.org/6bconf/Theme%20A/AB.3.2%20Jeena.pdf |url-status=dead |archivedate=29 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729141828/http://www.ecoinsee.org/6bconf/Theme%20A/AB.3.2%20Jeena.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2011/01/08/stories/2011010860470300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110424070830/http://www.hindu.com/2011/01/08/stories/2011010860470300.htm |url-status=dead |archive-date=24 April 2011 |work=[[The Hindu]] |title=Project to protect kole wetlands |date=2011-01-08 |access-date=23 June 2012 |archivedate=24 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110424070830/http://www.hindu.com/2011/01/08/stories/2011010860470300.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2011/04/18/stories/2011041854330700.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719072933/http://www.hindu.com/2011/04/18/stories/2011041854330700.htm |url-status=dead |archive-date=19 July 2011 |work=[[The Hindu]] |title=Migratory fish spotted in kole land |date=2011-04-18 |access-date=23 June 2012 |archivedate=19 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719072933/http://www.hindu.com/2011/04/18/stories/2011041854330700.htm |deadurl=yes }}</ref> থ্ৰিচূৰ চহৰ কেৰালাৰ মধ্যভাগৰ মধ্যভূমি অঞ্চলত অৱস্থিত। চহৰখনৰ কিছু অংশ পালাক্কাড সমভূমিলৈও বিস্তৃত। <ref name="Jose">Jose AI, Paulose S, Prameela P & Bonny BP (eds), 2002, [http://www.kau.edu/pop/map_of_agro_zones.htm Package of Practices Recommendations: Crops] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051219053217/http://www.kau.edu/pop/map_of_agro_zones.htm |date=19 December 2005 }}, Kerala Agricultural University. Retrieved 18 January 2006.</ref> ভূ-তাত্ত্বিক দৃষ্টিৰে থ্ৰিচূৰ মূলত প্ৰাচীন আৰ্কিয়ান গ্নেইছ (Archaean gneiss) আৰু স্ফটিকীয় শিষ্ট (crystalline schist) শিলৰে গঠিত।<ref>{{cite web |url = http://210.212.239.30/tsr/evolution%26geography.htm |title = Geography |publisher = Thrissur Municipal Corporation |access-date = 27 November 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120426034621/http://210.212.239.30/tsr/evolution%26geography.htm |archive-date = 26 April 2012 |archivedate = 26 April 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120426034621/http://210.212.239.30/tsr/evolution%26geography.htm |deadurl = yes }}</ref> চহৰখনৰ অধিকাংশ অঞ্চল আৰ্কিয়ান যুগৰ শিলে আৱৰি আছে। তদুপৰি, থ্ৰিচূৰ ভাৰতীয় টেকটনিক ফলকৰ (Indian Plate) কেন্দ্ৰীয় অংশৰ ওচৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত ভূমিকম্পীয় বা আগ্নেয়গিৰিজনিত কাৰ্যকলাপ তুলনামূলকভাৱে অতি কম দেখা যায়। [[File:Vadakkechira 2013 december.JPG|thumb|থ্ৰিছুৰৰ ভাডাক্কেচিৰাৰ পুখুৰী আৰু খালসমূহে বাৰিষাৰ সময়ত বানপানী ৰোধ কৰে। |alt=|left]] ===জলবায়ু === কেপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি থ্ৰিচূৰ চহৰৰ জলবায়ু ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু। থ্ৰিচূৰত মাৰ্চৰপৰা মে' মাহলৈ গ্ৰীষ্মকাল থাকে, আৰু এই সময়ছোৱাই বছৰৰ আটাইতকৈ উষ্ণ সময়। এই সময়ত অধিক তাপ আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ বাবে বতৰ যথেষ্ট অস্বস্তিকৰ হয়। দিনৰ তাপমাত্ৰা সাধাৰণতে ৩৬°চেলচিয়াছৰপৰা ৩৮°চেলচিয়াছলৈকে বৃদ্ধি পায়, লগতে আৰ্দ্ৰতাও অত্যধিক থাকে। গ্ৰীষ্মকালৰ পিছতে দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ প্ৰভাৱত জুনৰপৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈ বৰষুণৰ ঋতু চলি থাকে। অক্টোবৰ আৰু নৱেম্বৰ মাহক মৌচুমী-উত্তৰ বা প্ৰত্যাৱৰ্তী মৌচুমী ঋতু বুলি গণ্য কৰা হয়। ডিচেম্বৰৰপৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈ শীতকাল থাকে। এই সময়ত পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰপৰা অহা বতাহৰ প্ৰভাৱত বতৰ তুলনামূলকভাৱে শীতল আৰু বতাহযুক্ত হয়। শীতকালত আন মাহৰ তুলনাত বায়ুত আৰ্দ্ৰতা কম থাকে আৰু বতৰ সাধাৰণতে শুকান হয়। পুৱাৰ সময়ত তাপমাত্ৰা যথেষ্ট শীতল অনুভৱ হয়, আনহাতে দিনৰ তাপমাত্ৰা সাধাৰণতে প্ৰায় ৩০°চেলচিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। <ref name="Climate">{{cite web |url=http://www.tsr.kerala.gov.in/gen.htm |title=Climate |publisher=Kerala Government |access-date=22 September 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110208205700/http://www.tsr.kerala.gov.in/gen.htm |archive-date=8 February 2011 }}</ref> থ্ৰিচূৰ চহৰত মৌচুমী ঋতুত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। চহৰখনত বছৰি গড়ে প্ৰায় ৩,১০০ মিলিমিটাৰ বৰষুণ হয়। সাধাৰণতে দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ মে' মাহৰ শেষ সপ্তাহত আৰম্ভ হয়। জুলাই মাহৰ পিছত বৰষুণৰ পৰিমাণ ক্ৰমে হ্ৰাস পায়। বছৰি গড়ে প্ৰায় ১২৪ দিন বৰষুণ হয়। গ্ৰীষ্মকালত চহৰখনৰ সৰ্বোচ্চ গড় তাপমাত্ৰা প্ৰায় ৩৬° চেলচিয়াছ, আনহাতে সৰ্বনিম্ন গড় তাপমাত্ৰা প্ৰায় ২৭° চেলচিয়াছ। শীতকালত সৰ্বোচ্চ গড় তাপমাত্ৰা প্ৰায় ৩১° চেলচিয়াছ আৰু সৰ্বনিম্ন গড় তাপমাত্ৰা প্ৰায় ২০° চেলচিয়াছ হয়। <ref name="Climate" /> {{Weather box | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = থ্ৰিছুৰ (ভেল্লানিকৰা) ১৯৯১–২০২০ | Jan record high C = 35.9 | Feb record high C = 39.7 | Mar record high C = 40.4 | Apr record high C = 39.9 | May record high C = 38.3 | Jun record high C = 36.2 | Jul record high C = 33.0 | Aug record high C = 33.3 | Sep record high C = 35.3 | Oct record high C = 35.4 | Nov record high C = 34.9 | Dec record high C = 35.5 | year record high C = | Jan high C = 33.1 | Feb high C = 34.8 | Mar high C = 35.7 | Apr high C = 34.9 | May high C = 33.3 | Jun high C = 30.2 | Jul high C = 29.5 | Aug high C = 29.8 | Sep high C = 30.6 | Oct high C = 31.5 | Nov high C = 32.0 | Dec high C = 32.0 | year high C = 32.2 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.7 | Mar low C = 24.4 | Apr low C = 25.1 | May low C = 24.7 | Jun low C = 23.6 | Jul low C = 23.0 | Aug low C = 23.1 | Sep low C = 23.0 | Oct low C = 22.9 | Nov low C = 22.9 | Dec low C = 22.5 | year low C = 23.3 | Jan record low C = 16.5 | Feb record low C = 16.9 | Mar record low C = 18.9 | Apr record low C = 19.9 | May record low C = 20.2 | Jun record low C = 19.6 | Jul record low C = 18.5 | Aug record low C = 19.6 | Sep record low C = 20.3 | Oct record low C = 18.0 | Nov record low C = 16.9 | Dec record low C = 16.6 | year record low C = | rain colour = green | Jan rain mm = 0.4 | Feb rain mm = 19.0 | Mar rain mm = 27.8 | Apr rain mm = 60.1 | May rain mm = 214.3 | Jun rain mm = 615.8 | Jul rain mm = 596.6 | Aug rain mm = 484.4 | Sep rain mm = 320.6 | Oct rain mm = 289.7 | Nov rain mm = 95.9 | Dec rain mm = 8.4 | year rain mm = 2732.9 | Jan rain days = 0.1 | Feb rain days = 0.7 | Mar rain days = 1.7 | Apr rain days = 3.8 | May rain days = 8.3 | Jun rain days = 22.0 | Jul rain days = 23.6 | Aug rain days = 18.3 | Sep rain days = 13.8 | Oct rain days = 12.0 | Nov rain days = 4.8 | Dec rain days = 0.8 | year rain days = 109.9 | time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] |Jan humidity=46 |Feb humidity=47 |Mar humidity=59 |Apr humidity=66 |May humidity=71 |Jun humidity=82 |Jul humidity=82 |Aug humidity=80 |Sep humidity=78 |Oct humidity=77 |Nov humidity=70 |Dec humidity=57 |year humidity=68 | source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[India Meteorological Department]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref>}} == অৰ্থনীতি == থ্ৰিচূৰ বহু মালয়ালী উদ্যোগপতিৰ বাসস্থান <ref name="The Economic Times">{{cite news|date=4 March 2009|title=South Indian Bank sees sunshine in slowdown|work=The Economic Times|url=http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|url-status=dead|access-date=16 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719043838/http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|archive-date=19 July 2020|archivedate=19 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200719043838/http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|deadurl=yes}}</ref> আৰু [[কেৰালা]]ৰ অন্যতম প্ৰধান আৰ্থিক তথা বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ। <ref name="South Indian Bank sees sunshine in slowdown">{{cite news|date=4 March 2009|title=Banking/Finance|publisher=(The Economic Times)|url=http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|url-status=dead|access-date=14 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719043838/http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|archive-date=19 July 2020|archivedate=19 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200719043838/http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|deadurl=yes}}</ref> ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, ৰজা শক্তন তাম্পুৰাণে কাষৰীয়া ব্যাৱসায়িক কেন্দ্ৰসমূহৰপৰা ছিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান পৰিয়াল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক থ্ৰিচূৰত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। ইয়াৰ ফলত অতি সোনকালেই থ্ৰিচূৰ কেৰালাৰ অভ্যন্তৰীণ বাণিজ্যৰ এক সমৃদ্ধ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। দক্ষিণ ভাৰতত সাধাৰণ সোণৰ অলংকাৰ আৰু ৰ'ল্ড গ'ল্ড (Rolled Gold) অলংকাৰ উৎপাদনৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ হৈছে থ্ৰিচূৰ। কেৰালাত উৎপাদিত মুঠ গহনাৰ প্ৰায় ৭০% থ্ৰিচূৰতে নিৰ্মাণ কৰা হয়। চহৰখনত প্ৰায় ৩,০০০টা সোণৰ অলংকাৰ নিৰ্মাণ গোট আছে, য'ত প্ৰায় ৪০,০০০ শিল্পী আৰু অন্যান্য কৰ্মী নিয়োজিত।<ref>{{cite news |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/Kerala-shines-in-gold-ornament-export/articleshow/1205891.cms |title=Kerala shines in gold ornament export |work=The Economic Times |access-date=13 December 2010 |date=20 August 2005}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.thehindubusinessline.com/blnus/08091450.htm |title = No impact of recession on gold business' |work = Business Line |access-date = 13 December 2010 }}{{Dead link|date=June 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }}</ref> এই উদ্যোগে থ্ৰিচূৰত প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষভাৱে প্ৰায় ২ লাখ লোকক কৰ্মসংস্থাপন প্ৰদান কৰিছে। এই শিল্পগোটসমূহৰ শিল্পীসকলে কেৰালাত দৈনিক ব্যৱহৃত প্ৰায় ১ টন সোণৰ ৮৫% অলংকাৰত ৰূপান্তৰ কৰে। বছৰি কেৰালাত অলংকাৰ নিৰ্মাণৰ বাবে প্ৰায় ৯০ টন সোণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[File:K. Karunakaran Smaraka Town Hall 02.JPG|thumbnail|থ্ৰিচূৰৰ টাউন হল |left]] ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ মতে, ১৯৩০-ৰ দশকৰপৰাই থ্ৰিচূৰক এক বেংক নগৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল। সেই সময়ত চহৰখনত ৫৮টা বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছিল। বৰ্তমানো থ্ৰিচূৰ কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বেংকিং আৰু বিত্তীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। চহৰখনত চাউথ ইণ্ডিয়ান বেংক, চিএছবি বেংক, ধনলক্ষ্মী বেংক আদি প্ৰধান বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি মণপ্পুৰম ফাইনেন্স, কেৰালা ৰাজ্যিক বিত্তীয় উদ্যোগ (KSFE) আৰু ইএছএএফ সৰু বিত্তীয় বেংক আদি উল্লেখযোগ্য বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰো মুখ্য কাৰ্যালয় থ্ৰিচূৰতেই আছে।<ref name="The Hindu 3">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/esaf-to-start-with-10-branches-as-small-finance-bank/article8866748.ece|title=ESAF to start with 10 branches as small finance bank|work=The Hindu|date=18 July 2016|access-date=18 July 2016}}</ref><ref name="About Us">{{cite web|url=http://www.southindianbank.com/content/viewContentLvl1.aspx?linkIdLvl2=5&linkid=5|title=About Us|publisher=South Indian Bank|access-date=1 February 2010}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.csb.co.in/asp/0100text.asp?pageId=2&headId=27 |title = Genesis |publisher = Catholic Syrian Bank |access-date = 15 February 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20100217211409/http://www.csb.co.in/asp/0100text.asp?pageID=2&headID=27 |archive-date = 17 February 2010 |archivedate = 17 February 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100217211409/http://www.csb.co.in/asp/0100text.asp?pageID=2&headID=27 |deadurl = yes }}</ref> থ্ৰিচূৰ চিট পুঁজি সমিতি (Chit Fund)ভাৰতৰ এক বিশেষ ধৰণৰ সঞ্চয় আৰু ঋণ ব্যৱস্থাৰ—এটা প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত। ২০১০ চনৰ এক অনুমাণিক হিচাপ অনুসৰি, থ্ৰিচূৰত প্ৰায় ৩,০০০টা চিট পুঁজি সমিতি কাৰ্যকৰী আছিল, য'ত প্ৰায় ৩৫,০০০ লোক নিয়োজিত আছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/money/report_chit-fund-companies-on-the-rise_1288173 |title=Chit fund companies on the rise |newspaper=DNA India |publisher=DNA |access-date=15 February 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indianexpress.com/news/chit-fund-cos-on-the-rise-in-kerala/513907/ |title=Chit fund cos on the rise in Kerala |work=The Indian Express |date=7 September 2009 |access-date=15 February 2010}}</ref> [[File:South indian bank head office.JPG|thumb|right|থ্ৰিচূৰ চহৰত থকা চাউথ ইণ্ডিয়ান বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়]] থ্ৰিচূৰ আয়ুৰ্বেদিক ঔষধ উৎপাদন উদ্যোগৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ। কেৰালাত থকা প্ৰায় ৮৫০টা আয়ুৰ্বেদিক ঔষধ উৎপাদনকাৰী প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিতৰত প্ৰায় ১৫০টা থ্ৰিচূৰ চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে অৱস্থিত।<ref>{{cite web |url=http://www.pharmabiz.com/article/detnews.asp?articleid=26402&sectionid=50 |title=Thrissur – The nerve-centre of Ayurveda |publisher=Pharmabiz.com |access-date=13 December 2010}}</ref> ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজ্যখনৰ কিছুমান বৃহৎ প্ৰতিষ্ঠান যেনে ঔষধি, বৈদ্যৰত্নম ঔষধশালা আৰু কে. পি. নাম্বূদিৰিছ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি, থ্ৰিচূৰৰ আয়ুৰ্বেদিক ঔষধ উৎপাদনকাৰী প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ এক যৌথ পদক্ষেপ হিচাপে থ্ৰিচূৰ আয়ুৰ্বেদ ক্লাষ্টাৰ গঠন কৰা হৈছে। এই পদক্ষেপৰ জৰিয়তে থ্ৰিচূৰ জিলাৰ কোৰাট্টিস্থিত কিনফ্ৰা উদ্যানত (KINFRA Park) আয়ুৰ্বেদিক উদ্যোগসমূহৰ বাবে এক সমন্বিত ঔদ্যোগিক গোট (ক্লাষ্টাৰ) গঢ়ি তোলা হৈছে। <ref>{{cite web |url=http://www.financialexpress.com/news/centre-to-partfund-ayurveda-testing-facility-in-thrissur/264507/ |title=Centre to part-fund Ayurveda testing facility in Thrissur |work=The Financial Express |date=23 January 2008 |access-date=13 January 2010}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.thehindubusinessline.com/2005/06/10/stories/2005061003711700.htm |title = Centre sanctions Rs 29 cr for ayurveda cluster in Thrissur |work = Business Line |access-date = 13 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100323102726/http://www.thehindubusinessline.com/2005/06/10/stories/2005061003711700.htm |archive-date = 23 March 2010 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://cii.in/WebCMS/Upload/Mr%20T%20Balakrishnan.pdf |title=Ayurvedic Industry – Challenges And Opportunities |publisher=CII |access-date=13 January 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://cii.in/WebCMS/Upload/Mr%20A%20K%20Krishnakumar.pdf |title=Ayurveda Sector in India: Challenges, Potential & Way Forward |publisher=Global Ayurveda Summit 2010 |access-date=13 January 2010}}</ref> থ্ৰিচূৰৰ খুচুৰা ব্যৱসায় খণ্ডত বহু আগশাৰীৰ প্ৰতিষ্ঠানে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত কল্যাণ গ্ৰুপ, জ'ছ আলুক্কাছ, জয় আলুক্কাছ আৰু জ'ছকো গ্ৰুপ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/localContentView.do?tabId=16&programId=1079897624&contentId=8267335&district=Thrissur&BV_ID=@@@ |title=Thrissur, the new textile capital |publisher=Manorama Online.com |access-date=25 November 2010}}</ref>কেৰালাৰ চতুৰ্থ তথ্য-প্ৰযুক্তি উদ্যান ইনফ'পাৰ্ক থ্ৰিচূৰ থ্ৰিচূৰ জিলাত অৱস্থিত। এই প্ৰযুক্তি উদ্যানটোৱে তথ্য-প্ৰযুক্তি উদ্যোগৰ বিকাশ, নতুন বিনিয়োগ আকৰ্ষণ আৰু নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টিত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছে। <ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/india/news/koratty-it-park-set-to-begin-operations/394389/ |title=Koratty IT park set to begin operations |work=Business Standard |date=11 May 2010 |access-date=19 May 2010}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.keralait.org/search_result.php?project_id=1&location_id=4 |title = InfoPark Thrissur |publisher = Kerala IT |access-date = 19 May 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100706090012/http://www.keralait.org/search_result.php?project_id=1&location_id=4 |archive-date = 6 July 2010 |url-status = dead |archivedate = 6 July 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100706090012/http://www.keralait.org/search_result.php?project_id=1&location_id=4 |deadurl = yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article136596.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814165030/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article136596.ece |url-status=dead |archive-date=14 August 2014 |title=Koratty Infopark first phase inauguration on Oct |work=The New Indian Express |date=8 October 2009 |access-date=19 May 2010 |archivedate=14 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814165030/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article136596.ece |deadurl=yes }}</ref> পৰ্যটন উদ্যোগেও থ্ৰিচূৰৰ অৰ্থনীতিত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে। কেৰালা ভ্ৰমণ কৰা বহু দেশীয় পৰ্যটকে থ্ৰিচূৰক কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন পৰ্যটনস্থলী ভ্ৰমণ কৰে। মন্দিৰ, প্ৰাচীন গীৰ্জা, ঐতিহ্য আৰু সমৃদ্ধ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ বাবে থ্ৰিচূৰ কেৰালাত সৰ্বাধিক দেশীয় পৰ্যটক আকৰ্ষণ কৰা চহৰসমূহৰ অন্যতম। ==প্ৰশাসন == {| class="toccolours" style="clear:right; float:right; background:#ffffff; margin: 0 0 0.5em 1em; width:220" |- ! style="background:#A8BDEC" align="center" colspan="2"|'''পৌৰ নিগমৰ বিষয়াসকল ''' |- |align="center"| Mayor||ডা° নিজি জাষ্টিন |- |align="center"|Deputy mayor||এ. প্ৰসাদ |- ! style="background:#A8BDEC" align="center" colspan="3"|'''বিধানসভাৰ সদস্যসকল ''' |- |align="center"|থ্ৰিচূৰ বিধান সভা সমষ্টি ||ৰাজন পল্লন |- |align="center"|ওল্লুৰ বিধান সভা সমষ্টি ||কে ৰাজন (ৰাজনীতিবিদ) |- ! style="background:#A8BDEC" align="center" colspan="3"|'''সংসদৰ সদস্য''' |- |align="center"|থ্ৰিচূৰ লোকসভা সমষ্টি ||সুৰেশ গোপী |} [[File:Thrissur Municipal Corporation2.jpg|thumb|left|upright|পৌৰ নিগম ভৱন, থ্ৰিচূৰ এম.অ. পথ]] === পৌৰসভাৰ শাসন === ১৯২১ চনৰপৰা কোচিন পৌৰ নিয়মাৱলীৰ অধীনত থ্ৰিচূৰ এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হৈ আহিছে।<ref name="Malayala Manorama">{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/localContentView.do?tabId=16&contentId=8143095&district=Thrissur&programId=1079897624&BV_ID=@@@ |title=Thrissur City Corporation turns 100 |publisher=Malayala Manorama |access-date=27 October 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://210.212.239.30/tsr/ksduppro.htm |title=History |publisher=Thrissur Corporation |access-date=5 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100719122634/http://210.212.239.30/tsr/ksduppro.htm |archive-date=19 July 2010 |archivedate=19 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100719122634/http://210.212.239.30/tsr/ksduppro.htm |deadurl=yes }}</ref> ১৯৩২ চনত নতুন পৌৰসভা ভৱন নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৭২ চনত কেইবাখনো গাঁও পঞ্চায়ত পৌৰসভাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। <ref name="Malayala Manorama" /> ২০০০ চনৰ ১ অক্টোবৰ তাৰিখে থ্ৰিচূৰ পৌৰসভাক উন্নীত কৰি এখন পৌৰ নিগম গঠন কৰা হয়। এই সময়ত আয়্যন্থোল, কূৰ্কেঞ্চেৰী, নাদাথৰা, ভিলভাট্টম (এটা অংশ), অল্লুৰ আৰু অল্লুক্কাৰা অঞ্চলসমূহ নতুনকৈ থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগমৰ অধীনলৈ অনা হয়। থ্ৰিচূৰ চহৰৰ প্ৰশাসন থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগমৰ জৰিয়তে পৰিচালিত হয়। পৌৰ নিগমটোৰ নেতৃত্বত এজন মেয়ৰ থাকে। চহৰখন তিনিটা বিধানসভা সমষ্টি থ্ৰিচূৰ, ওল্লুৰ আৰু চেৰ্পুৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{cite web|title=Demographic & Area Particulars of Urban Local Bodies|url=http://thrissur.nic.in/tsrurben.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616192927/http://thrissur.nic.in/tsrurben.asp|archive-date=16 June 2011|access-date=22 September 2010|publisher=Thrissur District}}</ref> প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ বাবে চহৰখনক ৫২টা ৱাৰ্ডত বিভক্ত কৰা হৈছে। এই ৱাৰ্ডসমূহৰপৰা পৌৰ নিগমৰ পৰিষদৰ সদস্যসকলক পাঁচ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ত্ৰিচূৰ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ নিগম। থ্ৰিছুৰ প্ৰপাৰ চহৰত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা এই নিগমে চহৰখনৰ বিদ্যুৎ, পানী যোগান আৰু কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা ব্যৱস্থা প্ৰত্যক্ষভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। <ref name="Malayala Manorama" /><ref>{{cite web|title=Thrissur Corporation|url=http://210.212.239.30/tsr/corporation.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100720233639/http://210.212.239.30/tsr/corporation.htm|archive-date=20 July 2010|access-date=22 September 2010|publisher=Thrissur Municipal Corporation|archivedate=20 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100720233639/http://210.212.239.30/tsr/corporation.htm|deadurl=yes}}</ref> থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগম, পঞ্চায়ত আৰু টাউন এণ্ড কাণ্ট্ৰী প্লেনিং বিভাগ (টিচিপিডি)ৰ উদ্যোগত নগৰখনৰ উন্নয়ন পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰা হয়। <ref name="adb.org">{{cite web |url=http://www.adb.org/Documents/Reports/Consultant/32300-IND/32300-02-Thrissur-IND-TACR.pdf |title=Urban Planning and Land Use Management |publisher=ADB |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612064216/http://www2.adb.org/Documents/Reports/Consultant/32300-IND/32300-02-Thrissur-IND-TACR.pdf |archive-date=12 June 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indiankanoon.org/doc/1836723/ |title=T.N. Rugmani And Another vs C. Achutha Menon And Ors on 20 December, 1990 |publisher=Indiankanoon.org |access-date=12 November 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=2016-09-11 |title=Govt to disband four development authorities in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/govt-to-disband-four-development-authorities-in-kerala/articleshow/54279946.cms |access-date=2026-06-05 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> থ্ৰিচূৰ চহৰৰ পানী যোগান ব্যৱস্থা কেৰালা জল কৰ্তৃপক্ষ (Kerala Water Authority)-এ পৰিচালনা কৰে। অগ্নিনিৰ্বাপন, উদ্ধাৰ কাৰ্য আৰু আন জৰুৰীকালীন সেৱাৰ দায়িত্ব কেৰালা অগ্নি আৰু উদ্ধাৰ সেৱা বিভাগ (Kerala Fire and Rescue Services Department)-ৰ ওপৰত ন্যস্ত। চহৰখনত আইন-শৃংখলা বজাই ৰখাৰ দায়িত্ব পালন কৰে থ্ৰিচূৰ নগৰ আৰক্ষী এ। আনহাতে, কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ ব'ৰ্ড এ থ্ৰিচূৰলৈ বিদ্যুৎ যোগান ধৰে। চহৰখনৰ ৰাজহুৱা পৰিবহণ ব্যৱস্থা মূলতঃ কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম (KSRTC)-এ পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ উপৰি ব্যক্তিগত বাছ সেৱায়ো থ্ৰিচূৰৰ দৈনন্দিন যাতায়াত ব্যৱস্থাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। ===আৰক্ষী সেৱা === থ্ৰিচূৰ নগৰ আৰক্ষী আৰু থ্ৰিছুৰ গ্ৰাম্য আৰক্ষীৰ মুখ্য কাৰ্যালয়। থ্ৰিছুৰ চহৰ আৰক্ষীৰ নেতৃত্বত আছে এজন আৰক্ষী আয়ুক্ত, ভাৰতীয় আৰক্ষী সেৱাৰ (আই পি এছ) বিষয়া। ত্ৰিছুৰ, কুন্নামকুলাম, অল্লুৰ আৰু গুৰুভায়ুৰ চাৰিটা মহকুমাত বিভক্ত। ইয়াৰ উপৰি মহিলা আৰক্ষী থানা আৰু এখন যান-বাহন আৰক্ষী থানাকে ধৰি ২৪খন আৰক্ষী থানাও পৰিচালনা কৰে। <ref>{{cite news |url= http://www.hindu.com/2011/03/02/stories/2011030260110500.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20110307193425/http://www.hindu.com/2011/03/02/stories/2011030260110500.htm |url-status= dead |archive-date= 7 March 2011 |title= Thrissur to have city police commissionerate |access-date= 24 June 2011 |location= Chennai, India |work= [[The Hindu]] |date= 2 March 2011 |archivedate= 7 March 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110307193425/http://www.hindu.com/2011/03/02/stories/2011030260110500.htm |deadurl= yes }}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.hindu.com/2011/02/03/stories/2011020362340400.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20110207215745/http://www.hindu.com/2011/02/03/stories/2011020362340400.htm |url-status= dead |archive-date= 7 February 2011 |title= Probe ordered into explosions |access-date= 24 June 2011 |location= Chennai, India |work= [[The Hindu]] |date= 3 February 2011 |archivedate= 7 February 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110207215745/http://www.hindu.com/2011/02/03/stories/2011020362340400.htm |deadurl= yes }}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.hindu.com/2011/03/04/stories/2011030459320500.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20110309055023/http://www.hindu.com/2011/03/04/stories/2011030459320500.htm |url-status= dead |archive-date= 9 March 2011 |title= Thrissur gets Police Commissioner |access-date= 24 June 2011 |location= Chennai, India |work= [[The Hindu]] |date= 4 March 2011 |archivedate= 9 March 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110309055023/http://www.hindu.com/2011/03/04/stories/2011030459320500.htm |deadurl= yes }}</ref> থ্ৰিচূৰ চহৰৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষাৰ দায়িত্ব থ্ৰিচূৰ চিটি পুলিচ আয়ুক্তালয়ে পালন কৰে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ৰামৱৰ্মপুৰমত অৱস্থিত পূৰ্বৰ জিলা সশস্ত্ৰ পুলিচৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ত আছে। আনহাতে, থ্ৰিচূৰ গ্ৰাম্য পুলিচৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আয়্যন্থোলস্থিত জিলা উপায়ুক্ত (কলেক্টৰ) কাৰ্যালয় চৌহদত অৱস্থিত। থ্ৰিচূৰ হৈছে থ্ৰিচূৰ ৰেঞ্জৰ পুলিচ মহাপৰিদৰ্শক (Inspector General of Police, IGP)-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়। এই ৰেঞ্জৰ অধীনত থ্ৰিচূৰ, পালাক্কাড আৰু মালাপ্পুৰম জিলাৰ আইন-শৃংখলা পৰিচালনা কৰা হয়। এই তিনিখন জিলাৰ সকলো পুলিচ অধীক্ষক (Superintendent of Police, SP) মহাপৰিদৰ্শকৰ অধীনত কাম কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.keralapolice.org/newsite/kepa.html |title=Official website of Kerala Police |access-date=2009-01-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101163953/http://www.keralapolice.org/newsite/kepa.html |archive-date=1 January 2009 }}</ref> চহৰখনত কেৰালা পুলিচ একাডেমী, ভিয়্যুৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰ,<ref>{{cite web |url=http://www.keralaprisons.gov.in/images/stories/pdf/cpvyr.pdf |title=Central Prison, Viyyur |publisher=Kerala Government |access-date=11 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225072447/http://www.keralaprisons.gov.in/images/stories/pdf/cpvyr.pdf |url-status=dead |archivedate=25 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225072447/http://www.keralaprisons.gov.in/images/stories/pdf/cpvyr.pdf |deadurl=yes }}</ref> পুলিচ কুকুৰ প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ আৰু আবকাৰী একাডেমী আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি কেৰালা পুলিচৰ নতুন কমাণ্ডো বাহিনী ইণ্ডিয়ান ৰিজাৰ্ভ বেটেলিয়নৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো ৰামৱৰ্মপুৰমত আছে। ইয়াৰ লগতে সীমা সুৰক্ষা বাহিনী (Border Security Force, BSF)-ৰ ১৪৮ নং বেটেলিয়ন-ৰ কেৰালাৰ প্ৰথম কেন্দ্ৰও থ্ৰিচূৰত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110153990300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013113835/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110153990300.htm |url-status=dead |archive-date=13 October 2011 |title=29 more battalions for BSF |access-date=3 February 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=1 November 2009 |archivedate=13 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013113835/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110153990300.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1132711.ece |title=More BSF facilities promised |work=The Hindu |access-date=3 February 2011 |location=Chennai, India |date=28 January 2011}}</ref> == জনগাঁথনি == {{bar box |title = থ্ৰিচূৰ চহৰৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১) <ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=left |bars= {{bar percent|[[হিন্দু]]|darkorange|৫৪.২০}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্ট্ৰান]]|dodgerblue|৪০.০৪}} {{bar percent|[[ইছলাম]]|green|৫.৫০}} {{bar percent|অন্যান্য বা উল্লেখ কৰা হোৱা নাই|black|০.২৬}} }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ জনগণনা তথ্য অনুসৰি, থ্ৰিচূৰ চহৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩,১৫,৯৫৭ জন। ইয়াৰে ১,৫২,২৯৬ জন (৪৮.২%) পুৰুষ আৰু ১,৬৩,৬৬১ জন (৫১.৮%) মহিলা। চহৰখনৰ জনঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৩,১৩০ জন। লিংগ অনুপাত হৈছে প্ৰতি ১,০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ১,০৯২ গৰাকী মহিলা। থ্ৰিচূৰত মুঠ ৬৬,৮২৭টা পৰিয়াল আছে আৰু গড় পৰিয়ালৰ আকাৰ ৪.২৭ জন সদস্য। চহৰখনৰ বস্তিবাসী জনসংখ্যা মুঠ জনসংখ্যাৰ ০.৩০%, আৰু কেৰালাৰ মুঠ বস্তিবাসী জনসংখ্যাৰ ০.৩৭% থ্ৰিচূৰত বাস কৰে। থ্ৰিচূৰৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৫.৯৬%। ইয়াৰে পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৭.৩৭% আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৪.৭২%। <ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Pie chart |caption =থ্ৰিচূৰ চহৰৰ ভাষা (২০১১) <ref name="languages"/> |label1 = [[মালায়ালম]] |value1 = 97.76 |color1 = cornflowerblue |label2 = [[Tamil language|তামিল]] |value2 = 1.35 |color2 = royalblue |label3 = অন্যান্য |value3 = 0.89 |color3 = grey }} ভাষা অনুসৰি ৯৭.৭৬% জনসংখ্যায় মালয়ালম আৰু ১.৩৫% তামিল ভাষাক প্ৰথম ভাষা হিচাপে ব্যৱহৃত হয় <ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue (Urban): Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10258/download/13370/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=Censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == ৰাজনীতি == দক্ষিণ ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসত থ্ৰিচূৰে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। চহৰখনৰ প্ৰশাসন থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগমে পৰিচালনা কৰে। বৰ্তমান (২০২৬ চনলৈকে) ড° নিজি জাষ্টিন (ইউডিএফ) থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগমৰ মেয়ৰ। থ্ৰিচূৰ চহৰখনৰ প্ৰতিনিধিত্ব কেৰালা বিধানসভাত দুজন নিৰ্বাচিত সদস্যই কৰে। এজন থ্ৰিচূৰ বিধানসভা সমষ্টিৰপৰা আৰু আনজন অল্লুৰ বিধানসভা সমষ্টিৰপৰা নিৰ্বাচিত হয়। ২০২৬ চনলৈকে থ্ৰিচূৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক ৰাজন জে. পল্লান, আৰু অল্লুৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক কে. ৰাজন। <ref>{{Cite web |title=Election Commission of India |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/partywisewinresult-742S11.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505142304/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/partywisewinresult-742S11.htm |archive-date=2026-05-05 |access-date=2026-06-05 |website=results.eci.gov.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ollur Constituency Election Results 2026: Ollur Assembly Seat Details, MLA Candidates & Winner |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/kerala/constituency-show/ollur |access-date=2026-06-05 |website=The Times of India |language=en}}</ref> থ্ৰিচূৰ চহৰখনো থ্ৰিছুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত আৰু ভাৰতৰ সংসদৰ নিম্ন সদন লোকসভালৈ পাঁচ বছৰৰ মূৰে মূৰে এবাৰ সদস্য নিৰ্বাচন কৰে। বৰ্তমানৰ সাংসদ ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ সুৰেশ গোপী। <ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/elections/india/lok-sabha-elections-2024-lotus-blooms-in-kerala-suresh-gopi-wins-from-thrissur-3051487 |title= Lok Sabha Elections 2024 – Lotus blooms in Kerala; Suresh Gopi wins from Thrissur |first=Arjun |last=Raghunath |date=2024-06-04 |access-date=2024-06-08 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref> [[লোকসভা]]ৰ আসনখন মূলতঃ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (১৯৫১ চনৰপৰা সাতটা কাৰ্যকাল) আৰু ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (১৯৫৭ চনৰপৰা দহটা কাৰ্যকাল)ৰ দখলত আছে। == সংস্কৃতি == [[File:Thrissur Church6.jpg|thumb|এছিয়াৰ আটাইতকৈ ওখ গীৰ্জা আৱাৰ লেডী অৱ ডল’ৰছ চিৰ’-মালাবাৰ কেথলিক বেচিলিকা থ্ৰিছুৰ চহৰৰ মাজত অৱস্থিত। ]] === উৎসৱ === [[File:Kerala Sahitya Akademy.JPG|thumb|কেৰালা সাহিত্য একাডেমী বিল্ডিং]] থ্ৰিচূৰক কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী বুলি জনা যায়। শতিকা ধৰি চলি অহা সমৃদ্ধ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাই চহৰখনক এক বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছে। থ্ৰিচূৰৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত উৎসৱ হৈছে থ্ৰিচূৰ পূৰম, যাক কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ পূৰম উৎসৱ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইয়াক প্ৰায়ে “সকলো পূৰমৰ পূৰম” বুলিও কোৱা হয়। এই উৎসৱ মালয়ালম পঞ্জিকাৰ মেডম (Medam) মাহত, অৰ্থাৎ প্ৰায় এপ্ৰিলৰ মাজভাগৰপৰা মে' মাহৰ মাজভাগলৈকে, প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰায় ৩৬ ঘণ্টা ধৰি চলা এই মহোৎসৱৰ সময়ত থ্ৰিচূৰ চহৰত লাখ লাখ ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ সমাগম হয়। সুসজ্জিত হাতী, পঞ্চবাদ্যম, মেলম, ছাতি সলনি (কুডামাট্টম) আৰু আকৰ্ষণীয় আতচবাজীৰ বাবে থ্ৰিচূৰ পূৰম বিশ্ববিখ্যাত। <ref>{{cite web |title=Lakhs witness Thrissur Pooram |url=http://www.hindu.com/2010/04/25/stories/2010042553400400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100428221022/http://www.hindu.com/2010/04/25/stories/2010042553400400.htm |url-status=dead |archive-date=28 April 2010 |work=[[The Hindu]] |date=2010-04-25 |access-date=2 February 2011 |archivedate=28 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100428221022/http://www.hindu.com/2010/04/25/stories/2010042553400400.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2006/05/06/stories/2006050612260400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013113804/http://www.hindu.com/2006/05/06/stories/2006050612260400.htm |url-status=dead |archive-date=13 October 2011 |title=Probe into Thrissur Pooram fireworks blast begins |access-date=2 February 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=6 May 2006 |archivedate=13 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013113804/http://www.hindu.com/2006/05/06/stories/2006050612260400.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.oneindia.com/2010/04/24/hundredsof-thousands-converge-as-thrissur-poorambegins.html |title=Hundreds of thousands converge as 'Thrissur Pooram' begins in Kerala |work=OneIndia |date=24 April 2010 |access-date=2 February 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/news/caparisoned-elephants-steal-the-show-at-thrissur-pooram-news-national-keyukeecgde.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111122082035/http://www.sify.com/news/caparisoned-elephants-steal-the-show-at-thrissur-pooram-news-national-keyukeecgde.html |url-status=dead |archive-date=22 November 2011 |title=Caparisoned elephants steal the show at Thrissur Pooram |website=Sify News |access-date=2 February 2011}}</ref> ''কাৱকালী'' নামেৰেও পৰিচিত ''পুলি কালি'' আন এক উৎসৱ, য’ত হাজাৰ হাজাৰ লোকে চহৰখনলৈ আকৰ্ষণ কৰে। মূলতঃ কেৰালাত পালন কৰা বাৰ্ষিক শস্য চপোৱা উৎসৱ ওনাম উপলক্ষ্য্যে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীয়ে ৰাইজক মনোৰঞ্জন দিবলৈ ইয়াক পৰিৱেশন কৰে। <ref>{{cite web |url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article208655.ece |archive-url=https://archive.today/20130629233539/http://newindianexpress.com/states/kerala/article208655.ece |url-status=dead |archive-date=29 June 2013 |title=Thousands feast on colourful Pulikali |work=The New Indian Express |date=27 August 2010 |access-date=12 September 2010 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.oneindia.com/2010/08/27/tigerdance-performed-inkerala.html |title='Tiger Dance' performed in Kerala |work=OneIndia |date=27 August 2010 |access-date=2 February 2011}}</ref> বুয়ন নাটালে (Buon Natale) হৈছে থ্ৰিচূৰৰ স্বৰাজ ৰাউণ্ডত খ্ৰীষ্টমাছ উপলক্ষ্য্যে আয়োজন কৰা এক জনপ্ৰিয় সাংস্কৃতিক উৎসৱ। এই উৎসৱৰ মূল আকৰ্ষণ হৈছে বুয়ন নাটালে শোভাযাত্ৰা। ২০১৪ চনত সান্তা ক্লজৰ বেশত সৰ্বাধিকসংখ্যক লোকৰ অংশগ্ৰহণৰ বাবে এই শোভাযাত্ৰাই গিনিছ বিশ্ব অভিলেখত স্থান লাভ কৰিছিল। থ্ৰিচূৰত বিভিন্ন ধৰ্ম আৰু সম্প্ৰদায়ৰ উৎসৱ সমানে উৎসাহেৰে উদ্‌যাপন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত খ্ৰীষ্টমাছ, ওণম, দীপাৱলী, ইষ্টাৰ, ঈদ আৰু বিষু বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। এই উৎসৱসমূহে থ্ৰিচূৰৰ বহুসাংস্কৃতিক ঐতিহ্য, সামাজিক সম্প্ৰীতি আৰু উৎসৱমুখৰ জীৱনধাৰাক প্ৰতিফলিত কৰে। মহানগৰীৰ বহু উৎসৱত হাতীয়ে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে <ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200811071875.htm |title=Yeddyurappa's elephant gift sparks row |work=The Hindu |access-date=2 February 2011 |location=Chennai, India |date=7 November 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/india/report_thrissur-elephants-get-a-jumbo-relief_1252194 |title=Thrissur elephants get a jumbo relief |publisher= DNA |access-date=2 February 2011}}</ref> বছৰি চহৰখনৰ বডাক্কুন্নাথান মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা আনায়ুট্টু (হাতীক খুৱাই দিয়া) হৈছে বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হাতীক খুৱাই দিয়া অনুষ্ঠান। মালয়ালম মাহৰ কাৰ্কিদাকামৰ প্ৰথম দিনটোত এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয় <ref>{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/elephants-in-kerala-tuck-into-a-jumbo-feast/68974-3.html |archive-url=https://archive.today/20130125235631/http://ibnlive.in.com/news/elephants-in-kerala-tuck-into-a-jumbo-feast/68974-3.html |url-status=dead |archive-date=25 January 2013 |title=Elephants in Kerala tuck into a jumbo feast |publisher=CNN |access-date=17 March 2010 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/news/elephants-run-amok-at-thrissur-and-guruvayur-news-national-khsi4Tedech.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100721033037/http://sify.com/news/elephants-run-amok-at-thrissur-and-guruvayur-news-national-khsi4Tedech.html |url-status=dead |archive-date=21 July 2010 |title=Elephants run amok at Thrissur and Guruvayur |website=[[Sify]] |access-date=17 March 2010}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2005/08/29/stories/2005082910820400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629063723/http://www.hindu.com/2005/08/29/stories/2005082910820400.htm |url-status=dead |archive-date=29 June 2011 |title=When jumbos line up to solemnise a wedding |access-date=17 March 2010 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=29 August 2005 |archivedate=29 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629063723/http://www.hindu.com/2005/08/29/stories/2005082910820400.htm |deadurl=yes }}</ref> ===সাহিত্য=== থ্ৰিচূৰৰ সাহিত্যিক ঐতিহ্য কেৰালাৰ প্ৰাচীন ইতিহাসলৈকে বিস্তৃত। কিন্তু কেৰালা চৰকাৰে সাহিত্য, সংগীত আৰু চিত্ৰকলাৰ বিকাশৰ উদ্দেশ্যে কেৰালা ললিতকলা আকাডেমী, কেৰালা সাহিত্য আকাডেমী, কেৰালা [[সংগীত নাটক আকাডেমী]] আৰু থ্ৰিচূৰ চৰুকলা মহাবিদ্যালয় স্থাপন কৰাৰ পাছত চহৰখন সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত থ্ৰিচূৰক [[কেৰালা]]ৰ সাহিত্যিক ৰাজধানী বুলিও কোৱা হ’বলৈ ধৰে। এই সময়ছোৱাত উপন্যাসিক, কবি, প্ৰাবন্ধিক আৰু বক্তাসকলৰ এক মিলনস্থলী হিচাপে চহৰখন বিশেষ খ্যাতি লাভ কৰে। ১৯৫২ চনত প্ৰাক্তন শিক্ষামন্ত্ৰী প্ৰফেছৰ জোচেফ মুণ্ডাশেৰীয়ে থ্ৰিচূৰত কাৰেণ্ট বুকছৰ প্ৰথমখন গ্ৰন্থৰ দোকান স্থাপন কৰে। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চল সাহিত্যিকসকলৰ এক আড্ডাস্থলীলৈ পৰিণত হয়। অ’ ভি বিজয়ন, কোভিলান, ভি. কে. এন., উৰুব, এডাচ্ছেৰী গোবিন্দন নায়াৰ, এম. টি. বাসুদেৱন নায়াৰ, কে. জি. শংকৰ পিল্লাই আৰু ছাৰা জোচেফ আদি বহু বিশিষ্ট সাহিত্যিকে ইয়াত সমবেত হৈছিল। পিছলৈ এই অঞ্চল “কাৰেণ্ট মূলা” (Current Corner) নামেৰে সুপৰিচিত হয়। <ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Thrissur-mourns-its-electric-corner/articleshow/10089257.cms | title=Thrissur mourns its 'electric' corner | first=T | last=Ramavarman | date=23 September 2011 | newspaper=The Times of India | access-date=21 May 2020}}</ref>কাৰেণ্ট বুকছ কিতাপৰ দোকান থকা অট্টালিকাটো ২০১১ চনত ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{cite news| url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/demolition-of-dilapidated-buildings-begins-in-thrissur/article2472410.ece| title = Demolition of dilapidated buildings begins in Thrissur - KERALA - The Hindu| newspaper = The Hindu| date = 21 September 2011}}</ref> থ্ৰিচূৰ বহু বিশিষ্ট মালয়ালম সাহিত্যিকৰ জন্মভূমি আৰু কৰ্মভূমি। এই চহৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰখ্যাত সাহিত্যিকসকলৰ ভিতৰত কোভিলান, কুঞ্জুন্নি মাশ, সুকুমাৰ আজীক্কোড, কে. সচ্চিদানন্দন, মুল্লানেঝি, চাৰা যোচেফ, আট্টূৰ ৰবি বৰ্মা, ললিতা লেনিন, পি. ভাস্কৰণ আৰু জোচেফ মুন্দাচেৰী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। তেওঁলোকৰ সাহিত্যসৃষ্টিয়ে মালয়ালম ভাষা-সাহিত্যক সমৃদ্ধ কৰাৰ লগতে কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় গঢ়ি তোলাতো উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছে। ===ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান=== [[File:Vadakkumnatha Kshethram - Thekke Nada.jpg|thumb|চাৰিটা বদকুম্নাথন মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ ভিতৰত এখন, স্বৰাজ ময়দানৰ ভিতৰত]] [[File:Cheraman Masjid 2.jpg|thumb|চেৰমন জুমা মছজিদ, ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদ বুলি কোৱা হয়। ]] থ্ৰিচূৰ কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় আৰু তীৰ্থস্থানৰ কেন্দ্ৰ। ইয়াত থকা বহুতো মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু মছজিদে চহৰখনৰ সমৃদ্ধ ধৰ্মীয় ঐতিহ্য আৰু স্থাপত্যকলাৰ সাক্ষ্য বহন কৰে। থ্ৰিচূৰৰ বিখ্যাত বড়ক্কুন্নাথন মন্দিৰ কিংবদন্তি অনুসৰি পৰশুৰামে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মিত এই মন্দিৰত বহুতো পৱিত্ৰ উপ-মন্দিৰ আৰু মহাভাৰতৰ বিভিন্ন ঘটনাক চিত্ৰিত কৰা মনোমোহা দেৱালচিত্ৰ (মিউৰেল) সংৰক্ষিত হৈ আছে। চহৰখনতে অৱস্থিত থিৰুৱাম্বাডি [[শ্ৰীকৃষ্ণ]] মন্দিৰ কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰ। আনহাতে পাৰামেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰ ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান ভগৱতী মন্দিৰ হিচাপে পৰিচিত। থ্ৰিচূৰ নগৰকেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ দূৰত ভেংগিনিচ্চেৰী গাঁৱত আইক্কুন্নু পাণ্ডৱগিৰি দেৱী মন্দিৰ অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি থ্ৰিচূৰৰপৰা প্ৰায় ২৮ কিলোমিটাৰ দূৰত গুৰুৱায়ূৰত অৱস্থিত শ্ৰী গুৰুৱায়ূৰাপ্পন মন্দিৰক "ভুলোক বৈকুণ্ঠ" অৰ্থাৎ "পৃথিৱীত বিষ্ণুৰ পৱিত্ৰ আৱাস" বুলিও কোৱা হয়। থ্ৰিচূৰত বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ খ্ৰীষ্টান উপাসনালয়ো আছে। এছিয়াৰ আটাইতকৈ ওখ গীৰ্জাসমূহৰ অন্যতম আৱাৰ লেডী অৱ ড'ল'ৰ্ছ ছাইৰো-মালাবাৰ কেথলিক বেছিলিকা (পুথানপল্লী) ইয়াতেই অৱস্থিত। আৱাৰ লেডী অৱ লূৰ্দ্ছ ছাইৰো-মালাবাৰ কেথেড্ৰেল ইয়াৰ ভূ-গৰ্ভস্থ প্ৰাৰ্থনাগৃহৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত। অল্লুৰৰ ছেইণ্ট এণ্টনি ছাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা, যাক "চিন্না ৰোমা" (সৰু ৰোম) বুলিও কোৱা হয়, ইয়াৰ অনন্য স্থাপত্য আৰু স্থানীয় চিত্ৰকলাৰ বাবে বিখ্যাত। চহৰখনতে ছেইণ্ট ইউফ্ৰেছিয়াৰ সমাধিস্থল আৰু সংগ্ৰহালয়ো অৱস্থিত। থ্ৰিচূৰৰপৰা প্ৰায় ২৮ কিলোমিটাৰ দূৰত পালায়ূৰৰ ছেইণ্ট থমাছ ছাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা [[ভাৰত]]ৰ প্ৰথম খ্ৰীষ্টীয় গীৰ্জা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পৰম্পৰা অনুসৰি, যীচুৰ শিষ্য ছেইণ্ট থমাছে ইয়াতেই ভাৰতত প্ৰথম বাপ্তিস্ম সম্পন্ন কৰিছিল। [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ ক্ষেত্ৰতো থ্ৰিচূৰৰ বিশেষ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব আছে। থ্ৰিচূৰ চহৰৰ চেট্টিয়াঙ্গাডি হানাফী মছজিদ চহৰখনৰ অন্যতম পুৰণি মছজিদ। আনহাতে, থ্ৰিচূৰৰপৰা প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত কডুংগাল্লুৰত অৱস্থিত চেৰামান জুমা মছজিদ ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ হিচাপে সুপৰিচিত। ===খাদ্য=== থ্ৰিচূৰৰ খাদ্য-সংস্কৃতি ইয়াৰ ইতিহাস, ভৌগোলিক অৱস্থান, জনসংখ্যাগত বৈশিষ্ট্য আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত। ইয়াত চাউল হৈছে মুখ্য খাদ্য। থ্ৰিচূৰত জনপ্ৰিয় জলপানসমূহৰ ভিতৰত আচাপ্পম, কুঝালাপ্পম (Kuzhalappam), ভাট্টেপ্পম (Vatteppam), উন্নিয়াপ্পম (Unniyappam) আৰু পাঝম পোৰি (Pazham Pori) উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি ভেল্লায়াপ্পম (Vellayappam)—চাউলৰ গুৰিৰে প্ৰস্তুত এক বিশেষ ধৰণৰ ৰাইচ হপাৰ—থ্ৰিচূৰৰ এক পৰিচিত ঐতিহ্যবাহী খাদ্য। এই খাদ্যৰ জনপ্ৰিয়তাৰ বাবে চহৰখনত "ভেল্লায়াপ্পম আংগাড়ি" (Vellayappam Angadi) নামেৰে বিশেষ খাদ্যৰপথ (Food Street)ও আছে, য'ত বিভিন্ন ধৰণৰ ভেল্লায়াপ্পম আৰু আন থলুৱা সুস্বাদু খাদ্য উপলব্ধ। ==শিক্ষা== [[File:Gec thrissur.jpg|thumbnail|চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, থ্ৰিচূৰ ]] প্ৰাচীন কালৰেপৰা শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে পৰিগণিত হোৱা থ্ৰিছুৰ আধুনিক শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। <ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2004/02/12/stories/2004021204160300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040311103646/http://www.hindu.com/2004/02/12/stories/2004021204160300.htm |url-status=dead |archive-date=11 March 2004 |title=Call to develop Thrissur as 'education destination' |access-date=28 January 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=12 February 2004 |archivedate=11 March 2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040311103646/http://www.hindu.com/2004/02/12/stories/2004021204160300.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/11/11/stories/2010111158310300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013163621/http://www.hindu.com/2010/11/11/stories/2010111158310300.htm |url-status=dead |archive-date=13 October 2011 |title=Thrissur set to become major education hub |access-date=28 January 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=11 November 2010 |archivedate=13 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013163621/http://www.hindu.com/2010/11/11/stories/2010111158310300.htm |deadurl=yes }}</ref> চহৰৰ বিদ্যালয়সমূহ হয় ৰাজহুৱাভাৱে কেৰালা চৰকাৰে পৰিচালনা কৰে নহয় ব্যক্তিগতভাৱে, কিছুমান চৰকাৰৰপৰা আৰ্থিক সাহায্য লাভ কৰে। সাধাৰণতে [[ইংৰাজী]] বা [[মালয়ালম]] ভাষাত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰা হয়, অৱশ্যে ইংৰাজীয়ে সংখ্যাগৰিষ্ঠ। বেছিভাগ বিদ্যালয়েই কেৰেলা ৰাজহুৱা পৰীক্ষা ব’ৰ্ড, ভাৰতীয় মাধ্যমিক শিক্ষাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ (আইচিএছই), কেন্দ্ৰীয় মাধ্যমিক শিক্ষা ব’ৰ্ড (চিবিএছই), ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠান (এনআইঅ’এছ) বা মণ্টেছৰী ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত। <ref name="Home">{{cite web|title=Home|url=http://www.thrissureducation.com/|access-date=29 January 2011|publisher=Thrissur Educational District}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ddethrissur.org/ |title=Home |publisher=DDE, Thrissur |access-date=29 January 2011}}</ref>ইয়াত ৯৩খন নিম্ন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়; ৩৪খন উচ্চ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়; <ref>{{cite web |url=http://www.ddethrissur.org/institutions.php |title=Institutions |publisher=DDE Thrissur |access-date=29 January 2011}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/up/tsr.pdf |title = List of UP schools in Thrissur District |publisher = Kerala Government |access-date = 29 January 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20091222045835/http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/up/tsr.pdf |archive-date = 22 December 2009 |url-status = dead }}</ref> আৰু ৭৮খন হাইস্কুল; <ref>{{cite web |url = http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/hs/tsr.pdf |title = List of High schools in Thrissur District |publisher = Kerala Government |access-date = 29 January 2011 }}{{Dead link|date=August 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> আৰু ১৫৭ খন<ref>{{cite web |url = http://hscap.kerala.gov.in/CMS/school.php?cmbdist=8 |title = List of Schools |publisher = Kerala Government |access-date = 29 January 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110721160017/http://hscap.kerala.gov.in/CMS/school.php?cmbdist=8 |archive-date = 21 July 2011 |url-status = dead |archivedate = 21 July 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110721160017/http://hscap.kerala.gov.in/CMS/school.php?cmbdist=8 |deadurl = yes }}</ref> হায়াৰ চেকেণ্ডাৰী স্কুল থ্ৰিচূৰ মহানগৰত আছে। ১৮৪৫ চনত আৰম্ভ হোৱা চাৰ্চ মিছন ছ’চাইটি স্কুল আটাইতকৈ পুৰণি স্কুল আৰু ছেইণ্ট থমাছ কলেজ থ্ৰিছুৰৰ প্ৰথমখন কলেজ। ২০২২ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত থ্ৰিছুৰে ইউনেস্কো গ্ল’বেল নেটৱৰ্ক অৱ লাৰ্নিং চিটিজ (জিএনএলচি)ত যোগদান কৰে। <ref name="UNESCO-GNLC-date">{{cite web|title=UNESCO Global Network of Learning Cities: 77 new members from 44 countries|url=https://www.uil.unesco.org/en/articles/unesco-global-network-learning-cities-77-new-members-44-countries|access-date=29 November 2024|publisher=UNESCO}}</ref> ==খেল== [[File:V.K.N. Menon Indoor Stadium3.JPG|thumb|left|250px|ভি.কে.এন.মেনন ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম, থ্ৰিচূ চহৰ ]] থ্ৰিচূৰত ফুটবল আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল। চহৰখনত দুটা মুখ্য ফুটবল ষ্টেডিয়াম আছে— থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগম ষ্টেডিয়াম আৰু থোপে ষ্টেডিয়াম। ১৯৯০ চনত ফেডাৰেচন কাপ ফুটবল প্ৰতিযোগিতা উপলক্ষ্যে থ্ৰিচূৰ কৰ্প'ৰেচন গ্ৰাউণ্ডত গিনিছ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডছ অনুসৰি বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ আৰু সৰ্বোচ্চ অস্থায়ী ষ্টেডিয়াম নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই ষ্টেডিয়ামৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল অভিযন্তা টি. জে. এণ্টনীয়ে। থ্ৰিচূৰ বহু খ্যাতনামা ভাৰতীয় ফুটবলাৰৰ জন্মস্থান। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰাক্তন ভাৰতীয় অধিনায়ক চি. ভি. পাপ্পাচন, আই. এম. বিজয়ন, জো প'ল আঞ্চেৰী, লগতে ফিফা অনূৰ্ধ্ব-১৭ বিশ্বকাপত অংশগ্ৰহণ কৰা কে. পি. ৰাহুল বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। থ্ৰিচূৰত প্ৰতি বছৰে এন. আই. ডেভিড স্মাৰক ট্ৰফী নামৰ আন্তঃক্লাব ফুটবল প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়। এই প্ৰতিযোগিতাখন ১৯৯৬ চনত তেতিয়াৰ থ্ৰিচূৰৰ আৰক্ষী অধীক্ষকৰ উদ্যোগত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |url=http://hindu.com/2010/12/26/stories/2010122652431400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119171603/http://www.hindu.com/2010/12/26/stories/2010122652431400.htm |url-status=dead |archive-date=19 January 2011 |title=Inter-club football |access-date=12 January 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=26 December 2010 |archivedate=19 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110119171603/http://www.hindu.com/2010/12/26/stories/2010122652431400.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.keralapolicehistory.com/gllry3.html |title = Football |publisher = Kerala Police |access-date = 12 January 2011 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110520004609/http://www.keralapolicehistory.com/gllry3.html |archive-date = 20 May 2011 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/12/27/stories/2010122757671600.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101000217/http://www.hindu.com/2010/12/27/stories/2010122757671600.htm |url-status=dead |archive-date=1 January 2011 |title=Sudheesh fires in three |access-date=12 January 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=27 December 2010 |archivedate=1 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101000217/http://www.hindu.com/2010/12/27/stories/2010122757671600.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://hindu.com/2010/12/31/stories/2010123157181800.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110104205807/http://www.hindu.com/2010/12/31/stories/2010123157181800.htm |url-status=dead |archive-date=4 January 2011 |title=Golden Threads posts win |access-date=12 January 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=31 December 2010 |archivedate=4 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110104205807/http://www.hindu.com/2010/12/31/stories/2010123157181800.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2011/01/04/stories/2011010453562000.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110108210155/http://www.hindu.com/2011/01/04/stories/2011010453562000.htm |url-status=dead |archive-date=8 January 2011 |title=Aneesh shines |access-date=12 January 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=4 January 2011 |archivedate=8 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110108210155/http://www.hindu.com/2011/01/04/stories/2011010453562000.htm |deadurl=yes }}</ref> থ্ৰিচূৰত উন্নত ক্ৰীড়া আন্তঃগাঁথনি গঢ়ি উঠিছে। চহৰখনত ফ্লাডলাইট সুবিধাসম্পন্ন থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগম ষ্টেডিয়াম আছে। <ref name="Sports">{{cite web |url = http://210.212.239.30/tsr/thrissur.htm |title = Sports |publisher = Thrissur Municipal Corporation |access-date = 22 September 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120712204309/http://210.212.239.30/tsr/thrissur.htm |archive-date = 12 July 2012 |archivedate = 12 July 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120712204309/http://210.212.239.30/tsr/thrissur.htm |deadurl = yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ভি. কে. এন. মেনন ইনড'ৰ ষ্টেডিয়াম আৰু ভাৰতীয় ক্ৰীড়া প্ৰাধিকৰণ (SAI)-ৰ তত্ত্বাৱধানত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ সুবিধাসমৃদ্ধ থ্ৰিচূৰ একুৱাটিক কমপ্লেক্স অৱস্থিত। থ্ৰিচূৰে ভাৰতলৈ বহু ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতিসম্পন্ন শৰীৰ গঠন (বডিবিল্ডিং) খেলুৱৈ আগবঢ়াইছে।<ref name="Sports" /> লগতে বিশ্বখ্যাত দাবা প্ৰতিভা নিহাল ছাৰিন থ্ৰিচূৰৰ বাসিন্দা। == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode="packed" heights="150" widths="200"> File:Thrissur Museum and zoo - Dec2011- 0216.JPG|থ্ৰিচূৰ চিৰিয়াখানাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ। File:Artmuseum.JPG|প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয়, থ্ৰিচূৰ File:St thomas college thrissur.jpg|চেণ্ট থমাছ কলেজ, থ্ৰিচূৰ File:K. Karunakaran Smaraka Town Hall 02.JPG|থ্ৰিচূৰ টাউন হল File:Mural Art Museum, Thrissur.jpg|মিউৰেল আৰ্ট মিউজিয়াম File:Sakthan Thampuran palace.jpg|শক্তি থাম পূৰণ প্ৰাসাদ </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] taqfit8zp2xgxmgojmlg43ey6gjt9q3 0 138211 622203 621756 2026-08-01T01:52:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622203 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of goat endemic to South India}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি তহৰ (Nilgiri tahr) | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = এটা মতা নীলগিৰি তহৰ | image2_caption = এজনী মাইকী নীলগিৰি তহৰ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = নীলগিৰি তহৰৰ বিচৰণক্ষেত্ৰ }} '''নীলগিৰি তহৰ''' ({{lang-en|Nilgiri tahr}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Nilgiritragus hylocrius'') হৈছে ভাৰতৰ তামিলনাডু আৰু কেৰালা ৰাজ্যৰ নীলগিৰি পাহাৰ আৰু পশ্চিম ঘাটৰ দক্ষিণ অংশৰ স্থানীয় প্ৰাণী। ই নীলগিৰিট্ৰাগছ (''Nilgiritragus'') গণৰ একমাত্ৰ প্ৰজাতি। এই প্ৰজাতিটোক আই ইউ চি এনৰ ৰঙা তালিকাত বিপন্ন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ই তামিলনাডুৰ ৰাজ্যিক প্ৰাণী।<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাত জন এডৱাৰ্ড গ্ৰেয়ে‍ নীলগিৰি তহৰক প্ৰথমে কেপ্ৰা ৱাৰিয়াটো (''Capra warryato'') বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক আৰৱ আৰু হিমালয়ৰ তহৰৰ সৈতে একেটা প্ৰজাতিৰ অধীনলৈ অনা হয়। কিন্তু ২০০৫ চনৰ বংশবিন্যাসৰ ভিত্তিত ইয়াক পুনৰ নতুন গণ নীলগিৰিট্ৰাগাছত ভাগ কৰা হয় আৰু অভিছ গণৰ সৈতে এক উমৈহতীয়া পূৰ্বপুৰুষৰ অংশীদাৰ। নীলগিৰি তহৰ হৈছে চুটি, ডাঠ হালধীয়া বাদামী ৰঙৰ নোমৰ খৰ্বাকৃতি‍ পাহাৰৰ এবিধ ছাগলী। প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ উচ্চতা প্ৰায় ১০০ চে.মি.(৩৯ ইঞ্চি) আৰু ওজন ৮০–১০০ কিলোগ্ৰাম (১৮০–২২০ পাউণ্ড)। মতাবোৰ মাইকীতকৈ ডাঙৰ, আৰু ডিঙিৰ পিছফালে টান কেশৰ আৰু জিনৰ দৰে এক সুকীয়া ঠাই থাকে। উভয় লিংগৰে পিছলৈ বক্ৰ শিং থাকে, যাৰ জোখ ৪০ চে.মি. (১৬ ইঞ্চি) পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে। সিহঁত চঞ্চল আৰু পাকৈত পৰ্বতাৰোহী, চকুৰ দৃষ্টিশক্তি তীক্ষ্ণ। নীলগিৰি তহৰ বেছিভাগৰে বিচৰণক্ষেত্ৰ নীলগিৰি আৰু অনামলাই পাহাৰত সীমাৱদ্ধ, ইয়াৰে সৰ্বাধিকসংখ্যক এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখিবলৈ পোৱা যায়। তামিলনাডুৰ মুকুৰ্থী আৰু গ্ৰাছ হিলছ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানতো ইহঁতৰ বেছিভাগক দেখা যায়, কেৰালাৰ পনমুডী পাহাৰ আৰু পৰম্বিকুলামত সৰু, বিচ্ছিন্ন গোট দেখা যায় আৰু তামিলনাডুৰ কমসংখ্যক জিলাত ইয়াক দেখা যায়। এই প্ৰজাতিটো খৰ্বাকৃতিৰ চিৰসেউজ অৰণ্যৰ মাজত থকা উচ্চ উচ্চতাৰ ঘাঁহনিত বাস কৰে আৰু শিলৰ থিয় পাহাৰ আৰু মুকলি মালভূমি ইহঁতৰ বাবে অনুকূল। ঐতিহাসিকভাৱে সমগ্ৰ পশ্চিম ঘাট অঞ্চলত এই প্ৰজাতিটো ব্যাপ্ত আছিল কিন্তু চিকাৰ আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত ইয়াৰ সংখ্যা তীব্ৰভাৱে হ্ৰাস পায়, ২০ শতিকাৰ শেষৰ ফালে বনাঞ্চলত মাত্ৰ কেইশমানহে বাকী আছেগৈ৷ সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাই ইয়াৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰিছে, যিটো ২০১৫ চনত প্ৰায় ৩,১২২টা আৰু ২০২৫ চনত ২,৬৫৫টা হিচাপে নথীভুক্ত কৰা হৈছিল। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== নীলগিৰিট্ৰাগছ গণৰ নামটো সংস্কৃত শব্দ 'নীলা' অৰ্থাৎ 'নীলা' আৰু 'গিৰি' অৰ্থাৎ 'পাহাৰ'ৰ সংমিশ্ৰণৰ পৰা আহিছে নীলগিৰি পাহাৰক উদ্দেশ্য‍ি আৰু গ্ৰীক শব্দ trágos ৰ অৰ্থ হৈছে 'ছাগলী'।<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰফালে জন এডৱাৰ্ড গ্ৰেয়ে‍ নীলগিৰি তহৰক ''কেপ্ৰা ৱাৰিয়াটো'' (''Capra warryato'') বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> পাছলৈ ইয়াক আৰৱীয় তহৰ (''Arabitragus jayakari'') আৰু হিমালয়ান তহৰ (''H. jemlahicus'')ৰ সৈতে একেলগে ''হেমিট্ৰাগছ'' গণত স্থান দিয়া হয়। ২০০৫ চনত কৰা বংশবিজ্ঞান বিশ্লেষণত দেখা গৈছে যে হিমালয় আৰু আৰৱীয় তহৰ ''কেপ্ৰা'' গণৰ অন্তৰ্গত ভগ্নী হোৱাৰ বিপৰীতে নীলগিৰি তহৰ ''অভিছ'' গণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, আৰু সেয়েহে ইয়াক একপ্ৰকাৰৰ গণ ''নীলগিৰিট্ৰাগাছ'' হিচাপে‍ পৃথক কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''অভিছ'' আৰু ''নীলগিৰিট্ৰগাছ''ৰ সাধাৰণ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা জিনীয়ভাৱে‍ প্ৰায় ২৭ৰ পৰা ৫২ লাখ বছৰ আগতে বিচ্ছিন্ন হোৱা বুলি অনুমান কৰা হৈছে। আনাইমালাই পাহাৰৰ দক্ষিণৰ খিনিৰপৰা পালাক্কাড ফাঁক সিপাৰে নীলগিৰিৰ উত্তৰৰখি‍নি প্ৰায় ১৫ লাখ বছৰ আগতে পৃথকীকৰণ হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==বিৱৰণ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|মূৰৰ ওচৰৰ আলোকচিত্ৰ]] নীলগিৰি তহৰ হৈছে এক সুঠাম ছাগলী যাৰ গোটেই শৰীৰটো চুটি আৰু ডাঠ নোমেৰে আৱৰি থাকে। প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰ কান্ধলৈকে‍ প্ৰায় ১০০ চে.মি.(৩৯ ইঞ্চি) ওখ, আৰু ওজন ৮০ৰপৰা ১০০ কিলোগ্ৰাম (১৮০ৰপৰা ২২০ পাউণ্ড) হয়।<ref name=Prater/> মাইকীতকৈ মতাবোৰ আকাৰত ডাঙৰ, পৰিপক্ব হোৱাৰ পাছত নোম গাঢ় ৰঙৰ হয়, আৰু ডিঙিৰ পিছফালৰ শৰীৰৰ সৰ্বোচ্চ অংশত কেশৰ থাকে‍।<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> নোমবোৰ ওপৰৰফালে গাঢ় হালধীয়া বাদামী ৰঙৰ আৰু তলৰ ফালটো শেঁতা। মাইকী আৰু নাবালকৰ নোম ধূসৰ ৰঙৰ হ'ব পাৰে।<ref name=Lyedkkar/> প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ পিঠিত ক’লা নোমৰ থূপ থাকে আৰু ইয়াক "চেডেলবেক" বুলিও কোৱা হয়।<ref name=Prater/> উভয় লিংগৰে দুটা বক্ৰ শিং থাকে, মতাবোৰৰ শিং ৪০ চে.মি. (১৬ ইঞ্চি) আৰু মাইকীবোৰৰ ৩০ চে.মি. (১২ ইঞ্চি) দীঘল হয়৷ শিংবোৰ আগফালৰ বা বাহিৰৰ ফালে উত্তল আৰু পৃষ্ঠৰ কাষ অগভীৰ শিখৰযুক্ত। শিংবোৰ মূৰৰ ওপৰৰ পৰা কিছু দূৰলৈকে ইটো-সিটোৰ সমান্তৰালভাৱে থাকে আৰু তাৰ পিছত ইটো-সিটোৰ পৰা ক্ৰমাত বিচ্ছিন্ন হয়।<ref name=Lyedkkar/> ==বিতৰণ আৰু বাসস্থান== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|[[এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ত এটি‍ কিশোৰ নীলগিৰি তহৰ। ]] নীলগিৰি তহৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ দক্ষিণ পশ্চিম ঘাটৰ নীলগিৰি পাহাৰ আৰু আনামালাই পাহাৰৰ স্থানীয় প্ৰাণী।<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485-1486}}</ref><ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref> নীলগিৰি তহৰৰ বিদ্যমান পৰিসৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ ৪০০ কিলোমিটাৰ (২৫০ মাইল)তকৈও অধিক আৰু কেৰালাৰ এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত সৰ্বাধিকসংখ্যক আছে।<ref name=Eravikulam/><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> তামিলনাডুত তহৰৰ সংখ্যাৰ মূল ঘনত্ব মুকুৰ্থী আৰু গ্ৰাছ হিলছ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত আছে‍, মাজে মাজে নীলগিৰি অঞ্চলৰ অন্যান্য অঞ্চলতো ইয়াক দেখা যায়।<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> কেৰালাৰ পনমুডী পাহাৰ আৰু পাৰম্বিকুলাম বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলত বিচ্ছিন্নসংখ্যকৰ অস্তিত্ব পোৱা গৈছে,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> আৰু তামিলনাডুৰ ডিণ্ডিগুল, কন্যাকুমাৰী, থেনি আৰু তিৰুনেলভেলি জিলাৰ কিছু অংশত ইয়াৰ বিচৰণ দেখা যায়।<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|নীলগিৰি তহৰ শিলৰ ওপৰত থকা মুকলি ঘাঁহনিত বাস কৰে]] ঐতিহাসিকভাৱে তামিল সংগম সাহিত্য অনুসৰি পশ্চিম তামিলনাডুৰ কইম্বাটুৰৰপৰা তামিলনাডুৰ দক্ষিণ অংশৰ তিৰুনেলভেলীলৈকে নীলগিৰি তহৰ ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত আছিল।<ref name=TN/> কিন্তু কুৰি‍ শতিকাৰ শেষৰফালে মাত্ৰ কেইশমান নীলগিৰি তহৰহে হাবিত বৰ্তি আছে‍। সংৰক্ষণৰ কাৰ্য্যকলাপ আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ৰপৰাই ইহঁতৰ সংখ্যা বৃদ্ধি হোৱা পৰিল‍ক্ষিত হৈ‍ছে।<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> ২০১৫ চনত নীলগিৰি তহৰৰ সংখ্যা প্ৰায় ৩,১২২টা বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=WWF/> ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত তামিলনাডু আৰু কেৰালাৰ বন বিভাগে যৌথভাৱে কৰা দ্বিতীয়টো সমন্বিত নীলগিৰি তহৰৰ জৰীপত মুঠ ২,৬৫৫ সংখ্যক নীলগিৰি তহৰ নথীভুক্ত কৰা হৈছিল, তাৰে কেৰালাত ১,৩৫২টা আৰু তামিলনাডুত ১,৩০৩টা নথীভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref name=NDTV/> ২০২৫ চনত এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত ৮৪১টা নীলগিৰি তহৰ আছিল, ২০১৪ চনত ৮৯৪টা নীলগিৰি তহৰ আছিল আৰু ১৯৯৬ চনত প্ৰথম লোকপিয়লৰ সময়ত ৬৪০টা নীলগিৰি তহৰ আছিল।<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> নীলগিৰি তহৰ দক্ষিণ-পশ্চিম ঘাটৰ পাহাৰীয়া বৰ্ষাৰণ্যৰ মুকলি ঘাঁহনিত বাস কৰে।<ref name=iucn/> ইহঁতে সাধাৰণতে ১২০০ৰ পৰা ২,৬০০ মিটাৰ (৩,৯০০ৰ পৰা ৮,৫০০ ফুট) উচ্চতাৰ উন্মুক্ত শিলনি আৰু থিয় পাহাৰত বাস কৰে যদিও কেতিয়াবা কম উচ্চতাতো পোৱা যায়।<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ২০২৫ চনত কৰা জৰীপৰ সময়ত পেয়ানাৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২৭০ মিটাৰ (৮৯০ ফুট) উচ্চতাত ইয়াক দেখা পোৱাৰ বাতৰি পোৱা গৈছিল, যিটো এই প্ৰজাতিটোৰ বাবে লিপিৱদ্ধ কৰা আটাইতকৈ কম উচ্চতা।<ref name=NDTV/> ইহঁতে সাধাৰণতে কম উচ্চতাৰ অৰণ্যৰ পৰা আঁতৰি থাকে আৰু স্থানীয়ভাৱে শ্বোলা নামেৰে জনাজাত অৰণ্যৰ মাজৰ বৃহৎ মুকলি ঘাঁহনি দখল কৰে।<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> নীলগিৰি তহৰ পূৰ্বতে পশ্চিম ঘাটৰ ঘাঁহনিত বৃহৎ পৰিসৰত বিস্তৃত আছিল যদিও ঊনবিংশ শতিকাত চোৰাং চিকাৰে ইহঁতৰ সংখ্যা হ্ৰাস কৰে।<ref name=iucn/> == আচৰণ == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|এটা মতা (বাওঁফালে) এজনী মাইকী নীলগিৰি তহৰৰ প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক]] নীলগিৰি তহৰবোৰ সাধাৰণতে ৰাতিপুৱা আৰু গধূলি শিলৰ‍ে গঢ় লোৱ মালভূমি আৰু ঘাঁহনিৰ প্ৰান্তত খাদ্য গ্ৰহণ কৰে আৰু দিনত পাহাৰৰ শিখৰত জিৰণি লোৱা দেখা যায়।<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28-29}}</ref> ইহঁতে সাধাৰণতে ঘাঁহ আৰু সৰু জোপোহা খায়।<ref name=Sondhi/> ইহঁতক সাধাৰণতে ১৫০ৰ পৰা ২০০টাৰ একো একোটা গোটত পোৱা যায়।<ref name=Cavendish/> ইহঁত চঞ্চল ছাগলী, আৰু উৎকৃষ্ট শিলাৰোহী। ভাৰসাম্য আৰু চঞ্চলতা বজাই ৰাখি ইহঁতে প্ৰায়ে সংকীৰ্ণ আৰু ওখ শিখৰত উঠে৷ তহৰৰ দৃষ্টিশক্তি ভাল আৰু দিনত প্ৰায়ে বিপদৰ প্ৰতি চকু ৰাখে।<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ইহঁতে সাধাৰণতে গোটত খাদ্য গ্ৰহণ কৰে আৰু এজনী বুঢ়ী নীলগিৰি তহৰে সেই সময়ত চকু ৰাখে।<ref name=Lyedkkar/> === প্ৰজনন === নীলগিৰি তহৰৰ প্ৰজননৰ শীৰ্ষ সময় বাৰিষা কালৰ জুন মাহৰপৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে, অৱশ্য‍ে ইহঁতক বছৰজুৰি‍ প্ৰজনন কৰা দেখা যায়। সাধাৰণতে ঠাণ্ডা বতৰত জানুৱাৰী বা ফেব্ৰুৱাৰী মাহত পোৱালিবোৰ জন্ম হয় আৰু ছাগলীবোৰে এবাৰত দুটালৈকে‍ সন্তান জন্ম দিয়ে‍।<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> মতাবোৰ প্ৰায়ে মাইকী নীলগিৰি তহৰ অধিকাৰ কৰাৰ বাবে যুঁজত লিপ্ত হয়। ইহঁতে প্ৰায়ে ইটো-সিটোৰ বিপৰীত দিশত থিয় হয় আৰু শিং ব্যৱহাৰ কৰি এটাই আনটোক আক্ৰমণ কৰে। প্ৰভাৱশালী মতাটোৱে মাইকীবোৰৰ সংগ লাভ কৰে, কিন্তু হৰাটোক আন কিছুমান ছাগলী পৰিয়ালৰ দৰে জাকৰ পৰা খেদি পঠিওৱা নহয়।<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 |access-date=30 July 2026 |archivedate=20 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |deadurl=yes }}</ref> ২০২৫ চনৰ এক সমীক্ষাত নীলগিৰি তহৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০জনী মাইকী নীলগিৰি তহৰৰ বিপৰীতে ৪৯টা মতা নীলগিৰি তহৰ আৰু ডেকা-ডেকেৰী নীলগিৰি তহৰৰ অনুপাত ৫০ৰ বিপৰীতে ১০০ পোৱা গৈছিল৷<ref name=NDTV/> == ভাবুকি আৰু সংৰক্ষণ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|[[আনামালাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল]]ত নীলগিৰি তহৰ।]] নীলগিৰি তহৰক আই ইউ চি এনৰ ৰঙা তালিকাত বিপন্ন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। এই প্ৰজাতিটোলৈ‍ প্ৰধানকৈ বাসস্থান ধ্বংস আৰু আক্ৰমণাত্মক প্ৰজাতিৰ আক্ৰমণ, কিছুমান ঠাইত পশুধনৰ বিচৰণ, চোৰাং চিকাৰ আৰু ভূ-প্ৰকৃতিৰ খণ্ডিতকৰণে ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে‍।<ref name=iucn/> ভাৰতত এই প্ৰজাতিটো আইনগতভাৱে সংৰক্ষিত আৰু কেৰেলা আৰু তামিলনাডুৰ বিভিন্ন সংৰক্ষিত অঞ্চল আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত ইহঁতক নিৰাপত্তা দিয়া হয়। বম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী ছ'চাইটি, নীলগিৰি ৱাইল্ড লাইফ এছ'চিয়েচন আৰু ৱাইল্ড লাইফ ইনষ্টিটিউট অৱ ইণ্ডিয়া বৈজ্ঞানিক গৱেষণা, ৰাইজৰ সৈতে‍ সংযোগ স্থাপন আৰু শিক্ষা কাৰ্যসূচীৰ সৈতে জড়িত।<ref name=Sondhi/> ২০২২ চনত তামিলনাডু চৰকাৰে আৰম্ভ কৰা 'প্ৰকল্প নীলগিৰি তাহৰ'ৰ লক্ষ্য হৈছে ঘাঁহনি পুনৰুদ্ধাৰ, ৰেডিঅ'-কলাৰিং আৰু ইহঁতৰ সংখ্যা নিৰীক্ষণ আৰু বন্দী প্ৰজনন আৰু পুনৰ বনাঞ্চলত এৰি দিয়া পৰিকল্পনাৰ জৰিয়তে প্ৰজাতিটোক সংৰক্ষণ কৰা।<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> তামিলনাডু চৰকাৰেও ৭ অক্টোবৰ দিনটোক তামিলনাডুত 'নীলগিৰি তহৰ দিৱস' হিচাপে ঘোষণা কৰিছে‍, যিটো সংৰক্ষণবিদ ই আৰ চি ডেভিডাৰৰ জন্মদিন।<ref name=TOI/><ref name=PNT/> সমগ্ৰ বিশ্বতে বন্দী নীলগিৰি তহৰৰ সংখ্যা কম, উত্তৰ আমেৰিকাত প্ৰায় ৩০টা আৰু ভাৰতৰ বাহিৰৰ এছিয়াত ২০টা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name=Cavendish/> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg|মাইকী নীলগিৰি তহৰ File:Niltahr.jpg|নীলগিৰি তহৰ File:NilgiriTahr.JPG|নীলগিৰি তহৰ </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] kthvsyslhrsaerk3bhqrnoygb7jmikl 0 138217 622127 621904 2026-07-31T15:05:37Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 60 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622127 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = তিৰুৱনন্তপুৰম | native_name = '''ত্ৰিবান্দ্ৰম''' | other_name = অনন্তপুৰী | settlement_type = [[মহানগৰ]] | image_skyline = {{multiple image | total_width = 300 | border = infobox | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Trivandrum Skyline Cropped.jpg | alt1 = উত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম | caption1 = কেন্দ্ৰত টেকন’পাৰ্ক দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সৈতে উত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম | image2 = Padmanabhaswamy Temple Thiruvananthapuram.jpg | alt2 = পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ | caption2 = [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] | image3 = | alt3 = নিয়ামসভা মন্দিৰম | caption3 = [[নিয়ামসভা মন্দিৰম]] | image4 = Technopark Phase III Buildings February 2014.jpg | alt4 = টেকন’পাৰ্ক, ত্ৰিবান্দ্ৰম | caption4 = [[টেকন’পাৰ্ক, তিৰুৱনন্তপুৰম|টেকন’পাৰ্ক তৃতীয় পৰ্যায়]] | image5 = 01KovalamBeach&Kerala.jpg | alt5 = কোভালাম সাগৰীয় তীৰ | caption5 = [[কোভালাম|কোভালাম সাগৰীয় তীৰ]] | image6 = Kanakakkunnu-palace-trivandrum.jpg | alt6 = কনকাকুন্নু ৰাজপ্ৰাসাদ | caption6 = [[কনকাকুন্নু ৰাজপ্ৰাসাদ]] | image7 = Tvmcentral.jpg | alt7 = তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন | caption7 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয়]] | image8 = Palace of Trivandrum.jpg | alt8 = কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদ | caption8 = [[কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদ]] }} | image_flag = File:Thiruvananthapuram Corporation Flag.png | flag_size = 120px | image_seal = Seal of Corporation of Thiruvananthapuram by dhevilal.svg | seal_size = | nicknames = ভাৰতৰ চিৰসেউজ চহৰ<br />ঈশ্বৰৰ নিজা ৰাজধানী | image_map = {{Switcher |{{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=y|type=shape-inverse|id=Q1186|frame-width=250|frame-height=450|stroke-width=3|frame-lat=10.50|frame-long=76.20|zoom=7|type2=point|coord2={{coord|08|31|26.8|N|76|56|11.8|E}}|marker-size2=medium}} |কেৰেলাৰ মানচিত্ৰত তিৰুৱনন্তপুৰম |{{maplink|display=|frame=yes|type=shape-inverse|id=Q7785507|plain=y|title=তিৰুৱনন্তপুৰম|description=|coord=|marker=|zoom=11|stroke-width=2|icon=no|frame-width=300|frame-height=390|frame-align=center|text=তিৰুৱনন্তপুৰমৰ সীমা দৰ্শোৱা মানচিত্ৰ}} |তিৰুৱনন্তপুৰমৰ সীমা মানচিত্ৰ }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|08|31|26.8|N|76|56|11.8|E|type:city_region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = {{seal|Kerala}} | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা|তিৰুৱনন্তপুৰম]] | established_title = [[ট্ৰাভাংকুৰ]]ৰ ৰাজধানী | established_date = | founder = [[মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মা]] | named_for = | government_type = পৌৰ [[নিগম]] | governing_body = [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম|মেয়ৰ]] | leader_name1 = [[ভি. ভি. ৰাজেশ|এডভোকেট ভি. ভি. ৰাজেশ]] ([[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|বিজেপি]]) | leader_title2 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম|উপ-মেয়ৰ]] | leader_name2 = জি. এছ. আশা নাথ ([[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|বিজেপি]]) | leader_title3 = [[সংসদ সদস্য, লোকসভা|সংসদ সদস্য]] | leader_name3 = [[শশী থাৰুৰ|ড° শশী থাৰুৰ]] ([[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|আই.এন.চি.]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 214 | area_metro_km2 = 311 | area_metro_footnotes = | total_type = | area_urban_km2 = | area_rank = প্ৰথম | elevation_footnotes = | elevation_m = 38.93 | population_footnotes = | population_total = 957730 | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_metro = 1890406 | population_metro_footnotes = | population_demonym = ত্ৰিবান্দ্ৰমবাসী | blank_name = সাধাৰণ ভাষা | blank_info = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | blank1_name_sec1 = [[মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন]] (২০২০) | blank1_info_sec1 = ১৫.৭৭৭ বিলিয়ন [[আমেৰিকান ডলাৰ]] | blank2_name_sec1 = মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন | blank2_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] | blank1_info_sec2 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] | blank2_name_sec2 = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ | blank2_info_sec2 = [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]] | blank3_name_sec2 = ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ | blank3_info_sec2 = [[থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ]] | blank4_name_sec2 = [[জলবায়ু]] | blank4_info_sec2 = Am/Aw ([[কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন|কোপেন]]) | timezone1 = [[ভাৰতীয় প্ৰমাণ সময়|আই.এছ.টি.]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিন ক’ড|PIN]] | postal_code = 695XXX | area_code = [[ভাৰতৰ দূৰভাষ নম্বৰ|+৯১ ৪৭১-XXXXXXX]] | registration_plate = * KL-01 তিৰুৱনন্তপুৰম * KL-22 [[কাজাকুট্টম]] * KL-15 [[কেৰেলা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম|কেৰেলা আৰ.টি.চি.]] * KL-16 [[আট্টিংগল]] * KL-19 [[পাৰাছালা]] * KL-20 [[নেইয়াত্তিনকাৰা]] * KL-21 [[নেদুমাংগাদ]] * KL-74 [[কাট্টাক্কাদা]] * KL-81 [[ভাৰকলা]] | website = {{URL|trivandrum.nic.in}} }} '''তিৰুৱনন্তপুৰম''' ({{lang-en| Thiruvananthapuram}}, {{lang-ml|തിരുവനന്തപുരം}}) ভাৰতৰ [[কেৰেলা]] ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চহৰ। এই চহৰৰ আন এটা নাম '''ত্ৰিবান্দ্ৰম'''। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম]]ৰ জনসংখ্যা আছিল ৯,৫৭,৭৩০ জন।<ref name="citypop">{{cite web |title=General Information |url=https://tmc.lsgkerala.gov.in/index.php/en/general-information |website=Thiruvananthapuram Municipal Corporation |publisher=Government of Kerala |access-date=12 February 2025}}</ref> এই চহৰখন ২১৪.৮৬ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত। ই কেৰেলাৰ আটাইতকৈ বেছি জনসংখ্যা থকা চহৰ।<ref name="districtprofile">{{cite web |title=About District |url=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/ |website=District Administration Thiruvananthapuram |access-date=12 February 2025}}</ref> আনহাতে, ৫৪৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকাৰে গঠিত বৃহত্তৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম মহানগৰ অঞ্চল]]ৰ জনসংখ্যা ১৭ লাখতকৈও অধিক।<ref name="uapop">{{cite web |title=A -4 TOWNS AND URBAN AGGLOMERATIONS CLASSIFIED BY POPULATION SIZE CLASS IN 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42876/download/46544/CLASS_I.xlsx |website=Census India |publisher=Government of India |access-date=12 February 2025}}</ref> ভাৰতৰ অতি কমসংখ্যক চহৰৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰম অন্যতম, যি একেলগে বহুকেইটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। এই চহৰখন এখন ৰাজধানী চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/ | title=About District | District Thiruvananthapuram, Government of Kerala | India }}</ref> ই এখন ঐতিহাসিক ঐতিহ্যবাহী চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://www.outlookmoney.com/retirement/spend/travel/discovering-thiruvananthapuram-a-blend-of-culture-nature-and-heritage | title=Discovering Thiruvananthapuram: A Blend of Culture, Nature, and Heritage | date=13 January 2025 }}</ref> ইয়াৰ লগতে ই এখন সাগৰীয় বাণিজ্যিক চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://vizhinjamport.in/visl/ | title=About Vizhinjam International Seaport Limited (VISL) }}</ref> এই চহৰখন এক [[তথ্য প্ৰযুক্তি]] কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web | url=https://technopark.in/discover-technopark-the-iconic-it-park-in-trivandrum | title=Discover Technopark: The Iconic IT Park in Trivandrum }}</ref> ই এখন [[মহাকাশ গৱেষণা]] চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://www.isro.gov.in/VSSC.html | title=Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC) }}</ref> চহৰখন প্ৰতিৰক্ষা আৰু মটৰগাড়ী প্ৰযুক্তিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web | url=https://neosciencehub.com/thiruvananthapurams-rise-as-a-global-automotive-hub/ | title=Thiruvananthapuram's Rise as a Global Automotive Hub - Neo Science Hub | date=5 September 2024 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ই এখন [[জৈৱ বিজ্ঞান]] চহৰ<ref>{{Cite web | title=BIO 360 | url=https://www.bio360.in/ | access-date=2025-08-18 | website=Bio360.in}}</ref> আৰু পৰ্যটন চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram | title=Thiruvananthapuram Tourism }}</ref> চহৰখন বিভিন্ন গৱেষণা তথা উন্নয়নমূলক প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবেও জনাজাত। সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰতে এই চহৰখন এক বিৰল স্থান। কাৰণ ইয়াৰ মূল চহৰ কেন্দ্ৰৰ একেবাৰে ওচৰতে এটা [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] আৰু এটা [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গভীৰ সাগৰীয় বন্দৰ]] অৱস্থিত।<ref>{{Cite web | title = Draft EIA Report for Vizhinjam Port (Phase III) |url=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf | website = Vizhinjam Port Official Website | publisher = L&T, VISL, Government of Kerala | date = 15 June 2021 | access-date = 15 August 2024 | page = 36}}</ref> ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলত আৰু মূল ভূ-খণ্ডৰ একেবাৰে দক্ষিণ অংশৰ ওচৰত তিৰুৱনন্তপুৰম অৱস্থিত। এই বন্দৰ চহৰখন অতি ব্যস্ত পূব-পশ্চিম সাগৰীয় জাহাজ পথৰপৰা ১০ সাগৰীয় মাইল (nmi) নিলগত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web | title = Environment compliance Report | url = https://www.adaniports.com/-/media/Project/Ports/PortsAndTerminals/Vizhinjam-Port-Documents/Environment-Compliance-Report/Previous-Environment-Compliance-Report/Compliance-Report_VISL_Oct-2022-Mar-2023.pdf | website = Adani Ports | publisher = VISIL, Government of Kerala | date = 2021-06-15 | access-date = 2024-08-15 | page = 45 }}</ref> এই চহৰখনতে ভাৰতৰ প্ৰথমটো গভীৰ সাগৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰান্স-শ্বিপমেণ্ট বন্দৰ অৱস্থিত। ইয়াৰ নাম [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]]।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2032811#:~:text=The%20Union%20Minister%20of%20Ports,port%20in%20Vizhinjam%2C%20Kerala%20today | title=Union Minister Shri Sarbananda Sonowal receives First Mother Ship at Vizhinjam- India's first deep water Container Transhipment Port|website=Pib.gov.in }}</ref> চহৰখনৰ ভূ-খণ্ড চাপৰ উপকূলীয় পাহাৰেৰে ঢৌ খেলোৱা।<ref>{{cite book |last1=Kapoor |first1=Subodh |title=The Indian encyclopaedia : biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific |date=2002 |publisher=Cosmo Publications |location=New Delhi |isbn=8177552570 |url=https://books.google.com/books?id=0Ukyp-gbtHcC}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম ইয়াৰ চহকী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবেও জনাজাত। এই চহৰখন স্বাতী তিৰুনাল ৰামা বাৰ্মাৰ সংগীত সাধনাৰ সৈতে জড়িত। বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পী [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ কলাত্মক ঐতিহ্যৰ বাবেও চহৰখন বিখ্যাত। উলূৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ, কুমাৰন আছান, চি ভি ৰমন পিল্লাই আৰু নাৰায়ণ গুৰুৰ দৰে ব্যক্তিসকলে ইয়াৰপৰাই মালায়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত বিশেষ অৱদান আগবঢ়াইছিল। এই চহৰখনতে বিখ্যাত [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] অৱস্থিত। এই মন্দিৰটো বিশ্বৰ আটাইতকৈ চহকী মন্দিৰ হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{cite web | url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/richest-hindu-temple | title=Richest Hindu temple | work=Guinness World Records }}</ref> বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম অঞ্চলটো পূৰ্বতে আয় সাম্ৰাজ্যই শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চেৰা ৰাজবংশ]]ৰ সামন্ত আছিল।<ref name="vizhis3"/> দ্বাদশ শতিকাত এই অঞ্চলটো বেণ্ড সাম্ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে।<ref name="vizhis3"/> অষ্টাদশ শতিকাত ৰজা [[মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মা]]ই এই ভূ-খণ্ড বিস্তাৰ কৰে। তেওঁ [[ট্ৰাভাংকুৰ]] ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু তিৰুৱনন্তপুৰমক ইয়াৰ ৰাজধানী পাতে।<ref name="history1">{{cite book |last1=Boland-Crewe |first1=Tara |last2=Lea |first2=David |title=The Territories and States of India |date=2003 |publisher=Routledge |isbn=9781135356255 |url=https://books.google.com/books?id=M2uPAgAAQBAJ |language=en}}</ref> ১৭৫৫ চনত পুৰক্কাঁড়ৰ যুদ্ধত কেলিকটৰ শক্তিশালী জামোৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকোৰ কেৰেলাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।<ref name="AHoT 162">{{cite book |last1=Shungoony Menon |first1=P. |title=A History of Travancore from the Earliest Times |date=1878 |publisher=Higgin Botham & Co. |location=Madras |pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164 |url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |access-date=5 May 2016 |language=en |format=pdf}}</ref> ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতা লাভৰ পিছত তিৰুৱনন্তপুৰম ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী হয়। পিছত ১৯৫৬ চনত নতুন [[কেৰেলা]] ৰাজ্য গঠন হোৱালৈকে ই ৰাজধানী হৈয়েই থাকে।<ref>{{cite book |last1=Abram |first1=David |last2=Edwards |first2=Nick |title=The Rough Guide to South India |date=2003 |publisher=Rough Guides |isbn=9781843531036 |page=306 |url=https://books.google.com/books?id=sEhJBfbhTAAC |access-date=9 July 2018}}</ref><ref>{{Cite book |last=Padmanabhan |first=N |title=Formation of Kerala Society and Culture |publisher=University Of Calicut, Distant Education |year=2011 |pages=5 |language=English}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম এক উল্লেখযোগ্য শৈক্ষিক আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]], এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আঞ্চলিক মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত বহুতো স্কুল-কলেজ আছে। চহৰখনত ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃশাখা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান আৰু [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা]]ৰ অধীনস্থ [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] অৱস্থিত। তদুপৰি ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, ৰাষ্ট্ৰীয় পৃথিৱী বিজ্ঞান অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ আৰু ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ (IISER) এটা চৌহদ ইয়াত আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.dqweek.com/thiruvananthapuram-one-of-the-souths-hottest-it-hubs/ |title=Thiruvananthapuram: One of the South's Hottest IT Hubs-DQWeek |website=Dqweek.com |date=23 April 2015 |access-date=20 December 2017}}</ref> এই চহৰখনৰপৰাই ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণি হৈছিল। ইয়াত লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। চহৰখনত 'টুঞ্জ এনিমেচন ইণ্ডিয়া' আৰু 'টাটা এলেক্সি লিমিটেড'ৰ দৰে সংবাদ মাধ্যম প্ৰতিষ্ঠান আছে। লগতে মালায়ালম ছবিৰ অন্যতম প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ’ 'চিত্ৰাঞ্জলী ফিল্ম ষ্টুডিঅ’' ইয়াত অৱস্থিত। কাজাকুট্টমত থকা 'কিনফ্ৰা ফিল্ম এণ্ড ভিডিঅ' পাৰ্ক' হৈছে ভাৰতৰ প্ৰথমটো তথ্য-মনোৰঞ্জন ঔদ্যোগিক উদ্যান।<ref>{{cite news |last1=Prasanna |first1=Laxmi |title=With centres nod, foundation stone laid for KINFRA's second phase IT/ ITES Park in Thiruvananthapuram |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/With-centres-nod-foundation-stone-laid-for-KINFRAs-second-phase-IT/-ITES-Park-in-Thiruvananthapuram/articleshow/55586474.cms |access-date=28 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=23 November 2016}}</ref> ২০১২ চনত 'দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া'ই কৰা এক ক্ষেত্ৰভিত্তিক সমীক্ষাত তিৰুৱনন্তপুৰমক কেৰেলাৰ ভিতৰত বাস কৰিবলৈ আটাইতকৈ উত্তম চহৰ বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite news |newspaper=The Times of India |title=Thiruvananthapuram best Kerala city to live in: Times survey |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Thiruvananthapuram-best-Kerala-city-to-live-in-Times-survey/articleshow/11703099.cms |access-date=5 August 2016}}</ref> ২০১৩ চনত 'ইণ্ডিয়া টুডেই' চলোৱা এক সমীক্ষাত চহৰখনে ভাৰতৰ বাসোপযোগী চহৰসমূহৰ ভিতৰত পোন্ধৰ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="India Today survey">{{cite news |title=India's Best Cities: Winners and Why they made it |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20130304-india-best-cities-winners-and-why-they-made-it-survey-762219-1999-11-29 |access-date=27 March 2013 |newspaper=India Today |date=22 February 2013}}</ref> 'জনগ্ৰহ চিটিজেনশ্বিপ এণ্ড ডেম’ক্ৰেচি' কেন্দ্ৰই চলোৱা ভাৰতৰ চহৰ-ব্যৱস্থাৰ বাৰ্ষিক সমীক্ষা অনুসৰি ২০১৫ আৰু ২০১৬ চনত ধাৰাবাহিকভাৱে তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ চহৰ হিচাপে বিবেচিত হৈছিল।<ref name="Best Indian City">{{cite news |title=Thiruvananthapuram is the best city in India:Survey |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/mar/02/thiruvananthapuram-is-the-best-city-in-india-survey-1576345.html#:~:text=THIRUVANANTHAPURAM%3A%20Thiruvananthapuram%20retained%20its%20title,on%20a%20scale%20of%2010. |access-date=6 June 2020 |newspaper=The New Indian Express |date=2 March 2017}}</ref> ২০১৭ চনত কৰা একেটা সংস্থাৰে আন এক সমীক্ষাত চহৰখন ভাৰতৰ আটাইতকৈ উন্নত প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থা থকা চহৰ হিচাপে প্ৰথম স্থানত নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref name="Best Governed City">{{cite news |title=Delhi, Mumbai not the best in urban governance, Thiruvananthapuram first |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/delhi-mumbai-not-the-best-in-urban-governance-thiruvananthapuram-ranked-first/story-6zSWlfeb9eE66mOOEgfPwO.html |access-date=17 May 2017 |newspaper=Hindusthan Times |publisher=HT Media Limited |date=28 February 2017}}</ref> == নামৰ উৎপত্তি == এই চহৰখনৰ নাম [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] শব্দ 'তিৰু-অনন্ত-পুৰম' ({{lang|ml|തിരുവനന്തപുരം}}) ৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "ভগৱান অনন্তৰ চহৰ" (অনন্ত অৰ্থাৎ অসীম, অনাদি বা চিৰন্তন)।<ref name="Meaning of name">{{cite web |title=About Thiruvananthapuram |url=http://www.corporationoftrivandrum.org/index.php?option=com_content&view=article&id=158&Itemid=11 |publisher=Thiruvananthapuram Municipal Corporation |access-date=29 October 2010 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918085703/http://www.corporationoftrivandrum.org/index.php?option=com_content&view=article&id=158&Itemid=11 |archive-date=18 September 2010 |archivedate=18 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918085703/http://www.corporationoftrivandrum.org/index.php?option=com_content&view=article&id=158&Itemid=11 |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনত অৱস্থিত [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ|শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ৰ আৰাধ্য দেৱতাৰ নামানুসৰি এই নামকৰণ কৰা হৈছে। সাহিত্য আৰু জনপ্ৰিয় কথনত তিৰুৱনন্তপুৰমক 'অনন্তপুৰী' বুলিও জনা যায়। এই নামটো [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] শব্দ 'স্যানন্দুৰাপুৰম'ৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ]]ৰ তদানীন্তন মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনালে ৰচনা কৰা কৰ্ণাটকী কীৰ্তনসমূহত ইয়াৰ অৰ্থ "পৰম আনন্দৰ চহৰ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/swati-manuscripts-found/article1836941.ece |title=Swati manuscripts found |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=3 August 2016}}</ref> ১৯৯১ চনলৈকে চহৰখনক চৰকাৰীভাৱে 'ত্ৰিবান্দ্ৰম' বুলি কোৱা হৈছিল (ত্ৰিবান্দ্ৰম চহৰখনৰ ইংৰাজী ৰূপ আছিল)। ইয়াৰ পিছত চৰকাৰে চহৰখনৰ মূল নাম 'তিৰুৱনন্তপুৰম' পুনৰ বাহাল ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{cite book |last1=Balid |first1=Vivek |last2=Chatterji |first2=Miabi |last3=Reddy |first3=Sujani |last4=Vimalassery |first4=Manu |title=The sun never sets : South Asian migrants in an age of U.S. power |date=2013 |publisher=NYU Press |location=New York |isbn=978-0814786437 |page=122}}</ref> চহৰখনক [[তামিল ভাষা|তামিল]] আৰু [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] ভাষাত 'আনন্দপট্টনম' বা 'আনন্দপতম' বুলিও কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ অৰ্থও মূল নামটোৰ দৰেই "আনন্দৰ চহৰ।" == ইতিহাস == [[File:Raja ravivarma painting 50 historic meeting.jpg|thumb|left|১৮৮০ চনৰ আৰম্ভণিত ৰিচাৰ্ড টেম্পল-গ্ৰেনভিল (বাকিংহাম আৰু চান্দোছৰ তৃতীয় ডিউক) তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ অহাৰ সময়ত বিশাখম তিৰুনালে তেওঁক জনোৱা আদৰণি আৰু কাষতে ট্ৰাভাংকোৰৰ আয়িল্যম তিৰুনালে চাই থকাৰ দৃশ্য অংকিত [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ এক চিত্ৰকল্প]] [[File:TVM Padmanabhaswamy Temple.jpg|thumb|left|[[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] হৈছে বিশ্বৰ আটাইতকৈ চহকী মন্দিৰ। ]] [[File:Padmanabhapuram Clock Tower.jpg|left|250px|thumbnail|[[পদ্মনাভপুৰম ৰাজপ্ৰাসাদ]]]] === প্ৰাগৈতিহাসিক যুগ === তিৰুৱনন্তপুৰম এক তুলনামূলকভাৱে আধুনিক অঞ্চল। ইয়াৰ বাণিজ্যৰ পৰম্পৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ চনৰেপৰা চলি আহিছে।<ref>De Beth Hillel, David (1832). ''Travels'' ([[Madras]] publication).</ref><ref>Lord, James Henry (1977). ''The Jews in India and the Far East''; Greenwood Press Reprint; {{ISBN|0-8371-2615-0}}.</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৩৬ চনত ৰজা [[চলোমন|ৰজা চলোমন]]ৰ জাহাজসমূহ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ [[অফিৰ]] (বৰ্তমানৰ [[পুভাৰ]]) নামৰ এটা বন্দৰত চাপিছিল।<ref>{{cite book |title=The Business Directory, Kerala |date=1972 |publisher=National Publishers |page=45}}</ref><ref>{{cite book |title=The March of India, Volume 15, Issues 1–9 |date=1963 |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting |url=https://books.google.com/books?id=AUD24pMsKvYC}}</ref> এই চহৰখন [[মচলা]], [[চন্দন কাঠ]] আৰু [[হাতীৰ দাঁত]]ৰ এক প্ৰধান বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আছিল।<ref name="Ancient Trade in Thiruvananthapuram">{{cite web |publisher=Technopark Kerala |work=About Thiruvananthapuram |url=http://www.technopark.org/abttvm01.htm |title=Ancient Trade in Thiruvananthapuram |access-date=17 October 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061003090427/http://www.technopark.org/abttvm01.htm |archive-date=3 October 2006 |url-status=dead |archivedate=3 October 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061003090427/http://www.technopark.org/abttvm01.htm |deadurl=yes }}</ref> অৱশ্যে চহৰখনৰ প্ৰাচীন ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক ইতিহাস কেৰেলাৰ বাকী অংশতকৈ প্ৰায় সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ আছিল। === প্ৰাচীন যুগ === বৰ্তমানৰ কেৰেলা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ অঞ্চল (তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু [[আলাপ্পুঝা]]ৰ মাজৰ উপকূলীয় অঞ্চল) আয় ৰাজবংশৰ অধীনত আছিল। এই ৰাজবংশটো [[মাদুৰাই]]ৰ [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে অধিক সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>KA Nilakanta Sastri</ref>{{page needed|date=May 2026}} চহৰখনৰ প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকল আছিল [[আয় সাম্ৰাজ্য]]ৰ লোক। বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ অন্তৰ্গত [[ভিঝিনজাম]] নামৰ অঞ্চলটোৱেই তেতিয়া আয় ৰাজবংশৰ ৰাজধানী আছিল।<ref>{{cite book |last1=Woodcock |first1=George |title=Kerala: a portrait of the Malabar coast |date=1967 |publisher=Faber & Faber |page=[https://archive.org/details/keralaportraitof0000wood/page/65 65] |url=https://archive.org/details/keralaportraitof0000wood |url-access=registration |access-date=24 June 2018}}</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাৰপৰাই ভিঝিনজাম এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ চহৰ আছিল।<ref name="vizhis">{{cite book |last1=Mathew |first1=K S |title=Imperial Rome, Indian Ocean Regions and Muziris: New Perspectives on Maritime Trade |date=2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1351997522 |page=27 |url=https://books.google.com/books?id=8iUlDwAAQBAJ |access-date=9 July 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Nayar |first1=K Balachandran |title=In Quest of Kerala: Geography, places of interest, political history, social history, literature |date=1974 |publisher=Accent Publications |page=26 |url=https://books.google.com/books?id=EXIeAAAAMAAJ |access-date=9 July 2018}}</ref> আয় ৰাজবংশৰ শাসনকালত তিৰুৱনন্তপুৰমে বহুতো যুদ্ধৰ মুখা-মুখি হৈছিল। সেই সময়ত [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] আৰু [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]] ৰাজবংশই এই বন্দৰ চহৰখন দখল কৰিবলৈ চেষ্টা চলাইছিল।<ref name="vizhis1">{{cite news |last1=Babu George |first1=Sarath |title=Vizhinjam in historical perspective |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/vizhinjam-in-historical-perspective/article7468781.ece |access-date=9 July 2018 |newspaper=The Hindu |date=27 July 2015}}</ref><ref name="vizhis2">{{cite news |last1=Mahadevan |first1=G |title=Shedding light on Vizhinjam's golden past |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/shedding-light-on-vizhinjams-golden-past/article5981994.ece |access-date=9 July 2018 |newspaper=The Hindu |date=6 May 2014}}</ref> === মধ্য যুগ === খ্ৰীষ্টাব্দ ৯২৫-ত ৰজা [[বিক্ৰমাদিত্য বৰগুণ]]ৰ মৃত্যুৰ পাছত আয়সকলৰ গৌৰৱ ম্লান পৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ প্ৰায় সকলো ভূ-খণ্ড [[চেৰা ৰাজবংশ]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref>{{cite book |title=Proceedings – Indian History Congress |date=1987 |publisher=Indian History Congress |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=POltAAAAMAAJ |access-date=9 July 2018}}</ref><ref name="vizhis3"/> দশম শতিকাৰ সময়ছোৱাত চোলসকলে ভিঝিনজাম আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন চলায়।<ref name="vizhis3"/> এই সময়ছোৱাতে চোলসকলে ভিঝিনজামৰ বন্দৰ আৰু কাণ্ঠালুৰ শালা নামৰ ঐতিহাসিক শিক্ষা কেন্দ্ৰটো ধ্বংস কৰিছিল।<ref name="kanthalloor">{{cite news |last1=Haridas |first1=Aathira |title=Chronicles of Kanthalloor Sala which got lost in the mists of time |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/apr/17/chronicles-of-kanthalloor-sala-which-got-lost-in-the-mists-of-time-1802832.html |access-date=9 July 2018 |newspaper=The Times of India |date=17 April 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Roy |first1=Kaushik |title=Military Manpower, Armies and Warfare in South Asia |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317321279 |url=https://books.google.com/books?id=GpNECgAAQBAJ |access-date=9 July 2018}}</ref> [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আয় পৰিয়ালৰ এটা শাখা দ্বাদশ শতিকাত [[ভেণ্ড সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়।<ref name="vizhis3">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A |title=Kerala History and its Makers |date=2011 |publisher=D C Books |isbn=9788126437825 |page=35 |url=https://books.google.com/books?id=wnAjqjhc1VcC |access-date=9 July 2018}}</ref> [[File:1733 Homann Heirs Map of India - Geographicus - India-homannheirs-1733.jpg|left|thumb|১৭৩৩ চনত হোমেন হেয়াৰ্ছে অংকন কৰা [[মালাবাৰ উপকূল]]ৰ এখন মানচিত্ৰ। মানচিত্ৰত দেখুওৱাৰ দৰে সেই সময়ত ট্ৰাভাংকোৰ কেৱল [[কোল্লাম]] আৰু [[কন্যা কুমাৰী]]ৰ মাজত আবদ্ধ থকা এটা সৰু ভূ-খণ্ড আছিল (বৰ্তমানৰ কেৱল [[তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা]] আৰু কন্যাকুমাৰী জিলা)। ]] === প্ৰাক-আধুনিক যুগ === অষ্টাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ট্ৰাভাংকোৰে [[কোচিন সাম্ৰাজ্য|কোচিন]] পৰ্যন্ত থকা সাম্ৰাজ্যসমূহ উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰে লাভ কৰে। ইয়াৰ ফলত ই এখন শক্তিশালী ৰাজ্যত পৰিণত হয় আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰেলাৰ এখন প্ৰধান চহৰ হৈ পৰে। বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ, জিলা আৰু [[কন্যাকুমাৰী জিলা]] ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত আছিল। প্ৰাচীন আৰু [[মধ্য যুগ|মধ্য যুগত]] এই অঞ্চলসমূহ [[আয় সাম্ৰাজ্য]]ৰ অংশ আছিল।<ref name="askh">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history}}</ref> বিভিন্ন সময়ত আয় সাম্ৰাজ্যই [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] আৰু [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]]সকলৰ আক্ৰমণ আৰু বিজয়ৰ সন্মুখীন হৈছিল।<ref name="askh"/> পিছলৈ মধ্য যুগৰ শেষৰফালে ই [[ভেণ্ড সাম্ৰাজ্য]]ৰ অংশ হৈ পৰে। এই অঞ্চলটোৱেই খ্ৰীষ্টীয় অষ্টাদশ শতিকাত শক্তিশালী [[ট্ৰাভাংকোৰ]] ৰাজ্য হিচাপে বিস্তাৰ লাভ কৰে।<ref name="askh"/> পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰত [[তামিল লোক|তামিল]]-দ্ৰাবিড় শৈলীৰ স্থাপত্যশৈলী দেখিবলৈ পোৱা যায়। এই স্থাপত্যশৈলীয়ে ইয়াক [[কেৰেলা]]ৰ উত্তৰ আৰু কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যশৈলিতকৈ পৃথক আৰু অনন্য কৰি তুলিছে।<ref name="askh"/> [[File:Thambiran Vanakkam 1578.JPG|left|thumbnail|পৰ্তুগীজ যুগত ১৫৭৮ চনত ভেণ্ডৰ ৰাজধানী কোল্লামত '[[থাম্বিৰান ৱানাক্কাম]]' মুদ্ৰণ কৰা হৈছিল। যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাত মুদ্ৰিত প্ৰথমখন কিতাপ হিচাপে ইয়াৰ অভিলেখ আছে। এইখন মধ্য যুগত কেৰেলাত প্ৰচলিত 'লিংগুৱা মালাবাৰ তামোল' ভাষাত লিখা হৈছিল। ]] === উত্তৰ-আধুনিক যুগ === খ্ৰীষ্টীয় অষ্টাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে, [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]] লৈ [[কন্নুৰ]]ত থকা [[কোলাথুনাডু]] ৰাজপৰিয়ালৰ একাংশ সদস্যক তোলনীয়া হিচাপে অনা হৈছিল।<ref>Travancore State Manual</ref> ইয়াৰ পিছত, উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰে ভেণ্ড সাম্ৰাজ্য লাভ কৰা [[মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মা]]ই কায়ামকুলাম, কত্তাৰাক্কাৰা, কত্তায়ম, চাংগানাছেৰী, মীনাক্কিল, পুঞ্জাৰ আৰু আম্বালাপ্পুঝা আদি সাম্ৰাজ্যসমূহ জয় কৰি নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/360725777|title=(PDF) Royal Titles, Epithets and Kingship: An Archaeological Analysis into the Epigraphical Records of Venad Kings|website=Researchgate.net|access-date=8 June 2026}}</ref> ১৭২৯ চনত মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাই ট্ৰাভাংকোৰ (থিৰুভিথামকুৰ) দেশীয় ৰাজ্যখন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। কন্যাকুমাৰী জিলাৰ [[পদ্মনাভপুৰম]]ৰপৰা ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰাৰ পাছত ১৭৯৫ চনত তিৰুৱনন্তপুৰমক নতুন ৰাজধানী পতা হয়।<ref name="district history">{{cite web |title=History |url=https://trivandrum.gov.in/history/ |website=District Administration Thiruvananthapuram |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics & Information Technology, Government of India |access-date=19 July 2018}}</ref> মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাৰ শাসনকালত তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰেলাৰ এখন আগশাৰীৰ চহৰ হৈ পৰে।<ref name="Online. Encyclopædia Britannica Inc 2013">{{Britannica|606138|Thiruvananthapuram}}</ref> [[File:A language map of India prepared for the missionary projects at Serampore, 1822.jpg|thumbnail|১৮২২ চনত প্ৰস্তুত কৰা ভাৰতৰ এখন ভাষিক মানচিত্ৰ। ]] চুবুৰীয়া জমিদাৰী বা সৰু সৰু ৰাজ্যসমূহ নিজৰ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ ফলত, সেই ঠাইবোৰৰ শিল্পী আৰু পণ্ডিতসকল তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত চহৰখন এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাই কুথু, পধকম, [[কথাকলি]], থুল্লাল আৰু [[কুডিয়াট্টম]]কে ধৰি বিভিন্ন মন্দিৰ-কেন্দ্ৰিক শিল্পকলাক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল। ৰামাপুৰথু ৱাৰিয়াৰ আৰু কুঞ্চন নাম্বিয়াৰৰ দৰে প্ৰখ্যাত শিল্পীসকলে তেওঁৰ ৰাজসভাৰ কবি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="Gauri Lakshmi Bayi 1998 152–168">{{cite book |last=Gauri Lakshmi Bayi |first=Aswathi Thirunal |title=Sreepadmanabhaswami Kshetram |year=1998 |publisher=The State Institute Of Languages |location=Thiruvananthapuram |isbn=978-81-7638-028-7 |pages=152–168}}</ref> ১৭৫৫ চনত পুৰক্কাঁড়ৰ যুদ্ধত কোঝিকোডৰ শক্তিশালী জামোৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকোৰ কেৰেলাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।<ref name="AHoT 162"/> এই সময়ছোৱাতে চহৰখন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধিক আৰু কলাত্মক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনাল ৰামা বাৰ্মা আৰু মহাৰাজ আয়িল্যম তিৰুনালৰ শাসনকালত চহৰখনে সোণালী যুগৰ মুখ দেখিবলৈ পাইছিল। এই সময়ছোৱাতে প্ৰথমখন ইংৰাজী স্কুল (১৮৩৪), জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ বা [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ|পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ]] (১৮৩৭), জেনেৰেল হাস্পতাল (১৮৩৯), অ’ৰিয়েণ্টেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট এণ্ড মেনুস্ক্ৰিপ্টচ লাইব্ৰেৰী আৰু ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ (১৮৭৩) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ৰাজ্যখনৰ প্ৰথমখন মানসিক চিকিৎসালয়ো এই একে সময়তে আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত মূলম তিৰুনালৰ (১৮৮৫–১৯২৪) শাসনকালত সংস্কৃত কলেজ, [[আয়ুৰ্বেদ]] কলেজ, আইন কলেজ আৰু মহিলাৰ বাবে এখন দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ কলেজ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="History of Thiruvananthapuram">{{cite web |publisher=Govt. of Kerala |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/about-corporation |title=About Corporation |access-date=17 May 2017 |archive-date=2 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502105139/http://www.corporationoftrivandrum.in/about-corporation |url-status=dead |archivedate=2 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170502105139/http://www.corporationoftrivandrum.in/about-corporation |deadurl=yes }}</ref> === সমসাময়িক যুগ === বিংশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধ আছিল চহৰখনৰ বাবে ব্যাপক ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ যুগ। ১৯০৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[শ্ৰী মূলম পপুলাৰ এচেম্ব্লী]] আছিল যিকোনো ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ ভিতৰত প্ৰথমটো গণতান্ত্ৰিকভাৱে নিৰ্বাচিত বিধান পৰিষদ।<ref>{{cite web |title=History of legislative bodies in Kerala-- Sri Mulam Popular Assembly |url=http://keralaassembly.org/history/popular.html |publisher=Keralaassembly |access-date=17 May 2017}}</ref> কোনো সময়তে [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ প্ৰত্যক্ষ নিয়ন্ত্ৰণত নথকাৰ পিছতো চহৰখনে [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম]]ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তিৰুৱনন্তপুৰমত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ অতি সক্ৰিয় উপস্থিতি আছিল। ১৯৩৮ চনত ড° [[পট্টভি সিতাৰামায়া]]ৰ সভাপতিত্বত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ এখন বৈঠক ইয়াত অনুষ্ঠিত হৈছিল। {{cn|date=June 2026}} [[File:Palace of Trivandrum.jpg|thumb|left|১৯১৫ চনত নিৰ্মিত [[কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদ]] আছিল [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ চৰকাৰী বাসস্থান।<ref name="Kowdiar">{{cite web |title=Kowdiar palace |url=http://www.zonkerala.com/tourism/Kowdiar-Palace-9.html |work=About Kowdiar palace |publisher=Zonkerala |access-date=25 June 2010}}</ref>]] ১৯২০ চনত ট্ৰাভাংকোৰ অঞ্চলৰ প্ৰথমখন পৌৰসভা হিচাপে তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰসভা গঠন হয়। ১৯৩১ চনত শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰা [[চিত্ৰ তিৰুনাল বালা ৰামা বাৰ্মা]]ৰ শাসনকালত ১৯৪০ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত পৌৰসভাখনক পৌৰ নিগমলৈ (Corporation) ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।<ref name="ThiruvananthapuramHistoryIntro">{{cite web |title=Thiruvananthapuram Municipal Corporation |url=http://www.corporationoftrivandrum.org/ |work=Thiruvananthapuram Municipal Corporation Introduction |publisher=Thiruvananthapuram Corporation, Government of Kerala |access-date=3 January 2011 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916043822/http://www.corporationoftrivandrum.org/ |archive-date=16 September 2010 |archivedate=16 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100916043822/http://www.corporationoftrivandrum.org/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ কাৰ্যকালত চহৰখনে বহুমুখী প্ৰগতিৰ মুখ দেখে। ১৯৩৬ চনৰ "[[মন্দিৰ প্ৰৱেশ ঘোষণা]]" (Temple Entry Proclamation) আছিল সামাজিক মুক্তিৰ এক ডাঙৰ পদক্ষেপ। এই সময়ছোৱাতে ১৯৩৭ চনত [[ট্ৰাভাংকোৰ বিশ্ববিদ্যালয়]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, যি পৰৱৰ্তী সময়ত [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]] হিচাপে পৰিচিত হয়।<ref name="University of Kerala History">{{cite web |title=A Brief History of the University |url=https://keralauniversity.ac.in/history |publisher=University of Kerala |access-date=17 May 2017 |archive-date=6 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706145029/http://www.keralauniversity.ac.in/history |url-status=dead |archivedate=6 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706145029/http://www.keralauniversity.ac.in/history |deadurl=yes }}</ref> === আধুনিক যুগ === ১৯৪৭ চনত ব্ৰিটিছ শাসনৰ অন্ত পৰাৰ লগে লগে ট্ৰাভাংকোৰে ভাৰতীয় সংঘত যোগদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ১৯৪৮ চনৰ ২৪ মাৰ্চত [[পট্টম থানু পিল্লাই]]ৰ নেতৃত্বত প্ৰথমটো জনপ্ৰিয় গণতান্ত্ৰিক মন্ত্ৰীসভা গঠন হয়। ১৯৪৯ চনত ট্ৰাভাংকোৰ আৰু ইয়াৰ উত্তৰৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্য কোচিন ([[কোচি]]) একত্ৰিত কৰি [[ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন|থিৰু-কোচি]] ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল আৰু তিৰুৱনন্তপুৰমক ইয়াৰ ৰাজধানী পতা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Criminal Justice India Series: Kerala, 2001 |author=West Bengal National University of Juridical Sciences |year=2002 |publisher=Allied Publishers |isbn=978-81-7764-391-6 |page=5 |url=https://books.google.com/books?id=_2r8cLTkmA8C&pg=PA5}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা চিত্ৰ তিৰুনাল বালা ৰামা বাৰ্মা ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইৰপৰা ১৯৫৬ চনৰ ৩১ অক্টোবৰলৈ ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন সংঘৰ ৰাজপ্ৰমুখ আছিল। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত যেতিয়া নতুন [[কেৰেলা]] ৰাজ্য গঠন হয়, তেতিয়া তিৰুৱনন্তপুৰম ইয়াৰ ৰাজধানী হয়।<ref>{{cite web |title=The Movement for a United (Aikya) Kerala |url=https://kerala.gov.in/web/guest/united-kerala |website=State Portal of Kerala |publisher=Information & Public Relations Department, Kerala State IT Mission (KSITM), Government of Kerala |access-date=19 July 2018 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814232501/https://kerala.gov.in/web/guest/united-kerala |url-status=dead |archivedate=14 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814232501/https://kerala.gov.in/web/guest/united-kerala |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনত [[থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ]] (TERLS) প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ লগে লগে তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ অভিলাষী মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ সূতিকাগৃহত পৰিণত হয়। ১৯৬৩ চনত চহৰখনৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত অৱস্থিত [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]]ৰ (VSSC) পৰা প্ৰথমটো ভাৰতীয় মহাকাশ ৰকেট প্ৰস্তুত আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা]]ৰ (ISRO) কেইবাটাও প্ৰতিষ্ঠান তিৰুৱনন্তপুৰমত স্থাপন কৰা হয়।<ref name="VSSC Thiruvananthapuram">{{cite web |publisher=Indian Space Research Organisation |url=http://www.isro.org/centers/cen_vssc.htm |title=VSSC Thiruvananthapuram |access-date=23 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060426233653/http://www.isro.org/centers/cen_vssc.htm |archive-date=26 April 2006 |url-status=dead}}</ref> চহৰখনৰ সাম্প্ৰতিক ইতিহাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি আছিল ১৯৯৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰথমটো তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান— [[টেকন’পাৰ্ক, তিৰুৱনন্তপুৰম|টেকন’পাৰ্ক]]ৰ প্ৰতিষ্ঠা।<ref name="Technopark Thiruvananthapuram">{{cite web |publisher=Kerala State IT Mission |url=http://www.keralaitmission.org |title=First IT Park in Kerala |access-date=25 August 2006 |archive-date=3 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103110342/http://www.keralaitmission.org/ |url-status=dead}}</ref> এই টেকন’পাৰ্ক অঞ্চলটো মাটি-কালিৰ হিচাপত বৰ্তমান আটাইতকৈ ডাঙৰ তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান হিচাপে গঢ়ি উঠিছে।<ref>{{cite book |title=The digital challenge: information technology in the development context |year=2003 |publisher=S. Krishna, Shirin Madon by Ashgate Publishing, Ltd. |page=350 |url=https://books.google.com/books?id=GVhMzNSMsLYC&pg=PA350 |isbn=9780754634454}}</ref> ইয়াত থকা প্ৰায় ৪৫০টা কোম্পানীত প্ৰায় ৬২,০০০ লোক কৰ্মৰত হৈ আছে।<ref>{{Cite news |date=2020-07-29 |title=Technopark bags high CRISIL rating |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/technopark-bags-high-crisil-rating/article32225885.ece |access-date=2020-09-07 |issn=0971-751X}}</ref> {{wide image|Pattom Skyline panoramo 02.jpg|820px|align-cap=center|চহৰখনৰ উত্তৰ-পূব অংশত অৱস্থিত [[পট্টম]]ৰ এটা দৃশ্য। পটভূমিত [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] দেখা গৈছে}} তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখন সাগৰৰ পাৰৰ সাতটা পাহাৰৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=The Rough Guide to South India |year=2005 |author1=David Abram |author2=Rough Guides (Firm) |author3=Nick Edwards |publisher=Rough Guides |page=261 |url=https://books.google.com/books?id=sEhJBfbhTAAC&pg=PA306 |isbn=978-1-84353-103-6}}</ref> ভাৰতৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ ওচৰত, পশ্চিম উপকূলৰ {{Coord|8.5|N|76.9|E|}} অৱস্থানত এই চহৰখন অৱস্থিত।<ref>{{cite web |publisher=Falling Rain Genomics, Inc |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/13/Thiruvananthapuram.html |title=Thiruvananthapuram, India Page |access-date=19 March 2008}}</ref> চহৰখনৰ পশ্চিমে [[লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ]] আৰু পূবে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] অৱস্থিত। সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা চহৰখনৰ গড় উচ্চতা হৈছে {{cvt|16|ft|m}}।<ref>{{cite web |publisher=[[Indian Institute of Tropical Meteorology]] ([[Pune]]) |url=http://envis.tropmet.res.in/rainfall_stations.htm |title=Rainfall Stations in India |access-date=18 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116190118/http://envis.tropmet.res.in/rainfall_stations.htm |archive-date=16 January 2009 |archivedate=16 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116190118/http://envis.tropmet.res.in/rainfall_stations.htm |deadurl=yes }}</ref> [[ভাৰতীয় ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগ]] (Geological Survey of India) এ তিৰুৱনন্তপুৰমক মধ্যমীয়া ভূঁইকঁপ প্ৰৱণ নগৰীয়া কেন্দ্ৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰিছে। এই মহানগৰখনক 'ভূমিকম্পীয় মণ্ডল ৩' (Seismic III Zone) ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite map |publisher=[[Geological Survey of India]] |url=http://www.portal.gsi.gov.in/images/GSIimages/PT_zonation.jpg |title=Seismic zoning map of India |access-date=1 July 2010 |archive-date=15 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515004653/http://www.portal.gsi.gov.in/images/GSIimages/PT_zonation.jpg |url-status=dead |archivedate=15 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515004653/http://www.portal.gsi.gov.in/images/GSIimages/PT_zonation.jpg |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখন [[কাৰামানা নদী|কাৰামানা]] আৰু [[কিল্লি নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। চহৰখনৰ ভিতৰতে [[ভেল্লায়নী হ্ৰদ]], থিৰুৱাল্লা আৰু আক্কুলামৰ দৰে জলাশয় বা কায়েল (backwaters) সমূহ অৱস্থিত।<ref>{{cite book |last1=Kapoor |first1=Subodh |title=The Indian encyclopaedia : biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific |date=2002 |publisher=Cosmo Publications |isbn=9788177552577 |pages=318 |edition=1st}}</ref> চহৰখনৰ মধ্যভাগৰ মাটিৰ প্ৰকাৰ হৈছে মটীয়া বৰণৰ পলসুৱা লেতেৰাইট মাটি (laterite soil), য’ত ফছফেটৰ পৰিমাণ বেছি। প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ুৰ বাবেই এই লেতেৰাইট মাটিৰ সৃষ্টি হয়। চহৰখনৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলত বালিমীয়া পলসুৱা মাটি পোৱা যায়। আনহাতে, জিলাখনৰ পাহাৰীয়া পূব অংশত গ্ৰেনাইট শিলাৰপৰা উৎপন্ন হোৱা চহকী মটীয়া সাৰুৱা মাটি পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Soil types in Kerala |url=http://www.keralaagriculture.gov.in/htmle/soils/soiltypesdw.htm |publisher=Kerala Agriculture |access-date=17 May 2017 |archive-date=20 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120113114/http://www.keralaagriculture.gov.in/htmle/soils/soiltypesdw.htm |url-status=dead |archivedate=20 January 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120113114/http://www.keralaagriculture.gov.in/htmle/soils/soiltypesdw.htm |deadurl=yes }}</ref> [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম]] মুঠ {{cvt|214.86|km2|sqmi|2}} এলেকাত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="citygi">{{cite web |title=Thiruvananthapuram Corporation General Information |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/general-information-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230094333/http://www.corporationoftrivandrum.in/general-information-0 |archive-date=30 December 2020 |publisher=Corporation of Thiruvananthapuram |access-date=30 July 2026 |archivedate=30 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230094333/http://www.corporationoftrivandrum.in/general-information-0 |deadurl=yes }}</ref> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, বৃহত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম মহানগৰ অঞ্চলটো তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম, তিনিখন পৌৰসভা আৰু ২৭খন পঞ্চায়তক লৈ গঠিত।<ref name="ListofUA">{{cite web |title=List of Urban Agglomerations of 2011 Census |url=https://kerala.gov.in/documents/10180/622777/urban |publisher=Government of Kerala |access-date=17 May 2017 |archive-date=30 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230044541/https://kerala.gov.in/documents/10180/622777/urban |url-status=dead |archivedate=30 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230044541/https://kerala.gov.in/documents/10180/622777/urban |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ চহৰ হোৱাৰ বাবে, এই চহৰখন দেশৰ দক্ষিণ ভাগৰ সামৰিক পৰিবহণ ব্যৱস্থা (military logistics) আৰু অসামৰিক বিমান পৰিবহণ উভয়ৰে বাবে অতি অপৰিহাৰ্য। তিৰুৱনন্তপুৰমত [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]]ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (Southern Air Command) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref name="Air Command">{{cite web |title=Southern Air Command Introduction |url=http://indianairforce.nic.in/show_command.php?pg_id=32&page_type=command&comm_id=5 |publisher=Southern Air Command |access-date=17 May 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134636/http://indianairforce.nic.in/show_command.php?pg_id=32&page_type=command&comm_id=5 |archive-date=25 January 2018}}</ref> ===জলবায়ু=== === জলবায়ু === চহৰখনৰ জলবায়ু [[উষ্ণপ্ৰধান চাভানা জলবায়ু]] ([[কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন|কোপেন]]) আৰু [[উষ্ণপ্ৰধান মৌচুমী জলবায়ু]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে, চহৰখনৰ ঋতুসমূহ উষ্ণতাতকৈ কেৱল বৰষুণৰ ওপৰতহে নিৰ্ভৰ কৰে। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ উষ্ণতা গোটেই বছৰটোত প্ৰায় স্থিৰ হৈ থাকে। ইয়াত বাৰ্ষিক গড় সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা প্ৰায় ৩১–৩২ °C (৮৮–৯০ °F) আৰু গড় সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা প্ৰায় ২৩–২৪ °C (৭৩–৭৫ °F) হয়। দিনৰ ভাগত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা সাধাৰণতে ৩০ ৰপৰা ৩৪ °C (৮৬–৯৩ °F) ৰ ভিতৰত থাকে। আনহাতে ৰাতিৰ ভাগ গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ হয়, য’ত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ২২–২৫ °C (৭২–৭৭ °F) হয়। উষ্ণতা কদাচিত ২০ °C (৬৮ °F) তকৈ তললৈ নামে বা ৩৫ °C (৯৫ °F) তকৈ ওপৰলৈ যায়। ইয়াৰ আৰ্দ্ৰতা বেছি আৰু [[মৌচুমী বায়ু|মৌচুমী]] ঋতুত ই প্ৰায় ৯০% লৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Thiruvananthapuram Weather">{{cite web |publisher=Weatherbase |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=017334&refer= |title=Thiruvananthapuram Climate |access-date=25 August 2006 |archive-date=30 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230112740/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=017334&refer= |url-status=dead |archivedate=30 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230112740/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=017334&refer= |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে [[দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ু]]ৰ পথত থকা প্ৰথমখন চহৰ। জুন মাহৰ আৰম্ভণিতে চহৰখনে প্ৰথম বৰষুণ লাভ কৰে। চহৰখনত প্ৰতি বছৰে প্ৰায় {{cvt|1835|mm}} প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। অক্টোবৰ মাহৰ ভিতৰত চহৰখনত প্ৰত্যাৱৰ্তিত উত্তৰ-পূব মৌচুমী বায়ুৰ বাবেও বৰষুণ হয়। ডিচেম্বৰ মাহৰপৰা শুকান বতৰ আৰম্ভ হয়। চহৰৰ মূল ভাগত এতিয়ালৈকে ৰেকৰ্ড কৰা আটাইতকৈ কম উষ্ণতা আছিল ১৯৭৪ চনৰ ৬ জানুৱাৰীত {{cvt|10.8|C|F}}। তদুপৰি ২০১৫ চনৰ ১৮ জানুৱাৰীত ১৫.৬ °C উষ্ণতা ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল। আনহাতে সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা আছিল ২০১৯ চনৰ ২১ ফেব্ৰুৱাৰীত {{cvt|38.2|C|F}}।<ref name=IMDextremes/> বিমানবন্দৰ অঞ্চলত ৰেকৰ্ড কৰা আটাইতকৈ কম উষ্ণতা আছিল ১৯৭৫ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত {{cvt|12.1|C|F}} আৰু সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা আছিল ১৯৯৮ চনৰ ৫ মে’ত {{cvt|36.3|C|F}}।<ref name=IMDextremes/> {{Weather box | location = তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ (১৯৯১–২০২০, চৰম সীমা ১৯০১–২০২০) | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 36.2 | Feb record high C = 38.2 | Mar record high C = 37.7 | Apr record high C = 38.0 | May record high C = 36.7 | Jun record high C = 35.8 | Jul record high C = 34.0 | Aug record high C = 34.6 | Sep record high C = 35.4 | Oct record high C = 35.2 | Nov record high C = 34.8 | Dec record high C = 36.2 | year record high C = 38.2 | Jan avg record high C = 34.4 | Feb avg record high C = 34.8 | Mar avg record high C = 35.4 | Apr avg record high C = 35.1 | May avg record high C = 34.6 | Jun avg record high C = 32.8 | Jul avg record high C = 32.1 | Aug avg record high C = 32.3 | Sep avg record high C = 33.0 | Oct avg record high C = 32.8 | Nov avg record high C = 33.1 | Dec avg record high C = 34.1 | year avg record high C = 35.9 | Jan high C = 32.4 | Feb high C = 32.8 | Mar high C = 33.5 | Apr high C = 33.3 | May high C = 32.6 | Jun high C = 30.4 | Jul high C = 30.1 | Aug high C = 30.3 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 30.9 | Nov high C = 31.0 | Dec high C = 32.0 | year high C = 31.7 | Jan mean C = 27.5 | Feb mean C = 28.2 | Mar mean C = 29.2 | Apr mean C = 29.5 | May mean C = 29.0 | Jun mean C = 27.5 | Jul mean C = 27.0 | Aug mean C = 27.2 | Sep mean C = 27.5 | Oct mean C = 27.4 | Nov mean C = 27.3 | Dec mean C = 27.5 | year mean C = | Jan low C = 22.3 | Feb low C = 22.9 | Mar low C = 24.3 | Apr low C = 25.1 | May low C = 25.1 | Jun low C = 23.8 | Jul low C = 23.3 | Aug low C = 23.4 | Sep low C = 23.5 | Oct low C = 23.5 | Nov low C = 23.2 | Dec low C = 22.6 | year low C = 23.6 | Jan avg record low C = 23.3 | Feb avg record low C = 23.6 | Mar avg record low C = 24.3 | Apr avg record low C = 25.1 | May avg record low C = 25.1 | Jun avg record low C = 23.8 | Jul avg record low C = 23.3 | Aug avg record low C = 23.4 | Sep avg record low C = 23.5 | Oct avg record low C = 23.5 | Nov avg record low C = 23.2 | Dec avg record low C = 22.6 | year avg record low C = 23.6 | Jan record low C = 10.8 | Feb record low C = 18.1 | Mar record low C = 20.2 | Apr record low C = 20.0 | May record low C = 20.1 | Jun record low C = 20.0 | Jul record low C = 20.2 | Aug record low C = 18.2 | Sep record low C = 20.8 | Oct record low C = 20.1 | Nov record low C = 18.9 | Dec record low C = 18.2 | year record low C = 10.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 17.9 | Feb rain mm = 21.7 | Mar rain mm = 30.6 | Apr rain mm = 122.3 | May rain mm = 213.8 | Jun rain mm = 307.8 | Jul rain mm = 185.2 | Aug rain mm = 161.0 | Sep rain mm = 196.7 | Oct rain mm = 297.2 | Nov rain mm = 212.8 | Dec rain mm = 68.4 | year rain mm = 1835.3 | Jan rain days = 0.9 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 2.2 | Apr rain days = 6.9 | May rain days = 9.1 | Jun rain days = 16.0 | Jul rain days = 13.3 | Aug rain days = 9.9 | Sep rain days = 10.4 | Oct rain days = 13.0 | Nov rain days = 9.8 | Dec rain days = 4.0 | year rain days = 96.9 | time day = ১৭:৩০ [[ভাৰতীয় প্ৰমাণ সময়|আই.এছ.টি.]] | Jan humidity = 64 | Feb humidity = 63 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 73 | May humidity = 75 | Jun humidity = 80 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 77 | Sep humidity = 77 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 69 | year humidity = 73 | Jan sun = 260.4 | Feb sun = 248.6 | Mar sun = 254.2 | Apr sun = 201.0 | May sun = 192.2 | Jun sun = 129.0 | Jul sun = 136.4 | Aug sun = 164.3 | Sep sun = 180.0 | Oct sun = 173.6 | Nov sun = 165.0 | Dec sun = 217.0 | year sun = | Jand sun = 8.4 | Febd sun = 8.8 | Mard sun = 8.2 | Aprd sun = 6.7 | Mayd sun = 6.2 | Jund sun = 4.3 | Juld sun = 4.4 | Augd sun = 5.3 | Sepd sun = 6.0 | Octd sun = 5.6 | Novd sun = 5.5 | Decd sun = 7.0 | yeard sun = 6.4 | Jan uv = 11 | Feb uv = 12 | Mar uv = 12 | Apr uv = 12 | May uv = 12 | Jun uv = 12 | Jul uv = 12 | Aug uv = 12 | Sep uv = 12 | Oct uv = 12 | Nov uv = 11 | Dec uv = 10 | source 1 = [[ভাৰত বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] (ৰ’দৰ সময় ১৯৭১–২০০০)<ref name=IMDnormals> {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf |title=Station: Thiruvananthapuram Climatological Table 1981–2010 |work=Climatological Normals 1981–2010 |publisher=India Meteorological Department |date=January 2015 |pages=739–740 |access-date=29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M1110 |access-date=29 February 2020}}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sun Shine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=1 March 2020 |url-status=live }}</ref> টাইম এণ্ড ডেট (শিশিৰাংক, ২০০৫-২০১৫)<ref>{{cite web |url=https://www.timeanddate.com/weather/india/thiruvananthapuram/climate |title=Climate & Weather Averages in Thiruvananthapuram, Kerala, India |publisher=Time and Date |access-date=19 July 2022}}</ref> |source 2 = টকিঅ’ ক্লাইমেট চেণ্টাৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=43371 | title = Normals Data: Thiruvananthapuram – India Latitude: 8.48°N Longitude: 76.95°E Height: 60 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | access-date = 1 December 2022}}</ref> ৱেদাৰ এটলাছ<ref name="Weather Atlas">{{cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/india/thiruvananthapuram-climate |title=Climate and monthly weather forecast Thiruvananthapuram, India |publisher=Weather Atlas |access-date=13 June 2022 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | date = August 2010 | source = | Jan dew point C = 21 | Feb dew point C = 22 | Mar dew point C = 23 | Apr dew point C = 24 | May dew point C = 24 | Jun point C = 24 | Jul dew point C = 24 | Aug dew point C = 24 | Sep dew point C = 24 | Oct dew point C = 24 | Nov dew point C = 24 | Dec dew point C = 23 }} {{Weather box | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|তিৰুৱনন্তপুৰম বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০) | Jan record high C = 35.5 | Feb record high C = 35.6 | Mar record high C = 36.2 | Apr record high C = 36.1 | May record high C = 36.3 | Jun record high C = 35.2 | Jul record high C = 33.9 | Aug record high C = 33.7 | Sep record high C = 33.7 | Oct record high C = 35.7 | Nov record high C = 34.4 | Dec record high C = 34.4 | year record high C = | Jan high C = 31.4 | Feb high C = 32.0 | Mar high C = 32.8 | Apr high C = 33.2 | May high C = 32.5 | Jun high C = 30.7 | Jul high C = 30.1 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.5 | Oct high C = 30.7 | Nov high C = 30.9 | Dec high C = 31.3 | year high C = 31.3 | Jan low C = 22.6 | Feb low C = 23.4 | Mar low C = 24.7 | Apr low C = 25.7 | May low C = 25.5 | Jun low C = 24.4 | Jul low C = 23.8 | Aug low C = 24.0 | Sep low C = 24.0 | Oct low C = 24.0 | Nov low C = 23.8 | Dec low C = 23.1 | year low C = 24.1 | Jan record low C = 10.8 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 19.0 | Apr record low C = 20.7 | May record low C = 20.7 | Jun record low C = 19.5 | Jul record low C = 20.8 | Aug record low C = 20.5 | Sep record low C = 20.1 | Oct record low C = 19.4 | Nov record low C = 18.8 | Dec record low C = 17.9 | year record low C = 10.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 18.1 | Feb rain mm = 25.2 | Mar rain mm = 28.5 | Apr rain mm = 97.4 | May rain mm = 225.0 | Jun rain mm = 300.3 | Jul rain mm = 180.8 | Aug rain mm = 163.4 | Sep rain mm = 195.3 | Oct rain mm = 277.0 | Nov rain mm = 227.3 | Dec rain mm = 67.9 | year rain mm = 1806.3 | Jan rain days = 0.9 | Feb rain days = 1.5 | Mar rain days = 1.7 | Apr rain days = 6.1 | May rain days = 9.1 | Jun rain days = 15.8 | Jul rain days = 12.7 | Aug rain days = 9.5 | Sep rain days = 9.7 | Oct rain days = 12.3 | Nov rain days = 10.1 | Dec rain days = 3.7 | year rain days = 93.0 | time day = ১৭:৩০ [[ভাৰতীয় প্ৰমাণ সময়|আই.এছ.টি.]] |Jan humidity=64 |Feb humidity=64 |Mar humidity=67 |Apr humidity=71 |May humidity=74 |Jun humidity=80 |Jul humidity=80 |Aug humidity=80 |Sep humidity=79 |Oct humidity=79 |Nov humidity=76 |Dec humidity=69 |year humidity=74 | source 1 = [[ভাৰত বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰত বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref>}} == জনগাঁথনি == {{bar box |title=তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰ ধৰ্মীয় পৰিসংখ্যা (২০১১)<ref name="census2011">{{cite web |title=Population by Religious Community |publisher=Census of India |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |access-date=28 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=13 September 2015 |df=dmy-all}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|68.51}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্ট ধৰ্ম]]|dodgerblue|16.79}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|13.77}} {{bar percent|উল্লেখ কৰা নাই|black|0.85}} {{bar percent|অন্যান্য|grey|0.09}} <small>অন্যান্য ধৰ্মৰ ভিতৰত [[শিখ ধৰ্ম]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু অন্যান্য বিশ্বাস অন্তৰ্ভুক্ত (০.০৬%)</small> }} ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় লোকপিয়লৰ সাময়িক ফলাফল অনুসৰি, {{cvt|214|sqkm|sqmi}} মাটি-কালিৰ তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগমৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ৯,৫৭,৭৩০ জন।<ref name="citygi" /> চহৰখনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব আছিল প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত {{cvt|4454|/sqkm|/sqmi}} জন।<ref name="citygi" /> ২০১১ চনত ইয়াৰ মহানগৰীয় অঞ্চলৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ১৬,৮৭,৪০৬ জন।<ref name="UApop"/> চহৰখনৰ লিংগ অনুপাত হৈছে প্ৰতি ১,০০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে ১,০৪০ গৰাকী মহিলা। এই হাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গড়তকৈ অধিক।<ref name="citygi"/> তিৰুৱনন্তপুৰমৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৩.৭২%।<ref name="Citycenpop">{{cite web |title=Provisional Population Totals, Census of India 2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |website=Census of India |access-date=5 December 2017}}</ref> এই হাৰে সমগ্ৰ ভাৰতৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৪%ক অতিক্ৰম কৰিছে।<ref name="censusindliter">{{cite web |url=http://www.census2011.co.in |title=Population census 2011 |publisher=Census of India 2011, Government of India |access-date=6 December 2011}}</ref> এইখন এখন ঐতিহাসিক চহৰ। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ জনসংখ্যাৰ বুজন অংশ [[মালায়ালী লোক|মালায়ালী]] সম্প্ৰদায়ৰ। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত [[তামিল লোক|তামিল]] আৰু উত্তৰ ভাৰতীয় লোকসকল সংখ্যালঘু হিচাপে বসবাস কৰে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, চহৰখনৰ ৬৮.৫% লোক [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]], ১৬.৭% লোক [[খ্ৰীষ্ট ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] আৰু ১৩.৭% লোক [[ইছলাম ধৰ্ম|মুছলমান]]।<ref name="CityCensus">{{cite web |title=Thiruvananthapuram City Census 2011 data |url=http://www.census2011.co.in/census/city/462-thiruvananthapuram.html |website=Census2011 |access-date=5 December 2017}}</ref> বাকী থকা জনসংখ্যাৰ ভিতৰত [[জৈন ধৰ্ম|জৈন]], [[ইহুদী ধৰ্ম|ইহুদী]], [[শিখ]], [[বৌদ্ধ]] আৰু অন্যান্য ধৰ্মাৱলম্বী লোক আছে, যি মুঠ জনসংখ্যাৰ ০.০৬%। লোকপিয়লত ০.৮৫% লোকে নিজৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কথা উল্লেখ কৰা নাই।<ref name="CityCensus" /> ৰাজ্যখনৰ চৰকাৰী ভাষা [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰ প্ৰধান ভাষা।<ref>{{Cite news |date=2023-12-10 |title=Govt sets deadline for switch to Malayalam |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/government-sets-deadline-for-switch-to-malayalam-thiruvananthapuram/articleshow/105871691.cms |access-date=2025-03-10 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> বিশেষকৈ চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ চাকৰিয়ালসকলৰ মাজত ইংৰাজী ভাষাও বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হয়। মালায়ালমৰ পিছতে [[তামিল ভাষা|তামিল]] ভাষা কোৱা লোকৰ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত কমসংখ্যক [[তুলু ভাষা|তুলু]], [[কানাড়া ভাষা|কানাড়া]], [[কোংকণী ভাষা|কোংকণী]], [[মালদ্বীপীয় ভাষা|ধিভেহী]], [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] আৰু হিন্দী ভাষী লোকো আছে। ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি চহৰখনত [[দৰিদ্ৰ্য সীমাৰেখাৰ তলৰ লোক|দৰিদ্ৰ্য সীমাৰেখাৰ তলত]] বসবাস কৰা লোকৰ সংখ্যা আছিল ১১,৬৬৭ জন।<ref name="Urban poor in Thiruvananthapuram">{{Cite report |url=http://jnnurm.nic.in/nurmudweb/toolkit/Trivanthapuram/5PartCD.pdf |title=Study of urban poor in TMC area |work=JNNURM |access-date=9 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110127220331/http://jnnurm.nic.in/nurmudweb/toolkit/Trivanthapuram/5PartCD.pdf |archive-date=27 January 2011 |url-status=dead |archivedate=27 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110127220331/http://jnnurm.nic.in/nurmudweb/toolkit/Trivanthapuram/5PartCD.pdf |deadurl=yes }}</ref> শেহতীয়াকৈ তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ উত্তৰ ভাৰতৰ বিশেষকৈ [[পঞ্জাব (ভাৰত)|পঞ্জাব]], [[হাৰিয়ানা]], আৰু [[মধ্যপ্ৰদেশ]]ৰপৰা বুজনসংখ্যক শ্ৰমিকৰ আগমন ঘটিছে। একেদৰে পূব ভাৰতৰ মূলতঃ [[পশ্চিম বংগ]] আৰু [[বিহাৰ]]ৰপৰাও বহু শ্ৰমিক ইয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি চুবুৰীয়া দেশ যেনে [[শ্ৰীলংকা]], [[মালদ্বীপ]], [[নেপাল]] আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰপৰাও অহা বহু লোক চহৰখনত বসবাস কৰে।<ref>{{cite news |title=Migrants assured of safety |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/collector-assures-migrants-of-camaraderie/article19840707.ece |access-date=5 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=11 October 2017}}</ref> == প্ৰশাসন == [[File:Kerala Legislative Assembly, Thiruvananthapuram.jpg|thumb|[[কেৰেলা বিধানসভা]] ভৱন]] [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম|তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম]] বা চমুকৈ টি.এম.চি.য়ে চহৰখনৰ ১০০টা ৱাৰ্ডৰ পৌৰ আন্তঃগাঁথনি পৰিচালনা আৰু তদাৰক কৰে।<ref name="citad">{{cite web |title=Administration |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/administration |website=Thiruvananthapuram Corporation |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134552/http://www.corporationoftrivandrum.in/administration |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125134552/http://www.corporationoftrivandrum.in/administration |deadurl=yes }}</ref> প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰপৰা এজনকৈ পৌৰ সদস্য বা কাউন্সিলৰ পৌৰ নিগমলৈ নিৰ্বাচিত হয়। টি.এম.চি.ৰ হাতত চহৰখনৰ স্থানীয় চৰকাৰ হিচাপে কাম কৰাৰ ক্ষমতা থাকে।<ref name="orgst">{{cite web |title=Institutional Setup of Corporation of Thiruvananthapuram |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/organisational-structure |website=Thiruvananthapuram Corporation |publisher=Information Kerala Mission |access-date=24 January 2018 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110115420/http://www.corporationoftrivandrum.in/organisational-structure |url-status=dead |archivedate=10 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180110115420/http://www.corporationoftrivandrum.in/organisational-structure |deadurl=yes }}</ref> পৌৰ নিগমৰ মুৰব্বী হৈছে মেয়ৰ। তেওঁক নিৰ্বাচিত কাউন্সিলৰসকলৰ মাজৰপৰাই বাছনি কৰা হয়। মেয়ৰগৰাকী টি.এম.চি.ৰ প্ৰশাসনিক কাৰ্যাৱলীৰ সামগ্ৰিক পৰ্যৱেক্ষণ আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে দায়বদ্ধ। পৌৰ নিগমে ইয়াৰ স্থায়ী সমিতিসমূহৰ জৰিয়তে সেৱাসমূহ আগবঢ়ায়।<ref name="orgst" /> পৌৰ নিগমৰ সচিবজনক [[কেৰেলা চৰকাৰ|কেৰেলা চৰকাৰে]] নিযুক্তি দিয়ে। তেওঁ টি.এম.চি.ৰ প্ৰশাসনিক মুৰব্বী হিচাপে কাম কৰে আৰু পৰিষদে গ্ৰহণ কৰা প্ৰস্তাৱৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্তসমূহ কাৰ্যকৰী কৰে। পৌৰ নিগমৰ কাৰ্যাৱলী সাতটা বিভাগৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। এইসমূহ হৈছে ক্ৰমে— অভিযান্ত্ৰিক, স্বাস্থ্য, সাধাৰণ প্ৰশাসন, পৰিষদ, হিচাপ আৰু ৰাজহ বিভাগ।<ref name="orgstruc">{{cite web |title=Organisation Structure |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/sites/default/files/TMC%20-%20Organization%20Structure.pdf |publisher=Thiruvananthapuram Corporation |access-date=24 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124171252/http://www.corporationoftrivandrum.in/sites/default/files/TMC%20-%20Organization%20Structure.pdf |archive-date=24 January 2018 |archivedate=24 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180124171252/http://www.corporationoftrivandrum.in/sites/default/files/TMC%20-%20Organization%20Structure.pdf |deadurl=yes }}</ref> টি.এম.চি.ৰ বিকেন্দ্ৰিকৃত ভূমিকাৰ বাবে ১১টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয় গঠন কৰা হৈছে। এই আঞ্চলিক কাৰ্যালয়সমূহ ফ’ৰ্ট, কাদাকাম্পাল্লী, নেমম, উল্লুৰ, আত্তিপ্ৰা, থিৰুৱাল্লম, কাজাকুট্টম, শ্ৰীকৰ্যম, কুদাপ্পানাকুন্নু, বাত্তিয়ুৰকাভু আৰু ভিঝিনজামত অৱস্থিত।<ref>{{cite web |title=Zonal Operations |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/zonal-operations |website=Thiruvananthapuram Corporation |publisher=Information Kerala Mission |access-date=24 January 2018 |archive-date=11 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111002432/http://www.corporationoftrivandrum.in/zonal-operations |url-status=dead |archivedate=11 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111002432/http://www.corporationoftrivandrum.in/zonal-operations |deadurl=yes }}</ref> টি.এম.চি.ৰ দায়িত্বসমূহৰ ভিতৰত পানী যোগান, পানী নিষ্কাশন আৰু নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, অনাময়, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা আৰু গৃহ নিৰ্মাণ নিয়ন্ত্ৰণ অন্তৰ্ভুক্ত। তিৰুৱনন্তপুৰম উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ বৃহত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম অঞ্চলৰ বিধিবদ্ধ পৰিকল্পনা আৰু উন্নয়নৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>{{cite web |title=About Thiruvananthapuram Development Authority |url=http://www.trida.kerala.gov.in/about-us |website=Thiruvananthapuram Development Authority |publisher=Information Kerala Mission |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125074631/http://www.trida.kerala.gov.in/about-us |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125074631/http://www.trida.kerala.gov.in/about-us |deadurl=yes }}</ref> কেৰেলা চৰকাৰৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হোৱাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমত কেৱল স্থানীয় প্ৰশাসনিক সংস্থাসমূহৰ কাৰ্যালয়ই নহয়, বৰঞ্চ [[কেৰেলা বিধানসভা]] আৰু ৰাজ্যিক সচিবালয়ো অৱস্থিত। এই সচিবালয়খন [[কেৰেলা চৰকাৰী সচিবালয়|কেৰেলা চৰকাৰী সচিবালয় চৌহদ]]ত আছে। তিৰুৱনন্তপুৰমত দুটা সংসদীয় সমষ্টি আছে। সেই দুটা হৈছে [[আট্টিংগল (লোকসভা সমষ্টি)|আট্টিংগল]] আৰু [[তিৰুৱনন্তপুৰম (লোকসভা সমষ্টি)|তিৰুৱনন্তপুৰম]]। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনে ৰাজ্যিক বিধানসভালৈ পাঁচগৰাকী বিধায়ক ([[বিধায়ক]]) নিৰ্বাচিত কৰে।<ref>{{cite web |title=Constituencies |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/constituencies |website=Corporation of Trivandrum |publisher=Information Kerala Mission |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134616/http://www.corporationoftrivandrum.in/constituencies |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125134616/http://www.corporationoftrivandrum.in/constituencies |deadurl=yes }}</ref> [[File:Kerala Government Secretariat, Thiruvananthapuram, Kerala, India.jpg|thumb|right|কেৰেলা চৰকাৰী সচিবালয় কেৰেলা চৰকাৰৰ প্ৰশাসনৰ মূল কেন্দ্ৰ]] === পৌৰ বিত্তীয় ব্যৱস্থা === [[গৃহ নিৰ্মাণ আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়]]ৰ চিটিফাইনেঞ্চ (CityFinance) প’ৰ্টেলত প্ৰকাশিত বিত্তীয় তথ্য অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Thiruvananthapuram Municipal Corporation Finance |url=https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/thiruvananthapuram |publisher=CityFinance Portal, Ministry of Housing and Urban Affairs |access-date=17 March 2026}}</ref> ২০২২-২৩ বিত্তীয় বৰ্ষত তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগমে মুঠ ₹৭১৩ কোটি (৮৬ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ) ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু মুঠ ₹৫৮৬ কোটি (৭১ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ) ব্যয়ৰ খতিয়ান দাঙি ধৰিছিল। এই মুঠ ৰাজহৰ প্ৰায় ২৩.৬% কৰ ৰাজহৰপৰা আহিছিল। আনহাতে, এই বিত্তীয় বৰ্ষত পৌৰ নিগমে অনুদান হিচাপে ₹৪৭৬ কোটি লাভ কৰিছিল। === আইন-শৃংখলা === তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী চহৰখনৰ প্ৰধান আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থা। ইয়াৰ মুৰব্বী হৈছে এজন আৰক্ষী আয়ুক্ত।<ref name="poli">{{cite web |title=Governance of District Police, Thiruvananthapuram City |url=http://www.tvmcitypolice.gov.in/thiruvananthapuram-city-police/about-us/governance |website=District Police Office, Thiruvananthapuram City |publisher=State Police Computer Centre |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134455/http://www.tvmcitypolice.gov.in/thiruvananthapuram-city-police/about-us/governance |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125134455/http://www.tvmcitypolice.gov.in/thiruvananthapuram-city-police/about-us/governance |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী [[কেৰেলা আৰক্ষী]]ৰ এটা শাখা। ইয়াৰ প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণ [[কেৰেলা গৃহ মন্ত্ৰ্যালয়]]ৰ হাতত থাকে। তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী হ’ল কেৰেলাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰক্ষী সংমণ্ডল। এই সংমণ্ডলটো চাৰিটা উপ-সংমণ্ডল কাৰ্যালয় আৰু ২৪খন আৰক্ষী থানাৰে গঠিত। ইয়াত অনুমোদিত আৰক্ষী কৰ্মীৰ সংখ্যা হৈছে ৩,৫০০ গৰাকী।<ref name="kerpol">{{cite web |title=Work study report on Police Department |url=https://www.kerala.gov.in/documents/10180/3328a672-d76d-4d76-b1aa-f407edaa3662 |format=PDF |publisher=Government of Kerala |access-date=24 January 2018 |archive-date=30 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230043540/https://kerala.gov.in//documents/10180/3328a672-d76d-4d76-b1aa-f407edaa3662 |url-status=dead |archivedate=30 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230043540/https://kerala.gov.in//documents/10180/3328a672-d76d-4d76-b1aa-f407edaa3662 |deadurl=yes }}</ref> পূজাপ্পুৰাত অৱস্থিত কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰখন হৈছে কেৰেলাৰ আটাইতকৈ পুৰণি কাৰাগাৰ। লগতে এইখন কেৰেলা কাৰাগাৰ আৰু সংশোধনমূলক সেৱাৰ মুখ্য কাৰ্যালয়।<ref>{{cite web |title=Prisons Headquarters Poojappura |url=http://www.keralaprisons.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=74 |website=Kerala prisons and correctional services |publisher=Government of India, Ministry of Communications and Information Technology |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134533/http://www.keralaprisons.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=74 |url-status=dead }}</ref> === সামৰিক আৰু কূটনৈতিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ === [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]]ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (Southern Air Command) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় এই চহৰখনত অৱস্থিত।<ref name="SAC">{{cite web |title=Southern Air Command Introduction |url=http://indianairforce.nic.in/show_command.php?pg_id=32&page_type=command&comm_id=5 |website=Official Home Page of Indian Air Force |publisher=Indian Air Force |access-date=24 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134636/http://indianairforce.nic.in/show_command.php?pg_id=32&page_type=command&comm_id=5 |archive-date=25 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Schoolchildren get a 'Command'ing view |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/jan/20/schoolchildren-get-a-commanding-view-1759300.html |access-date=24 January 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=20 January 2018}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমত ৰাজ্যিক সশস্ত্ৰ আৰক্ষীৰ দুটা বেটেলিয়ান আৰু [[কেন্দ্ৰীয় ৰিজাৰ্ভ আৰক্ষী বল]]ৰ (CRPF) এটা গোট আছে।<ref>{{cite web |title=Armed Police Head Quarter |url=http://www.keralapolice.org/wings/armed-police/armed-police-head-quarter |website=Kerala Police |publisher=State Police Computer Centre, SCRB, Thiruvananthapuram. |access-date=24 January 2018}}</ref> চি.আৰ.পি.এফ.ৰ এটা গ্ৰুপ হেডকুৱাৰ্টাৰ (GHQ) কাল্লিপুৰমত অৱস্থিত।<ref>{{cite news |last1=G |first1=Ananthakrishnan |title=CRPF religion head count |url=https://www.telegraphindia.com/1120722/jsp/frontpage/story_15758048.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20120725025842/http://www.telegraphindia.com/1120722/jsp/frontpage/story_15758048.jsp |url-status=dead |archive-date=25 July 2012 |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Telegraph |date=22 July 2012}}</ref> ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত [[কেন্দ্ৰীয় ঔদ্যোগিক নিৰাপত্তা বল]]ৰ (CISF) তিনিটা গোট আৰু [[সীমা সুৰক্ষা বল]]ৰ (BSF) ছেক্টৰ হেডকুৱাৰ্টাৰ (SHQ) আছে। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ পানগোডত এটা ডাঙৰ সামৰিক ছাউনী আছে। ইয়াত [[ভাৰতীয় সেনা]]ৰ কেইটামান ৰেজিমেণ্ট নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>{{cite news |title=Up-close look at military weapons |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Up-close-look-at-military-weapons/article14574294.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=17 August 2016}}</ref> চহৰখনত [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]ৰ এটা পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় (Consulate) অৱস্থিত।<ref>{{cite web |title=UAE Consulate Thiruvananthapuram Kerala |url=http://uaeconsulate-kerala.com/demo/about-consulate.html |website=Consulate of United Arab Emirates |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134447/http://uaeconsulate-kerala.com/demo/about-consulate.html |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125134447/http://uaeconsulate-kerala.com/demo/about-consulate.html |deadurl=yes }}</ref> লগতে [[মালদ্বীপ]]ৰ এটা পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় ইয়াত আছে।<ref>{{cite web |title=Consulate of Maldives |url=https://www.consulateofmaldives.in/ |website=Consulate of Maldives in Thiruvananthapuram |publisher=Netindia |access-date=24 January 2018 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত [[শ্ৰী লংকা]], [[ৰাছিয়া]] আৰু [[জাৰ্মানী]]ৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়সমূহ (Honorary Consulates) আছে।<ref>{{cite web |title=Honorary Consul of Sri Lanka |url=http://slhckerala.org/contactus.php |website=Consulate of Sri Lanka in Kerala |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125074607/http://slhckerala.org/contactus.php |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125074607/http://slhckerala.org/contactus.php |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=City needs special zone for diplomatic missions |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/City-needs-special-zone-for-diplomatic-missions/article16771608.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=7 December 2016}}</ref> === জনোপযোগিতা সেৱা === কেৰেলা পানী কৰ্তৃপক্ষই চহৰখনত পানী যোগান ধৰে। এই পানীৰ উৎস হৈছে [[কাৰামানা নদী]]।<ref name="water">{{cite web |title=Thiruvananthapuram Water Supply |url=http://www.tvmcity.in/water-supply |website=Thiruvananthapuram Smart City |publisher=Municipal Corporation of Thiruvananthapuram |access-date=24 January 2018 |archive-date=7 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007082049/http://www.tvmcity.in/water-supply |url-status=dead |archivedate=7 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007082049/http://www.tvmcity.in/water-supply |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ বেছিভাগ পানী অৰুভিক্কাৰা আৰু পেপ্পাৰা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ জলাশয়ৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা হয়। তাৰ পিছত অৰুভিক্কাৰা পাম্পিং ষ্টেচনত এই পানী শোধন আৰু বিশুদ্ধ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Renovation on at KWA pumping stations |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/renovation-on-at-kwa-pumping-stations/article5829060.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=25 March 2014}}</ref> ১৯৩৩ চনত কাৰ্যক্ষম হোৱা 'ৱেলিংটন ৱাটাৰ ৱৰ্কছ' ভাৰতৰ ভিতৰতে অন্যতম পুৰণি চহৰ পানী যোগান আঁচনি।<ref>{{cite news |title=Wellington Water Works an example of far-sightedness |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoWellington-Water-Works-an-example-of-far-sightednessrsquo/article16654463.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=31 March 2010}}</ref> চহৰখনৰ লেতেৰা পানী মুত্তথৰা নলা-শোধন প্ৰকল্পত শোধন কৰা হয়। এই প্ৰকল্পটোৱে প্ৰতিদিনে ৩২ নিযুত লিটাৰ আৱৰ্জনা পানী নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।<ref>{{cite news |last1=B. Nair |first1=Rajesh |title=Sludge disposal poses a hurdle at Muttathara sewage treatment plant |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/sludge-disposal-poses-a-hurdle-at-muttathara-sewage-treatment-plant/article5078955.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=Waste water Management |url=http://www.tvmcity.in/waste-water-mgmt |website=Smartcity Thiruvananthapuram |publisher=C-DIT |access-date=24 January 2018 |archive-date=20 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120160503/http://www.tvmcity.in/waste-water-mgmt |url-status=dead |archivedate=20 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120160503/http://www.tvmcity.in/waste-water-mgmt |deadurl=yes }}</ref> নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে চহৰৰ এলেকাক সাতটা ব্লকত বিভক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Sewerage Scheme (Thiruvananthapuram) Phase – I |url=https://infrastructureindia.gov.in/view-project?p_p_id=viewproject_WAR_Projectportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_viewproject_WAR_Projectportlet_jspPage=%2Fhtml%2Fviewproject%2Fview.jsp&_viewproject_WAR_Projectportlet_ppp=Government+Infrastructure+Projects+%28Traditional+Procurement%29&_viewproject_WAR_Projectportlet_projectId=15303&_viewproject_WAR_Projectportlet_currURL=%2Fprojects-list-by-sector%3Fp_p_id%3Dprojectlistbysector_WAR_Projectportlet%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26p_p_col_id%3Dcolumn-1%26p_p_col_count%3D1%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_jspPage%3D%252Fhtml%252Fprojectlistbysector%252Fview.jsp%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_hdSubsectorList%3D%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_keywords%3D%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_advancedSearch%3Dfalse%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_andOperator%3Dtrue%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_orderByCol%3DprojectName%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_orderByType%3Dasc%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_resetCur%3Dfalse%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_delta%3D75 |publisher=Department of Economic Affairs, Ministry of Finance, Government of India |access-date=24 January 2018}}</ref> চহৰখনত বিদ্যুৎ যোগান ধৰে কেৰেলা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ ব’ৰ্ড চমুকেই কে.এছ.ই.বি.য়ে (KSEB)।<ref>{{cite news |title=KSEB commissions substation |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/kseb-commissions-substation/articleshow/59745307.cms |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Times of India |date=25 July 2015}}</ref> অগ্নি নিৰ্বাপক সেৱাসমূহ কেৰেলা অগ্নি নিৰ্বাপক আৰু উদ্ধাৰ সেৱাই পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite news |title=Trivandrum to get modern fire fighting equipment for faster aid |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/jul/22/trivandrum-to-get-modern-fire-fighting-equipment-for-faster-aid-1631875.html |access-date=24 January 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=22 July 2017}}</ref> ==অৰ্থনীতি== {{Panorama | image = File:Trivandrum City North Panorama.jpg | height = 230 | alt = চহৰখনৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশত থকা টেকন’ভেলীৰ এটা নৈশ দৃশ্য। | caption = <div style="text-align:center">চহৰখনৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশত থকা টেকন’ভেলীৰ এটা নৈশ দৃশ্য।</div> }} [[File:Thiruvananthapuram Infosys campus.JPG|thumb|ইনফোচিছ চৌহদৰ এটা অংশ। তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান তথ্য প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ। ]] তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভৌগোলিক স্থানত অৱস্থিত। ই সুয়েজৰপৰা ছিংগাপুৰ সংযোগী সুদূৰ প্ৰাচ্যৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাগৰীয় জাহাজ পথৰপৰা মাত্ৰ ১০ সাগৰীয় মাইল (১৯ কিলোমিটাৰ) নিলগত অৱস্থিত। ইয়াৰ ফলত চহৰখন বিশ্বৰ এক প্ৰধান সামুদ্ৰিক যাতায়াত পথৰ অতি ওচৰত পৰে। এই সুবিধাজনক অৱস্থিতিৰ লগতে নিৰ্ভৰযোগ্য বিদ্যুৎ যোগান, বিশুদ্ধ পানী আৰু দীঘলীয়া উপকূলৰ উপলব্ধতাই চহৰখনৰ ঔদ্যোগিক বিকাশ খৰতকীয়া কৰি তুলিছে। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ অৰ্থনীতি মূলত [[তথ্য প্ৰযুক্তি]], শিক্ষা, বাগিছাভিত্তিক খেতি, মহাকাশ বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু [[পৰ্যটন]]ৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।<ref name="sceco">{{cite web |title=Thiruvananthapuram economy |url=http://www.tvmcity.in/economy |website=Smart City Thiruvananthapuram |publisher=C-DIT Government of Kerala |access-date=1 March 2018 |archive-date=11 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111221337/http://www.tvmcity.in/economy |url-status=dead |archivedate=11 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111221337/http://www.tvmcity.in/economy |deadurl=yes }}</ref> কেৰেলা ৰাজ্যৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ অৱদান হৈছে ১০.৩১%।<ref name="ecrev">{{cite web |title=Kerala Economic Review |url=https://kerala.gov.in/documents/10180/ad430667-ade5-4c62-8cb8-a89d27d396f1 |website=Government of Kerala |publisher=Kerala State Planning Board |access-date=1 March 2018 |archive-date=20 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200720141140/https://kerala.gov.in/documents/10180/ad430667-ade5-4c62-8cb8-a89d27d396f1 |url-status=dead |archivedate=20 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200720141140/https://kerala.gov.in/documents/10180/ad430667-ade5-4c62-8cb8-a89d27d396f1 |deadurl=yes }}</ref> ১৩.৮৩% অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ হাৰেৰে তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে কেৰেলাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশশীল জিলা।<ref name="ecrev"/> গোলকীয় [[বিত্তীয় সেৱা]] প্ৰতিষ্ঠান [[মৰ্গান ষ্টেনলি]] (Morgan Stanley) ৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি তিৰুৱনন্তপুৰমে ভাৰতৰ শীৰ্ষ ১০খন সক্ৰিয় আৰু উপভোগী চহৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="MorStan">{{cite web |title=AlphaWise City Vibrancy Index: A Guide to India's Urbanization |page=7 |url=http://xa.yimg.com/kq/groups/1090352/898699386/name/City_MS.pdf |publisher=Morgan Stanley |access-date=1 March 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111122084247/http://xa.yimg.com/kq/groups/1090352/898699386/name/City_MS.pdf |archive-date=22 November 2011 |archivedate=22 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111122084247/http://xa.yimg.com/kq/groups/1090352/898699386/name/City_MS.pdf |deadurl=yes }}</ref> কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীসকলে চহৰখনৰ কৰ্মসংস্থাপনৰ এক বৃহৎ অংশ অধিকাৰ কৰি আছে।<ref name="ecrev"/> [[File:MSC IRINA TRIVANDRUM PORT HD.jpg|thumb|left|alt=খেজুৰ গছৰ মাজেৰে দেখা পোৱা এখন বৃহৎ কণ্টেইনাৰ জাহাজ|২০২৫ চনৰ জুন মাহত বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ কণ্টেইনাৰ জাহাজ এম.এছ.চি. 'ইৰিনা' (MSC Irina) তিৰুৱনন্তপুৰমত উপস্থিত হয়। এই আগমনৰ জৰিয়তে জাহাজখনে প্ৰথমবাৰৰ বাবে দক্ষিণ এছিয়াৰ কোনো বন্দৰত প্ৰৱেশ কৰে]] তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক প্ৰধান মহাকাশ গৱেষণা কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা]]ৰ (ISRO) আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অগ্ৰণী কেন্দ্ৰ [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (VSSC) অৱস্থিত।<ref name="vssc">{{cite web |title=Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC) |url=https://www.isro.gov.in/about-isro/vikram-sarabhai-space-centre-vssc |website=Indian Space Research Organisation |publisher=Department of Space, Government of India |access-date=1 March 2018 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602202050/https://www.isro.gov.in/about-isro/vikram-sarabhai-space-centre-vssc |url-status=dead |archivedate=2 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190602202050/https://www.isro.gov.in/about-isro/vikram-sarabhai-space-centre-vssc |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ, লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ আৰু ইছৰ’ ইনাৰ্ছিয়েল চিষ্টেমছ ইউনিটৰ দৰে মহাকাশ গৱেষণাৰ সৈতে জড়িত চৰকাৰী কেন্দ্ৰসমূহ তিৰুৱনন্তপুৰমতে অৱস্থিত।<ref name="isrocen">{{cite web |title=ISRO Centres |url=https://www.isro.gov.in/about-isro/isro-centres |website=Indian Space Research Organisation |publisher=Department of Space, Government of India |access-date=1 March 2018 |archive-date=29 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129043646/https://www.isro.gov.in/about-isro/isro-centres |url-status=dead |archivedate=29 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129043646/https://www.isro.gov.in/about-isro/isro-centres |deadurl=yes }}</ref> 'ব্ৰহ্মপুত্ৰ এৰ’স্পেচ তিৰুৱনন্তপুৰম লিমিটেড' হৈছে ভাৰতৰ অন্যতম আগশাৰীৰ মিছাইল একত্ৰীকৰণ (missile integration) আৰু প্ৰতিৰক্ষা উৎপাদন গোট।<ref name="brahmos">{{cite news |last1=Chandran |first1=Cynthia |title=Central Industrial Security Force to take over BrahMos security |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/221217/central-industrial-security-force-to-take-over-brahmos-security.html |access-date=1 March 2018 |newspaper=Deccan Chronicle |date=22 December 2017}}</ref> চহৰখনৰ অন্যান্য উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত ট্ৰাভাংকোৰ টাইটানিয়াম প্ৰডাক্টছ, কেৰেলা অটোম’বাইলছ লিমিটেড, মিলমা (MILMA), ইংলিছ ইণ্ডিয়ান ক্লেইজ, কেলট্ৰন (Keltron), ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰবাৰ ৱৰ্কছ আৰু এইচ.এল.এল. লাইফকেয়াৰ লিমিটেড অন্যতম। [[File:Lulumalltrivandrum.jpg|thumbnail|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ এক ঘাইপথৰ দৃশ্য]] তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান তথ্য প্ৰযুক্তি (IT) আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি সমৰ্থিত সেৱা (ITES) কেন্দ্ৰ। কেৰেলাৰ মুঠ ছফ্টৱেৰ ৰপ্তানিৰ প্ৰায় ৪০-৪৫% কেৱল এই চহৰখনেই যোগান ধৰে।<ref name="ecrev"/><ref name="stone">{{cite news |url=http://technopark.org/news?id=305 |work=Technopark |title=Kunhalikutty to lay foundation stone for Technopark tomorrow |date=24 February 2016 |archive-date=4 April 2023 |access-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404165537/https://www.technopark.org/news?id=305 |url-status=dead |archivedate=4 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404165537/https://www.technopark.org/news?id=305 |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমত অৰেকল কৰ্প’ৰেচন, নিছান, এইচ.চি.এল. টেক, একচেঞ্চাৰ, এলিয়াঞ্জ টেকন’লজী, এনভেষ্টনেট, টাটা কনচুলটেন্সী ছাৰ্ভিচেছ, ইনফোচিছ, ইউ.এছ.টি. গ্লোবেল, আৰ্নষ্ট এণ্ড ইয়ং, ফ্লাইটেক্সট, গাইডহাউচ, টাটা এলেক্সি, মেকিনছী এণ্ড কোম্পানী, আৰ.আৰ. ডনেলী আৰু কুৱেষ্ট গ্লোবেলৰ দৰে বিশ্বৰ প্ৰধান [[বহুৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানী|বহুৰাষ্ট্ৰীয়]] প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অৱস্থিত।<ref name="techcomp">{{cite web |title=Companies in Technopark |url=http://www.technopark.org/company-a-z-listing |website=Technopark |access-date=1 March 2018 |archive-date=27 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227035018/http://technopark.org/company-a-z-listing |url-status=dead |archivedate=27 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227035018/http://technopark.org/company-a-z-listing |deadurl=yes }}</ref> সজোৱা মাটিকে ধৰি নিৰ্মিত এলেকাৰ (built-up area) হিচাপত তিৰুৱনন্তপুৰমৰ [[টেকন’পাৰ্ক, তিৰুৱনন্তপুৰম|টেকন’পাৰ্ক]] হৈছে ভাৰতৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান।<ref name="techlarge">{{cite news |title=Technopark becomes largest IT park in the country |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/technopark-becomes-largest-it-park-in-the-country/articleshow/28958104.cms |access-date=1 March 2018 |work=Economic Times |date=17 January 2014}}</ref> প্ৰায় ৪০০টা কোম্পানীত ৫২,০০০ গৰাকী তথ্য প্ৰযুক্তি বৃত্তিধাৰী লোকেৰে ই কেৰেলাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সংস্থাপন ক্ষেত্ৰ।<ref name="ecrev" /><ref name="techcomp" /> অন্যান্য তথ্য প্ৰযুক্তি, সংবাদ মাধ্যম আৰু ঔদ্যোগিক চৌহদসমূহৰ ভিতৰত কিনফ্ৰা ফিল্ম এণ্ড ভিডিঅ’ পাৰ্ক, কিনফ্ৰা এপাৰেল পাৰ্ক, বি-হাব (B-HUB) আৰু চিত্ৰাঞ্জলি ফিল্ম কমপ্লেক্স অন্যতম।<ref name="kinfra">{{cite web |title=Kinfra Parks |url=http://kinfra.org/parks |website=Kerala Industrial Infrastructure Development Corporation |publisher=Government of Kerala |access-date=1 March 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Film city plan on fast track |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-city-plan-on-fast-track/article22526150.ece |access-date=1 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=26 January 2018}}</ref> আনহাতে চহৰখনৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰযুক্তি, [[জৈৱ প্ৰযুক্তি]] আৰু ঔদ্যোগিক চৌহদসমূহৰ ভিতৰত টেকন’চিটি, বায়’ ৩৬০ লাইফ ছায়েন্সেছ পাৰ্ক আৰু ডিজিটেল ছায়েন্স পাৰ্ক অন্যতম। <ref>{{cite news |title=Boost for Life Sciences Park development |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/boost-for-life-sciences-park-development/article19988996.ece |access-date=1 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=6 November 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=S |first1=Unnikrishnan |title=Technopark: Riding smoothly into the future |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/feb/01/technopark-riding-smoothly-into-the-future-1766890.html |access-date=1 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=1 February 2018}}</ref> চহৰখনৰ অৰ্থনীতিত পৰ্যটন খণ্ডই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।<ref name="Tourists Statistics 2007">{{cite report |work=Tourism Department, Kerala |url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Microsoft%20Word%20-%20Tourist_statistics_for_Internet.pdf |title=Tourism statistics 2007 |access-date=8 May 2008}}</ref><ref name=tour>{{cite news |last1=Radhakrishnan |first1=S Anil |title=Good news for tourism sector |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/good-news-for-tourism-sector/article22669673.ece |access-date=1 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=7 February 2018}}</ref><ref>{{Cite report |work=Kerala Tourism |url=http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |title=Destination wise foreign tourist visits |access-date=4 August 2016}}</ref> ইয়াত থকা বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আকৰ্ষণ যেনে— সাগৰীয় তীৰ, [[কেৰেলাৰ জলাশয়|জলাশয় বা কায়েল]] (backwaters), পাহাৰ আৰু বাগিছাসমূহে পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনৰ ঐতিহাসিক ঐতিহ্য, ইতিহাস, [[আয়ুৰ্বেদ]], চিকিৎসা পৰ্যটন (medical tourism) আৰু জ্ঞান কেন্দ্ৰসমূহেও বহুসংখ্যক পৰ্যটFormক আকৰ্ষিত কৰে।<ref name="trvtour">{{cite news |title=Brainstorming for sustainable tourism |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/sep/27/brainstorming-for-sustainable-tourism-1663732.html |access-date=1 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=27 September 2017}}</ref> ২০১৬-১৭ বৰ্ষত চহৰখনৰ মাটি-সম্পত্তি ক্ৰয়-বিক্ৰয়, আন্তঃগাঁথনি আৰু খুচুৰা ব্যৱসায় খণ্ডত বিনিয়োগৰ অভূতপূৰ্ব উত্থান ঘটিছিল।<ref>{{cite news |last1=Saikiran |first1=KP |title=Realty sees a surge in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/realty-sees-a-surge-in-kerala/articleshow/59950656.cms |access-date=1 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=7 August 2017}}</ref> === বন্দৰ-ভিত্তিক উন্নয়ন === তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে এখন বাণিজ্যিক বন্দৰ চহৰ। ইয়াত [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]] নামৰ এটা গভীৰ সাগৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰান্স-শ্বিপমেণ্ট বন্দৰ থকাৰ বাবে প্ৰচুৰ বন্দৰ-ভিত্তিক আন্তঃগাঁথনি গঢ়ি উঠিছে।<ref>{{cite web |title=Union Minister Shri Sarbananda Sonowal receives First Mother Ship at Vizhinjam - India's first deep water Container Transhipment Port |url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2032811 |website=Pib.gov.in|access-date=2025-05-20}}</ref> এই বন্দৰটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জাহাজ চলাচল পথৰ একেবাৰে ওচৰত অৱস্থিত। ই অতি ব্যস্ত পাৰস্য উপসাগৰ–মালাক্কা জাহাজ পথৰপৰা মাত্ৰ {{convert|10|to|12|nmi|km}} সাগৰীয় মাইল নিলগত অৱস্থিত।<ref>{{cite news |title=Vallarpadam Port loses out to Colombo on smaller draft, higher charges |url=https://www.hellenicshippingnews.com/vallarpadam-port-loses-out-to-colombo-on-smaller-draft-higher-charges-2/ |publisher=Hellenic Shipping News |archive-date=2 March 2018 |access-date=1 March 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=dead |archivedate=2 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180302050249/https://www.hellenicshippingnews.com/vallarpadam-port-loses-out-to-colombo-on-smaller-draft-higher-charges-2/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক গভীৰতা হৈছে {{Convert|18|to|20|m|ft}}। ইয়াৰ ফলত ইয়াত ডাঙৰ ডাঙৰ কণ্টেইনাৰ জাহাজসমূহ সহজে চাপিব পাৰে।<ref>{{cite news |title=A Kerala Port with Adani. Why That's a Good Thing |url=https://www.ndtv.com/opinion/a-kerala-port-with-adani-why-thats-a-good-thing-780831 |publisher=NDTV}}</ref> ইয়াৰ বাৰ্থ বা ঘাটসমূহ ২৪,০০০ পৰ্যন্ত টি.ই.ইউ. (TEU - twenty-foot equivalent units) ক্ষমতাৰ জাহাজ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰাকৈ সাজি উলিওৱা হৈছে।<ref>{{cite news |title=Sailing ahead |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/jun/01/sailing-ahead-1611400.html |publisher=The New Indian Express}}</ref> এই বন্দৰ-ভিত্তিক উন্নয়নে অঞ্চলটোত সামগ্ৰী পৰিবহণ, গুডামঘৰ, জাহাজ সেৱা, সহায়ক আন্তঃগাঁথনি, বাণিজ্য আৰু পৰিবহণ সংযোগ ব্যৱস্থাৰ সক্ৰিয়তা বৃদ্ধি কৰিছে। === ত্ৰিবান্দ্ৰম আউটাৰ ৰিং ৰোড === প্ৰস্তাৱিত তিৰুৱনন্তপুৰম বাহ্যিক বৃত্তপথ বা ত্ৰিবান্দ্ৰম আউটাৰ ৰিং ৰোড (ORR) চমুকেই বাহ্যিক এলেকা বিকাশ কৰিড’ৰ (OAGC) বুলিও জনা যায়। এইটো চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহৰ দীৰ্ঘম্যাদী অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ বাবে এক প্ৰধান আন্তঃগাঁথনিমূলক পদক্ষেপ। এই কৰিড’ৰটো [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]] আৰু নাভাইকুলামৰ মাজত প্ৰায় ৭৮–৮০ কিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত হ’ব। ইয়াক নিৰ্ধাৰিত অৰ্থনৈতিক মণ্ডলৰ সৈতে এটা ছয়লেনযুক্ত নিয়ন্ত্ৰিত-প্ৰৱেশ ঘাইপথ হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। এই প্ৰকল্পৰ মহাপৰিকল্পনাই ৰাজধানী অঞ্চলৰ চাৰিওফালে এক সংহত বিনিয়োগ অঞ্চল গঢ়ি তোলাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে। ইয়াৰ ভিতৰত সামগ্ৰী পৰিবহণ, ঔদ্যোগিক বিকাশ, তথ্য প্ৰযুক্তি, স্বাস্থ্যসেৱা, স্বাস্থ্য পৰ্যটন, সাধাৰণ পৰ্যটন, শিক্ষা আৰু বাণিজ্যিক সেৱাৰ দৰে একাধিক বিশেষ ক্লাষ্টাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই কেন্দ্ৰিকৃত বিকাশৰ বাবে ভিঝিনজাম, কোভালাম, বেম্বায়াম, মংগলাপুৰম আৰু নেদুমাংগাদৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানসমূহক চিহ্নিত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ভিঝিনজামত এটা সামগ্ৰী পৰিবহণ কেন্দ্ৰ আৰু উপকূলীয় অঞ্চলত এটা স্বাস্থ্য তথা পৰ্যটন কেন্দ্ৰ গঢ়ি তোলা হ’ব। এই প্ৰকল্পটোৱে ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ, তথ্য প্ৰযুক্তি কৰিড’ৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ নেটৱৰ্কৰ মাজত সংযোগ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত বন্দৰ-ভিত্তিক ঔদ্যোগিক বিকাশ আৰু আঞ্চলিক অৰ্থনৈতিক সম্প্ৰসাৰণ সুচল হ’ব।<ref name="OAGC_CRDP">The Hindu (2020), "New unit to manage growth corridor project"</ref><ref name="OAGC_NEWS">The New Indian Express (2023), "Outer Area Growth Corridor: Eight economic clusters proposed in Thiruvananthapuram"</ref><ref name="OAGC_WIKI">Wikipedia: Outer Ring Road, Thiruvananthapuram</ref> == পৰ্যটন == [[File:Harverting lotus leafs.jpg|thumb|left|[[ভেল্লায়নী হ্ৰদ]]ৰপৰা পদুম পাত সংগ্ৰহ কৰাৰ এক দৃশ্য। ]] তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটন কেন্দ্ৰ।<ref name=tour/> চহৰখনৰ ওচৰত অৱস্থিত [[কোভালাম]] আৰু [[ভাৰকলা]] হৈছে অতি জনপ্ৰিয় সাগৰীয় তীৰ চহৰ (beach towns)।<ref>{{Cite news |title=5 best beach destinations in Kerala for sun, sand, and serenity |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/5-best-beach-destinations-in-kerala-for-sun-sand-and-serenity/photostory/112710340.cms?picid=112710457 |access-date=2025-03-10 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ সাগৰীয় তীৰসমূহৰ ভিতৰত [[পুভাৰ]], [[শংখুমুগম সাগৰীয় তীৰ]], আজিমালা সাগৰীয় তীৰ, [[ভিঝিনজাম]] সাগৰীয় তীৰ আৰু ভেলী সাগৰীয় তীৰ অন্যতম। চহৰখনৰ আন আন দৰ্শনীয় স্থানসমূহ হৈছে [[অগস্ত্যমালা]] বৰ্ষাৰণ্য, [[নিয়াৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]], [[কাল্লাৰ]], ব্ৰেম’ৰ, [[পনমুডী]] পাহাৰ, পুভাৰ, [[আঞ্চুথেংগু]] জলাশয় (backwaters), ভাৰকলা ক্লিফ বা পাহাৰীয়া থিয় গড়া আৰু [[কাপ্পিল, তিৰুৱনন্তপুৰম|কাপ্পিল]]-[[এদভা]] হ্ৰদ। {{cn|date=June 2026}} চহৰখন ইয়াৰ অনন্য স্থাপত্যশৈলীৰ বাবেও জনাজাত। ইয়াত ব্ৰিটিছ আৰু দ্ৰাবিড় প্ৰভাৱযুক্ত [[কেৰেলাৰ স্থাপত্যশৈলী]] দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=Timeless built heritage |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/timeless-built-heritage/article2094594.ece |access-date=28 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=11 June 2011}}</ref> [[নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়]], [[তিৰুৱনন্তপুৰম চিৰিয়াখানা]], [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]], [[কুথিৰা মালিকা|কুথিৰা মালিকা ৰাজপ্ৰাসাদ]], কি্লিমানুৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম গল্ফ ক্লাবৰ ঐতিহ্যবাহী ভৱন ইয়াৰ অন্যতম উদাহৰণ। {{cn|date=June 2026}} চহৰখনৰ প্ৰধান সংগ্ৰহালয়সমূহৰ ভিতৰত প্ৰিয়দৰ্শিনী [[তাৰাগৃহ]] সংলগ্ন হৈ থকা [[কেৰেলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি সংগ্ৰহালয়]], [[নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়]], [[কেৰেলা মাটি সংগ্ৰহালয়]] আৰু [[কয়িক্কাল ৰাজপ্ৰাসাদ|কয়িক্কাল ৰাজপ্ৰাসাদ সংগ্ৰহালয়]] অন্যতম। আনহাতে [[অগস্ত্যমালা জৈৱ-মণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]]ক [[ইউনেস্কো]] (UNESCO) ৰ [[বিশ্ব জৈৱ-মণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ নেটৱৰ্ক]]ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Agasthyamala |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/india/agasthyamala/ |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=28 March 2018}}</ref> == সংস্কৃতি == [[File:Napier_Museum_Thiruvananthapuran_DSW_New.jpg|thumb|left|১৮৫৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰাচীন চিত্ৰকলা আৰু পুৰাতাত্ত্বিক সমলৰ এক বিশাল সংগ্ৰহ আছে]] সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু বহুতো ৰাজহুৱা উদ্যানৰ উপস্থিতিৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমক "ভাৰতৰ চিৰসেউজ চহৰ" বুলি জনা যায়।<ref>{{cite news |title=The Evergreen City of India |url=https://www.outlookindia.com/outlookmoney/invest/the-evergreen-city-of-india-1644 |access-date=20 January 2025 |agency=Outlook India |date=17 May 2017|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517191347/http://www.outlookindia.com/outlookmoney/invest/the-evergreen-city-of-india-1644/ |archive-date=17 May 2017}}</ref> পূৰ্বৰ শাসকসকলে শিল্প, স্থাপত্য আৰু উদাৰ নীতিৰ বিকাশ সাধন কৰাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰম ঐতিহাসিকভাৱে [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ প্ৰমাণস্বৰূপে মহাৰাজ [[স্বাতী তিৰুনাল]] আৰু [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ দৰে প্ৰখ্যাত শিল্পীসকল এই চহৰৰ আছিল।<ref>{{cite news |title=The Monarch musician |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/the-monarch-musician/article5504087.ece |access-date=7 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=27 December 2013}}</ref><ref>{{cite magazine |title=Raja Ravi Varma: The father of Modern Indian Art |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/raja-ravi-varma-320621-2016-04-29 |access-date=7 December 2017 |magazine=India Today |date=28 April 2017 |archive-date=13 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213185912/http://indiatoday.intoday.in/education/story/raja-ravi-varma/1/654640.html |url-status=live }}</ref> চহৰখনত [[নাৰায়ণ গুৰু|শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু]], চট্টম্পী স্বামীকাল, আয়্যানকালী, বাক্কম মৌলৱী আৰু চি. ভি. ৰমন পিল্লাইৰ দৰে বিশিষ্ট সমাজ সংস্কাৰকসকলেও জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=India |first1=Office of the Registrar General |last2=Narayanan |first2=Krishnaswamy |title=Census of India, 1971: Series 9: Kerala, Part 6, Issue 1 |year=1973 |publisher=Manager of Publications – India |location=University of Michigan |page=21 |url=https://books.google.com/books?id=k8EXAAAAMAAJ}}</ref> মালায়ালম সাহিত্যৰ তিনিগৰাকী প্ৰধান কবিৰ ভিতৰত দুগৰাকী ক্ৰমে [[উলূৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ]] আৰু [[কুমাৰন আছান]] তিৰুৱনন্তপুৰমৰ আছিল।<ref>{{cite web |title=Ulloor S. Parameswara Iyer |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/Profiles/Ulloor/Html/Ulloorgraphy.htm |website=Kerala Sahitya Akademi website |publisher=Kerala Sahitya Akademi |access-date=7 December 2017 |language=ml}}</ref><ref>{{cite book |title=Talk of the Town |publisher=Penguin Books India, 2008 |isbn=9780143330134 |page=130 |url=https://books.google.com/books?id=Az1XFhjzmUwC |year=2008}}</ref> চহৰখনত প্ৰতি বছৰে 'কোভালাম সাহিত্য উৎসৱ'ৰ দৰে বাৰ্ষিক সাহিত্য উৎসৱসমূহ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Thiruvananthapuram Hosts Kovalam Literary Fest |url=https://www.keralatourism.org/news/kovalam-literary-fest/1869 |website=Kerala Tourism |access-date=12 December 2017}}</ref> ১৮২৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি ৰাজহুৱা পুথিভঁৰাল [[কেৰেলা ৰাজ্যিক কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰাল]], তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰাল আৰু [[केৰেলা বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল]]ৰ দৰে চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সাহিত্যিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰি আহিছে।<ref>{{cite news |last1=Keralalibrary |title=Kerala's 188 Years Old Library Is All Set To Become Blind-Friendly |url=https://www.outlookindia.com/website/story/keralas-188-years-old-library-is-all-set-to-become-blind-friendly/302184 |access-date=12 December 2017 |publisher=Outlook Web Bureau |date=25 September 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=Department of Library and Information Science |url=https://www.keralauniversity.ac.in/dept/deptHome.php?deptID=105 |publisher=Kerala University |access-date=12 December 2017}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনালৰ দিনৰেপৰা তিৰুৱনন্তপুৰম [[ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী সংগীত]]ৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল।<ref name="classicalmusictvm">{{cite news |last1=S. Nair |first1=Achuthsankar |title=Music and Thiruvananthapuram |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/the-capital-city-as-a-hub-of-classical-music/article7761426.ece |access-date=12 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=14 October 2015}}</ref><ref>{{cite book |last1=K |first1=Radhakrishnan |title=My Odyssey: Memoirs of the Man behind the Mangalyaan Mission |date=23 November 2016 |publisher=Penguin UK |isbn=9789385990380 |url=https://books.google.com/books?id=WxtwDQAAQBAJ}}</ref> চহৰখনত দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি উৎসৱ নৱৰাত্ৰী সংগীত উৎসৱ, স্বাতী সংগীতোৎসৱ, সূৰ্য সংগীত উৎসৱ আৰু নীলকণ্ঠ শিৱন সংগীত উৎসৱ আদি বহুতো সংগীত উৎসৱ বিভিন্ন সাংস্কৃতিক গোটে আয়োজন কৰে।<ref name="classicalmusictvm" /> ১১১ দিন ধৰি চলা [[সূৰ্য উৎসৱ]] (Soorya Festival) হৈছে [[কেৰেলা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ কলা আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান।<ref name="sooryafest">{{cite news |title=Soorya festival set to begin today |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Soorya-festival-set-to-begin-today/article14991116.ece |access-date=12 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=1 November 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=111-day Surya festival begins today |url=https://indiatimes.com |access-date=12 December 2017 |newspaper=The Times of India |date=20 September 2017}}</ref> এই উৎসৱত চলচ্চিত্ৰ উৎসৱ, নাট্য উৎসৱ, নৃত্য, সংগীত, চিত্ৰকলা আৰু ফটোগ্ৰাফী প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হয়।<ref name="sooryafest" /> [[File:Iffk 2011 DSCN4617-crop.jpg|thumb|right|কেৰালী থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সত ২০১১ চনৰ ১৬সংখ্যক কেৰেলা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ উৎসৱৰ ব্যেনাৰ]] মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ আৰম্ভণি তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰপৰাই হৈছিল। জে. চি. ডেনিয়েলৰ নিৰ্দেশনাত নিৰ্মিত প্ৰথমখন মালায়ালম পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবি [[বিগথকুমাৰন]] তিৰুৱনন্তপুৰমতে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Srivastava |first1=Manoj |title=Wide Angle: History of Indian Cinema |date=2017 |publisher=Notion Press |isbn=9781946280480 |pages=130 |url=https://books.google.com/books?id=18pBDwAAQBAJ}}</ref> জে. চি. ডেনিয়েলক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ পিতৃপুৰুষ বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁ ১৯২৬ চনত তিৰুৱনন্তপুৰমত কেৰেলাৰ প্ৰথমটো চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ’ 'ট্ৰাভাংকোৰ নেচনেল পিকচাৰ্ছ' স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.cinemaofmalayalam.net/jcdaniel.html |title=J C Daniel |access-date=23 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606225929/http://www.cinemaofmalayalam.net/jcdaniel.html |archive-date=6 June 2009}}</ref><ref>{{cite book |last1=Oommen |first1=M. A. |last2=Varkey Joseph |first2=Kumbattu |title=Economics of Indian Cinema |date=1991 |publisher=Oxford & IBH Publishing Company |location=University of California |isbn=978-81-204-0575-2 |page=30 |url=https://books.google.com/books?id=U-BkAAAAMAAJ}}</ref> প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা [[কেৰেলা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ উৎসৱ]] (IFFK) দৰ্শকৰ অংশগ্ৰহণৰফালৰপৰা এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ চলচ্চিত্ৰ উৎসৱ।<ref>{{cite web |url=http://entecity.com/news/festivals-in-trivandrum/ |title=11 Festivals You Will Find Only in Trivandrum! |author=Amal |date=18 February 2016 |work=EnteCity.com |access-date=21 February 2017 |archive-date=14 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170314185511/http://entecity.com/news/festivals-in-trivandrum/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last1=Cheerath |first1=Bhawani |title=IFFK 2017: A celebration of cinema from across the globe |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/iffk-2017-a-cinematic-extravaganza/article21288507.ece |access-date=15 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=7 December 2017}}</ref> বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ উৎসৱৰ উপৰি, [[চলচ্চিত্ৰ প্ৰমাণীকৰণৰ কেন্দ্ৰীয় ব’ৰ্ড]] (CBFC) ৰ আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ৰ উপস্থিতি, উমা ষ্টুডিঅ’, [[চিত্ৰাঞ্জলি ষ্টুডিঅ’]], মেৰীলেণ্ড ষ্টুডিঅ’, [[কিনফ্ৰা ফিল্ম এণ্ড ভিডিঅ’ পাৰ্ক]] আৰু বিস্ময়াজ মেক্সৰ দৰে বহুতো চিনেমা ষ্টুডিঅ’ তথা প্ৰযোজনা সুবিধাই তিৰুৱনন্তপুৰমক চলচ্চিত্ৰৰ এক অন্যতম কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে।<ref>{{cite news |title=The Capital of cinema |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/the-capital-of-cinema/article5401273.ece |access-date=29 November 2017 |newspaper=The Hindu |publisher=Baiju Chandran |date=28 November 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=A week-long theatre extravaganza in Kerala capital |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/sep/21/a-week-long-theatre-extravaganza-in-kerala-capital-1660772.html |access-date=15 December 2017 |newspaper=The Indian Express |date=22 September 2017}}</ref> বিখ্যাত [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ৰ উপৰি, চহৰখনৰ স্থাপত্যশিল্পক [[নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়]] আৰু ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি চিৰিয়াখানা [[তিৰুৱনন্তপুৰম চিৰিয়াখানা]]ই সমৃদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Zoological Garden, Thiruvananthapuram |url=http://keralaculture.org/thiruvananthapuram-zoo/542 |website=Kerala Culture |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala |access-date=22 January 2018 |archive-date=23 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072557/http://keralaculture.org/thiruvananthapuram-zoo/542 |url-status=dead }}</ref> চহৰখনৰ অন্যান্য স্থাপত্য কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত [[কুথিৰา মালিকা|কুথিৰา মালিকা ৰাজপ্ৰাসাদ]], [[কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদ]], [[আত্তুকাল ভগৱতী মন্দিৰ]], [[বীমাপল্লী|বীমাপল্লী মছজিদ]], [[কন্নমাৰা বজাৰ]], আৰু মেটাৰ মেম’ৰিয়েল চাৰ্চ অন্যতম। তিৰুৱনন্তপুৰম প্ৰখ্যাত স্থপতি [[লৰী বেকাৰ]]ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite web |title=A film on the life and work of Laurie Baker |url=https://www.architecturaldigest.in/content/film-life-work-laurie-baker/ |website=Architectural Digest |date=26 January 2017 |access-date=29 November 2017}}</ref> [[File:Attukal pongala1.JPG|thumb|[[আত্তুকাল পংগালা]] উৎসৱত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি মহিলাৰ সমাৱেশ ঘটে]] প্ৰধান উৎসৱ [[ওনাম]], [[বিষু]], [[দীপাৱলী]], আৰু [[নৱৰাত্ৰী]]ৰ লগতে খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম ধৰ্মীয় উৎসৱ যেনে— [[বৰদিন]], [[ঈদুল ফিতৰ]], বক্ৰীদ আৰু মিলাদ-উন-নবীৰ সমান্তৰালভাৱে চহৰখনৰ বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ লোকে কেইবাটাও স্থানীয় উৎসৱো উদ্‌যাপন কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত [[আত্তুকাল পোংগল]],<ref>{{cite news |last1=Kumar |first1=Aswin J |title=Review meeting of arrangements for Attukal pongala held |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/review-meeting-of-arrangements-for-attukal-pongala-held/articleshow/62543741.cms |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Times of India |date=17 January 2018}}</ref> [[বীমাপল্লী|বীমাপল্লী উৰুছ]],<ref>{{cite news |title=All set for beemapally uroos |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/feb/20/all-set-for-beemapally-uroos-1572772.html |access-date=22 January 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=20 February 2017}}</ref> ভেট্টুকাঁড় গীৰ্জা উৎসৱ,<ref>{{cite news |title=Vettucaud church festival from Friday |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/vettucaud-church-festival-from-friday/article7863783.ece |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=10 November 2015}}</ref> পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ [[আৰাট্টু]] আৰু লক্ষদ্বীপা উৎসৱ অন্যতম।<ref>{{cite news |last1=Ajai Prasanna |first1=Laxmi |title=Sree Padmanabha Swamy temple fest begins |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Sree-Padmanabha-Swamy-temple-fest-begins/articleshow/26096472.cms |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Times of India |date=20 November 2013}}</ref> অনাম উৎসৱৰ সময়ত ৰাজ্য চৰকাৰে চহৰখনত এসপ্তাহ ধৰি বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচী ৰূপায়িত কৰে।<ref>{{cite news |title=Onam celebration from Sept.12 |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Onam-celebration-from-Sept.12/article14620306.ece |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=22 September 2016}}</ref> আত্তুকাল পোংগল উৎসৱে সমগ্ৰ ভাৰত তথা বিদেশৰ লাখ লাখ মহিলা ভক্তক আকৰ্ষিত কৰে। এইটো বিশ্বৰ ভিতৰতে সৰ্ববৃহৎ মহিলা সমাৱেশ উৎসৱ।<ref name="atkp1">{{cite web |title=Largest gathering of women |url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-annual-gathering-of-women/ |website=Guinness World Records |access-date=29 November 2017}}</ref><ref name="atkp2">{{cite news |last1=Mary Koshy |first1=Sneha |last2=Fernandes |first2=Janaki |title=In Kerala, a festival that marks the world's largest gathering of women |url=https://www.ndtv.com/south/in-kerala-a-festival-that-marks-the-worlds-largest-gathering-of-women-514543 |access-date=22 January 2018 |date=26 February 2013}}</ref> জাৰ্মানীৰ গ্যোটে-জেণ্ট্ৰাম (Goethe-Zentrum), ফ্ৰান্সৰ এলায়েন্স ফ্ৰাঞ্চাইছ (Alliance Française) আৰু ৰাছিয়াৰ গৰ্কী ভৱন কেন্দ্ৰই গোটেই বছৰজুৰি বিভিন্ন কাৰ্যসূচী তথা অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে।<ref>{{cite news |title=FILCA int'l film fest from Friday |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/filca-intl-film-fest-from-friday/articleshow/61730445.cms |access-date=29 November 2017 |newspaper=The Times of India}}</ref><ref>{{cite news |title=Twice the fun |url=http://www.thehindu.com/entertainment/music/french-bands-colt-silvers-and-last-train-come-to-town/article21076113.ece |access-date=29 November 2017 |newspaper=The Hindu |date=29 November 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Water Princess' to bring awareness on water conservation |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/nov/26/water-princess-to-bring-awareness-on-water-conservation-1711822.html |access-date=22 January 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=26 November 2017}}</ref> === ফেশ্বন === বয়ন শিল্পৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে তিৰুৱনন্তপুৰমৰ এক দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ [[বালাৰামাপুৰম হস্ততাঁত]] উদ্যোগৰ বাবে চহৰখন বিখ্যাত। কাছাভু (সোণালী জৰীৰ পাৰি) থকা কপাহী কাপোৰৰ বাবে পৰিচিত এই অঞ্চলটোৰ বয়ন পদ্ধতি অষ্টাদশ শতিকাৰপৰা বৰ্তমানলৈকে অপৰিৱৰ্তিত হৈ আছে।<ref>{{cite news |last=Nair |first=N.J. |url=http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090814080300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041018085424/http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090814080300.htm |url-status=dead |archive-date=2004-10-18 |title=Balaramapuram handlooms set for comeback |access-date=2006-08-19 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=8 September 2004 |archivedate=2004-10-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041018085424/http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090814080300.htm |deadurl=yes }}</ref> এই হাতেৰে বোৱা কাপোৰসমূহ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰদৰ্শনীকে ধৰি সমসাময়িক ফেশ্বন সংগ্ৰহসমূহৰ এক অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ আহিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ihttkerala.org/history.html |title=History of Handlooms |publisher=Institute of Handloom and Textile Technology |access-date=2006-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060715044415/http://ihttkerala.org/history.html |archive-date=15 July 2006 |url-status=dead |archivedate=2006-07-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060715044415/http://ihttkerala.org/history.html |deadurl=yes }}</ref> আধুনিক ফেশ্বনৰ ক্ষেত্ৰতো চহৰখনে বিশেষ স্থান দখল কৰিছে। চহৰখনত থকা লুলু মল আৰু মল অৱ ট্ৰাভাংকোৰৰ দৰে বজাৰ সমলয় বা শ্বপিং মলে দেশী-বিদেশী বহু জনপ্ৰিয় পোছাক ব্ৰেণ্ডক স্থান দিছে। ই চহৰখনৰ পোছাক আৰু জীৱন-শৈলীত সাম্প্ৰতিক গোলকীয় প্ৰৱণতাৰ প্ৰতিফলন ঘটাইছে। === আয়ুৰ্বেদ === কেৰেলাত আয়ুৰ্বেদৰ বিকাশ আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ক্ষেত্ৰত তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকোৰ (থিৰুভিথামকুৰ) ৰাজ্যই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ শাসকসকলে সংস্কৃত পাণ্ডিত্য, মন্দিৰ-কেন্দ্ৰিক চিকিৎসা পৰম্পৰা, আয়ুৰ্বেদ কলেজ আৰু বংশানুক্ৰমিক চিকিৎসক পৰিয়ালসমূহলৈ সমৰ্থন আগবঢ়াইছিল। ই ধ্ৰুপদী কেৰেলা আয়ুৰ্বেদৰ সংৰক্ষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান যোগাইছিল। কেৰেলাৰ অষ্টবৈদ্য ঐতিহ্যৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদিক বংশসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ পুলামানথোল মুছ পৰিয়াল অন্যতম। এই পৰিয়ালটো [[অষ্টবৈদ্য]] পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। এইটো হৈছে আয়ুৰ্বেদৰ আটাইকেইটা আঠটা শাখাতে পাৰদৰ্শিতাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ চিকিৎসক পৰিয়ালৰ এটা বংশানুক্ৰমিক গোট। ঐতিহাসিক পৰম্পৰা আৰু আঞ্চলিক বিৱৰণ অনুসৰি, দেশীয় ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত পুলামানথোল মুছ বংশৰ চিকিৎসকসকলে পৰামৰ্শ আৰু চিকিৎসা পদ্ধতিৰ জৰিয়তে ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত শ্ৰেণীৰ সদস্যসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজায় ৰাখিছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ শাসকসকলৰ অধীনত আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰতি থকা ব্যাপক ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাই কেৰেলাৰ কেইবাটাও পৰম্পৰাগত চিকিৎসক পৰিয়ালৰ প্ৰতিপত্তি বৃদ্ধিত অৱদান যোগাইছিল। পুলামানথোল মুছ পৰম্পৰাটো বাগভটৰদ্বাৰা ৰচিত আয়ুৰ্বেদৰ অন্যতম মূল গ্ৰন্থ 'অষ্টাংগ হৃদয়ম'ৰ অধ্যয়ন আৰু ক্লিনিকেল প্ৰয়োগৰ সৈতে জড়িত। আঞ্চলিক পৰম্পৰাসমূহে পুলামানথোল অঞ্চলটোক কেৰেলাৰ দীৰ্ঘদিনীয়া আয়ুৰ্বেদিক আৰু সংস্কৃত পাণ্ডিত্যৰ ঐতিহ্যৰ সৈতেও সংযোগ কৰে। এই বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত পুলামানথোল মুছ আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসালয় আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসা কেন্দ্ৰসমূহ অন্যতম। এই কেন্দ্ৰসমূহ পঞ্চকৰ্ম, স্নায়ৱিক পুনৰ্সংস্থাপন (neurological rehabilitation), পেশী আৰু হাড়ৰ বিকাৰ (musculoskeletal disorders) আৰু বংশগত ৰোগৰ ব্যৱস্থাপনাত নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://pulamantholemoosshospital.com/ |title=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital |website=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital}}</ref> এই বংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা চিকিৎসকসকলৰ ভিতৰত অষ্টবৈদ্যন পুলামানথোল শংকৰণ মুছ, অষ্টবৈদ্যন শ্ৰী ৰমন মুছ, অষ্টবৈদ্যন আৰ্যন নাৰায়ণন মুছ আৰু অষ্টবৈদ্যন জয়শংকৰণ মুছ অন্যতম।<ref>{{Cite web |url=https://malappuram.medimall.in/department/view/25 |title=Complete Ayurvedic Unit – Medimall |website=Medimall}}</ref> এই পৰম্পৰাটোৱে পুলামানথোলত থকা শ্ৰী ৰুদ্ৰ ধন্বন্তৰী মন্দিৰৰ সৈতে সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক সম্পৰ্ক বজায় ৰাখিছে। এই মন্দিৰটো ভগৱান ধন্বন্তৰীৰ প্ৰতি উছৰ্গিত, যাক হিন্দু পৰম্পৰাত আয়ুৰ্বেদ আৰু আৰোগ্যৰ দেৱতা বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা 'সৰ্ব ৰোগ শমন পূজা' আদি ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিসমূহ ৰোগৰপৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ কৰা প্ৰাৰ্থনাৰ সৈতে জড়িত আৰু ইয়াত বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভক্তসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে। কৰ্ণাটকী সংগীতজ্ঞ চেম্বাই বৈদ্যনাথ ভাগৱতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে পুলামানথোল মুছ পৰম্পৰাই কেৰেলাৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাসত ব্যাপক স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। জানিব পৰা মতে, কণ্ঠনলীৰ ৰোগত ভোগাৰ পিছত তেওঁ এই পৰম্পৰাৰ অধীনত আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰিছিল। বৰ্তমান সময়ত, পুলামানথোল মুছ বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহে তেওঁলোকৰ কাৰ্যাৱলী সুলভ কৰিবলৈ দাতব্য স্বাস্থ্যসেৱা আৰু সামাজিক কল্যাণমূলক পদক্ষেপ হাতত লৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা শ্ৰেণীৰ বাবে আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা আৰু সহায়তা সহজলভ্য কৰাৰ উদ্দেশ্যে আৰম্ভ কৰা 'আয়ুৰ্বেদ থানাল' অন্যতম। == খাদ্যভাস == তিৰুৱনন্তপুৰমৰ খাদ্যভাসে ইয়াৰ ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক পটভূমিৰদ্বাৰা গঢ়ি উঠা স্থানীয় পৰম্পৰাক প্ৰতিফলিত কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজকীয় পাকঘৰৰ প্ৰভাৱ,<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/A-royal-Onam-to-remember/article14630763.ece | title=Onam in the royal household of erstwhile Travancore | work=The Hindu | date=9 September 2016 }}</ref> উপকূলীয় বাণিজ্য আৰু ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত। চহৰখনৰ খাদ্য-সংস্কৃতিত বিভিন্ন ধৰণৰ নিৰামিষ আৰু আমিষ ব্যঞ্জন পোৱা যায়। বেছিভাগ আহাৰতে ভাত, নাৰিকল আৰু মচলা প্ৰধান উপাদান। * '''[[ত্ৰিবান্দ্ৰম সাধ্যা]]''': কলপাতত পৰিৱেশন কৰা এক পৰম্পৰাগত নিৰামিষ আহাৰ। বিশেষকৈ [[অনাম]] আৰু [[বিষু]] উৎসৱৰ সময়ত ই অপৰিহাৰ্য। ইয়াত সাধাৰণতে ''[[সাম্বাৰ]]'', কালান, ''[[অভিয়াল]]'', ওলান, ''[[পাচাদী]]'' আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ ''[[পায়সম]]'' তথা বোলী অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite news |title=Sadya Trip: Thiruvananthapuram to Kasaragod |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Sep/03/sadya-trip-thiruvananthapuram-to-kasaragod-2494227.html |newspaper=The New Indian Express |date=3 September 2022 |access-date=2025-06-15}}</ref> * '''[[ত্ৰিবান্দ্ৰম বোলী]]''': ইয়াক পূৰণ পোলী বুলিও জনা যায়। দালি আৰু ময়দাৰে তৈয়াৰী এইখন এবিধ পৰম্পৰাগত মিঠা খাদ্য। প্ৰায়ে ইয়াক পায়সমৰ দৰে ডেজাৰ্টৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হয়। * '''কেথেল চিকেন ফ্ৰাই''': ১৯৪০ চনৰেপৰা প্ৰচলিত এইবিধ এক বিশেষভাৱে ভজা কুকুৰা মাংসৰ ব্যঞ্জন। ইয়াক সৰু চিলনীয়া চাপাতী আৰু পিঁয়াজৰ চালাডৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=The next fried chicken craze |url=https://www.bbc.com/travel/article/20220803-the-next-fried-chicken-craze |newspaper=BBC Travel |access-date=2025-06-15}}</ref> * '''ভিঝিনজাম চিকেন ফ্ৰাই''': চহৰখনৰ ভিঝিনজাম অঞ্চলৰ এবিধ বিখ্যাত কুকুৰা মাংসৰ ব্যঞ্জন। থলুৱা মচলা আৰু বিশেষ ৰন্ধন শৈলী ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্য।<ref>{{cite news |title=Vizhinjam in Thiruvananthapuram is seafood hub |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/vizhinjam-in-thiruvananthapuram-is-seafood-hub/article66327846.ece |newspaper=The Hindu |date=1 December 2022 |access-date=2025-06-15}}</ref> * '''ট্ৰাভাংকোৰ বিৰিয়ানী''': এইবিধ ভাত-ভিত্তিক এক সোৱাদযুক্ত ব্যঞ্জন। ইয়াত মোগলাই ৰন্ধনশৈলীৰ সৈতে আঞ্চলিক উপাদানসমূহৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হৈছে।<ref>{{cite news |title=Watch: How is the long-grained Travancore Biryani prepared? |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/watch-how-is-the-long-grained-travancore-biryani-prepared/article67079750.ece |newspaper=The Hindu |date=10 July 2023 |access-date=2025-06-15}}</ref> * '''ট্ৰাভাংকোৰ প্ৰণছ কাৰী''': এইবিধ কোমল আৰু সন্তুলিত সোৱাদৰ এক মিছামাছৰ ব্যঞ্জন। ইয়াত নাৰিকলৰ গাখীৰ, [[তেতেলী]], জালুক আৰু নৰসিংহ পাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ই অন্যান্য সাগৰীয় মাছৰ আঞ্জাতকৈ কম জ্বলা হয়। থলুৱা সতেজ উপাদানে ইয়াক এক সুকীয়া সোৱাদ প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite video |title=Poovar Shipyard Trivandrum |url=https://www.youtube.com/watch?v=qwngbhzb8_E |website=YouTube |publisher=Poovar Official |date=15 June 2025 |access-date=19 June 2025}}</ref> * '''ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ শিমলু আলুৰ ব্যঞ্জন''': ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ আইল্যম তিৰুনাল ৰামা বাৰ্মাৰ শাসনকালত (১৮৬০–১৮৮০) ভাৰতৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমত শিমলু আলুৰ প্ৰচলন কৰা হৈছিল। খাদ্য সংকট দূৰ কৰিবলৈ আৰু কৃষিখণ্ড মজপুত কৰিবলৈ তেওঁ এই পদক্ষেপ লৈছিল। ইয়াৰপৰা তৈয়াৰী জনপ্ৰিয় ব্যঞ্জনসমূহৰ ভিতৰত কাপ্পা পুঝুক্কু, কাপ্পা বেভিচাথু, কাপ্পা মীন কাৰী, কাপ্পা ইৰাচী (কাপ্পা বিৰিয়ানী), কাপ্পা উলৰ্থীয়াথু, চেন্দা কাপ্পা, উলী চামমাণ্টীৰ সৈতে কাপ্পা আৰু শিমলু আলুৰ চিপচ অন্যতম।<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/how-tapioca-came-to-travancore/article28181288.ece | title=How tapioca came to Travancore | work=The Hindu | date=27 June 2019 | last1=Nagarajan | first1=Saraswathy }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমৰ বাটৰ কাষৰ খাদ্য বা ষ্ট্ৰীট ফুডৰ ভিতৰত মাছৰ আঞ্জাৰ সৈতে কাপ্পা (শিমলু আলু), পৰিপ্পু ৱাডা, কলৰ চিপচ আৰু উন্নিয়াপ্পম অন্যতম। চহৰখনত সৰু সৰু ভোজনালয় আৰু বাটৰ কাষৰ বিক্ৰেতাৰ বহুল প্ৰচলন আছে। ইয়াৰ মানুহৰ সাধাৰণ খাদ্য হ’ল [[কেৰেলাৰ ৰন্ধনশৈলী|কেৰেলাৰ পৰম্পৰাগত ৰন্ধনশৈলী]]। ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাৰিকল আৰু মচলা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অন্যান্য [[দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতি#খাদ্য|দক্ষিণ ভাৰতীয়]] ব্যঞ্জনৰ লগতে [[চীনা ৰন্ধনশৈলী|চীনা]] আৰু [[ভাৰতীয় ৰন্ধনশৈলী|উত্তৰ ভাৰতীয়]] খাদ্যও ইয়াত অতি জনপ্ৰিয়।<ref>{{cite news |last1=UR |first1=Arya |title=Authentic Kerala cuisine and ayurvedic massage bowl over Ind and NZ teams |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/authentic-kerala-cuisine-and-ayurvedic-massage-bowl-over-ind-and-nz-teams/articleshow/61532997.cms |access-date=22 January 2018 |work=The Times of India |date=7 November 2017}}</ref> বৰ্তমান তিৰুৱনন্তপুৰমত আৰৱীয়, ইটালীয়, থাই আৰু মেক্সিকান খাদ্য উপলব্ধ থকা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্ট আছে।<ref>{{cite book |last1=Stott |first1=David |title=Kerala Footprint Focus Guide |date=10 April 2014 |publisher=Footprint Travel Guides |isbn=9781909268791 |pages=41–43 |edition=illustrated}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sahadevan |first1=Sajini |title=Meals on wheels |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/meals-on-wheels/article18790841.ece |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=8 June 2017}}</ref> == স্বাস্থ্যসেৱা == কেৰেলাৰ ৰাজধানী চহৰ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ স্বাস্থ্যসেৱা ব্যৱস্থা অতি সুদৃঢ়। চহৰখনৰ চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী উভয় চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানেই ব্যাপক সেৱা আগবঢ়ায়। ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় 'চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়' (Government Medical College) চিকিৎসা শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ। [[শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (SCTIMST) হৃদৰোগ বিজ্ঞান (cardiology), স্নায়ুবিজ্ঞান (neurology) আৰু জৈৱ-চিকিৎসা গৱেষণাৰ (biomedical research) বাবে এক সুপৰিচিত প্ৰতিষ্ঠান। চহৰখনৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত উন্নত জৈৱ-প্ৰযুক্তি গৱেষণাৰ কেন্দ্ৰ [[ৰাজীৱ গান্ধী জৈৱ-প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ]] (RGCB) আৰু মাল্টি-স্পেচিয়েলিটি সেৱাৰ বাবে পৰিচিত [[কেৰেলা চিকিৎসা বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]<ref>{{cite web | url=https://www.kimshealth.org/trivandrum/ | title=Best Multi-Specialty Hospital in Trivandrum, Kerala | KIMSHEALTH | KIMS Hospital|website=Kimshealth.org }}</ref> (KIMS) অন্যতম। এন.আই.এম.এছ. (NIMS) হাস্পতাল,<ref>{{Cite web | title=NOORUL ISLAM COLLEGE OF DENTAL SCIENCES | url=https://nicollegeofdentalscience.com/ | access-date=2025-05-24 | website=Nicollegeofdentalscience.com}}</ref> এষ্টাৰ কেপিটেল আৰু লৰ্ডছ হাস্পতালে<ref>{{Cite web | title=Lords Hospital | url=https://lordshospital.org/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20080313221818/http://www.lordshospital.org/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=13 March 2008 | url-status=live }}</ref> হৃদৰোগ, কৰ্কট ৰোগ (oncology) আৰু অস্থিৰোগ (orthopedics) সহ বিভিন্ন বিভাগত উন্নত চিকিৎসা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত পৰম্পৰাগত নিৰাময় পদ্ধতি আগবঢ়োৱা বহুতো আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা কেন্দ্ৰ আছে। চহৰখনত উপশমকাৰী চিকিৎসা সেৱাৰো (palliative care) ব্যৱস্থা আছে। ইয়াৰ ভিতৰত থকা 'অৰিকে হোম ডে-কেয়াৰ প্ৰগ্ৰেম'ৰ দৰে পদক্ষেপে ঘৰতে ৰোগীসকলক অন্তিম সময়ৰ শুশ্ৰূষা আগবঢ়ায়। {{cn|date=June 2026}} {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:95%; width:80%; " |+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়সমূহ |- ! নাম!! প্ৰকাৰ!! প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ |- | [[তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] || চৰকাৰী<ref>{{Cite web | title=Thiruvananthapuram Medical College, Govt. of Kerala | url=https://tmc.kerala.gov.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20111004135803/http://www.tmc.kerala.gov.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=4 October 2011 | url-status=live }}</ref> || ১৯৫১ |- | চৰকাৰী হোমিঅ’পেথিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ইৰানিমুত্তম || চৰকাৰী<ref>{{cite web | url=https://svhmctvm.in// | title=Home|website=Svhmctvm.in }}</ref> || ১৯৮৩ |- | চৰকাৰী আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, এম.জি. ৰোড || চৰকাৰী <ref>[https://gactvm.kerala.gov.in/] {{Dead link | date=May 2025 | fix-attempted=yes}}</ref>|| ১৮৮৯ |- | পংকজাকস্তুৰী আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কিল্লি, কাট্টাক্কাদা || বেচৰকাৰী <ref>{{Cite web | title=Pankajakasthuri Ayurveda Medical College | url=https://www.pkamc.ac.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130406065709/http://www.pkamc.ac.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=6 April 2013 | url-status=live }}</ref>|| ২০০২ |- |- | ড° সোমাৰভেল মেম’ৰিয়েল চি.এছ.আই. চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় হাস্পতাল, কাৰাক্কোনাম, পাৰাছালা || বেচৰকাৰী<ref>{{Cite web | title=Dr. Somervell Memorial CSI Medical College & Hospital | url=https://www.smcsimch.ac.in/ | access-date=2025-05-24 | website=Smcsimch.ac.in}}</ref> || ২০০৩ |- | ত্ৰিবান্দ্ৰম দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চৌহদ || চৰকাৰী<ref>{{Cite web | title=Govt. Dental College, Thiruvananthapuram | url=https://www.gdctvm.org/ | access-date=2025-05-24 | website=Gdctvm.org}}</ref> || ২০০৪ |- | গোকুলম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ভেঞ্জাৰাম্মুডু || বেচৰকাৰী<ref>{{Cite web | title=Sree Gokulam Medical College | url=https://sgmc.in/ | access-date=2025-05-24 | website=sgmc.in}}</ref> || ২০০৩ |- | শান্তিগিৰি সিদ্ধ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, পোথেনকোড || বেচৰকাৰী<ref>{{cite web | url=https://ssmc.ac.in/santhigiri/ | title=Santhigiri Siddha Medical College – Siddha Hospital }}</ref> || ২০০active |} ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ অন্যান্য প্ৰধান হাস্পতালসমূহৰ ভিতৰত কেৰেলা ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্স (KIMS), অনন্তপুৰী হাস্পতাল এণ্ড ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট (AHRI),<ref>{{Cite web | title=* * * * * Welcome to Ananthapuri Hospital Project * * * * * | url=https://www.ananthapurihospitals.com/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20051125034932/http://www.ananthapurihospitals.com/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=25 November 2005 | url-status=live }}</ref> এছ.পি. ফ’ৰ্ট হাস্পতাল,<ref>{{Cite web | title=SP Fort Hospital :: Home | url=https://www.spfort.com/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20071012023753/http://www.spfort.com/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=12 October 2007 | url-status=live }}</ref> এষ্টাৰ কেপিটেল,<ref>{{cite web | url=https://www.asterhospitals.in/blogs-events-news/aster-open-550-bed-super-specialty-hospital-keralas-capital-trivandrum | title=Aster to open a 550-bed super-specialty hospital in Kerala's Capital, Trivandrum |website=Asterhospitals.in }}</ref> ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা কেন্দ্ৰ,<ref>{{Cite web| title=Trivandrum international medical centre | url=https://environmentclearance.nic.in/writereaddata/FormB/EC/FORM_1/09112016FJ0Q2A1WAnnexure_documentofForm1.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250330184830/https://environmentclearance.nic.in/writereaddata/FormB/EC/FORM_1/09112016FJ0Q2A1WAnnexure_documentofForm1.pdf | archive-date=2025-03-30}}</ref> পি.আৰ.এছ. (PRS) হাস্পতাল,<ref>{{Cite web | title=BEST HOSPITAL TRIVANDRUM IN CARDIOLOGY IVF INFERTILITY GYNECOLOGY EXECUTIVE CHECKUP. | url=https://www.prshospital.com/ | access-date=2025-05-24 | website=Prshospital.com}}</ref> এন.আই.এম.এছ. (NIMS) আৰু ভাৰতীয় মধুমেহ প্ৰতিষ্ঠান (Indian Institute of Diabetes) অন্যতম।<ref>{{Cite web|url=https://www.iidkerala.org/|title=Institute of Diabetes|website=Iidkerala.org|access-date=8 June 2026}}</ref> == যাতায়াত == {{Multiple images | align = right | direction = vertical | image1 = Tvpmroad.jpg | caption1 = কৌডিয়াৰ পথ; ইয়াক ৰাজকীয় পথ বা "ৰাজা বীথি" বুলিও জনা যায়, কাৰণ এই পথটো কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদলৈ গৈছে | image2 = Road transport in Trivandrum.jpg | caption2 = চহৰখনৰ আন এখন পথৰ দৃশ্য }} [[File:Thiruvananthapuram International Airport Terminal 2.jpg|left|thumb|362x362px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]]] === ৰাজহুৱা পৰিবহণ === [[File:Double Decker bus in Trivandrum.jpg|thumb|left|চহৰখনত থকা [[केৰেলা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম|কেৰেলা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম (KSRTC)]]ৰ এখন দুমহলীয়া বাছ]] চহৰখনৰ বেছিভাগ বাছ সেৱা চৰকাৰী সংস্থাৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ইয়াৰ উপৰি কিছুমান ব্যক্তিগত অপাৰেটৰো আছে।<ref>{{cite news |title=Private bus strike shows signs of failure |url=http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=103647 |access-date=3 March 2018 |work=Kerala Kaumudi |issue=19 February 2018 |archive-date=3 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303154453/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=103647 |url-status=dead |archivedate=3 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180303154453/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=103647 |deadurl=yes }}</ref> [[কেৰেলা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম]] (KSRTC) ৰদ্বাৰা পৰিচালিত চিটি বাছসমূহ চহৰখনৰ ৰাজহুৱা পৰিবহণৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মাধ্যম। চহৰখনৰ প্ৰধান বাছ আস্থানসমূহ হৈছে [[থাম্পানুৰ কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান|থাম্পানুৰ কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান]] আৰু ইষ্ট ফ’ৰ্টৰ (East Fort) চিটি বাছ আস্থান। থাম্পানুৰৰপৰা বেছিভাগ দূৰদূৰণিৰ বাছ চলাচল কৰে আৰু ইষ্ট ফ’ৰ্টৰপৰা চহৰৰ ভিতৰুৱা বাছসমূহ চলাচল কৰে।<ref>{{cite news |last1=S |first1=Anasooya |title=Thampanoor station is now a role model |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/thampanoor-station-is-now-a-role-model/articleshow/61540168.cms |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=7 November 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Radhakrishnan |first1=S.Anil |title=New bus shelter for East Fort |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/New-bus-shelter-for-East-Fort/article14000787.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=23 September 2016}}</ref> তিনিচকীয়া হালধীয়া-কলা ৰঙৰ [[অট’ৰিক্সা]] আৰু টেক্সীসমূহ চহৰখনৰ আন এবিধ জনপ্ৰিয় ৰাজহুৱা পৰিবহণ ব্যৱস্থা।<ref>{{cite news |title=Pre-paid auto drivers oppose fee for parking |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/pre-paid-auto-drivers-oppose-fee-for-parking/article19290497.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=17 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=App-based taxi service at rly station from tomorrow |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/app-based-taxi-service-at-rly-station-from-tomorrow/articleshow/62013228.cms |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=10 December 2017}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম মেট্ৰ’ হৈছে এক সম্পূৰ্ণ উৰ্ধগামী (fully elevated) [[মধ্যম ক্ষমতাৰ ৰেল ব্যৱস্থা|মেট্ৰ’ ৰেল]] – দ্ৰুত পৰিবহণ ব্যৱস্থা (rapid transit system)। চহৰখনৰ যান-জঁটৰ সমস্যা হ্ৰাস কৰিবলৈ এই ব্যৱস্থাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="tvmroad"/><ref name="tvmmetro">{{cite web |title=Trivandrum Metro Features |url=http://krtl.in/trivandrum.html |website=Kerala Rapid Transit Corporation Limited |publisher=Government of Kerala |access-date=3 March 2018 |archive-date=13 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180213183927/http://krtl.in/trivandrum.html |url-status=dead |archivedate=13 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180213183927/http://krtl.in/trivandrum.html |deadurl=yes }}</ref> ==== মেট্ৰ’ ৰেল ==== [[তিৰুৱনন্তপুৰম মেট্ৰ’]] হৈছে এখন প্ৰস্তাৱিত ৪২.১ কিলোমিটাৰ দীঘল পৰম্পৰাগত মেট্ৰ’ ৰেল ব্যৱস্থা। ইয়াত ৩৭টা মেট্ৰ’ ষ্টেচন থাকিব। ইয়াৰ দুটা প্ৰধান লাইনে কাজাকুট্টম আৰু কাৰামানাৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰসমূহক সংযোগ কৰিব। ক্ৰমবৰ্ধমান জনসংখ্যাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিতে তিৰুৱনন্তপুৰম মেট্ৰ’ৰ ধাৰণা প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল। ২০২৫ চনত মেট্ৰ’ৰ পথ (alignment) পৰীক্ষা আৰু চূড়ান্ত কৰিবলৈ মুখ্য সচিবৰ নেতৃত্বত এখন উচ্চ পৰ্যায়ৰ সমিতি গঠন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2025-06-12 |title=Panel to finalise alignment of Thiruvananthapuram metro project |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2025/Jun/12/panel-to-finalise-alignment-of-thiruvananthapuram-metro-project |access-date=2025-08-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> বৰ্তমান বিবেচনাধীন থকা তিনিটা প্ৰধান পথ হৈছে: {{cn|date=June 2026}} * কাজাকুট্টমৰপৰা পাপ্পানামকোড * কাজাকুট্টমৰপৰা কিল্লিপালম * পালায়ামৰপৰা চিভিল ষ্টেচন এই পথ পৰিকল্পনাত ভূ-গৰ্ভস্থ (underground) আৰু উৰ্ধগামী (elevated) দুয়োটা অংশই অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। {{cn|date=June 2026}} [[File:Tvm Metro.png|thumb|প্ৰস্তাৱিত ত্ৰিবান্দ্ৰম মেট্ৰ’ৰ পথ নিৰ্দেশক মানচিত্ৰ]] === পথ পৰিবহণ === তিৰুৱনন্তপুৰমৰ [[পথ পৰিবহণ]] আন্তঃগাঁথনি অতি উন্নত।<ref name="tvmroad">{{cite news |last1=K |first1=Krishnachand |title=New metro policy to affect Kazhakoootam-Kesavadasapuram stretch |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/aug/21/new-metro-policy-to-affect-kazhakoootam-kesavadasapuram-stretch-1646324--1.html |access-date=3 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=22 August 2017 |archive-date=5 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180305063832/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/aug/21/new-metro-policy-to-affect-kazhakoootam-kesavadasapuram-stretch-1646324--1.html |url-status=dead |archivedate=5 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305063832/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/aug/21/new-metro-policy-to-affect-kazhakoootam-kesavadasapuram-stretch-1646324--1.html |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ পথসমূহ 'তিৰুৱনন্তপুৰম ৰোডছ ডেভেলপমেণ্ট কোম্পানী লিমিটেড' (TRDCL) আৰু [[কেৰেলা গড়কপ্তানি বিভাগ]] (Kerala PWD) এ চোৱা-চিতা কৰে।<ref>{{cite news |title=Mr Minister, prove charges or retract statement: TRDCL |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/mr-minister-prove-charges-or-retract-statement-trdcl/articleshow/60930916.cms |access-date=3 March 2018 |date=4 October 2017}}</ref> টি.আৰ.ডি.চি.এল. এ চহৰখনৰ ৪২ কিলোমিটাৰ পথ পৰিচালনা কৰে। এই পথসমূহ 'তিৰুৱনন্তপুৰম চিটি ৰোডছ ইম্প্ৰুভমেণ্ট প্ৰজেক্ট' (TRCIP) ৰ অধীনলৈ আহে। এইটো ভাৰতৰ ভিতৰতে প্ৰথমটো নগৰীয়া পথ প্ৰকল্প।<ref name=trcip/><ref>{{cite web |title=Thiruvananthapuram City Road Improvement |url=https://www.ilfsindia.com/our-work/transportation/thiruvananthapuram-city-road-improvement/ |website=IL&FS |access-date=3 March 2018 |archive-date=3 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303183626/https://www.ilfsindia.com/our-work/transportation/thiruvananthapuram-city-road-improvement/ |url-status=dead |archivedate=3 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180303183626/https://www.ilfsindia.com/our-work/transportation/thiruvananthapuram-city-road-improvement/ |deadurl=yes }}</ref> টি.আৰ.চি.আই.পি. হৈছে এক [[ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব|ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব]] (PPP) প্ৰকল্প। দ্ৰুত নগৰীকৰণৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ চহৰখনৰ বৰ্তমানৰ পথ নেটৱৰ্ক উন্নত আৰু সংৰক্ষণ কৰিবলৈ এই পদক্ষেপ লোৱা হৈছে।<ref name=trcip>{{cite web |title=Thiruvananthapuram City Road Improvement Project to tackle congestion |url=http://www.worldhighways.com/sections/irf/features/thiruvananthapuram-city-road-improvement-project-to-tackle-congestion/ |website=World Highways |access-date=3 March 2018 |archive-date=20 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170920160302/http://www.worldhighways.com/sections/irf/features/thiruvananthapuram-city-road-improvement-project-to-tackle-congestion/ |url-status=dead |archivedate=20 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170920160302/http://www.worldhighways.com/sections/irf/features/thiruvananthapuram-city-road-improvement-project-to-tackle-congestion/ |deadurl=yes }}</ref> টি.আৰ.চি.আই.পি. এ ২০১৫ চনত 'ইণ্টাৰনেচনেল ৰোড ফেডাৰেচন'ৰ 'গ্লোবেল ৰোড এচিভমেণ্ট এৱাৰ্ড' লাভ কৰিছিল।<ref name="roadaward">{{cite web |title=2015 Global Road Achievement Awards Book of Winning Projects |url=https://www.ilfsindia.com/media/1341/trdcl_award.pdf |website=IL&FS |access-date=4 March 2018}}</ref> ইয়াৰ উপৰি [[কৰ্মসংস্থাপন|ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ই এই প্ৰকল্পক এক অনুকৰণীয় ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বৰ আৰ্হি হিচাপে বাছনি কৰিছে।<ref name="unroad">{{cite news |title=United Nations finds Kerala's road is a model |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/160516/united-nations-finds-kerala-s-road-is-a-model.html |access-date=3 March 2018 |work=The Deccan Chronicle |date=16 May 2016}}</ref> ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ 'এজেণ্ডা ২০৩০' ৰ বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্যসমূহ (SDGs) পূৰণ কৰা সমগ্ৰ বিশ্বৰ ১২টা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্পৰ ভিতৰত এইটো অন্যতম আছিল।<ref name="unroad1">{{cite web |title=Thiruvananthapuram City Road Improvement Project – The UN Recognition for achieving sustainable development goals |url=http://www.itnlinternational.com/wp-content/uploads/2016/06/TCRIP-AT-UNECE-GENEVA-n.pdf |website=ITNL International |publisher=TCRIP |access-date=3 March 2018 |archive-date=5 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180305063343/http://www.itnlinternational.com/wp-content/uploads/2016/06/TCRIP-AT-UNECE-GENEVA-n.pdf |url-status=dead |archivedate=5 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305063343/http://www.itnlinternational.com/wp-content/uploads/2016/06/TCRIP-AT-UNECE-GENEVA-n.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name="unroad2">{{cite web |title=Case 25 India Road Sector Thiruvananthapuram City Improvement |url=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/ceci/documents/2016/PPP/Forum_PPP-SDGs/Presentations/Case_25_India_Thiruvananthapuram_City_Improvement.pdf |website=UNECE |publisher=United Nations Economic Commission for Europe |access-date=3 March 2018}}</ref> ২০২৪ চনত তিৰুৱনন্তপুৰম গোলকীয় বহনক্ষমতা বঁটা লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite news |title=Thiruvananthapuram is India's first city to win global sustainability award: Key success factors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/travel-news/thiruvananthapuram-is-indias-first-city-to-win-global-sustainability-award-key-success-factors/articleshow/114971969.cms |access-date=2025-02-22 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ভাৰতৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথসমূহ|ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ব্যৱস্থা]]ৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (ভাৰত)|ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬]] এ চহৰখনক সংযোগ কৰিছে।<ref>{{cite news |last1=Radhakrishnan |first1=S. Anil |title=Soil testing for Kazhakuttam flyover begins |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/soil-testing-for-kazhakuttam-flyover-begins/article19360441.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=26 July 2017}}</ref> এই চহৰখন আৰালভাইমোজী নামৰ স্থানত ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ নেটৱৰ্কৰ উত্তৰ-দক্ষিণ কৰিড’ৰৰ সৈতে সংযোগ হৈছে। এই ঠাইটুকুৰা চহৰখনৰপৰা ৮০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত।<ref>{{Cite map |date=3 March 2018 |title=Trivandrum to Aralvaimozhi |map=Trivandrum to Aralvaimozhi distance |map-url=https://www.openstreetmap.org/directions?engine=osrm_car&route=8.2652%2C77.5580%3B8.4826%2C76.9613#map=11/8.3059/77.3438 |work=OpenStreetMap |access-date=3 March 2018}}</ref> সাধাৰণতে 'মেইন চেণ্ট্ৰেল ৰোড' বুলি জনাজাত [[ৰাজ্যিক ঘাইপথ ১ (কেৰেলা)|ৰাজ্যিক ঘাইপথ ১]] হৈছে চহৰখনৰ এক প্ৰধান ধমনীসদৃশ ঘাইপথ (arterial highway)। চহৰখনৰ আন আন প্ৰধান ঘাইপথসমূহ হৈছে [[ৰাজ্যিক ঘাইপথ ২ (কেৰেলা)|ৰাজ্যিক ঘাইপথ ২]] আৰু [[ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৪৫ (কেৰেলা)|ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৪৫]]।<ref name="stateroads">{{cite web |title=State Highways in Kerala |url=http://keralapwd.gov.in/intranet/compRepository/mediagallery/PWD/sro161.pdf |website=Kerala Public Works Department |publisher=Government of Kerala |access-date=19 July 2018 |archive-date=20 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020170455/http://keralapwd.gov.in/intranet/compRepository/mediagallery/PWD/sro161.pdf |url-status=dead |archivedate=20 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161020170455/http://keralapwd.gov.in/intranet/compRepository/mediagallery/PWD/sro161.pdf |deadurl=yes }}</ref> [[মহাত্মা গান্ধী পথ (তিৰুৱনন্তপুৰম)|মহাত্মা গান্ধী পথ]] (M.G. Road) হৈছে চহৰখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অভ্যন্তৰীণ পথ।<ref>{{cite news |title=Paid parking on M.G. Road from today |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/paid-parking-on-mg-road-from-today/article7849208.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=6 November 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sathyendran |first1=Nita |title=Ahead of the times |url=http://www.thehindu.com/society/ywca-trivandrum-celebrates-its-centenary/article19316560.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=20 July 2017}}</ref> চহৰখনৰ আন এখন জৰুৰী পথ হৈছে কৌডিয়াৰ পথ। ইয়াক 'ৰাজকীয় পথ' বুলিও জনা যায়, কাৰণ এই পথটো পোনপটীয়াকৈ কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদলৈ গৈছে।<ref>{{cite news |last1=UR |first1=Arya |title=Green spaces that are the breathing lungs of Trivandrum |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/green-spaces-that-are-the-breathing-lungs-of-trivandrum/articleshow/58516479.cms |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=5 May 2017}}</ref> === ৰে’ল পৰিবহণ === তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে [[ভাৰতীয় ৰেলৱে]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম ৰেল সংমণ্ডল|দাক্ষিণাত‍্য ৰেল মণ্ডল]]ৰ এটা সংমণ্ডলৰ মুখ্য কাৰ্যালয় (divisional headquarters)।<ref>{{cite web |title=Thiruvananthapuram Division |url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1370348346435-Thiruvananthapuram%20Division.pdf |website=Southern Railway |access-date=4 March 2018}}</ref> চহৰখনৰপৰা চলাচল কৰা দূৰদূৰণিৰ ৰে’লসমূহ মূলত [[তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয়]] আৰু [[তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ]] ৰে’ল টাৰ্মিনেলৰপৰা যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। কেন্দ্ৰীয় ষ্টেচনৰ যান-জঁট আৰু ভিৰ হ্ৰাস কৰিবলৈ কোচিনভেলী ৰে’ল টাৰ্মিনেলটো (Kochuveli) সাজি উলিওৱা হৈছে। এই ষ্টেচনটোৱে তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ষ্টেচনৰ এক উপগ্ৰহ ষ্টেচন (satellite station) হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite news |title=Kochuveli railway terminal opened |url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-logistics/Kochuveli-railway-terminal-opened/article20272059.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu Business line |date=30 March 2005}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰে’ল ষ্টেচন হৈছে কেৰেলাৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত ৰে’ল ষ্টেচন।<ref>{{cite news |title=Thiruvananthapuram Central to be made a world-class station |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Thiruvananthapuram-Central-to-be-made-a-world-class-station/article14730334.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=28 September 2016}}</ref> চহৰখনৰ অন্যান্য ৰে’ল ষ্টেচনসমূহ হৈছে— তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম পেট্টা, [[নেমম ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম দক্ষিণ ৰে’ল ষ্টেচন]], ভেলী ৰে’ল ষ্টেচন আৰু কাজাকুট্টম ৰে’ল ষ্টেচন। ভাৰতৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত অৱস্থিত পৌৰ নিগম হোৱাৰ বাবে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ বহুতো দীঘলীয়া পথৰ ৰে’ল সেৱা তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰাই আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰম ৰাজধানী এক্সপ্ৰেছ, [[তিৰুৱনন্তপুৰম - চিলচৰ ছুপাৰফাষ্ট এক্সপ্ৰেছ]] আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ - অমৃতসৰ সাপ্তাহিক এক্সপ্ৰেছ অন্যতম। তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ষ্টেচনৰ ভিৰ কমাবলৈ [[নেমম ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম দক্ষিণ ৰে’ল ষ্টেচন]]তো এটা ডাঙৰ ৰে’ল টাৰ্মিনেল বিকশিত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |title=Railway to give priority to Nemom terminal: Ashwani Lohani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/railway-to-give-priority-to-nemom-terminal-ashwani-lohani/articleshow/61279808.cms |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=27 October 2017}}</ref> {| class="wikitable" |+ তিৰুৱনন্তপুৰম মহানগৰ অঞ্চলৰ ৰে’ল ষ্টেচনসমূহ ! ষ্টেচনৰ নাম ! ষ্টেচন ক’ড ! ৰেল মণ্ডল ! প্লেটফৰ্মৰ সংখ্যা ! ট্ৰেকৰ সংখ্যা |- |[[তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন]] |TVC |SR |৫ |১৬ |- |[[তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ ৰেল ষ্টেচন]] |TVCN |SR |৬ (১০*) |১৩ |- |[[নেমম ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম দক্ষিণ ৰেল ষ্টেচন]] |TVCS |SR |২ (৫*) |৩ (১২*) |- |[[তিৰুৱনন্তপুৰম পেট্টা ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম পেট্টা ৰেল ষ্টেচন]] |TVP |SR |২ |২ |- |[[কাজাকুট্টম ৰেল ষ্টেচন|কাজাকুট্টম ৰেল ষ্টেচন]] |KZK |SR |৩ |৪ |- |[[ভেলী ৰেল ষ্টেচন]] |VELI |SR |৩ |৪ |- |[[চিৰায়িনকীঝু ৰেল ষ্টেচন|চিৰায়িনকীঝু ৰেল ষ্টেচন]] |CRY |SR |২ |২ |- |[[নেইয়াত্তিনকাৰা ৰেল ষ্টেচন|নেইয়াত্তিনকাৰা ৰেল ষ্টেচন]] |NYY |SR |২ |২ |- |[[বালাৰামাপুৰম ৰেল ষ্টেচন]] |BRAM |SR |১ | |- |কদাক্কাভুৰ |KVU |SR |৩ |৪ |- |কানীয়াপুৰম |KXP |SR |২ | |} <small>''('''*''' চিহ্নই বৰ্তমান নিৰ্মীয়মাণ অৱস্থাত থকাটো বুজাইছে। )''</small> === বায়ু পৰিবহণ === চাক্কাত অৱস্থিত [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ৰ জৰিয়তে চহৰখনত বিমান সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। এই বিমানবন্দৰটো চহৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুৰপৰা মাত্ৰ {{cvt|6.7|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত। ১৯৩৫ চনৰপৰা কাৰ্যক্ষম হোৱা এই বিমানবন্দৰটো হৈছে [[কেৰেলা]]ৰ প্ৰথমটো বিমানবন্দৰ।<ref>{{cite news |title=Kerala celebrates 75th anniversary of civil aviation |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/Kerala-celebrates-75th-anniversary-of-civil-aviation/article15796809.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=29 October 2010}}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ হোৱাৰ বাবে এই বিমানবন্দৰটো ভাৰতৰ সকলোবোৰ প্ৰধান চহৰৰ লগতে মধ্য প্ৰাচ্য, মালয়েছিয়া, ছিংগাপুৰ, [[মালদ্বীপ]] আৰু [[শ্ৰীলংকা]]ৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোজিত হৈ আছে। এই চহৰখন [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]]ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (SAC) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হোৱাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰে ভাৰতীয় বায়ুসেনা (IAF) আৰু উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ (Coast Guard) কৌশলগত কাৰ্যসূচীসমূহ পৰিচালনাত গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায় কৰে।<ref name="Southern Air Command, Thiruvananthapuram">{{cite web |title=Southern Air Command |url=http://indianairforce.nic.in/content/southern-air-command |work=Indian Air Force |access-date=5 March 2018}}</ref> বায়ুসেনাৰ কাৰ্যাৱলী পৰিচালনা কৰিবলৈ বিমানবন্দৰটোত এটা সুকীয়া এপ্ৰণ (apron) আছে। ইয়াৰ উপৰি বৈমাণিক বা পাইলট প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী চলোৱা 'ৰাজীৱ গান্ধী বিমান প্ৰযুক্তি একাডেমী'য়েও এই বিমানবন্দৰটো ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite news |title=Rajiv Gandhi Academy for Aviation Technology gets its wings back |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/aviation-academy-gets-its-wings-back/articleshow/57638475.cms |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=15 March 2017}}</ref> === বিমান পৰিবহণ === চাক্কাত অৱস্থিত [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ৰ জৰিয়তে চহৰখনত বিমান সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। এই বিমানবন্দৰটো চহৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুৰপৰা মাত্ৰ {{cvt|6.7|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত। ১৯৩৫ চনৰপৰা কাৰ্যক্ষম হোৱা এই বিমানবন্দৰটো হৈছে [[কেৰেলা]]ৰ প্ৰথমটো বিমানবন্দৰ।<ref>{{cite news |title=Kerala celebrates 75th anniversary of civil aviation |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/Kerala-celebrates-75th-anniversary-of-civil-aviation/article15796809.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=29 October 2010}}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ হোৱাৰ বাবে এই বিমানবন্দৰটো ভাৰতৰ সকলোবোৰ প্ৰধান চহৰৰ লগতে মধ্য প্ৰাচ্য, মালয়েছিয়া, ছিংগাপুৰ, [[মালদ্বীপ]] আৰু [[শ্ৰীলংকা]]ৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোজিত হৈ আছে। এই চহৰখন [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]]ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (SAC) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হোৱাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰে ভাৰতীয় বায়ুসেনা (IAF) আৰু উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ (Coast Guard) কৌশলগত কাৰ্যসূচীসমূহ পৰিচালনাত গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায় কৰে।<ref name="Southern Air Command, Thiruvananthapuram"/> বায়ুসেনাৰ কাৰ্যাৱলী পৰিচালনা কৰিবলৈ বিমানবন্দৰটোত এটা সুকীয়া এপ্ৰণ আছে। ইয়াৰ উপৰি বৈমাণিক বা পাইলট প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী চলোৱা 'ৰাজীৱ গান্ধী বিমান প্ৰযুক্তি একাডেমী'য়েও এই বিমানবন্দৰটো ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite news |title=Rajiv Gandhi Academy for Aviation Technology gets its wings back |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/aviation-academy-gets-its-wings-back/articleshow/57638475.cms |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=15 March 2017}}</ref> === সামুদ্ৰিক পৰিবহণ === তিৰুৱনন্তপুৰমত দুটা বন্দৰ আছে। সেই দুটা হৈছে— [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]] আৰু [[ভিঝিনজাম বন্দৰ]]। অতি বৃহৎ কণ্টেইনাৰ জাহাজসমূহ (ultra-large container vessels) তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰত চাপিব পাৰে। আনহাতে সৰু সৰু জাহাজ আৰু সৰু ভ্ৰমণকাৰী ক্ৰুজসমূহ (cruise ships) ভিঝিনজাম বন্দৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Cruise ship arrives at Vizhinjam port |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Cruise-ship-arrives-at-Vizhinjam-port/article14703558.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=27 September 2016}}</ref> বন্দৰ উন্নয়ন পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰত এটা 'ক্ৰুজ ভিলেজ' (cruise village) গঢ়ি তোলাৰ প্ৰস্তাৱ লোৱা হৈছে। ডাঙৰ ডাঙৰ ক্ৰুজ জাহাজৰ বাবে বন্দৰটোত এটা ক্ৰুজ টাৰ্মিনেল বৰ্তমান নিৰ্মীয়মাণ অৱস্থাত আছে। যাত্ৰী ব্যৱস্থাপনাৰ সুবিধা আৰু আনুষংগিক সেৱা আগবঢ়াই ক্ৰুজ পৰ্যটনক উদগনি যোগোৱাই হৈছে এই প্ৰকল্পৰ মূল লক্ষ্য।<ref>{{cite news |title=Vizhinjam port operator plans cruise village, seeks 20 acres |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/vizhinjam-port-operator-plans-cruise-village-seeks-20-acres/articleshow/129231187.cms |access-date=2026-06-07 |publisher=The Times of India}}</ref> ইয়াৰ লগতে তিৰুৱনন্তপুৰমক {{convert|616|km|mi}} দৈৰ্ঘ্যৰ কোভালাম-বেক্কেল জলপথ প্ৰকল্পৰ সৈতেও সংযোগ কৰা হ’ব।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/cm-akkulam-chettuva-waterway-will-be-extended-to-vizhinjam-port/articleshow/128823852.cms|title=CM: Akkulam-Chettuva waterway will be extended to Vizhinjam port|date=27 February 2026|access-date=8 June 2026|newspaper=The Economic Times}}</ref> == শিক্ষা == [[File:Model School Thiruvananthapuram.JPG|left|thumb|১৮৮৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ চৰকাৰী আদৰ্শ ল’ৰাৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় কেৰেলাৰ ভিতৰতে অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়।<ref>{{cite news |last1=Anilkumar |first1=B S |title=A model for generations |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/a-model-for-generations/articleshow/60934565.cms |access-date=8 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=4 October 2017}}</ref>|200px]] [[File:Cet.jpg|left|thumb|220x220px|অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ মূল ভৱন। ]] [[File:Chitra Tirunal Balarama Varma.jpg|thumb|[[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ক্লক টাৱাৰ বা ঘণ্টা ঘৰ|200px]] [[File:Medical college Gate Thiruvananthapuram.jpg|thumb|left|তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ|200px]] [[File:Observatory at IIST.jpg|thumb|[[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ|200px]] === প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা === তিৰুৱনন্তপুৰমৰ বিদ্যালয়সমূহক সাহায্য প্ৰাপ্ত, সাহায্য বিহীন আৰু চৰকাৰী বিদ্যালয় হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |title=No PSC postings in aided schools |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/no-psc-postings-in-aided-schools/articleshow/57421702.cms |access-date=5 March 2018 |date=2 March 2017}}</ref><ref name="scllist">{{cite web |title=List of Schools |url=http://education.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=460&Itemid=143 |website=General Education Department |publisher=Government of Kerala |access-date=5 March 2018}}</ref> চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ কেৰেলা ৰাজ্যিক শিক্ষা ব’ৰ্ডৰদ্বাৰা পোনপটীয়াকৈ পৰিচালিত হয়। এই বিদ্যালয়সমূহে ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা পাঠ্যক্ৰম অনুসৰণ কৰে।<ref name=syllabus>{{cite web |title=Selected Educational Statistics |url=http://education.kerala.gov.in/Downloads2011/Notifications/statitics/selected%20educational%20statistics%202010-11.pdf |website=General Education Department |publisher=Government of Kerala |access-date=5 March 2018}}</ref> সাহায্য প্ৰাপ্ত বিদ্যালয়সমূহেও ৰাজ্যিক পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰে। শিক্ষাদানৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈছে [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] আৰু ইংৰাজী। ইয়াৰ উপৰি [[তামিল ভাষা|তামিল]] আৰু [[হিন্দী ভাষা]]ও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=syllabus/> বিদ্যালয়সমূহ ৰাজ্যিক শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ পৰিষদ (SCERT), [[কেন্দ্ৰীয় মাধ্যমিক শিক্ষা ব’ৰ্ড]] (CBSE), ইণ্ডিয়ান চাৰ্টিফিকেট অৱ চেকেণ্ডাৰী এডুকেচন (ICSE), ইণ্টাৰনেচনেল জেনেৰেল চাৰ্টিফিকেট অৱ চেকেণ্ডাৰী এডুকেচন (IGCSE) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠান (NIOS) ৰ সৈতে পঞ্জীয়নভুক্ত। [[শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষদ]] (NCERT) ৰদ্বাৰা পৰিচালিত ৰাষ্ট্ৰীয় কৃতিত্ব সমীক্ষাত তিৰুৱনন্তপুৰমে কেৰেলাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ চহৰ হিচাপে স্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=National Achievement Survey |url=http://www.ncert.nic.in/programmes/NAS/NAS.html |website=National Council of Educational Research and Training |publisher=Government of India |access-date=5 March 2018}}</ref><ref name="ncertsurv">{{cite news |title=NCERT survey: Gaping holes visible in Kerala education system |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/ncert-survey-gaping-holes-visible-in-kerala-education-system/articleshow/63122119.cms |access-date=5 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=1 March 2018}}</ref> চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত [[ছেণ্ট মেৰীছ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় (তিৰুৱনন্তপুৰম)|ছেণ্ট মেৰীছ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়]] অন্যতম। ইয়াক এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত এখন বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত মুঠ শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা ১২,০০০ তকৈও অধিক।<ref>{{cite news |last1=Pradeep Kumar |first1=Kaavya |title='Twin' fete at school to mark Kerala Piravi |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/twin-fete-at-school-to-mark-kerala-piravi/article6555133.ece |access-date=5 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=1 November 2014}}</ref><ref>{{cite news |title=A song for a better earth by 12,000 children |url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/a-song-for-a-better-earth-by-12000-children/article6086390.ece |access-date=5 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=23 May 2016}}</ref> অন্যান্য প্ৰধান বিদ্যালয়সমূহ হৈছে— চৰকাৰী আদৰ্শ ল’ৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চৰকাৰী ছোৱালী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, হোলী এঞ্জেলছ কনভেণ্ট ত্ৰিবান্দ্ৰম, এছ.এম.ভি. বিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয়, চিন্ময় বিদ্যালয়, কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, লয়োলা বিদ্যালয়, ক্ৰীষ্ট নগৰ বিদ্যালয়, সৰ্বোদয় বিদ্যালয়, নিৰ্মলা ভৱন উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, আৰ্য চেণ্ট্ৰেল স্কুল, জ্যোতি নিলয়ম স্কুল, ছেণ্ট জোচেফ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, ছেণ্ট থমাছ আৱাসিক বিদ্যালয়, দ্য অক্সফ’ৰ্ড স্কুল আৰু ভি.এছ.এছ.চি. কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়।<ref name="highscllist">{{cite web |url=http://education.kerala.gov.in/Downloads2011/Notifications/statitics/hs/tvm.pdf |title=List of High schools in Thiruvananthapuram District |website=General Education Department |publisher=Government of Kerala}}</ref> === উচ্চ শিক্ষা আৰু গৱেষণা === তিৰুৱনন্তপুৰম এক উল্লেখযোগ্য শৈক্ষিক আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[মহাকাশ বিজ্ঞান]], [[তথ্য প্ৰযুক্তি]], পদাৰ্থ বিজ্ঞান, [[জৈৱ প্ৰযুক্তি]], অভিযান্ত্ৰিক আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠান আছে। তিৰুৱনন্তপুৰমত তিনিখন বিশ্ববিদ্যালয় আছে। ইয়াৰে দুখন [[ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় (ভাৰত)|ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু এখন সাম্ভাব‍্য বিশ্ববিদ্যালয় (deemed university)। ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় দুখন হৈছে [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু [[এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]]। [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) হৈছে চৰকাৰী সাহায্য প্ৰাপ্ত এক প্ৰতিষ্ঠান তথা সাম্ভাব‍্য বিশ্ববিদ্যালয়।<ref>{{cite web |title=About Institute |url=https://www.iist.ac.in/aboutus/institute |website=Indian Institute of Space Science and Technology (IIST) |date=4 November 2014 |publisher=Department of Space, Govt. of India |access-date=6 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220722115615/https://www.iist.ac.in/aboutus/institute |url-status=dead |archivedate=22 July 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220722115615/https://www.iist.ac.in/aboutus/institute |deadurl=yes }}</ref> আই.আই.এছ.টি. (IIST) হৈছে মহাকাশ বিজ্ঞান, মহাকাশ প্ৰযুক্তি আৰু মহাকাশ প্ৰয়োগৰ ক্ষেত্ৰত স্নাতক পাঠ্যক্ৰম তথা গৱেষণা আগবঢ়োৱা দেশৰ প্ৰথমখন এই শ্ৰেণীৰ প্ৰতিষ্ঠান।<ref name="iist">{{cite web |url=http://www.iist.ac.in/about-us/about-iist |title=About IIST |access-date=6 March 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814133048/http://www.iist.ac.in/about-us/about-iist |archive-date=14 August 2011 |website=Indian Institute of Space Science and Technology |archivedate=14 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110814133048/http://www.iist.ac.in/about-us/about-iist |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনত দুখন ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান (Institutes of National Importance) আছে। সেই দুখন হৈছে— শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (SCTIMST) আৰু [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, তিৰুৱনন্তপুৰম|ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] (IISER)।<ref name="inilist">{{cite web |title=Institutions of National Importance |url=http://mhrd.gov.in/institutions-national-importance |website=Department of Higher Education |publisher=Ministry of Human Resource Development (MHRD), Government of India |access-date=5 March 2018}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে [[ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]] (IGNOU) ৰ এটা আঞ্চলিক মুখ্য কাৰ্যালয়।<ref>{{cite web |title=Welcome to Trivandrum Regional Centre |url=http://rctrivandrum.ignou.ac.in/ |website=Indira Gandhi National Open University Website |publisher=Indira Gandhi National Open University. |access-date=6 March 2018}}</ref> {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:90%; width:85%; " |+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ |- ! বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নাম!! প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ!! প্ৰকাৰ!! স্থান |- | [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]] || ১৯৩৭ || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) || ২০০৭ || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | কেৰেলা ডিজিটেল বিজ্ঞান, উদ্ভাৱন আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (KUDSIT) || ২০২০ || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (KTU) || ২০১৪ || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় ফৰেনছিক বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়]] (NFSU) || প্ৰস্তাৱিত<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Dec/03/sc-nod-to-allocate-keralas-open-prison-land-for-brahmos-ssb-forensic-university|title=SC nod to allocate Kerala's open prison land for BrahMos, SSB & forensic university|date=3 December 2025|website=The New Indian Express|access-date=8 June 2026}}</ref> || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |} ১৯৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] হৈছে কেৰেলাৰ প্ৰথম তথা এখন অগ্ৰণী চিকিৎসা শিক্ষানুষ্ঠান।<ref>{{cite web |title=History of Medical College |url=http://www.tmc.kerala.gov.in/?q=content/nobis-tincidunt-utinam |website=Trivandrum Medical College |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018 |archive-date=6 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180306204312/http://www.tmc.kerala.gov.in/?q=content/nobis-tincidunt-utinam |url-status=dead }}</ref> হৃদৰোগ আৰু স্নায়ুবিজ্ঞানৰ ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা এছ.চি.টি.আই.এম.এছ.টি. (SCTIMST) আৰু ৰেডিঅ’থেৰাপী তথা পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা আঞ্চলিক কৰ্কট কেন্দ্ৰ, তিৰুৱনন্তপুৰমৰ উপৰি অন্যান্য উল্লেখনীয় চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত এছ.ইউ.টি. চিকিৎসা বিজ্ঞান একাডেমী (SUT), শ্ৰী গোকুলম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চৰকাৰী আয়ুৰ্বেদ মহাবিদ্যালয় অন্যতম।<ref name="procollist">{{cite web |title=Professional College list |url=https://cee.kerala.gov.in/collegelist/main/index.php |website=Office of the commissioner for entrance examinations |publisher=Government of Kerala |access-date=19 July 2018 |archive-date=5 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180705153420/http://cee.kerala.gov.in/collegelist/main/index.php |url-status=dead |archivedate=5 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180705153420/http://cee.kerala.gov.in/collegelist/main/index.php |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনত কেইবাখনো আগশাৰীৰ আইন শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ১৮৭৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয় ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি আইন শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite web |title=About Government Law College, Thiruvananthapuram |url=http://glctvpm.com/college/college_about.shtml |website=Government Law College, Thiruvananthapuram |publisher=GLCT |access-date=6 March 2018}}</ref> কেৰেলা ল’ একাডেমী চহৰখনৰ আন এখন প্ৰধান আইন মহাবিদ্যালয়।<ref>{{cite web |title=About Kerala Law Academy |url=https://www.keralalawacademy.org/about.html |website=Kerala Law Academy Website |publisher=Kerala Law Academy |access-date=6 March 2018 |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210121031/http://www.keralalawacademy.org/about.html |url-status=dead |archivedate=10 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180210121031/http://www.keralalawacademy.org/about.html |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ প্ৰধান ব্যাৱসায়িক শিক্ষানুষ্ঠান বা বিজনেছ স্কুলসমূহৰ ভিতৰত এছিয়ান স্কুল অৱ বিজনেছ, চি.ই.টি. ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয় আৰু কেৰেলা ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (IMK) অন্যতম।<ref>{{cite web |title=CET School of Management |url=http://www.mba.cet.ac.in/ |website=CET Management school |publisher=Department of Business Administration, Kerala |access-date=6 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=About |url=https://www.asb.ac.in/about-us |website=Asian School of Business |publisher=ASB |access-date=6 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=IMK |url=http://www.imk.ac.in/abtus.htm |website=Institute of Management in Kerala |publisher=Kerala University |access-date=6 March 2018 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমত ২৩খনতকৈও অধিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষানুষ্ঠান আছে।<ref name="engcollist">{{cite web |title=Kerala Technological University List of Affiliated Courses 2015–16 |url=https://ktu.edu.in/data/Affiliated%20courses-WEBSITE%2027%20JULY%202015.pdf |website=APJ Abdul Kalam Technological University |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018}}</ref> আই.আই.এছ.টি. (IIST) আৰু আই.আই.এছ.ই.আৰ. (IISER) ৰ উপৰি চহৰখনৰ অন্যান্য প্ৰধান অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম (CET) অন্যতম, যি কেৰেলাৰ প্ৰথমখন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়।<ref>{{cite web |title=About CET |url=http://www.cet.ac.in/ |website=College of Engineering, Trivandrum |publisher=CET |access-date=6 March 2018}}</ref> ইয়াৰ বাহিৰেও চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় বাৰ্টনহিল (GEC), শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় (SCT), চি-ডেক তিৰুৱনন্তপুৰম (C-DAC), বিশ্ববিদ্যালয় অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, মোহনদাস অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তি মহাবিদ্যালয় আৰু মাৰ বেচেলিঅ’ছ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় উল্লেখযোগ্য।<ref name="engcollist"/> ১৮৬৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা বিশ্ববিদ্যালয় মহাবিদ্যালয় আৰু ১৮৬৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা চৰকাৰী মহিলা মহাবিদ্যালয় ভাৰতৰ উচ্চ শিক্ষাৰ দুখন আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰতিষ্ঠান। <ref>{{cite web |title=Home |url=http://www.universitycollege.ac.in/ |website=University College, Thiruvananthapuram |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Govt. College for Women, Our History |url=http://www.gcwtvm.ac.in/the-college/our-history/ |website=Government college for Women, Thiruvananthapuram |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018 |archive-date=9 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180309055806/http://www.gcwtvm.ac.in/the-college/our-history/ |url-status=dead |archivedate=9 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180309055806/http://www.gcwtvm.ac.in/the-college/our-history/ |deadurl=yes }}</ref> {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:90%; width:98%; " |+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ |- ! প্ৰতিষ্ঠানৰ নাম!! প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ!! প্ৰকাৰ!! স্থান |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃশাখা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (NIIST) || ১৯৮৮ || গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ৰাজীৱ গান্ধী জৈৱ-প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ]] (RGCB) || ১৯৯০ || গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[কেৰেলা ৰাজ্যিক বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু পৰিৱেশ পৰিষদ]] (KSCSTE) || ২০০২ || চৰকাৰী সংস্থা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] (IISER) || ২০০৮ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (VSSC) || ১৯৬৩ || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ]] (LPSC) || ১৯৮৫ || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) || ২০০৭ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় বাক আৰু শ্ৰৱণ প্ৰতিষ্ঠান]] (NIISH) || ১৯৯৭ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[আঞ্চলিক কৰ্কট কেন্দ্ৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম]] (RCC) || ১৯৮১ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[জৱাহৰলাল নেহৰু ক্ৰান্তীয় উদ্ভিদ উদ্যান আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] (JNTBGRI) || ১৯৭৯ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (SCTIMST) || ১৯৭৬ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৃথিৱী বিজ্ঞান অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ]] (NCESS) || ১৯৭৮ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | কেৰেলা পৰ্যটন আৰু ভ্ৰমণ অধ্যয়ন প্ৰতিষ্ঠান (KITTS) || ১৯৮৮ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{cite web | url=https://www.kittsedu.org/profile.php | title=Profile, Kerala Institute of Tourism and Travel Studies, Education, Hospitality Industry, India }}</ref> |- | [[কেৰেলা ডিজিটেল বিজ্ঞান, উদ্ভাৱন আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] (IIITM-k) || ১৯৮৮ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[কেন্দ্ৰীয় মূল জাতীয় শস্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] (ICAR-CTCRI) || ১৯৬৩ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref name="auto1">{{Cite web | title=Home {{!}} CTCRI - CENTRAL TUBER CROPS RESEARCH INSTITUTE | url=https://www.ctcri.org/ | access-date=2025-05-24 | website=Ctcri.org}}</ref> |- | [[তিৰুৱনন্তপুৰম অভিযান্ত্ৰিক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি গৱেষণা উদ্যান]] (TrEST) || ২০১৫ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref name="auto1"/> |- | [[উন্নত কম্পিউটিঙৰ বিকাশ কেন্দ্ৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম]] (C-DAC) || ২০১০ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{Cite web | title=C-DAC: Centre for Development of Advanced Computing, India | url=https://www.cdac.in/ | access-date=2025-05-24 | website=Cdac.in}}</ref> |- | [[ঘঁৰিয়াল পুনৰ্সংস্থাপন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] || ২০১৫ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{cite web | url=https://www.keralatourism.org/destination/neyyar-reservoir-thiruvananthapuram/240/ | title=Neyyar Wildlife Sanctuary, Thiruvananthapuram|website=Keralatourism.org }}</ref> |- | [[উন্নত ভাইৰাছ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান, কেৰেলা]] || ২০১৯ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref name="auto1"/> |- | [[অ’ৰিয়েণ্টেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট এণ্ড মেনুস্ক্ৰিপ্টচ লাইব্ৰেৰী]] || ১৯MD || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{Cite web | title=IAV – Institute of Advanced Virology | url=https://iav.kerala.gov.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20211028034458/https://iav.kerala.gov.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=2021-10-28}}</ref> |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃশাখা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (CSIR-NIIST) || ১৯৭৫ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{Cite web | title=CSIR - National Institute For Interdisciplinary Science and Technology (NIIST) | url=https://www.niist.res.in/ | access-date=2025-05-24 | website=Niist.res.in}}</ref> |} চহৰখনৰ অন্যান্য প্ৰধান [[স্নাতক]] আৰু [[স্নাতকোত্তৰ]] মহাবিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত [[চৰকাৰী কলা মহাবিদ্যালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম|চৰকাৰী কলা মহাবিদ্যালয়]], মহাত্মা গান্ধী মহাবিদ্যালয়, মাৰ ইভানিঅ’ছ মহাবিদ্যালয়, চৰকাৰী সংস্কৃত মহাবিদ্যালয়, লয়োলা সমাজ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, ছেণ্ট জেভিয়াৰ্ছ মহাবিদ্যালয় (থুম্বা) আৰু অল ছেণ্টছ মহাবিদ্যালয় অন্যতম।<ref>{{cite web |title=List of colleges affiliated to the University of Kerala |url=https://www.keralauniversity.ac.in/downloads/list_of_affiliated_colleges.pdf |website=Kerala University |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018}}</ref> প্ৰধান [[ললিত কলা]] মহাবিদ্যালয়সমূহ হৈছে— স্বাতী তিৰুনাল সংগীত মহাবিদ্যালয় (যি কেৰেলাৰ প্ৰথমখন সংগীত একাডেমী)<ref>{{cite web |title=About |url=http://www.swathithirunal.in/rel_akademi.htm |website=Swathi Thirunal College of Music |publisher=C-DIT |access-date=6 March 2018}}</ref> আৰু ত্ৰিবান্দ্ৰম ললিত কলা মহাবিদ্যালয়।<ref>{{cite news |last1=Zachariah |first1=Preeti |title=Carving space through art |url=http://www.thehindu.com/society/carving-space-through-art/article22678712.ece |access-date=6 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=8 February 2018}}</ref> ইয়াৰ উপৰি লক্ষ্মীবাঈ ৰাষ্ট্ৰীয় শাৰীৰিক শিক্ষা মহাবিদ্যালয় হৈছে [[ভাৰতীয় ক্ৰীড়া প্ৰাধিকৰণ]] (SAI) ৰ দুখন শাৰীৰিক শিক্ষা শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite web |title=Regional Centres |url=http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/index1.asp?ls_id=739 |website=Sports Authority of India |publisher=Ministry of Youth Affairs and Sports, Government of India |access-date=6 March 2018 |archive-date=15 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115080952/http://sportsauthorityofindia.nic.in/index1.asp?ls_id=739 |url-status=dead |archivedate=15 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171115080952/http://sportsauthorityofindia.nic.in/index1.asp?ls_id=739 |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমৰ শীৰ্ষস্থানীয় গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত কেৰেলা ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (IIITMK),<ref>{{cite web |title=Indian Institute of Information Technology and Management – Kerala (IIITM-K) |url=http://www.technopark.org/company-details?id=9948 |website=Technopark |publisher=Government of Kerala |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180309054643/http://www.technopark.org/company-details?id=9948 |url-status=dead |archivedate=9 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180309054643/http://www.technopark.org/company-details?id=9948 |deadurl=yes }}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় বাক আৰু শ্ৰৱণ প্ৰতিষ্ঠান (NISH),<ref>{{cite web |title=About us |url=http://www.nish.ac.in/about-us |website=National Institute of Speech and Hearing |access-date=8 March 2018}}</ref> ৰাজীৱ গান্ধী জৈৱ-প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ,<ref>{{cite web |title=RGCB Profile |url=http://rgcb.res.in/glance.php |website=Gandhi Centre for Biotechnology (RGCB) |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180309054103/http://rgcb.res.in/glance.php |url-status=dead }}</ref> ইমেজিং প্ৰযুক্তি বিকাশ কেন্দ্ৰ (C-Dit),<ref>{{cite web |title=About Us |url=http://www.cdit.org/about-us |website=Centre for Development of Imaging Technology (C-DIT) |publisher=Government of Kerala |access-date=19 July 2018}}</ref> উন্নয়ন অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ (CDS),<ref>{{cite web |title=An Overview |url=http://www.cds.edu/about-cds/an-overview/ |website=Centre for Development Studies (CDS) |access-date=8 March 2018 |archive-date=7 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307202833/http://cds.edu/about-cds/an-overview/ |url-status=dead |archivedate=7 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180307202833/http://cds.edu/about-cds/an-overview/ |deadurl=yes }}</ref> জৱাহৰলাল নেহৰু ক্ৰান্তীয় উদ্ভিদ উদ্যান আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ৰাষ্ট্ৰীয় পৃথিৱী বিজ্ঞান অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ (NCESS) আৰু উন্নত কম্পিউটিঙৰ বিকাশ কেন্দ্ৰ (C-DAC) অন্যতম। <ref>{{cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.cdac.in/index.aspx?id=CorporateProfile |website=Centre for Development of Advanced Computing (C-DAC) |publisher=Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=8 March 2018}}</ref> আৰু [[অ’ৰিয়েণ্টেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট এণ্ড মেনুস্ক্ৰিপ্টচ লাইব্ৰেৰী]]।<ref>{{cite news |title=Science festival at Kerala varsity |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/varsity-to-open-its-doors-to-public/article22747411.ece |access-date=6 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=14 February 2018}}</ref> মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়ৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানগত ৰেংকিং ফ্ৰেমৱৰ্ক]] (NIRF) ৰ অনুসৰি, [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]] কেৰেলাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বিশ্ববিদ্যালয় হিচাপে বিবেচিত হৈছে।<ref>{{cite web |title=University Rankings |url=https://www.nirfindia.org/2018/UniversityRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=26 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726132630/https://www.nirfindia.org/2018/universityranking.html |url-status=dead |archivedate=26 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210726132630/https://www.nirfindia.org/2018/universityranking.html |deadurl=yes }}</ref> কেৰেলাৰ সামগ্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানগত ৰেংকিঙতো কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়ে শীৰ্ষ স্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Overall Ranking |url=https://www.nirfindia.org/2018/OverallRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308102901/https://www.nirfindia.org/2018/OverallRanking.html |url-status=dead |archivedate=8 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308102901/https://www.nirfindia.org/2018/OverallRanking.html |deadurl=yes }}</ref> অভিযান্ত্ৰিক শাখাৰ ক্ষেত্ৰত [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) কেৰেলাৰ ভিতৰত প্ৰথম স্থানত আছে। আনহাতে অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম (CET) কেৰেলাৰ ভিতৰত তৃতীয় স্থানত আছে।<ref>{{cite web |title=Engineering Rankings |url=https://www.nirfindia.org/2018/EngineeringRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=2 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202230234/https://www.nirfindia.org/2018/EngineeringRanking.html |url-status=dead |archivedate=2 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202230234/https://www.nirfindia.org/2018/EngineeringRanking.html |deadurl=yes }}</ref> স্থপতি্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেংকিঙত 'অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম' ভাৰতৰ ভিতৰত চতুৰ্থ আৰু কেৰেলাৰ ভিতৰত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref>{{cite web |title=Architecture Rankings |url=https://www.nirfindia.org/2018/ArchitectureRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=7 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180407225333/https://www.nirfindia.org/2018/ArchitectureRanking.html |url-status=dead |archivedate=7 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180407225333/https://www.nirfindia.org/2018/ArchitectureRanking.html |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি তিৰুৱনন্তপুৰম বিশ্ববিদ্যালয় মহাবিদ্যালয় কেৰেলাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ মহাবিদ্যালয় হিচাপে তালিকাভুক্ত হৈছে।<ref>{{cite web |title=College Rankings |url=https://www.nirfindia.org/2018/CollegeRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=26 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526041130/https://www.nirfindia.org/2018/CollegeRanking.html |url-status=dead |archivedate=26 May 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180526041130/https://www.nirfindia.org/2018/CollegeRanking.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=University College joins the big league |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/university-college-joins-the-big-league/article23809815.ece |access-date=25 May 2018 |newspaper=The Hindu |date=8 May 2018}}</ref> == মহাকাশ আৰু এৰ’স্পেচ == তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ জন্মস্থান।<ref name="auto">{{Cite web | title=KSPACE | url=https://kspace.kerala.gov.in/ | access-date=2025-05-24 | website=kspace.kerala.gov.in}}</ref> ১৯৬৩ চনত ভাৰতৰ প্ৰথমটো ৰকেট উৎক্ষেপণ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ [[থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ]] (TERLS) ৰপৰা কৰা হৈছিল। তেতিয়াৰেপৰা এই চহৰখন মহাকাশ গৱেষণা, বিভিন্ন শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু কোম্পানীসমূহৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি উঠিছে। {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:95%; width:80%; " |+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ মহাকাশ আৰু এৰ’স্পেচ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, সংগঠন আৰু কোম্পানীসমূহ |- ! style="background-color:orange; " | নাম!! style="background-color:orange; " | প্ৰকাৰ!! style="background-color:orange; " | বিৱৰণ |- | [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (VSSC) || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান || ইছৰ’ (ISRO) ৰ উৎক্ষেপণ বাহন বা ৰকেট বিকাশৰ এক অগ্ৰণী কেন্দ্ৰ। |- | লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ (LPSC) || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান || ৰকেটৰ বাবে তৰল প্ৰণোদন প্ৰণালী (liquid propulsion systems) প্ৰস্তুত কৰে। |- | ইছৰ’ ইনাৰ্ছিয়েল চিষ্টেমছ ইউনিট (IISU) || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান || উৎক্ষেপণ বাহনৰ জড়তা প্ৰণালী (inertial systems), মহাকাশযানৰ জড়তা প্ৰণালী, জড়তা চেন্সৰৰ মূল্যায়ন তথা চিমুলেচন আৰু ইয়াৰ ইলেকট্ৰনিক উৎপাদন আদি কাৰ্য কৰে। <ref>{{cite web | url=https://www.isro.gov.in/IISU.html | title=ISRO Inertial Systems Unit (IISU) }}</ref> |- | [[থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ]] (TERLS) || মহাকাশ বন্দৰ || পৃথিৱীৰ চুম্বকীয় বিষুৱৰেখাৰ অতি ওচৰত অৱস্থিত। বৰ্তমান ইয়াক ছাউণ্ডিং ৰকেট (sounding rockets) উৎক্ষেপণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। |- | [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) || শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান || এছিয়াৰ প্ৰথমখন মহাকাশ বিশ্ববিদ্যালয়।<ref>{{cite web | url=https://www.isro.gov.in/ISRO_EN/iist.html#:~:text=Indian%20Institute%20of%20Space%20Science%20and%20Technology%20(IIST),,to%20meet%20the%20demands%20of%20Indian%20Space%20Programme | title=Indian Institute of Space Science and Technology (IIST) }}</ref> ইয়াত মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক শাখাৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা হয়। |- | ব্ৰহ্মছ এৰ’স্পেচ || প্ৰতিৰক্ষা কোম্পানী || ব্ৰহ্মছ (BrahMos) ছুপাৰচনিক ক্ৰুজ মিছাইল উৎপাদন কৰে। |- | কেলট্ৰন (Keltron) || ইলেকট্ৰনিক্স কোম্পানী || মহাকাশ আৰু প্ৰতিৰক্ষা খণ্ডৰ ইলেকট্ৰনিক্স সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত। |- | কে.ই.এল. এৰ’স্পেচ (KEL Aerospace) || এৰ’স্পেচ কোম্পানী || এৰ’স্পেচৰ বিভিন্ন যন্ত্ৰাংশ উৎপাদনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।<ref>{{Cite web | title=KEL | url=https://kel.co.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20080413112811/http://kel.co.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=13 April 2008 | url-status=live }}</ref> |- | কে-স্পেচ ত্ৰিবান্দ্ৰম || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান || কেৰেলা চৰকাৰৰ মহাকাশ গৱেষণা সম্পৰ্কীয় এক বিশেষ পদক্ষেপ।<ref name="auto"/> |- | হেক্স ২০ (Hex 20) || মহাকাশ-প্ৰযুক্তি ষ্টাৰ্টআপ || উপগ্ৰহ প্ৰযুক্তিৰ (satellite technology) ওপৰত বিশেষ কাম কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://hex20.in/contact/|title=Mission Critical Defence and Space Technology Partner|website=Hex20in|access-date=8 June 2026}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> |- | অনন্ত টেকন’লজীছ || এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষা || ইছৰ’ আৰু অন্যান্য গ্ৰাহকৰ বাবে মহাকাশযান প্ৰণালী, এভিয়নিক্স আৰু উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ সহায়ৰ কাম কৰে। |- | ষ্ট্ৰাভা টেকন’লজীছ (Strava Technologies) || এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষা || প্ৰতিৰক্ষা আৰু এৰ’স্পেচ খণ্ডক ইলেকট্ৰনিক যুদ্ধ প্ৰণালী, ৰাডাৰ আৰু চাইবাৰ সুৰক্ষা সমাধান যোগান ধৰে।<ref>{{cite web | url=https://stravatechnologies.in/our-company | title=Strava Technologies® PVT Ltd - India's leading Startup in Geospatial Industry|website=Stravatechnologies.in }}</ref> |- | এৰ’প্ৰেচিচন (Aeroprecision) || এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষা || উচ্চ-প্ৰযুক্তিৰ বিমান আৰু সামৰিক যন্ত্ৰাংশ তৈয়াৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰি এম.আৰ.অ’ (MRO) আৰু যোগান শৃংখল সমাধান আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web | title=Welcome to Aero Precision | url=http://www.sa-aeroprecision.com/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130905205731/http://sa-aeroprecision.com/ | access-date=2025-08-18 | archive-date=5 September 2013 | url-status=live }}</ref> |- | ছাফ্ৰান (Safran) || এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষা || বিশ্বজুৰি বিমানৰ ইঞ্জিন, এভিয়নিক্স আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰণালী যোগান ধৰা এখন ফৰাচী বহুৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানী। |- | কোৰ্টাস (Kortas) || এৰ’স্পেচ || উৎক্ষেপণ বাহন বা ৰকেটৰ বাবে প্ৰণোদন প্ৰণালী (propellant systems) আৰু টেংকসহ নিখুঁত এৰ’স্পেচ যন্ত্ৰাংশ নিৰ্মাণ কৰে।<ref>{{Cite web | title=Kortas Industries Pvt. Ltd. - Manufactures of Aerospace Hardware. | url=https://kortasind.com/ | access-date=2025-08-18 | website=Kortasind.com}}</ref> |} == আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক == ত্ৰিবান্দ্ৰমত [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]] আৰু [[মালদ্বীপ]]ৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় (Consulate) অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি কূটনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক সহজসাধ্য কৰিবলৈ চহৰখনত [[শ্ৰীলংকা]], [[ৰাছিয়া]] আৰু [[জাৰ্মানী]]ৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়সমূহো (Honorary Consulates) আছে। {| class="wikitable mw-collapsible" |+ ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়সমূহ |- ! দেশ!! পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় |- |সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] || সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাতৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{cite web | url=https://www.mofa.gov.ae/en/missions/kerala | title=UAE consulate in kerala }}</ref> |- |মালদ্বীপ [[File:Flag of Maldives.svg|20px]] || মালদ্বীপৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{cite web | url=https://embassies.info/ConsulateofMaldivesinThrivananathapuramIndia | title=Consulate General of Maldives in Thiruvananthapuram, India }}</ref> |- |শ্ৰীলংকা [[File:Flag of Sri Lanka.svg|20px]] || শ্ৰীলংকাৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{cite web | url=https://slhcindia.org/index.php?option=com_content&view=article&id=1142:newly-appointed-honorary-consul-of-sri-lanka-in-thiruvananthapuram-receives-the-commission-of-appointment&catid=50:demo-category&Itemid=1 | title=Newly appointed Honorary Consul of Sri Lanka in Thiruvananthapuram receives the Commission of Appointment }}</ref> |- |ৰাছিয়া [[File:Flag of Russia.svg|20px]] || ৰাছিয়াৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{Cite web | title=Archived copy | url=https://india.mid.ru/en/news/ratheesh_nair_honorary_consul_of_russia_in_trivandrum_kerala_continued_his_journey_along_afanasy_nik/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20250415043547/https://india.mid.ru/en/news/ratheesh_nair_honorary_consul_of_russia_in_trivandrum_kerala_continued_his_journey_along_afanasy_nik/ | archive-date=2025-04-15}}</ref> |- |জাৰ্মানী [[File:Flag of Germany.svg|20px]] || জাৰ্মানীৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{cite web | url=https://india.diplo.de/in-en/ueber-uns/honorarkonsuln/1808878-1808878#:~:text=in%20Thiruvananthapuram%2C%20Kerala.-,Dr.,in%20matters%20related%20to%20Germany. | title=German Honorary Consul in Thiruvananthapuram }}</ref> |} == প্ৰচাৰ মাধ্যম == তিৰুৱনন্তপুৰমত বহুতো বাতৰি কাকত, দূৰদৰ্শন আৰু অনাতঁৰ (ৰেডিঅ’) কেন্দ্ৰ আছে। কেৰেলাৰ বেছিভাগ সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানৰে মুখ্য কাৰ্যালয় তিৰুৱনন্তপুৰমতে অৱস্থিত। কেৰেলাৰ প্ৰথমটো মালায়ালম চেনেল [[ডিডি মালায়ালম|দূৰদৰ্শন মালায়ালম]] ১৯৮১ চনত এই চহৰৰপৰাই সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Doordarshan Kendra, Thiruvananthapuram |url=https://www.ddktvm.gov.in/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28 |website=Doordarshan Kendra Trivandrum |publisher=Prasar Bharathi, Government of India |access-date=9 March 2018 |archive-date=13 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713223151/http://ddktvm.gov.in/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28 |url-status=dead |archivedate=13 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170713223151/http://ddktvm.gov.in/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28 |deadurl=yes }}</ref> মালায়ালম ভাষাৰ প্ৰথমটো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ চেনেল [[এছিয়ানেট (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|এছিয়ানেট]] ১৯৯৩ চনত চহৰখনৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite news |last1=Mohandas |first1=Vandana |title=The world's his oyster |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/travel/141117/the-worlds-his-oyster.html |access-date=9 March 2018 |work=The Deccan Chronicles |date=14 November 2017}}</ref> চহৰখনত অৱস্থিত অন্যান্য মালায়ালম চেনেলসমূহৰ ভিতৰত এছিয়ানেট নিউজ, অমৃতা টিভি, কাপ্পা টিভি, কাইৰালী টিভি, কাইৰালী ৱি (WE TV), মাতৃভূমি নিউজ, কৌমুদী টিভি, জয়হিন্দ টিভি, নিউজ১৮ কেৰেলা আৰু পিপল টিভি অন্যতম।<ref name="medialist"/> এছিয়ানেট, জনম টিভি, জীৱন টিভি, মিডিয়াৱান টিভি আৰু মনোৰমা নিউজকে ধৰি কেৰেলাৰ সকলো প্ৰধান চেনেলৰ প্ৰযোজনা কেন্দ্ৰ বা কাৰ্যালয় এই চহৰত আছে।<ref name="medialist"/> এই টিভি চেনেলসমূহ কেবল টিভি, ডি.টি.এইচ. (DTH) বা আই.পি.টি.ভি. (IPTV) ৰ জৰিয়তে গ্ৰাহকসকলে চাব পাৰে।<ref>{{cite news |title=Competition Commission orders probe against Star India |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/competition-commission-orders-probe-against-star-india/article22331327.ece |access-date=9 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=30 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Philip |first1=Anil |title=DDK Trivandrum ends analogue terrestrial TV transmission |url=https://keralaitnews.com/6385/ddk-trivandrum-ends-analogue-terrestrial-tv-transmission-goes-digital |access-date=9 March 2018 |agency=Kerala IT News |date=5 March 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=BSNL launches IPTV in State |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/BSNL-launches-IPTV-in-State/article16562478.ece |access-date=9 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=12 March 2010}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমত উপলব্ধ প্ৰধান ডি.টি.এইচ. মনোৰঞ্জন সেৱাসমূহ হৈছে ছান ডাইৰেক্ট, ডিডি ডাইৰেক্ট+, ডিছ টিভি, এয়াৰটেল ডিজিটেল টিভি আৰু টাটা প্লে (Tata Play)। চহৰখনত উপলব্ধ প্ৰধান মালায়ালম বাতৰি কাকতসমূহ হৈছে— 'মাতৃভূমি', 'মালয়াল মনোৰমা', 'কেৰেলা কৌমুদী', 'দেশাভিমানী', 'মাধ্যামম', 'জন্মভূমি', 'চন্দ্ৰিকা', 'থেজাছ', 'চিৰাজ ডেইলী', 'দীপিকা' আৰু 'ৰাষ্ট্ৰ দীপিকা'। তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰকাশিত ইংৰাজী বাতৰি কাকতসমূহ হৈছে— 'দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ', 'দ্য হিন্দু', 'দ্য ডেক্কান ক্ৰনিকল' আৰু 'দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া'।<ref name="medialist"/> ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰী অনাতঁৰ প্ৰতিষ্ঠান অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’ই (আকাশবাণী) চহৰখনত মিডিয়াম ৱেভ (Medium wave) আৰু চৰ্টৱেভ (Shortwave) কেন্দ্ৰ পৰিচালনা কৰে।<ref name="amradio">{{cite web |title=South Zone Region Services |url=http://allindiaradio.gov.in/Oppurtunities/Tenders/Documents/South%20Zone%20Regional%20Services%2016012018.pdf |website=All India Radio |publisher=Prasar Bharati, Government of India |access-date=9 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=About All India Radio Trivandrum |url=http://www.airtvm.com/about.pdf |website=All India Radio, Trivandrum |access-date=9 March 2018 |archive-date=17 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417044523/http://www.airtvm.com/about.pdf |url-status=dead |archivedate=17 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180417044523/http://www.airtvm.com/about.pdf |deadurl=yes }}</ref> আকাশবাণীৰ 'বিবিধ ভাৰতী'য়ে 'অনন্তপুৰী এফ.এম.' নামেৰে এটা এফ.এম. ৰেডিঅ’ কেন্দ্ৰও চলায়।<ref>{{cite web |title=Vividh Bharati FM Service |url=http://allindiaradio.gov.in/Oppurtunities/Tenders/Documents/VIVIDH%20BHARTI%2016012018.pdf |website=All India Radio |publisher=Prasar Bharati, Government of India |access-date=9 March 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Ananthapuri FM looking for anchors |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/ananthapuri-fm-looking-for-anchors/article17591891.ece |access-date=9 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=23 March 2017}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা সম্প্ৰচাৰিত হোৱা অন্যান্য ব্যক্তিগত এফ.এম. চেনেলসমূহ হৈছে— বিগ এফ.এম. (Big FM 92.7 MHz),<ref name="radiolist"/> ক্লাব এফ.এম. (Club FM 94.3 MHz),<ref name="Club FM"/> ৰেডিঅ’ মিৰ্চি (Radio Mirchi 98.3 MHz),<ref name="Radio Mirchi Thiruvananthapuram"/> ৰেড এফ.এম. (Red FM 93.5 MHz)<ref name="radiolist"/> আৰু ৰেডিঅ’ ডি.চি. (Radio DC 90.4 MHz)।<ref name="Radio DC Thiruvananthapuram">{{cite web |title=Radio DC Thiruvananthapuram |url=http://radiodcfm.com/ |publisher=Radio DC |access-date=9 March 2018 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> == ক্ৰীড়া == [[File:Greenfield International Stadium Kerala 2.jpg|200px|left|thumb|ভাৰত বনাম নিউজিলেণ্ডৰ টি-২০ খেলৰ সময়ত ক্ৰীড়া কেন্দ্ৰ (গ্ৰীনফিল্ড ষ্টেডিয়াম)]] {{Multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Chandrashekaran nair stadium kerala.jpg | caption1 = চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত এখন ফুটবল খেল | image2 = BAI-U19-Ranking2016.jpg | caption2 = টছ (TOSS) একাডেমীত বেডমিণ্টন খেল }} তিৰুৱনন্তপুৰমৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল হৈছে [[ক্ৰীড়া|ক্ৰীকেট]] আৰু [[ফুটবল]]. চহৰখনে ১৯৮৪ চনত বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়ামত কেৰেলাৰ প্ৰথমখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট খেল আয়োজন কৰিছিল।<ref name="1stodi">{{cite news |last1=K |first1=Krishnachand |title=Thiruvananthapuram all set for T20 international cricket match |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/nov/06/thiruvananthapuram-all-set-for-t20-international-cricket-match-1692992.html |access-date=10 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=6 November 2017}}</ref> ইয়াৰ উপৰি চহৰখনে কেৰেলাৰ প্ৰথমখন টি-২০ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট খেলো আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=TVPM to host India-NZ T20 on November 7 |url=http://english.manoramaonline.com/sports/cricket/2017/08/03/kerala-thiruvananthapuram-host-india-nz-t20-november.html |access-date=10 March 2018 |work=Malayala Manorama |date=3 August 2017}}</ref> কেৰেলা ক্ৰিকেট সংস্থা (KCA) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় তিৰুৱনন্তপুৰমতে অৱস্থিত।<ref>{{cite web |title=Contact us |url=http://www.keralacricketassociation.com/ |website=Kerala Cricket Association |publisher=KCA |access-date=10 March 2018}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমৰ একাংশ প্ৰখ্যাত ক্ৰিকেটাৰ হ’ল— [[চেঞ্জু ছেমছন]], ৰাইফি গোমেছ, ৰিয়ান নিনান, অনিল নাম্বিয়াৰ, কে. এন. অনন্তপদ্মনাভন, ৰোহন প্ৰেম, উদিৰামালা সুব্ৰহ্মণ্যম, পি. এম. কে. মোহন্দাস, ভাস্কৰ পিল্লাই, আশা শোভনা আৰু পদ্মনাভন প্ৰশান্ত। স্পৰ্টছ হাব (The Sports Hub), বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়াম,<ref>{{cite web |title=University Stadium |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58479.html |website=ESPN cricinfo |access-date=28 March 2018}}</ref> [[ছেণ্ট জেভিয়াৰ্ছ কলেজ খেলপথাৰ]],<ref>{{cite web |title=St Xavier's College Ground, Thumba |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/1053905.html |website=ESPN cricinfo |access-date=28 March 2018}}</ref> কে.চি.এ. ক্ৰিকেট ষ্টেডিয়াম মংগলাপুৰম,<ref>{{cite web |title=KCA Cricket Stadium – Mangalapuram |url=http://www.keralacricketassociation.com/kca-cricket-stadium-mangalapuram |website=KCA Website |publisher=Kerala Cricket Association |access-date=28 March 2018}}</ref> চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় খেলপথাৰ<ref>{{cite web |title=Medical College Ground Profile |url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/14/1237.html |website=Cricketarchive |access-date=28 March 2018}}</ref> আৰু ভেল্লায়নী কৃষি মহাবিদ্যালয় খেলপথাৰ চহৰখনৰ প্ৰধান ক্ৰিকেট খেলপথাৰ।<ref>{{cite web |title=Vellyani Agricultural College Ground |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58481.html |website=ESPN cricinfo |access-date=28 March 2018}}</ref> সাধাৰণতে গ্ৰীনফিল্ড ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত 'দ্য স্পৰ্টছ হাব, ত্ৰিবান্দ্ৰম' হৈছে ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ ক্ৰিকেট আৰু ফুটবল ষ্টেডিয়াম।<ref name=grnfld>{{cite news |title=Greenfield Stadium Touching New Heights |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2015/jun/12/greenfield-stadium-touching-new-heights-754477.html |access-date=10 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=12 June 2015}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমে গ্ৰীনফিল্ড ষ্টেডিয়ামত ২০১৫ চাফ চেম্পিয়নশ্বিপ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last1=Mohanarangan |first1=Vinayakk |title=SAFF Cup final, as it happened: Chhetri the match-winner as India reclaim title from Afghans |url=http://www.firstpost.com/sports/saff-cup-final-india-vs-afghanistan-live-can-sunil-chhetri-and-co-halt-a-rampaging-afghan-side-2569120.html |access-date=10 March 2018 |work=Firstpost |date=3 January 2016}}</ref> এছ.বি.আই. কেৰেলা (SBI Kerala), টাইটানিয়াম এফ.চি. (Titanium FC), কে.এছ.ই.বি. (KSEB), কোভালাম এফ.চি. আৰু ট্ৰাভাংকোৰ ৰয়েলছ এফ.চি. হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰমৰ প্ৰধান ফুটবল ক্লাব।<ref>{{cite news |last1=Chandran |first1=M.R. Praveen |title=Titanium football club to turn professional; plans to establish fan club |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/titanium-football-club-to-turn-professional-plans-to-establish-fan-club/article7533034.ece |access-date=10 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=29 March 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=Chandran |first1=M.R. Praveen |title=Back in the game: Kerala Blasters and the second football revolution in Kerala |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/back-in-the-game-football-in-kerala/article22716585.ece |access-date=10 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=11 February 2018}}</ref> সাধাৰণতে গ্ৰীনফিল্ড আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম, চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়াম আৰু বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়ামত ফুটবল খেলসমূহ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite news |title=Chirag United holds Salgaocar |url=http://www.thehindu.com/sport/football/chirag-united-holds-salgaocar/article2684728.ece |access-date=28 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=3 December 2011}}</ref> চহৰখনৰ এজন অন্যতম প্ৰখ্যাত ফুটবল খেলুৱৈ হৈছে জবী জাষ্টিন। চহৰখনত প্ৰায় সকলো ধৰণৰ ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান আয়োজন কৰাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সা-সুবিধা আছে।<ref name=tvmsports>{{cite news |last1=M |first1=Athira |title=Come and play |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/check-out-worldclass-sporting-facilities-in-thiruvananthapuram/article8537094.ece |access-date=28 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=29 April 2016}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম ২০১৫ চনৰ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়াৰ অন্যতম প্ৰধান আয়োজক চহৰ আছিল।<ref>{{cite web |title=Venues |url=http://www.kerala2015.com/kerala2015/venues/ |website=2015 National Games of India |access-date=27 March 2018}}</ref> এথলেটিকছ প্ৰতিযোগিতাসমূহ সাধাৰণতে বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়াম, চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়াম আৰু কেন্দ্ৰীয় ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=University Stadium |url=http://www.kerala2015.com/venues/university-stadium/ |website=National Games Kerala 2015 |publisher=35th National Games – Kerala 2015 |access-date=27 March 2018}}</ref> চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়ামৰ তলত আৰক্ষীৰদ্বাৰা পৰিচালিত এটা ইনড’ৰ চুইমিং পুল 'এলবাট্ৰছ চুইমিং পুল' (Albatros Swimming Pool) আছে।<ref>{{Cite web |date=14 February 2026 |title=Albatros Pool - Indoor swimming pool |url=https://yappe.in/kerala/thiruvananthapuram/albatros-pool/340963 |access-date=14 February 2026 |website=Yappe}}</ref> 'ত্ৰিবান্দ্ৰম মাৰাথক’ন' হৈছে ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰানাৰ্ছ ক্লাবৰদ্বাৰা প্ৰতি বছৰে আয়োজন কৰা এক [[মাৰাথক’ন]] প্ৰতিযোগিতা।<ref>{{cite news |last1=V N |first1=Aswin |title=First-ever midnight marathon in Kerala |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/first-ever-midnight-marathon-in-kerala/article21310110.ece |access-date=27 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=8 December 2017}}</ref> ইয়াত দুটা প্ৰধান দৌৰ প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়: ২১ কিলোমিটাৰৰ অৰ্ধ মাৰাথক’ন আৰু ৪২.১৯ কিলোমিটাৰৰ পূৰ্ণ মাৰাথক’ন। সৰ্বসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ বাবে এটা বিশেষ ২ কিলোমিটাৰৰ ধেমেলীয়া দৌৰৰো (fun run) আয়োজন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Trivandrum Marathon on December 9 midnight |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/trivandrum-marathon-on-december-9-midnight/articleshow/61937083.cms |access-date=27 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=6 December 2017}}</ref> চহৰখনত প্ৰতি বছৰে জানুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা আন এক মাৰাথক’ন হৈছে 'ত্ৰিবান্দ্ৰ ৰান' (Trivand Run)।<ref>{{cite news |title=Run to raise funds for cancer treatment |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/jan/07/run-to-raise-funds-for-cancer-treatment-1747243.html |access-date=27 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=8 January 2018}}</ref> জিমি জৰ্জ ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম হৈছে ৰাজ্যখনৰ এটা অন্যতম প্ৰধান ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম। ইয়াক [[বাষ্কেটবল]], [[ভলীবল]], [[টেবুল টেনিছ]], [[জিমনাষ্টিকছ]], জলক্ৰীড়া (aquatics) আৰু যুদ্ধ কলা (martial arts) প্ৰতিযোগিতা পৰিচালনাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=tvmsports/> <ref name=tvmsports/> এই ষ্টেডিয়ামখনত দক্ষিণ ভাৰতৰ প্ৰথমটো উচ্চতা-অনুকৰণকাৰী প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ (altitude-simulated training facility) আছে, যাৰ নাম 'এষ্ট্ৰা' (Astra)।<ref>{{cite web |title=Astra |url=http://www.sportskerala.org/astra |website=Sports Kerala |access-date=28 March 2018 |archive-date=28 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328231642/http://www.sportskerala.org/astra |url-status=dead |archivedate=28 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180328231642/http://www.sportskerala.org/astra |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ প্ৰধান ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষণ আৰু প্ৰশিক্ষক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত [[লক্ষ্মীবাঈ ৰাষ্ট্ৰীয় শাৰীৰিক শিক্ষা মহাবিদ্যালয়]] (LNCPE), টছ (TOSS) একাডেমী আৰু ক্ৰীড়া কেন্দ্ৰত থকা টেনভিক ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষণ একাডেমী (Tenvic Sports Coaching Academy) অন্যতম।<ref>{{cite news |title=Junior badminton league on July 30 at Greenfield |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/jul/25/junior-badminton-league-on-july-30-at-greenfield-1633002.html |access-date=28 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=25 July 2017}}</ref> বাষ্কেটবল প্ৰতিযোগিতাসমূহ সাধাৰণতে চহৰখনৰ বিদ্যালয়সমূহৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref>{{cite news |title=Kazhakootam Sainik School wins basketball tournament |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/oct/30/kazhakootam-sainik-school-wins-basketball-tournament-1686665.html |access-date=27 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=30 October 2017}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমে বাত্তিয়ুৰকাভু শ্বুটিং ৰেঞ্জত ৬১সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় শ্বুটিং চেম্পিয়নশ্বিপ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Information of NSF |url=http://www.thenrai.in/About_us.aspx?link=6 |website=The National Rifle Association of India |access-date=27 March 2018}}</ref> চহৰখনৰ সাগৰীয় তীৰ বা বিচসমূহত ছাৰ্ফিং (Surfing) এবিধ অতি জনপ্ৰিয় খেল। ইয়াত বহুতো ছাৰ্ফিং আৰু ষ্টেণ্ডআপ পেডলব’ৰ্ডিং (standup paddleboarding) প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite news |title=National surfing contest begins at Kovalam |url=https://thehindu.com |access-date=27 March 2018 |work=The Hindu Businessline |date=3 May 2013}}</ref> ছাৰ্ফিং প্ৰতিযোগিতাসমূহ সাধাৰণতে [[কোভালাম সাগৰীয় তীৰ|কোভালাম বিচ]] আৰু [[ভাৰকলা সাগৰীয় তীৰ|ভাৰকলা বিচ]]ত অনুষ্ঠিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Kovalam Surf Club: No school, no surfing |url=http://www.kovalamsurfclub.com/ |website=Kovalam Surf Club |access-date=27 March 2018}}</ref> পেৰাগ্লাইডিং (Paragliding) হৈছে চহৰখনৰ আন এবিধ [[সাহসিক ক্ৰীড়া|দুঃসাহসিক খেল]] (adventure sport), যাৰ দৃশ্য সাধাৰণতে ভাৰকলা বিচত দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=5 Exquisite Places for your Next Solo Trip to South India! |url=https://www.news18.com/news/indiwo/travel-indiwo-5-exquisite-places-for-your-next-solo-trip-to-south-india-1677007.html |access-date=28 March 2018 |work=News 18 |date=2 March 2018}}</ref> ১৮৫০ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[তিৰুৱনন্তপুৰম গল্ফ ক্লাব|আকাশবাণী ত্ৰিবান্দ্ৰম গল্ফ ক্লাব]] ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি গল্ফ খেলপথাৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=saigolf>{{cite web |title=History |url=http://saitrivandrumgolfclub.com/history/ |website=SAI Trivandrum Golf Club |publisher=Sports Authority of India |access-date=27 March 2018 |archive-date=27 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327094911/http://saitrivandrumgolfclub.com/history/ |url-status=dead |archivedate=27 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180327094911/http://saitrivandrumgolfclub.com/history/ |deadurl=yes }}</ref> এই খেলপথাৰখন বৰ্তমান [[ভাৰতীয় ক্ৰীড়া প্ৰাধিকৰণ]]ক লীজত দিয়া হৈছে।<ref name=saigolf/> {| class="wikitable mw-collapsible" |+ চহৰখনৰ বৃত্তিপৰ্যায়ৰ ক্ৰীড়া ক্লাবসমূহ |- ! ক্লাব!! ক্ৰীড়া!! লীগ!! খেলপথাৰ!! প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ |- | ত্ৰিবান্দ্ৰম টাছকাৰ্ছ || ক্ৰিকেট || এছ.ই. প্ৰিমিয়াৰ লীগ || তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম || ২০১৬ |- | ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰয়েলছ || ক্ৰিকেট || কেৰেলা প্ৰিমিয়াৰ লীগ || তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম || ২০১৫ |- | তিৰুৱনন্তপুৰম কম্বানছ এফ.চি. || ফুটবল || ছুপাৰ কেৰেলা লীগ || চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়াম || ২০২৪ |- | কোভালাম এফ.চি. || ফুটবল || কেৰেলা প্ৰিমিয়াৰ লীগ || কোভালাম খেলপথাৰ || ২০১০ |} == প্ৰতিৰক্ষা আৰু সুৰক্ষা বাহিনী == {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:85%; width:80%; " |+ ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ প্ৰতিৰক্ষা আৰু সুৰক্ষা বাহিনীসমূহ |- ! বাহিনী!! বিৱৰণ!! স্থান |- | মেৰিটাইম থিয়েটাৰ কমাণ্ড [[File:Logo of the Indian Armed Forces.svg|35px]]|| প্ৰস্তাৱিত মেৰিটাইম থিয়েটাৰ কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত স্থাপন কৰা হ’ব। এই কমাণ্ডে [[ভাৰতীয় নৌসেনা]], [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]], আৰু [[ভাৰতীয় সেনা]]ৰ সমলসমূহক একত্ৰিত কৰিব। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে সন্মিলিত সামুদ্ৰিক কাৰ্যসূচী উন্নত কৰা আৰু ভাৰত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত ভাৰতৰ নিৰাপত্তা সুদৃঢ় কৰা। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/talks-ongoing-over-setting-up-integrated-theatre-commands-vice-admiral/articleshow/125725465.cms | title=Talks ongoing over setting up integrated theatre commands: Vice Admiral | publisher=The Times of India }}</ref> |- | [[ভাৰতীয় সেনা]] [[File:Indian Army Insignia circular.png|30px]] || ভাৰতীয় সেনাৰ ৪০সংখ্যক ব্ৰিগেডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত অৱস্থিত। এই ব্ৰিগেডে কেৰেলা আৰু তামিলনাডুৰ প্ৰতিৰক্ষা কাৰ্যসূচী আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2024/Apr/23/lieutenant-general-a-k-singh-visits-pangode-military-station | title=Lieutenant General a K Singh visits Pangode Military Station | date=23 April 2024 }}</ref> |- | [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]] [[File:IAF Emblem.svg|30px]] || ভাৰতীয় বায়ুসেনা (IAF) ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (SAC) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত অৱস্থিত। ভাৰত মহাসাগৰৰ আকাশমাৰ্গত ভাৰতৰ উপস্থিতি শক্তিশালী কৰিবলৈ ১৯৮৪ চনৰ ১৯ জুলাইত ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। || ত্ৰিবান্দ্ৰম |- | [[ভাৰতীয় নৌসেনা]] [[File:Indian Navy Insignia (2022).svg|30px]] || ভাৰতীয় নৌসেনাই ত্ৰিবান্দ্ৰমত এটা কৌশলগত কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিবলৈ লৈছে। উপকূলীয় নিৰাপত্তা বৃদ্ধিৰ বাবে ইয়াত এটা নৌ-যুদ্ধস্ত্ৰ ভাণ্ডাৰ (Naval Armament Depot) আৰু নৌ-যোগাযোগ কেন্দ্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ব। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/navy-to-set-up-strategic-centre-in-state-capital/articleshow/63586827.cms | title=Navy to set up strategic centre in Thiruvananthapuram | work=The Times of India | date=3 April 2018 }}</ref> |- | [[সীমা সুৰক্ষা বল]] (BSF) [[File:BSF Insignia.svg|30px]] || বি.এছ.এফ. ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ ছেক্টৰ হেডকুৱাৰ্টাৰ (SHQ) মুত্তথৰাত অৱস্থিত। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ ওচৰত থকা এই কেন্দ্ৰটোৱে এই অঞ্চলৰ বি.ছ.এফ.ৰ কাৰ্যাৱলী তদাৰক কৰে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://www.bsf.gov.in/contact-us.html | title=Contact Us | Border Security Force | access-date=30 March 2025 | archive-date=5 May 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240505215741/https://www.bsf.gov.in/contact-us.html | url-status=dead }}</ref> |- | [[কেন্দ্ৰীয় ৰিজাৰ্ভ আৰক্ষী বল]] (CRPF) [[File:CRPF Logo.svg|30px]] || চি.আৰ.পি.এফ.ৰ কেৰেলা ছেক্টৰ হেডকুৱাৰ্টাৰ আৰু ১৬৪সংখ্যক বেটেলিয়ান ত্ৰিবান্দ্ৰমত নিয়োজিত হৈ আছে। এই গোটটো চহৰখনৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষাৰ বাবে দায়বদ্ধ। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/vinod-karthik-is-dig-crpf-pallipuram/article65644844.ece | title=Vinod Karthik is DIG, CRPF, Pallipuram | work=The Hindu | date=15 July 2022 }}</ref> |- | [[ভাৰতীয় উপকূলৰক্ষী বাহিনী]] [[File:Indian Coast Guard Logo.svg|25px]] || ত্ৰিবান্দ্ৰমত থকা ভাৰতীয় উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ কেন্দ্ৰটো উপকূলীয় সুৰক্ষা, তদাৰকী আৰু সামুদ্ৰিক কাৰ্যসূচীৰ বাবে দায়বদ্ধ। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/coast-guards-berth-at-vizhinjam-by-march-end/articleshow/117959382.cms | title=Coast Guard's berth at Vizhinjam by March-end | work=The Times of India | date=6 February 2025 }}</ref> |- | [[কেন্দ্ৰীয় ঔদ্যোগিক নিৰাপত্তা বল]] (CISF) [[File:CISF LOGO.svg|25px]] || ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ চি.আই.এছ.এফ. গোটে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ নিৰাপত্তা সুনিশ্চিত কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ (VSSC), আৰু লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ (LPSC) অন্তৰ্ভুক্ত। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://www.cisf.gov.in/cisfeng/contact_us/ | title=Contact_us | CISF|website=Cisf.gov.in }}</ref> |- | [[সশস্ত্ৰ সীমা বল]] [[File:Sashastra Seema Bal.svg|30px]] || গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনস্থ কেন্দ্ৰীয় সশস্ত্ৰ আৰক্ষী বল 'সশস্ত্ৰ সীমা বল' (SSB) ৰ এটা বেটেলিয়ান মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত স্থাপন কৰাৰ প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে। দক্ষিণ ভাৰতত সুৰক্ষা আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালী কৰিবলৈ এক বৃহৎ সামৰিক সম্প্ৰসাৰণৰ অংশ হিচাপে এই পদক্ষেপ লোৱা হৈছে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/thiruvananthapuram-set-to-witness-major-defence-expansion/articleshow/125751334.cms | title=Thiruvananthapuram set to witness major defence expansion | newspaper=The Times of India }}</ref> |- | কেৰেলা ৰাজ্যিক ঔদ্যোগিক নিৰাপত্তা বল (KSISF) || কে.এছ.আই.এছ.এফ. হৈছে এক ৰাজ্যিক সংস্থা। ই গুৰুত্বপূৰ্ণ ঔদ্যোগিক আৰু আন্তঃগাঁথনি প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ নিৰাপত্তাৰ দায়িত্ব পালন কৰে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{Cite web | title=State Industrial Security Force | url=https://sisf.keralapolice.gov.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20170606101758/http://www.sisf.keralapolice.gov.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=2017-06-06 | archivedate=2017-06-06 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606101758/http://www.sisf.keralapolice.gov.in/ | deadurl=yes }}</ref> |- | [[কেৰেলা আৰক্ষী]] [[File:Flag of Kerala Police.svg|30px]] || তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী কমিছনাৰেট ইয়াৰ মূল কাৰ্যালয়, যিয়ে সমগ্ৰ চহৰখনৰ আইন প্ৰয়োগকাৰী ব্যৱস্থা পৰিচালনা কৰে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://keralapolice.gov.in/page/state-police-head-quarter | title=Official Website of Kerala Police - State Police Head Quarter|website=Keralapolice.gov.in }}</ref> |} == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == অধিক পঢ়ক == * {{cite book |title=The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific. Archery-Banog, Volume 2 |year=2002 |publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd. |page=7063 |url=https://books.google.com/books?id=0Ukyp-gbtHcC&pg=PA7063 |isbn=9788177552577}} * {{cite book |title=Heritage of Kerala, Thiruvananthapuram |publisher=Information & Public Relations Department, Government of Kerala, 2008 |url=https://books.google.com/books?id=r1Gudm1iW78C&q=thiruvananthapuram |access-date=28 March 2018 |year=2008}} == বহিঃসংযোগ == {{Sister project links|Thiruvananthapuram|voy=Thiruvananthapuram}} * [http://www.trivandrum.gov.in/ চৰকাৰী জিলা ৱেবছাইট] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20190815102009/http://www.trivandrum.gov.in/ |date=15 August 2019 }} * [https://web.archive.org/web/20051109191835/http://www.tvm.kerala.gov.in/home.htm তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ সন্দৰ্ভত কেৰেলা চৰকাৰৰ ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] lcy94dg5rbf34uau01h02pmwo3nqo6x 0 138219 622235 621613 2026-08-01T04:35:19Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622235 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox film | name = প্ৰেমম | image = | alt = | caption = থিয়েটাৰ ৰিলিজ পোষ্টাৰ | native_name = | director = আলফন্স পুথ্ৰেন | producer = আনৱাৰ ৰাছিদ | writer = আলফন্স পুথ্ৰেন | based_on = | starring = নিভিন পলী<br />[[ছাই পল্লৱী]]<br/>মাডোনা চেবাষ্টিয়ান<br/>অনুপমা পৰমেশ্বৰন | narrator = | music = ৰাজেশ মুৰুগেশ্যন | cinematography = আনন্দ চি চন্দ্ৰন | editing = আলফন্স পুথ্ৰেন | studio = আনৱাৰ ৰাছিদ এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ | distributor = {{ubl|এ এণ্ড এ ৰিলিজ|ট্ৰাইকালাৰ এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} (কেৰালা আৰু তামিলনাডু) | released = {{Film date|df=yes|2015|05|29}} | runtime = ১৫৬ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = {{INR}}৪ কোটি<ref>{{cite news|title=Resurgent Film Industry Poised to Flourish|url=https://www.newindianexpress.com/business/2015/jun/29/resurgent-film-industry-poised-to-flourish-776299.html|newspaper=The New Indian Express|author=Chandrakanth Viswanath|date=29 June 2015|access-date=5 July 2015}}</ref> | gross = }} '''প্ৰেমম''' ([[মালয়ালম]]: പ്രേമം, অৰ্থ: প্ৰেম) হৈছে ২০১৫ চনৰ এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক কমেডী-ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। আলফন্স পুথ্ৰেনৰদ্বাৰা ৰচিত, পৰিচালিত আৰু সম্পাদিত এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছে আনৱাৰ ৰাছিদে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে নিভিন পলী আৰু [[ছাই পল্লৱী]]য়ে (ব্যক্তিগতভাৱে এইখন তেওঁৰ প্ৰথম ডাঙৰ ছবি)। ইয়াৰ উপৰি সহযোগী চৰিত্ৰত মাডোনা চেবাষ্টিয়ান, অনুপমা পৰমেশ্বৰন, শবৰীশ বৰ্মা, কৃষ্ণ শংকৰ, চিজু উইলছন, অনন্ত নাগ, বিনয় ফ’ৰ্ট, চুবিন শ্বাহিৰ, শৰফুদ্দীন আদিয়ে অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটোৱে জৰ্জ (নিভিন) আৰু তেওঁৰ বন্ধুসকলৰ কৈশোৰৰপৰা প্ৰাপ্তবয়স্ক হোৱালৈকে এক ৰোমাণ্টিক যাত্ৰা অনুসৰণ কৰে। জৰ্জৰ প্ৰথম প্ৰেম বিফল হ’লেও, কলেজৰ প্ৰবক্তা মলাৰে (পল্লৱী) তেওঁৰ অন্তৰত পুনৰ প্ৰেমৰ ভাব জগাই তোলে। তেওঁৰ এই ৰোমাণ্টিক যাত্ৰাটো কেইবাটাও পৰ্যায়ৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে, যাৰ ফলত তেওঁ জীৱনৰ প্ৰকৃত উদ্দেশ্য বিচাৰি পায়। ২০১৪ চনৰ জুলাই মাহৰপৰা ছবিখনৰ মূল চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হয়। [[গোৱা]], আলুভা আৰু [[ফ'ৰ্ট কোচি]]কে ধৰি বিভিন্ন স্থানত চিনেমাখনৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ২০১৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ইয়াৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম সমাপ্ত হয়। চিনেমাটোগ্ৰাফী আৰু সংগীতৰ দায়িত্বত আছিল ক্ৰমে আনন্দ চি চন্দ্ৰন আৰু ৰাজেশ মুৰুগেশ্যন। চলচ্চিত্ৰখন প্ৰায় ৪ কোটি টকাৰ বাজেটেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ২০১৫ চনৰ ২৯ মে’ত ''প্ৰেমম'' মুক্তি লাভ কৰে আৰু ই সমালোচকৰ ব্যাপক প্ৰশংসা বুটলিবলৈ সক্ষম হয়। বিশেষকৈ অভিনেতা-অভিনেত্ৰীসকলৰ অভিনয় (বিশেষকৈ নিভিন আৰু ছাই পল্লৱী), কাহিনী, চিত্ৰনাট্য, চিনেমাটোগ্ৰাফী, সংগীত, নেপথ্য সংগীত, সম্পাদনা আৰু আলফন্স পুথ্ৰেনৰ পৰিচালনাক উচ্চ প্ৰশংসা কৰা হয়। চলচ্চিত্ৰখনে ব্যাৱসায়িকভাৱে বিপুল সফলতা অৰ্জন কৰি প্ৰায় ৭৩ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে। চিনেমাখনে কেৰালাৰ ছবিগৃহত ১৭৫ দিন আৰু তামিলনাডুত ৩০০ দিনতকৈও অধিক সময় ধৰি সফলতাৰে প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ''[[দ্য হিন্দু]]''ৰ দশকটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাত এই ছবিখনক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ''ফিল্ম কমপেনিয়ন''ৰ "দশকটোৰ ১০০টা সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ অভিনয়"ৰ তালিকাত ছাই পল্লৱী আৰু নিভিনৰ অভিনয় স্থান লাভ কৰিছিল। ২০১৬ চনত আক্কিনেনি নাগা চৈতন্য আৰু শ্ৰুতি হাছানে ক্ৰমে নিভিন পলী আৰু ছাই পল্লৱীয়ে কৰা চৰিত্ৰ দুটা ৰূপায়ণ কৰি ছবিখন তেলুগু ভাষাত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰে।<ref>https://translate.goog</ref> চলচ্চিত্ৰখনে কেইবাটাও শ্ৰেণীত বঁটা আৰু মনোনয়ন লাভ কৰিছিল। ৬৩সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা দক্ষিণত ''প্ৰেমম'' সাতটা শ্ৰেণীত মনোনীত হৈছিল, য’ত শ্ৰেষ্ঠ নবাগত অভিনেত্ৰী (ছাই পল্লৱী) আৰু শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য গায়ক ("মলাৰে" গীতৰ বাবে বিজয় য়েছুদাস) বঁটা লাভ কৰে। ৫ম দক্ষিণ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাত ই পোন্ধৰটা মনোনয়ন লাভ কৰে আৰু শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ, শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক, শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক, শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ আৰু শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য গায়ক (বিজয় য়েছুদাস) আদিকে ধৰি সাতটা বঁটা আঁজুৰি আনিবলৈ সক্ষম হয়। নিভিনে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ বাছনি) আৰু ছাই পল্লৱীয়ে শ্ৰেষ্ঠ নবাগত অভিনেত্ৰীৰ বঁটা লাভ কৰে। ১ম আইফা উৎসৱমত ই নটা মনোনয়ন লাভ কৰে আৰু কৌতুক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়, শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা, শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ আৰু শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য গায়কসহ চাৰিটা বঁটা লাভ কৰে। অন্যান্য বঁটাসমূহৰ ভিতৰত ছবিখনে ছটাকৈ এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ছটাকৈ বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা, তিনিটাকৈ এছিয়ানেট কমেডী বঁটা, চাৰিটাকৈ এছিয়াভিছন বঁটা আৰু দুটাকৈ চিপিচি চিনে বঁটা লাভ কৰে। অৱশ্যে কেৰালা চৰকাৰৰ চৰকাৰী ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা ''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''ৰ বাবে এই ছবিখনক বিবেচনা কৰা হোৱা নাছিল। == কাহিনী == জৰ্জ ডেভিদ হৈছে [[কেৰালা]]ৰ আলুভাৰ হোলী স্পীৰিট কনভেণ্ট কলেজৰ এজন ১৬বছৰীয়া প্ৰাক-ডিগ্ৰী (প্ৰি-ডিগ্ৰী) শিক্ষাৰ্থী। ওচৰৰ গাঁৱৰে এজনী জনপ্ৰিয় ছোৱালী মেৰীৰ প্ৰতি তেওঁ তীব্ৰভাৱে আকৰ্ষিত হয়। নিজৰ অন্তৰংগ বন্ধু শম্ভু আৰু কোয়াৰ সৈতে জৰ্জে মেৰীৰ লগত কথা পাতিবলৈ প্ৰায়েই তাইৰ পিছে পিছে ঘূৰি ফুৰে, যদিও মেৰীৰ চোকা চকুৰ সুৰক্ষামূলক দেউতাকৰ বাবে তেওঁ সদায় ভয়তে থাকে। বহু চেষ্টা কৰা সত্ত্বেও, জৰ্জৰ প্ৰচেষ্টাসমূহ সঠিক সময় আৰু পৰিস্থিতিৰ অভাৱৰ বাবে বাৰে বাৰে ব্যাহত হয়। তেওঁৰ এই প্ৰেমৰ সপোন তেতিয়া চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হয় যেতিয়া তেওঁ গম পায় যে মেৰী ইতিমেধেই আন এজন ল’ৰাৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আবদ্ধ হৈ আছে আৰু আকস্মিকভাৱে সেই ল’ৰাজনৰ নামো জৰ্জ। এই ঘটনাত মৰ্মাহত হৈ তেওঁ অনিচ্ছা সত্ত্বেও মেৰীক তাইৰ প্ৰেমিকক গোপনে লগ ধৰাত সহায় কৰিবলৈ মান্তি হয়। চূড়ান্ত পৰীক্ষাত অতি বেয়া শৈক্ষিক প্ৰদৰ্শনৰ পিছত, জৰ্জ আৰু তেওঁৰ বন্ধুসকলে নিজৰ পথ সলনি কৰাৰ আৰু ভৱিষ্যতৰ উচ্চ শিক্ষাত মনোনিৱেশ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ২০০৫ চনত, জৰ্জ, শম্ভু আৰু কোয়াই আলুভাৰে ইউনিয়ন খ্ৰীষ্টিয়ান কলেজত নামভৰ্তি কৰে। কলেজৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰেগিং কালৰ সময়ছোৱাত, জৰ্জে তামিল মূলৰ এগৰাকী নৱ-নিযুক্ত প্ৰবক্তা মলাৰক লগ পায়। জৰ্জ মলাৰৰ প্ৰেমত পৰে আৰু সময়ৰ লগে লগে মলাৰেও তেওঁৰ এই প্ৰেমৰ সঁহাৰি দিয়া যেন দেখা যায়। মলাৰে তেওঁলোকৰ কলেজৰ নৃত্য দলটোক সহায় কৰাৰ সময়ত জৰ্জ তাইৰ প্ৰতিভা দেখি গভীৰভাৱে মুগ্ধ হয়। মলাৰৰ প্ৰকৃত অনুভূতিৰ কথা পতিয়ন গৈ জৰ্জে তাইৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাৰ কথা চিন্তা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। একে সময়তে, কলেজৰে আন এজন শিক্ষক বিমল ছাৰে শাৰীৰিক শিক্ষাৰ প্ৰশিক্ষক শিৱনৰ সহায়ত মলাৰক পটুৱাবলৈ চেষ্টা কৰে, যদিও তেওঁৰ সকলো প্ৰচেষ্টা বিফল হয়। সেই শিক্ষাবৰ্ষৰ শেষৰফালে, মলাৰে নিজৰ সম্পৰ্কীয় ভাতৃ অৰিভঝাগনক লগ ধৰিবলৈ ক'ডাইকানাললৈ যায়, যাৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে তাইৰ বিবাহ স্থিৰ কৰা হৈছিল। কেইসপ্তাহমানৰ পিছত, কলেজ কৰ্তৃপক্ষই খবৰ পায় যে মলাৰ এক ভয়াবহ দুৰ্ঘটনাত পতিত হৈছে আৰু তাই আনুষ্ঠানিকভাৱে নিজৰ পদৰপৰা ইস্তফা দিছে। জৰ্জ আৰু তেওঁৰ বন্ধুসকলে তাইক লগ ধৰিবলৈ লগে লগে ক'ডাইকানাললৈ যায়, কিন্তু তালৈ গৈ তেওঁলোকে গম পায় যে সেই গভীৰ মানসিক আৰু শাৰীৰিক আঘাতৰ বাবে মলাৰে আংশিক স্মৃতিভ্ৰংশ (Selective amnesia) ৰোগত ভুগিছে। যাৰ ফলত তাই জৰ্জক চিনি পাবলৈ বা তেওঁলোকৰ মাজৰ প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক মনত পেলাবলৈ অসমৰ্থ হয়। মলাৰৰ মনত তেওঁৰ কোনো স্মৃতি নাই বুলি অনুভৱ কৰি এজন মৰ্মাহত জৰ্জে মনে মনে আঁতৰি আহে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত মলাৰে অৰিভঝাগনৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। জৰ্জ আৰু তেওঁৰ বন্ধুসকলে নিৰৱে বিদায় জনাবলৈ তাইৰ বিবাহৰ ৰিচেপচনত অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০১৪ চনত, ৩০বছৰীয়া জৰ্জে তেওঁৰ সৰুকালৰ বন্ধু জোজোৰ সৈতে মিলি এটা সফল কেফে পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ মাজতে তেওঁ ২২বছৰীয়া চেলিন নামৰ এগৰাকী যুৱতীক লগ পায় আৰু তাইৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হয়। তেওঁ অতি সোনকালেই আৱিষ্কাৰ কৰে যে চেলিন হৈছে সেই সৰু ছোৱালীজনী যিয়ে কেইবছৰমান আগতে মেৰীৰ লগত ফুৰিছিল। দুয়োৰে অতীতৰ এই সাদৃশ্যৰ বাবে তেওঁলোকৰ মাজত অতি সোনকালে বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠে। তেওঁলোকৰ মাজত বয়সৰ যথেষ্ট ব্যৱধান থকা সত্ত্বেও জৰ্জে চেলিনক বিবাহৰ প্ৰস্তাৱ দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। অৱশ্যে, চেলিনৰ পৰিয়ালে ইতিমধ্যে তাইক ৰনি ভাৰ্গীছ নামৰ এজন কোকেইন আসক্ত আৰু অত্যাচাৰী যুৱকৰ সৈতে আঙঠি পিন্ধাই থৈছিল। যেতিয়া ৰনিৰ তেনে বেয়া ব্যৱহাৰৰ বাবে বাগদান বাতিল কৰা হয়, তেতিয়াও তেওঁ চেলিনক অহৰহ হাৰাশাস্তি কৰি থাকে। অৱশেষত জৰ্জ, শম্ভু, কোয়া আৰু জোজোৱে চেলিনক সুৰক্ষা দিবলৈ ৰনিক তীব্ৰভাৱে আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত, জৰ্জ আৰু চেলিন বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। চেলিনে মলাৰক ব্যক্তিগতভাৱে নিমন্ত্ৰণ কৰাৰ বাবে মলাৰেও গিৰীয়েকৰ সৈতে এজন অতিথি হিচাপে তেওঁলোকৰ বিয়াৰ ৰিচেপচনত উপস্থিত হয়। অনুষ্ঠানস্থলীৰপৰা প্ৰস্থান কৰাৰ প্ৰাকমুহূৰ্তত, মলাৰ আৰু তাইৰ গিৰীয়েকৰ মাজত হোৱা এক কথোপকথনৰপৰা প্ৰকাশ পায় যে মলাৰৰ অতীতৰ সকলো স্মৃতি আচলতে গোপনে ঘূৰি আহিছিল। অৱশ্যে, জৰ্জৰ বৰ্তমানৰ সুখী জীৱনটোক দেখি তাই ইচ্ছাকৃতভাৱে এই সত্যটো প্ৰকাশ নকৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়, যাতে জৰ্জৰ বৈবাহিক সুখ বিঘ্নিত নহয়। জৰ্জ আৰু মলাৰে শেষবাৰৰ বাবে এটা বুজা-বুজিৰ চাৱনিৰে ইজনে সিজনলৈ চায় আৰু এনেদৰে তেওঁলোকৰ আধৰুৱা প্ৰেমৰ এক শান্তিপূৰ্ণ সমাপ্তি ঘটে। == অভিনয় শিল্পী == * নিভিন পলী: জৰ্জ ডেভিদ <ref>{{Cite web |title=Premam {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://rottentomatoes.com |access-date=2026-02-11 |website=://rottentomatoes.com }}</ref> * [[ছাই পল্লৱী]]: মলাৰ * মাডোনা চেবাষ্টিয়ান: চেলিন জৰ্জ ** ইভা প্ৰকাশ: সৰু চেলিনৰ চৰিত্ৰত * অনুপমা পৰমেশ্বৰন: মেৰী জৰ্জ * ক্ৰীষ্ণ শংকৰ: কোয়া * শবৰীশ বৰ্মা: শম্ভু * চিজু উইলছন: জোজো * অনন্ত নাগ: অৰিভঝাগন (মলাৰৰ সম্পৰ্কীয় ভায়েক, যিয়ে পিছলৈ তাইক বিয়া কৰায়) * বিনয় ফ’ৰ্ট: বিমল "জাভা" ছাৰ * চুবিন শ্বাহিৰ: পি.টি. শিৱন ছাৰ * অঞ্জু কুৰিয়ান: অঞ্জু (জৰ্জৰ ভগ্নী) * সূৰজ কে. সত্যন: সুৰেশ * শিয়াজ কে. এ.: শিয়াজ * মজু মেথিউ: মজু * চিবু থংকচন: চিবু * আলতাফ চেলিম: জাহাংগীৰ * উন্নী চেটান: উন্নী চেটান * বিনোদ ইট্টন: বিনোদ * বিজয় সুৰেশ: কোলা কোযী * জয়েশ: কুত্তাপী * জৰ্জ কোৰা: জৰ্জ (মেৰীৰ প্ৰেমিক) * ফ্ৰাংক’ ডেভিদ: জৰ্জ (মেৰীৰ পিতৃ) * ৰেঞ্জী পনিকৰ: ডেভিদ কালাপাৰাম্বাথ (জৰ্জৰ পিতৃ) * মনিয়ানপিল্লা ৰাজু: কলেজৰ প্ৰিন্সিপাল * নন্দিনী নায়ৰ: নন্দিনী (মলাৰৰ বান্ধৱী) * ফয়চল চি.এম.: ফয়চল * জাষ্টিন জন: জাষ্টিন * দিনেশ প্ৰভাকৰ: লোনাপ্পন চেটান * শৰফুদ্দীন: হেনৰী ওৰফে গিৰিৰাজন কোযী * অলৱিন এণ্টনি: মুছা * মহাদেৱ আৰ কে: কলেজৰ ছাত্ৰ * জৰ্জ পি. ৰয়: আফতাব * সন্দীপ বৰ্মা: মুৰুলী ছাৰ * দীপক নাথান: উছমান (কলেজ চেয়াৰমেন) * বিশ্বজিৎ ওডুক্কাথিল: বোল্ট অনুপ * হৰমিছ পৌলাচন: নিগিল * সমৰ্থ: সমৰ্থ * ৰিনছা: অঞ্জলি * বিমল কুমাৰ: বিমল (অঞ্জলিক একপক্ষীয়ভাৱে প্ৰেম কৰা এজন ছাত্ৰ) * শিনোছ ৰহমান: বেবী * জুড এন্থনী জোচেফ: ডলী ডি'ক্ৰুজ * জয়শংকৰ: পিয়ন * বিনোদ কোভূৰ: ব্ৰকাৰ চামছু * সন্দীপ কুমাৰ: নিয়মীয়া গ্ৰাহক * ঐশ্বৰ্য ৰাঘৱন: ঐশ্বৰ্য * প্ৰমোদ পি. জয়চন্দ্ৰন: প্ৰমোদ * আলফন্স পুথ্ৰেন: ৰনি ভাৰ্গীছ (চেলিনৰ প্ৰাক্তন বাগদত্ত) * ৰজিনী চান্দী: জৰ্জ ডেভিদৰ মাতৃ * সুজিনেশ কে সুন্দৰ: নেলছন == নিৰ্মাণ == === বিকাশ === দ্বিভাষিক থ্ৰীলাৰ ছবি ''নেৰম'' (২০১৩)-ৰ সফলতাৰ পিছত, লেখক-পৰিচালক আলফন্স পুথ্ৰেনে এই প্ৰকল্পটোৰ এক হিন্দী পুনৰ্নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref name="Hindiremake">Asha Prakash (27 May 2013). [https://web.archive.org/web/20130802122324/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-27/news-and-interviews/39556211_1_hindi-neram-nazriya-nazim "Neram to be remade in Hindi"]. ''The Times of India''. Retrieved 28 May 2013.</ref> কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অন্য এখন চলচ্চিত্ৰ ''শ্বাটাৰ''ক [[হিন্দী]] ভাষাত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনক মুখ্য চৰিত্ৰত কাষ্টিং কৰা হৈছিল; যদিও ইয়াৰ পূৰ্বে [[অনিল কাপুৰ]] আৰু অভয় দেউলে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিব বুলি কিছু বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{Cite web|date=2013-07-25|title=Anil Kapoor, Abhay Deol approached for Shutter remake?|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/anil-kapoor-abhay-deol-approached-for-shutter-remake/story-2GrEp2SnZwF95RxeMtWUmO.html|access-date=2021-07-17|website=Hindustan Times}}</ref> অৱশ্যে, আলফন্সে অৱশেষত সেই প্ৰকল্পটো বাতিল কৰে আৰু তাৰ সলনি এটা সম্পূৰ্ণ নতুন চিত্ৰনাট্যৰ ওপৰত কাম কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite news|title=No Bollywood remake for shutter!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/no-bollywood-remake-for-shutter/articleshow/30327883.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Pillai |first1=Radhika C. }}</ref> তেওঁ ঘোষণা কৰে যে চিনেমাখনৰ নাম হ’ব ''প্ৰেমম'' আৰু ইয়াৰ শিৰোনামেই সূচোৱাৰ দৰে ছবিখন এখন ৰোমাণ্টিক-ড্ৰামা হ’ব।<ref name="After 'Neram', it is 'Premam'">{{Cite web|title=After 'Neram', it is 'Premam'|url=https://www.sify.com/movies/after-neram-it-is-premam-news-malayalam-ocrkgJhghejsi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140721031351/http://www.sify.com/movies/after-neram-it-is-premam-news-malayalam-ocrkgJhghejsi.html|url-status=dead|archive-date=21 July 2014|access-date=2021-07-17|website=[[Sify]]}}</ref> এই প্ৰকল্পটো আনৱাৰ ৰাছিদ এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰ বেনাৰত পৰিচালক-প্ৰযোজক আনৱাৰ ৰাছিদে বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়াইছিল আৰু নিভিন পলীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিব বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল। ষ্টুডিঅ’ এলবাম ''যুভ'' আৰু চলচ্চিত্ৰ ''নেৰম''ৰ পিছত আলফন্সৰ সৈতে নিভিনৰ এইখন আছিল দ্বিতীয়টো চলচ্চিত্ৰ প্ৰকল্প।<ref>{{cite news|last1=Kurien|first1=Shiba|date=17 February 2014|title=Nivin is ready for another love story|work=The Times Of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Nivin-is-ready-for-another-love-story/articleshow/30520247.cms|access-date=21 February 2015}}</ref> একে মাহতে ইয়াৰ চিত্ৰনাট্য লিখাৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite news|author=Asha Prakash|date=15 June 2015|title=In many scenes, we didn't act: Krishna Sankar|work=[[The Times Of India]]|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/In-many-scenes-we-didnt-act-Krishna-Sankar/articleshow/47672450.cms|access-date=15 June 2015}}</ref> ইয়াৰ পূৰ্বে আলফন্সৰ ''নেৰম'' ছবিৰ সংগীত পৰিচালনা কৰা ৰাজেশ মুৰুগেশ্যনক এই চিনেমাখনৰ সংগীত পৰিচালক হিচাপে চুক্তিবদ্ধ কৰা হয়।<ref name="indiatimes12">{{cite news|last1=C Pillai|first1=Radhika|date=21 April 2014|title=Rajesh Murugesan scores music for Premam!|work=The Times Of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/Rajesh-Murugesan-scores-music-for-Premam-/articleshow/34036869.cms|access-date=21 February 2015}}</ref> === কাষ্টিং === {{multiple image | align = right | direction = horizontal | footer = নিভিন পলীৰ সৈতে এই ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে ছাই পল্লৱী চুক্তিবদ্ধ হৈছিল<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2021/06/08/asin-first-choice-as-malar-teacher-in-premam-sai-pallavi-role.html|title=Not Sai Pallavi, but Asin was first choice to play Malar teacher in Premam|website=OnManorama}}</ref> | image2 = Sai pallavi image.png | width2 = 150 | total_width = 175 }} ২০১৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত, জুড এন্থনী জোচেফে ঘোষণা কৰে যে তেওঁ এই ছবিখনত এটা কেমিঅ' (চুটি চৰিত্ৰ) কৰিব, যাৰ জৰিয়তে তেওঁৰ অভিনয় জীৱনৰ অভিষেক ঘটিব।<ref>{{Cite news|title=Jude Antony to make acting debut|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/jude-antony-to-make-acting-debut/articleshow/30890905.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Pillai |first1=Radhika C. }}</ref><ref>{{cite news|author=Priya Sreekumar|date=23 June 2015|title=Jude Anthany's cameo with Nivin|newspaper=Deccan Chronicle|url=https://www.deccanchronicle.com/150623/entertainment-mollywood/article/jude-anthany%E2%80%99s-cameo-nivin|access-date=28 June 2015}}</ref> যদিও ছবিখনৰ চিত্ৰগ্ৰহণ কোনো মুখ্য অভিনেত্ৰী অবিহনেই আৰম্ভ হৈছিল, তথাপি দলটোৱে ঘোষণা কৰিছিল যে ছবিখনত তিনিগৰাকী অভিনেত্ৰীয়ে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিব।<ref>{{cite news|last1=Karthikeyan|first1=Shruti|date=28 August 2014|title=Three heroines for Nivin in Premam|work=The Times Of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Three-heroines-for-Nivin-in-Premam/articleshow/41006598.cms|access-date=21 February 2015}}</ref> আলফন্সে ১৬ ৰপৰা ২৫ বছৰ বয়সৰ মালায়ালম ভাষী যুৱতীসকলৰপৰা আবেদন আহ্বান কৰিছিল। পিছত তেওঁলোকে ২০১৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এটা বিজ্ঞাপন মুকলি কৰি কয় যে ছবিখনৰ বাবে কেৱল দুগৰাকী অভিনেত্ৰীৰ প্ৰয়োজন আৰু তেওঁলোকৰ বয়স ১৫ ৰপৰা ২২ বছৰৰ ভিতৰত হ’ব লাগিব আৰু "দুয়োগৰাকীয়ে [[মালায়ালম]] আৰু [[ইংৰাজী]] সাৱলীলভাৱে ক’ব পাৰিব লাগিব লগতে হাঁহিটো খুব ধুনীয়া হ’ব লাগিব।" <ref>{{cite news|last1=Prakash|first1=Asha|date=25 September 2014|title=Premam's heroine now needs to know English too!|work=The Times Of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Premams-heroine-now-needs-to-know-English-too/articleshow/43415442.cms|access-date=21 February 2015}}</ref> একে মাহতে, বিনয় ফ’ৰ্টক ছবিখনত এটা কৌতুক চৰিত্ৰৰ বাবে ঘোষণা কৰা হয়,<ref>{{Cite news|title=I play an unprecedented character in Premam: Vinay Fort|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/i-play-an-unprecedented-character-in-premam-vinay-fort/articleshow/42356624.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Soman |first1=Deepa }}</ref> আৰু চিত্ৰগ্ৰহণৰ সময়তে তেওঁ শ্বুটিংত যোগ দিয়ে।<ref>{{Cite news|title=Vinay Forrt to play a psychologist!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/vinay-forrt-to-play-a-psychologist/articleshow/42600428.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Pillai |first1=Radhika C. }}</ref> যদিও প্ৰথম অৱস্থাত অভিনেত্ৰীসকলৰ সবিশেষ প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাছিল, পিছলৈ ঘোষণা কৰা হয় যে নৱাগত অনুপমা পৰমেশ্বৰন,<ref>{{Cite news|title=Nivin Pauly's heroine in Premam|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nivin-paulys-heroine-in-premam/articleshow/47079619.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India}}</ref> ছাই পল্লৱী<ref>{{Cite news|title=Alphonse is a wonderful human being: Sai|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/alphonse-is-a-wonderful-human-being-sai/articleshow/47584200.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India}}</ref> আৰু মাডোনা চেবাষ্টিয়ান<ref name=":02">{{Cite news|title=While acting, I let myself go, says Madonna|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/while-acting-i-let-myself-go-says-madonna/articleshow/47514822.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Soman |first1=Deepa }}</ref> মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে থাকিব। মাডোনা প্ৰথমতে এগৰাকী নেপথ্য গায়িকা আছিল, যিয়ে কৰ্ণাটকী আৰু পশ্চিমীয়া সংগীতৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল আৰু সংগীত পৰিচালক দীপক দেৱ তথা গোপী সুন্দৰৰ বাবে গীত গাইছিল। আলফন্সে প্ৰথমতে মাডোনাই হ’ষ্ট কৰা এটা টেলিভিছন শ্ব’ত তাইক লগ পাইছিল আৰু তেওঁৰ এখন চিনামাত অভিনয় কৰিবলৈ সুধিছিল, য’ত তাই সন্মতি দিছিল।<ref name=":02" /> পেছাত এগৰাকী চিকিৎসক তথা নৃত্যশিল্পী পল্লৱীক আলফন্সে ছয় বছৰ আগতে ফেচবুকত প্ৰকাশ পোৱা এটা ৰিয়েলিটি শ্ব’ৰ ক্লিপিংছৰ জৰিয়তে যোগাযোগ কৰিছিল।{{Citation needed|date=November 2021}} আলফন্সে প্ৰথমতে তাইক তেওঁৰ চিনামাত অভিনয় কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল যিটো তাই প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল। ছয় বছৰৰ পাছত তেওঁ যেতিয়া পল্লৱীক ফোন কৰে, তাই ভাবিছিল যে কোনোবাই তাইক আমনি কৰিছে আৰু তাই আৰক্ষীৰ ওচৰত গোচৰ তৰাৰ কথা ভাবিছিল। কিন্তু পিছত আলফন্সে জোৰকৈ নিজৰ পৰিচয় দিয়াত ভুল বুজা-বুজি দূৰ হয়।<ref>{{Cite web|title=THROWBACK: Sai Pallavi thought Alphonse Puthren was a stalker when he approached her for Premam|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/throwback-sai-pallavi-thought-alphonse-puthren-was-stalker-when-he-approached-her-premam-535980|access-date=2021-07-17|website=PINKVILLA|date=26 May 2020}}</ref>{{Verify source|date=November 2021}} এটা সাক্ষাৎকাৰত আলফন্সে প্ৰকাশ কৰিছিল যে এজন অনুৰাগীৰ অনুৰোধৰ পিছত পল্লৱীয়ে কৰা মলাৰ মিছৰ চৰিত্ৰটোৰ বাবে প্ৰথমতে আছিনৰ কথা বিবেচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news|title=Alphonse Puthren reveals Asin was first choice to play Malar teacher in Premam|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/alphonse-puthren-reveals-asin-was-first-choice-to-play-malar-teacher-in-premam/articleshow/83301009.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখনে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত ১৭ গৰাকী নতুন অভিনয় শিল্পীক চিনাকি কৰাই দিছিল।<ref>{{cite web|date=18 May 2015|title=Premam is all love and laughter|url=https://www.indiaglitz.com/premam-is-all-love-and-laughter-malayalam-news-133044.html|access-date=26 June 2015|website=IndiaGlitz.com}}</ref> === চিত্ৰগ্ৰহণ === প্ৰাক-প্ৰযোজনাৰ কাম সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, ২০১৪ চনৰ জুলাই মাহৰপৰা ছবিখনৰ মূল চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite news|last1=Soman|first1=Deepa|date=17 July 2014|title=Premam gets kicked-off|work=The Times Of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Premam-gets-kicked-off/articleshow/38471937.cms|access-date=21 February 2015}}</ref> দলটোৱে ২০১৪ চনৰ আগষ্ট মাহত গোৱাত প্ৰথম পৰ্যায়ৰ চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য অংশসমূহৰ শ্বুটিং কৰিবলৈ কেৰালালৈ ঘূৰি আহে। ছবিখনৰ শ্বুটিং বেছিভাগেই আলুভা আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা স্থানসমূহত কৰা হৈছিল, যাৰ কেইটামান দৃশ্য ইউনিয়ন খ্ৰীষ্টিয়ান কলেজ, ফৰ্ট কোচি, চোক্কামপট্টি পাহাৰ আৰু মাৰ্তণ্ড বৰ্মা দলঙত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news|title=When movie locations turn tourist hotspots|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/when-movie-locations-turn-tourist-hotspots/articleshow/50626204.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Prakash |first1=Asha }}</ref><ref>{{Cite news|last=Praveen|first=M. p|date=2019-04-21|title=Film shooting in Fort Kochi back in focus|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/film-shooting-in-fort-kochi-back-in-focus/article26901465.ece|access-date=2021-07-17|issn=0971-751X}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত জৰ্জে পৰিচালনা কৰা কেফেখন ফৰ্ট কোচিৰ পেপাৰ হাউচ ৰেষ্টুৰেণ্টত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Sounds of the city|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/sep/03/sounds-of-the-city-2191650.html|access-date=2021-07-17|website=The New Indian Express|date=3 September 2020 }}</ref> অৱশেষত ২০১৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ছবিখনৰ সম্পূৰ্ণ চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম সমাপ্ত হয়।<ref>{{cite web|author=Akhila Menon|date=21 November 2014|title=Nivin Pauly's Premam Wraps Up|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2014/nivin-pauly-premam-wraps-up-165152.html|publisher=Filmibeat.com}}</ref><ref name="Premam wraps up">{{cite news|last1=Soman|first1=Deepa|date=20 November 2014|title=Premam wraps up|work=The Times Of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Premam-wraps-up/articleshow/45216062.cms|access-date=21 February 2015}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল চাউণ্ডট্ৰেক আৰু নেপথ্য সংগীত ৰাজেশ মুৰুগেশ্যনে প্ৰস্তুত কৰিছিল,<ref name="indiatimes12"/> যিয়ে ইয়াৰ পূৰ্বে আলফন্সৰ সৈতে ''নেৰম'' (২০১৩) ছবিত কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://thehindu.com|title=Sounding off, musically|last1=Sathyendran|first1=Nita|date=2015-04-11|work=The Hindu|access-date=2018-02-09|last2=Sathyendran|first2=Nita|issn=0971-751X}}</ref> ছবিখনত অভিনয় কৰাৰ উপৰি শবৰীশ বৰ্মাই ইয়াৰ মুঠ ৯টা গীতৰ ভিতৰত ৮টা গীতৰ কথা লিখিছিল।<ref>Robin T Varghese (5 June 2015). [http://manoramaonline.com "Shabareesh – The actor, writer and singer of 'Premam'"]. ''Malayala Manorama''. Retrieved 9 June 2015.</ref><ref>{{cite news |author=Aravind K S |date=21 April 2015 |title=In Tune with Premam |url=http://newindianexpress.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421060811/http://newindianexpress.com |url-status=dead |archive-date=21 April 2015 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 June 2015}}</ref><ref>{{cite news |author=Cris |date=5 June 2015 |title=Shabareesh hits the right note |url=https://deccanchronicle.com |newspaper=Deccan Chronicle |access-date=10 June 2015}}</ref><ref>Deepa Soman (29 April 2015). ''The Times of India''. Retrieved 9 June 2015.</ref> প্ৰদীপ পালাৰে লিখা "ৰক্কাঙ্কুথু" নামৰ এটা গীত তামিল চলচ্চিত্ৰ সংগীত পৰিচালক অনিৰুদ্ধ ৰৱিচন্দৰে গাইছিল।<ref>{{Cite news|title=Anirudh Ravichander sings for Premam|url=https://indiatimes.com|access-date=2020-08-06|website=The Times of India|last1=Soman |first1=Deepa }}</ref> ২০১৫ চনৰ ১৪ ফেব্ৰুৱাৰীত মিউজিক ২৪৭ (Muzik 247) ৰেকৰ্ড লেবেলৰদ্বাৰা ইয়াৰ চাউণ্ডট্ৰেক এলবামটো মুকলি কৰা হয়। চিনেমাখন মুক্তি পোৱাৰ পূৰ্বে মুকলি কৰা আটাইবোৰ অডিঅ' গীতেই ইণ্টাৰনেটত ভাইৰেল হৈ পৰিছিল।<ref>{{cite web|title='Premam' to release this weekend|url=http://sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150523023421/http://sify.com|url-status=dead|archive-date=23 May 2015|website=Sify|date=18 May 2015|author=Moviebuzz}}</ref> ২০১৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত বিনীথ শ্ৰীনিবাসনে গোৱা "আলুভা পুযা" গীতটোৰ ভিডিঅ’ মুকলি কৰা হয় আৰু ই মিউজিক চাৰ্টৰ শীৰ্ষস্থান দখল কৰে।<ref>{{cite news|last1=V.P.|first1=Nicy|date=28 March 2015|title=Nivin Pauly, Anupama Parameshwaran Starrer 'Premam' Song 'Aluva Puzha' Trends Online [Song Video]|work=International Business Times|url=http://ibtimes.co.in|access-date=7 May 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Trending: Aluva Puzha song released|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-07-17|website=://onmanorama.com}}</ref> ৬ জুনত ইউটিউবত "মলাৰে" গীতটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{cite news|author=Deccan Chronicle|date=2 May 2015|title=Watch: 'Malare' song from 'Premam' creates waves on social media|newspaper=Deccan Chronicle|url=https://deccanchronicle.com|access-date=17 July 2021}}</ref> গীতটোৱে মুক্তিৰ ১৪ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে ১০ লাখতকৈও অধিক ভিউজ লাভ কৰে আৰু সকলো ছচিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মতে ট্ৰেণ্ড হৈ পৰে।<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=2 May 2015|title=Malare song from Premam goes viral|agency=The Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=9 June 2015}}</ref> এপল মিউজিকে ইয়াক ২০১৫ চনৰ "শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম এলবাম" হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰিছিল।<ref>{{cite web | url=http://newindianexpress.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20151224110521/http://newindianexpress.com | url-status=dead | archive-date=24 December 2015 | title=Premam is best Malayalam album | publisher=New Indian Express | access-date=24 December 2015}}</ref> == মুক্তি == ''প্ৰেমম'' প্ৰথমতে [[বৰদিন]]ৰ ([[২৫ ডিচেম্বৰ]] ২০১৪) শুভ ক্ষণত মুক্তিৰ বাবে স্থিৰ কৰা হৈছিল,<ref name="After 'Neram', it is 'Premam'"/> অৱশ্যে উত্তৰ-প্ৰযোজনাৰ কাম পলম হোৱাৰ বাবে ভেলেণ্টাইন ডে’ উইকেণ্ডৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ছবিখন ২০১৫ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ পিছুৱাই দিয়া হয়।<ref name="Premam wraps up"/> আনৱাৰ ৰাছিদে পিছত নিশ্চিত কৰিছিল যে ছবিখন ২০১৫ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ ভিতৰত মুক্তি পাব, যদিও পিছলৈ ইয়াক এপ্ৰিল মাহলৈ পিছুৱাই দিয়া হয়।<ref>{{Cite news|title=Premam to release in March|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/premam-to-release-in-march/articleshow/46083607.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India}}</ref> অৱশেষত, প্ৰযোজকসকলে ঘোষণা কৰে যে চিনেমাখন ২৮ মে’ ২০১৫ তাৰিখে কেৰালাত আৰু তাৰ পাছদিনা সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষত মুক্তি দিয়া হ’ব। এইদৰে ছবিখন নিভিন পলীৰ আন এখন চিনেমা ''ইভীদে'' আৰু তামিল চলচ্চিত্ৰ ''মাছু এংগিৰা মাচিলামণি''ৰ সৈতে একেলগে ছবিগৃহত মুখা-মুখি হয়।<ref name="Nicy V. P">{{cite news|author=Nicy V. P|date=20 May 2015|title=Nivin Pauly's 'Premam' Release Postponed, to Clash with 'Ivide', 'Masss'|newspaper=International Business Times|url=http://www.ibtimes.co.in/nivin-paulys-premam-release-postponed-clash-ivide-masss-633090|access-date=27 June 2015}}</ref> ''ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ'' কাকতে ইয়াক বছৰটোৰ আটাইতকৈ প্ৰত্যাশিত চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name="Nicy V. P"/> এ এণ্ড এ ৰিলিজ (A & A Release)-এ [[ভাৰত]]ত চলচ্চিত্ৰখন বিতৰণ কৰিছিল। চিনেমাখন [[কেৰালা]]ত ২৮ মে’ত ৮৫খন পৰ্দাত মুক্তি পাইছিল আৰু ৰাজ্যৰ বাহিৰত ইয়াৰ পাছদিনা [[বেংগালুৰু]], [[পুনে]], [[মুম্বাই]], কইম্বাটুৰ, [[গুজৰাট]], [[হায়দৰাবাদ]], [[মহীশূৰ]], ভাইজাগ, [[দিল্লী]], মাংগালুৰু, মণিপাল, [[চেন্নাই]] আৰু [[গোৱা]]ত মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite web|title=Premam Movie Theatre List|url=http://metromatinee.gallery/premam-movie-theatre-list/|publisher=Metromatinee.com|date=30 May 2015}}</ref> এইখন ১১ জুনত [[UAE|সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী]]ৰ ৪৩খন পৰ্দাত মুক্তি পোৱা প্ৰথমখন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|title='Premam' in UAE; sets record...|url=http://www.ytalkies.com/mollywood-special-news/premam-uae-sets-record|publisher=Ytalkies.com|date=12 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=UAE residents welcome Nivin Pauly's 'Premam'|url=http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/uae-residents-welcome-nivin-pauly-s-premam-2015-06-12-1.593509|agency=Emirates247|date=12 June 2015|author=Sneha May Francis}}</ref> গ্ৰেট ইণ্ডিয়া ফিল্মছে ১২ জুনত [[আমেৰিকা]]ৰ ২৫টা স্থানত ছবিখন বিতৰণ কৰে।<ref name="US" /><ref>{{cite web|title=Great India Films Premam (Malayalam) in US and Canada|url=http://www.idlebrain.com/usschedules/premam-malayalam.html|publisher=Idlebrain.com}}</ref> ইণ্ডিয়ানউডে ইউৰোপত বিতৰণ কৰাৰ বিপৰীতে ট্ৰাইকালাৰ এণ্টাৰটেইনমেণ্টে ১১ জুনত [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ত মুকলি কৰে।<ref>{{cite web|title=Premam in Europe|url=http://www.indienwood.com/events/category/premam-in-europe/|publisher=Indienwood}}</ref><ref>{{cite web|title=Premam – Malayalam Movie Screening In Australia|work=True India - Indian Movies in Australia |date=June 2015 |url=http://www.trueindia.com.au/indian-movies-australia/204/premam-malayalam-movie-screening-in-australia-sydney-melbourne-adelaide-perth-brisbane-canberra|publisher=Trueindia.com}}</ref> ব্লু প্লেনেট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট লিমিটেডে [[যুক্তৰাজ্য]]ত ইয়াৰ মুক্তিৰ কাম চম্ভালিছিল।<ref>{{cite web|title=Nivin Pauly's hit film 'Premam' now showing in East Ham and Leicester: Click To Watch Schedule|url=http://www.ukmalayalee.com/association-news/news.php?id=MzI5MQ==|publisher=Ukmalayalee.com|author=Staff Reporter|date=13 June 2015}}</ref> ছিংগাপুৰ কলিজিয়ামে ১৩ জুনত [[ছিংগাপুৰ]]ত চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি দিয়ে।<ref>{{cite web|title=Premam PG|url=http://www.gv.com.sg/GVMovieDetails#/movie/0133|publisher=Gv.com.sg}}</ref> === বিপণন === ২০১৫ চনৰ ২৪ জানুৱাৰীত ''প্ৰেমম''ৰ প্ৰথমলুক (First look) উন্মোচন কৰা হয়, য’ত পখিলাৰ আকৃতিত ডিজাইন কৰা এটা সৰল টাইটেল ল’গ’ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|date=2015-02-13|title=Nivin starrer Premam's first look poster released - Malayalam News|url=https://www.indiaglitz.com/nivin-starrer-premams-first-look-poster-released-malayalam-news-125444|access-date=2021-07-17|website=IndiaGlitz.com}}</ref> এক অনন্য প্ৰচাৰমূলক কাৰ্যসূচী হিচাপে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কোনো ট্ৰেইলাৰ মুকলি কৰা হোৱা নাছিল; ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ছবিৰ প্ৰচাৰৰ অংশ হিচাপে দুটা ভিডিঅ’ গীত মুকলি কৰা হৈছিল। চিনেমাখনৰ ছচিয়েল মিডিয়া মাৰ্কেটিং কোম্পানী ''ডিজিফেক্টৰী''— যাৰ বাবে ''প্ৰেমম'' আছিল প্ৰথমটো প্ৰকল্প—তাৰ মুৰব্বী গোকুল নাথে উল্লেখ কৰা মতে, "একেবাৰে আৰম্ভণিৰেপৰা মোৰ আৰু আলফন্সৰ মনত এটা ৰহস্য বা কৌতূহল বজাই ৰখাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আছিল। লক্ষ্য আছিল চিনেমাখনক কেৱল এজন ডেকা প্ৰেমিকৰ কাহিনী হিচাপে উপস্থাপন কৰা, তাৰ বাহিৰে আন একো নহয়। আলফন্সৰ মনত ছবিখনক লৈ এক স্পষ্ট দৃষ্টিভংগী আছিল; তেওঁ চিনেমাখনক কেনেকৈ প্ৰদৰ্শন কৰিব বিচাৰে আৰু কিহে দৰ্শকক ছবিগৃহলৈ আকৰ্ষিত কৰিব, সেই বিষয়ে তেওঁ ভালদৰে জানিছিল।" <ref>{{Cite web|date=2017-01-17|title=Why doesn't Mollywood market itself better? Asks the man who helped 'Premam' go beyond Kerala|url=https://www.thenewsminute.com/article/why-doesnt-mollywood-market-itself-better-asks-man-who-helped-premam-go-beyond-kerala-55847|access-date=2021-07-17|website=The News Minute}}</ref><ref>{{Cite news|last=Datson|first=Riya|date=2015-12-16|title=Movie market mantra|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/movie-market-mantra/article7996821.ece|access-date=2021-07-17|issn=0971-751X}}</ref> অৱশ্যে, ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত এগৰাকী অনুৰাগীৰদ্বাৰা সম্পাদিত (Fan-edited) এটা ট্ৰেইলাৰ মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news|title=Post Premam's success comes a trailer|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/post-premams-success-comes-a-trailer/articleshow/49768263.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Jayaram |first1=Deepika }}</ref> === পুনৰ মুক্তি === চেন্নাই বক্স অফিচত ২৫০ দিনতকৈও অধিক সময় ধৰি সফলতাৰে প্ৰদৰ্শিত হোৱাৰ পিছত, ত্ৰিচিৰ ''এল এ চিনেমা মাৰিছ'' আৰু তিৰুনেলভেলীৰ ''ৰাম মুথুৰাম চিনেমাছ''-এ ২০১৬ চনৰ ১৮ মাৰ্চত ছবিখন পুনৰ মুক্তি দিয়ে।<ref>{{Cite magazine|date=March 17, 2016 |title=Premam: After a historic run, Alphonse Putharen's film re-released in Tamil Nadu|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/premam-after-a-historic-run-alphonse-putharens-film-re-released-in-tamil-nadu-313731-2016-03-17|access-date=2021-07-17|magazine=India Today}}</ref> [[তামিলনাডু]]ত পুনৰ মুক্তি লাভ কৰা এইখন প্ৰথমখন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ।<ref>{{cite news |author=Anu James |title=Nivin Pauly's 'Premam' to be re-released in Tamil Nadu |url=http://www.ibtimes.co.in/nivin-paulys-premam-be-re-released-tamil-nadu-670893 |access-date=18 March 2016 |agency=International Business Times |date=18 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/365-days-premam-why-nivin-pauly-starrer-so-special-even-after-one-year-release-680649|title=365 days of 'Premam': Why is Nivin Pauly-starrer so special even after one year of release?|work=International Business Times|date=31 May 2016}}</ref> ২০১৭ চনৰ ১০–১৬ ফেব্ৰুৱাৰীৰ ভেলেণ্টাইন ডে’ উইকেণ্ড উপলক্ষ্য্য্যে ''জেজ চিনেমাছ''ৰদ্বাৰা চেন্নাইত চিনেমাখন ''ৱিণ্ণৈতাণ্ডী বৰুৱায়া'' আৰু ''ৰাজা ৰাণী''ৰ সৈতে একেলগে পুনৰ মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2017-02-09|title=Valentine's week special: Nivin Pauly's Premam to have special screenings in Chennai for 7 days|url=https://www.ibtimes.co.in/valentines-week-special-nivin-paulys-premam-have-special-screenings-chennai-7-days-715415|access-date=2021-07-17|website=www.ibtimes.co.in}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-02-13|title=Nivin Pauly's surprise for Valentine's Day|url=https://www.thenewsminute.com/article/nivin-pauly-s-surprise-valentine-s-day-57205|access-date=2021-07-17|website=The News Minute}}</ref> ইয়াৰ উপৰি নিভিন পলীৰ জন্মদিন (১১ অক্টোবৰ ২০১৯) উপলক্ষ্য্য্যে [[কেৰালা]]ত ছবিখন পুনৰ মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news|title=Video: 'Premam' fever lives on and here's proof|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/video-premam-fever-lives-on-and-heres-proof/articleshow/71599832.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India}}</ref> ২০২৬ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে ''ভেলেণ্টাইন ডে''ৰ ক্ষণত ছবিখন ছবিগৃহলৈ আকৌ এবাৰ পুনৰ মুক্তিৰ বাবে অনা হয়।<ref>{{Cite news |date=2026-02-13 |title='Premam' re-release: Nivin Pauly hit film back in theatres; Fans call it 'One time wonder' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/premam-re-release-nivin-pauly-hit-film-back-in-theatres-fans-call-it-one-time-wonder/articleshow/128282397.cms |access-date=2026-02-13 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> === পাইৰেচি === ২০১৫ চনৰ জুন মাহত ''প্ৰেমম''ৰ এটা পাইৰেটেড (অবৈধভাৱে নকল কৰা) সংস্কৰণ অনলাইনত প্ৰকাশ পায়। সেই প্ৰতিলিপিটাত এটা ৱাটাৰমাৰ্ক আছিল, যিয়ে বুজাইছিল যে ই এখন "চেন্সৰ কপি" (Censor copy), অৰ্থাৎ চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি পোৱাৰ পূৰ্বে চেন্সৰ ব’ৰ্ডৰ বিষয়াসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ দিয়া এখন প্ৰতিলিপি। এই ফাদিলৰ ঘটনা ধৰা পৰাৰ পাছত চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক সন্থাই কোনো ব্যৱস্থা গ্ৰহণ নকৰাৰ বাবে অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰি ছবিখনৰ প্ৰযোজক আনৱাৰ ৰাছিদে সন্থাৰপৰা পদত্যাগ কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে।<ref>{{cite news|last1=Prakash|first1=Asha|title=No action on piracy; Anwar Rasheed miffed|url=http://indiatimes.com|access-date=18 July 2015|work=The Times Of India|date=1 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|last1=V.P.|first1=Nicy|title='Premam' Piracy Issue: Producer Anwar Rasheed to Resign from All Film-Based Associations|url=http://ibtimes.co.in|access-date=18 July 2015|work=International Business Times|date=1 July 2015}}</ref> আৰক্ষীয়ে এই গোচৰৰ সৈতে জড়িত থকাৰ সন্দেহত তিনিজন কিশোৰ ছাত্ৰক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে, যিসকল চলচ্চিত্ৰ পাইৰেচি গোটৰ সৈতে জড়িত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title='Premam' piracy: 3 students arrested, foreign link exposed|url=http://manoramaonline.com|access-date=18 July 2015|publisher=Manorama Online|date=7 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150802050604/http://manoramaonline.com|archive-date=2 August 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Premam piracy row: Kerala police arrest three teenager|url=http://hindustantimes.com|access-date=18 July 2015|publisher=Hindustan Times|date=7 July 2015|archive-date=23 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20250723165732/http://hindustantimes.com|url-status=dead}}</ref><ref>[http://indianexpress.com Premam piracy row: Kerala Police arrest three students]. Indianexpress.com (8 July 2016). Retrieved on 24 January 2016.</ref><ref>{{cite news|title=Three students arrested in connection with 'Premam' piracy row|url=http://ibnlive.com|access-date=18 July 2015|publisher=IBN Live|date=8 July 2015}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, চিনেমা হ’লৰ মালিৰসকলে এই পাইৰেচি সমস্যাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰিবলৈ চিনেমা হ’লসমূহ বন্ধ কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Nearly 400 theatres in Kerala remain shut to protest 'Premam' piracy|url=http://ibnlive.com|access-date=18 July 2015|publisher=IBN Live|date=11 July 2015}}</ref> == সমালোচনা == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | total_width = 275 | image1 = Sai pallavi snap shot.png | width1 = 150 | image2 = Nivin Pauly at Richie premiere.jpg | width2 = 125 | footer = বহুতো চলচ্চিত্ৰ সমালোচকে মলাৰ আৰু জৰ্জৰ চৰিত্ৰ সুন্দৰকৈ ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে ছাই পল্লৱী আৰু নিভিন পলীৰ প্ৰশংসা কৰিছিল। }} ''প্ৰেমম'' চলচ্চিত্ৰখনে সমালোচকৰপৰা ইতিবাচক সমীক্ষা লাভ কৰিছিল। সমীক্ষা একত্ৰিত কৰা ৱেবচাইট ‘ৰটেন টমেট’জ’ত ৮ গৰাকী সমালোচকৰ সমীক্ষাৰ ভিতৰত ৮৪% ইতিবাচক আছিল, যাৰ গড় ৰেটিং ৮.৩/১০। ''আইবি টাইমছ''ৰ সমীক্ষক নিচি ভি.পিয়ে ছবিখনক ৫ ত ৫ নম্বৰ দি মন্তব্য কৰিছিল: "প্ৰেমম হৈছে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ মনোৰঞ্জনৰ এক সুন্দৰ নিদৰ্শন আৰু চিনেমাখনে থিয় হৈ হাততালি পোৱাৰ সম্পূৰ্ণ যোগ্য।" চলচ্চিত্ৰখনৰ কাৰিকৰী দিশসমূহৰ বিষয়ে তেওঁ কৈছিল: "এইবোৰ একেবাৰে নিখুঁত। নেপথ্য সংগীত, গীত, শব্দ বিভাগ, কলা, চিনেমাটোগ্ৰাফী, সম্পাদনা, পোছাক পৰিকল্পনা আদি সকলোবোৰ একত্ৰিত হৈ আলফন্স পুথ্ৰেনৰ সপোনক বাস্তৱায়িত কৰি তুলিছে।" <ref name="review">Nicy VP (30 May 2015). [http://www.ibtimes.co.in/premam-movie-review-alphonse-putharen-nivin-pauly-deliver-complete-entertainer-634116 'Premam' Movie Review: Alphonse Putharen, Nivin Pauly Deliver a Complete Entertainer]. ''IB Times''. Retrieved 7 June 2015.</ref> ''নাউৰানিং ডট কম''ৰ ভীয়েন এ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৩.৫ নম্বৰ দি লিখিছিল: "''প্ৰেমম'' চিনেমাখনে আলফন্স পুথ্ৰেনক এনে এজন চোকা চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছে, যিয়ে চিনেমা মাধ্যমটোৰ প্ৰকৃত সম্ভাৱনাক বুজি পাইছে। তেওঁলোকৰ দক্ষ হাতত পৰি পুৰণি কাহিনীয়েও এক যুগান্তকাৰী ৰূপ লয় আৰু দৰ্শকক আগতে কেতিয়াও নেদেখা ধৰণে উৎসাহিত কৰে। কেৱল এজন সস্তীয়া দৰ্শক প্ৰিয় ছবিতকৈও অধিক, যিটো এইখন নিশ্চিতভাৱেই হয়, ''প্ৰেমম'' হৈছে এক সজীৱ চলচ্চিত্ৰ য’ত প্ৰতিটো বস্তুৱেই সঠিক স্থানত পৰিছে।" <ref>Veeyen (31 May 2015). [http://www.nowrunning.com/movie/15026/malayalam/premam/5088/review/ Premam Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031165008/https://www.nowrunning.com/movie/15026/malayalam/premam/5088/review/ |date=31 October 2020 }}. ''Nowrunning.com''. Retrieved 7 June 2015.{{Rating|3.5|5}}</ref> ''ছিফি ডট কম''এ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৩.৫ নম্বৰ দি কৈছিল, "প্ৰেমম হৈছে এক প্ৰকৃত আনন্দৰ উৎস আৰু সম্ভৱতঃ ৮০ তথা ৯০ দশকৰ প্ৰজন্মৰ বাবে কেইটামান নষ্টালজিক মুহূৰ্তৰ সমাহাৰ। এই যাত্ৰাটো নিশ্চিতভাৱেই দীঘলীয়া, কিন্তু ই আপোনাৰ মনত চিনেমাখন আৰু চোৱাৰ হেঁপাহ জগাই ৰাখিব।" <ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/premam-review-malayalam-pf4ivnefdgjcg.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530102907/http://www.sify.com/movies/premam-review-malayalam-pf4ivnefdgjcg.html |url-status=dead |archive-date=30 May 2015 |title=Review: Premam |website=[[Sify]] |access-date=10 June 2015 }}{{Rating|3.5|5}}</ref> ''ৰেডিফ ডট কম''ৰ পৰেশ চি পালিচাই ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৩ নম্বৰ দি কৈছিল, "প্ৰেমমৰ জৰিয়তে আলফন্স পুথ্ৰেনে প্ৰমাণ কৰি দিছে যে তেওঁৰ হাতত এনে কিছুমান বিষয়-বস্তু উপস্থাপন কৰাৰ কৌশল আছে, যিবোৰত ব্লকবাষ্টাৰ হোৱাৰ সকলো উপাদান থাকে।" <ref name="rediff">{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/report/review-premam-is-a-winner-all-the-way/20150601.htm |title=Review: Premam is a winner all the way |author=Paresh C Palicha |date=1 June 2015 |website=Rediff.com |access-date=9 June 2015 }}{{Rating|3|5}}</ref> ''দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া''ৰ অশ্বিন জে কুমাৰে ছবিখনক ৩.৫/৫ নম্বৰ দি মন্তব্য কৰিছিল যে ''প্ৰেমম'' হৈছে "এক অতিশয় আকৰ্ষণীয় চিনেমা কিয়নো ই অতি সৰু সৰু কথাৰ মাজতো সুন্দৰতাক আৱিষ্কাৰ কৰিব পাৰিছে।" <ref>{{cite news |author=Aswin J Kumar |date=31 May 2015 |title=Premam Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/Premam/movie-review/47497528.cms |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=10 June 2015}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ''মালয়ালা মনোৰমা''ৰ লিটি চিমনে ৫ ৰ ভিতৰত ৩ ষ্টাৰ দি আলফন্স পুথ্ৰেনৰ পৰিচালনা, চিনেমাটোগ্ৰাফী, সংগীত, মুখ্য চৰিত্ৰৰ অভিনয়, সম্পাদনা আৰু হাস্যৰসক ভূয়সী প্ৰশংসা কৰে। সমীক্ষকগৰাকীৰ মতে, "এক সৰল কাহিনীক আশ্চৰ্যকৰ দৃশ্যৰ জৰিয়তে কোৱা হৈছে। ই হৈছে হাস্যৰসৰ এক সুন্দৰ প্ৰদৰ্শন", আৰু "পৰিচালকে ডাঙৰ একো আশা নকৰিবলৈ দিয়া তেওঁৰ প্ৰতিশ্ৰুতি ৰক্ষা কৰি ছবিখনৰ টেগলাইন ‘পৃথিৱীৰ চলচ্চিত্ৰ ইতিহাসত নতুন একো নথকা দ্বিতীয়খন ছবি’ৰ সৈতে সঠিকভাৱে মিলি পৰিছে।" <ref>{{cite news|title='Premam': The many stages of wooing|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/premam-movie-review-nivin-pauly-alphonse-puthren.html|newspaper=[[Malayala Manorama]]|author=Litty Simon|date=29 May 2015|access-date=15 June 2015}}{{Rating|3|5}}</ref> ''দ্য হিন্দু''ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কৈছিল, "মাধ্যমটোৰ প্ৰতি আলফন্স পুথ্ৰেনৰ বুজা-বুজি স্পষ্ট আৰু তেওঁ কোনো ঠাইতে জোৰকৈ একো কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা যেন লগা নাই।" তেওঁ আলফন্সৰ চিত্ৰনাট্যৰ প্ৰশংসা কৰি কয়, "আলফন্সৰ চিত্ৰনাট্যৰ শক্তিশালী দিশটো হৈছে ইয়াৰ হাস্যৰস, যিটো অতি স্বাভাৱিক আৰু কোনো সুকীয়া ট্ৰেক হিচাপে অনুভৱ নহয়।" <ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=31 May 2015 |title=When simplicity is the essence |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/when-simplicity-is-the-essence/article7266468.ece |newspaper=The Hindu |location=Chennai |access-date=9 June 2015}}</ref> ''কেৰালা কৌমুদী''ৰ ৰেজিথ আৰ জিয়ে কয়, "অবিস্মৰণীয় মুহূৰ্ত, চৰিত্ৰ আৰু গীতৰ দৃশ্যৰে পৰিপূৰ্ণ প্ৰেমম হৈছে চাবলৈ এক অতি সুন্দৰ ছবি। বহু দিনৰ মূৰকত আমি এনে এখন অত্যন্ত উপভোগ্য মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ চাবলৈ পালোঁ।" <ref>{{cite news |author=Rejith RG |date=9 June 2015 |title=The sensational Premam!! ! |url=http://www.kaumudi.com/innerpage1.php?newsid=65544 |newspaper=[[Kerala Kaumudi]] |location=Trivandrum |access-date=10 June 2015}}</ref> ''গাল্ফ নিউজ''ৰ মাইথিলি ৰামচন্দ্ৰনে ইয়াক "নিভিন পলী অভিনীত এক মনোৰম মনোৰঞ্জনধৰ্মী ছবি" বুলি অভিহিত কৰি কয়, "প্ৰেমম হৈছে এক ধেমেলীয়া চিনেমা, কাষৰ ঘৰৰ ল’ৰাজনৰ এক সৰল প্ৰেম কাহিনী, ঠিক ইয়াৰ টেগলাইনটোৰ দৰেই য’ত লিখা আছে ‘ইয়াত ব্যতিক্ৰমী একো নাই’।" <ref>{{cite news |author=Mythily Ramachandran |date=10 June 2015 |title= Review: 'Premam' |url=http://www.gulfnews.com/tabloid/celebrity/review-premam-1.1532795 |newspaper=Gulf News |location= [[Dubai]] |access-date=10 June 2015}}</ref> ''দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ''ৰ প্ৰমোদ থমাছে তেওঁৰ সমীক্ষাৰ সামৰণিত কৈছিল, "কাহিনীভাগৰ বাস্তৱসন্মত উপস্থাপন, নবাগতসকলৰ অভিনয়, কৌতুক, সুন্দৰ গীত আৰু নিভিন পলীৰ বাবে 'প্ৰেমম' এখন চাব পৰা সুন্দৰ ছবি।" <ref>{{cite news |author=Pramod Thomas |date=31 May 2015 |title=George's Experiments with Love |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Georges-Experiments-with-Love/2015/05/31/article2841412.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615201823/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Georges-Experiments-with-Love/2015/05/31/article2841412.ece |url-status=dead |archive-date=15 June 2015 |newspaper=[[The New Indian Express]] |access-date=11 June 2015 |archivedate=15 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150615201823/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Georges-Experiments-with-Love/2015/05/31/article2841412.ece |deadurl=yes }}</ref> === বক্স অফিচ === চলচ্চিত্ৰখনে মুক্তিৰ প্ৰথমদিনাই কেৰালাত ১.৪৩ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে।<ref name=firstday /> ব্যাৱসায়িক বিশ্লেষক শ্ৰীধৰ পিল্লাইৰ মতে, কেৰালাত প্ৰথম ৩ দিনত ছবিখনৰ নেট সংগ্ৰহ আছিল প্ৰায় ৫.৬০ কোটি টকা, য’ত বিতৰকৰ অংশ আছিল ৩.৫০ কোটি টকা।<ref>{{cite news|title='Premam' Opening Weekend Box-Office Collection: Nivin Pauly Starrer Collects ₹5.60 Crore in 3 Days in Kerala|url=http://www.ibtimes.co.in/premam-opening-weekend-box-office-collection-nivin-pauly-starrer-collects-5-60-crore-3-days-634304|newspaper=International Business Times|date=1 June 2015|author=Nicy|access-date=14 June 2015}}</ref> অৱশ্যে ''ৰেডিফ ডট কম'' (Rediff.com)-এ প্ৰথম চাৰি দিনত ২.৩৫ কোটি টকা সংগ্ৰহ হোৱা বুলি প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/premam-shatters-box-office-records/20150606.htm |title=Premam shatters box office records |author=Vijay George |date=6 June 2015 |website=Rediff.com |access-date=9 June 2015 }}</ref> শ্ৰীধৰ পিল্লায়ে লগতে প্ৰকাশ কৰে যে কেৱল কেৰালাতে মুক্তিৰ প্ৰথম সপ্তাহত ছবিখনে ১০.৩ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰিছিল আৰু ই ইয়াৰ পূৰ্বৰ ''কেৰালাবৰ্মা পযচিলাজাব'', ''দৃশ্যম'' আৰু ''বেংগালুৰু ডে’জ''-ৰ অভিলেখ ভংগ কৰিছিল।<ref name="firstday">{{cite web|title=Premam First Week Box Office Collections; Breaks Drishyam & Bangalore Days Collection Records|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/premam-first-week-box-office-collections-breaks-drishyam-bangalore-days-records-186022.html|publisher=Filmibeat.com|author=Akhila Menon|date=8 June 2015|access-date=9 June 2015}}</ref><ref name="firstweek">{{cite news|title='Premam' First Week Box Office Collection: Nivin Pauly Starrer Collects ₹10.3 Crore; Breaks 'Bangalore Days', 'Drishyam' and 'Keralavarma Pazhassiraja' Records|url=http://www.ibtimes.co.in/premam-first-week-box-office-collection-nivin-pauly-starrer-collects-10-3-crore-breaks-634921|newspaper=International Business Times|author=Nicy V. P|date=6 June 2015|access-date=9 June 2015}}</ref> অৱশ্যে ''গাল্ফ নিউজ''ৰ মতে, ভাৰতত প্ৰথম সপ্তাহত ই বক্স অফিচত ৪.৫ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Gulfnews1">{{cite news |author=Mythily Ramachandran |date=10 June 2015 |title='Premam' a 'sensible commercial' film |url=http://www.gulfnews.com/life-style/celebrity/south-india/premam-a-sensible-commercial-film-1.1532789 |newspaper=Gulf News |access-date=9 June 2015}}</ref> পি ভি বছিৰেও উল্লেখ কৰিছিল যে ছবিখনে "কেৰালাত মুক্তিৰ এসপ্তাহৰ ভিতৰত প্ৰায় ৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিলেহেঁতেন, য’ত বিতৰকৰ অংশ আছিল প্ৰায় ৩ কোটি টকা।" <ref name=Hindu1 /> প্ৰথম সপ্তাহান্তৰ তুলনাত দ্বিতীয় সপ্তাহান্তত ছবিখনৰ উপাৰ্জন দুগুণ বৃদ্ধি পায়।<ref name="secondweek">{{cite news|title='Premam' Second Weekend Box Office Collection: Nivin Pauly Starrer's Success Run Continues|url=http://www.ibtimes.co.in/premam-second-weekend-box-office-collection-nivin-pauly-starrers-success-run-continues-635155|newspaper=International Business Times|author=Nicy V. P|date=8 June 2015|access-date=9 June 2015}}</ref> চিনেমাখনে দুই সপ্তাহত ১১ কোটি টকাৰ প্ৰযোজকৰ অংশ লাভ কৰে আৰু আনৱাৰ ৰাছিদৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত আটাইতকৈ লাভজনক ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="twoweeks">{{cite news|title='Premam' 2-Week Box Office Collection: Nivin Pauly Starrer is a Mega Blockbuster|url=http://www.ibtimes.co.in/premam-2-week-box-office-collection-nivin-pauly-starrer-mega-blockbuster-635607|newspaper=International Business Times|date=12 June 2015|access-date=12 June 2015}}</ref> মুক্তিৰ ১৪ দিনৰ ভিতৰত (১২ জুন) কেৰালাৰ ছবিগৃহৰপৰা মুঠ সংগ্ৰহে ২০ কোটি টকাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰে।<ref name="20crore">{{cite web|title='Premam' sets Kerala box office on fire!|url=http://www.sify.com/movies/premam-sets-kerala-box-office-on-fire-news-malayalam-pgpjznhhacecc.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615130241/http://www.sify.com/movies/premam-sets-kerala-box-office-on-fire-news-malayalam-pgpjznhhacecc.html|url-status=dead|archive-date=15 June 2015|website=Sify|author=Moviebuzz|date=15 June 2015|access-date=15 June 2015}}</ref> তৃতীয় সপ্তাহান্তত ছবিখনে ছবিগৃহসমূহত ৯০% ৰপৰা ১০০% দৰ্শকৰ উপস্থিতি লাভ কৰিছিল। কেৱল এৰ্নাকুলাম চহৰৰে শ্বেনইছ, পদ্মা আৰু শ্ৰীধৰ ছবিগৃহৰপৰা চিনেমাখনে দুই সপ্তাহত ৬৬ লাখ টকা উপাৰ্জন কৰে।<ref name=US /> ছবিখনে ২৫ দিনত ৩০ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে, যিটো মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত এক অভিলেখ আছিল।<ref name="25days">{{cite news|title=Box-Office Collection: 'Premam', 'Oru Vadakkan Selfie' Success Makes Nivin Pauly Ultimate Winner of Malayalam Cinema 2015|url=http://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-premam-oru-vadakkan-selfie-success-makes-nivin-pauly-ultimate-winner-637111|newspaper=International Business Times|author=Nicy|date=25 June 2015}}</ref> ৫০ দিনত চলচ্চিত্ৰখনে বিশ্বজুৰি বক্স অফিচৰপৰা ৬০ কোটিতকৈও অধিক টকা সংগ্ৰহ কৰে, যাৰ ভিতৰত কেৰালাৰপৰা ৩৮ কোটি টকা, ভাৰতৰ বাকী অংশৰপৰা ৭.৫ কোটি টকা, আমেৰিকা আৰু যুক্তৰাজ্যৰপৰা একেলগে ২.৬ কোটি টকা আৰু জিচিচি বক্স অফিচৰপৰা ১১.৫ কোটি টকা আছিল।<ref name="ibtimes.co.in">[http://www.ibtimes.co.in/premam-50-days-box-office-collection-nivin-pauly-starrer-earns-rs-38-crore-kerala-639825 'Premam' 50 Days Box Office Collection: Nivin Pauly Starrer Earns Rs 38 Crore in Kerala]. Ibtimes.co.in (2015-07-20). Retrieved on 2016-01-24.</ref> গ্ৰেট ইণ্ডিয়া ফিল্মছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা এই ছবিখন ১২ জুনত আমেৰিকাৰ ২৫টা স্থানত মুক্তি দিয়া হয়। প্ৰথম দিনা ইয়াৰ মুঠ উপাৰ্জন আছিল ২৬,০০০ ডলাৰ আৰু আমেৰিকাত তিনি দিনত ই ৯৭,০০০ ডলাৰতকৈও অধিক উপাৰ্জন কৰে।<ref name="US">{{cite news|title='Premam' Weekend Box Office Collection: Nivin Pauly Starrer sizzles in India, Overseas Markets|url=http://www.ibtimes.co.in/premam-weekend-box-office-collection-nivin-pauly-starrer-sizzles-india-overseas-markets-635930|newspaper=International Business Times|author=Nicy|date=15 June 2015}}</ref> আমেৰিকাত ইয়াৰ সংগ্ৰহ ৪ দিনত ১,০৬,০০০ ডলাৰত উপনীত হয়, যাৰ ফলত ই তাত থকা বলিউড আৰু তামিল চলচ্চিত্ৰসমূহক তীব্ৰ প্ৰতিযোগিতা প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite news|title='Premam' Box-Office Collection: Nivin Pauly Starrer Grosses $106,000 in US; Breaks 'Keralavarma Pazhassiraja', 'Drishyam', 'Bangalore Days' Records in Kerala|url=http://www.ibtimes.co.in/premam-box-office-collection-nivin-pauly-starrer-grosses-106000-us-breaks-drishyam-636081|agency=International Business Times|author=Nicy|date=16 June 2015|access-date=18 June 2015}}</ref> দুই সপ্তাহৰ ভিতৰত ইয়াৰ সংগ্ৰহ ১,৫০,০০০ ডলাৰ স্পৰ্শ কৰে।<ref name="50cr">{{cite news|author=Nicy V. P|date=22 June 2015|title='Premam' Fourth Weekend Box Office Collection: Nivin Pauly Starrer's Success Run Continues, Poised to Become Highest Grosser in US|newspaper=International Business Times|url=http://www.ibtimes.co.in/premam-fourth-weekend-box-office-collection-nivin-pauly-starrers-success-run-continues-poised-636680|access-date=22 June 2015}}</ref> দ্বিতীয় সপ্তাহান্তত ছবিখনে অষ্ট্ৰেলিয়াৰপৰা ১,৫৯,৩৯৮ ডলাৰ (প্ৰায় ১.০১ কোটি টকা) সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref>{{cite news|title=Hoax Alert: Reports of a Malayali being arrested for downloading Nivin Pauly's 'Premam' in Australia are Fake|url=http://www.ibtimes.co.in/hoax-alert-reports-malayali-being-arrested-downloading-nivin-paulys-premam-australia-are-637308|agency=International Business Times|date=27 June 2015|author=Anu James|access-date=27 June 2015}}</ref> ইয়াৰ অন্তিম প্ৰদৰ্শনকালত ''প্ৰেমম'' ছবিখনে ইউএই-জিচিচি অঞ্চলত ২৪ কোটি টকা, আমেৰিকাত ২,৩৬,০০০ ডলাৰ (প্ৰায় ১.৭base কোটি টকা) আৰু সেই সময়ত ভাৰতৰ বাকী অংশৰ বক্স অফিচতো সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite news|title=Mammooty's Bheeshmaparvam becomes fastest Malayalam film to break into Rs 50 cr club, stacks up records overseas|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mohanlals-lucifer-becomes-fastest-malayalam-film-to-break-into-rs-50-cr-club-stacks-up-records-overseas-6372921.html|newspaper=Firstpost|date=2 April 2019}}</ref> ছবিখনে তামিলনাডুৰ বক্স অফিচত ইয়াৰ ২০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শনকালত ২ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰে, যিটো সেই সময়ত তামিলনাডুত যিকোনো মালায়ালম ছবিৰ বাবে সৰ্বাধিক উপাৰ্জন আছিল।<ref>{{cite news|title=From Bheeshmaparvam to Puli Murugan, here is the list of highest grossing Malayalam movies in Tamil Nadu|url=https://www.ibtimes.co.in/lucifer-puli-murugan-here-list-highest-grossing-malayalam-movies-tamil-nadu-796470|newspaper=International Business Times|date=24 April 2019}}</ref> চিনেমাখনৰ চূড়ান্ত বক্স অফিচ সংগ্ৰহ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ৬০ কোটি টকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="totalgross">{{cite news|author=Roktim Rajpal|title=Prabhas' 'Bahubali' to Jyothika's '36 Vayadhinile': Southern films that turned out to be the biggest surprises of 2015|url=http://www.news18.com/news/movies/prabhas-bahubali-to-jyothikas-36-vayadhinile-southern-films-that-turned-out-to-be-the-biggest-surprises-of-2015-1177801.html|access-date=15 April 2016|website=News18|date=16 December 2015}}</ref><ref name="HT">{{cite news|author1=Haricharan Pudipeddi|title=2015: When content triumphed over star-power in South Cinema|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/2015-when-content-triumphed-over-star-power-in-south-cinema/story-QaIOcOt7KGfNZKzEdk4lhP.html|access-date=15 April 2016|agency=Hindustan Times|date=26 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/premam-box-office-naga-chaitanya-shruti-haasan-madonna-sebastian-346323-2016-10-13|title = Premam box office collection: Naga Chaitanya's film earns Rs 20 crore in 5 days| date=13 October 2016 }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনে কেৰালাৰ ছবিগৃহত ১৫১ দিনতকৈও অধিক সময় ধৰি সফলতাৰে প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref>{{cite news|title=ശ്രീവിശാഖിൽ പ്രേമിച്ചത് 151 നാളുകൾ|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/premam-150-days.html|newspaper=Malayala Manorama|date=22 October 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Power in her portrayal!|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/060219/power-in-her-portrayal.html|newspaper=Deccan Chronicle|date=6 February 2019}}</ref><ref>{{cite news|title=Nivin Pauly: The star we all love|url=https://timesofoman.com/article/19796-nivin-pauly-the-star-we-all-love|newspaper=Times of Oman|date=19 October 2016}}</ref> === দৰ্শকৰ সঁহাৰি === ''দ্য হিন্দু'' কাকতে প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ কৰিছিল যে, "যুৱক-যুৱতীসকলে আক্ষৰিক অৰ্থতে ছবিগৃহসমূহ ঘেৰি ধৰিছে, কেচ কাউণ্টাৰবোৰত একেৰাহে ধন জমা হৈছে, অতিৰিক্ত শ্ব’ দেখুৱাবলৈ চিনেমা হ’লৰ মালিকসকলৰ ওপৰত চাপ পৰিছে আৰু টিকটৰ বাবে আনকি ডাঙৰ ডাঙৰ চুপাৰিছো কৰা হৈছে। মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এক দীৰ্ঘদিনীয়া মন্থৰতাৰ পিছত এই ছবিখন সঠিক সময়ত পৰ্দালৈ অনাৰ বাবে এই ৰোমাণ্টিক-ফেণ্টাচী ছবিখনে মালায়ালীসকলৰ হৃদয়ত এক সুকীয়া স্থান লাভ কৰিছে। চিনেমাখন অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে এখন কাল্ট চলচ্চিত্ৰ হোৱাৰ পথত অগ্ৰসৰ হোৱা যেন দেখা গৈছে।" <ref name="Hindu1">G. Krishnakumar (7 June 2015). [http://www.thehindu.com/news/national/kerala/premam-is-in-the-air/article7290979.ece "Premam is in the air"]. ''The Hindu''. Retrieved 8 June 2015.</ref> কেৰালা ফিল্ম একজিবিটৰ্ছ ফেডাৰেচনৰ সভাপতি পি ভি বছিৰ আহমেদে কয় যে ২০০৫ চনত মাম্মুট্টী অভিনীত ''ৰাজামাণিক্যম'' ছবিগৃহলৈ অহাৰ সময়ত শেষবাৰৰ বাবে এনেকুৱা উন্মাদনা দেখা গৈছিল।<ref name=Hindu1 /> নিভিন পলী আৰু ছাই পল্লৱীৰ অভিনয় চলচ্চিত্ৰ জগতৰ ভিতৰৰ লোকসকলেও যথেষ্ট প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name="jayasurya">{{cite web|title=Jayasurya In All Praise For Nivin Pauly And Premam|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/jayasurya-in-all-praise-for-nivin-pauly-and-premam-185389.html|publisher=Filmibeat.com|author=Akhila|date=2 June 2015|access-date=28 June 2015}}</ref><ref name="celebrity">{{cite news|title='Premam' Celebrity Review: Priyadarshan, Indrajith, Vineeth Sreenivasan, Others Appreciate Nivin Pauly, Alphonse Putharen|url=http://www.ibtimes.co.in/premam-celebrity-review-priyadarshan-indrajith-vineeth-sreenivasanm-others-appreciate-nivin-634257|agency=International Business Times|author=Nicy|date=1 June 2015}}</ref><ref name="namitha">{{cite news|title=Namitha Pramod reeling in Premam effect|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/namitha-pramod-in-premam-effect.html|agency=Malayala Manorama|date=10 June 2015|author=Onmanorama Desk}}</ref><ref>{{cite news |title=Nivin Pauly: Man of the season |url=http://www.khaleejtimes.com/citytimes/inside.asp?xfile=/data/citytimes/2015/June/citytimes_June47.xml&section=citytimes |agency=Khaleej Times |date=11 June 2015 |author=Deepa Gauri |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627193023/http://www.khaleejtimes.com/citytimes/inside.asp?xfile=%2Fdata%2Fcitytimes%2F2015%2FJune%2Fcitytimes_June47.xml&section=citytimes |archive-date=27 June 2015 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite news|title=I always wanted to be a star|url=http://www.rediff.com/movies/interview/nivin-pauly-i-always-wanted-to-be-a-star-south/20150624.htm|work=Rediff.com|date=24 June 2015}}</ref> কোঝিকোড়ৰ অপ্সৰা ছবিগৃহত এটা সামান্য কাৰিকৰী বিজুতিৰ বাবে চিনেমাখনৰ প্ৰদৰ্শন ব্যাহত হোৱাত একাংশ দৰ্শক হিংসাত্মক হৈ পৰে আৰু চিনেমা হ’লটো ভাঙি লণ্ডভণ্ড কৰে। উগ্ৰ দৰ্শকৰ দলটোৱে মাত্ৰ কেইমিনিটমানৰ ভিতৰতে তাণ্ডৱ চলায় আৰু চিনেমাৰ প্ৰদৰ্শন স্থগিত কৰিবলগীয়া হয়। এই হুলস্থূলৰ মাজতে হ’লৰ স্ক্ৰীনখন ফালি পেলোৱাৰ লগতে চকীবোৰো ধ্বংস কৰা হয়। আৰক্ষীয়ে ঘটনাস্থলীত উপস্থিত হৈ লাঠীচালনা কৰাৰ পাছতো এই হুলস্থূল চলি থাকে। এই সংঘৰ্ষত এজন আৰক্ষী বিষয়াও আহত হয়। ঘটনাৰ সন্দৰ্ভত সাতজন যুৱকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয়।<ref>{{cite news|title='Apsara' theatre vandalized after glitch halts 'Premam' screening|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/nivin-pauly-starrer-premam-screening-halted-theatre-attacked-in-kozhikode.html|agency=Manoramaonline.com|work=Malayala Manorama|location=Kozhikode|date=4 June 2015}}</ref> ১৫ জুন সোমবাৰে, বিভিন্ন স্থানীয় কলেজৰ কমেও ৬০ জন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক শ্ৰেণী বৰ্জন কৰি ''প্ৰেমম'' চাবলৈ যোৱাৰ বাবে আৰক্ষীয়ে আটক কৰে। বিভিন্ন স্কুল-কলেজৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে শ্ৰেণী ক্ষতি কৰি চিনেমাখন চাবলৈ যোৱাৰ অভিযোগ লাভ কৰাৰ পাছত আৰক্ষীয়ে ‘অপাৰেচন গুৰুকুলম’ৰ অংশ হিচাপে এই ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite news|title=At least 60 students bunk classes to watch Malayalam blockbuster 'Premam' in Kerala, caught|url=http://www.abplive.in/incoming/2015/06/16/article620376.ece/At-least-60-students-bunk-classes-to-watch-Malayalam-blockbuster-Premam-in-Kerala-caught|newspaper=ABP News|author=PTI|date=16 June 2015|access-date=18 June 2015}}</ref> টিকটৰ অভূতপূৰ্ব চাহিদাৰ বাবে ''প্ৰেমম'' চলচ্চিত্ৰখন মাম্মুট্টী অভিনীত ''ৰাজামাণিক্যম''ৰ পিছতে ছবিগৃহত আটাইতকৈ বেছি অতিৰিক্ত শ্ব’ দেখুওৱা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="25days" /> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {{প্ৰধান|প্ৰেমম লাভ কৰা বঁটা আৰু মনোনয়নৰ তালিকা}} == পুনৰ্নিৰ্মাণ == ''প্ৰেমম'' চলচ্চিত্ৰখন ২০১৬ চনত একে নামৰেই তেলুগু ভাষাত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই ছবিখনত নিভিন আৰু পল্লৱীৰ চৰিত্ৰ দুটা ক্ৰমে নাগা চৈতন্য আৰু শ্ৰুতি হাছানে মুখ্য ভূমিকা হিচাপে ৰূপায়ণ কৰিছিল আৰু ছবিখন পৰিচালনা কৰিছিল চান্দু মণ্ডেটিয়ে।<ref name=":0">{{Cite web |title=Malayalam hit 'Premam' in Telugu, first look revealed |url=https://thenewsminute.com |access-date=2020-09-05 |website=thenewsminute.com |date=24 February 2016 }}</ref> == বিতৰ্ক == ২০১৫ চনৰ জুলাই মাহত কিছুমান বাতৰি ওলাইছিল যে ''প্ৰেমম'' চলচ্চিত্ৰখন তামিল ভাষাত পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হ’ব,<ref>{{Cite news|title=Premam's Tamil remake is just a rumour!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Premams-Tamil-remake-is-just-a-rumour/articleshow/48132758.cms|access-date=2020-12-23|website=The Times of India}}</ref> য’ত নিভিন আৰু পল্লৱীৰ চৰিত্ৰ দুটা ক্ৰমে বিজয় সেতুপতি আৰু হংসিকা মতৱানীয়ে ৰূপায়ণ কৰিব আৰু ধনুষে ইয়াৰ ৰিমেকৰ অধিকাৰ লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|date=2015-10-26|title=Dhanush to rope in Vijay Sethupathi and Hansika for Tamil remake of Premam?|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/dhanush-to-rope-in-vijay-sethupathi-and-hansika-for-tamil-remake-of-premam-616682/|access-date=2020-12-23|website=Bollywood Life}}</ref> অৱশ্যে, ধনুষে দাবী কৰিছিল যে তেওঁৰ হাতত ছবিখনৰ কোনো অধিকাৰ নাই।<ref>{{Cite news|title=Don't Have the Remake Rights of 'Premam': Dhanush|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2015/nov/10/dont-have-the-remake-rights-of-premam-dhanush-841369.html|access-date=2020-12-23|website=The New Indian Express}}</ref> ২০১৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত, মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ অনুৰাগীসকলে মাইক্ৰ’ব্লগিং চাইট টুইটাৰত #SayNoToPremamTamil হেচটেগটো ট্ৰেণ্ড কৰিছিল আৰু দাবী কৰিছিল যে তামিল দৰ্শকে এই ছবিখনৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ নিবিচাৰে।<ref>{{Cite web|date=2016-01-10|title=Stay original, Tamil cinema. Say no to Premam remake, you will spoil it for us|url=https://www.thenewsminute.com/article/stay-original-tamil-cinema-say-no-premam-remake-you-will-spoil-it-us-37511|access-date=2020-12-23|website=The News Minute}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু পুনৰ্নিৰ্মাণৰ প্ৰচাৰমূলক গীত "ইভাৰে" (যিটো মূল মালায়ালম গীত "মলাৰে"-ৰ ৰিমেক আছিল) মুক্তি পোৱাৰ পিছত অনুৰাগীসকলে নাগা চৈতন্য আৰু শ্ৰুতি হাছানক তীব্ৰভাৱে ট্ৰ’ল কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকে দাবী কৰে যে এই গীতটোৱে মূল গীতটোৰ সোৱাদ নষ্ট কৰি পেলাইছে আৰু ছচিয়েল মিডিয়াত বিভিন্ন ধেমেলীয়া মিমছৰ (Memes) জৰিয়তে নিজৰ প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যক্ত কৰে।<ref>{{Cite web|date=2016-08-29|title=Not much love for Telugu version of Premam, memes galore|url=https://www.thenewsminute.com/article/not-much-love-telugu-version-premam-memes-galore-49045|access-date=2020-12-23|website=The News Minute}}</ref> বহুতো অনুৰাগীয়ে চৈতন্য আৰু শ্ৰুতিৰ অভিনয়ক "অভাৰএক্টিং" বা অতিৰঞ্জিত অভিনয় বুলি আখ্যা দিয়ে আৰু দাবী কৰে যে তেওঁলোকে মূল ছবিখনৰ নিভিন আৰু পল্লৱীৰ দৰে চৰিত্ৰ দুটা নিখুঁতভাৱে ফুটাই তুলিবলৈ ব্যৰ্থ হৈছে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-09-22|title=Why Premam fans are heavily trolling Naga Chaitanya's Telugu remake version on social media?|url=https://www.ibtimes.co.in/why-premam-fans-are-heavily-trolling-naga-chaitanyas-telugu-remake-version-social-media-694708|access-date=2020-12-23|website=www.ibtimes.co.in}}</ref><ref>{{Cite web|title=Naga Chaithanya becomes the new troll magnet|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/naga-chaithanya-new-troll-prey-after-premam-trailer-release.html|access-date=2020-12-23|website=OnManorama}}</ref> কেৰালা চৰকাৰৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা চৰকাৰী ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা ‘কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা’ত ছবিখনে কোনো মনোনয়ন লাভ নকৰাত ছচিয়েল মিডিয়াত বহু লোকে নিজৰ ক্ষোভ আৰু হতাশাজনক মন্তব্য প্ৰকাশ কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |date=2 March 2016 |title=Here's why 'Premam' couldn't bag any Kerala State Film Awards |url=https://www.ibtimes.co.in/heres-why-premam-couldnt-bag-any-kerala-state-film-awards-ar-murugadoss-aashiq-abu-respond-669088 |access-date=29 May 2020 |website=International Business Times}}</ref><ref>{{Cite web|last=Team|first=DNA Web|date=2016-03-01|title=Kerala film awards: 'Premam' snubbed says audience|url=https://dnaindia.com|access-date=2021-07-17|website=DNA India}}</ref><ref>{{Cite web|title=Why was 'Premam' ignored at State awards?|url=https://www.sify.com/movies/why-was-premam-ignored-at-state-awards-news-malayalam-qddj7vjiciafc.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303104346/http://www.sify.com/movies/why-was-premam-ignored-at-state-awards-news-malayalam-qddj7vjiciafc.html|url-status=dead|archive-date=3 March 2016|access-date=2021-07-17|website=[[Sify]]}}</ref> জুৰী কমিটীয়ে চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ শৈলীক "অলস" বা লেহেমীয়া (Lazy) বুলি মন্তব্য কৰাৰ বাবে পৰিচালক আশিক আবূৱে জুৰী কমিটীক তীব্ৰ সমালোচনা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ এই সিদ্ধান্তক লৈ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|title=Aashiq Abu bashes Kerala State Award jury|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aashiq-abu-bashes-kerala-state-award-jury/articleshow/51241341.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Jayaram |first1=Deepika }}</ref> তামিল চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা এ. আৰ. মুৰুগাদোছেও একেধৰণৰ মত প্ৰকাশ কৰি বঁটাৰপৰা ''প্ৰেমম'' বাদ পৰা কাৰ্যটোক "অন্যায্য" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{Cite news|title=Murgadoss terms Premam missing award as 'unfair'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/murgadoss-terms-premam-missing-award-as-unfair/articleshow/51225896.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Prakash |first1=Asha }}</ref> == প্ৰভাৱ == ''প্ৰেমাম'' ছবিখনে [[তামিল]] চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ প্ৰখ্যাত তাৰকাসকলৰপৰা প্ৰশংসা লাভ কৰে। বিশেষকৈ চেলভাৰাঘৱন,<ref>{{Cite news|title=Tamil director Selvaraghavan amazed by Premam|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Jayaram |first1=Deepika }}</ref> এছ. শংকৰ<ref>{{Cite news|title=Director Shankar lauds Premam|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Jayaram |first1=Deepika }}</ref> আৰু [[বিজয় (অভিনেতা)|বিজয়]]ৰ<ref>{{Cite news|title=Ilayathalapathy lauds Nivin Pauly|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-07-17|website=The Times of India}}</ref> দৰে পৰিচালক-অভিনেতাই নিভিন পৌলীৰ অভিনয় আৰু আলফন্স পুথ্ৰেনৰ পৰিচালনাক ভূয়সী প্ৰশংসা কৰে। ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেত্ৰী তিনিগৰাকী— [[ছাই পল্লৱী]],<ref name="ReferenceA">{{Cite news|title=Sai Pallavi heads to Kashmir for Tamil film|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Prakash |first1=Asha }}</ref> [[অনুপমা পৰমেশ্বৰন]] আৰু মাডোনা চেবেষ্টিয়ান ৰাতিটোৰ ভিতৰতে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু দক্ষিণ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ জগতত নিজৰ এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{Cite news|title=I have made some mistakes out of ignorance: Anupama|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Soman |first1=Deepa }}</ref><ref name="ReferenceA"/> ২০১৫ চনৰ কেৰালাৰ স্থানীয় নিৰ্বাচনৰ সময়ত ছবিখনৰ "মালাৰে" গীতটি ৰাজনৈতিক প্ৰচাৰৰ অংশ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|date=2015-10-24|title=Malare song popular in elections too - Malayalam News|url=https://indiaglitz.com|access-date=2021-07-17|website=IndiaGlitz.com}}</ref><ref>{{Cite news|title='Malare...' popular in election campaign too|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=George |first1=Anjana }}</ref> '[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]'ই প্ৰকাশ কৰা ২০১৫ চনৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় গীত আৰু সংলাপৰ তালিকাত "মালাৰে" গীতটি আৰু ছবিখনৰ এটা সংলাপ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref>{{Cite news|title=Most popular songs and dialogues of 2015|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Sidhardhan |first1=Sanjith }}</ref> ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা আলুভা অঞ্চলটো এক পৰ্যটন কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু মুক্তিৰ মাত্ৰ তিনি মাহৰ ভিতৰতে তাত মাহে প্ৰায় ৫,০০০ দৰ্শকে ভিৰ কৰিবলৈ লয়। ছবিখনত নিভিনৰ চৰিত্ৰ 'জৰ্জ' আৰু তেওঁৰ বন্ধুসকলে কলেজীয়া দিনবোৰত পিন্ধা ক'লা চোলা আৰু বগা মুণ্ডুৰ যুটীটো ছবিখন মুক্তিৰ পিছত এক নতুন ফেশ্বন ট্ৰেণ্ডত পৰিণত হয়। কেৰালাৰ বিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়সমূহত অনাম উৎসৱ উদ্‌যাপনৰ সময়ত কাপোৰৰ দোকানবোৰত এই পোছাকৰ ব্যাপক বিক্ৰী হৈছিল।<ref>{{Cite news|last=Anand|first=Shilpa Nair|date=2015-12-23|title=Love, curls and red velvet cake|work=The Hindu|url=https://thehindu.com|access-date=2021-07-12|issn=0971-751X}}</ref> == উত্তৰাধিকাৰ == [[তামিল ভাষা|তামিল]] ভাষী চলচ্চিত্ৰ ''মাষ্টাৰ (২০২১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)|মাষ্টাৰ'' (২০২১)-ত মুখ্য চৰিত্ৰ জন দুৰাইৰাজ ([[বিজয় (অভিনেতা)|বিজয়]]) নামৰ এজন মদ্যপায়ী অধ্যাপকে তেওঁৰ মদ্যপানৰ আসক্তিৰ প্ৰকৃত কাৰণ লুকুৱাবলৈ বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰৰ কাহিনীৰ অৱতাৰণা কৰে। এনে এক দৃশ্যত তেওঁ নিজৰ অতীতৰ কাহিনী বুলি এই ছবিখনত বৰ্ণিত জৰ্জ আৰু মালাৰৰ প্ৰেমৰ উপকাহিনীটোক উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=The connection between Master's Lokesh and Premam's Alphonse |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/the-connection-between-masters-lokesh-and-premams-alphonse/articleshow/80266898.cms |access-date=2022-03-26 |website=The Times of India }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Facebook|Premamfilm}} * {{IMDb title|4679210}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] 1lz8vsjo2ks5c25x03vk8sm2xsmbktx 0 138224 622159 621844 2026-07-31T16:42:06Z Jyoti Chiring 34123 622159 wikitext text/x-wiki [[File:Payyambalam.JPG|thumb|right|পাইয়ম্বলাম সমুদ্ৰ তীৰত মানুহ ]] [[File:Payyambalam Beach Back Water.jpg|thumb|right|পাইয়াম্বলম সমুদ্ৰ তীৰ -পাডানা থডুৰ সৈতে লগ হৈছে]] [[File:ഇ കെ നായനാര്‍ സ്മൃതിമണ്ഡപം.jpg|thumbnail|প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী ই.কে.নয়নাৰৰ কবৰ ]] [[File:Chalil Temple (4329640601).jpg|thumbnail|চলিল চলিল ভাগৱতী মন্দিৰ ]] [[File:അഴീക്കോടൻ രാഘവന്റെ ശവകുടീരം.JPG|thumbnail|কান্নুৰৰ সমাজকৰ্মী [[আজিকোদন ৰাঘৱন]]ৰ কবৰ ]] '''কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ''' {{lang-en|:Kannur Beach}} হৈছে ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কান্নুৰ চহৰৰ পশ্চিম দিশত অৱস্থিত পাঁচখন সমুদ্ৰ তীৰৰ এক সমষ্টি। এই সমুদ্ৰ তীৰসমূহ হৈছে— *পাইয়াম্বলম সমুদ্ৰ তীৰ *মীনকুন্নু সমুদ্ৰ তীৰ *আডিকাডালায়ি সমুদ্ৰ তীৰ *বেবী সমুদ্ৰ তীৰ *থায়্যিল সমুদ্ৰ তীৰ । ==অৱলোকন== কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰৰ অন্যতম আকৰ্ষণ হৈছে ভাস্কৰ কানায়ি কুঞ্জিৰামনৰ সৃষ্টি “অম্মা (থাই)” শীৰ্ষক ভাস্কৰ্য।<ref name="kannurtourism">{{cite web |author=kannurtourism.com |title=Payyambalam Beach |url=http://www.kannurtourism.com/payyambalam.html }}</ref> উদ্যানখনৰ এটা অংশ বিশেষভাৱে শিশুসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত। এই স্থানত বহুতো চলচ্চিত্ৰৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত পৰিচালক মণিৰত্নমৰ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ আলাই পাইউথেইও (Alai Payuthey) অন্যতম। <ref>{{cite web |author=A Movie Watchdog |title=Alaipayuthey |url=http://drummersdiaries.blogspot.in/2011/02/alaipayuthey.html }}</ref> ইয়াৰ উপৰিও সংগীতশিল্পী এ. আৰ. ৰহমানক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মিত ৱৰ্ল্ডস্পেছ (WorldSpace)-ৰ এটা বিজ্ঞাপনো ইয়াত দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ==বিশিষ্ট ব্যক্তিসকলৰ সমাধিস্থল== কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ অঞ্চল খন কেৰালাৰ বহু বিশিষ্ট সমাজনেতাৰ সমাধিস্থলৰ বাবেও সুপৰিচিত।এইখন তীৰৰ ওচৰত কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী ই. কে. নায়নাৰ,<ref>{{cite journal|last=KRISHNAKUMAR |first=R |date=June 2004 |title=OBITUARY:The people's leader |journal=Frontline |volume=21 |issue=12 |url=http://www.flonnet.com/fl2112/stories/20040618002008900.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050121100552/http://www.flonnet.com/fl2112/stories/20040618002008900.htm |archive-date=2005-01-21 }}</ref> সাংবাদিক আৰু স্বাধীনতা সংগ্ৰামী স্বদেশাভিমানী ৰামকৃষ্ণ পিল্লাই, বিশিষ্ট ৰাজনীতিবিদ এ. কে. গোপালন, পাম্বান মাধৱন, সাহিত্যিক সুকুমাৰ আজিকোডে আৰু শিল্পসমালোচক কে. জি. মাৰাৰৰ সমাধি অৱস্থিত।<ref name="kannurtourism"/> ==মুঝাপ্পিলাঙ্গাড ড্ৰাইভ-ইন সমুদ্ৰ তীৰ== মুঝাপ্পিলাঙ্গাড সমুদ্ৰ তীৰ কঠিন বালিময় পৃষ্ঠৰে গঠিত।সেই বাবে এই সমুদ্ৰ তীৰ গাড়ী চলোৱাৰ বাবে বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। ইয়াত প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ এক অবিচ্ছিন্ন সমুদ্ৰ তীৰ পথ আছে, য’ত গাড়ী আৰু মটৰচাইকেল সহজে চলাব পাৰি। এই সমুদ্ৰ তীৰ থালাচেৰীলৈ যোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষত অৱস্থিত। মুঝাপ্পিলাঙ্গাড সমুদ্ৰ তীৰ ভাৰতৰ দীঘলতম বাহন চলাব পৰা তীৰ বাবে ই ড্ৰাইভ-ইন সমুদ্ৰ তীৰ হিচাপে পৰিচিত। ==থোট্টাডা সমুদ্ৰ তীৰ== থোট্টাডা সমুদ্ৰ তীৰ কান্নুৰ চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত এক মনোৰম সমুদ্ৰ তীৰ। প্ৰায় ৮০০ মিটাৰ দীঘল এই তীৰত বহু পৰ্যটকে সূৰ্যস্নান কৰিবলৈ আহে। থোট্টাডা নদী এই সমুদ্ৰ তীৰত আহি আৰব সাগৰত মিলিত হৈছে, যাৰ ফলত এই স্থানৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য অধিক মনোমোহা হৈ উঠিছে। ==মীনকুন্নু সমুদ্ৰ তীৰ== মীনকুন্নু সমুদ্ৰ তীৰ আজিক্কোডলৈ যোৱা পথত অৱস্থিত। এই সমুদ্ৰ তীৰ খন ছবিৰ পোষ্টকাৰ্ডৰ দৰে মনোমোহা প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ বাবে বিশেষকৈ ইউৰোপীয় পৰ্যটকসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়। যদিও এই সমুদ্ৰ তীৰ পৰ্যটকৰ বাবে বিশেষ সুবিধা উপলব্ধ তীৰ নহয়, তথাপিও ইয়াৰ নৈসৰ্গিক সৌন্দৰ্যই আলোকচিত্ৰপ্ৰেমী পৰ্যটকসকলক বিশেষভাৱে আকৰ্ষণ কৰে। সেইবাবে এই সমুদ্ৰ তীৰ খন ফটোগ্ৰাফী ভালপোৱা পৰ্যটকসকলৰ এক প্ৰিয় গন্তব্যস্থান। ==চেন্ট এঞ্জেলো দুৰ্গ== ছেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গ , যাক কান্নুৰ দুৰ্গ বুলিও কোৱা হয়, কান্নুৰ চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত। এই দুৰ্গটো ১৫০৫ চনত পৰ্তুগীজসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৬৬৩ চনত ডাচসকলে দুৰ্গটো দখল কৰি ইয়াক সংস্কাৰ আৰু আধুনিকীকৰণ কৰে। ২০১৫ চনত, খনন কাৰ্য চলোৱাৰ সময়ত এই দুৰ্গৰ ভিতৰৰ পৰা হাজাৰ হাজাৰ পৰিত্যক্ত কামানৰ গোলা উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। ==মাপ্পিলা উপসাগৰ== মাপ্পিলা উপসাগৰৰ ওচৰতে মাপ্পিলা উপসাগৰ বন্দৰ আৰু আৰাক্কাল সংগ্ৰহালয় অৱস্থিত। এই অঞ্চলত বহুতো সুন্দৰ আৰু ঐতিহাসিক মছজিদ আছে, যিবোৰ ইয়াৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্যিক ঐতিহ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ==তথ্য সুত্ৰ== {{reflist}} 5jbny3x5g7juabp53q68llcte20fqe0 0 138228 622040 621969 2026-07-31T12:54:30Z AjayDas 12623 added [[Category:ভাৰতৰ সংস্কৃতি]] using [[WP:HC|HotCat]] 622040 wikitext text/x-wiki [[File:India-KERALA.svg|thumb|ভাৰতৰ ভিতৰত কেৰালাৰ অৱস্থান]] [[File:Nileshwar 22.jpg|thumbnail|[[কানহাংগড়|কানহাংগড়ৰ]] এটা মন্দিৰৰ সমদল]] '''কেৰালাৰ সংস্কৃতি''' হাজাৰ বছৰ ধৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ওপৰত ভাৰতৰ অন্যান্য অংশ আৰু বিদেশৰ প্ৰভাৱ পৰিছে।<ref>{{Cite book|first=A. Sreedhara |last=Menon|year=1978|title=Cultural Heritage of Kerala: an introduction|publisher=East-West Publications}}</ref><ref name="Orpa Slapak">{{Cite book|url=https://google.com|title=The Jews of India: A Story of Three Communities|first=Orpa |last=Slapak|publisher=[[The Israel Museum]]|location=Jerusalem|year=2003|page=27|isbn=965-278-179-7}}.</ref> এই সংস্কৃতি ইয়াৰ প্ৰাচীনতা আৰু [[মালয়ালী মানুহ|মালয়ালী লোকসকলৰ]] ধাৰাবাহিকতাৰ বাবে জনাজাত।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004|p=7}}.</ref> প্ৰাচীন কালত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্ত আৰু বিদেশৰ পৰা অহা প্ৰব্ৰজনৰ বাবে আধুনিক কেৰালা সমাজখন গঢ়ি উঠিছিল।<ref name="Orpa Slapak"/><ref>{{Cite book|last=Nayar|first=Balachandran|year=1974|title=In quest of Kerala}}</ref><ref>{{Cite book|last=Smith|first=Bardwell|year=1976|title=Religion and social conflict in South Asia|publisher=[[Brill Publishers]]}}</ref> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণি আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰ পৰা হৈছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলটো ‘তামিলাগম’ নামৰ এটা ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই অঞ্চলটো উমৈহতীয়া [[:Category:Tamil culture|তামিল সংস্কৃতিৰ]] দ্বাৰা পৰিচিত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত চেৰা, চোলা আৰু পাণ্ড্য ৰাজ্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। সেই সময়ত কেৰালাৰ সংগীত, নৃত্য আৰু ভাষা সমগ্ৰ তামিbackgroundলগমৰ দৰেই আছিল। প্ৰথমতে ইয়াৰ ভাষা আছিল দ্ৰাবিড় ভাষা আৰু পিছলৈ তামিল হৈছিল।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_6">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004|p=6}}.</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৫০০ ৰ পৰা ২০০০ বছৰ আগৰ [[সংগম সাহিত্য|সংগম সাহিত্যৰও]] ইয়াত প্ৰভাৱ আছিল। দ্ৰাবিড়ীয় নীতি-নিয়মৰ সংস্কৃতকৰণৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতিৰ বিকাশ ঘটিছিল। ধৰ্মীয় আন্দোলনৰ পুনৰুত্থান আৰু জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে হোৱা [[History of the Indian caste system#Reform movements|সংস্কাৰ আন্দোলনেও]] ইয়াত সহায় কৰিছিল।<ref>Srinivas, Narasimhachar (1980) India: social structure. {{ISBN|0-878-55415-7}}</ref><ref>Filippo Osella, Caroline Osella (2000) Social mobility in Kerala: modernity and identity in conflict. Pluto Press</ref><ref>University of Kerala. Dept. of History, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History, University of Travancore (1966) Journal of Indian history: Volume 44</ref> দৃঢ় সামাজিক মূল্যবোধ, [[বুদ্ধিমত্তা]] আৰু সামাজিক প্ৰগতিশীলতাৰ আদৰক সাধাৰণতে [[মালয়ালী|মালয়ালী]] সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|last=Menon|first=Geeta |title= Why Kerala Means Strong Women, Intermingling Cultures and Education |website=[[NYU Stern]] |url=https://nyu.edu |access-date=2024-04-21}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Törnquist |first=Olle |date=2001 |title=Movement, Politics and Development: The Case of Kerala |url=https://jstor.org |journal=Social Scientist |volume=29 |issue=11/12 |pages=57–87 |doi=10.2307/3518227 |jstor=3518227 |issn=0970-0293|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Mattumannil |first=Shahul Hameed |date=2024-12-31 |title=The left approach to social diversity: How the Communist Party interacted with Kerala's social landscape? |journal=Cogent Social Sciences |language=en |volume=10 |issue=1 |article-number=2292840 |doi=10.1080/23311886.2023.2292840 |issn=2331-1886|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Kumar |first=Vipin |date=April 2008 |title=Politics of laughter: An introduction to the 1990s' Malayalam popular comic film |url=http://tandfonline.com |journal=South Asian Popular Culture |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=13–28 |doi=10.1080/14746680701878513 |issn=1474-6689|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Raja |first=K. Kunjunni |date=1974 |title=Renaissance in Malayalam Writing |url=https://jstor.org |journal=Indian Literature |volume=17 |issue=1/2 |pages=166–171 |jstor=23329869 |issn=0019-5804}}</ref> == পৰিৱেশ্য কলা == [[File:Thirayattam -( Bagavathi vellattu ).JPG|thumb|থিৰায়াট্টম -( ভগৱতী ভেল্লাট্টু )]] কেৰালাৰ থলুৱা ধ্ৰুপদী পৰিৱেশ্য কলাসমূহৰ ভিতৰত '[[কুডিয়াত্তম]]' অন্যতম। ই এক প্ৰকাৰৰ [[সংস্কৃত]] নাটক বা থিয়েটাৰ। ইয়াক [[ইউনেস্ক’]]ই মানৱ ঐতিহ্য কলা হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। কথাকলি হৈছে এক ৫০০ বছৰ পুৰণি নৃত্য-নাটিকা। ই প্ৰাচীন মহাকাব্যসমূহৰ বাখ্যা কৰে। ইয়াৰ নামটো 'কথা' (কাহিনী) আৰু 'কলি' (প্ৰদৰ্শন) শব্দৰ পৰা আহিছে। '[[কেৰালা নাট্যম]]' হৈছে কথাকলিৰ পৰা বিকশিত হোৱা এক জনপ্ৰিয় ৰূপ। ইয়াক বিংশ শতিকাত নৃত্যশিল্পী [[গুৰু গোপীনাথ|গুৰু গোপীনাথে]] বিকাশ কৰিছিল। আনহাতে '[[কোথু]]' হৈছে আধুনিক কমেডীৰ দৰে এক ধেমেলীয়া পৰিৱেশ্য কলা। এই প্ৰাচীন কলাবিধ প্ৰথমতে কেৱল মন্দিৰৰ ভিতৰতে আৱদ্ধ আছিল। পিছলৈ ইয়াক মণি মাধৱ চাক্যাৰে জনপ্ৰিয় কৰি তোলে। কেৰালাৰ অন্যান্য পৰিৱেশ্য কলাসমূহৰ ভিতৰত '[[মোহিনীঅট্টম]]' অন্যতম। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মোহিনীৰ নৃত্য"। এইটো মহিলাসকলে পৰিৱেশন কৰা এক আকৰ্ষণীয় নৃত্য। ইয়াৰ সৈতে সংগীত সংগত কৰা হয়। '[[ওট্টমথুল্লাল|থুল্লাল]]', '[[থিৰায়াট্টম]]', '[[পদয়ানি]]' আৰু '[[থেয়্যাম]]' কেৰালাৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱেশ্য কলা। '[[থিৰায়াট্টম]]' কেৰালাৰ আটাইতকৈ বিশিষ্ট জনগোষ্ঠীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এইটো এক জীৱন্ত ধৰ্মীয় বাৰ্ষিক পৰিৱেশ্য কলা। ইয়াক পবিত্ৰ উদ্যান ("কাভুকাল") আৰু গাঁৱৰ মন্দিৰৰ চোতালত পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>"Thirayattam",(Folklore Text -malayalam, Moorkkanad Peethambaran) State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> কেৰালাত কেইবাটাও জনজাতীয় আৰু লোককলাৰ ৰূপো আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, দক্ষিণ মালাৱাৰৰ ৰঙীন মুখা-নৃত্য '[[কুম্মত্তিকালি]]' ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। '[[কান্নিয়াৰ কলি]]' নৃত্যক 'দেসাথুকলি' বুলিও জনা যায়। এইসমূহ খৰতকীয়া আৰু যুদ্ধধৰ্মী নৃত্য। এই নৃত্যসমূহ তালবদ্ধ ভক্তিভৰা লোকগীত আৰু অসুৰবাদ্যৰ সৈতে সংগত কৰা হয়। অন্যান্য কিছুমান পৰিৱেশ্য কলাৰ খ্ৰীষ্টধৰ্ম বা [[ইছলাম]] ধৰ্মৰ সৈতে সংযোগ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত '[[ওপ্পানা]]' অন্যতম। ই কেৰালাৰ মুছলমানসকলৰ মাজত অতি জনপ্ৰিয় আৰু ই মালাৱাৰৰ থলুৱা কলা। '[[ওপ্পানা]]' নৃত্যত হাত চাপৰি আৰু গানৰ তালে তালে দলীয় নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} '[[মাৰ্গম কলি]]' হৈছে কেৰালাৰ এটা বৃত্তাকাৰ দলীয় নৃত্য। ইয়াক [[চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকল|চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকলে]] পৰিৱেশন কৰে।<ref>{{cite web |date=2009-06-08 |title=Margam Kali – History, Text, Lyrics, Theme, Early Reference and Modern Developments |url=http://www.nasrani.net/2009/05/04/margam-kali-history-theme-early-reference-and-modern-developments/ |access-date=2017-02-22 |website=Nasrani.net}}</ref> অৱশ্যে এই থলুৱা কলাসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱৰ বাবেহে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ই বিশেষ জনপ্ৰিয় নহয়। গতিকে আজিকালি কিছুমান সমসাময়িক কলাই অধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত তীব্ৰ ব্যংগাত্মক তথা ৰাজনৈতিকভাৱে অশুদ্ধ [[নাকল বা অনুকৰণ|অনুকৰণ]] (mimicry) আৰু পেৰডী অন্তৰ্ভুক্ত।{{citation needed|date=March 2011}} প্ৰকৃততে, সমসাময়িক শিল্পীসকলে প্ৰায়ে আৰ্থ-সামাজিক উচ্চ শ্ৰেণীক উপলুঙا কৰিবলৈ এই মাধ্যমসমূহ ব্যৱহাৰ কৰে। যোৱা কেইটামান দশকত '[[মালয়ালম চিনেমা]]' কলাত্মক প্ৰকাশৰ এক অতি জনপ্ৰিয় মাধ্যম হৈ পৰিছে। ই [[বলিউড]] আৰু [[হলিউড]] উভয়ৰে এক বিকল্প হিচাপে থিয় দিছে। === সংগীত === কেৰালাৰ ধ্ৰুপদী সংগীতত ভক্তিমূলক [[কৰ্ণাটকী সংগীত|কৰ্ণাটকী সংগীতৰ]] '[[ৰাগ]]' আৰু '[[তাল (সংগীত)|তাল]]'ৰ প্ৰভাৱ বেছি। এই কৰ্ণাটকী সংগীত দক্ষিণ ভাৰতৰ এক থলুৱা কলা। উনবিংশ শতিকাৰ ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা [[স্বাতী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]] এগৰাকী সংগীত ৰচক আৰু পৃষ্ঠপোষক আছিল। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক কালত কেৰালাত কৰ্ণাটকী সংগীত জনপ্ৰিয় কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Bhagyalekshmy_2004d_29">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004d|p=29}}.</ref><ref name="Bhagyalekshmy_2004d_32">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004d|p=32}}.</ref> ইয়াৰ উপৰি কেৰালাৰ নিজা থলুৱা সংগীত পদ্ধতি আছে যাক 'সোপানম' বোলা হয়। ই হৈছে ৰাগ-ভিত্তিক গীতৰ এক খোপে খোপে কৰা ধীৰ পৰিৱেশন। উদাহৰণস্বৰূপে, '[[কথাকলি]]' নৃত্যত আৱহ সংগীত হিচাপে '[[সোপানম]]' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কেৰালাৰ [[Music of Kerala|পৰম্পৰাগত সংগীতৰ]] ভিতৰত '[[মেলাম]]' (পাণ্ডী আৰু পাঞ্চাৰী প্ৰকাৰ) অন্যতম। এইটো মন্দিৰ কেন্দ্ৰিক উৎসৱসমূহত '[[চেন্দা]]' নামৰ এক বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি বজোৱা এক প্ৰকাৰৰ [[অৱনদ্ধ বাদ্য|তালবাদ্য]] সংগীত। এই সংগীত পৰিৱেশনত একেলগে প্ৰায় ১৫০ গৰাকী পৰ্যন্ত বাদ্যশিল্পী থাকিব পাৰে। প্ৰতিটো পৰিৱেশন প্ৰায় চাৰি ঘণ্টালৈকে চলিব পাৰে। '[[পঞ্চবাদ্যম]]' হৈছে আন এক প্ৰকাৰৰ তালবাদ্য সংগীত। ইয়াত পাঁচ প্ৰকাৰৰ বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কিছুমান ডাঙৰ উৎসৱত প্ৰায় এশ গৰাকী শিল্পীয়ে ইয়াক বজাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও এই তালবাদ্য সংগীত কেৰালাৰ বিভিন্ন অনন্য লোককলাৰ সৈতেও জড়িত। শেষত, ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ দৰেই কেৰালাৰো [[জনপ্ৰিয় সংগীত]] মূলতঃ [[ভাৰতীয় চিনেমা|ভাৰতীয় চিনেমাৰ]] চলচ্চিত্ৰীয় সংগীতৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। কেৰালাৰ সংগীত সংস্কৃতিৰ আটাইতকেই স্মৰণীয় নামটো হৈছে মহান ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞ [[কে জে যেছুদাস|কে. জে. যেছুদাস]]। == সাহিত্য == [[File:Malayala lipi.svg|thumbnail|[[মালয়ালম লিপি|মালয়ালম লিপিত]] লিখা 'মালয়াললিপি' শব্দ]] [[File:THUNCHAN MEMORIAL.jpg|thumbnail|left|300px|তুঞ্চথ এজুথাচান মালয়ালম বিশ্ববিদ্যালয় [[মালাপ্পুৰম জিলা|মালাপ্পুৰমৰ]] তিৰুৰৰ তুঞ্চন পৰম্বুত অৱস্থিত]] [[সংগম সাহিত্য|সংগম সাহিত্যক]] মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন পূৰ্বসূৰী হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি।<ref name="clt.1"/> [[মালয়ালম সাহিত্য]] উৎপত্তিকালৰ ফালৰ পৰা অতি প্ৰাচীন। ইয়াত চতুৰ্দশ শতিকাৰ [[নিৰনম কবিসকল|নিৰনম কবিৰ]] (মাধৱ পনিকৰ, শংকৰ পনিকৰ আৰু ৰাম পনিকৰ) দৰে ব্যক্তিত্ব অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। তেওঁলোকৰ কৰ্মৰাজিয়ে আধুনিক মালয়ালম ভাষা আৰু কেৰালাৰ থলুৱা কবিতাৰ সূচনা কৰিছিল। কিছুমান ভাষাবিদে দাবী কৰে যে [[ৱায়নাড|ৱায়নাডৰ]] [[এদাক্কাল গুহা|এদাক্কাল গুহাত]] পোৱা খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰ (প্ৰায় ১,৮০০ বছৰ পুৰণি) এটা শিলালিপি হৈছে মালয়ালম ভাষাৰ আটাইতকৈ পুৰণি উপলব্ধ শিলালিপি। ইয়াত 'ঈ' (এই) আৰু 'পঝমা' (পুৰণি) নামৰ দুটা আধুনিক মালয়ালম শব্দ পোৱা গৈছে। এই শব্দ দুটা [[পুৰণি তামিল ভাষা|আটাইতকৈ পুৰণি তামিল ভাষাতো]] পোৱা নাযায়। সংগম সাহিত্যৰ ৰচনাসমূহক মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন পূৰ্বসূৰী বুলি ধৰিব পাৰি।<ref name="clt.1" /> [[মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জী|মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ]] উৎপত্তি খ্ৰীষ্টাব্দ ৮২৫ চনৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |title=Kollam Era |publisher=Indian Journal History of Science |access-date=30 December 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |archive-date=27 May 2015 }}</ref><ref>{{Citation|title=Time measurement and calendar construction|author=Broughton Richmond|year=1956|pages=218|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{Cite book|title=History of Kerala|author=R. Leela Devi|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|pages=408|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ}}</ref> সৰ্বসন্মতিক্ৰমে খ্ৰীষ্টাব্দ ৮৪৯/৮৫০ ৰ [[কুইলন চিৰিয়ান তাম্ৰফলি|কুইলন চিৰিয়ান তাম্ৰফলিখনকেই]] [[পুৰণি মালয়ালম ভাষা|পুৰণি মালয়ালম ভাষাত]] লিখা আটাইতকৈ পুৰণি উপলব্ধ শিলালিপি বুলি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ প্ৰথম ৬০০ বছৰ ধৰি সাহিত্য বুলিলে মূলতঃ মৌখিক গীতিকা বা বেলাডক বুজাইছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[উত্তৰ মালাৱাৰ|উত্তৰ মালাৱাৰৰ]] '[[ভডক্কন পাত্তুকাল]]' (উত্তৰৰ গীতসমূহ) আৰু [[দক্ষিণ ট্ৰাংকুৰ|দক্ষিণ ট্ৰাংকুৰৰ]] 'থেক্কন পাত্তুকাল' (দক্ষিণৰ গীতসমূহ) প্ৰধান আছিল।<ref name="clt.1">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|page=453|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীনতম সাহিত্যিক ৰচনা হৈছে পুৰণি মালয়ালম ভাষাত ৰচিত '[[ৰামচৰিতম]]' আৰু '[[থিৰুনিজহালমালা]]' নামৰ দুখন [[মহাকাব্য]]। মালয়ালম সাহিত্যলৈ বৰ্তমানলৈকে ৬টা [[জ্ঞানপীঠ বঁটা]] আগবঢ়োৱা হৈছে। এইটো যিকোনো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ বাবে দ্বিতীয় সৰ্বাধিক আৰু যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাৰ বাবে তৃতীয় সৰ্বাধিক বঁটা।<ref>{{Cite news|title=Jnanpith given to Akkitham|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|last=Naha|first=Abdul Latheef|date=24 September 2020|access-date=12 June 2021|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news|title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|last=ANI|date=29 November 2019|access-date=12 June 2021|work=Business Standard}}</ref> ২০১৩ চনত এই ভাষাটোক "[[ভাৰতৰ ধ্ৰুপদী ভাষা]]" হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=[[The Hindu]] |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |archive-date=27 September 2013 |url-status=live}}</ref> পোন্ধৰ আৰু ষোড়শ শতিকাত কবি [[চেৰুচেৰী নাম্বুথিৰী]] ([[কান্নুৰ|কান্নুৰৰ]] ওচৰত জন্ম),<ref name="Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books">{{Cite web |url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/http://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name="mlm"/> [[তুঞ্চথু এজুথাচান]] ([[তিৰুৰ|তিৰুৰৰ]] ওচৰত জন্ম),<ref name="mlm"/> আৰু [[পুনথানম নাম্বুদিৰি]] ([[পেৰিনথালমান্না|পেৰিনথালমান্নাৰ]] ওচৰত জন্ম)<ref name="mlm"/><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu}}</ref> আদি কবিসকলৰ প্ৰভাৱত এই ভাষাই বৰ্তমানৰ ৰূপ লাভ কৰে।<ref name="mlm">{{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}}</ref><ref>Freeman, Rich (2003). "Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala". In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia</ref> [[পালাক্কাদ|পালাক্কাদৰ]] এজন কবি [[কুঞ্চন নাম্বিয়াৰ|কুঞ্চন নাম্বিয়াৰেও]] 'থুল্লাল' নামৰ এটা নতুন সাহিত্য শাখাৰ জৰিয়তে আদি অৱস্থাত আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref name="mlm"/> ওঠৰ শতিকাৰ দ্বিতীয় অৰ্ধৰ পৰা গদ্য সাহিত্য, সমালোচনা আৰু [[মালয়ালম সংবাদ জগত|মালয়ালম সাংবাদিকতাৰ]] আৰম্ভণি ঘটে। যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাৰ প্ৰথম ভ্ৰমণবৃত্তান্ত হৈছে মালয়ালম ভাষাত লিখা '[[ৱাৰ্থমানপ্পুস্তকমে]]'। ইয়াক ১৭৮৫ চনত [[পাৰেম্মাক্কল থমা কাথানাৰ|পাৰেম্মাক্কল থমা কাথানাৰে]] লিখিছিল।<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}</ref> [[ভাৰতপ্পুঝা নদী|ভাৰতপ্পুঝা নদী]] (যাৰ আন এটা নাম পোন্নানি নদী) আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহে আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="mlm"/> খ্ৰীষ্টীয় ১৬-১৭ শতিকাৰ বহুতো [[আৰবী মালয়ালম ভাষা|আৰবী মালয়ালম]] ৰচনাত ব্যৱহৃত শব্দসমূহো আধুনিক মালয়ালম ভাষাৰ অতি ওচৰ চপা।<ref name="mlm" /><ref name="Deccan Chronicle">{{Cite web|date=15 October 2017|title=New university centre for Arabi Malayalam|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/151017/new-university-centre-for-arabi-malayalam.html|access-date=20 October 2020|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> ১৭-১৮ শতিকাৰ [[ত্ৰিশূৰ|ত্ৰিশূৰৰ]] বাসিন্দা [[উন্নয়ী ৱাৰিয়াৰ|উন্নয়ী ৱাৰিয়াৰে]] 'আত্তাকথা' সাহিত্যৰ বিকাশত এক ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="mlm" /> আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ [[আধুনিক মালয়ালমৰ ত্ৰিমূৰ্তি কবি|ত্ৰিমূৰ্তি কবিক]] ('কৱিত্ৰয়ম': [[কুমাৰন আছান]], [[বল্লথল নাৰায়ণ মেনন]] আৰু [[উল্লুৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ]]) কেৰালাৰ কবিতাক পুৰণি জটিলতা আৰু আধ্যাত্মিকতাৰ পৰা আঁতৰাই আনি এক অধিক সুৰীয়া বা গীতিকাব্যধৰ্মী ৰূপ দিয়াৰ বাবে জনাজাত। আধুনিক মালয়ালম ব্যাকৰণ উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে [[এ আৰ ৰাজা ৰাজা বৰ্মা|এ. আৰ. ৰাজা ৰাজা বৰ্মাই]] লিখা '[[কেৰালা পাণিনীয়ম]]' নামৰ গ্ৰন্থখনৰ ওপৰত আধাৰিত। == লোকসংস্কৃতি == [[File:Thirayattam(Pookkutty Thira).JPG|thumb|থিৰায়াট্টম (পুকুট্টী থিৰা)]] কেৰালাৰ লোকসংস্কৃতি বা লোকবিদ্যাৰ ওপৰত সেই অঞ্চলৰ কৃষি পদ্ধতি আৰু শ্ৰমৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। বীজ সিঁচা, কঠীয়া (nharu) ৰোপণ কৰা, বনবাত নিৰোৱা, শস্য চপোৱা আদি কৃষিৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে সুকীয়া ৰীতি-নীতি জড়িত হৈ আছে। এই পৰ্যায়বোৰৰ সৈতে বহুতো গীত আৰু পৰিৱেশ্য কলা সংগত কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, কঠীয়া ৰোপণৰ সময়ত '[[Njattupattu|জ্ঞাত্টুপাত্তু]]' গীতবোৰ গোৱা হয়। কান্নিয়াৰ কলি, [[পদয়ানি]], [[মুদিয়েত্তু]], [[থিৰায়াট্টম]], মালভায়িয়াট্টম, [[থেয়্যাম]], কোথাচুৰীয়াট্টম, নিৰা, পুথাৰী আদি কেৰালাৰ কিছুমান আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক লোকসংস্কৃতি। উৎসৱৰ তাৰিখসমূহকে ধৰি কেৰালাৰ লোকসংস্কৃতিৰ বেছিভাগ অংশই [[কোলাথুনাডু]]ৰ ৰজা [[কোলাথিৰীসকল]]ৰ শাসনকালত সংহিতাবদ্ধ কৰা হৈছিল।{{Citation needed|date=December 2024}} কেৰালাৰ লোককলাসমূহক বহলভাৱে দুটা ভাগত ভগাব পাৰি:<ref>{{cite web |url=http://www.keralahistory.ac.in/surviving.htm |title=Essays on the Cultural Formation of Kerala |editor=P.J. Cherian |website=Keralahistory.ac.in |access-date=2017-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140310175337/http://www.keralahistory.ac.in/surviving.htm |archive-date=2014-03-10 |url-status=dead }}</ref> আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক (ধৰ্মীয়) আৰু অনুষ্ঠান-বহিৰ্ভূত (ধৰ্মনিৰপেক্ষ)। আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক লোককলাক পুনৰ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি: ভক্তিমূলক আৰু যাদুকৰী বা অলৌকিক। কোনো এক বিশেষ ভগৱান বা দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ [[থেয়্যাম]], [[থিৰায়াট্টম]], পুথামথিৰা, কান্নিয়াৰকলি আৰু [[কুম্মত্তিকালি|কুম্মত্তি]]ৰ দৰে ভক্তিমূলক লোককলা পৰিৱেশন কৰা হয়। পনাপাট্টু আৰু থোট্টামপাট্টুৰ দৰে কলাসমূহ গীতৰ ৰূপত ৰচনা কৰা হয়। কোলকালি, [[মাৰ্গম কলি|মাৰ্গমকালি]], [[Daffmuttu|দাফুমুত্তুকলি]] আদিত আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ প্ৰভাৱ বৰ বেছি প্ৰবল নহয়। আনহাতে, যাদুকৰী লোককলাসমূহৰ উদ্দেশ্য হৈছে সমাজৰ সামগ্ৰিক সমৃদ্ধি অনা, কু-দৃষ্টি বা অপদেৱতাক খেদা অথবা সন্তান লাভ কৰা। এই কৃপা লাভ কৰিবলৈ [[গন্ধৰ্ব]] আৰু [[নাগ|নাগসকলৰ]] পূজা কৰা হয়। এই যাদুকৰী লোককলাসমূহৰ ভিতৰত পাম্বিনথুল্লাল, পূপ্পাডাথুল্লাল, কোলামথুল্লাল, মালয়ানকেট্টু আদি অন্তৰ্ভুক্ত।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''[[থেয়্যাম]]''' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ এক পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক নৃত্যশৈলী। এই কলাবিধ প্ৰায় ১,৫০০ বছৰতকৈও অধিক সময়ৰ আগতে আৰম্ভ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ই এক জীৱন্ত আৰু ৰঙীন কলা য’ত গধুৰ ৰূপসজ্জা, বিশেষ সাজ-পোছাক আৰু নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ইয়াৰ লগত প্ৰায়ে সংগীত আৰু মন্ত্ৰোচ্চাৰণ সংগত কৰা হয়। এই নৃত্যটো কিছুমান বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ পুৰুষ সদস্যসকলে পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে দেৱ-দেৱীৰ শক্তিক আৱাহন কৰি সমাজলৈ আশীৰ্বাদ, সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষা অনা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। থেয়্যাম<ref>{{Cite web |date=2023-06-29 |title=Theyyam: The Indian trance where men become gods |url=https://www.bbc.com/travel/article/20230628-theyyam-the-indian-trance-where-men-become-gods |access-date=2025-05-20 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> সাধাৰণতে অক্টোবৰৰ পৰা মে' মাহৰ ভিতৰত শীতকালত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''পাদয়ানি''' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ এক পৰম্পৰাগত লোককলা য’ত বিশাল শোভাযাত্ৰা আৰু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এইটো সাধাৰণতে আগষ্ট বা ছেপ্টেম্বৰ মাহত হোৱা ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। এই কলাবিধত মুখা, বিশেষ সাজ-পোছাক আৰু বিভিন্ন সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শিল্পীসকলে চেন্দা আৰু থাকিলৰ দৰে পৰম্পৰাগত তালবাদ্যৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। পাদয়ানিত ব্যৱহৃত মুখাবোৰ সাধাৰণতে কাঠ, বাঁহ বা মাটিৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এইবোৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু জটিল নক্সাৰে সজোৱা হয়। ইয়াৰ প্ৰদৰ্শনসমূহ প্ৰায়ে পৌৰাণিক কাহিনী বা সামাজিক বিষয়ৰ ওপৰত আধাৰিত হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে দৰ্শকক মনোৰঞ্জন দিয়া আৰু শিক্ষিত কৰা।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''[[থিৰায়াট্টম]]''' হৈছে এক ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান যিটো প্ৰায়ে কালী, দুৰ্গা আৰু ভদ্ৰকালীৰ দৰে দেৱীৰ মন্দিৰৰ চোতালত পৰিৱেশন কৰা হয়। এই প্ৰদৰ্শনত আকৰ্ষণীয় সাজ-পোছাক আৰু ৰূপসজ্জা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শিল্পীসকলে চেন্দা আৰু থাকিলৰ দৰে পৰম্পৰাগত তালবাদ্যৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। থিৰায়াট্টম কিছুমান নিৰ্দিষ্ট সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা দেৱীৰ শক্তিক আৱাহন কৰি সমাজলৈ সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষা অনা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই কলাবিধ সাধাৰণতে আগষ্ট বা ছেপ্টেম্বৰ মাহত ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} == ৰাজনীতি == কেৰালাৰ বেছিভাগ লোকেই দুটা প্ৰধান ৰাজনৈতিক মিত্ৰজোঁটৰ যিকোনো এটাৰ সৈতে জড়িত। এই মিত্ৰজোঁট দুটা হৈছে [[ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (UDF) আৰু [[লেফ্ট ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|লেফ্ট ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (LDF)। ইয়াৰ আঞ্চলিক দলসমূহৰ ভিতৰত [[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ]] (IUML), [[কেৰালা কংগ্ৰেছ]]ৰ বিভিন্ন গোট, [[ৰিভলিউশ্যনেৰী ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টী (ইণ্ডিয়া)|ৰিভলিউশ্যনেৰী ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টী]]ৰ বিভিন্ন গোট আৰু বহুতো সৰু সৰু দল অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক আন্দোলনসমূহত ধৰ্মীয় নেতাসকলৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ দেখা যায়। বহুতো কেৰালাবাসীয়ে তেওঁলোকৰ ডেকা বয়সৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে, যিবোৰ সময় তেওঁলোকে স্থানীয় চাহৰ দোকানত ("চায়া কাদা") ৰাজনীতিৰ আলোচনা কৰি অতিবাহিত কৰিছিল।{{Citation needed|date=December 2024}} == যুদ্ধকলা আৰু ক্ৰীড়া == কেৰালাৰ নিজা থলুৱা [[যুদ্ধকলা]] আছে। ইয়াক '[[কালৰিপায়াট্টু]]' বুলি কোৱা হয়। এই শব্দটো 'কালৰি' (অৰ্থাৎ স্থান, মৰণা মৰা ঠাই বা যুদ্ধক্ষেত্ৰ) আৰু 'পায়াত্তু' (অৰ্থাৎ ব্যায়াম বা অভ্যাস) শব্দৰ পৰা আহিছে। এই কলাবিধৰ ওপৰত কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণবাদী অতীত আৰু আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাৰ প্ৰভাৱ আছে। মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি কালৰিপায়াট্টুৰ সৃষ্টি পৰশুৰামে কৰিছিল। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক প্ৰায় দুশ বছৰ ধৰি নিষিদ্ধ কৰি ৰাখিছিল। কিন্তু বৰ্তমান সময়ত কেৰালাবাসীৰ মাজত ই তীব্ৰভাৱে পুনৰ জনপ্ৰিয় হৈ উঠিছে। ইয়াৰ সৈতে ই বিশ্বজুৰি লাহে লাহে মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। কেৰালাৰ একেবাৰে উত্তৰ প্ৰান্ত অৰ্থাৎ উত্তৰ মালাৱাৰত উৎপত্তি হোৱা আন দুবিধ জনপ্ৰিয় ধৰ্মীয় কলা হৈছে '[[থেয়্যাম]]' আৰু '[[পূৰক্কালি]]'।{{Citation needed|date=December 2024}} 'কোলকালি' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ [[মালাৱাৰ জিলা|মালাৱাৰ]] অঞ্চলত পৰিৱেশন কৰা এক লোককলা। ইয়াত নৃত্যশিল্পীসকলে এটা বৃত্তত ঘূৰি ঘূৰি সৰু সৰু লাঠীৰে কোবাই আৰু বিশেষ খোজেৰে তাল ৰক্ষা কৰে।<ref name="12nf">{{cite book |last1=Jha |first1=Makhan |url=https://books.google.com/books?id=b_a4G_Tw2ycC&dq=kolkali&pg=PA58 |title=The Muslim Tribes of Lakshadweep Islands: An Anthropological Appraisal of Island Ecology and Cultural Perceptions |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd. |year=1997 |isbn=978-81-7533-032-0 |language=en |access-date=28 November 2020}}</ref> আধুনিক যুগত পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু যুদ্ধকলাৰ ঠাই বেছিভাগেই জনপ্ৰিয় খেলসমূহে লৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ক্ৰিকেট]], [[কাবাডী]], [[ফুটবল]]), বেডমিণ্টন আদি প্ৰধান। ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ (IPL) খেলা কোচি টাস্কাৰ্ছ কেৰালা দলটো কেৰালাৰে আছিল। বৰ্তমান কেৰালাত [[কেৰালা ব্লাষ্টাৰ্ছ]] আৰু গোকুলম কেৰালা এফ চি নামৰ ফুটবল ক্লাব দুটা সক্ৰিয় হৈ আছে। অতীতত ভিভা কেৰালা আৰু এফ চি কোচিন এই ৰাজ্যখনৰ আন দুটা ডাঙৰ ফুটবল ক্লাব আছিল। == বৰ্ষপঞ্জী == [[মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জী]] কেৰালাৰ এক থলুৱা প্ৰাচীন সৌৰ বৰ্ষপঞ্জী। ইয়াক মূলতঃ কৃষি কাৰ্য আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ সংস্কৃতিত প্ৰাণী == === হাতী === [[File:Thrippunithura-Elephant-end-of-pooram-2 crop.jpg|thumb|right|'[[শ্ৰী পূৰ্ণত্ৰয়ীশ মন্দিৰ]]'ৰ উৎসৱৰ সময়ত বিশেষভাৱে সজোৱা হাতী। কেৰালাৰ হাতীসমূহ কেৰালাবাসীৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ।]] হাতী এই ৰাজ্যৰ সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হৈ আহিছে। কেৰালাৰ প্ৰায় সকলো স্থানীয় উৎসৱতে অন্ততঃ এটাকৈ সুন্দৰকৈ সজোৱা হাতী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ভাৰতৰ ভিতৰতে কেৰালাতে আটাইতকৈ বেছি পোহনীয়া হাতী আছে। ইয়াত প্ৰায় ৭০০ টা [[ভাৰতীয় হাতী]] আছে, যাৰ গৰাকী বিভিন্ন মন্দিৰ আৰু ব্যক্তিগত ব্যক্তি।<ref name="Varghese2006">{{cite book |author=Theresa Varghese |url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ |title=Stark World Kerala |publisher=Stark World Pub. |year=2006 |isbn=978-8190250511 |page=224 |access-date=17 November 2012}}</ref> এই হাতীবোৰক মূলতঃ সমগ্ৰ ৰাজ্যতে উদযাপন কৰা উৎসৱসমূহৰ শোভাযাত্ৰা আৰু প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰাজ্যখনত বছৰি ১০,০০০ তকৈও অধিক উৎসৱ উদযাপন কৰা হয়। ইয়াৰ বাবে কিছুমান প্ৰাণী প্ৰেমীয়ে এই উৎসৱবোৰৰ সময়ত পোহনীয়া হাতীৰ অত্যধিক খাটনি বা পৰিশ্ৰমক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="1000hrs">{{cite news |date=4 March 2010 |title=India's overworked elephants |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8533776.stm |access-date=30 May 2015 |work=BBC}}</ref> মালয়ালম সাহিত্যত হাতীক "[[সহ্যাদ্ৰী|সহ্য]]ৰ পুত্ৰ" বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref name="Satchidanandan2001">{{cite book |author=K. Satchidanandan |url=https://books.google.com/books?id=AXiNXRM_KzMC&pg=PR14 |title=Indian Poetry: Modernism and After |publisher=Sahitya Akademi |year=2001 |isbn=978-8126010929 |pages=14– |access-date=17 November 2012}}</ref> হাতী হৈছে কেৰালাৰ ৰাজ্যিক প্ৰাণী আৰু ইয়াক [[কেৰালা চৰকাৰ|কেৰালা চৰকাৰৰ]] ৰাজ্যিক প্ৰতীকত প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে।<ref name="Profile">{{cite web |title=About Kerala |url=https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=37 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218081930/https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=37 |archive-date=18 December 2011 |access-date=17 November 2012 |publisher=Government of Kerala}}</ref> === সাপ === [[সৰ্প কাভু]] (যাৰ অৰ্থ 'সৰ্পৰ পবিত্ৰ উদ্যান') হৈছে দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যত দেখা পোৱা এক প্ৰকাৰৰ সৰু পৰম্পৰাগত গছ-গছনিৰ উদ্যান বা বননি। এই প্ৰাকৃতিক বননিবোৰত সাধাৰণতে কেইবাজনো 'নাগ দেৱতা' (সৰ্প দেৱতা)ৰ প্ৰতীক থাকে। এই দেৱতাসকলক যৌথ পৰিয়াল বা '[[থাৰাভাড]]'সমূহৰ দ্বাৰা পূজা কৰা হৈছিল। এইটো 'নাগাৰাধনা' (সৰ্প পূজা)ৰ এটা অংশ আছিল, যিটো অতীতৰ শতিকাবোৰত কেৰালাবাসীৰ মাজত প্ৰচলিত আছিল। কেৰালাৰ [[নাম্বুদিৰি]] ব্ৰাহ্মণৰ পৰা আৰম্ভ কৰি জনজাতীয় সম্প্ৰদায়লৈকে প্ৰায় প্ৰতিটো হিন্দু সম্প্ৰদায়ে এই প্ৰথা পালন কৰি আহিছিল। == উৎসৱসমূহ == === ওনাম === {{main|ওনাম}} [[File:Onam Thriuvathira Dance.jpg|thumb|'তিৰুৱাথিৰা' হৈছে মহিলাসকলে ঘূৰণীয়া হৈ কৰা এটা নৃত্য। ওণমৰ ভোজ (সধ্যা) ৰান্ধি আজৰি হোৱাৰ পিছত জিৰণি ল’বলৈ এই নৃত্য কৰা হয়। এইটো ওণম উৎসৱৰ এটা পৰম্পৰা।]] (মালয়ালম: ഓണം) ওনাম কেৰালাৰ লোকসকলে উদযাপন কৰা এটা শস্য চপোৱাৰ উৎসৱ। এইটো কেৰালাৰ ৰাজ্যিক উৎসৱ। ওনামৰ পূৰ্বসন্ধিয়া (উথ্ৰাদম)ৰ পৰা চতুৰ্থ ওনাম দিনলৈকে ইয়াত একেৰাহে ৪ দিন চৰকাৰী বন্ধ থাকে। ওনাম উৎসৱ [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] বৰ্ষপঞ্জীৰ চিংগম মাহত (আগষ্ট – ছেপ্টেম্বৰ) পৰে। এই উৎসৱে [[বিষ্ণু]]ৰ অৱতাৰ [[বামন]]ৰ স্মৰণ কৰে। ইয়াৰ লগতে ই ৰজা [[মহাবলী]]ৰ গৃহপ্ৰত্যাৱৰ্তনকো সূচায়। মালয়ালীসকলে মহাবলী জগতলৈ নিৰ্বাসিত হোৱা এজন ন্যায়পৰায়ণ আৰু ধাৰ্মিক ৰজা বুলি গণ্য কৰে। ওণমৰ কিছুমান সাংস্কৃতিক উপাদান হৈছে ৱাল্লাম কলি (নাও খেল), পুলিক্কালি, পুক্কালাম (ফুলৰ দলিচা), ওণাথাপ্পন, থুম্বী থুল্লাল, ওণাভিল্লু, কাজচাক্কুলা, ওণাপোত্তন আৰু আত্তা চাময়ম। এই উৎসৱৰ সময়ত 'ওনাম সধ্যা' (ওনামৰ বিশেষ ভোজ)ৰ আয়োজন কৰা হয়। ইয়াত কল পাতত বিভিন্ন ব্যঞ্জন পৰিৱেশন কৰা হয়। উৎসৱ উদযাপনকাৰীসকলে এই বিশেষ অনুষ্ঠানৰ বাবে 'ওনাম কডি' (নতুন সাজ-পোছাক) পৰিধান কৰে। === মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহ === 케ৰালাত বহু সংখ্যক মন্দিৰ আছে। এই মন্দিৰসমূহত অঞ্চলটোৰ বিশেষ আৰু কেতিয়াবা প্ৰতিটো মন্দিৰৰে নিজস্ব অনন্য বাৰ্ষিক উৎসৱসমূহ উদযাপন কৰা হয়। প্ৰতিটো মন্দিৰৰে সৃষ্টিৰ আঁৰত একোটা আকৰ্ষণীয় ইতিহাস থাকে। মালাৱাৰ অঞ্চলত '[[থেয়্যাম]]' নামৰ এক সুকীয়া কলাৰূপ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়, যিয়ে পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে। মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহৰ সৈতে সৰু সৰু কাৰ্নিভাল বা মেলাৰো আয়োজন কৰা হয়। [[ত্ৰিশূৰ পুৰম]] হৈছে কেৰালাৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় মন্দিৰ উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। == টোকা == {{reflist}} == সমল == * {{Citation |surname1 = Bhagyalekshmy |given1 = S |year = 2004 |title = Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal = Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url = http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date = 12 January 2006 |archive-date = 20 February 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status = dead }}. * {{Citation | surname1 = Bhagyalekshmy | given1 = S | year = 2004d | title = Contribution of Travancore to Karnatic Music | journal = Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) | pages = 29–37 | url = http://www.kerala.gov.in/music/music4.pdf | access-date = 20 January 2006 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060220050746/http://www.kerala.gov.in/music/music4.pdf | archive-date = 20 February 2006 }} == অধিক পঢ়ক == * {{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|edition=Malayalam}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সংস্কৃতি]] 7nymvkvsek10sec4dtqgf3s87flrh8w 622041 622040 2026-07-31T12:55:13Z AjayDas 12623 removed [[Category:ভাৰতৰ সংস্কৃতি]]; added [[Category:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] using [[WP:HC|HotCat]] 622041 wikitext text/x-wiki [[File:India-KERALA.svg|thumb|ভাৰতৰ ভিতৰত কেৰালাৰ অৱস্থান]] [[File:Nileshwar 22.jpg|thumbnail|[[কানহাংগড়|কানহাংগড়ৰ]] এটা মন্দিৰৰ সমদল]] '''কেৰালাৰ সংস্কৃতি''' হাজাৰ বছৰ ধৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ওপৰত ভাৰতৰ অন্যান্য অংশ আৰু বিদেশৰ প্ৰভাৱ পৰিছে।<ref>{{Cite book|first=A. Sreedhara |last=Menon|year=1978|title=Cultural Heritage of Kerala: an introduction|publisher=East-West Publications}}</ref><ref name="Orpa Slapak">{{Cite book|url=https://google.com|title=The Jews of India: A Story of Three Communities|first=Orpa |last=Slapak|publisher=[[The Israel Museum]]|location=Jerusalem|year=2003|page=27|isbn=965-278-179-7}}.</ref> এই সংস্কৃতি ইয়াৰ প্ৰাচীনতা আৰু [[মালয়ালী মানুহ|মালয়ালী লোকসকলৰ]] ধাৰাবাহিকতাৰ বাবে জনাজাত।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004|p=7}}.</ref> প্ৰাচীন কালত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্ত আৰু বিদেশৰ পৰা অহা প্ৰব্ৰজনৰ বাবে আধুনিক কেৰালা সমাজখন গঢ়ি উঠিছিল।<ref name="Orpa Slapak"/><ref>{{Cite book|last=Nayar|first=Balachandran|year=1974|title=In quest of Kerala}}</ref><ref>{{Cite book|last=Smith|first=Bardwell|year=1976|title=Religion and social conflict in South Asia|publisher=[[Brill Publishers]]}}</ref> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণি আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰ পৰা হৈছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলটো ‘তামিলাগম’ নামৰ এটা ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই অঞ্চলটো উমৈহতীয়া [[:Category:Tamil culture|তামিল সংস্কৃতিৰ]] দ্বাৰা পৰিচিত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত চেৰা, চোলা আৰু পাণ্ড্য ৰাজ্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। সেই সময়ত কেৰালাৰ সংগীত, নৃত্য আৰু ভাষা সমগ্ৰ তামিbackgroundলগমৰ দৰেই আছিল। প্ৰথমতে ইয়াৰ ভাষা আছিল দ্ৰাবিড় ভাষা আৰু পিছলৈ তামিল হৈছিল।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_6">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004|p=6}}.</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৫০০ ৰ পৰা ২০০০ বছৰ আগৰ [[সংগম সাহিত্য|সংগম সাহিত্যৰও]] ইয়াত প্ৰভাৱ আছিল। দ্ৰাবিড়ীয় নীতি-নিয়মৰ সংস্কৃতকৰণৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতিৰ বিকাশ ঘটিছিল। ধৰ্মীয় আন্দোলনৰ পুনৰুত্থান আৰু জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে হোৱা [[History of the Indian caste system#Reform movements|সংস্কাৰ আন্দোলনেও]] ইয়াত সহায় কৰিছিল।<ref>Srinivas, Narasimhachar (1980) India: social structure. {{ISBN|0-878-55415-7}}</ref><ref>Filippo Osella, Caroline Osella (2000) Social mobility in Kerala: modernity and identity in conflict. Pluto Press</ref><ref>University of Kerala. Dept. of History, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History, University of Travancore (1966) Journal of Indian history: Volume 44</ref> দৃঢ় সামাজিক মূল্যবোধ, [[বুদ্ধিমত্তা]] আৰু সামাজিক প্ৰগতিশীলতাৰ আদৰক সাধাৰণতে [[মালয়ালী|মালয়ালী]] সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|last=Menon|first=Geeta |title= Why Kerala Means Strong Women, Intermingling Cultures and Education |website=[[NYU Stern]] |url=https://nyu.edu |access-date=2024-04-21}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Törnquist |first=Olle |date=2001 |title=Movement, Politics and Development: The Case of Kerala |url=https://jstor.org |journal=Social Scientist |volume=29 |issue=11/12 |pages=57–87 |doi=10.2307/3518227 |jstor=3518227 |issn=0970-0293|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Mattumannil |first=Shahul Hameed |date=2024-12-31 |title=The left approach to social diversity: How the Communist Party interacted with Kerala's social landscape? |journal=Cogent Social Sciences |language=en |volume=10 |issue=1 |article-number=2292840 |doi=10.1080/23311886.2023.2292840 |issn=2331-1886|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Kumar |first=Vipin |date=April 2008 |title=Politics of laughter: An introduction to the 1990s' Malayalam popular comic film |url=http://tandfonline.com |journal=South Asian Popular Culture |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=13–28 |doi=10.1080/14746680701878513 |issn=1474-6689|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Raja |first=K. Kunjunni |date=1974 |title=Renaissance in Malayalam Writing |url=https://jstor.org |journal=Indian Literature |volume=17 |issue=1/2 |pages=166–171 |jstor=23329869 |issn=0019-5804}}</ref> == পৰিৱেশ্য কলা == [[File:Thirayattam -( Bagavathi vellattu ).JPG|thumb|থিৰায়াট্টম -( ভগৱতী ভেল্লাট্টু )]] কেৰালাৰ থলুৱা ধ্ৰুপদী পৰিৱেশ্য কলাসমূহৰ ভিতৰত '[[কুডিয়াত্তম]]' অন্যতম। ই এক প্ৰকাৰৰ [[সংস্কৃত]] নাটক বা থিয়েটাৰ। ইয়াক [[ইউনেস্ক’]]ই মানৱ ঐতিহ্য কলা হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। কথাকলি হৈছে এক ৫০০ বছৰ পুৰণি নৃত্য-নাটিকা। ই প্ৰাচীন মহাকাব্যসমূহৰ বাখ্যা কৰে। ইয়াৰ নামটো 'কথা' (কাহিনী) আৰু 'কলি' (প্ৰদৰ্শন) শব্দৰ পৰা আহিছে। '[[কেৰালা নাট্যম]]' হৈছে কথাকলিৰ পৰা বিকশিত হোৱা এক জনপ্ৰিয় ৰূপ। ইয়াক বিংশ শতিকাত নৃত্যশিল্পী [[গুৰু গোপীনাথ|গুৰু গোপীনাথে]] বিকাশ কৰিছিল। আনহাতে '[[কোথু]]' হৈছে আধুনিক কমেডীৰ দৰে এক ধেমেলীয়া পৰিৱেশ্য কলা। এই প্ৰাচীন কলাবিধ প্ৰথমতে কেৱল মন্দিৰৰ ভিতৰতে আৱদ্ধ আছিল। পিছলৈ ইয়াক মণি মাধৱ চাক্যাৰে জনপ্ৰিয় কৰি তোলে। কেৰালাৰ অন্যান্য পৰিৱেশ্য কলাসমূহৰ ভিতৰত '[[মোহিনীঅট্টম]]' অন্যতম। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মোহিনীৰ নৃত্য"। এইটো মহিলাসকলে পৰিৱেশন কৰা এক আকৰ্ষণীয় নৃত্য। ইয়াৰ সৈতে সংগীত সংগত কৰা হয়। '[[ওট্টমথুল্লাল|থুল্লাল]]', '[[থিৰায়াট্টম]]', '[[পদয়ানি]]' আৰু '[[থেয়্যাম]]' কেৰালাৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱেশ্য কলা। '[[থিৰায়াট্টম]]' কেৰালাৰ আটাইতকৈ বিশিষ্ট জনগোষ্ঠীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এইটো এক জীৱন্ত ধৰ্মীয় বাৰ্ষিক পৰিৱেশ্য কলা। ইয়াক পবিত্ৰ উদ্যান ("কাভুকাল") আৰু গাঁৱৰ মন্দিৰৰ চোতালত পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>"Thirayattam",(Folklore Text -malayalam, Moorkkanad Peethambaran) State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> কেৰালাত কেইবাটাও জনজাতীয় আৰু লোককলাৰ ৰূপো আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, দক্ষিণ মালাৱাৰৰ ৰঙীন মুখা-নৃত্য '[[কুম্মত্তিকালি]]' ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। '[[কান্নিয়াৰ কলি]]' নৃত্যক 'দেসাথুকলি' বুলিও জনা যায়। এইসমূহ খৰতকীয়া আৰু যুদ্ধধৰ্মী নৃত্য। এই নৃত্যসমূহ তালবদ্ধ ভক্তিভৰা লোকগীত আৰু অসুৰবাদ্যৰ সৈতে সংগত কৰা হয়। অন্যান্য কিছুমান পৰিৱেশ্য কলাৰ খ্ৰীষ্টধৰ্ম বা [[ইছলাম]] ধৰ্মৰ সৈতে সংযোগ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত '[[ওপ্পানা]]' অন্যতম। ই কেৰালাৰ মুছলমানসকলৰ মাজত অতি জনপ্ৰিয় আৰু ই মালাৱাৰৰ থলুৱা কলা। '[[ওপ্পানা]]' নৃত্যত হাত চাপৰি আৰু গানৰ তালে তালে দলীয় নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} '[[মাৰ্গম কলি]]' হৈছে কেৰালাৰ এটা বৃত্তাকাৰ দলীয় নৃত্য। ইয়াক [[চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকল|চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকলে]] পৰিৱেশন কৰে।<ref>{{cite web |date=2009-06-08 |title=Margam Kali – History, Text, Lyrics, Theme, Early Reference and Modern Developments |url=http://www.nasrani.net/2009/05/04/margam-kali-history-theme-early-reference-and-modern-developments/ |access-date=2017-02-22 |website=Nasrani.net}}</ref> অৱশ্যে এই থলুৱা কলাসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱৰ বাবেহে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ই বিশেষ জনপ্ৰিয় নহয়। গতিকে আজিকালি কিছুমান সমসাময়িক কলাই অধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত তীব্ৰ ব্যংগাত্মক তথা ৰাজনৈতিকভাৱে অশুদ্ধ [[নাকল বা অনুকৰণ|অনুকৰণ]] (mimicry) আৰু পেৰডী অন্তৰ্ভুক্ত।{{citation needed|date=March 2011}} প্ৰকৃততে, সমসাময়িক শিল্পীসকলে প্ৰায়ে আৰ্থ-সামাজিক উচ্চ শ্ৰেণীক উপলুঙا কৰিবলৈ এই মাধ্যমসমূহ ব্যৱহাৰ কৰে। যোৱা কেইটামান দশকত '[[মালয়ালম চিনেমা]]' কলাত্মক প্ৰকাশৰ এক অতি জনপ্ৰিয় মাধ্যম হৈ পৰিছে। ই [[বলিউড]] আৰু [[হলিউড]] উভয়ৰে এক বিকল্প হিচাপে থিয় দিছে। === সংগীত === কেৰালাৰ ধ্ৰুপদী সংগীতত ভক্তিমূলক [[কৰ্ণাটকী সংগীত|কৰ্ণাটকী সংগীতৰ]] '[[ৰাগ]]' আৰু '[[তাল (সংগীত)|তাল]]'ৰ প্ৰভাৱ বেছি। এই কৰ্ণাটকী সংগীত দক্ষিণ ভাৰতৰ এক থলুৱা কলা। উনবিংশ শতিকাৰ ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা [[স্বাতী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]] এগৰাকী সংগীত ৰচক আৰু পৃষ্ঠপোষক আছিল। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক কালত কেৰালাত কৰ্ণাটকী সংগীত জনপ্ৰিয় কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Bhagyalekshmy_2004d_29">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004d|p=29}}.</ref><ref name="Bhagyalekshmy_2004d_32">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004d|p=32}}.</ref> ইয়াৰ উপৰি কেৰালাৰ নিজা থলুৱা সংগীত পদ্ধতি আছে যাক 'সোপানম' বোলা হয়। ই হৈছে ৰাগ-ভিত্তিক গীতৰ এক খোপে খোপে কৰা ধীৰ পৰিৱেশন। উদাহৰণস্বৰূপে, '[[কথাকলি]]' নৃত্যত আৱহ সংগীত হিচাপে '[[সোপানম]]' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কেৰালাৰ [[Music of Kerala|পৰম্পৰাগত সংগীতৰ]] ভিতৰত '[[মেলাম]]' (পাণ্ডী আৰু পাঞ্চাৰী প্ৰকাৰ) অন্যতম। এইটো মন্দিৰ কেন্দ্ৰিক উৎসৱসমূহত '[[চেন্দা]]' নামৰ এক বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি বজোৱা এক প্ৰকাৰৰ [[অৱনদ্ধ বাদ্য|তালবাদ্য]] সংগীত। এই সংগীত পৰিৱেশনত একেলগে প্ৰায় ১৫০ গৰাকী পৰ্যন্ত বাদ্যশিল্পী থাকিব পাৰে। প্ৰতিটো পৰিৱেশন প্ৰায় চাৰি ঘণ্টালৈকে চলিব পাৰে। '[[পঞ্চবাদ্যম]]' হৈছে আন এক প্ৰকাৰৰ তালবাদ্য সংগীত। ইয়াত পাঁচ প্ৰকাৰৰ বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কিছুমান ডাঙৰ উৎসৱত প্ৰায় এশ গৰাকী শিল্পীয়ে ইয়াক বজাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও এই তালবাদ্য সংগীত কেৰালাৰ বিভিন্ন অনন্য লোককলাৰ সৈতেও জড়িত। শেষত, ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ দৰেই কেৰালাৰো [[জনপ্ৰিয় সংগীত]] মূলতঃ [[ভাৰতীয় চিনেমা|ভাৰতীয় চিনেমাৰ]] চলচ্চিত্ৰীয় সংগীতৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। কেৰালাৰ সংগীত সংস্কৃতিৰ আটাইতকেই স্মৰণীয় নামটো হৈছে মহান ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞ [[কে জে যেছুদাস|কে. জে. যেছুদাস]]। == সাহিত্য == [[File:Malayala lipi.svg|thumbnail|[[মালয়ালম লিপি|মালয়ালম লিপিত]] লিখা 'মালয়াললিপি' শব্দ]] [[File:THUNCHAN MEMORIAL.jpg|thumbnail|left|300px|তুঞ্চথ এজুথাচান মালয়ালম বিশ্ববিদ্যালয় [[মালাপ্পুৰম জিলা|মালাপ্পুৰমৰ]] তিৰুৰৰ তুঞ্চন পৰম্বুত অৱস্থিত]] [[সংগম সাহিত্য|সংগম সাহিত্যক]] মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন পূৰ্বসূৰী হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি।<ref name="clt.1"/> [[মালয়ালম সাহিত্য]] উৎপত্তিকালৰ ফালৰ পৰা অতি প্ৰাচীন। ইয়াত চতুৰ্দশ শতিকাৰ [[নিৰনম কবিসকল|নিৰনম কবিৰ]] (মাধৱ পনিকৰ, শংকৰ পনিকৰ আৰু ৰাম পনিকৰ) দৰে ব্যক্তিত্ব অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। তেওঁলোকৰ কৰ্মৰাজিয়ে আধুনিক মালয়ালম ভাষা আৰু কেৰালাৰ থলুৱা কবিতাৰ সূচনা কৰিছিল। কিছুমান ভাষাবিদে দাবী কৰে যে [[ৱায়নাড|ৱায়নাডৰ]] [[এদাক্কাল গুহা|এদাক্কাল গুহাত]] পোৱা খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰ (প্ৰায় ১,৮০০ বছৰ পুৰণি) এটা শিলালিপি হৈছে মালয়ালম ভাষাৰ আটাইতকৈ পুৰণি উপলব্ধ শিলালিপি। ইয়াত 'ঈ' (এই) আৰু 'পঝমা' (পুৰণি) নামৰ দুটা আধুনিক মালয়ালম শব্দ পোৱা গৈছে। এই শব্দ দুটা [[পুৰণি তামিল ভাষা|আটাইতকৈ পুৰণি তামিল ভাষাতো]] পোৱা নাযায়। সংগম সাহিত্যৰ ৰচনাসমূহক মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন পূৰ্বসূৰী বুলি ধৰিব পাৰি।<ref name="clt.1" /> [[মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জী|মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ]] উৎপত্তি খ্ৰীষ্টাব্দ ৮২৫ চনৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |title=Kollam Era |publisher=Indian Journal History of Science |access-date=30 December 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |archive-date=27 May 2015 }}</ref><ref>{{Citation|title=Time measurement and calendar construction|author=Broughton Richmond|year=1956|pages=218|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{Cite book|title=History of Kerala|author=R. Leela Devi|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|pages=408|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ}}</ref> সৰ্বসন্মতিক্ৰমে খ্ৰীষ্টাব্দ ৮৪৯/৮৫০ ৰ [[কুইলন চিৰিয়ান তাম্ৰফলি|কুইলন চিৰিয়ান তাম্ৰফলিখনকেই]] [[পুৰণি মালয়ালম ভাষা|পুৰণি মালয়ালম ভাষাত]] লিখা আটাইতকৈ পুৰণি উপলব্ধ শিলালিপি বুলি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ প্ৰথম ৬০০ বছৰ ধৰি সাহিত্য বুলিলে মূলতঃ মৌখিক গীতিকা বা বেলাডক বুজাইছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[উত্তৰ মালাৱাৰ|উত্তৰ মালাৱাৰৰ]] '[[ভডক্কন পাত্তুকাল]]' (উত্তৰৰ গীতসমূহ) আৰু [[দক্ষিণ ট্ৰাংকুৰ|দক্ষিণ ট্ৰাংকুৰৰ]] 'থেক্কন পাত্তুকাল' (দক্ষিণৰ গীতসমূহ) প্ৰধান আছিল।<ref name="clt.1">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|page=453|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীনতম সাহিত্যিক ৰচনা হৈছে পুৰণি মালয়ালম ভাষাত ৰচিত '[[ৰামচৰিতম]]' আৰু '[[থিৰুনিজহালমালা]]' নামৰ দুখন [[মহাকাব্য]]। মালয়ালম সাহিত্যলৈ বৰ্তমানলৈকে ৬টা [[জ্ঞানপীঠ বঁটা]] আগবঢ়োৱা হৈছে। এইটো যিকোনো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ বাবে দ্বিতীয় সৰ্বাধিক আৰু যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাৰ বাবে তৃতীয় সৰ্বাধিক বঁটা।<ref>{{Cite news|title=Jnanpith given to Akkitham|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|last=Naha|first=Abdul Latheef|date=24 September 2020|access-date=12 June 2021|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news|title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|last=ANI|date=29 November 2019|access-date=12 June 2021|work=Business Standard}}</ref> ২০১৩ চনত এই ভাষাটোক "[[ভাৰতৰ ধ্ৰুপদী ভাষা]]" হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=[[The Hindu]] |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |archive-date=27 September 2013 |url-status=live}}</ref> পোন্ধৰ আৰু ষোড়শ শতিকাত কবি [[চেৰুচেৰী নাম্বুথিৰী]] ([[কান্নুৰ|কান্নুৰৰ]] ওচৰত জন্ম),<ref name="Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books">{{Cite web |url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/http://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name="mlm"/> [[তুঞ্চথু এজুথাচান]] ([[তিৰুৰ|তিৰুৰৰ]] ওচৰত জন্ম),<ref name="mlm"/> আৰু [[পুনথানম নাম্বুদিৰি]] ([[পেৰিনথালমান্না|পেৰিনথালমান্নাৰ]] ওচৰত জন্ম)<ref name="mlm"/><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu}}</ref> আদি কবিসকলৰ প্ৰভাৱত এই ভাষাই বৰ্তমানৰ ৰূপ লাভ কৰে।<ref name="mlm">{{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}}</ref><ref>Freeman, Rich (2003). "Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala". In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia</ref> [[পালাক্কাদ|পালাক্কাদৰ]] এজন কবি [[কুঞ্চন নাম্বিয়াৰ|কুঞ্চন নাম্বিয়াৰেও]] 'থুল্লাল' নামৰ এটা নতুন সাহিত্য শাখাৰ জৰিয়তে আদি অৱস্থাত আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref name="mlm"/> ওঠৰ শতিকাৰ দ্বিতীয় অৰ্ধৰ পৰা গদ্য সাহিত্য, সমালোচনা আৰু [[মালয়ালম সংবাদ জগত|মালয়ালম সাংবাদিকতাৰ]] আৰম্ভণি ঘটে। যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাৰ প্ৰথম ভ্ৰমণবৃত্তান্ত হৈছে মালয়ালম ভাষাত লিখা '[[ৱাৰ্থমানপ্পুস্তকমে]]'। ইয়াক ১৭৮৫ চনত [[পাৰেম্মাক্কল থমা কাথানাৰ|পাৰেম্মাক্কল থমা কাথানাৰে]] লিখিছিল।<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}</ref> [[ভাৰতপ্পুঝা নদী|ভাৰতপ্পুঝা নদী]] (যাৰ আন এটা নাম পোন্নানি নদী) আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহে আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="mlm"/> খ্ৰীষ্টীয় ১৬-১৭ শতিকাৰ বহুতো [[আৰবী মালয়ালম ভাষা|আৰবী মালয়ালম]] ৰচনাত ব্যৱহৃত শব্দসমূহো আধুনিক মালয়ালম ভাষাৰ অতি ওচৰ চপা।<ref name="mlm" /><ref name="Deccan Chronicle">{{Cite web|date=15 October 2017|title=New university centre for Arabi Malayalam|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/151017/new-university-centre-for-arabi-malayalam.html|access-date=20 October 2020|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> ১৭-১৮ শতিকাৰ [[ত্ৰিশূৰ|ত্ৰিশূৰৰ]] বাসিন্দা [[উন্নয়ী ৱাৰিয়াৰ|উন্নয়ী ৱাৰিয়াৰে]] 'আত্তাকথা' সাহিত্যৰ বিকাশত এক ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="mlm" /> আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ [[আধুনিক মালয়ালমৰ ত্ৰিমূৰ্তি কবি|ত্ৰিমূৰ্তি কবিক]] ('কৱিত্ৰয়ম': [[কুমাৰন আছান]], [[বল্লথল নাৰায়ণ মেনন]] আৰু [[উল্লুৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ]]) কেৰালাৰ কবিতাক পুৰণি জটিলতা আৰু আধ্যাত্মিকতাৰ পৰা আঁতৰাই আনি এক অধিক সুৰীয়া বা গীতিকাব্যধৰ্মী ৰূপ দিয়াৰ বাবে জনাজাত। আধুনিক মালয়ালম ব্যাকৰণ উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে [[এ আৰ ৰাজা ৰাজা বৰ্মা|এ. আৰ. ৰাজা ৰাজা বৰ্মাই]] লিখা '[[কেৰালা পাণিনীয়ম]]' নামৰ গ্ৰন্থখনৰ ওপৰত আধাৰিত। == লোকসংস্কৃতি == [[File:Thirayattam(Pookkutty Thira).JPG|thumb|থিৰায়াট্টম (পুকুট্টী থিৰা)]] কেৰালাৰ লোকসংস্কৃতি বা লোকবিদ্যাৰ ওপৰত সেই অঞ্চলৰ কৃষি পদ্ধতি আৰু শ্ৰমৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। বীজ সিঁচা, কঠীয়া (nharu) ৰোপণ কৰা, বনবাত নিৰোৱা, শস্য চপোৱা আদি কৃষিৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে সুকীয়া ৰীতি-নীতি জড়িত হৈ আছে। এই পৰ্যায়বোৰৰ সৈতে বহুতো গীত আৰু পৰিৱেশ্য কলা সংগত কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, কঠীয়া ৰোপণৰ সময়ত '[[Njattupattu|জ্ঞাত্টুপাত্তু]]' গীতবোৰ গোৱা হয়। কান্নিয়াৰ কলি, [[পদয়ানি]], [[মুদিয়েত্তু]], [[থিৰায়াট্টম]], মালভায়িয়াট্টম, [[থেয়্যাম]], কোথাচুৰীয়াট্টম, নিৰা, পুথাৰী আদি কেৰালাৰ কিছুমান আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক লোকসংস্কৃতি। উৎসৱৰ তাৰিখসমূহকে ধৰি কেৰালাৰ লোকসংস্কৃতিৰ বেছিভাগ অংশই [[কোলাথুনাডু]]ৰ ৰজা [[কোলাথিৰীসকল]]ৰ শাসনকালত সংহিতাবদ্ধ কৰা হৈছিল।{{Citation needed|date=December 2024}} কেৰালাৰ লোককলাসমূহক বহলভাৱে দুটা ভাগত ভগাব পাৰি:<ref>{{cite web |url=http://www.keralahistory.ac.in/surviving.htm |title=Essays on the Cultural Formation of Kerala |editor=P.J. Cherian |website=Keralahistory.ac.in |access-date=2017-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140310175337/http://www.keralahistory.ac.in/surviving.htm |archive-date=2014-03-10 |url-status=dead }}</ref> আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক (ধৰ্মীয়) আৰু অনুষ্ঠান-বহিৰ্ভূত (ধৰ্মনিৰপেক্ষ)। আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক লোককলাক পুনৰ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি: ভক্তিমূলক আৰু যাদুকৰী বা অলৌকিক। কোনো এক বিশেষ ভগৱান বা দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ [[থেয়্যাম]], [[থিৰায়াট্টম]], পুথামথিৰা, কান্নিয়াৰকলি আৰু [[কুম্মত্তিকালি|কুম্মত্তি]]ৰ দৰে ভক্তিমূলক লোককলা পৰিৱেশন কৰা হয়। পনাপাট্টু আৰু থোট্টামপাট্টুৰ দৰে কলাসমূহ গীতৰ ৰূপত ৰচনা কৰা হয়। কোলকালি, [[মাৰ্গম কলি|মাৰ্গমকালি]], [[Daffmuttu|দাফুমুত্তুকলি]] আদিত আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ প্ৰভাৱ বৰ বেছি প্ৰবল নহয়। আনহাতে, যাদুকৰী লোককলাসমূহৰ উদ্দেশ্য হৈছে সমাজৰ সামগ্ৰিক সমৃদ্ধি অনা, কু-দৃষ্টি বা অপদেৱতাক খেদা অথবা সন্তান লাভ কৰা। এই কৃপা লাভ কৰিবলৈ [[গন্ধৰ্ব]] আৰু [[নাগ|নাগসকলৰ]] পূজা কৰা হয়। এই যাদুকৰী লোককলাসমূহৰ ভিতৰত পাম্বিনথুল্লাল, পূপ্পাডাথুল্লাল, কোলামথুল্লাল, মালয়ানকেট্টু আদি অন্তৰ্ভুক্ত।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''[[থেয়্যাম]]''' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ এক পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক নৃত্যশৈলী। এই কলাবিধ প্ৰায় ১,৫০০ বছৰতকৈও অধিক সময়ৰ আগতে আৰম্ভ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ই এক জীৱন্ত আৰু ৰঙীন কলা য’ত গধুৰ ৰূপসজ্জা, বিশেষ সাজ-পোছাক আৰু নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ইয়াৰ লগত প্ৰায়ে সংগীত আৰু মন্ত্ৰোচ্চাৰণ সংগত কৰা হয়। এই নৃত্যটো কিছুমান বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ পুৰুষ সদস্যসকলে পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে দেৱ-দেৱীৰ শক্তিক আৱাহন কৰি সমাজলৈ আশীৰ্বাদ, সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষা অনা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। থেয়্যাম<ref>{{Cite web |date=2023-06-29 |title=Theyyam: The Indian trance where men become gods |url=https://www.bbc.com/travel/article/20230628-theyyam-the-indian-trance-where-men-become-gods |access-date=2025-05-20 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> সাধাৰণতে অক্টোবৰৰ পৰা মে' মাহৰ ভিতৰত শীতকালত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''পাদয়ানি''' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ এক পৰম্পৰাগত লোককলা য’ত বিশাল শোভাযাত্ৰা আৰু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এইটো সাধাৰণতে আগষ্ট বা ছেপ্টেম্বৰ মাহত হোৱা ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। এই কলাবিধত মুখা, বিশেষ সাজ-পোছাক আৰু বিভিন্ন সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শিল্পীসকলে চেন্দা আৰু থাকিলৰ দৰে পৰম্পৰাগত তালবাদ্যৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। পাদয়ানিত ব্যৱহৃত মুখাবোৰ সাধাৰণতে কাঠ, বাঁহ বা মাটিৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এইবোৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু জটিল নক্সাৰে সজোৱা হয়। ইয়াৰ প্ৰদৰ্শনসমূহ প্ৰায়ে পৌৰাণিক কাহিনী বা সামাজিক বিষয়ৰ ওপৰত আধাৰিত হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে দৰ্শকক মনোৰঞ্জন দিয়া আৰু শিক্ষিত কৰা।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''[[থিৰায়াট্টম]]''' হৈছে এক ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান যিটো প্ৰায়ে কালী, দুৰ্গা আৰু ভদ্ৰকালীৰ দৰে দেৱীৰ মন্দিৰৰ চোতালত পৰিৱেশন কৰা হয়। এই প্ৰদৰ্শনত আকৰ্ষণীয় সাজ-পোছাক আৰু ৰূপসজ্জা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শিল্পীসকলে চেন্দা আৰু থাকিলৰ দৰে পৰম্পৰাগত তালবাদ্যৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। থিৰায়াট্টম কিছুমান নিৰ্দিষ্ট সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা দেৱীৰ শক্তিক আৱাহন কৰি সমাজলৈ সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষা অনা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই কলাবিধ সাধাৰণতে আগষ্ট বা ছেপ্টেম্বৰ মাহত ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} == ৰাজনীতি == কেৰালাৰ বেছিভাগ লোকেই দুটা প্ৰধান ৰাজনৈতিক মিত্ৰজোঁটৰ যিকোনো এটাৰ সৈতে জড়িত। এই মিত্ৰজোঁট দুটা হৈছে [[ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (UDF) আৰু [[লেফ্ট ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|লেফ্ট ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (LDF)। ইয়াৰ আঞ্চলিক দলসমূহৰ ভিতৰত [[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ]] (IUML), [[কেৰালা কংগ্ৰেছ]]ৰ বিভিন্ন গোট, [[ৰিভলিউশ্যনেৰী ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টী (ইণ্ডিয়া)|ৰিভলিউশ্যনেৰী ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টী]]ৰ বিভিন্ন গোট আৰু বহুতো সৰু সৰু দল অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক আন্দোলনসমূহত ধৰ্মীয় নেতাসকলৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ দেখা যায়। বহুতো কেৰালাবাসীয়ে তেওঁলোকৰ ডেকা বয়সৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে, যিবোৰ সময় তেওঁলোকে স্থানীয় চাহৰ দোকানত ("চায়া কাদা") ৰাজনীতিৰ আলোচনা কৰি অতিবাহিত কৰিছিল।{{Citation needed|date=December 2024}} == যুদ্ধকলা আৰু ক্ৰীড়া == কেৰালাৰ নিজা থলুৱা [[যুদ্ধকলা]] আছে। ইয়াক '[[কালৰিপায়াট্টু]]' বুলি কোৱা হয়। এই শব্দটো 'কালৰি' (অৰ্থাৎ স্থান, মৰণা মৰা ঠাই বা যুদ্ধক্ষেত্ৰ) আৰু 'পায়াত্তু' (অৰ্থাৎ ব্যায়াম বা অভ্যাস) শব্দৰ পৰা আহিছে। এই কলাবিধৰ ওপৰত কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণবাদী অতীত আৰু আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাৰ প্ৰভাৱ আছে। মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি কালৰিপায়াট্টুৰ সৃষ্টি পৰশুৰামে কৰিছিল। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক প্ৰায় দুশ বছৰ ধৰি নিষিদ্ধ কৰি ৰাখিছিল। কিন্তু বৰ্তমান সময়ত কেৰালাবাসীৰ মাজত ই তীব্ৰভাৱে পুনৰ জনপ্ৰিয় হৈ উঠিছে। ইয়াৰ সৈতে ই বিশ্বজুৰি লাহে লাহে মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। কেৰালাৰ একেবাৰে উত্তৰ প্ৰান্ত অৰ্থাৎ উত্তৰ মালাৱাৰত উৎপত্তি হোৱা আন দুবিধ জনপ্ৰিয় ধৰ্মীয় কলা হৈছে '[[থেয়্যাম]]' আৰু '[[পূৰক্কালি]]'।{{Citation needed|date=December 2024}} 'কোলকালি' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ [[মালাৱাৰ জিলা|মালাৱাৰ]] অঞ্চলত পৰিৱেশন কৰা এক লোককলা। ইয়াত নৃত্যশিল্পীসকলে এটা বৃত্তত ঘূৰি ঘূৰি সৰু সৰু লাঠীৰে কোবাই আৰু বিশেষ খোজেৰে তাল ৰক্ষা কৰে।<ref name="12nf">{{cite book |last1=Jha |first1=Makhan |url=https://books.google.com/books?id=b_a4G_Tw2ycC&dq=kolkali&pg=PA58 |title=The Muslim Tribes of Lakshadweep Islands: An Anthropological Appraisal of Island Ecology and Cultural Perceptions |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd. |year=1997 |isbn=978-81-7533-032-0 |language=en |access-date=28 November 2020}}</ref> আধুনিক যুগত পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু যুদ্ধকলাৰ ঠাই বেছিভাগেই জনপ্ৰিয় খেলসমূহে লৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ক্ৰিকেট]], [[কাবাডী]], [[ফুটবল]]), বেডমিণ্টন আদি প্ৰধান। ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ (IPL) খেলা কোচি টাস্কাৰ্ছ কেৰালা দলটো কেৰালাৰে আছিল। বৰ্তমান কেৰালাত [[কেৰালা ব্লাষ্টাৰ্ছ]] আৰু গোকুলম কেৰালা এফ চি নামৰ ফুটবল ক্লাব দুটা সক্ৰিয় হৈ আছে। অতীতত ভিভা কেৰালা আৰু এফ চি কোচিন এই ৰাজ্যখনৰ আন দুটা ডাঙৰ ফুটবল ক্লাব আছিল। == বৰ্ষপঞ্জী == [[মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জী]] কেৰালাৰ এক থলুৱা প্ৰাচীন সৌৰ বৰ্ষপঞ্জী। ইয়াক মূলতঃ কৃষি কাৰ্য আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ সংস্কৃতিত প্ৰাণী == === হাতী === [[File:Thrippunithura-Elephant-end-of-pooram-2 crop.jpg|thumb|right|'[[শ্ৰী পূৰ্ণত্ৰয়ীশ মন্দিৰ]]'ৰ উৎসৱৰ সময়ত বিশেষভাৱে সজোৱা হাতী। কেৰালাৰ হাতীসমূহ কেৰালাবাসীৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ।]] হাতী এই ৰাজ্যৰ সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হৈ আহিছে। কেৰালাৰ প্ৰায় সকলো স্থানীয় উৎসৱতে অন্ততঃ এটাকৈ সুন্দৰকৈ সজোৱা হাতী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ভাৰতৰ ভিতৰতে কেৰালাতে আটাইতকৈ বেছি পোহনীয়া হাতী আছে। ইয়াত প্ৰায় ৭০০ টা [[ভাৰতীয় হাতী]] আছে, যাৰ গৰাকী বিভিন্ন মন্দিৰ আৰু ব্যক্তিগত ব্যক্তি।<ref name="Varghese2006">{{cite book |author=Theresa Varghese |url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ |title=Stark World Kerala |publisher=Stark World Pub. |year=2006 |isbn=978-8190250511 |page=224 |access-date=17 November 2012}}</ref> এই হাতীবোৰক মূলতঃ সমগ্ৰ ৰাজ্যতে উদযাপন কৰা উৎসৱসমূহৰ শোভাযাত্ৰা আৰু প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰাজ্যখনত বছৰি ১০,০০০ তকৈও অধিক উৎসৱ উদযাপন কৰা হয়। ইয়াৰ বাবে কিছুমান প্ৰাণী প্ৰেমীয়ে এই উৎসৱবোৰৰ সময়ত পোহনীয়া হাতীৰ অত্যধিক খাটনি বা পৰিশ্ৰমক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="1000hrs">{{cite news |date=4 March 2010 |title=India's overworked elephants |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8533776.stm |access-date=30 May 2015 |work=BBC}}</ref> মালয়ালম সাহিত্যত হাতীক "[[সহ্যাদ্ৰী|সহ্য]]ৰ পুত্ৰ" বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref name="Satchidanandan2001">{{cite book |author=K. Satchidanandan |url=https://books.google.com/books?id=AXiNXRM_KzMC&pg=PR14 |title=Indian Poetry: Modernism and After |publisher=Sahitya Akademi |year=2001 |isbn=978-8126010929 |pages=14– |access-date=17 November 2012}}</ref> হাতী হৈছে কেৰালাৰ ৰাজ্যিক প্ৰাণী আৰু ইয়াক [[কেৰালা চৰকাৰ|কেৰালা চৰকাৰৰ]] ৰাজ্যিক প্ৰতীকত প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে।<ref name="Profile">{{cite web |title=About Kerala |url=https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=37 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218081930/https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=37 |archive-date=18 December 2011 |access-date=17 November 2012 |publisher=Government of Kerala}}</ref> === সাপ === [[সৰ্প কাভু]] (যাৰ অৰ্থ 'সৰ্পৰ পবিত্ৰ উদ্যান') হৈছে দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যত দেখা পোৱা এক প্ৰকাৰৰ সৰু পৰম্পৰাগত গছ-গছনিৰ উদ্যান বা বননি। এই প্ৰাকৃতিক বননিবোৰত সাধাৰণতে কেইবাজনো 'নাগ দেৱতা' (সৰ্প দেৱতা)ৰ প্ৰতীক থাকে। এই দেৱতাসকলক যৌথ পৰিয়াল বা '[[থাৰাভাড]]'সমূহৰ দ্বাৰা পূজা কৰা হৈছিল। এইটো 'নাগাৰাধনা' (সৰ্প পূজা)ৰ এটা অংশ আছিল, যিটো অতীতৰ শতিকাবোৰত কেৰালাবাসীৰ মাজত প্ৰচলিত আছিল। কেৰালাৰ [[নাম্বুদিৰি]] ব্ৰাহ্মণৰ পৰা আৰম্ভ কৰি জনজাতীয় সম্প্ৰদায়লৈকে প্ৰায় প্ৰতিটো হিন্দু সম্প্ৰদায়ে এই প্ৰথা পালন কৰি আহিছিল। == উৎসৱসমূহ == === ওনাম === {{main|ওনাম}} [[File:Onam Thriuvathira Dance.jpg|thumb|'তিৰুৱাথিৰা' হৈছে মহিলাসকলে ঘূৰণীয়া হৈ কৰা এটা নৃত্য। ওণমৰ ভোজ (সধ্যা) ৰান্ধি আজৰি হোৱাৰ পিছত জিৰণি ল’বলৈ এই নৃত্য কৰা হয়। এইটো ওণম উৎসৱৰ এটা পৰম্পৰা।]] (মালয়ালম: ഓണം) ওনাম কেৰালাৰ লোকসকলে উদযাপন কৰা এটা শস্য চপোৱাৰ উৎসৱ। এইটো কেৰালাৰ ৰাজ্যিক উৎসৱ। ওনামৰ পূৰ্বসন্ধিয়া (উথ্ৰাদম)ৰ পৰা চতুৰ্থ ওনাম দিনলৈকে ইয়াত একেৰাহে ৪ দিন চৰকাৰী বন্ধ থাকে। ওনাম উৎসৱ [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] বৰ্ষপঞ্জীৰ চিংগম মাহত (আগষ্ট – ছেপ্টেম্বৰ) পৰে। এই উৎসৱে [[বিষ্ণু]]ৰ অৱতাৰ [[বামন]]ৰ স্মৰণ কৰে। ইয়াৰ লগতে ই ৰজা [[মহাবলী]]ৰ গৃহপ্ৰত্যাৱৰ্তনকো সূচায়। মালয়ালীসকলে মহাবলী জগতলৈ নিৰ্বাসিত হোৱা এজন ন্যায়পৰায়ণ আৰু ধাৰ্মিক ৰজা বুলি গণ্য কৰে। ওণমৰ কিছুমান সাংস্কৃতিক উপাদান হৈছে ৱাল্লাম কলি (নাও খেল), পুলিক্কালি, পুক্কালাম (ফুলৰ দলিচা), ওণাথাপ্পন, থুম্বী থুল্লাল, ওণাভিল্লু, কাজচাক্কুলা, ওণাপোত্তন আৰু আত্তা চাময়ম। এই উৎসৱৰ সময়ত 'ওনাম সধ্যা' (ওনামৰ বিশেষ ভোজ)ৰ আয়োজন কৰা হয়। ইয়াত কল পাতত বিভিন্ন ব্যঞ্জন পৰিৱেশন কৰা হয়। উৎসৱ উদযাপনকাৰীসকলে এই বিশেষ অনুষ্ঠানৰ বাবে 'ওনাম কডি' (নতুন সাজ-পোছাক) পৰিধান কৰে। === মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহ === 케ৰালাত বহু সংখ্যক মন্দিৰ আছে। এই মন্দিৰসমূহত অঞ্চলটোৰ বিশেষ আৰু কেতিয়াবা প্ৰতিটো মন্দিৰৰে নিজস্ব অনন্য বাৰ্ষিক উৎসৱসমূহ উদযাপন কৰা হয়। প্ৰতিটো মন্দিৰৰে সৃষ্টিৰ আঁৰত একোটা আকৰ্ষণীয় ইতিহাস থাকে। মালাৱাৰ অঞ্চলত '[[থেয়্যাম]]' নামৰ এক সুকীয়া কলাৰূপ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়, যিয়ে পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে। মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহৰ সৈতে সৰু সৰু কাৰ্নিভাল বা মেলাৰো আয়োজন কৰা হয়। [[ত্ৰিশূৰ পুৰম]] হৈছে কেৰালাৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় মন্দিৰ উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। == টোকা == {{reflist}} == সমল == * {{Citation |surname1 = Bhagyalekshmy |given1 = S |year = 2004 |title = Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal = Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url = http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date = 12 January 2006 |archive-date = 20 February 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status = dead }}. * {{Citation | surname1 = Bhagyalekshmy | given1 = S | year = 2004d | title = Contribution of Travancore to Karnatic Music | journal = Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) | pages = 29–37 | url = http://www.kerala.gov.in/music/music4.pdf | access-date = 20 January 2006 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060220050746/http://www.kerala.gov.in/music/music4.pdf | archive-date = 20 February 2006 }} == অধিক পঢ়ক == * {{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|edition=Malayalam}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] 4nspfiffgo61xubqkcetqto64w2c1q7 622042 622041 2026-07-31T12:58:08Z AjayDas 12623 /* অধিক পঢ়ক */ 622042 wikitext text/x-wiki [[File:India-KERALA.svg|thumb|ভাৰতৰ ভিতৰত কেৰালাৰ অৱস্থান]] [[File:Nileshwar 22.jpg|thumbnail|[[কানহাংগড়|কানহাংগড়ৰ]] এটা মন্দিৰৰ সমদল]] '''কেৰালাৰ সংস্কৃতি''' হাজাৰ বছৰ ধৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ওপৰত ভাৰতৰ অন্যান্য অংশ আৰু বিদেশৰ প্ৰভাৱ পৰিছে।<ref>{{Cite book|first=A. Sreedhara |last=Menon|year=1978|title=Cultural Heritage of Kerala: an introduction|publisher=East-West Publications}}</ref><ref name="Orpa Slapak">{{Cite book|url=https://google.com|title=The Jews of India: A Story of Three Communities|first=Orpa |last=Slapak|publisher=[[The Israel Museum]]|location=Jerusalem|year=2003|page=27|isbn=965-278-179-7}}.</ref> এই সংস্কৃতি ইয়াৰ প্ৰাচীনতা আৰু [[মালয়ালী মানুহ|মালয়ালী লোকসকলৰ]] ধাৰাবাহিকতাৰ বাবে জনাজাত।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004|p=7}}.</ref> প্ৰাচীন কালত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্ত আৰু বিদেশৰ পৰা অহা প্ৰব্ৰজনৰ বাবে আধুনিক কেৰালা সমাজখন গঢ়ি উঠিছিল।<ref name="Orpa Slapak"/><ref>{{Cite book|last=Nayar|first=Balachandran|year=1974|title=In quest of Kerala}}</ref><ref>{{Cite book|last=Smith|first=Bardwell|year=1976|title=Religion and social conflict in South Asia|publisher=[[Brill Publishers]]}}</ref> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণি আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰ পৰা হৈছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলটো ‘তামিলাগম’ নামৰ এটা ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই অঞ্চলটো উমৈহতীয়া [[:Category:Tamil culture|তামিল সংস্কৃতিৰ]] দ্বাৰা পৰিচিত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত চেৰা, চোলা আৰু পাণ্ড্য ৰাজ্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। সেই সময়ত কেৰালাৰ সংগীত, নৃত্য আৰু ভাষা সমগ্ৰ তামিbackgroundলগমৰ দৰেই আছিল। প্ৰথমতে ইয়াৰ ভাষা আছিল দ্ৰাবিড় ভাষা আৰু পিছলৈ তামিল হৈছিল।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_6">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004|p=6}}.</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৫০০ ৰ পৰা ২০০০ বছৰ আগৰ [[সংগম সাহিত্য|সংগম সাহিত্যৰও]] ইয়াত প্ৰভাৱ আছিল। দ্ৰাবিড়ীয় নীতি-নিয়মৰ সংস্কৃতকৰণৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতিৰ বিকাশ ঘটিছিল। ধৰ্মীয় আন্দোলনৰ পুনৰুত্থান আৰু জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে হোৱা [[History of the Indian caste system#Reform movements|সংস্কাৰ আন্দোলনেও]] ইয়াত সহায় কৰিছিল।<ref>Srinivas, Narasimhachar (1980) India: social structure. {{ISBN|0-878-55415-7}}</ref><ref>Filippo Osella, Caroline Osella (2000) Social mobility in Kerala: modernity and identity in conflict. Pluto Press</ref><ref>University of Kerala. Dept. of History, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History, University of Travancore (1966) Journal of Indian history: Volume 44</ref> দৃঢ় সামাজিক মূল্যবোধ, [[বুদ্ধিমত্তা]] আৰু সামাজিক প্ৰগতিশীলতাৰ আদৰক সাধাৰণতে [[মালয়ালী|মালয়ালী]] সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|last=Menon|first=Geeta |title= Why Kerala Means Strong Women, Intermingling Cultures and Education |website=[[NYU Stern]] |url=https://nyu.edu |access-date=2024-04-21}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Törnquist |first=Olle |date=2001 |title=Movement, Politics and Development: The Case of Kerala |url=https://jstor.org |journal=Social Scientist |volume=29 |issue=11/12 |pages=57–87 |doi=10.2307/3518227 |jstor=3518227 |issn=0970-0293|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Mattumannil |first=Shahul Hameed |date=2024-12-31 |title=The left approach to social diversity: How the Communist Party interacted with Kerala's social landscape? |journal=Cogent Social Sciences |language=en |volume=10 |issue=1 |article-number=2292840 |doi=10.1080/23311886.2023.2292840 |issn=2331-1886|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Kumar |first=Vipin |date=April 2008 |title=Politics of laughter: An introduction to the 1990s' Malayalam popular comic film |url=http://tandfonline.com |journal=South Asian Popular Culture |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=13–28 |doi=10.1080/14746680701878513 |issn=1474-6689|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Raja |first=K. Kunjunni |date=1974 |title=Renaissance in Malayalam Writing |url=https://jstor.org |journal=Indian Literature |volume=17 |issue=1/2 |pages=166–171 |jstor=23329869 |issn=0019-5804}}</ref> == পৰিৱেশ্য কলা == [[File:Thirayattam -( Bagavathi vellattu ).JPG|thumb|থিৰায়াট্টম -( ভগৱতী ভেল্লাট্টু )]] কেৰালাৰ থলুৱা ধ্ৰুপদী পৰিৱেশ্য কলাসমূহৰ ভিতৰত '[[কুডিয়াত্তম]]' অন্যতম। ই এক প্ৰকাৰৰ [[সংস্কৃত]] নাটক বা থিয়েটাৰ। ইয়াক [[ইউনেস্ক’]]ই মানৱ ঐতিহ্য কলা হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। কথাকলি হৈছে এক ৫০০ বছৰ পুৰণি নৃত্য-নাটিকা। ই প্ৰাচীন মহাকাব্যসমূহৰ বাখ্যা কৰে। ইয়াৰ নামটো 'কথা' (কাহিনী) আৰু 'কলি' (প্ৰদৰ্শন) শব্দৰ পৰা আহিছে। '[[কেৰালা নাট্যম]]' হৈছে কথাকলিৰ পৰা বিকশিত হোৱা এক জনপ্ৰিয় ৰূপ। ইয়াক বিংশ শতিকাত নৃত্যশিল্পী [[গুৰু গোপীনাথ|গুৰু গোপীনাথে]] বিকাশ কৰিছিল। আনহাতে '[[কোথু]]' হৈছে আধুনিক কমেডীৰ দৰে এক ধেমেলীয়া পৰিৱেশ্য কলা। এই প্ৰাচীন কলাবিধ প্ৰথমতে কেৱল মন্দিৰৰ ভিতৰতে আৱদ্ধ আছিল। পিছলৈ ইয়াক মণি মাধৱ চাক্যাৰে জনপ্ৰিয় কৰি তোলে। কেৰালাৰ অন্যান্য পৰিৱেশ্য কলাসমূহৰ ভিতৰত '[[মোহিনীঅট্টম]]' অন্যতম। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মোহিনীৰ নৃত্য"। এইটো মহিলাসকলে পৰিৱেশন কৰা এক আকৰ্ষণীয় নৃত্য। ইয়াৰ সৈতে সংগীত সংগত কৰা হয়। '[[ওট্টমথুল্লাল|থুল্লাল]]', '[[থিৰায়াট্টম]]', '[[পদয়ানি]]' আৰু '[[থেয়্যাম]]' কেৰালাৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱেশ্য কলা। '[[থিৰায়াট্টম]]' কেৰালাৰ আটাইতকৈ বিশিষ্ট জনগোষ্ঠীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এইটো এক জীৱন্ত ধৰ্মীয় বাৰ্ষিক পৰিৱেশ্য কলা। ইয়াক পবিত্ৰ উদ্যান ("কাভুকাল") আৰু গাঁৱৰ মন্দিৰৰ চোতালত পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>"Thirayattam",(Folklore Text -malayalam, Moorkkanad Peethambaran) State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> কেৰালাত কেইবাটাও জনজাতীয় আৰু লোককলাৰ ৰূপো আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, দক্ষিণ মালাৱাৰৰ ৰঙীন মুখা-নৃত্য '[[কুম্মত্তিকালি]]' ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। '[[কান্নিয়াৰ কলি]]' নৃত্যক 'দেসাথুকলি' বুলিও জনা যায়। এইসমূহ খৰতকীয়া আৰু যুদ্ধধৰ্মী নৃত্য। এই নৃত্যসমূহ তালবদ্ধ ভক্তিভৰা লোকগীত আৰু অসুৰবাদ্যৰ সৈতে সংগত কৰা হয়। অন্যান্য কিছুমান পৰিৱেশ্য কলাৰ খ্ৰীষ্টধৰ্ম বা [[ইছলাম]] ধৰ্মৰ সৈতে সংযোগ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত '[[ওপ্পানা]]' অন্যতম। ই কেৰালাৰ মুছলমানসকলৰ মাজত অতি জনপ্ৰিয় আৰু ই মালাৱাৰৰ থলুৱা কলা। '[[ওপ্পানা]]' নৃত্যত হাত চাপৰি আৰু গানৰ তালে তালে দলীয় নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} '[[মাৰ্গম কলি]]' হৈছে কেৰালাৰ এটা বৃত্তাকাৰ দলীয় নৃত্য। ইয়াক [[চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকল|চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকলে]] পৰিৱেশন কৰে।<ref>{{cite web |date=2009-06-08 |title=Margam Kali – History, Text, Lyrics, Theme, Early Reference and Modern Developments |url=http://www.nasrani.net/2009/05/04/margam-kali-history-theme-early-reference-and-modern-developments/ |access-date=2017-02-22 |website=Nasrani.net}}</ref> অৱশ্যে এই থলুৱা কলাসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱৰ বাবেহে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ই বিশেষ জনপ্ৰিয় নহয়। গতিকে আজিকালি কিছুমান সমসাময়িক কলাই অধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত তীব্ৰ ব্যংগাত্মক তথা ৰাজনৈতিকভাৱে অশুদ্ধ [[নাকল বা অনুকৰণ|অনুকৰণ]] (mimicry) আৰু পেৰডী অন্তৰ্ভুক্ত।{{citation needed|date=March 2011}} প্ৰকৃততে, সমসাময়িক শিল্পীসকলে প্ৰায়ে আৰ্থ-সামাজিক উচ্চ শ্ৰেণীক উপলুঙا কৰিবলৈ এই মাধ্যমসমূহ ব্যৱহাৰ কৰে। যোৱা কেইটামান দশকত '[[মালয়ালম চিনেমা]]' কলাত্মক প্ৰকাশৰ এক অতি জনপ্ৰিয় মাধ্যম হৈ পৰিছে। ই [[বলিউড]] আৰু [[হলিউড]] উভয়ৰে এক বিকল্প হিচাপে থিয় দিছে। === সংগীত === কেৰালাৰ ধ্ৰুপদী সংগীতত ভক্তিমূলক [[কৰ্ণাটকী সংগীত|কৰ্ণাটকী সংগীতৰ]] '[[ৰাগ]]' আৰু '[[তাল (সংগীত)|তাল]]'ৰ প্ৰভাৱ বেছি। এই কৰ্ণাটকী সংগীত দক্ষিণ ভাৰতৰ এক থলুৱা কলা। উনবিংশ শতিকাৰ ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা [[স্বাতী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]] এগৰাকী সংগীত ৰচক আৰু পৃষ্ঠপোষক আছিল। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক কালত কেৰালাত কৰ্ণাটকী সংগীত জনপ্ৰিয় কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Bhagyalekshmy_2004d_29">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004d|p=29}}.</ref><ref name="Bhagyalekshmy_2004d_32">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004d|p=32}}.</ref> ইয়াৰ উপৰি কেৰালাৰ নিজা থলুৱা সংগীত পদ্ধতি আছে যাক 'সোপানম' বোলা হয়। ই হৈছে ৰাগ-ভিত্তিক গীতৰ এক খোপে খোপে কৰা ধীৰ পৰিৱেশন। উদাহৰণস্বৰূপে, '[[কথাকলি]]' নৃত্যত আৱহ সংগীত হিচাপে '[[সোপানম]]' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কেৰালাৰ [[Music of Kerala|পৰম্পৰাগত সংগীতৰ]] ভিতৰত '[[মেলাম]]' (পাণ্ডী আৰু পাঞ্চাৰী প্ৰকাৰ) অন্যতম। এইটো মন্দিৰ কেন্দ্ৰিক উৎসৱসমূহত '[[চেন্দা]]' নামৰ এক বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি বজোৱা এক প্ৰকাৰৰ [[অৱনদ্ধ বাদ্য|তালবাদ্য]] সংগীত। এই সংগীত পৰিৱেশনত একেলগে প্ৰায় ১৫০ গৰাকী পৰ্যন্ত বাদ্যশিল্পী থাকিব পাৰে। প্ৰতিটো পৰিৱেশন প্ৰায় চাৰি ঘণ্টালৈকে চলিব পাৰে। '[[পঞ্চবাদ্যম]]' হৈছে আন এক প্ৰকাৰৰ তালবাদ্য সংগীত। ইয়াত পাঁচ প্ৰকাৰৰ বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কিছুমান ডাঙৰ উৎসৱত প্ৰায় এশ গৰাকী শিল্পীয়ে ইয়াক বজাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও এই তালবাদ্য সংগীত কেৰালাৰ বিভিন্ন অনন্য লোককলাৰ সৈতেও জড়িত। শেষত, ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ দৰেই কেৰালাৰো [[জনপ্ৰিয় সংগীত]] মূলতঃ [[ভাৰতীয় চিনেমা|ভাৰতীয় চিনেমাৰ]] চলচ্চিত্ৰীয় সংগীতৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। কেৰালাৰ সংগীত সংস্কৃতিৰ আটাইতকেই স্মৰণীয় নামটো হৈছে মহান ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞ [[কে জে যেছুদাস|কে. জে. যেছুদাস]]। == সাহিত্য == [[File:Malayala lipi.svg|thumbnail|[[মালয়ালম লিপি|মালয়ালম লিপিত]] লিখা 'মালয়াললিপি' শব্দ]] [[File:THUNCHAN MEMORIAL.jpg|thumbnail|left|300px|তুঞ্চথ এজুথাচান মালয়ালম বিশ্ববিদ্যালয় [[মালাপ্পুৰম জিলা|মালাপ্পুৰমৰ]] তিৰুৰৰ তুঞ্চন পৰম্বুত অৱস্থিত]] [[সংগম সাহিত্য|সংগম সাহিত্যক]] মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন পূৰ্বসূৰী হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি।<ref name="clt.1"/> [[মালয়ালম সাহিত্য]] উৎপত্তিকালৰ ফালৰ পৰা অতি প্ৰাচীন। ইয়াত চতুৰ্দশ শতিকাৰ [[নিৰনম কবিসকল|নিৰনম কবিৰ]] (মাধৱ পনিকৰ, শংকৰ পনিকৰ আৰু ৰাম পনিকৰ) দৰে ব্যক্তিত্ব অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। তেওঁলোকৰ কৰ্মৰাজিয়ে আধুনিক মালয়ালম ভাষা আৰু কেৰালাৰ থলুৱা কবিতাৰ সূচনা কৰিছিল। কিছুমান ভাষাবিদে দাবী কৰে যে [[ৱায়নাড|ৱায়নাডৰ]] [[এদাক্কাল গুহা|এদাক্কাল গুহাত]] পোৱা খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰ (প্ৰায় ১,৮০০ বছৰ পুৰণি) এটা শিলালিপি হৈছে মালয়ালম ভাষাৰ আটাইতকৈ পুৰণি উপলব্ধ শিলালিপি। ইয়াত 'ঈ' (এই) আৰু 'পঝমা' (পুৰণি) নামৰ দুটা আধুনিক মালয়ালম শব্দ পোৱা গৈছে। এই শব্দ দুটা [[পুৰণি তামিল ভাষা|আটাইতকৈ পুৰণি তামিল ভাষাতো]] পোৱা নাযায়। সংগম সাহিত্যৰ ৰচনাসমূহক মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন পূৰ্বসূৰী বুলি ধৰিব পাৰি।<ref name="clt.1" /> [[মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জী|মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ]] উৎপত্তি খ্ৰীষ্টাব্দ ৮২৫ চনৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |title=Kollam Era |publisher=Indian Journal History of Science |access-date=30 December 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |archive-date=27 May 2015 }}</ref><ref>{{Citation|title=Time measurement and calendar construction|author=Broughton Richmond|year=1956|pages=218|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{Cite book|title=History of Kerala|author=R. Leela Devi|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|pages=408|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ}}</ref> সৰ্বসন্মতিক্ৰমে খ্ৰীষ্টাব্দ ৮৪৯/৮৫০ ৰ [[কুইলন চিৰিয়ান তাম্ৰফলি|কুইলন চিৰিয়ান তাম্ৰফলিখনকেই]] [[পুৰণি মালয়ালম ভাষা|পুৰণি মালয়ালম ভাষাত]] লিখা আটাইতকৈ পুৰণি উপলব্ধ শিলালিপি বুলি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ প্ৰথম ৬০০ বছৰ ধৰি সাহিত্য বুলিলে মূলতঃ মৌখিক গীতিকা বা বেলাডক বুজাইছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[উত্তৰ মালাৱাৰ|উত্তৰ মালাৱাৰৰ]] '[[ভডক্কন পাত্তুকাল]]' (উত্তৰৰ গীতসমূহ) আৰু [[দক্ষিণ ট্ৰাংকুৰ|দক্ষিণ ট্ৰাংকুৰৰ]] 'থেক্কন পাত্তুকাল' (দক্ষিণৰ গীতসমূহ) প্ৰধান আছিল।<ref name="clt.1">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|page=453|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীনতম সাহিত্যিক ৰচনা হৈছে পুৰণি মালয়ালম ভাষাত ৰচিত '[[ৰামচৰিতম]]' আৰু '[[থিৰুনিজহালমালা]]' নামৰ দুখন [[মহাকাব্য]]। মালয়ালম সাহিত্যলৈ বৰ্তমানলৈকে ৬টা [[জ্ঞানপীঠ বঁটা]] আগবঢ়োৱা হৈছে। এইটো যিকোনো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ বাবে দ্বিতীয় সৰ্বাধিক আৰু যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাৰ বাবে তৃতীয় সৰ্বাধিক বঁটা।<ref>{{Cite news|title=Jnanpith given to Akkitham|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|last=Naha|first=Abdul Latheef|date=24 September 2020|access-date=12 June 2021|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news|title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|last=ANI|date=29 November 2019|access-date=12 June 2021|work=Business Standard}}</ref> ২০১৩ চনত এই ভাষাটোক "[[ভাৰতৰ ধ্ৰুপদী ভাষা]]" হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=[[The Hindu]] |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |archive-date=27 September 2013 |url-status=live}}</ref> পোন্ধৰ আৰু ষোড়শ শতিকাত কবি [[চেৰুচেৰী নাম্বুথিৰী]] ([[কান্নুৰ|কান্নুৰৰ]] ওচৰত জন্ম),<ref name="Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books">{{Cite web |url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/http://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name="mlm"/> [[তুঞ্চথু এজুথাচান]] ([[তিৰুৰ|তিৰুৰৰ]] ওচৰত জন্ম),<ref name="mlm"/> আৰু [[পুনথানম নাম্বুদিৰি]] ([[পেৰিনথালমান্না|পেৰিনথালমান্নাৰ]] ওচৰত জন্ম)<ref name="mlm"/><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu}}</ref> আদি কবিসকলৰ প্ৰভাৱত এই ভাষাই বৰ্তমানৰ ৰূপ লাভ কৰে।<ref name="mlm">{{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}}</ref><ref>Freeman, Rich (2003). "Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala". In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia</ref> [[পালাক্কাদ|পালাক্কাদৰ]] এজন কবি [[কুঞ্চন নাম্বিয়াৰ|কুঞ্চন নাম্বিয়াৰেও]] 'থুল্লাল' নামৰ এটা নতুন সাহিত্য শাখাৰ জৰিয়তে আদি অৱস্থাত আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref name="mlm"/> ওঠৰ শতিকাৰ দ্বিতীয় অৰ্ধৰ পৰা গদ্য সাহিত্য, সমালোচনা আৰু [[মালয়ালম সংবাদ জগত|মালয়ালম সাংবাদিকতাৰ]] আৰম্ভণি ঘটে। যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাৰ প্ৰথম ভ্ৰমণবৃত্তান্ত হৈছে মালয়ালম ভাষাত লিখা '[[ৱাৰ্থমানপ্পুস্তকমে]]'। ইয়াক ১৭৮৫ চনত [[পাৰেম্মাক্কল থমা কাথানাৰ|পাৰেম্মাক্কল থমা কাথানাৰে]] লিখিছিল।<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}</ref> [[ভাৰতপ্পুঝা নদী|ভাৰতপ্পুঝা নদী]] (যাৰ আন এটা নাম পোন্নানি নদী) আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহে আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="mlm"/> খ্ৰীষ্টীয় ১৬-১৭ শতিকাৰ বহুতো [[আৰবী মালয়ালম ভাষা|আৰবী মালয়ালম]] ৰচনাত ব্যৱহৃত শব্দসমূহো আধুনিক মালয়ালম ভাষাৰ অতি ওচৰ চপা।<ref name="mlm" /><ref name="Deccan Chronicle">{{Cite web|date=15 October 2017|title=New university centre for Arabi Malayalam|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/151017/new-university-centre-for-arabi-malayalam.html|access-date=20 October 2020|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> ১৭-১৮ শতিকাৰ [[ত্ৰিশূৰ|ত্ৰিশূৰৰ]] বাসিন্দা [[উন্নয়ী ৱাৰিয়াৰ|উন্নয়ী ৱাৰিয়াৰে]] 'আত্তাকথা' সাহিত্যৰ বিকাশত এক ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="mlm" /> আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ [[আধুনিক মালয়ালমৰ ত্ৰিমূৰ্তি কবি|ত্ৰিমূৰ্তি কবিক]] ('কৱিত্ৰয়ম': [[কুমাৰন আছান]], [[বল্লথল নাৰায়ণ মেনন]] আৰু [[উল্লুৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ]]) কেৰালাৰ কবিতাক পুৰণি জটিলতা আৰু আধ্যাত্মিকতাৰ পৰা আঁতৰাই আনি এক অধিক সুৰীয়া বা গীতিকাব্যধৰ্মী ৰূপ দিয়াৰ বাবে জনাজাত। আধুনিক মালয়ালম ব্যাকৰণ উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে [[এ আৰ ৰাজা ৰাজা বৰ্মা|এ. আৰ. ৰাজা ৰাজা বৰ্মাই]] লিখা '[[কেৰালা পাণিনীয়ম]]' নামৰ গ্ৰন্থখনৰ ওপৰত আধাৰিত। == লোকসংস্কৃতি == [[File:Thirayattam(Pookkutty Thira).JPG|thumb|থিৰায়াট্টম (পুকুট্টী থিৰা)]] কেৰালাৰ লোকসংস্কৃতি বা লোকবিদ্যাৰ ওপৰত সেই অঞ্চলৰ কৃষি পদ্ধতি আৰু শ্ৰমৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। বীজ সিঁচা, কঠীয়া (nharu) ৰোপণ কৰা, বনবাত নিৰোৱা, শস্য চপোৱা আদি কৃষিৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে সুকীয়া ৰীতি-নীতি জড়িত হৈ আছে। এই পৰ্যায়বোৰৰ সৈতে বহুতো গীত আৰু পৰিৱেশ্য কলা সংগত কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, কঠীয়া ৰোপণৰ সময়ত '[[Njattupattu|জ্ঞাত্টুপাত্তু]]' গীতবোৰ গোৱা হয়। কান্নিয়াৰ কলি, [[পদয়ানি]], [[মুদিয়েত্তু]], [[থিৰায়াট্টম]], মালভায়িয়াট্টম, [[থেয়্যাম]], কোথাচুৰীয়াট্টম, নিৰা, পুথাৰী আদি কেৰালাৰ কিছুমান আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক লোকসংস্কৃতি। উৎসৱৰ তাৰিখসমূহকে ধৰি কেৰালাৰ লোকসংস্কৃতিৰ বেছিভাগ অংশই [[কোলাথুনাডু]]ৰ ৰজা [[কোলাথিৰীসকল]]ৰ শাসনকালত সংহিতাবদ্ধ কৰা হৈছিল।{{Citation needed|date=December 2024}} কেৰালাৰ লোককলাসমূহক বহলভাৱে দুটা ভাগত ভগাব পাৰি:<ref>{{cite web |url=http://www.keralahistory.ac.in/surviving.htm |title=Essays on the Cultural Formation of Kerala |editor=P.J. Cherian |website=Keralahistory.ac.in |access-date=2017-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140310175337/http://www.keralahistory.ac.in/surviving.htm |archive-date=2014-03-10 |url-status=dead }}</ref> আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক (ধৰ্মীয়) আৰু অনুষ্ঠান-বহিৰ্ভূত (ধৰ্মনিৰপেক্ষ)। আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক লোককলাক পুনৰ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি: ভক্তিমূলক আৰু যাদুকৰী বা অলৌকিক। কোনো এক বিশেষ ভগৱান বা দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ [[থেয়্যাম]], [[থিৰায়াট্টম]], পুথামথিৰা, কান্নিয়াৰকলি আৰু [[কুম্মত্তিকালি|কুম্মত্তি]]ৰ দৰে ভক্তিমূলক লোককলা পৰিৱেশন কৰা হয়। পনাপাট্টু আৰু থোট্টামপাট্টুৰ দৰে কলাসমূহ গীতৰ ৰূপত ৰচনা কৰা হয়। কোলকালি, [[মাৰ্গম কলি|মাৰ্গমকালি]], [[Daffmuttu|দাফুমুত্তুকলি]] আদিত আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ প্ৰভাৱ বৰ বেছি প্ৰবল নহয়। আনহাতে, যাদুকৰী লোককলাসমূহৰ উদ্দেশ্য হৈছে সমাজৰ সামগ্ৰিক সমৃদ্ধি অনা, কু-দৃষ্টি বা অপদেৱতাক খেদা অথবা সন্তান লাভ কৰা। এই কৃপা লাভ কৰিবলৈ [[গন্ধৰ্ব]] আৰু [[নাগ|নাগসকলৰ]] পূজা কৰা হয়। এই যাদুকৰী লোককলাসমূহৰ ভিতৰত পাম্বিনথুল্লাল, পূপ্পাডাথুল্লাল, কোলামথুল্লাল, মালয়ানকেট্টু আদি অন্তৰ্ভুক্ত।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''[[থেয়্যাম]]''' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ এক পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক নৃত্যশৈলী। এই কলাবিধ প্ৰায় ১,৫০০ বছৰতকৈও অধিক সময়ৰ আগতে আৰম্ভ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ই এক জীৱন্ত আৰু ৰঙীন কলা য’ত গধুৰ ৰূপসজ্জা, বিশেষ সাজ-পোছাক আৰু নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ইয়াৰ লগত প্ৰায়ে সংগীত আৰু মন্ত্ৰোচ্চাৰণ সংগত কৰা হয়। এই নৃত্যটো কিছুমান বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ পুৰুষ সদস্যসকলে পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে দেৱ-দেৱীৰ শক্তিক আৱাহন কৰি সমাজলৈ আশীৰ্বাদ, সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষা অনা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। থেয়্যাম<ref>{{Cite web |date=2023-06-29 |title=Theyyam: The Indian trance where men become gods |url=https://www.bbc.com/travel/article/20230628-theyyam-the-indian-trance-where-men-become-gods |access-date=2025-05-20 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> সাধাৰণতে অক্টোবৰৰ পৰা মে' মাহৰ ভিতৰত শীতকালত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''পাদয়ানি''' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ এক পৰম্পৰাগত লোককলা য’ত বিশাল শোভাযাত্ৰা আৰু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এইটো সাধাৰণতে আগষ্ট বা ছেপ্টেম্বৰ মাহত হোৱা ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। এই কলাবিধত মুখা, বিশেষ সাজ-পোছাক আৰু বিভিন্ন সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শিল্পীসকলে চেন্দা আৰু থাকিলৰ দৰে পৰম্পৰাগত তালবাদ্যৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। পাদয়ানিত ব্যৱহৃত মুখাবোৰ সাধাৰণতে কাঠ, বাঁহ বা মাটিৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এইবোৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু জটিল নক্সাৰে সজোৱা হয়। ইয়াৰ প্ৰদৰ্শনসমূহ প্ৰায়ে পৌৰাণিক কাহিনী বা সামাজিক বিষয়ৰ ওপৰত আধাৰিত হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে দৰ্শকক মনোৰঞ্জন দিয়া আৰু শিক্ষিত কৰা।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''[[থিৰায়াট্টম]]''' হৈছে এক ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান যিটো প্ৰায়ে কালী, দুৰ্গা আৰু ভদ্ৰকালীৰ দৰে দেৱীৰ মন্দিৰৰ চোতালত পৰিৱেশন কৰা হয়। এই প্ৰদৰ্শনত আকৰ্ষণীয় সাজ-পোছাক আৰু ৰূপসজ্জা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শিল্পীসকলে চেন্দা আৰু থাকিলৰ দৰে পৰম্পৰাগত তালবাদ্যৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। থিৰায়াট্টম কিছুমান নিৰ্দিষ্ট সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা দেৱীৰ শক্তিক আৱাহন কৰি সমাজলৈ সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষা অনা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই কলাবিধ সাধাৰণতে আগষ্ট বা ছেপ্টেম্বৰ মাহত ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} == ৰাজনীতি == কেৰালাৰ বেছিভাগ লোকেই দুটা প্ৰধান ৰাজনৈতিক মিত্ৰজোঁটৰ যিকোনো এটাৰ সৈতে জড়িত। এই মিত্ৰজোঁট দুটা হৈছে [[ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (UDF) আৰু [[লেফ্ট ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|লেফ্ট ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (LDF)। ইয়াৰ আঞ্চলিক দলসমূহৰ ভিতৰত [[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ]] (IUML), [[কেৰালা কংগ্ৰেছ]]ৰ বিভিন্ন গোট, [[ৰিভলিউশ্যনেৰী ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টী (ইণ্ডিয়া)|ৰিভলিউশ্যনেৰী ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টী]]ৰ বিভিন্ন গোট আৰু বহুতো সৰু সৰু দল অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক আন্দোলনসমূহত ধৰ্মীয় নেতাসকলৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ দেখা যায়। বহুতো কেৰালাবাসীয়ে তেওঁলোকৰ ডেকা বয়সৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে, যিবোৰ সময় তেওঁলোকে স্থানীয় চাহৰ দোকানত ("চায়া কাদা") ৰাজনীতিৰ আলোচনা কৰি অতিবাহিত কৰিছিল।{{Citation needed|date=December 2024}} == যুদ্ধকলা আৰু ক্ৰীড়া == কেৰালাৰ নিজা থলুৱা [[যুদ্ধকলা]] আছে। ইয়াক '[[কালৰিপায়াট্টু]]' বুলি কোৱা হয়। এই শব্দটো 'কালৰি' (অৰ্থাৎ স্থান, মৰণা মৰা ঠাই বা যুদ্ধক্ষেত্ৰ) আৰু 'পায়াত্তু' (অৰ্থাৎ ব্যায়াম বা অভ্যাস) শব্দৰ পৰা আহিছে। এই কলাবিধৰ ওপৰত কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণবাদী অতীত আৰু আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাৰ প্ৰভাৱ আছে। মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি কালৰিপায়াট্টুৰ সৃষ্টি পৰশুৰামে কৰিছিল। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক প্ৰায় দুশ বছৰ ধৰি নিষিদ্ধ কৰি ৰাখিছিল। কিন্তু বৰ্তমান সময়ত কেৰালাবাসীৰ মাজত ই তীব্ৰভাৱে পুনৰ জনপ্ৰিয় হৈ উঠিছে। ইয়াৰ সৈতে ই বিশ্বজুৰি লাহে লাহে মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। কেৰালাৰ একেবাৰে উত্তৰ প্ৰান্ত অৰ্থাৎ উত্তৰ মালাৱাৰত উৎপত্তি হোৱা আন দুবিধ জনপ্ৰিয় ধৰ্মীয় কলা হৈছে '[[থেয়্যাম]]' আৰু '[[পূৰক্কালি]]'।{{Citation needed|date=December 2024}} 'কোলকালি' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ [[মালাৱাৰ জিলা|মালাৱাৰ]] অঞ্চলত পৰিৱেশন কৰা এক লোককলা। ইয়াত নৃত্যশিল্পীসকলে এটা বৃত্তত ঘূৰি ঘূৰি সৰু সৰু লাঠীৰে কোবাই আৰু বিশেষ খোজেৰে তাল ৰক্ষা কৰে।<ref name="12nf">{{cite book |last1=Jha |first1=Makhan |url=https://books.google.com/books?id=b_a4G_Tw2ycC&dq=kolkali&pg=PA58 |title=The Muslim Tribes of Lakshadweep Islands: An Anthropological Appraisal of Island Ecology and Cultural Perceptions |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd. |year=1997 |isbn=978-81-7533-032-0 |language=en |access-date=28 November 2020}}</ref> আধুনিক যুগত পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু যুদ্ধকলাৰ ঠাই বেছিভাগেই জনপ্ৰিয় খেলসমূহে লৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ক্ৰিকেট]], [[কাবাডী]], [[ফুটবল]]), বেডমিণ্টন আদি প্ৰধান। ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ (IPL) খেলা কোচি টাস্কাৰ্ছ কেৰালা দলটো কেৰালাৰে আছিল। বৰ্তমান কেৰালাত [[কেৰালা ব্লাষ্টাৰ্ছ]] আৰু গোকুলম কেৰালা এফ চি নামৰ ফুটবল ক্লাব দুটা সক্ৰিয় হৈ আছে। অতীতত ভিভা কেৰালা আৰু এফ চি কোচিন এই ৰাজ্যখনৰ আন দুটা ডাঙৰ ফুটবল ক্লাব আছিল। == বৰ্ষপঞ্জী == [[মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জী]] কেৰালাৰ এক থলুৱা প্ৰাচীন সৌৰ বৰ্ষপঞ্জী। ইয়াক মূলতঃ কৃষি কাৰ্য আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ সংস্কৃতিত প্ৰাণী == === হাতী === [[File:Thrippunithura-Elephant-end-of-pooram-2 crop.jpg|thumb|right|'[[শ্ৰী পূৰ্ণত্ৰয়ীশ মন্দিৰ]]'ৰ উৎসৱৰ সময়ত বিশেষভাৱে সজোৱা হাতী। কেৰালাৰ হাতীসমূহ কেৰালাবাসীৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ।]] হাতী এই ৰাজ্যৰ সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হৈ আহিছে। কেৰালাৰ প্ৰায় সকলো স্থানীয় উৎসৱতে অন্ততঃ এটাকৈ সুন্দৰকৈ সজোৱা হাতী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ভাৰতৰ ভিতৰতে কেৰালাতে আটাইতকৈ বেছি পোহনীয়া হাতী আছে। ইয়াত প্ৰায় ৭০০ টা [[ভাৰতীয় হাতী]] আছে, যাৰ গৰাকী বিভিন্ন মন্দিৰ আৰু ব্যক্তিগত ব্যক্তি।<ref name="Varghese2006">{{cite book |author=Theresa Varghese |url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ |title=Stark World Kerala |publisher=Stark World Pub. |year=2006 |isbn=978-8190250511 |page=224 |access-date=17 November 2012}}</ref> এই হাতীবোৰক মূলতঃ সমগ্ৰ ৰাজ্যতে উদযাপন কৰা উৎসৱসমূহৰ শোভাযাত্ৰা আৰু প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰাজ্যখনত বছৰি ১০,০০০ তকৈও অধিক উৎসৱ উদযাপন কৰা হয়। ইয়াৰ বাবে কিছুমান প্ৰাণী প্ৰেমীয়ে এই উৎসৱবোৰৰ সময়ত পোহনীয়া হাতীৰ অত্যধিক খাটনি বা পৰিশ্ৰমক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="1000hrs">{{cite news |date=4 March 2010 |title=India's overworked elephants |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8533776.stm |access-date=30 May 2015 |work=BBC}}</ref> মালয়ালম সাহিত্যত হাতীক "[[সহ্যাদ্ৰী|সহ্য]]ৰ পুত্ৰ" বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref name="Satchidanandan2001">{{cite book |author=K. Satchidanandan |url=https://books.google.com/books?id=AXiNXRM_KzMC&pg=PR14 |title=Indian Poetry: Modernism and After |publisher=Sahitya Akademi |year=2001 |isbn=978-8126010929 |pages=14– |access-date=17 November 2012}}</ref> হাতী হৈছে কেৰালাৰ ৰাজ্যিক প্ৰাণী আৰু ইয়াক [[কেৰালা চৰকাৰ|কেৰালা চৰকাৰৰ]] ৰাজ্যিক প্ৰতীকত প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে।<ref name="Profile">{{cite web |title=About Kerala |url=https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=37 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218081930/https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=37 |archive-date=18 December 2011 |access-date=17 November 2012 |publisher=Government of Kerala}}</ref> === সাপ === [[সৰ্প কাভু]] (যাৰ অৰ্থ 'সৰ্পৰ পবিত্ৰ উদ্যান') হৈছে দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যত দেখা পোৱা এক প্ৰকাৰৰ সৰু পৰম্পৰাগত গছ-গছনিৰ উদ্যান বা বননি। এই প্ৰাকৃতিক বননিবোৰত সাধাৰণতে কেইবাজনো 'নাগ দেৱতা' (সৰ্প দেৱতা)ৰ প্ৰতীক থাকে। এই দেৱতাসকলক যৌথ পৰিয়াল বা '[[থাৰাভাড]]'সমূহৰ দ্বাৰা পূজা কৰা হৈছিল। এইটো 'নাগাৰাধনা' (সৰ্প পূজা)ৰ এটা অংশ আছিল, যিটো অতীতৰ শতিকাবোৰত কেৰালাবাসীৰ মাজত প্ৰচলিত আছিল। কেৰালাৰ [[নাম্বুদিৰি]] ব্ৰাহ্মণৰ পৰা আৰম্ভ কৰি জনজাতীয় সম্প্ৰদায়লৈকে প্ৰায় প্ৰতিটো হিন্দু সম্প্ৰদায়ে এই প্ৰথা পালন কৰি আহিছিল। == উৎসৱসমূহ == === ওনাম === {{main|ওনাম}} [[File:Onam Thriuvathira Dance.jpg|thumb|'তিৰুৱাথিৰা' হৈছে মহিলাসকলে ঘূৰণীয়া হৈ কৰা এটা নৃত্য। ওণমৰ ভোজ (সধ্যা) ৰান্ধি আজৰি হোৱাৰ পিছত জিৰণি ল’বলৈ এই নৃত্য কৰা হয়। এইটো ওণম উৎসৱৰ এটা পৰম্পৰা।]] (মালয়ালম: ഓണം) ওনাম কেৰালাৰ লোকসকলে উদযাপন কৰা এটা শস্য চপোৱাৰ উৎসৱ। এইটো কেৰালাৰ ৰাজ্যিক উৎসৱ। ওনামৰ পূৰ্বসন্ধিয়া (উথ্ৰাদম)ৰ পৰা চতুৰ্থ ওনাম দিনলৈকে ইয়াত একেৰাহে ৪ দিন চৰকাৰী বন্ধ থাকে। ওনাম উৎসৱ [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] বৰ্ষপঞ্জীৰ চিংগম মাহত (আগষ্ট – ছেপ্টেম্বৰ) পৰে। এই উৎসৱে [[বিষ্ণু]]ৰ অৱতাৰ [[বামন]]ৰ স্মৰণ কৰে। ইয়াৰ লগতে ই ৰজা [[মহাবলী]]ৰ গৃহপ্ৰত্যাৱৰ্তনকো সূচায়। মালয়ালীসকলে মহাবলী জগতলৈ নিৰ্বাসিত হোৱা এজন ন্যায়পৰায়ণ আৰু ধাৰ্মিক ৰজা বুলি গণ্য কৰে। ওণমৰ কিছুমান সাংস্কৃতিক উপাদান হৈছে ৱাল্লাম কলি (নাও খেল), পুলিক্কালি, পুক্কালাম (ফুলৰ দলিচা), ওণাথাপ্পন, থুম্বী থুল্লাল, ওণাভিল্লু, কাজচাক্কুলা, ওণাপোত্তন আৰু আত্তা চাময়ম। এই উৎসৱৰ সময়ত 'ওনাম সধ্যা' (ওনামৰ বিশেষ ভোজ)ৰ আয়োজন কৰা হয়। ইয়াত কল পাতত বিভিন্ন ব্যঞ্জন পৰিৱেশন কৰা হয়। উৎসৱ উদযাপনকাৰীসকলে এই বিশেষ অনুষ্ঠানৰ বাবে 'ওনাম কডি' (নতুন সাজ-পোছাক) পৰিধান কৰে। === মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহ === 케ৰালাত বহু সংখ্যক মন্দিৰ আছে। এই মন্দিৰসমূহত অঞ্চলটোৰ বিশেষ আৰু কেতিয়াবা প্ৰতিটো মন্দিৰৰে নিজস্ব অনন্য বাৰ্ষিক উৎসৱসমূহ উদযাপন কৰা হয়। প্ৰতিটো মন্দিৰৰে সৃষ্টিৰ আঁৰত একোটা আকৰ্ষণীয় ইতিহাস থাকে। মালাৱাৰ অঞ্চলত '[[থেয়্যাম]]' নামৰ এক সুকীয়া কলাৰূপ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়, যিয়ে পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে। মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহৰ সৈতে সৰু সৰু কাৰ্নিভাল বা মেলাৰো আয়োজন কৰা হয়। [[ত্ৰিশূৰ পুৰম]] হৈছে কেৰালাৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় মন্দিৰ উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। == টোকা == {{reflist}} == সমল == * {{Citation |surname1 = Bhagyalekshmy |given1 = S |year = 2004 |title = Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal = Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url = http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date = 12 January 2006 |archive-date = 20 February 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status = dead }}. * {{Citation | surname1 = Bhagyalekshmy | given1 = S | year = 2004d | title = Contribution of Travancore to Karnatic Music | journal = Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) | pages = 29–37 | url = http://www.kerala.gov.in/music/music4.pdf | access-date = 20 January 2006 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060220050746/http://www.kerala.gov.in/music/music4.pdf | archive-date = 20 February 2006 }} == অধিক পঢ়ক == * {{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|edition=Malayalam}} == বহিঃসংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20070427200406/http://www.cs.princeton.edu/~mp/malayalam/copy/prdkerala.org/artandculture.htm প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংযোগ: কেৰেলাৰ পৰিৱেশ্য কলাৰ বিষয়ে অতিৰিক্ত তথ্য] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] 8gj8vhh8dwpabfbtdepviwp1s4wcc2k 622043 622042 2026-07-31T12:59:30Z AjayDas 12623 /* পৰিৱেশ্য কলা */ 622043 wikitext text/x-wiki [[File:India-KERALA.svg|thumb|ভাৰতৰ ভিতৰত কেৰালাৰ অৱস্থান]] [[File:Nileshwar 22.jpg|thumbnail|[[কানহাংগড়|কানহাংগড়ৰ]] এটা মন্দিৰৰ সমদল]] '''কেৰালাৰ সংস্কৃতি''' হাজাৰ বছৰ ধৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ওপৰত ভাৰতৰ অন্যান্য অংশ আৰু বিদেশৰ প্ৰভাৱ পৰিছে।<ref>{{Cite book|first=A. Sreedhara |last=Menon|year=1978|title=Cultural Heritage of Kerala: an introduction|publisher=East-West Publications}}</ref><ref name="Orpa Slapak">{{Cite book|url=https://google.com|title=The Jews of India: A Story of Three Communities|first=Orpa |last=Slapak|publisher=[[The Israel Museum]]|location=Jerusalem|year=2003|page=27|isbn=965-278-179-7}}.</ref> এই সংস্কৃতি ইয়াৰ প্ৰাচীনতা আৰু [[মালয়ালী মানুহ|মালয়ালী লোকসকলৰ]] ধাৰাবাহিকতাৰ বাবে জনাজাত।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004|p=7}}.</ref> প্ৰাচীন কালত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্ত আৰু বিদেশৰ পৰা অহা প্ৰব্ৰজনৰ বাবে আধুনিক কেৰালা সমাজখন গঢ়ি উঠিছিল।<ref name="Orpa Slapak"/><ref>{{Cite book|last=Nayar|first=Balachandran|year=1974|title=In quest of Kerala}}</ref><ref>{{Cite book|last=Smith|first=Bardwell|year=1976|title=Religion and social conflict in South Asia|publisher=[[Brill Publishers]]}}</ref> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণি আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰ পৰা হৈছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলটো ‘তামিলাগম’ নামৰ এটা ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই অঞ্চলটো উমৈহতীয়া [[:Category:Tamil culture|তামিল সংস্কৃতিৰ]] দ্বাৰা পৰিচিত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত চেৰা, চোলা আৰু পাণ্ড্য ৰাজ্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। সেই সময়ত কেৰালাৰ সংগীত, নৃত্য আৰু ভাষা সমগ্ৰ তামিbackgroundলগমৰ দৰেই আছিল। প্ৰথমতে ইয়াৰ ভাষা আছিল দ্ৰাবিড় ভাষা আৰু পিছলৈ তামিল হৈছিল।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_6">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004|p=6}}.</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৫০০ ৰ পৰা ২০০০ বছৰ আগৰ [[সংগম সাহিত্য|সংগম সাহিত্যৰও]] ইয়াত প্ৰভাৱ আছিল। দ্ৰাবিড়ীয় নীতি-নিয়মৰ সংস্কৃতকৰণৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতিৰ বিকাশ ঘটিছিল। ধৰ্মীয় আন্দোলনৰ পুনৰুত্থান আৰু জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে হোৱা [[History of the Indian caste system#Reform movements|সংস্কাৰ আন্দোলনেও]] ইয়াত সহায় কৰিছিল।<ref>Srinivas, Narasimhachar (1980) India: social structure. {{ISBN|0-878-55415-7}}</ref><ref>Filippo Osella, Caroline Osella (2000) Social mobility in Kerala: modernity and identity in conflict. Pluto Press</ref><ref>University of Kerala. Dept. of History, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History, University of Travancore (1966) Journal of Indian history: Volume 44</ref> দৃঢ় সামাজিক মূল্যবোধ, [[বুদ্ধিমত্তা]] আৰু সামাজিক প্ৰগতিশীলতাৰ আদৰক সাধাৰণতে [[মালয়ালী|মালয়ালী]] সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|last=Menon|first=Geeta |title= Why Kerala Means Strong Women, Intermingling Cultures and Education |website=[[NYU Stern]] |url=https://nyu.edu |access-date=2024-04-21}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Törnquist |first=Olle |date=2001 |title=Movement, Politics and Development: The Case of Kerala |url=https://jstor.org |journal=Social Scientist |volume=29 |issue=11/12 |pages=57–87 |doi=10.2307/3518227 |jstor=3518227 |issn=0970-0293|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Mattumannil |first=Shahul Hameed |date=2024-12-31 |title=The left approach to social diversity: How the Communist Party interacted with Kerala's social landscape? |journal=Cogent Social Sciences |language=en |volume=10 |issue=1 |article-number=2292840 |doi=10.1080/23311886.2023.2292840 |issn=2331-1886|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Kumar |first=Vipin |date=April 2008 |title=Politics of laughter: An introduction to the 1990s' Malayalam popular comic film |url=http://tandfonline.com |journal=South Asian Popular Culture |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=13–28 |doi=10.1080/14746680701878513 |issn=1474-6689|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Raja |first=K. Kunjunni |date=1974 |title=Renaissance in Malayalam Writing |url=https://jstor.org |journal=Indian Literature |volume=17 |issue=1/2 |pages=166–171 |jstor=23329869 |issn=0019-5804}}</ref> == পৰিৱেশ্য কলা == [[File:Thirayattam -( Bagavathi vellattu ).JPG|thumb|থিৰায়াট্টম -( ভগৱতী ভেল্লাট্টু )]] কেৰালাৰ থলুৱা ধ্ৰুপদী পৰিৱেশ্য কলাসমূহৰ ভিতৰত '[[কুডিয়াট্টম]]' অন্যতম। ই এক প্ৰকাৰৰ [[সংস্কৃত]] নাটক বা থিয়েটাৰ। ইয়াক [[ইউনেস্ক’]]ই মানৱ ঐতিহ্য কলা হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। কথাকলি হৈছে এক ৫০০ বছৰ পুৰণি নৃত্য-নাটিকা। ই প্ৰাচীন মহাকাব্যসমূহৰ বাখ্যা কৰে। ইয়াৰ নামটো 'কথা' (কাহিনী) আৰু 'কলি' (প্ৰদৰ্শন) শব্দৰ পৰা আহিছে। '[[কেৰালা নাট্যম]]' হৈছে কথাকলিৰ পৰা বিকশিত হোৱা এক জনপ্ৰিয় ৰূপ। ইয়াক বিংশ শতিকাত নৃত্যশিল্পী [[গুৰু গোপীনাথ|গুৰু গোপীনাথে]] বিকাশ কৰিছিল। আনহাতে '[[কোথু]]' হৈছে আধুনিক কমেডীৰ দৰে এক ধেমেলীয়া পৰিৱেশ্য কলা। এই প্ৰাচীন কলাবিধ প্ৰথমতে কেৱল মন্দিৰৰ ভিতৰতে আৱদ্ধ আছিল। পিছলৈ ইয়াক মণি মাধৱ চাক্যাৰে জনপ্ৰিয় কৰি তোলে। কেৰালাৰ অন্যান্য পৰিৱেশ্য কলাসমূহৰ ভিতৰত '[[মোহিনীঅট্টম]]' অন্যতম। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মোহিনীৰ নৃত্য"। এইটো মহিলাসকলে পৰিৱেশন কৰা এক আকৰ্ষণীয় নৃত্য। ইয়াৰ সৈতে সংগীত সংগত কৰা হয়। '[[ওট্টমথুল্লাল|থুল্লাল]]', '[[থিৰায়াট্টম]]', '[[পদয়ানি]]' আৰু '[[থেয়্যাম]]' কেৰালাৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱেশ্য কলা। '[[থিৰায়াট্টম]]' কেৰালাৰ আটাইতকৈ বিশিষ্ট জনগোষ্ঠীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এইটো এক জীৱন্ত ধৰ্মীয় বাৰ্ষিক পৰিৱেশ্য কলা। ইয়াক পবিত্ৰ উদ্যান ("কাভুকাল") আৰু গাঁৱৰ মন্দিৰৰ চোতালত পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>"Thirayattam",(Folklore Text -malayalam, Moorkkanad Peethambaran) State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> কেৰালাত কেইবাটাও জনজাতীয় আৰু লোককলাৰ ৰূপো আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, দক্ষিণ মালাৱাৰৰ ৰঙীন মুখা-নৃত্য '[[কুম্মত্তিকালি]]' ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। '[[কান্নিয়াৰ কলি]]' নৃত্যক 'দেসাথুকলি' বুলিও জনা যায়। এইসমূহ খৰতকীয়া আৰু যুদ্ধধৰ্মী নৃত্য। এই নৃত্যসমূহ তালবদ্ধ ভক্তিভৰা লোকগীত আৰু অসুৰবাদ্যৰ সৈতে সংগত কৰা হয়। অন্যান্য কিছুমান পৰিৱেশ্য কলাৰ খ্ৰীষ্টধৰ্ম বা [[ইছলাম]] ধৰ্মৰ সৈতে সংযোগ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত '[[ওপ্পানা]]' অন্যতম। ই কেৰালাৰ মুছলমানসকলৰ মাজত অতি জনপ্ৰিয় আৰু ই মালাৱাৰৰ থলুৱা কলা। '[[ওপ্পানা]]' নৃত্যত হাত চাপৰি আৰু গানৰ তালে তালে দলীয় নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} '[[মাৰ্গম কলি]]' হৈছে কেৰালাৰ এটা বৃত্তাকাৰ দলীয় নৃত্য। ইয়াক [[চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকল|চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকলে]] পৰিৱেশন কৰে।<ref>{{cite web |date=2009-06-08 |title=Margam Kali – History, Text, Lyrics, Theme, Early Reference and Modern Developments |url=http://www.nasrani.net/2009/05/04/margam-kali-history-theme-early-reference-and-modern-developments/ |access-date=2017-02-22 |website=Nasrani.net}}</ref> অৱশ্যে এই থলুৱা কলাসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱৰ বাবেহে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ই বিশেষ জনপ্ৰিয় নহয়। গতিকে আজিকালি কিছুমান সমসাময়িক কলাই অধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত তীব্ৰ ব্যংগাত্মক তথা ৰাজনৈতিকভাৱে অশুদ্ধ [[নাকল বা অনুকৰণ|অনুকৰণ]] (mimicry) আৰু পেৰডী অন্তৰ্ভুক্ত।{{citation needed|date=March 2011}} প্ৰকৃততে, সমসাময়িক শিল্পীসকলে প্ৰায়ে আৰ্থ-সামাজিক উচ্চ শ্ৰেণীক উপলুঙا কৰিবলৈ এই মাধ্যমসমূহ ব্যৱহাৰ কৰে। যোৱা কেইটামান দশকত '[[মালয়ালম চিনেমা]]' কলাত্মক প্ৰকাশৰ এক অতি জনপ্ৰিয় মাধ্যম হৈ পৰিছে। ই [[বলিউড]] আৰু [[হলিউড]] উভয়ৰে এক বিকল্প হিচাপে থিয় দিছে। === সংগীত === কেৰালাৰ ধ্ৰুপদী সংগীতত ভক্তিমূলক [[কৰ্ণাটকী সংগীত|কৰ্ণাটকী সংগীতৰ]] '[[ৰাগ]]' আৰু '[[তাল (সংগীত)|তাল]]'ৰ প্ৰভাৱ বেছি। এই কৰ্ণাটকী সংগীত দক্ষিণ ভাৰতৰ এক থলুৱা কলা। উনবিংশ শতিকাৰ ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা [[স্বাতী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]] এগৰাকী সংগীত ৰচক আৰু পৃষ্ঠপোষক আছিল। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক কালত কেৰালাত কৰ্ণাটকী সংগীত জনপ্ৰিয় কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Bhagyalekshmy_2004d_29">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004d|p=29}}.</ref><ref name="Bhagyalekshmy_2004d_32">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004d|p=32}}.</ref> ইয়াৰ উপৰি কেৰালাৰ নিজা থলুৱা সংগীত পদ্ধতি আছে যাক 'সোপানম' বোলা হয়। ই হৈছে ৰাগ-ভিত্তিক গীতৰ এক খোপে খোপে কৰা ধীৰ পৰিৱেশন। উদাহৰণস্বৰূপে, '[[কথাকলি]]' নৃত্যত আৱহ সংগীত হিচাপে '[[সোপানম]]' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কেৰালাৰ [[Music of Kerala|পৰম্পৰাগত সংগীতৰ]] ভিতৰত '[[মেলাম]]' (পাণ্ডী আৰু পাঞ্চাৰী প্ৰকাৰ) অন্যতম। এইটো মন্দিৰ কেন্দ্ৰিক উৎসৱসমূহত '[[চেন্দা]]' নামৰ এক বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি বজোৱা এক প্ৰকাৰৰ [[অৱনদ্ধ বাদ্য|তালবাদ্য]] সংগীত। এই সংগীত পৰিৱেশনত একেলগে প্ৰায় ১৫০ গৰাকী পৰ্যন্ত বাদ্যশিল্পী থাকিব পাৰে। প্ৰতিটো পৰিৱেশন প্ৰায় চাৰি ঘণ্টালৈকে চলিব পাৰে। '[[পঞ্চবাদ্যম]]' হৈছে আন এক প্ৰকাৰৰ তালবাদ্য সংগীত। ইয়াত পাঁচ প্ৰকাৰৰ বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কিছুমান ডাঙৰ উৎসৱত প্ৰায় এশ গৰাকী শিল্পীয়ে ইয়াক বজাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও এই তালবাদ্য সংগীত কেৰালাৰ বিভিন্ন অনন্য লোককলাৰ সৈতেও জড়িত। শেষত, ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ দৰেই কেৰালাৰো [[জনপ্ৰিয় সংগীত]] মূলতঃ [[ভাৰতীয় চিনেমা|ভাৰতীয় চিনেমাৰ]] চলচ্চিত্ৰীয় সংগীতৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। কেৰালাৰ সংগীত সংস্কৃতিৰ আটাইতকেই স্মৰণীয় নামটো হৈছে মহান ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞ [[কে জে যেছুদাস|কে. জে. যেছুদাস]]। == সাহিত্য == [[File:Malayala lipi.svg|thumbnail|[[মালয়ালম লিপি|মালয়ালম লিপিত]] লিখা 'মালয়াললিপি' শব্দ]] [[File:THUNCHAN MEMORIAL.jpg|thumbnail|left|300px|তুঞ্চথ এজুথাচান মালয়ালম বিশ্ববিদ্যালয় [[মালাপ্পুৰম জিলা|মালাপ্পুৰমৰ]] তিৰুৰৰ তুঞ্চন পৰম্বুত অৱস্থিত]] [[সংগম সাহিত্য|সংগম সাহিত্যক]] মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন পূৰ্বসূৰী হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি।<ref name="clt.1"/> [[মালয়ালম সাহিত্য]] উৎপত্তিকালৰ ফালৰ পৰা অতি প্ৰাচীন। ইয়াত চতুৰ্দশ শতিকাৰ [[নিৰনম কবিসকল|নিৰনম কবিৰ]] (মাধৱ পনিকৰ, শংকৰ পনিকৰ আৰু ৰাম পনিকৰ) দৰে ব্যক্তিত্ব অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। তেওঁলোকৰ কৰ্মৰাজিয়ে আধুনিক মালয়ালম ভাষা আৰু কেৰালাৰ থলুৱা কবিতাৰ সূচনা কৰিছিল। কিছুমান ভাষাবিদে দাবী কৰে যে [[ৱায়নাড|ৱায়নাডৰ]] [[এদাক্কাল গুহা|এদাক্কাল গুহাত]] পোৱা খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰ (প্ৰায় ১,৮০০ বছৰ পুৰণি) এটা শিলালিপি হৈছে মালয়ালম ভাষাৰ আটাইতকৈ পুৰণি উপলব্ধ শিলালিপি। ইয়াত 'ঈ' (এই) আৰু 'পঝমা' (পুৰণি) নামৰ দুটা আধুনিক মালয়ালম শব্দ পোৱা গৈছে। এই শব্দ দুটা [[পুৰণি তামিল ভাষা|আটাইতকৈ পুৰণি তামিল ভাষাতো]] পোৱা নাযায়। সংগম সাহিত্যৰ ৰচনাসমূহক মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন পূৰ্বসূৰী বুলি ধৰিব পাৰি।<ref name="clt.1" /> [[মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জী|মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ]] উৎপত্তি খ্ৰীষ্টাব্দ ৮২৫ চনৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |title=Kollam Era |publisher=Indian Journal History of Science |access-date=30 December 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |archive-date=27 May 2015 }}</ref><ref>{{Citation|title=Time measurement and calendar construction|author=Broughton Richmond|year=1956|pages=218|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{Cite book|title=History of Kerala|author=R. Leela Devi|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|pages=408|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ}}</ref> সৰ্বসন্মতিক্ৰমে খ্ৰীষ্টাব্দ ৮৪৯/৮৫০ ৰ [[কুইলন চিৰিয়ান তাম্ৰফলি|কুইলন চিৰিয়ান তাম্ৰফলিখনকেই]] [[পুৰণি মালয়ালম ভাষা|পুৰণি মালয়ালম ভাষাত]] লিখা আটাইতকৈ পুৰণি উপলব্ধ শিলালিপি বুলি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ প্ৰথম ৬০০ বছৰ ধৰি সাহিত্য বুলিলে মূলতঃ মৌখিক গীতিকা বা বেলাডক বুজাইছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[উত্তৰ মালাৱাৰ|উত্তৰ মালাৱাৰৰ]] '[[ভডক্কন পাত্তুকাল]]' (উত্তৰৰ গীতসমূহ) আৰু [[দক্ষিণ ট্ৰাংকুৰ|দক্ষিণ ট্ৰাংকুৰৰ]] 'থেক্কন পাত্তুকাল' (দক্ষিণৰ গীতসমূহ) প্ৰধান আছিল।<ref name="clt.1">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|page=453|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীনতম সাহিত্যিক ৰচনা হৈছে পুৰণি মালয়ালম ভাষাত ৰচিত '[[ৰামচৰিতম]]' আৰু '[[থিৰুনিজহালমালা]]' নামৰ দুখন [[মহাকাব্য]]। মালয়ালম সাহিত্যলৈ বৰ্তমানলৈকে ৬টা [[জ্ঞানপীঠ বঁটা]] আগবঢ়োৱা হৈছে। এইটো যিকোনো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ বাবে দ্বিতীয় সৰ্বাধিক আৰু যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাৰ বাবে তৃতীয় সৰ্বাধিক বঁটা।<ref>{{Cite news|title=Jnanpith given to Akkitham|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|last=Naha|first=Abdul Latheef|date=24 September 2020|access-date=12 June 2021|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news|title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|last=ANI|date=29 November 2019|access-date=12 June 2021|work=Business Standard}}</ref> ২০১৩ চনত এই ভাষাটোক "[[ভাৰতৰ ধ্ৰুপদী ভাষা]]" হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=[[The Hindu]] |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |archive-date=27 September 2013 |url-status=live}}</ref> পোন্ধৰ আৰু ষোড়শ শতিকাত কবি [[চেৰুচেৰী নাম্বুথিৰী]] ([[কান্নুৰ|কান্নুৰৰ]] ওচৰত জন্ম),<ref name="Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books">{{Cite web |url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/http://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name="mlm"/> [[তুঞ্চথু এজুথাচান]] ([[তিৰুৰ|তিৰুৰৰ]] ওচৰত জন্ম),<ref name="mlm"/> আৰু [[পুনথানম নাম্বুদিৰি]] ([[পেৰিনথালমান্না|পেৰিনথালমান্নাৰ]] ওচৰত জন্ম)<ref name="mlm"/><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu}}</ref> আদি কবিসকলৰ প্ৰভাৱত এই ভাষাই বৰ্তমানৰ ৰূপ লাভ কৰে।<ref name="mlm">{{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}}</ref><ref>Freeman, Rich (2003). "Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala". In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia</ref> [[পালাক্কাদ|পালাক্কাদৰ]] এজন কবি [[কুঞ্চন নাম্বিয়াৰ|কুঞ্চন নাম্বিয়াৰেও]] 'থুল্লাল' নামৰ এটা নতুন সাহিত্য শাখাৰ জৰিয়তে আদি অৱস্থাত আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref name="mlm"/> ওঠৰ শতিকাৰ দ্বিতীয় অৰ্ধৰ পৰা গদ্য সাহিত্য, সমালোচনা আৰু [[মালয়ালম সংবাদ জগত|মালয়ালম সাংবাদিকতাৰ]] আৰম্ভণি ঘটে। যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাৰ প্ৰথম ভ্ৰমণবৃত্তান্ত হৈছে মালয়ালম ভাষাত লিখা '[[ৱাৰ্থমানপ্পুস্তকমে]]'। ইয়াক ১৭৮৫ চনত [[পাৰেম্মাক্কল থমা কাথানাৰ|পাৰেম্মাক্কল থমা কাথানাৰে]] লিখিছিল।<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}</ref> [[ভাৰতপ্পুঝা নদী|ভাৰতপ্পুঝা নদী]] (যাৰ আন এটা নাম পোন্নানি নদী) আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহে আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="mlm"/> খ্ৰীষ্টীয় ১৬-১৭ শতিকাৰ বহুতো [[আৰবী মালয়ালম ভাষা|আৰবী মালয়ালম]] ৰচনাত ব্যৱহৃত শব্দসমূহো আধুনিক মালয়ালম ভাষাৰ অতি ওচৰ চপা।<ref name="mlm" /><ref name="Deccan Chronicle">{{Cite web|date=15 October 2017|title=New university centre for Arabi Malayalam|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/151017/new-university-centre-for-arabi-malayalam.html|access-date=20 October 2020|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> ১৭-১৮ শতিকাৰ [[ত্ৰিশূৰ|ত্ৰিশূৰৰ]] বাসিন্দা [[উন্নয়ী ৱাৰিয়াৰ|উন্নয়ী ৱাৰিয়াৰে]] 'আত্তাকথা' সাহিত্যৰ বিকাশত এক ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="mlm" /> আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ [[আধুনিক মালয়ালমৰ ত্ৰিমূৰ্তি কবি|ত্ৰিমূৰ্তি কবিক]] ('কৱিত্ৰয়ম': [[কুমাৰন আছান]], [[বল্লথল নাৰায়ণ মেনন]] আৰু [[উল্লুৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ]]) কেৰালাৰ কবিতাক পুৰণি জটিলতা আৰু আধ্যাত্মিকতাৰ পৰা আঁতৰাই আনি এক অধিক সুৰীয়া বা গীতিকাব্যধৰ্মী ৰূপ দিয়াৰ বাবে জনাজাত। আধুনিক মালয়ালম ব্যাকৰণ উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে [[এ আৰ ৰাজা ৰাজা বৰ্মা|এ. আৰ. ৰাজা ৰাজা বৰ্মাই]] লিখা '[[কেৰালা পাণিনীয়ম]]' নামৰ গ্ৰন্থখনৰ ওপৰত আধাৰিত। == লোকসংস্কৃতি == [[File:Thirayattam(Pookkutty Thira).JPG|thumb|থিৰায়াট্টম (পুকুট্টী থিৰা)]] কেৰালাৰ লোকসংস্কৃতি বা লোকবিদ্যাৰ ওপৰত সেই অঞ্চলৰ কৃষি পদ্ধতি আৰু শ্ৰমৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। বীজ সিঁচা, কঠীয়া (nharu) ৰোপণ কৰা, বনবাত নিৰোৱা, শস্য চপোৱা আদি কৃষিৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে সুকীয়া ৰীতি-নীতি জড়িত হৈ আছে। এই পৰ্যায়বোৰৰ সৈতে বহুতো গীত আৰু পৰিৱেশ্য কলা সংগত কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, কঠীয়া ৰোপণৰ সময়ত '[[Njattupattu|জ্ঞাত্টুপাত্তু]]' গীতবোৰ গোৱা হয়। কান্নিয়াৰ কলি, [[পদয়ানি]], [[মুদিয়েত্তু]], [[থিৰায়াট্টম]], মালভায়িয়াট্টম, [[থেয়্যাম]], কোথাচুৰীয়াট্টম, নিৰা, পুথাৰী আদি কেৰালাৰ কিছুমান আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক লোকসংস্কৃতি। উৎসৱৰ তাৰিখসমূহকে ধৰি কেৰালাৰ লোকসংস্কৃতিৰ বেছিভাগ অংশই [[কোলাথুনাডু]]ৰ ৰজা [[কোলাথিৰীসকল]]ৰ শাসনকালত সংহিতাবদ্ধ কৰা হৈছিল।{{Citation needed|date=December 2024}} কেৰালাৰ লোককলাসমূহক বহলভাৱে দুটা ভাগত ভগাব পাৰি:<ref>{{cite web |url=http://www.keralahistory.ac.in/surviving.htm |title=Essays on the Cultural Formation of Kerala |editor=P.J. Cherian |website=Keralahistory.ac.in |access-date=2017-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140310175337/http://www.keralahistory.ac.in/surviving.htm |archive-date=2014-03-10 |url-status=dead }}</ref> আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক (ধৰ্মীয়) আৰু অনুষ্ঠান-বহিৰ্ভূত (ধৰ্মনিৰপেক্ষ)। আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক লোককলাক পুনৰ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি: ভক্তিমূলক আৰু যাদুকৰী বা অলৌকিক। কোনো এক বিশেষ ভগৱান বা দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ [[থেয়্যাম]], [[থিৰায়াট্টম]], পুথামথিৰা, কান্নিয়াৰকলি আৰু [[কুম্মত্তিকালি|কুম্মত্তি]]ৰ দৰে ভক্তিমূলক লোককলা পৰিৱেশন কৰা হয়। পনাপাট্টু আৰু থোট্টামপাট্টুৰ দৰে কলাসমূহ গীতৰ ৰূপত ৰচনা কৰা হয়। কোলকালি, [[মাৰ্গম কলি|মাৰ্গমকালি]], [[Daffmuttu|দাফুমুত্তুকলি]] আদিত আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ প্ৰভাৱ বৰ বেছি প্ৰবল নহয়। আনহাতে, যাদুকৰী লোককলাসমূহৰ উদ্দেশ্য হৈছে সমাজৰ সামগ্ৰিক সমৃদ্ধি অনা, কু-দৃষ্টি বা অপদেৱতাক খেদা অথবা সন্তান লাভ কৰা। এই কৃপা লাভ কৰিবলৈ [[গন্ধৰ্ব]] আৰু [[নাগ|নাগসকলৰ]] পূজা কৰা হয়। এই যাদুকৰী লোককলাসমূহৰ ভিতৰত পাম্বিনথুল্লাল, পূপ্পাডাথুল্লাল, কোলামথুল্লাল, মালয়ানকেট্টু আদি অন্তৰ্ভুক্ত।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''[[থেয়্যাম]]''' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ এক পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক নৃত্যশৈলী। এই কলাবিধ প্ৰায় ১,৫০০ বছৰতকৈও অধিক সময়ৰ আগতে আৰম্ভ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ই এক জীৱন্ত আৰু ৰঙীন কলা য’ত গধুৰ ৰূপসজ্জা, বিশেষ সাজ-পোছাক আৰু নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ইয়াৰ লগত প্ৰায়ে সংগীত আৰু মন্ত্ৰোচ্চাৰণ সংগত কৰা হয়। এই নৃত্যটো কিছুমান বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ পুৰুষ সদস্যসকলে পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে দেৱ-দেৱীৰ শক্তিক আৱাহন কৰি সমাজলৈ আশীৰ্বাদ, সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষা অনা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। থেয়্যাম<ref>{{Cite web |date=2023-06-29 |title=Theyyam: The Indian trance where men become gods |url=https://www.bbc.com/travel/article/20230628-theyyam-the-indian-trance-where-men-become-gods |access-date=2025-05-20 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> সাধাৰণতে অক্টোবৰৰ পৰা মে' মাহৰ ভিতৰত শীতকালত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''পাদয়ানি''' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ এক পৰম্পৰাগত লোককলা য’ত বিশাল শোভাযাত্ৰা আৰু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এইটো সাধাৰণতে আগষ্ট বা ছেপ্টেম্বৰ মাহত হোৱা ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। এই কলাবিধত মুখা, বিশেষ সাজ-পোছাক আৰু বিভিন্ন সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শিল্পীসকলে চেন্দা আৰু থাকিলৰ দৰে পৰম্পৰাগত তালবাদ্যৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। পাদয়ানিত ব্যৱহৃত মুখাবোৰ সাধাৰণতে কাঠ, বাঁহ বা মাটিৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এইবোৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু জটিল নক্সাৰে সজোৱা হয়। ইয়াৰ প্ৰদৰ্শনসমূহ প্ৰায়ে পৌৰাণিক কাহিনী বা সামাজিক বিষয়ৰ ওপৰত আধাৰিত হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে দৰ্শকক মনোৰঞ্জন দিয়া আৰু শিক্ষিত কৰা।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''[[থিৰায়াট্টম]]''' হৈছে এক ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান যিটো প্ৰায়ে কালী, দুৰ্গা আৰু ভদ্ৰকালীৰ দৰে দেৱীৰ মন্দিৰৰ চোতালত পৰিৱেশন কৰা হয়। এই প্ৰদৰ্শনত আকৰ্ষণীয় সাজ-পোছাক আৰু ৰূপসজ্জা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শিল্পীসকলে চেন্দা আৰু থাকিলৰ দৰে পৰম্পৰাগত তালবাদ্যৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। থিৰায়াট্টম কিছুমান নিৰ্দিষ্ট সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা দেৱীৰ শক্তিক আৱাহন কৰি সমাজলৈ সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষা অনা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই কলাবিধ সাধাৰণতে আগষ্ট বা ছেপ্টেম্বৰ মাহত ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} == ৰাজনীতি == কেৰালাৰ বেছিভাগ লোকেই দুটা প্ৰধান ৰাজনৈতিক মিত্ৰজোঁটৰ যিকোনো এটাৰ সৈতে জড়িত। এই মিত্ৰজোঁট দুটা হৈছে [[ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (UDF) আৰু [[লেফ্ট ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|লেফ্ট ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (LDF)। ইয়াৰ আঞ্চলিক দলসমূহৰ ভিতৰত [[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ]] (IUML), [[কেৰালা কংগ্ৰেছ]]ৰ বিভিন্ন গোট, [[ৰিভলিউশ্যনেৰী ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টী (ইণ্ডিয়া)|ৰিভলিউশ্যনেৰী ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টী]]ৰ বিভিন্ন গোট আৰু বহুতো সৰু সৰু দল অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক আন্দোলনসমূহত ধৰ্মীয় নেতাসকলৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ দেখা যায়। বহুতো কেৰালাবাসীয়ে তেওঁলোকৰ ডেকা বয়সৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে, যিবোৰ সময় তেওঁলোকে স্থানীয় চাহৰ দোকানত ("চায়া কাদা") ৰাজনীতিৰ আলোচনা কৰি অতিবাহিত কৰিছিল।{{Citation needed|date=December 2024}} == যুদ্ধকলা আৰু ক্ৰীড়া == কেৰালাৰ নিজা থলুৱা [[যুদ্ধকলা]] আছে। ইয়াক '[[কালৰিপায়াট্টু]]' বুলি কোৱা হয়। এই শব্দটো 'কালৰি' (অৰ্থাৎ স্থান, মৰণা মৰা ঠাই বা যুদ্ধক্ষেত্ৰ) আৰু 'পায়াত্তু' (অৰ্থাৎ ব্যায়াম বা অভ্যাস) শব্দৰ পৰা আহিছে। এই কলাবিধৰ ওপৰত কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণবাদী অতীত আৰু আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাৰ প্ৰভাৱ আছে। মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি কালৰিপায়াট্টুৰ সৃষ্টি পৰশুৰামে কৰিছিল। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক প্ৰায় দুশ বছৰ ধৰি নিষিদ্ধ কৰি ৰাখিছিল। কিন্তু বৰ্তমান সময়ত কেৰালাবাসীৰ মাজত ই তীব্ৰভাৱে পুনৰ জনপ্ৰিয় হৈ উঠিছে। ইয়াৰ সৈতে ই বিশ্বজুৰি লাহে লাহে মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। কেৰালাৰ একেবাৰে উত্তৰ প্ৰান্ত অৰ্থাৎ উত্তৰ মালাৱাৰত উৎপত্তি হোৱা আন দুবিধ জনপ্ৰিয় ধৰ্মীয় কলা হৈছে '[[থেয়্যাম]]' আৰু '[[পূৰক্কালি]]'।{{Citation needed|date=December 2024}} 'কোলকালি' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ [[মালাৱাৰ জিলা|মালাৱাৰ]] অঞ্চলত পৰিৱেশন কৰা এক লোককলা। ইয়াত নৃত্যশিল্পীসকলে এটা বৃত্তত ঘূৰি ঘূৰি সৰু সৰু লাঠীৰে কোবাই আৰু বিশেষ খোজেৰে তাল ৰক্ষা কৰে।<ref name="12nf">{{cite book |last1=Jha |first1=Makhan |url=https://books.google.com/books?id=b_a4G_Tw2ycC&dq=kolkali&pg=PA58 |title=The Muslim Tribes of Lakshadweep Islands: An Anthropological Appraisal of Island Ecology and Cultural Perceptions |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd. |year=1997 |isbn=978-81-7533-032-0 |language=en |access-date=28 November 2020}}</ref> আধুনিক যুগত পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু যুদ্ধকলাৰ ঠাই বেছিভাগেই জনপ্ৰিয় খেলসমূহে লৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ক্ৰিকেট]], [[কাবাডী]], [[ফুটবল]]), বেডমিণ্টন আদি প্ৰধান। ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ (IPL) খেলা কোচি টাস্কাৰ্ছ কেৰালা দলটো কেৰালাৰে আছিল। বৰ্তমান কেৰালাত [[কেৰালা ব্লাষ্টাৰ্ছ]] আৰু গোকুলম কেৰালা এফ চি নামৰ ফুটবল ক্লাব দুটা সক্ৰিয় হৈ আছে। অতীতত ভিভা কেৰালা আৰু এফ চি কোচিন এই ৰাজ্যখনৰ আন দুটা ডাঙৰ ফুটবল ক্লাব আছিল। == বৰ্ষপঞ্জী == [[মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জী]] কেৰালাৰ এক থলুৱা প্ৰাচীন সৌৰ বৰ্ষপঞ্জী। ইয়াক মূলতঃ কৃষি কাৰ্য আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ সংস্কৃতিত প্ৰাণী == === হাতী === [[File:Thrippunithura-Elephant-end-of-pooram-2 crop.jpg|thumb|right|'[[শ্ৰী পূৰ্ণত্ৰয়ীশ মন্দিৰ]]'ৰ উৎসৱৰ সময়ত বিশেষভাৱে সজোৱা হাতী। কেৰালাৰ হাতীসমূহ কেৰালাবাসীৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ।]] হাতী এই ৰাজ্যৰ সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হৈ আহিছে। কেৰালাৰ প্ৰায় সকলো স্থানীয় উৎসৱতে অন্ততঃ এটাকৈ সুন্দৰকৈ সজোৱা হাতী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ভাৰতৰ ভিতৰতে কেৰালাতে আটাইতকৈ বেছি পোহনীয়া হাতী আছে। ইয়াত প্ৰায় ৭০০ টা [[ভাৰতীয় হাতী]] আছে, যাৰ গৰাকী বিভিন্ন মন্দিৰ আৰু ব্যক্তিগত ব্যক্তি।<ref name="Varghese2006">{{cite book |author=Theresa Varghese |url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ |title=Stark World Kerala |publisher=Stark World Pub. |year=2006 |isbn=978-8190250511 |page=224 |access-date=17 November 2012}}</ref> এই হাতীবোৰক মূলতঃ সমগ্ৰ ৰাজ্যতে উদযাপন কৰা উৎসৱসমূহৰ শোভাযাত্ৰা আৰু প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰাজ্যখনত বছৰি ১০,০০০ তকৈও অধিক উৎসৱ উদযাপন কৰা হয়। ইয়াৰ বাবে কিছুমান প্ৰাণী প্ৰেমীয়ে এই উৎসৱবোৰৰ সময়ত পোহনীয়া হাতীৰ অত্যধিক খাটনি বা পৰিশ্ৰমক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="1000hrs">{{cite news |date=4 March 2010 |title=India's overworked elephants |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8533776.stm |access-date=30 May 2015 |work=BBC}}</ref> মালয়ালম সাহিত্যত হাতীক "[[সহ্যাদ্ৰী|সহ্য]]ৰ পুত্ৰ" বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref name="Satchidanandan2001">{{cite book |author=K. Satchidanandan |url=https://books.google.com/books?id=AXiNXRM_KzMC&pg=PR14 |title=Indian Poetry: Modernism and After |publisher=Sahitya Akademi |year=2001 |isbn=978-8126010929 |pages=14– |access-date=17 November 2012}}</ref> হাতী হৈছে কেৰালাৰ ৰাজ্যিক প্ৰাণী আৰু ইয়াক [[কেৰালা চৰকাৰ|কেৰালা চৰকাৰৰ]] ৰাজ্যিক প্ৰতীকত প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে।<ref name="Profile">{{cite web |title=About Kerala |url=https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=37 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218081930/https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=37 |archive-date=18 December 2011 |access-date=17 November 2012 |publisher=Government of Kerala}}</ref> === সাপ === [[সৰ্প কাভু]] (যাৰ অৰ্থ 'সৰ্পৰ পবিত্ৰ উদ্যান') হৈছে দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যত দেখা পোৱা এক প্ৰকাৰৰ সৰু পৰম্পৰাগত গছ-গছনিৰ উদ্যান বা বননি। এই প্ৰাকৃতিক বননিবোৰত সাধাৰণতে কেইবাজনো 'নাগ দেৱতা' (সৰ্প দেৱতা)ৰ প্ৰতীক থাকে। এই দেৱতাসকলক যৌথ পৰিয়াল বা '[[থাৰাভাড]]'সমূহৰ দ্বাৰা পূজা কৰা হৈছিল। এইটো 'নাগাৰাধনা' (সৰ্প পূজা)ৰ এটা অংশ আছিল, যিটো অতীতৰ শতিকাবোৰত কেৰালাবাসীৰ মাজত প্ৰচলিত আছিল। কেৰালাৰ [[নাম্বুদিৰি]] ব্ৰাহ্মণৰ পৰা আৰম্ভ কৰি জনজাতীয় সম্প্ৰদায়লৈকে প্ৰায় প্ৰতিটো হিন্দু সম্প্ৰদায়ে এই প্ৰথা পালন কৰি আহিছিল। == উৎসৱসমূহ == === ওনাম === {{main|ওনাম}} [[File:Onam Thriuvathira Dance.jpg|thumb|'তিৰুৱাথিৰা' হৈছে মহিলাসকলে ঘূৰণীয়া হৈ কৰা এটা নৃত্য। ওণমৰ ভোজ (সধ্যা) ৰান্ধি আজৰি হোৱাৰ পিছত জিৰণি ল’বলৈ এই নৃত্য কৰা হয়। এইটো ওণম উৎসৱৰ এটা পৰম্পৰা।]] (মালয়ালম: ഓണം) ওনাম কেৰালাৰ লোকসকলে উদযাপন কৰা এটা শস্য চপোৱাৰ উৎসৱ। এইটো কেৰালাৰ ৰাজ্যিক উৎসৱ। ওনামৰ পূৰ্বসন্ধিয়া (উথ্ৰাদম)ৰ পৰা চতুৰ্থ ওনাম দিনলৈকে ইয়াত একেৰাহে ৪ দিন চৰকাৰী বন্ধ থাকে। ওনাম উৎসৱ [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] বৰ্ষপঞ্জীৰ চিংগম মাহত (আগষ্ট – ছেপ্টেম্বৰ) পৰে। এই উৎসৱে [[বিষ্ণু]]ৰ অৱতাৰ [[বামন]]ৰ স্মৰণ কৰে। ইয়াৰ লগতে ই ৰজা [[মহাবলী]]ৰ গৃহপ্ৰত্যাৱৰ্তনকো সূচায়। মালয়ালীসকলে মহাবলী জগতলৈ নিৰ্বাসিত হোৱা এজন ন্যায়পৰায়ণ আৰু ধাৰ্মিক ৰজা বুলি গণ্য কৰে। ওণমৰ কিছুমান সাংস্কৃতিক উপাদান হৈছে ৱাল্লাম কলি (নাও খেল), পুলিক্কালি, পুক্কালাম (ফুলৰ দলিচা), ওণাথাপ্পন, থুম্বী থুল্লাল, ওণাভিল্লু, কাজচাক্কুলা, ওণাপোত্তন আৰু আত্তা চাময়ম। এই উৎসৱৰ সময়ত 'ওনাম সধ্যা' (ওনামৰ বিশেষ ভোজ)ৰ আয়োজন কৰা হয়। ইয়াত কল পাতত বিভিন্ন ব্যঞ্জন পৰিৱেশন কৰা হয়। উৎসৱ উদযাপনকাৰীসকলে এই বিশেষ অনুষ্ঠানৰ বাবে 'ওনাম কডি' (নতুন সাজ-পোছাক) পৰিধান কৰে। === মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহ === 케ৰালাত বহু সংখ্যক মন্দিৰ আছে। এই মন্দিৰসমূহত অঞ্চলটোৰ বিশেষ আৰু কেতিয়াবা প্ৰতিটো মন্দিৰৰে নিজস্ব অনন্য বাৰ্ষিক উৎসৱসমূহ উদযাপন কৰা হয়। প্ৰতিটো মন্দিৰৰে সৃষ্টিৰ আঁৰত একোটা আকৰ্ষণীয় ইতিহাস থাকে। মালাৱাৰ অঞ্চলত '[[থেয়্যাম]]' নামৰ এক সুকীয়া কলাৰূপ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়, যিয়ে পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে। মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহৰ সৈতে সৰু সৰু কাৰ্নিভাল বা মেলাৰো আয়োজন কৰা হয়। [[ত্ৰিশূৰ পুৰম]] হৈছে কেৰালাৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় মন্দিৰ উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। == টোকা == {{reflist}} == সমল == * {{Citation |surname1 = Bhagyalekshmy |given1 = S |year = 2004 |title = Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal = Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url = http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date = 12 January 2006 |archive-date = 20 February 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status = dead }}. * {{Citation | surname1 = Bhagyalekshmy | given1 = S | year = 2004d | title = Contribution of Travancore to Karnatic Music | journal = Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) | pages = 29–37 | url = http://www.kerala.gov.in/music/music4.pdf | access-date = 20 January 2006 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060220050746/http://www.kerala.gov.in/music/music4.pdf | archive-date = 20 February 2006 }} == অধিক পঢ়ক == * {{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|edition=Malayalam}} == বহিঃসংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20070427200406/http://www.cs.princeton.edu/~mp/malayalam/copy/prdkerala.org/artandculture.htm প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংযোগ: কেৰেলাৰ পৰিৱেশ্য কলাৰ বিষয়ে অতিৰিক্ত তথ্য] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] kaly3vz8hjrx02i6qk2ci481phzs5r0 622049 622043 2026-07-31T13:03:01Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622049 wikitext text/x-wiki [[File:India-KERALA.svg|thumb|ভাৰতৰ ভিতৰত কেৰালাৰ অৱস্থান]] [[File:Nileshwar 22.jpg|thumbnail|[[কানহাংগড়|কানহাংগড়ৰ]] এটা মন্দিৰৰ সমদল]] '''কেৰালাৰ সংস্কৃতি''' হাজাৰ বছৰ ধৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ওপৰত ভাৰতৰ অন্যান্য অংশ আৰু বিদেশৰ প্ৰভাৱ পৰিছে।<ref>{{Cite book|first=A. Sreedhara |last=Menon|year=1978|title=Cultural Heritage of Kerala: an introduction|publisher=East-West Publications}}</ref><ref name="Orpa Slapak">{{Cite book|url=https://google.com|title=The Jews of India: A Story of Three Communities|first=Orpa |last=Slapak|publisher=[[The Israel Museum]]|location=Jerusalem|year=2003|page=27|isbn=965-278-179-7}}.</ref> এই সংস্কৃতি ইয়াৰ প্ৰাচীনতা আৰু [[মালয়ালী মানুহ|মালয়ালী লোকসকলৰ]] ধাৰাবাহিকতাৰ বাবে জনাজাত।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004|p=7}}.</ref> প্ৰাচীন কালত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্ত আৰু বিদেশৰপৰা অহা প্ৰব্ৰজনৰ বাবে আধুনিক কেৰালা সমাজখন গঢ়ি উঠিছিল।<ref name="Orpa Slapak"/><ref>{{Cite book|last=Nayar|first=Balachandran|year=1974|title=In quest of Kerala}}</ref><ref>{{Cite book|last=Smith|first=Bardwell|year=1976|title=Religion and social conflict in South Asia|publisher=[[Brill Publishers]]}}</ref> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণি অনুমাণিক খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰপৰা হৈছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলটো ‘তামিলাগম’ নামৰ এটা ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই অঞ্চলটো উমৈহতীয়া [[:Category:Tamil culture|তামিল সংস্কৃতিৰ]]দ্বাৰা পৰিচিত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত চেৰা, চোলা আৰু পাণ্ড্য ৰাজ্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। সেই সময়ত কেৰালাৰ সংগীত, নৃত্য আৰু ভাষা সমগ্ৰ তামিbackgroundলগমৰ দৰেই আছিল। প্ৰথমতে ইয়াৰ ভাষা আছিল দ্ৰাবিড় ভাষা আৰু পিছলৈ তামিল হৈছিল।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_6">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004|p=6}}.</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৫০০ ৰপৰা ২০০০ বছৰ আগৰ [[সংগম সাহিত্য|সংগম সাহিত্যৰও]] ইয়াত প্ৰভাৱ আছিল। দ্ৰাবিড়ীয় নীতি-নিয়মৰ সংস্কৃতকৰণৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতিৰ বিকাশ ঘটিছিল। ধৰ্মীয় আন্দোলনৰ পুনৰুত্থান আৰু জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে হোৱা [[History of the Indian caste system#Reform movements|সংস্কাৰ আন্দোলনেও]] ইয়াত সহায় কৰিছিল।<ref>Srinivas, Narasimhachar (1980) India: social structure. {{ISBN|0-878-55415-7}}</ref><ref>Filippo Osella, Caroline Osella (2000) Social mobility in Kerala: modernity and identity in conflict. Pluto Press</ref><ref>University of Kerala. Dept. of History, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History, University of Travancore (1966) Journal of Indian history: Volume 44</ref> দৃঢ় সামাজিক মূল্যবোধ, [[বুদ্ধিমত্তা]] আৰু সামাজিক প্ৰগতিশীলতাৰ আদৰক সাধাৰণতে [[মালয়ালী|মালয়ালী]] সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|last=Menon|first=Geeta |title= Why Kerala Means Strong Women, Intermingling Cultures and Education |website=[[NYU Stern]] |url=https://nyu.edu |access-date=2024-04-21}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Törnquist |first=Olle |date=2001 |title=Movement, Politics and Development: The Case of Kerala |url=https://jstor.org |journal=Social Scientist |volume=29 |issue=11/12 |pages=57–87 |doi=10.2307/3518227 |jstor=3518227 |issn=0970-0293|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Mattumannil |first=Shahul Hameed |date=2024-12-31 |title=The left approach to social diversity: How the Communist Party interacted with Kerala's social landscape? |journal=Cogent Social Sciences |language=en |volume=10 |issue=1 |article-number=2292840 |doi=10.1080/23311886.2023.2292840 |issn=2331-1886|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Kumar |first=Vipin |date=April 2008 |title=Politics of laughter: An introduction to the 1990s' Malayalam popular comic film |url=http://tandfonline.com |journal=South Asian Popular Culture |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=13–28 |doi=10.1080/14746680701878513 |issn=1474-6689|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Raja |first=K. Kunjunni |date=1974 |title=Renaissance in Malayalam Writing |url=https://jstor.org |journal=Indian Literature |volume=17 |issue=1/2 |pages=166–171 |jstor=23329869 |issn=0019-5804}}</ref> == পৰিৱেশ্য কলা == [[File:Thirayattam -( Bagavathi vellattu ).JPG|thumb|থিৰায়াট্টম -( ভগৱতী ভেল্লাট্টু )]] কেৰালাৰ থলুৱা ধ্ৰুপদী পৰিৱেশ্য কলাসমূহৰ ভিতৰত '[[কুডিয়াট্টম]]' অন্যতম। ই একপ্ৰকাৰৰ [[সংস্কৃত]] নাটক বা থিয়েটাৰ। ইয়াক [[ইউনেস্ক’]]ই মানৱ ঐতিহ্য কলা হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। কথাকলি হৈছে এক ৫০০ বছৰ পুৰণি নৃত্য-নাটিকা। ই প্ৰাচীন মহাকাব্যসমূহৰ ব্যাখ্যা কৰে। ইয়াৰ নামটো 'কথা' (কাহিনী) আৰু 'কলি' (প্ৰদৰ্শন) শব্দৰপৰা আহিছে। '[[কেৰালা নাট্যম]]' হৈছে কথাকলিৰপৰা বিকশিত হোৱা এক জনপ্ৰিয় ৰূপ। ইয়াক বিংশ শতিকাত নৃত্যশিল্পী [[গুৰু গোপীনাথ|গুৰু গোপীনাথে]] বিকাশ কৰিছিল। আনহাতে '[[কোথু]]' হৈছে আধুনিক কমেডীৰ দৰে এক ধেমেলীয়া পৰিৱেশ্য কলা। এই প্ৰাচীন কলাবিধ প্ৰথমতে কেৱল মন্দিৰৰ ভিতৰতে আবদ্ধ আছিল। পিছলৈ ইয়াক মণি মাধৱ চাক্যাৰে জনপ্ৰিয় কৰি তোলে। কেৰালাৰ অন্যান্য পৰিৱেশ্য কলাসমূহৰ ভিতৰত '[[মোহিনীঅট্টম]]' অন্যতম। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মোহিনীৰ নৃত্য।" এইটো মহিলাসকলে পৰিৱেশন কৰা এক আকৰ্ষণীয় নৃত্য। ইয়াৰ সৈতে সংগীত সংগত কৰা হয়। '[[ওট্টমথুল্লাল|থুল্লাল]]', '[[থিৰায়াট্টম]]', '[[পদয়ানি]]' আৰু '[[থেয়্যাম]]' কেৰালাৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱেশ্য কলা। '[[থিৰায়াট্টম]]' কেৰালাৰ আটাইতকৈ বিশিষ্ট জনগোষ্ঠীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এইটো এক জীৱন্ত ধৰ্মীয় বাৰ্ষিক পৰিৱেশ্য কলা। ইয়াক পৱিত্ৰ উদ্যান ("কাভুকাল") আৰু গাঁৱৰ মন্দিৰৰ চোতালত পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>"Thirayattam",(Folklore Text -malayalam, Moorkkanad Peethambaran) State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> কেৰালাত কেইবাটাও জনজাতীয় আৰু লোককলাৰ ৰূপো আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, দক্ষিণ মালাৱাৰৰ ৰঙীন মুখা-নৃত্য '[[কুম্মত্তিকালি]]' ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। '[[কান্নিয়াৰ কলি]]' নৃত্যক 'দেসাথুকলি' বুলিও জনা যায়। এইসমূহ খৰতকীয়া আৰু যুদ্ধধৰ্মী নৃত্য। এই নৃত্যসমূহ তালবদ্ধ ভক্তিভৰা লোকগীত আৰু অসুৰবাদ্যৰ সৈতে সংগত কৰা হয়। অন্যান্য কিছুমান পৰিৱেশ্য কলাৰ খ্ৰীষ্টধৰ্ম বা [[ইছলাম]] ধৰ্মৰ সৈতে সংযোগ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত '[[ওপ্পানা]]' অন্যতম। ই কেৰালাৰ মুছলমানসকলৰ মাজত অতি জনপ্ৰিয় আৰু ই মালাৱাৰৰ থলুৱা কলা। '[[ওপ্পানা]]' নৃত্যত হাত-চাপৰি আৰু গানৰ তালে তালে দলীয় নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} '[[মাৰ্গম কলি]]' হৈছে কেৰালাৰ এটা বৃত্তাকাৰ দলীয় নৃত্য। ইয়াক [[চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকল|চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকলে]] পৰিৱেশন কৰে।<ref>{{cite web |date=2009-06-08 |title=Margam Kali – History, Text, Lyrics, Theme, Early Reference and Modern Developments |url=http://www.nasrani.net/2009/05/04/margam-kali-history-theme-early-reference-and-modern-developments/ |access-date=2017-02-22 |website=Nasrani.net}}</ref> অৱশ্যে এই থলুৱা কলাসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱৰ বাবেহে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ই বিশেষ জনপ্ৰিয় নহয়। গতিকে আজিকালি কিছুমান সমসাময়িক কলাই অধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত তীব্ৰ ব্যংগাত্মক তথা ৰাজনৈতিকভাৱে অশুদ্ধ [[নাকল বা অনুকৰণ|অনুকৰণ]] (mimicry) আৰু পেৰডী অন্তৰ্ভুক্ত।{{citation needed|date=March 2011}} প্ৰকৃততে, সমসাময়িক শিল্পীসকলে প্ৰায়ে আৰ্থ-সামাজিক উচ্চ শ্ৰেণীক উপলুঙا কৰিবলৈ এই মাধ্যমসমূহ ব্যৱহাৰ কৰে। যোৱা কেইটামান দশকত '[[মালয়ালম চিনেমা]]' কলাত্মক প্ৰকাশৰ এক অতি জনপ্ৰিয় মাধ্যম হৈ পৰিছে। ই [[বলিউড]] আৰু [[হলিউড]] উভয়ৰে এক বিকল্প হিচাপে থিয় দিছে। === সংগীত === কেৰালাৰ ধ্ৰুপদী সংগীতত ভক্তিমূলক [[কৰ্ণাটকী সংগীত|কৰ্ণাটকী সংগীতৰ]] '[[ৰাগ]]' আৰু '[[তাল (সংগীত)|তাল]]'ৰ প্ৰভাৱ বেছি। এই কৰ্ণাটকী সংগীত দক্ষিণ ভাৰতৰ এক থলুৱা কলা। উনবিংশ শতিকাৰ ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা [[স্বাতী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]] এগৰাকী সংগীত ৰচক আৰু পৃষ্ঠপোষক আছিল। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক কালত কেৰালাত কৰ্ণাটকী সংগীত জনপ্ৰিয় কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Bhagyalekshmy_2004d_29">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004d|p=29}}.</ref><ref name="Bhagyalekshmy_2004d_32">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004d|p=32}}.</ref> ইয়াৰ উপৰি কেৰালাৰ নিজা থলুৱা সংগীত পদ্ধতি আছে যাক 'সোপানম' বোলা হয়। ই হৈছে ৰাগ-ভিত্তিক গীতৰ এক খোপে খোপে কৰা ধীৰ পৰিৱেশন। উদাহৰণস্বৰূপে, '[[কথাকলি]]' নৃত্যত আৱহ সংগীত হিচাপে '[[সোপানম]]' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কেৰালাৰ [[Music of Kerala|পৰম্পৰাগত সংগীতৰ]] ভিতৰত '[[মেলাম]]' (পাণ্ডী আৰু পাঞ্চাৰী প্ৰকাৰ) অন্যতম। এইটো মন্দিৰ কেন্দ্ৰিক উৎসৱসমূহত '[[চেন্দা]]' নামৰ এক বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি বজোৱা একপ্ৰকাৰৰ [[অৱনদ্ধ বাদ্য|তালবাদ্য]] সংগীত। এই সংগীত পৰিৱেশনত একেলগে প্ৰায় ১৫০ গৰাকী পৰ্যন্ত বাদ্যশিল্পী থাকিব পাৰে। প্ৰতিটো পৰিৱেশন প্ৰায় চাৰি ঘণ্টালৈকে চলিব পাৰে। '[[পঞ্চবাদ্যম]]' হৈছে আন একপ্ৰকাৰৰ তালবাদ্য সংগীত। ইয়াত পাঁচপ্ৰকাৰৰ বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কিছুমান ডাঙৰ উৎসৱত প্ৰায় এশ গৰাকী শিল্পীয়ে ইয়াক বজাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি এই তালবাদ্য সংগীত কেৰালাৰ বিভিন্ন অনন্য লোককলাৰ সৈতেও জড়িত। শেষত, ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ দৰেই কেৰালাৰো [[জনপ্ৰিয় সংগীত]] মূলতঃ [[ভাৰতীয় চিনেমা|ভাৰতীয় চিনেমাৰ]] চলচ্চিত্ৰীয় সংগীতৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত। কেৰালাৰ সংগীত সংস্কৃতিৰ আটাইতকেই স্মৰণীয় নামটো হৈছে মহান ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞ [[কে জে যেছুদাস|কে. জে. যেছুদাস]]। == সাহিত্য == [[File:Malayala lipi.svg|thumbnail|[[মালয়ালম লিপি|মালয়ালম লিপিত]] লিখা 'মালয়াললিপি' শব্দ]] [[File:THUNCHAN MEMORIAL.jpg|thumbnail|left|300px|তুঞ্চথ এজুথাচান মালয়ালম বিশ্ববিদ্যালয় [[মালাপ্পুৰম জিলা|মালাপ্পুৰমৰ]] তিৰুৰৰ তুঞ্চন পৰম্বুত অৱস্থিত]] [[সংগম সাহিত্য|সংগম সাহিত্যক]] মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন পূৰ্বসূৰী হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি।<ref name="clt.1"/> [[মালয়ালম সাহিত্য]] উৎপত্তিকালৰফালৰপৰা অতি প্ৰাচীন। ইয়াত চতুৰ্দশ শতিকাৰ [[নিৰনম কবিসকল|নিৰনম কবিৰ]] (মাধৱ পনিকৰ, শংকৰ পনিকৰ আৰু ৰাম পনিকৰ) দৰে ব্যক্তিত্ব অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। তেওঁলোকৰ কৰ্মৰাজিয়ে আধুনিক মালয়ালম ভাষা আৰু কেৰালাৰ থলুৱা কবিতাৰ সূচনা কৰিছিল। কিছুমান ভাষাবিদে দাবী কৰে যে [[ৱায়নাড|ৱায়নাডৰ]] [[এদাক্কাল গুহা|এদাক্কাল গুহাত]] পোৱা খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰ (প্ৰায় ১,৮০০ বছৰ পুৰণি) এটা শিলালিপি হৈছে মালয়ালম ভাষাৰ আটাইতকৈ পুৰণি উপলব্ধ শিলালিপি। ইয়াত 'ঈ' (এই) আৰু 'পঝমা' (পুৰণি) নামৰ দুটা আধুনিক মালয়ালম শব্দ পোৱা গৈছে। এই শব্দ দুটা [[পুৰণি তামিল ভাষা|আটাইতকৈ পুৰণি তামিল ভাষাতো]] পোৱা নাযায়। সংগম সাহিত্যৰ ৰচনাসমূহক মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন পূৰ্বসূৰী বুলি ধৰিব পাৰি।<ref name="clt.1" /> [[মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জী|মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ]] উৎপত্তি খ্ৰীষ্টাব্দ ৮২৫ চনৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |title=Kollam Era |publisher=Indian Journal History of Science |access-date=30 December 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |archive-date=27 May 2015 }}</ref><ref>{{Citation|title=Time measurement and calendar construction|author=Broughton Richmond|year=1956|pages=218|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{Cite book|title=History of Kerala|author=R. Leela Devi|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|pages=408|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ}}</ref> সৰ্বসন্মতিক্ৰমে খ্ৰীষ্টাব্দ ৮৪৯/৮৫০ ৰ [[কুইলন চিৰিয়ান তাম্ৰফলি|কুইলন চিৰিয়ান তাম্ৰফলিখনকেই]] [[পুৰণি মালয়ালম ভাষা|পুৰণি মালয়ালম ভাষাত]] লিখা আটাইতকৈ পুৰণি উপলব্ধ শিলালিপি বুলি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ প্ৰথম ৬০০ বছৰ ধৰি সাহিত্য বুলিলে মূলতঃ মৌখিক গীতিকা বা বেলাডক বুজাইছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[উত্তৰ মালাৱাৰ|উত্তৰ মালাৱাৰৰ]] '[[ভডক্কন পাত্তুকাল]]' (উত্তৰৰ গীতসমূহ) আৰু [[দক্ষিণ ট্ৰাংকুৰ|দক্ষিণ ট্ৰাংকুৰৰ]] 'থেক্কন পাত্তুকাল' (দক্ষিণৰ গীতসমূহ) প্ৰধান আছিল।<ref name="clt.1">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|page=453|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীনতম সাহিত্যিক ৰচনা হৈছে পুৰণি মালয়ালম ভাষাত ৰচিত '[[ৰামচৰিতম]]' আৰু '[[থিৰুনিজহালমালা]]' নামৰ দুখন [[মহাকাব্য]]। মালয়ালম সাহিত্যলৈ বৰ্তমানলৈকে ৬টা [[জ্ঞানপীঠ বঁটা]] আগবঢ়োৱা হৈছে। এইটো যিকোনো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ বাবে দ্বিতীয় সৰ্বাধিক আৰু যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাৰ বাবে তৃতীয় সৰ্বাধিক বঁটা।<ref>{{Cite news|title=Jnanpith given to Akkitham|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|last=Naha|first=Abdul Latheef|date=24 September 2020|access-date=12 June 2021|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news|title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|last=ANI|date=29 November 2019|access-date=12 June 2021|work=Business Standard}}</ref> ২০১৩ চনত এই ভাষাটোক "[[ভাৰতৰ ধ্ৰুপদী ভাষা]]" হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=[[The Hindu]] |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |archive-date=27 September 2013 |url-status=live}}</ref> পোন্ধৰ আৰু ষোড়শ শতিকাত কবি [[চেৰুচেৰী নাম্বুথিৰী]] ([[কান্নুৰ|কান্নুৰৰ]] ওচৰত জন্ম),<ref name="Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books">{{Cite web |url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/http://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name="mlm"/> [[তুঞ্চথু এজুথাচান]] ([[তিৰুৰ|তিৰুৰৰ]] ওচৰত জন্ম),<ref name="mlm"/> আৰু [[পুনথানম নাম্বুদিৰি]] ([[পেৰিনথালমান্না|পেৰিনথালমান্নাৰ]] ওচৰত জন্ম)<ref name="mlm"/><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu}}</ref> আদি কবিসকলৰ প্ৰভাৱত এই ভাষাই বৰ্তমানৰ ৰূপ লাভ কৰে।<ref name="mlm">{{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}}</ref><ref>Freeman, Rich (2003). "Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala". In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia</ref> [[পালাক্কাদ|পালাক্কাদৰ]] এজন কবি [[কুঞ্চন নাম্বিয়াৰ|কুঞ্চন নাম্বিয়াৰেও]] 'থুল্লাল' নামৰ এটা নতুন সাহিত্য শাখাৰ জৰিয়তে আদি অৱস্থাত আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref name="mlm"/> ওঠৰ শতিকাৰ দ্বিতীয় অৰ্ধৰপৰা গদ্য সাহিত্য, সমালোচনা আৰু [[মালয়ালম সংবাদ জগত|মালয়ালম সাংবাদিকতাৰ]] আৰম্ভণি ঘটে। যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাৰ প্ৰথম ভ্ৰমণবৃত্তান্ত হৈছে মালয়ালম ভাষাত লিখা '[[ৱাৰ্থমানপ্পুস্তকমে]]'। ইয়াক ১৭৮৫ চনত [[পাৰেম্মাক্কল থমা কাথানাৰ|পাৰেম্মাক্কল থমা কাথানাৰে]] লিখিছিল।<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}</ref> [[ভাৰতপ্পুঝা নদী|ভাৰতপ্পুঝা নদী]] (যাৰ আন এটা নাম পোন্নানি নদী) আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহে আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="mlm"/> খ্ৰীষ্টীয় ১৬-১৭ শতিকাৰ বহুতো [[আৰবী মালয়ালম ভাষা|আৰবী মালয়ালম]] ৰচনাত ব্যৱহৃত শব্দসমূহো আধুনিক মালয়ালম ভাষাৰ অতি ওচৰ চপা।<ref name="mlm" /><ref name="Deccan Chronicle">{{Cite web|date=15 October 2017|title=New university centre for Arabi Malayalam|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/151017/new-university-centre-for-arabi-malayalam.html|access-date=20 October 2020|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> ১৭-১৮ শতিকাৰ [[ত্ৰিছূৰ|ত্ৰিছূৰৰ]] বাসিন্দা [[উন্নয়ী ৱাৰিয়াৰ|উন্নয়ী ৱাৰিয়াৰে]] 'আত্তাকথা' সাহিত্যৰ বিকাশত এক ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="mlm" /> আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ [[আধুনিক মালয়ালমৰ ত্ৰিমূৰ্তি কবি|ত্ৰিমূৰ্তি কবিক]] ('কৱিত্ৰয়ম': [[কুমাৰন আছান]], [[বল্লথল নাৰায়ণ মেনন]] আৰু [[উল্লুৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ]]) কেৰালাৰ কবিতাক পুৰণি জটিলতা আৰু আধ্যাত্মিকতাৰপৰা আঁতৰাই আনি এক অধিক সুৰীয়া বা গীতিকাব্যধৰ্মী ৰূপ দিয়াৰ বাবে জনাজাত। আধুনিক মালয়ালম ব্যাকৰণ উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰফালে [[এ আৰ ৰাজা ৰাজা বৰ্মা|এ. আৰ. ৰাজা ৰাজা বৰ্মাই]] লিখা '[[কেৰালা পাণিনীয়ম]]' নামৰ গ্ৰন্থখনৰ ওপৰত আধাৰিত। == লোকসংস্কৃতি == [[File:Thirayattam(Pookkutty Thira).JPG|thumb|থিৰায়াট্টম (পুকুট্টী থিৰা)]] কেৰালাৰ লোকসংস্কৃতি বা লোকবিদ্যাৰ ওপৰত সেই অঞ্চলৰ কৃষি পদ্ধতি আৰু শ্ৰমৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। বীজ সিঁচা, কঠীয়া (nharu) ৰোপণ কৰা, বনবাত নিৰোৱা, শস্য চপোৱা আদি কৃষিৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে সুকীয়া ৰীতি-নীতি জড়িত হৈ আছে। এই পৰ্যায়বোৰৰ সৈতে বহুতো গীত আৰু পৰিৱেশ্য কলা সংগত কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, কঠীয়া ৰোপণৰ সময়ত '[[Njattupattu|জ্ঞাত্টুপাত্তু]]' গীতবোৰ গোৱা হয়। কান্নিয়াৰ কলি, [[পদয়ানি]], [[মুদিয়েত্তু]], [[থিৰায়াট্টম]], মালভায়িয়াট্টম, [[থেয়্যাম]], কোথাচুৰীয়াট্টম, নিৰা, পুথাৰী আদি কেৰালাৰ কিছুমান আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক লোকসংস্কৃতি। উৎসৱৰ তাৰিখসমূহকে ধৰি কেৰালাৰ লোকসংস্কৃতিৰ বেছিভাগ অংশই [[কোলাথুনাডু]]ৰ ৰজা [[কোলাথিৰীসকল]]ৰ শাসনকালত সংহিতাবদ্ধ কৰা হৈছিল।{{Citation needed|date=December 2024}} কেৰালাৰ লোককলাসমূহক বহলভাৱে দুটা ভাগত ভগাব পাৰি:<ref>{{cite web |url=http://www.keralahistory.ac.in/surviving.htm |title=Essays on the Cultural Formation of Kerala |editor=P.J. Cherian |website=Keralahistory.ac.in |access-date=2017-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140310175337/http://www.keralahistory.ac.in/surviving.htm |archive-date=2014-03-10 |url-status=dead }}</ref> আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক (ধৰ্মীয়) আৰু অনুষ্ঠান-বহিৰ্ভূত (ধৰ্মনিৰপেক্ষ)। আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক লোককলাক পুনৰ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি: ভক্তিমূলক আৰু যাদুকৰী বা অলৌকিক। কোনো এক বিশেষ ভগৱান বা দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ [[থেয়্যাম]], [[থিৰায়াট্টম]], পুথামথিৰা, কান্নিয়াৰকলি আৰু [[কুম্মত্তিকালি|কুম্মত্তি]]ৰ দৰে ভক্তিমূলক লোককলা পৰিৱেশন কৰা হয়। পনাপাট্টু আৰু থোট্টামপাট্টুৰ দৰে কলাসমূহ গীতৰ ৰূপত ৰচনা কৰা হয়। কোলকালি, [[মাৰ্গম কলি|মাৰ্গমকালি]], [[Daffmuttu|দাফুমুত্তুকলি]] আদিত আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ প্ৰভাৱ বৰ বেছি প্ৰবল নহয়। আনহাতে, যাদুকৰী লোককলাসমূহৰ উদ্দেশ্য হৈছে সমাজৰ সামগ্ৰিক সমৃদ্ধি অনা, কু-দৃষ্টি বা অপদেৱতাক খেদা অথবা সন্তান লাভ কৰা। এই কৃপা লাভ কৰিবলৈ [[গন্ধৰ্ব]] আৰু [[নাগ|নাগসকলৰ]] পূজা কৰা হয়। এই যাদুকৰী লোককলাসমূহৰ ভিতৰত পাম্বিনথুল্লাল, পূপ্পাডাথুল্লাল, কোলামথুল্লাল, মালয়ানকেট্টু আদি অন্তৰ্ভুক্ত।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''[[থেয়্যাম]]''' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ এক পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক নৃত্যশৈলী। এই কলাবিধ প্ৰায় ১,৫০০ বছৰতকৈও অধিক সময়ৰ আগতে আৰম্ভ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ই এক জীৱন্ত আৰু ৰঙীন কলা য’ত গধুৰ ৰূপসজ্জা, বিশেষ সাজ-পোছাক আৰু নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ইয়াৰ লগত প্ৰায়ে সংগীত আৰু মন্ত্ৰোচ্চাৰণ সংগত কৰা হয়। এই নৃত্যটো কিছুমান বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ পুৰুষ সদস্যসকলে পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে দেৱ-দেৱীৰ শক্তিক আৱাহন কৰি সমাজলৈ আশীৰ্বাদ, সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষা অনা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। থেয়্যাম<ref>{{Cite web |date=2023-06-29 |title=Theyyam: The Indian trance where men become gods |url=https://www.bbc.com/travel/article/20230628-theyyam-the-indian-trance-where-men-become-gods |access-date=2025-05-20 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> সাধাৰণতে অক্টোবৰৰপৰা মে' মাহৰ ভিতৰত শীতকালত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''পাদয়ানি''' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ এক পৰম্পৰাগত লোককলা য’ত বিশাল শোভাযাত্ৰা আৰু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এইটো সাধাৰণতে আগষ্ট বা ছেপ্টেম্বৰ মাহত হোৱা ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। এই কলাবিধত মুখা, বিশেষ সাজ-পোছাক আৰু বিভিন্ন সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শিল্পীসকলে চেন্দা আৰু থাকিলৰ দৰে পৰম্পৰাগত তালবাদ্যৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। পাদয়ানিত ব্যৱহৃত মুখাবোৰ সাধাৰণতে কাঠ, বাঁহ বা মাটিৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এইবোৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু জটিল নক্সাৰে সজোৱা হয়। ইয়াৰ প্ৰদৰ্শনসমূহ প্ৰায়ে পৌৰাণিক কাহিনী বা সামাজিক বিষয়ৰ ওপৰত আধাৰিত হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে দৰ্শকক মনোৰঞ্জন দিয়া আৰু শিক্ষিত কৰা।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''[[থিৰায়াট্টম]]''' হৈছে এক ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান যিটো প্ৰায়ে কালী, দুৰ্গা আৰু ভদ্ৰকালীৰ দৰে দেৱীৰ মন্দিৰৰ চোতালত পৰিৱেশন কৰা হয়। এই প্ৰদৰ্শনত আকৰ্ষণীয় সাজ-পোছাক আৰু ৰূপসজ্জা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শিল্পীসকলে চেন্দা আৰু থাকিলৰ দৰে পৰম্পৰাগত তালবাদ্যৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। থিৰায়াট্টম কিছুমান নিৰ্দিষ্ট সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰদ্বাৰা দেৱীৰ শক্তিক আৱাহন কৰি সমাজলৈ সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষা অনা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই কলাবিধ সাধাৰণতে আগষ্ট বা ছেপ্টেম্বৰ মাহত ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} == ৰাজনীতি == কেৰালাৰ বেছিভাগ লোকেই দুটা প্ৰধান ৰাজনৈতিক মিত্ৰজোঁটৰ যিকোনো এটাৰ সৈতে জড়িত। এই মিত্ৰজোঁট দুটা হৈছে [[ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (UDF) আৰু [[লেফ্ট ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|লেফ্ট ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (LDF)। ইয়াৰ আঞ্চলিক দলসমূহৰ ভিতৰত [[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ]] (IUML), [[কেৰালা কংগ্ৰেছ]]ৰ বিভিন্ন গোট, [[ৰিভলিউশ্যনেৰী ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টী (ইণ্ডিয়া)|ৰিভলিউশ্যনেৰী ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টী]]ৰ বিভিন্ন গোট আৰু বহুতো সৰু সৰু দল অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক আন্দোলনসমূহত ধৰ্মীয় নেতাসকলৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ দেখা যায়। বহুতো কেৰালাবাসীয়ে তেওঁলোকৰ ডেকা বয়সৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে, যিবোৰ সময় তেওঁলোকে স্থানীয় চাহৰ দোকানত ("চায়া কাদা") ৰাজনীতিৰ আলোচনা কৰি অতিবাহিত কৰিছিল।{{Citation needed|date=December 2024}} == যুদ্ধকলা আৰু ক্ৰীড়া == কেৰালাৰ নিজা থলুৱা [[যুদ্ধকলা]] আছে। ইয়াক '[[কালৰিপায়াট্টু]]' বুলি কোৱা হয়। এই শব্দটো 'কালৰি' (অৰ্থাৎ স্থান, মৰণা মৰা ঠাই বা যুদ্ধক্ষেত্ৰ) আৰু 'পায়াত্তু' (অৰ্থাৎ ব্যায়াম বা অভ্যাস) শব্দৰপৰা আহিছে। এই কলাবিধৰ ওপৰত কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণবাদী অতীত আৰু আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাৰ প্ৰভাৱ আছে। মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি কালৰিপায়াট্টুৰ সৃষ্টি পৰশুৰামে কৰিছিল। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক প্ৰায় দুশ বছৰ ধৰি নিষিদ্ধ কৰি ৰাখিছিল। কিন্তু বৰ্তমান সময়ত কেৰালাবাসীৰ মাজত ই তীব্ৰভাৱে পুনৰ জনপ্ৰিয় হৈ উঠিছে। ইয়াৰ সৈতে ই বিশ্বজুৰি লাহে লাহে মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। কেৰালাৰ একেবাৰে উত্তৰ প্ৰান্ত অৰ্থাৎ উত্তৰ মালাৱাৰত উৎপত্তি হোৱা আন দুবিধ জনপ্ৰিয় ধৰ্মীয় কলা হৈছে '[[থেয়্যাম]]' আৰু '[[পূৰক্কালি]]'।{{Citation needed|date=December 2024}} 'কোলকালি' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ [[মালাৱাৰ জিলা|মালাৱাৰ]] অঞ্চলত পৰিৱেশন কৰা এক লোককলা। ইয়াত নৃত্যশিল্পীসকলে এটা বৃত্তত ঘূৰি ঘূৰি সৰু সৰু লাঠীৰে কোবাই আৰু বিশেষ খোজেৰে তাল ৰক্ষা কৰে।<ref name="12nf">{{cite book |last1=Jha |first1=Makhan |url=https://books.google.com/books?id=b_a4G_Tw2ycC&dq=kolkali&pg=PA58 |title=The Muslim Tribes of Lakshadweep Islands: An Anthropological Appraisal of Island Ecology and Cultural Perceptions |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd. |year=1997 |isbn=978-81-7533-032-0 |language=en |access-date=28 November 2020}}</ref> আধুনিক যুগত পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু যুদ্ধকলাৰ ঠাই বেছিভাগেই জনপ্ৰিয় খেলসমূহে লৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ক্ৰিকেট]], [[কাবাডী]], [[ফুটবল]]), বেডমিণ্টন আদি প্ৰধান। ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ (IPL) খেলা কোচি টাস্কাৰ্ছ কেৰালা দলটো কেৰালাৰে আছিল। বৰ্তমান কেৰালাত [[কেৰালা ব্লাষ্টাৰ্ছ]] আৰু গোকুলম কেৰালা এফ চি নামৰ ফুটবল ক্লাব দুটা সক্ৰিয় হৈ আছে। অতীতত ভিভা কেৰালা আৰু এফ চি কোচিন এই ৰাজ্যখনৰ আন দুটা ডাঙৰ ফুটবল ক্লাব আছিল। == বৰ্ষপঞ্জী == [[মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জী]] কেৰালাৰ এক থলুৱা প্ৰাচীন সৌৰ বৰ্ষপঞ্জী। ইয়াক মূলতঃ কৃষি কাৰ্য আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ সংস্কৃতিত প্ৰাণী == === হাতী === [[File:Thrippunithura-Elephant-end-of-pooram-2 crop.jpg|thumb|right|'[[শ্ৰী পূৰ্ণত্ৰয়ীশ মন্দিৰ]]'ৰ উৎসৱৰ সময়ত বিশেষভাৱে সজোৱা হাতী। কেৰালাৰ হাতীসমূহ কেৰালাবাসীৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। ]] হাতী এই ৰাজ্যৰ সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হৈ আহিছে। কেৰালাৰ প্ৰায় সকলো স্থানীয় উৎসৱতে অন্ততঃ এটাকৈ সুন্দৰকৈ সজোৱা হাতী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ভাৰতৰ ভিতৰতে কেৰালাতে আটাইতকৈ বেছি পোহনীয়া হাতী আছে। ইয়াত প্ৰায় ৭০০টা [[ভাৰতীয় হাতী]] আছে, যাৰ গৰাকী বিভিন্ন মন্দিৰ আৰু ব্যক্তিগত ব্যক্তি।<ref name="Varghese2006">{{cite book |author=Theresa Varghese |url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ |title=Stark World Kerala |publisher=Stark World Pub. |year=2006 |isbn=978-8190250511 |page=224 |access-date=17 November 2012}}</ref> এই হাতীবোৰক মূলতঃ সমগ্ৰ ৰাজ্যতে উদ্‌যাপন কৰা উৎসৱসমূহৰ শোভাযাত্ৰা আৰু প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰাজ্যখনত বছৰি ১০,০০০ তকৈও অধিক উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। ইয়াৰ বাবে কিছুমান প্ৰাণী প্ৰেমীয়ে এই উৎসৱবোৰৰ সময়ত পোহনীয়া হাতীৰ অত্যধিক খাটনি বা পৰিশ্ৰমক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="1000hrs">{{cite news |date=4 March 2010 |title=India's overworked elephants |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8533776.stm |access-date=30 May 2015 |work=BBC}}</ref> মালয়ালম সাহিত্যত হাতীক "[[সহ্যাদ্ৰী|সহ্য]]ৰ পুত্ৰ" বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref name="Satchidanandan2001">{{cite book |author=K. Satchidanandan |url=https://books.google.com/books?id=AXiNXRM_KzMC&pg=PR14 |title=Indian Poetry: Modernism and After |publisher=Sahitya Akademi |year=2001 |isbn=978-8126010929 |pages=14– |access-date=17 November 2012}}</ref> হাতী হৈছে কেৰালাৰ ৰাজ্যিক প্ৰাণী আৰু ইয়াক [[কেৰালা চৰকাৰ|কেৰালা চৰকাৰৰ]] ৰাজ্যিক প্ৰতীকত প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে।<ref name="Profile">{{cite web |title=About Kerala |url=https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=37 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218081930/https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=37 |archive-date=18 December 2011 |access-date=17 November 2012 |publisher=Government of Kerala}}</ref> === সাপ === [[সৰ্প কাভু]] (যাৰ অৰ্থ 'সৰ্পৰ পৱিত্ৰ উদ্যান') হৈছে দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যত দেখা পোৱা একপ্ৰকাৰৰ সৰু পৰম্পৰাগত গছ-গছনিৰ উদ্যান বা বননি। এই প্ৰাকৃতিক বননিবোৰত সাধাৰণতে কেইবাজনো 'নাগ দেৱতা' (সৰ্প দেৱতা)ৰ প্ৰতীক থাকে। এই দেৱতাসকলক যৌথ পৰিয়াল বা '[[থাৰাভাড]]'সমূহৰদ্বাৰা পূজা কৰা হৈছিল। এইটো 'নাগাৰাধনা' (সৰ্প পূজা)ৰ এটা অংশ আছিল, যিটো অতীতৰ শতিকাবোৰত কেৰালাবাসীৰ মাজত প্ৰচলিত আছিল। কেৰালাৰ [[নাম্বুদিৰি]] ব্ৰাহ্মণৰপৰা আৰম্ভ কৰি জনজাতীয় সম্প্ৰদায়লৈকে প্ৰায় প্ৰতিটো হিন্দু সম্প্ৰদায়ে এই প্ৰথা পালন কৰি আহিছিল। == উৎসৱসমূহ == === ওনাম === {{main|ওনাম}} [[File:Onam Thriuvathira Dance.jpg|thumb|'তিৰুৱাথিৰা' হৈছে মহিলাসকলে ঘূৰণীয়া হৈ কৰা এটা নৃত্য। ওণমৰ ভোজ (সধ্যা) ৰান্ধি আজৰি হোৱাৰ পিছত জিৰণি ল’বলৈ এই নৃত্য কৰা হয়। এইটো ওণম উৎসৱৰ এটা পৰম্পৰা। ]] (মালয়ালম: ഓണം) ওনাম কেৰালাৰ লোকসকলে উদ্‌যাপন কৰা এটা শস্য চপোৱাৰ উৎসৱ। এইটো কেৰালাৰ ৰাজ্যিক উৎসৱ। ওনামৰ পূৰ্বসন্ধিয়া (উথ্ৰাদম)ৰপৰা চতুৰ্থ ওনাম দিনলৈকে ইয়াত একেৰাহে ৪ দিন চৰকাৰী বন্ধ থাকে। ওনাম উৎসৱ [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] বৰ্ষপঞ্জীৰ চিংগম মাহত (আগষ্ট – ছেপ্টেম্বৰ) পৰে। এই উৎসৱে [[বিষ্ণু]]ৰ অৱতাৰ [[বামন]]ৰ স্মৰণ কৰে। ইয়াৰ লগতে ই ৰজা [[মহাবলী]]ৰ গৃহপ্ৰত্যাৱৰ্তনকো সূচায়। মালয়ালীসকলে মহাবলী জগতলৈ নিৰ্বাসিত হোৱা এজন ন্যায়পৰায়ণ আৰু ধাৰ্মিক ৰজা বুলি গণ্য কৰে। ওণমৰ কিছুমান সাংস্কৃতিক উপাদান হৈছে ৱাল্লাম কলি (নাও খেল), পুলিক্কালি, পুক্কালাম (ফুলৰ দলিচা), ওণাথাপ্পন, থুম্বী থুল্লাল, ওণাভিল্লু, কাজচাক্কুলা, ওণাপোত্তন আৰু আত্তা চাময়ম। এই উৎসৱৰ সময়ত 'ওনাম সধ্যা' (ওনামৰ বিশেষ ভোজ)ৰ আয়োজন কৰা হয়। ইয়াত কল পাতত বিভিন্ন ব্যঞ্জন পৰিৱেশন কৰা হয়। উৎসৱ উদ্‌যাপনকাৰীসকলে এই বিশেষ অনুষ্ঠানৰ বাবে 'ওনাম কডি' (নতুন সাজ-পোছাক) পৰিধান কৰে। === মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহ === 케ৰালাত বহুসংখ্যক মন্দিৰ আছে। এই মন্দিৰসমূহত অঞ্চলটোৰ বিশেষ আৰু কেতিয়াবা প্ৰতিটো মন্দিৰৰে নিজা অনন্য বাৰ্ষিক উৎসৱসমূহ উদ্‌যাপন কৰা হয়। প্ৰতিটো মন্দিৰৰে সৃষ্টিৰ আঁৰত একোটা আকৰ্ষণীয় ইতিহাস থাকে। মালাৱাৰ অঞ্চলত '[[থেয়্যাম]]' নামৰ এক সুকীয়া কলাৰূপ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়, যিয়ে পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে। মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহৰ সৈতে সৰু সৰু কাৰ্নিভাল বা মেলাৰো আয়োজন কৰা হয়। [[ত্ৰিছূৰ পুৰম]] হৈছে কেৰালাৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় মন্দিৰ উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। == টোকা == {{reflist}} == সমল == * {{Citation |surname1 = Bhagyalekshmy |given1 = S |year = 2004 |title = Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal = Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url = http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date = 12 January 2006 |archive-date = 20 February 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status = dead }}. * {{Citation | surname1 = Bhagyalekshmy | given1 = S | year = 2004d | title = Contribution of Travancore to Karnatic Music | journal = Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) | pages = 29–37 | url = http://www.kerala.gov.in/music/music4.pdf | access-date = 20 January 2006 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060220050746/http://www.kerala.gov.in/music/music4.pdf | archive-date = 20 February 2006 }} == অধিক পঢ়ক == * {{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|edition=Malayalam}} == বহিঃসংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20070427200406/http://www.cs.princeton.edu/~mp/malayalam/copy/prdkerala.org/artandculture.htm প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংযোগ: কেৰেলাৰ পৰিৱেশ্য কলাৰ বিষয়ে অতিৰিক্ত তথ্য] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] b6tnms26ei6m3h56ojm1oq9deaqlzpa 622050 622049 2026-07-31T13:05:55Z AjayDas 12623 622050 wikitext text/x-wiki [[File:India-KERALA.svg|thumb|ভাৰতৰ ভিতৰত কেৰালাৰ অৱস্থান]] [[File:Nileshwar 22.jpg|thumbnail|[[কানহাংগড়|কানহাংগড়ৰ]] এটা মন্দিৰৰ সমদল]] '''কেৰালাৰ সংস্কৃতি''' {{en|Culture of Kerala}} বহু হাজাৰ বছৰ ধৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ওপৰত ভাৰতৰ অন্যান্য অংশ আৰু বিদেশৰ প্ৰভাৱ পৰিছে।<ref>{{Cite book|first=A. Sreedhara |last=Menon|year=1978|title=Cultural Heritage of Kerala: an introduction|publisher=East-West Publications}}</ref><ref name="Orpa Slapak">{{Cite book|url=https://google.com|title=The Jews of India: A Story of Three Communities|first=Orpa |last=Slapak|publisher=[[The Israel Museum]]|location=Jerusalem|year=2003|page=27|isbn=965-278-179-7}}.</ref> এই সংস্কৃতি ইয়াৰ প্ৰাচীনতা আৰু [[মালয়ালী মানুহ|মালয়ালী লোকসকলৰ]] ধাৰাবাহিকতাৰ বাবে জনাজাত।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004|p=7}}.</ref> প্ৰাচীন কালত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্ত আৰু বিদেশৰপৰা অহা প্ৰব্ৰজনৰ বাবে আধুনিক কেৰালা সমাজখন গঢ়ি উঠিছিল।<ref name="Orpa Slapak"/><ref>{{Cite book|last=Nayar|first=Balachandran|year=1974|title=In quest of Kerala}}</ref><ref>{{Cite book|last=Smith|first=Bardwell|year=1976|title=Religion and social conflict in South Asia|publisher=[[Brill Publishers]]}}</ref> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণি অনুমাণিক খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰপৰা হৈছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলটো ‘তামিলাগম’ নামৰ এটা ঐতিহাসিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই অঞ্চলটো উমৈহতীয়া [[:Category:Tamil culture|তামিল সংস্কৃতিৰ]]দ্বাৰা পৰিচিত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত চেৰা, চোলা আৰু পাণ্ড্য ৰাজ্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। সেই সময়ত কেৰালাৰ সংগীত, নৃত্য আৰু ভাষা সমগ্ৰ তামিbackgroundলগমৰ দৰেই আছিল। প্ৰথমতে ইয়াৰ ভাষা আছিল দ্ৰাবিড় ভাষা আৰু পিছলৈ তামিল হৈছিল।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_6">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004|p=6}}.</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৫০০ ৰপৰা ২০০০ বছৰ আগৰ [[সংগম সাহিত্য|সংগম সাহিত্যৰও]] ইয়াত প্ৰভাৱ আছিল। দ্ৰাবিড়ীয় নীতি-নিয়মৰ সংস্কৃতকৰণৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতিৰ বিকাশ ঘটিছিল। ধৰ্মীয় আন্দোলনৰ পুনৰুত্থান আৰু জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে হোৱা [[History of the Indian caste system#Reform movements|সংস্কাৰ আন্দোলনেও]] ইয়াত সহায় কৰিছিল।<ref>Srinivas, Narasimhachar (1980) India: social structure. {{ISBN|0-878-55415-7}}</ref><ref>Filippo Osella, Caroline Osella (2000) Social mobility in Kerala: modernity and identity in conflict. Pluto Press</ref><ref>University of Kerala. Dept. of History, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History, University of Travancore (1966) Journal of Indian history: Volume 44</ref> দৃঢ় সামাজিক মূল্যবোধ, [[বুদ্ধিমত্তা]] আৰু সামাজিক প্ৰগতিশীলতাৰ আদৰক সাধাৰণতে [[মালয়ালী|মালয়ালী]] সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|last=Menon|first=Geeta |title= Why Kerala Means Strong Women, Intermingling Cultures and Education |website=[[NYU Stern]] |url=https://nyu.edu |access-date=2024-04-21}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Törnquist |first=Olle |date=2001 |title=Movement, Politics and Development: The Case of Kerala |url=https://jstor.org |journal=Social Scientist |volume=29 |issue=11/12 |pages=57–87 |doi=10.2307/3518227 |jstor=3518227 |issn=0970-0293|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Mattumannil |first=Shahul Hameed |date=2024-12-31 |title=The left approach to social diversity: How the Communist Party interacted with Kerala's social landscape? |journal=Cogent Social Sciences |language=en |volume=10 |issue=1 |article-number=2292840 |doi=10.1080/23311886.2023.2292840 |issn=2331-1886|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Kumar |first=Vipin |date=April 2008 |title=Politics of laughter: An introduction to the 1990s' Malayalam popular comic film |url=http://tandfonline.com |journal=South Asian Popular Culture |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=13–28 |doi=10.1080/14746680701878513 |issn=1474-6689|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Raja |first=K. Kunjunni |date=1974 |title=Renaissance in Malayalam Writing |url=https://jstor.org |journal=Indian Literature |volume=17 |issue=1/2 |pages=166–171 |jstor=23329869 |issn=0019-5804}}</ref> == পৰিৱেশ্য কলা == [[File:Thirayattam -( Bagavathi vellattu ).JPG|thumb|থিৰায়াট্টম -( ভগৱতী ভেল্লাট্টু )]] কেৰালাৰ থলুৱা ধ্ৰুপদী পৰিৱেশ্য কলাসমূহৰ ভিতৰত '[[কুডিয়াট্টম]]' অন্যতম। ই একপ্ৰকাৰৰ [[সংস্কৃত]] নাটক বা থিয়েটাৰ। ইয়াক [[ইউনেস্ক’]]ই মানৱ ঐতিহ্য কলা হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। কথাকলি হৈছে এক ৫০০ বছৰ পুৰণি নৃত্য-নাটিকা। ই প্ৰাচীন মহাকাব্যসমূহৰ ব্যাখ্যা কৰে। ইয়াৰ নামটো 'কথা' (কাহিনী) আৰু 'কলি' (প্ৰদৰ্শন) শব্দৰপৰা আহিছে। '[[কেৰালা নাট্যম]]' হৈছে কথাকলিৰপৰা বিকশিত হোৱা এক জনপ্ৰিয় ৰূপ। ইয়াক বিংশ শতিকাত নৃত্যশিল্পী [[গুৰু গোপীনাথ|গুৰু গোপীনাথে]] বিকাশ কৰিছিল। আনহাতে '[[কোথু]]' হৈছে আধুনিক কমেডীৰ দৰে এক ধেমেলীয়া পৰিৱেশ্য কলা। এই প্ৰাচীন কলাবিধ প্ৰথমতে কেৱল মন্দিৰৰ ভিতৰতে আবদ্ধ আছিল। পিছলৈ ইয়াক মণি মাধৱ চাক্যাৰে জনপ্ৰিয় কৰি তোলে। কেৰালাৰ অন্যান্য পৰিৱেশ্য কলাসমূহৰ ভিতৰত '[[মোহিনীঅট্টম]]' অন্যতম। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মোহিনীৰ নৃত্য।" এইটো মহিলাসকলে পৰিৱেশন কৰা এক আকৰ্ষণীয় নৃত্য। ইয়াৰ সৈতে সংগীত সংগত কৰা হয়। '[[ওট্টমথুল্লাল|থুল্লাল]]', '[[থিৰায়াট্টম]]', '[[পদয়ানি]]' আৰু '[[থেয়্যাম]]' কেৰালাৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱেশ্য কলা। '[[থিৰায়াট্টম]]' কেৰালাৰ আটাইতকৈ বিশিষ্ট জনগোষ্ঠীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এইটো এক জীৱন্ত ধৰ্মীয় বাৰ্ষিক পৰিৱেশ্য কলা। ইয়াক পৱিত্ৰ উদ্যান ("কাভুকাল") আৰু গাঁৱৰ মন্দিৰৰ চোতালত পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>"Thirayattam",(Folklore Text -malayalam, Moorkkanad Peethambaran) State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> কেৰালাত কেইবাটাও জনজাতীয় আৰু লোককলাৰ ৰূপো আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, দক্ষিণ মালাৱাৰৰ ৰঙীন মুখা-নৃত্য '[[কুম্মত্তিকালি]]' ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। '[[কান্নিয়াৰ কলি]]' নৃত্যক 'দেসাথুকলি' বুলিও জনা যায়। এইসমূহ খৰতকীয়া আৰু যুদ্ধধৰ্মী নৃত্য। এই নৃত্যসমূহ তালবদ্ধ ভক্তিভৰা লোকগীত আৰু অসুৰবাদ্যৰ সৈতে সংগত কৰা হয়। অন্যান্য কিছুমান পৰিৱেশ্য কলাৰ খ্ৰীষ্টধৰ্ম বা [[ইছলাম]] ধৰ্মৰ সৈতে সংযোগ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত '[[ওপ্পানা]]' অন্যতম। ই কেৰালাৰ মুছলমানসকলৰ মাজত অতি জনপ্ৰিয় আৰু ই মালাৱাৰৰ থলুৱা কলা। '[[ওপ্পানা]]' নৃত্যত হাত-চাপৰি আৰু গানৰ তালে তালে দলীয় নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} '[[মাৰ্গম কলি]]' হৈছে কেৰালাৰ এটা বৃত্তাকাৰ দলীয় নৃত্য। ইয়াক [[চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকল|চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকলে]] পৰিৱেশন কৰে।<ref>{{cite web |date=2009-06-08 |title=Margam Kali – History, Text, Lyrics, Theme, Early Reference and Modern Developments |url=http://www.nasrani.net/2009/05/04/margam-kali-history-theme-early-reference-and-modern-developments/ |access-date=2017-02-22 |website=Nasrani.net}}</ref> অৱশ্যে এই থলুৱা কলাসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱৰ বাবেহে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ই বিশেষ জনপ্ৰিয় নহয়। গতিকে আজিকালি কিছুমান সমসাময়িক কলাই অধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত তীব্ৰ ব্যংগাত্মক তথা ৰাজনৈতিকভাৱে অশুদ্ধ [[নাকল বা অনুকৰণ|অনুকৰণ]] (mimicry) আৰু পেৰডী অন্তৰ্ভুক্ত।{{citation needed|date=March 2011}} প্ৰকৃততে, সমসাময়িক শিল্পীসকলে প্ৰায়ে আৰ্থ-সামাজিক উচ্চ শ্ৰেণীক উপলুঙا কৰিবলৈ এই মাধ্যমসমূহ ব্যৱহাৰ কৰে। যোৱা কেইটামান দশকত '[[মালয়ালম চিনেমা]]' কলাত্মক প্ৰকাশৰ এক অতি জনপ্ৰিয় মাধ্যম হৈ পৰিছে। ই [[বলিউড]] আৰু [[হলিউড]] উভয়ৰে এক বিকল্প হিচাপে থিয় দিছে। === সংগীত === কেৰালাৰ ধ্ৰুপদী সংগীতত ভক্তিমূলক [[কৰ্ণাটকী সংগীত|কৰ্ণাটকী সংগীতৰ]] '[[ৰাগ]]' আৰু '[[তাল (সংগীত)|তাল]]'ৰ প্ৰভাৱ বেছি। এই কৰ্ণাটকী সংগীত দক্ষিণ ভাৰতৰ এক থলুৱা কলা। উনবিংশ শতিকাৰ ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা [[স্বাতী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা]] এগৰাকী সংগীত ৰচক আৰু পৃষ্ঠপোষক আছিল। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক কালত কেৰালাত কৰ্ণাটকী সংগীত জনপ্ৰিয় কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Bhagyalekshmy_2004d_29">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004d|p=29}}.</ref><ref name="Bhagyalekshmy_2004d_32">{{Harv|Bhagyalekshmy|2004d|p=32}}.</ref> ইয়াৰ উপৰি কেৰালাৰ নিজা থলুৱা সংগীত পদ্ধতি আছে যাক 'সোপানম' বোলা হয়। ই হৈছে ৰাগ-ভিত্তিক গীতৰ এক খোপে খোপে কৰা ধীৰ পৰিৱেশন। উদাহৰণস্বৰূপে, '[[কথাকলি]]' নৃত্যত আৱহ সংগীত হিচাপে '[[সোপানম]]' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কেৰালাৰ [[Music of Kerala|পৰম্পৰাগত সংগীতৰ]] ভিতৰত '[[মেলাম]]' (পাণ্ডী আৰু পাঞ্চাৰী প্ৰকাৰ) অন্যতম। এইটো মন্দিৰ কেন্দ্ৰিক উৎসৱসমূহত '[[চেন্দা]]' নামৰ এক বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি বজোৱা একপ্ৰকাৰৰ [[অৱনদ্ধ বাদ্য|তালবাদ্য]] সংগীত। এই সংগীত পৰিৱেশনত একেলগে প্ৰায় ১৫০ গৰাকী পৰ্যন্ত বাদ্যশিল্পী থাকিব পাৰে। প্ৰতিটো পৰিৱেশন প্ৰায় চাৰি ঘণ্টালৈকে চলিব পাৰে। '[[পঞ্চবাদ্যম]]' হৈছে আন একপ্ৰকাৰৰ তালবাদ্য সংগীত। ইয়াত পাঁচপ্ৰকাৰৰ বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কিছুমান ডাঙৰ উৎসৱত প্ৰায় এশ গৰাকী শিল্পীয়ে ইয়াক বজাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি এই তালবাদ্য সংগীত কেৰালাৰ বিভিন্ন অনন্য লোককলাৰ সৈতেও জড়িত। শেষত, ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ দৰেই কেৰালাৰো [[জনপ্ৰিয় সংগীত]] মূলতঃ [[ভাৰতীয় চিনেমা|ভাৰতীয় চিনেমাৰ]] চলচ্চিত্ৰীয় সংগীতৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত। কেৰালাৰ সংগীত সংস্কৃতিৰ আটাইতকেই স্মৰণীয় নামটো হৈছে মহান ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞ [[কে জে যেছুদাস|কে. জে. যেছুদাস]]। == সাহিত্য == [[File:Malayala lipi.svg|thumbnail|[[মালয়ালম লিপি|মালয়ালম লিপিত]] লিখা 'মালয়াললিপি' শব্দ]] [[File:THUNCHAN MEMORIAL.jpg|thumbnail|left|300px|তুঞ্চথ এজুথাচান মালয়ালম বিশ্ববিদ্যালয় [[মালাপ্পুৰম জিলা|মালাপ্পুৰমৰ]] তিৰুৰৰ তুঞ্চন পৰম্বুত অৱস্থিত]] [[সংগম সাহিত্য|সংগম সাহিত্যক]] মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন পূৰ্বসূৰী হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি।<ref name="clt.1"/> [[মালয়ালম সাহিত্য]] উৎপত্তিকালৰফালৰপৰা অতি প্ৰাচীন। ইয়াত চতুৰ্দশ শতিকাৰ [[নিৰনম কবিসকল|নিৰনম কবিৰ]] (মাধৱ পনিকৰ, শংকৰ পনিকৰ আৰু ৰাম পনিকৰ) দৰে ব্যক্তিত্ব অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। তেওঁলোকৰ কৰ্মৰাজিয়ে আধুনিক মালয়ালম ভাষা আৰু কেৰালাৰ থলুৱা কবিতাৰ সূচনা কৰিছিল। কিছুমান ভাষাবিদে দাবী কৰে যে [[ৱায়নাড|ৱায়নাডৰ]] [[এদাক্কাল গুহা|এদাক্কাল গুহাত]] পোৱা খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকাৰ (প্ৰায় ১,৮০০ বছৰ পুৰণি) এটা শিলালিপি হৈছে মালয়ালম ভাষাৰ আটাইতকৈ পুৰণি উপলব্ধ শিলালিপি। ইয়াত 'ঈ' (এই) আৰু 'পঝমা' (পুৰণি) নামৰ দুটা আধুনিক মালয়ালম শব্দ পোৱা গৈছে। এই শব্দ দুটা [[পুৰণি তামিল ভাষা|আটাইতকৈ পুৰণি তামিল ভাষাতো]] পোৱা নাযায়। সংগম সাহিত্যৰ ৰচনাসমূহক মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন পূৰ্বসূৰী বুলি ধৰিব পাৰি।<ref name="clt.1" /> [[মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জী|মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ]] উৎপত্তি খ্ৰীষ্টাব্দ ৮২৫ চনৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |title=Kollam Era |publisher=Indian Journal History of Science |access-date=30 December 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |archive-date=27 May 2015 }}</ref><ref>{{Citation|title=Time measurement and calendar construction|author=Broughton Richmond|year=1956|pages=218|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{Cite book|title=History of Kerala|author=R. Leela Devi|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|pages=408|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ}}</ref> সৰ্বসন্মতিক্ৰমে খ্ৰীষ্টাব্দ ৮৪৯/৮৫০ ৰ [[কুইলন চিৰিয়ান তাম্ৰফলি|কুইলন চিৰিয়ান তাম্ৰফলিখনকেই]] [[পুৰণি মালয়ালম ভাষা|পুৰণি মালয়ালম ভাষাত]] লিখা আটাইতকৈ পুৰণি উপলব্ধ শিলালিপি বুলি গ্ৰহণ কৰা হৈছে। মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ প্ৰথম ৬০০ বছৰ ধৰি সাহিত্য বুলিলে মূলতঃ মৌখিক গীতিকা বা বেলাডক বুজাইছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[উত্তৰ মালাৱাৰ|উত্তৰ মালাৱাৰৰ]] '[[ভডক্কন পাত্তুকাল]]' (উত্তৰৰ গীতসমূহ) আৰু [[দক্ষিণ ট্ৰাংকুৰ|দক্ষিণ ট্ৰাংকুৰৰ]] 'থেক্কন পাত্তুকাল' (দক্ষিণৰ গীতসমূহ) প্ৰধান আছিল।<ref name="clt.1">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|page=453|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীনতম সাহিত্যিক ৰচনা হৈছে পুৰণি মালয়ালম ভাষাত ৰচিত '[[ৰামচৰিতম]]' আৰু '[[থিৰুনিজহালমালা]]' নামৰ দুখন [[মহাকাব্য]]। মালয়ালম সাহিত্যলৈ বৰ্তমানলৈকে ৬টা [[জ্ঞানপীঠ বঁটা]] আগবঢ়োৱা হৈছে। এইটো যিকোনো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ বাবে দ্বিতীয় সৰ্বাধিক আৰু যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাৰ বাবে তৃতীয় সৰ্বাধিক বঁটা।<ref>{{Cite news|title=Jnanpith given to Akkitham|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|last=Naha|first=Abdul Latheef|date=24 September 2020|access-date=12 June 2021|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news|title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|last=ANI|date=29 November 2019|access-date=12 June 2021|work=Business Standard}}</ref> ২০১৩ চনত এই ভাষাটোক "[[ভাৰতৰ ধ্ৰুপদী ভাষা]]" হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=[[The Hindu]] |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |archive-date=27 September 2013 |url-status=live}}</ref> পোন্ধৰ আৰু ষোড়শ শতিকাত কবি [[চেৰুচেৰী নাম্বুথিৰী]] ([[কান্নুৰ|কান্নুৰৰ]] ওচৰত জন্ম),<ref name="Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books">{{Cite web |url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/http://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name="mlm"/> [[তুঞ্চথু এজুথাচান]] ([[তিৰুৰ|তিৰুৰৰ]] ওচৰত জন্ম),<ref name="mlm"/> আৰু [[পুনথানম নাম্বুদিৰি]] ([[পেৰিনথালমান্না|পেৰিনথালমান্নাৰ]] ওচৰত জন্ম)<ref name="mlm"/><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu}}</ref> আদি কবিসকলৰ প্ৰভাৱত এই ভাষাই বৰ্তমানৰ ৰূপ লাভ কৰে।<ref name="mlm">{{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}}</ref><ref>Freeman, Rich (2003). "Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala". In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia</ref> [[পালাক্কাদ|পালাক্কাদৰ]] এজন কবি [[কুঞ্চন নাম্বিয়াৰ|কুঞ্চন নাম্বিয়াৰেও]] 'থুল্লাল' নামৰ এটা নতুন সাহিত্য শাখাৰ জৰিয়তে আদি অৱস্থাত আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref name="mlm"/> ওঠৰ শতিকাৰ দ্বিতীয় অৰ্ধৰপৰা গদ্য সাহিত্য, সমালোচনা আৰু [[মালয়ালম সংবাদ জগত|মালয়ালম সাংবাদিকতাৰ]] আৰম্ভণি ঘটে। যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাৰ প্ৰথম ভ্ৰমণবৃত্তান্ত হৈছে মালয়ালম ভাষাত লিখা '[[ৱাৰ্থমানপ্পুস্তকমে]]'। ইয়াক ১৭৮৫ চনত [[পাৰেম্মাক্কল থমা কাথানাৰ|পাৰেম্মাক্কল থমা কাথানাৰে]] লিখিছিল।<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}</ref> [[ভাৰতপ্পুঝা নদী|ভাৰতপ্পুঝা নদী]] (যাৰ আন এটা নাম পোন্নানি নদী) আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহে আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="mlm"/> খ্ৰীষ্টীয় ১৬-১৭ শতিকাৰ বহুতো [[আৰবী মালয়ালম ভাষা|আৰবী মালয়ালম]] ৰচনাত ব্যৱহৃত শব্দসমূহো আধুনিক মালয়ালম ভাষাৰ অতি ওচৰ চপা।<ref name="mlm" /><ref name="Deccan Chronicle">{{Cite web|date=15 October 2017|title=New university centre for Arabi Malayalam|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/151017/new-university-centre-for-arabi-malayalam.html|access-date=20 October 2020|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> ১৭-১৮ শতিকাৰ [[ত্ৰিছূৰ|ত্ৰিছূৰৰ]] বাসিন্দা [[উন্নয়ী ৱাৰিয়াৰ|উন্নয়ী ৱাৰিয়াৰে]] 'আত্তাকথা' সাহিত্যৰ বিকাশত এক ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="mlm" /> আধুনিক মালয়ালম সাহিত্যৰ [[আধুনিক মালয়ালমৰ ত্ৰিমূৰ্তি কবি|ত্ৰিমূৰ্তি কবিক]] ('কৱিত্ৰয়ম': [[কুমাৰন আছান]], [[বল্লথল নাৰায়ণ মেনন]] আৰু [[উল্লুৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ]]) কেৰালাৰ কবিতাক পুৰণি জটিলতা আৰু আধ্যাত্মিকতাৰপৰা আঁতৰাই আনি এক অধিক সুৰীয়া বা গীতিকাব্যধৰ্মী ৰূপ দিয়াৰ বাবে জনাজাত। আধুনিক মালয়ালম ব্যাকৰণ উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰফালে [[এ আৰ ৰাজা ৰাজা বৰ্মা|এ. আৰ. ৰাজা ৰাজা বৰ্মাই]] লিখা '[[কেৰালা পাণিনীয়ম]]' নামৰ গ্ৰন্থখনৰ ওপৰত আধাৰিত। == লোকসংস্কৃতি == [[File:Thirayattam(Pookkutty Thira).JPG|thumb|থিৰায়াট্টম (পুকুট্টী থিৰা)]] কেৰালাৰ লোকসংস্কৃতি বা লোকবিদ্যাৰ ওপৰত সেই অঞ্চলৰ কৃষি পদ্ধতি আৰু শ্ৰমৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। বীজ সিঁচা, কঠীয়া (nharu) ৰোপণ কৰা, বনবাত নিৰোৱা, শস্য চপোৱা আদি কৃষিৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে সুকীয়া ৰীতি-নীতি জড়িত হৈ আছে। এই পৰ্যায়বোৰৰ সৈতে বহুতো গীত আৰু পৰিৱেশ্য কলা সংগত কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, কঠীয়া ৰোপণৰ সময়ত '[[Njattupattu|জ্ঞাত্টুপাত্তু]]' গীতবোৰ গোৱা হয়। কান্নিয়াৰ কলি, [[পদয়ানি]], [[মুদিয়েত্তু]], [[থিৰায়াট্টম]], মালভায়িয়াট্টম, [[থেয়্যাম]], কোথাচুৰীয়াট্টম, নিৰা, পুথাৰী আদি কেৰালাৰ কিছুমান আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক লোকসংস্কৃতি। উৎসৱৰ তাৰিখসমূহকে ধৰি কেৰালাৰ লোকসংস্কৃতিৰ বেছিভাগ অংশই [[কোলাথুনাডু]]ৰ ৰজা [[কোলাথিৰীসকল]]ৰ শাসনকালত সংহিতাবদ্ধ কৰা হৈছিল।{{Citation needed|date=December 2024}} কেৰালাৰ লোককলাসমূহক বহলভাৱে দুটা ভাগত ভগাব পাৰি:<ref>{{cite web |url=http://www.keralahistory.ac.in/surviving.htm |title=Essays on the Cultural Formation of Kerala |editor=P.J. Cherian |website=Keralahistory.ac.in |access-date=2017-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140310175337/http://www.keralahistory.ac.in/surviving.htm |archive-date=2014-03-10 |url-status=dead }}</ref> আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক (ধৰ্মীয়) আৰু অনুষ্ঠান-বহিৰ্ভূত (ধৰ্মনিৰপেক্ষ)। আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক লোককলাক পুনৰ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি: ভক্তিমূলক আৰু যাদুকৰী বা অলৌকিক। কোনো এক বিশেষ ভগৱান বা দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ [[থেয়্যাম]], [[থিৰায়াট্টম]], পুথামথিৰা, কান্নিয়াৰকলি আৰু [[কুম্মত্তিকালি|কুম্মত্তি]]ৰ দৰে ভক্তিমূলক লোককলা পৰিৱেশন কৰা হয়। পনাপাট্টু আৰু থোট্টামপাট্টুৰ দৰে কলাসমূহ গীতৰ ৰূপত ৰচনা কৰা হয়। কোলকালি, [[মাৰ্গম কলি|মাৰ্গমকালি]], [[Daffmuttu|দাফুমুত্তুকলি]] আদিত আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ প্ৰভাৱ বৰ বেছি প্ৰবল নহয়। আনহাতে, যাদুকৰী লোককলাসমূহৰ উদ্দেশ্য হৈছে সমাজৰ সামগ্ৰিক সমৃদ্ধি অনা, কু-দৃষ্টি বা অপদেৱতাক খেদা অথবা সন্তান লাভ কৰা। এই কৃপা লাভ কৰিবলৈ [[গন্ধৰ্ব]] আৰু [[নাগ|নাগসকলৰ]] পূজা কৰা হয়। এই যাদুকৰী লোককলাসমূহৰ ভিতৰত পাম্বিনথুল্লাল, পূপ্পাডাথুল্লাল, কোলামথুল্লাল, মালয়ানকেট্টু আদি অন্তৰ্ভুক্ত।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''[[থেয়্যাম]]''' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ উত্তৰ প্ৰান্তৰ এক পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠানমূলক নৃত্যশৈলী। এই কলাবিধ প্ৰায় ১,৫০০ বছৰতকৈও অধিক সময়ৰ আগতে আৰম্ভ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ই এক জীৱন্ত আৰু ৰঙীন কলা য’ত গধুৰ ৰূপসজ্জা, বিশেষ সাজ-পোছাক আৰু নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ইয়াৰ লগত প্ৰায়ে সংগীত আৰু মন্ত্ৰোচ্চাৰণ সংগত কৰা হয়। এই নৃত্যটো কিছুমান বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ পুৰুষ সদস্যসকলে পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে দেৱ-দেৱীৰ শক্তিক আৱাহন কৰি সমাজলৈ আশীৰ্বাদ, সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষা অনা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। থেয়্যাম<ref>{{Cite web |date=2023-06-29 |title=Theyyam: The Indian trance where men become gods |url=https://www.bbc.com/travel/article/20230628-theyyam-the-indian-trance-where-men-become-gods |access-date=2025-05-20 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> সাধাৰণতে অক্টোবৰৰপৰা মে' মাহৰ ভিতৰত শীতকালত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''পাদয়ানি''' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ এক পৰম্পৰাগত লোককলা য’ত বিশাল শোভাযাত্ৰা আৰু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এইটো সাধাৰণতে আগষ্ট বা ছেপ্টেম্বৰ মাহত হোৱা ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। এই কলাবিধত মুখা, বিশেষ সাজ-পোছাক আৰু বিভিন্ন সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শিল্পীসকলে চেন্দা আৰু থাকিলৰ দৰে পৰম্পৰাগত তালবাদ্যৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। পাদয়ানিত ব্যৱহৃত মুখাবোৰ সাধাৰণতে কাঠ, বাঁহ বা মাটিৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এইবোৰ উজ্জ্বল ৰং আৰু জটিল নক্সাৰে সজোৱা হয়। ইয়াৰ প্ৰদৰ্শনসমূহ প্ৰায়ে পৌৰাণিক কাহিনী বা সামাজিক বিষয়ৰ ওপৰত আধাৰিত হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে দৰ্শকক মনোৰঞ্জন দিয়া আৰু শিক্ষিত কৰা।{{Citation needed|date=December 2024}} * '''[[থিৰায়াট্টম]]''' হৈছে এক ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান যিটো প্ৰায়ে কালী, দুৰ্গা আৰু ভদ্ৰকালীৰ দৰে দেৱীৰ মন্দিৰৰ চোতালত পৰিৱেশন কৰা হয়। এই প্ৰদৰ্শনত আকৰ্ষণীয় সাজ-পোছাক আৰু ৰূপসজ্জা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শিল্পীসকলে চেন্দা আৰু থাকিলৰ দৰে পৰম্পৰাগত তালবাদ্যৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। থিৰায়াট্টম কিছুমান নিৰ্দিষ্ট সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰদ্বাৰা দেৱীৰ শক্তিক আৱাহন কৰি সমাজলৈ সমৃদ্ধি আৰু সুৰক্ষা অনা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই কলাবিধ সাধাৰণতে আগষ্ট বা ছেপ্টেম্বৰ মাহত ওণম উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{Citation needed|date=December 2024}} == ৰাজনীতি == কেৰালাৰ বেছিভাগ লোকেই দুটা প্ৰধান ৰাজনৈতিক মিত্ৰজোঁটৰ যিকোনো এটাৰ সৈতে জড়িত। এই মিত্ৰজোঁট দুটা হৈছে [[ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (UDF) আৰু [[লেফ্ট ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|লেফ্ট ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (LDF)। ইয়াৰ আঞ্চলিক দলসমূহৰ ভিতৰত [[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ]] (IUML), [[কেৰালা কংগ্ৰেছ]]ৰ বিভিন্ন গোট, [[ৰিভলিউশ্যনেৰী ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টী (ইণ্ডিয়া)|ৰিভলিউশ্যনেৰী ছ’চিয়েলিষ্ট পাৰ্টী]]ৰ বিভিন্ন গোট আৰু বহুতো সৰু সৰু দল অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক আন্দোলনসমূহত ধৰ্মীয় নেতাসকলৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ দেখা যায়। বহুতো কেৰালাবাসীয়ে তেওঁলোকৰ ডেকা বয়সৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে, যিবোৰ সময় তেওঁলোকে স্থানীয় চাহৰ দোকানত ("চায়া কাদা") ৰাজনীতিৰ আলোচনা কৰি অতিবাহিত কৰিছিল।{{Citation needed|date=December 2024}} == যুদ্ধকলা আৰু ক্ৰীড়া == কেৰালাৰ নিজা থলুৱা [[যুদ্ধকলা]] আছে। ইয়াক '[[কালৰিপায়াট্টু]]' বুলি কোৱা হয়। এই শব্দটো 'কালৰি' (অৰ্থাৎ স্থান, মৰণা মৰা ঠাই বা যুদ্ধক্ষেত্ৰ) আৰু 'পায়াত্তু' (অৰ্থাৎ ব্যায়াম বা অভ্যাস) শব্দৰপৰা আহিছে। এই কলাবিধৰ ওপৰত কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণবাদী অতীত আৰু আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাৰ প্ৰভাৱ আছে। মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি কালৰিপায়াট্টুৰ সৃষ্টি পৰশুৰামে কৰিছিল। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক প্ৰায় দুশ বছৰ ধৰি নিষিদ্ধ কৰি ৰাখিছিল। কিন্তু বৰ্তমান সময়ত কেৰালাবাসীৰ মাজত ই তীব্ৰভাৱে পুনৰ জনপ্ৰিয় হৈ উঠিছে। ইয়াৰ সৈতে ই বিশ্বজুৰি লাহে লাহে মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। কেৰালাৰ একেবাৰে উত্তৰ প্ৰান্ত অৰ্থাৎ উত্তৰ মালাৱাৰত উৎপত্তি হোৱা আন দুবিধ জনপ্ৰিয় ধৰ্মীয় কলা হৈছে '[[থেয়্যাম]]' আৰু '[[পূৰক্কালি]]'।{{Citation needed|date=December 2024}} 'কোলকালি' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ [[মালাৱাৰ জিলা|মালাৱাৰ]] অঞ্চলত পৰিৱেশন কৰা এক লোককলা। ইয়াত নৃত্যশিল্পীসকলে এটা বৃত্তত ঘূৰি ঘূৰি সৰু সৰু লাঠীৰে কোবাই আৰু বিশেষ খোজেৰে তাল ৰক্ষা কৰে।<ref name="12nf">{{cite book |last1=Jha |first1=Makhan |url=https://books.google.com/books?id=b_a4G_Tw2ycC&dq=kolkali&pg=PA58 |title=The Muslim Tribes of Lakshadweep Islands: An Anthropological Appraisal of Island Ecology and Cultural Perceptions |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd. |year=1997 |isbn=978-81-7533-032-0 |language=en |access-date=28 November 2020}}</ref> আধুনিক যুগত পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু যুদ্ধকলাৰ ঠাই বেছিভাগেই জনপ্ৰিয় খেলসমূহে লৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ক্ৰিকেট]], [[কাবাডী]], [[ফুটবল]]), বেডমিণ্টন আদি প্ৰধান। ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ (IPL) খেলা কোচি টাস্কাৰ্ছ কেৰালা দলটো কেৰালাৰে আছিল। বৰ্তমান কেৰালাত [[কেৰালা ব্লাষ্টাৰ্ছ]] আৰু গোকুলম কেৰালা এফ চি নামৰ ফুটবল ক্লাব দুটা সক্ৰিয় হৈ আছে। অতীতত ভিভা কেৰালা আৰু এফ চি কোচিন এই ৰাজ্যখনৰ আন দুটা ডাঙৰ ফুটবল ক্লাব আছিল। == বৰ্ষপঞ্জী == [[মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জী]] কেৰালাৰ এক থলুৱা প্ৰাচীন সৌৰ বৰ্ষপঞ্জী। ইয়াক মূলতঃ কৃষি কাৰ্য আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ সংস্কৃতিত প্ৰাণী == === হাতী === [[File:Thrippunithura-Elephant-end-of-pooram-2 crop.jpg|thumb|right|'[[শ্ৰী পূৰ্ণত্ৰয়ীশ মন্দিৰ]]'ৰ উৎসৱৰ সময়ত বিশেষভাৱে সজোৱা হাতী। কেৰালাৰ হাতীসমূহ কেৰালাবাসীৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। ]] হাতী এই ৰাজ্যৰ সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হৈ আহিছে। কেৰালাৰ প্ৰায় সকলো স্থানীয় উৎসৱতে অন্ততঃ এটাকৈ সুন্দৰকৈ সজোৱা হাতী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ভাৰতৰ ভিতৰতে কেৰালাতে আটাইতকৈ বেছি পোহনীয়া হাতী আছে। ইয়াত প্ৰায় ৭০০টা [[ভাৰতীয় হাতী]] আছে, যাৰ গৰাকী বিভিন্ন মন্দিৰ আৰু ব্যক্তিগত ব্যক্তি।<ref name="Varghese2006">{{cite book |author=Theresa Varghese |url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ |title=Stark World Kerala |publisher=Stark World Pub. |year=2006 |isbn=978-8190250511 |page=224 |access-date=17 November 2012}}</ref> এই হাতীবোৰক মূলতঃ সমগ্ৰ ৰাজ্যতে উদ্‌যাপন কৰা উৎসৱসমূহৰ শোভাযাত্ৰা আৰু প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰাজ্যখনত বছৰি ১০,০০০ তকৈও অধিক উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। ইয়াৰ বাবে কিছুমান প্ৰাণী প্ৰেমীয়ে এই উৎসৱবোৰৰ সময়ত পোহনীয়া হাতীৰ অত্যধিক খাটনি বা পৰিশ্ৰমক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="1000hrs">{{cite news |date=4 March 2010 |title=India's overworked elephants |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8533776.stm |access-date=30 May 2015 |work=BBC}}</ref> মালয়ালম সাহিত্যত হাতীক "[[সহ্যাদ্ৰী|সহ্য]]ৰ পুত্ৰ" বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref name="Satchidanandan2001">{{cite book |author=K. Satchidanandan |url=https://books.google.com/books?id=AXiNXRM_KzMC&pg=PR14 |title=Indian Poetry: Modernism and After |publisher=Sahitya Akademi |year=2001 |isbn=978-8126010929 |pages=14– |access-date=17 November 2012}}</ref> হাতী হৈছে কেৰালাৰ ৰাজ্যিক প্ৰাণী আৰু ইয়াক [[কেৰালা চৰকাৰ|কেৰালা চৰকাৰৰ]] ৰাজ্যিক প্ৰতীকত প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে।<ref name="Profile">{{cite web |title=About Kerala |url=https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=37 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218081930/https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=37 |archive-date=18 December 2011 |access-date=17 November 2012 |publisher=Government of Kerala}}</ref> === সাপ === [[সৰ্প কাভু]] (যাৰ অৰ্থ 'সৰ্পৰ পৱিত্ৰ উদ্যান') হৈছে দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যত দেখা পোৱা একপ্ৰকাৰৰ সৰু পৰম্পৰাগত গছ-গছনিৰ উদ্যান বা বননি। এই প্ৰাকৃতিক বননিবোৰত সাধাৰণতে কেইবাজনো 'নাগ দেৱতা' (সৰ্প দেৱতা)ৰ প্ৰতীক থাকে। এই দেৱতাসকলক যৌথ পৰিয়াল বা '[[থাৰাভাড]]'সমূহৰদ্বাৰা পূজা কৰা হৈছিল। এইটো 'নাগাৰাধনা' (সৰ্প পূজা)ৰ এটা অংশ আছিল, যিটো অতীতৰ শতিকাবোৰত কেৰালাবাসীৰ মাজত প্ৰচলিত আছিল। কেৰালাৰ [[নাম্বুদিৰি]] ব্ৰাহ্মণৰপৰা আৰম্ভ কৰি জনজাতীয় সম্প্ৰদায়লৈকে প্ৰায় প্ৰতিটো হিন্দু সম্প্ৰদায়ে এই প্ৰথা পালন কৰি আহিছিল। == উৎসৱসমূহ == === ওনাম === {{main|ওনাম}} [[File:Onam Thriuvathira Dance.jpg|thumb|'তিৰুৱাথিৰা' হৈছে মহিলাসকলে ঘূৰণীয়া হৈ কৰা এটা নৃত্য। ওণমৰ ভোজ (সধ্যা) ৰান্ধি আজৰি হোৱাৰ পিছত জিৰণি ল’বলৈ এই নৃত্য কৰা হয়। এইটো ওণম উৎসৱৰ এটা পৰম্পৰা। ]] (মালয়ালম: ഓണം) ওনাম কেৰালাৰ লোকসকলে উদ্‌যাপন কৰা এটা শস্য চপোৱাৰ উৎসৱ। এইটো কেৰালাৰ ৰাজ্যিক উৎসৱ। ওনামৰ পূৰ্বসন্ধিয়া (উথ্ৰাদম)ৰপৰা চতুৰ্থ ওনাম দিনলৈকে ইয়াত একেৰাহে ৪ দিন চৰকাৰী বন্ধ থাকে। ওনাম উৎসৱ [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] বৰ্ষপঞ্জীৰ চিংগম মাহত (আগষ্ট – ছেপ্টেম্বৰ) পৰে। এই উৎসৱে [[বিষ্ণু]]ৰ অৱতাৰ [[বামন]]ৰ স্মৰণ কৰে। ইয়াৰ লগতে ই ৰজা [[মহাবলী]]ৰ গৃহপ্ৰত্যাৱৰ্তনকো সূচায়। মালয়ালীসকলে মহাবলী জগতলৈ নিৰ্বাসিত হোৱা এজন ন্যায়পৰায়ণ আৰু ধাৰ্মিক ৰজা বুলি গণ্য কৰে। ওণমৰ কিছুমান সাংস্কৃতিক উপাদান হৈছে ৱাল্লাম কলি (নাও খেল), পুলিক্কালি, পুক্কালাম (ফুলৰ দলিচা), ওণাথাপ্পন, থুম্বী থুল্লাল, ওণাভিল্লু, কাজচাক্কুলা, ওণাপোত্তন আৰু আত্তা চাময়ম। এই উৎসৱৰ সময়ত 'ওনাম সধ্যা' (ওনামৰ বিশেষ ভোজ)ৰ আয়োজন কৰা হয়। ইয়াত কল পাতত বিভিন্ন ব্যঞ্জন পৰিৱেশন কৰা হয়। উৎসৱ উদ্‌যাপনকাৰীসকলে এই বিশেষ অনুষ্ঠানৰ বাবে 'ওনাম কডি' (নতুন সাজ-পোছাক) পৰিধান কৰে। === মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহ === 케ৰালাত বহুসংখ্যক মন্দিৰ আছে। এই মন্দিৰসমূহত অঞ্চলটোৰ বিশেষ আৰু কেতিয়াবা প্ৰতিটো মন্দিৰৰে নিজা অনন্য বাৰ্ষিক উৎসৱসমূহ উদ্‌যাপন কৰা হয়। প্ৰতিটো মন্দিৰৰে সৃষ্টিৰ আঁৰত একোটা আকৰ্ষণীয় ইতিহাস থাকে। মালাৱাৰ অঞ্চলত '[[থেয়্যাম]]' নামৰ এক সুকীয়া কলাৰূপ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়, যিয়ে পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে। মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহৰ সৈতে সৰু সৰু কাৰ্নিভাল বা মেলাৰো আয়োজন কৰা হয়। [[ত্ৰিছূৰ পুৰম]] হৈছে কেৰালাৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় মন্দিৰ উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। == টোকা == {{reflist}} == সমল == * {{Citation |surname1 = Bhagyalekshmy |given1 = S |year = 2004 |title = Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal = Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url = http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date = 12 January 2006 |archive-date = 20 February 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status = dead }}. * {{Citation | surname1 = Bhagyalekshmy | given1 = S | year = 2004d | title = Contribution of Travancore to Karnatic Music | journal = Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) | pages = 29–37 | url = http://www.kerala.gov.in/music/music4.pdf | access-date = 20 January 2006 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20060220050746/http://www.kerala.gov.in/music/music4.pdf | archive-date = 20 February 2006 }} == অধিক পঢ়ক == * {{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|edition=Malayalam}} == বহিঃসংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20070427200406/http://www.cs.princeton.edu/~mp/malayalam/copy/prdkerala.org/artandculture.htm প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংযোগ: কেৰেলাৰ পৰিৱেশ্য কলাৰ বিষয়ে অতিৰিক্ত তথ্য] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] 8odsquvqnu5wpp9zg0138smuonhmsq2 0 138229 622080 622001 2026-07-31T13:49:16Z নৰুনা বৰুৱা 44897 622080 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = Geographical / Historical Area | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> {{gap}}ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। অসমীয়া অনুবাদ: {{Gap}}কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে আৰব সাগৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 3ol5u1gjc5rxtzu6o8clel5fm70v2b1 622082 622080 2026-07-31T13:50:51Z নৰুনা বৰুৱা 44897 622082 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। অসমীয়া অনুবাদ: কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে আৰব সাগৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] buyp2cewrv8dv59e59j8g6ta0as4ja5 622085 622082 2026-07-31T13:52:02Z নৰুনা বৰুৱা 44897 622085 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। অসমীয়া অনুবাদ: কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে আৰব সাগৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ==ইতিহাস== ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] sjypzv2iw9j7gf1aoxqk2x2ngpv493r 622090 622085 2026-07-31T13:58:49Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ইতিহাস */ 622090 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। অসমীয়া অনুবাদ: কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে আৰব সাগৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] kotnoy0v124yih00khcvsc1ywa4p8hq 622093 622090 2026-07-31T14:03:02Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি */ 622093 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। অসমীয়া অনুবাদ: কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে আৰব সাগৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] chbyumqj4ssewosf5vo6l5sw195kalk 622094 622093 2026-07-31T14:04:38Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* তথ্যৰ উৎস */ 622094 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63}}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। অসমীয়া অনুবাদ: কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে আৰব সাগৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] d55y51lctaqa9dnvn5qykzsgu2k61ul 622141 622094 2026-07-31T15:27:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622141 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। অসমীয়া অনুবাদ: কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে আৰব সাগৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] oceuntdocxniqlkembztx8yj0uhad72 622153 622141 2026-07-31T15:48:56Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* পৰ্যটন */ 622153 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। অসমীয়া অনুবাদ: কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে আৰব সাগৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু (View Point) অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|[[Kozhikode Beach]] File:SK Pottekkat Bust.JPG|[[S. M. Street]] File:Thusharagiri 3.jpg|[[Thusharagiri]] File:Kappad beach 2.jpg|[[Kappad beach|Kappad Beach]] File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|[[Mishkal Mosque]] File:Sarovaram 08239.JPG|[[Sarovaram Bio Park]] File:Kakkayam hills.jpg|[[Kakkayam Dam]] File:StonePier Beypore.jpg|[[Beypore]] File:Aripparawaterfalls.jpg|[[Aripara Falls]] File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|[[Chaliyam]] File:Vayalada View Point.jpg|[[Vayalada]] </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] axqyqqk5orwypvp5a4r4xn0bek191jg 622155 622153 2026-07-31T16:00:45Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* কোজিকোডে */ 622155 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। অসমীয়া অনুবাদ: কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে আৰব সাগৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু (View Point) অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 6084ehuto6bpbtew3mfvhwblo4n27ih 622156 622155 2026-07-31T16:01:22Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* কোজিকোডে */ 622156 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। অসমীয়া অনুবাদ: কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে আৰব সাগৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 3e2vtj7hjuyiq36nl32gw46ytn85wo2 622157 622156 2026-07-31T16:10:01Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* কোজিকোডে */ 622157 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। অসমীয়া অনুবাদ: কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে আৰব সাগৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|[[Kodikuthimala]] File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|[[Kottakkunnu]] File:DR0034DSC 6627.jpg|[[Nilambur–Shoranur line]] at [[Angadipuram railway station|Angadipuram]] File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |Noor Lake, [[Tirur]] File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg|[[Arimbra Hills, Malappuram|Arimbra Hills]] File:Parappanangadi Beach.JPG|[[Arabian Sea]] at [[Parappanangadi]] File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|[[Nedumkayam]] Reserved Forest near Nilambur </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] hm3oo41nynnnn1okv39l7sie2b3br5b 622158 622157 2026-07-31T16:25:46Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* মালাপ্পুৰম */ 622158 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। অসমীয়া অনুবাদ: কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে আৰব সাগৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] psrljcwfb7ic1cpwoks1nvuawukpt34 622179 622158 2026-08-01T00:12:11Z নৰুনা বৰুৱা 44897 622179 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 7dsf0fzeyiagew69mniq3gd845blhqr 622180 622179 2026-08-01T00:16:35Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান */ 622180 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী (বুলি জনা গৈছিল। বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] fokw7c2jzu5ax7wgjx7oswe888xt0yr 622181 622180 2026-08-01T00:17:32Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান */ 622181 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী (বুলি জনা গৈছিল। বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 3yy7v9hyhhkljg4kzurubhg772xhf3k 622182 622181 2026-08-01T00:19:03Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান */ 622182 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 3u7zi28s9o7jaufpjt2coaf3yklnzqc 622183 622182 2026-08-01T00:23:44Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান */ 622183 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই Cosmas Indicopleustes-ৰ গ্ৰন্থ Topography-ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ "মালা" (অৰ্থাৎ "পাহাৰ") আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ "বৰ/বাৰ" (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] jwmufigxbnn3aj4ml6pvffb9nokuymj 622184 622183 2026-08-01T00:25:57Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান */ 622184 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই Cosmas Indicopleustes-ৰ গ্ৰন্থ Topography-ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] hmmybajowv9wblx7ae9m5e86w956a9b 622185 622184 2026-08-01T00:27:33Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান */ 622185 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] gsjx4sae27xjcx9kjyhwcsoh4868763 622186 622185 2026-08-01T00:31:30Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান */ 622186 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে আৰব লেখকসকলে এই অঞ্চলটোক বিভিন্ন নামে উল্লেখ কৰিছিল, যেনে মালিবাৰ , মানিবাৰ , মুলিবাৰ আৰু মুনিবাৰ । পাৰস্যৰ বিখ্যাত পণ্ডিত [[আলবেৰুণী]]য়ে (৯৭৩–১০৪৮) এই অঞ্চলটোক "মালাবাৰ (Malabar)" নামে উল্লেখ কৰা প্ৰথমজন লেখক বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও Ibn Khordadbeh আৰু আল-বালাধুৰীৰ দৰে লেখকসকলেও নিজৰ গ্ৰন্থসমূহত মালাবাৰৰ বিভিন্ন বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] a1geqnbhygwg453jqcjhrf08oxdgfzb 622187 622186 2026-08-01T00:32:37Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান */ 622187 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে আৰব লেখকসকলে এই অঞ্চলটোক বিভিন্ন নামে উল্লেখ কৰিছিল, যেনে মালিবাৰ , মানিবাৰ , মুলিবাৰ আৰু মুনিবাৰ । পাৰস্যৰ বিখ্যাত পণ্ডিত [[আলবেৰুণী]]য়ে (৯৭৩–১০৪৮) এই অঞ্চলটোক "মালাবাৰ (Malabar)" নামে উল্লেখ কৰা প্ৰথমজন লেখক বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ইবন খোৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীৰ দৰে লেখকসকলেও নিজৰ গ্ৰন্থসমূহত মালাবাৰৰ বিভিন্ন বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] a85xd2r5ghmc0v689qwx95jrsdojela 622188 622187 2026-08-01T00:34:25Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ইতিহাস */ 622188 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে আৰব লেখকসকলে এই অঞ্চলটোক বিভিন্ন নামে উল্লেখ কৰিছিল, যেনে মালিবাৰ , মানিবাৰ , মুলিবাৰ আৰু মুনিবাৰ । পাৰস্যৰ বিখ্যাত পণ্ডিত [[আলবেৰুণী]]য়ে (৯৭৩–১০৪৮) এই অঞ্চলটোক "মালাবাৰ (Malabar)" নামে উল্লেখ কৰা প্ৰথমজন লেখক বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ইবন খোৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীৰ দৰে লেখকসকলেও নিজৰ গ্ৰন্থসমূহত মালাবাৰৰ বিভিন্ন বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ===কোজিকোডৰ উত্থান=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] jri7qgvm2et0kzua7e3lu0gwub8ok1f 622189 622188 2026-08-01T00:35:40Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* কোজিকোডৰ উত্থান */ 622189 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে আৰব লেখকসকলে এই অঞ্চলটোক বিভিন্ন নামে উল্লেখ কৰিছিল, যেনে মালিবাৰ , মানিবাৰ , মুলিবাৰ আৰু মুনিবাৰ । পাৰস্যৰ বিখ্যাত পণ্ডিত [[আলবেৰুণী]]য়ে (৯৭৩–১০৪৮) এই অঞ্চলটোক "মালাবাৰ (Malabar)" নামে উল্লেখ কৰা প্ৰথমজন লেখক বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ইবন খোৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীৰ দৰে লেখকসকলেও নিজৰ গ্ৰন্থসমূহত মালাবাৰৰ বিভিন্ন বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ===কোজিকোডৰ উত্থান=== ===ঔপনিৱেশিক যুগ=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 3fmzf3hctzerd2ke7cqgdh0pkbi37zc 622190 622189 2026-08-01T00:36:55Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ঔপনিৱেশিক যুগ */ 622190 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে আৰব লেখকসকলে এই অঞ্চলটোক বিভিন্ন নামে উল্লেখ কৰিছিল, যেনে মালিবাৰ , মানিবাৰ , মুলিবাৰ আৰু মুনিবাৰ । পাৰস্যৰ বিখ্যাত পণ্ডিত [[আলবেৰুণী]]য়ে (৯৭৩–১০৪৮) এই অঞ্চলটোক "মালাবাৰ (Malabar)" নামে উল্লেখ কৰা প্ৰথমজন লেখক বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ইবন খোৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীৰ দৰে লেখকসকলেও নিজৰ গ্ৰন্থসমূহত মালাবাৰৰ বিভিন্ন বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ===কোজিকোডৰ উত্থান=== ===ঔপনিৱেশিক যুগ=== ===ৰাজকীয় পৰিয়াল=== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] sw8i0djrb68nh0phjrvipg3qkkst0nx 622192 622190 2026-08-01T00:38:40Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ৰাজকীয় পৰিয়াল */ 622192 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে আৰব লেখকসকলে এই অঞ্চলটোক বিভিন্ন নামে উল্লেখ কৰিছিল, যেনে মালিবাৰ , মানিবাৰ , মুলিবাৰ আৰু মুনিবাৰ । পাৰস্যৰ বিখ্যাত পণ্ডিত [[আলবেৰুণী]]য়ে (৯৭৩–১০৪৮) এই অঞ্চলটোক "মালাবাৰ (Malabar)" নামে উল্লেখ কৰা প্ৰথমজন লেখক বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ইবন খোৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীৰ দৰে লেখকসকলেও নিজৰ গ্ৰন্থসমূহত মালাবাৰৰ বিভিন্ন বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ===কোজিকোডৰ উত্থান=== ===ঔপনিৱেশিক যুগ=== ===ৰাজকীয় পৰিয়াল=== ====লক্ষ্মীপুৰম প্ৰাসাদ==== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] nruxl34k83p8do0eix8t6al6k37snax 622201 622192 2026-08-01T01:43:23Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* লক্ষ্মীপুৰম প্ৰাসাদ */ 622201 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে আৰব লেখকসকলে এই অঞ্চলটোক বিভিন্ন নামে উল্লেখ কৰিছিল, যেনে মালিবাৰ , মানিবাৰ , মুলিবাৰ আৰু মুনিবাৰ । পাৰস্যৰ বিখ্যাত পণ্ডিত [[আলবেৰুণী]]য়ে (৯৭৩–১০৪৮) এই অঞ্চলটোক "মালাবাৰ (Malabar)" নামে উল্লেখ কৰা প্ৰথমজন লেখক বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ইবন খোৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীৰ দৰে লেখকসকলেও নিজৰ গ্ৰন্থসমূহত মালাবাৰৰ বিভিন্ন বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ===কোজিকোডৰ উত্থান=== ===ঔপনিৱেশিক যুগ=== ===ৰাজকীয় পৰিয়াল=== ====লক্ষ্মীপুৰম প্ৰাসাদ==== ====কিলিমানুৰ ৰাজপ্ৰসাদ==== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] o5n9tutdhkyqdrqbjh8lrnr07rr42dv 622205 622201 2026-08-01T02:10:15Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* কোজিকোডৰ উত্থান */ 622205 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে আৰব লেখকসকলে এই অঞ্চলটোক বিভিন্ন নামে উল্লেখ কৰিছিল, যেনে মালিবাৰ , মানিবাৰ , মুলিবাৰ আৰু মুনিবাৰ । পাৰস্যৰ বিখ্যাত পণ্ডিত [[আলবেৰুণী]]য়ে (৯৭৩–১০৪৮) এই অঞ্চলটোক "মালাবাৰ (Malabar)" নামে উল্লেখ কৰা প্ৰথমজন লেখক বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ইবন খোৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীৰ দৰে লেখকসকলেও নিজৰ গ্ৰন্থসমূহত মালাবাৰৰ বিভিন্ন বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ===কোজিকোডৰ উত্থান=== মধ্যযুগত শাসন কৰা কোজিকোড (কালিকট)ৰ জামোৰিন দক্ষিণ মালাবাৰৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী শাসক আছিল। তেওঁৰ শাসনকালত কোঝিকোড মালাবাৰ উপকূলৰ সৰ্ববৃহৎ নগৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু দক্ষিণ মালাবাৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ অন্যতম মুখ্য সামুদ্ৰিক বাণিজ্যকেন্দ্ৰত পৰিণত হৈছিল। এই সমৃদ্ধি অষ্টাদশ শতিকালৈকে অব্যাহত আছিল। কোঝিকোড বন্দৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় উপকূললৈ অহা [[আৰৱ]] বণিকসকলৰ বাবে মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। প্ৰথমে আৰবসকলে বিদেশী বাণিজ্যত একচেটীয়া প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল; পিছলৈ পৰ্তুগীজ, ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী আৰু [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ো এই বাণিজ্যত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে। ===ঔপনিৱেশিক যুগ=== ===ৰাজকীয় পৰিয়াল=== ====লক্ষ্মীপুৰম প্ৰাসাদ==== ====কিলিমানুৰ ৰাজপ্ৰসাদ==== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 2q95w9iokjm756bfmhkyzo7f7j9zl3p 622206 622205 2026-08-01T02:11:47Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* কোজিকোডৰ উত্থান */ 622206 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে আৰব লেখকসকলে এই অঞ্চলটোক বিভিন্ন নামে উল্লেখ কৰিছিল, যেনে মালিবাৰ , মানিবাৰ , মুলিবাৰ আৰু মুনিবাৰ । পাৰস্যৰ বিখ্যাত পণ্ডিত [[আলবেৰুণী]]য়ে (৯৭৩–১০৪৮) এই অঞ্চলটোক "মালাবাৰ (Malabar)" নামে উল্লেখ কৰা প্ৰথমজন লেখক বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ইবন খোৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীৰ দৰে লেখকসকলেও নিজৰ গ্ৰন্থসমূহত মালাবাৰৰ বিভিন্ন বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ===কোজিকোডৰ উত্থান=== মধ্যযুগত শাসন কৰা কোজিকোড (কালিকট)ৰ জামোৰিন দক্ষিণ মালাবাৰৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী শাসক আছিল। তেওঁৰ শাসনকালত কোঝিকোড মালাবাৰ উপকূলৰ সৰ্ববৃহৎ নগৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু দক্ষিণ মালাবাৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ অন্যতম মুখ্য সামুদ্ৰিক বাণিজ্যকেন্দ্ৰত পৰিণত হৈছিল। এই সমৃদ্ধি অষ্টাদশ শতিকালৈকে অব্যাহত আছিল। কোঝিকোড বন্দৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় উপকূললৈ অহা [[আৰৱ]] বণিকসকলৰ বাবে মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। প্ৰথমে আৰবসকলে বিদেশী বাণিজ্যত একচেটীয়া প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল; পিছলৈ পৰ্তুগীজ, ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী আৰু [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ো এই বাণিজ্যত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="Clt">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020}}</ref> ===ঔপনিৱেশিক যুগ=== ===ৰাজকীয় পৰিয়াল=== ====লক্ষ্মীপুৰম প্ৰাসাদ==== ====কিলিমানুৰ ৰাজপ্ৰসাদ==== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 4td7cr89wtznk7k51t7ua5kc351lx3y 622207 622206 2026-08-01T02:13:37Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* কোজিকোডৰ উত্থান */ 622207 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে আৰব লেখকসকলে এই অঞ্চলটোক বিভিন্ন নামে উল্লেখ কৰিছিল, যেনে মালিবাৰ , মানিবাৰ , মুলিবাৰ আৰু মুনিবাৰ । পাৰস্যৰ বিখ্যাত পণ্ডিত [[আলবেৰুণী]]য়ে (৯৭৩–১০৪৮) এই অঞ্চলটোক "মালাবাৰ (Malabar)" নামে উল্লেখ কৰা প্ৰথমজন লেখক বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ইবন খোৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীৰ দৰে লেখকসকলেও নিজৰ গ্ৰন্থসমূহত মালাবাৰৰ বিভিন্ন বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ===কোজিকোডৰ উত্থান=== [[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|১৩২০ চনৰ আৰম্ভণিতে ভাৰত।বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ বেছিভাগেই কোজিকোডৰ জামোৰিনৰ প্ৰভাৱত আছিল।]] মধ্যযুগত শাসন কৰা কোজিকোড (কালিকট)ৰ জামোৰিন দক্ষিণ মালাবাৰৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী শাসক আছিল। তেওঁৰ শাসনকালত কোঝিকোড মালাবাৰ উপকূলৰ সৰ্ববৃহৎ নগৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু দক্ষিণ মালাবাৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ অন্যতম মুখ্য সামুদ্ৰিক বাণিজ্যকেন্দ্ৰত পৰিণত হৈছিল। এই সমৃদ্ধি অষ্টাদশ শতিকালৈকে অব্যাহত আছিল। কোঝিকোড বন্দৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় উপকূললৈ অহা [[আৰৱ]] বণিকসকলৰ বাবে মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। প্ৰথমে আৰবসকলে বিদেশী বাণিজ্যত একচেটীয়া প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল; পিছলৈ পৰ্তুগীজ, ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী আৰু [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ো এই বাণিজ্যত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="Clt">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020}}</ref> ===ঔপনিৱেশিক যুগ=== ===ৰাজকীয় পৰিয়াল=== ====লক্ষ্মীপুৰম প্ৰাসাদ==== ====কিলিমানুৰ ৰাজপ্ৰসাদ==== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> * Biyyam Kayal – backwater lake at Ponnani<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> * [[Chaliyar]] – fourth-longest river in Kerala. Conolly's plot, the world's oldest teak plantation, is adjacent to the river * [[Chamravattom Regulator-cum-Bridge]] – largest regulator-cum bridge of Kerala; connects [[Tirur Taluk]] with [[Ponnani]] port<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> * Chekkunnu Mala – a misty green hill near to [[Chaliyar]] at [[Edavanna]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> * Cherumb eco-tourist village ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> * [[Kadalundi Bird Sanctuary]] – home to more than a hundred species of native birds and over 60 species of migratory birds<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> * Kadalundi–Vallikkunnu community reserve – first community reserve in Kerala and an eco-tourism spot<ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] q397u8ea5r5u62vap2if5yb61c749ir 622365 622207 2026-08-01T11:17:46Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* মালাপ্পুৰম */ 622365 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰ পৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰ পৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰিও, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিচাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিচা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰ পৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি । এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে আৰব লেখকসকলে এই অঞ্চলটোক বিভিন্ন নামে উল্লেখ কৰিছিল, যেনে মালিবাৰ , মানিবাৰ , মুলিবাৰ আৰু মুনিবাৰ । পাৰস্যৰ বিখ্যাত পণ্ডিত [[আলবেৰুণী]]য়ে (৯৭৩–১০৪৮) এই অঞ্চলটোক "মালাবাৰ (Malabar)" নামে উল্লেখ কৰা প্ৰথমজন লেখক বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ইবন খোৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীৰ দৰে লেখকসকলেও নিজৰ গ্ৰন্থসমূহত মালাবাৰৰ বিভিন্ন বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ==ইতিহাস== ===প্ৰাচীন যুগ=== ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== ===কোজিকোডৰ উত্থান=== [[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|১৩২০ চনৰ আৰম্ভণিতে ভাৰত।বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ বেছিভাগেই কোজিকোডৰ জামোৰিনৰ প্ৰভাৱত আছিল।]] মধ্যযুগত শাসন কৰা কোজিকোড (কালিকট)ৰ জামোৰিন দক্ষিণ মালাবাৰৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী শাসক আছিল। তেওঁৰ শাসনকালত কোঝিকোড মালাবাৰ উপকূলৰ সৰ্ববৃহৎ নগৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু দক্ষিণ মালাবাৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ অন্যতম মুখ্য সামুদ্ৰিক বাণিজ্যকেন্দ্ৰত পৰিণত হৈছিল। এই সমৃদ্ধি অষ্টাদশ শতিকালৈকে অব্যাহত আছিল। কোঝিকোড বন্দৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় উপকূললৈ অহা [[আৰৱ]] বণিকসকলৰ বাবে মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। প্ৰথমে আৰবসকলে বিদেশী বাণিজ্যত একচেটীয়া প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল; পিছলৈ পৰ্তুগীজ, ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী আৰু [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ো এই বাণিজ্যত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="Clt">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020}}</ref> ===ঔপনিৱেশিক যুগ=== ===ৰাজকীয় পৰিয়াল=== ====লক্ষ্মীপুৰম প্ৰাসাদ==== ====কিলিমানুৰ ৰাজপ্ৰসাদ==== ==ভূগোল== ==পৰিবহন সেৱা== ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত । *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমূদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url= http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006}}</ref> *বিয়্যম কায়াল (Biyyam Kayal) — পন্নানিত অৱস্থিত এখন মনোমোহা ( জলাশয়) হ্ৰদ।<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> *চালিয়াৰ (Chaliyar) — কেৰালাৰ চতুৰ্থ দীৰ্ঘতম নদী। বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি চেগুন (Teak) বাগিচা কন'লীৰ প্লট (Conolly's Plot) এই নদীৰ কাষতে অৱস্থিত। *চামৰাভাট্টম ৰেগুলেটৰ-কাম-ব্ৰিজ (Chamravattom Regulator-cum-Bridge) — কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ ৰেগুলেটৰ-কাম-সেঁতু। ই তিৰুৰ তালুকক পন্নানি বন্দৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379|archive-date=16 May 2012 }}</ref> *চেক্কুন্নু মালা (Chekkunnu Mala) — এডাভান্নাৰ ওচৰত চালিয়াৰ নদীৰ কাষত অৱস্থিত কুঁৱলী আৱৃত সেউজীয়া পাহাৰ।<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com}}</ref> *চেৰুম্ব পৰিৱেশ-পৰ্যটন গাঁও (Cherumb Eco-tourist Village) — কাৰুভাৰাকুণ্ডু অঞ্চলত অৱস্থিত এক জনপ্ৰিয় পৰিৱেশ-পৰ্যটন কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> *কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য (Kadalundi Bird Sanctuary) — ইয়াত ১০০ৰো অধিক প্ৰজাতিৰ স্থানীয় পক্ষী আৰু ৬০ৰো অধিক প্ৰজাতিৰ পৰিভ্ৰমী (প্ৰব্ৰজনকাৰী) পক্ষীৰ বাসস্থান আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> *কাডালুণ্ডি–ভাল্লিক্কুন্নু কমিউনিটি ৰিজাৰ্ভ (Kadalundi–Vallikkunnu Community Reserve) হৈছে কেৰালাৰ প্ৰথম কমিউনিটি ৰিজাৰ্ভ আৰু এক জনপ্ৰিয় পৰিৱেশৰ পৰ্যটনস্থলী। <ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020}}</ref> * [[Kakkadampoyil]] – hilly village on the bank of Cherupuzha * Keralamkundu waterfalls ([[Karuvarakundu]])<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> * Kollam Kolli Waterfalls * [[Kottakkunnu]] ("The Marine Drive of Malappuram") – site of an old fort, water park, and ancient murals in the middle of Malappuram city<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> * [[Kuttippuram bridge]] – One of the largest and oldest bridges built over the river Bharathappuzha * [[Mukurthi]] – fifth-highest peak in South India * ''Nadukani Churam'' – a [[Ghat Roads|Ghat Road]] that connects Malappuram district with the hilly district of [[Nilgiris district|Nilgiris]] in [[Tamil Nadu]]<ref name="Nadukani" /> * Nedumkayam Rainforest – part of the [[Nilgiri Biosphere Reserve]]<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> * [[New Amarambalam Reserved Forest]] – wildlife sanctuary near [[Nilambur]]<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> * [[Nilambur Kingdom|Nilambur Kovilakam]] – headquarters of the Nilambur royal family<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> * [[Nilambur–Shoranur line]] – one of the shortest [[broad-gauge railway]] lines in India * [[Tirur|Noor Lake]] * [[Oorakam Hill]] * Poorappuzha River – scenic coastal tributary of the [[Kadalundi River]] * [[Purathur|Padinjarekara Azhimukham]] beach – the [[Tirur River]] and [[Bharathappuzha]] rivers join the [[Arabian Sea]] here;<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> the estuary is a centre for migratory birds * [[Paloor Kotta Falls]] * [[Perinthalmanna]]<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> * Parappanangadi beach ([[Parappanangadi]]) * Paravanna beach ([[Vettom Grama Panchayath|Vettom]]) * Ponnani beach * Poonathanam Illam – birthplace of 16th-century Malayalam poet [[Poonthanam Nambudiri]] near [[Perinthalmanna]]<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> * Poorappuzha Azhimukham – an estuary at [[Tanur, Malappuram|Tanur]] * [[Silent Valley National Park]] * Tanur beach * [[Teak Museum]] – world's first teak plantation<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> * [[Thunchan Parambu, Tirur|Thunchan Parambu]] – birthplace of [[Thunchaththu Ezhuthachan]], who is known as the father of modern Malayalam language * [[Tirur River]] * Unity hill viewpoint ([[Manjeri]]) * Unniyal beach ([[Niramarutur]]) * Vakkad beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> * Vallikunnu beach<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * [[Vavul Mala]] – mountain range near [[Chungathara]] <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] rneidzknbu8rsgvrf3gr0498ql7hh6e 0 138231 622379 622021 2026-08-01T11:48:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 622379 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম | image = | alt = Illustrated poster features Fahadh Faasil standing on steps and looking away from camera | caption = থিয়েটাৰত মুক্তি পোৱা পোষ্টাৰ | director = দিলীশ পুথান | producer = আশিক আবু | writer = শ্যাম পুষ্কৰণ | starring = {{plainlist| * ফাহাদ ফাচিল * [[অপৰ্ণা বালামুৰলী]] * [[অনুশ্ৰী]] * এলেনচিয়াৰ লে লোপেজ * চৌবিন চাহিৰ }} | music = বিজীবাল | cinematography = শৈজু খালিদ | editing = চাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = OPM ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | distributor = {{ubl|OPM ড্ৰিম মিল চিনেমাছ {{small|(ভাৰত)}}|ট্ৰাইকালাৰ এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ {{small|(বিদেশ)}}}} | released = {{film date|df=y|2016|02|05|[[কেৰালা]]|2016|02|12|ভাৰতৰ অন্যান্য অংশ}} | runtime = ১২০ মিনিট<ref>{{cite web|title=Maheshinte Prathikaram|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/maheshinte-prathikaram-2016|publisher=[[British Board of Film Classification]]|access-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714082854/http://www.bbfc.co.uk/releases/maheshinte-prathikaram-2016|archive-date=14 July 2016|url-status=dead}}</ref> | country = [[ভাৰত]] | language = ইডুক্কি উপভাষা সম্বলিত [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] | budget = {{INR|৩.৫}} কোটি টকা<ref name="MP Budget and Collection">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/thondimuthalum-driksakshiyum-scores-big-multiplexes-64773|title='Thondimuthalum Driksakshiyum' scores big at multiplexes|website=The News Minute|date=6 July 2017|access-date=16 May 2020|quote=Maheshinte Prathikaram made on a budget of Rs. 3.5 crores, it collected Rs. 17.5 crores at the box office|archive-date=27 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927194543/https://www.thenewsminute.com/article/thondimuthalum-driksakshiyum-scores-big-multiplexes-64773|url-status=live}}</ref> | gross = {{INR|১৭.৮৫}} কোটি টকা<ref name="MP Budget and Collection" /> }} '''''মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম''''' (অৰ্থ: মহেশৰ প্ৰতিশোধ) হৈছে ২০১৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] ভাষাৰ কমেডী ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এইখন পৰিচালক দিলীশ পুথানৰ পৰিচালনাৰ প্ৰথম ছবি আছিল আৰু ছবিখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছিল আশিক আবুৱে। ছবিখনৰ নাম ভূমিকা অৰ্থাৎ মহেশৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে ফাহাদ ফাচিলৰ লগতে সহ অভিনয় শিল্পী হিচাপে আছে [[অপৰ্ণা বালামুৰলী]], [[অনুশ্ৰী]], এলেনচিয়াৰ লে লোপেজ আৰু চৌবিন চাহিৰ। শ্যাম পুষ্কৰণৰ কাহিনীভাগ চ্লেৰথলাৰ থুৰাভুৰৰ বাসিন্দা থাম্পন পুৰুষনৰ জীৱনৰ এটা প্ৰকৃত ঘটনাৰ ওপৰত আধাৰিত।<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-real-life-story-thampan-purushan.html|title=It was 'Purushan's prathikaram' in real life!|website=Malayala Manorama|date=25 February 2016|access-date=16 May 2020|archive-date=23 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623141416/https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-real-life-story-thampan-purushan.html|url-status=live}}</ref> শৈজু খালিদ ছবিখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ আছিল আৰু সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল বিজীবাল এ। ''মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম''ৰ পৰিকল্পনা ২০১৩ চনত আৰম্ভ হৈছিল যেতিয়া পুথানে আশিক আবুৰ 'ইডুক্কি গোল্ড' ছবিখনৰ সহকাৰী পৰিচালক হিচাপে কাম কৰি আছিল। শ্যামে পুথানক তেওঁৰ গাঁৱৰ এটা প্ৰকৃত ঘটনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই কাহিনীৰ ধাৰণাটো দিছিল। পুথানৰ অনুৰোধত শ্যামে সেই বছৰতে চিত্ৰনাট্য লিখি উলিয়ায় আৰু পিছলৈ আবুৱে ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিবলৈ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে। ২০১৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰপৰা ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হোৱাৰ কথা আছিল যদিও তাৰকা নিৰ্বাচনৰ কিছু খেলিমেলিৰ বাবে ২০১৫ চনৰ আগষ্ট মাহলৈ ই পিছুৱাই যায়। ২০১৫ চনৰ আগষ্টৰ আৰম্ভণিতে ইডুক্কি জিলাৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট স্থানত ছবিখনৰ মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হয় আৰু অক্টোবৰ মাহৰ শেষৰফালে ই সমাপ্ত হয়। চলচ্চিত্ৰখন ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত [[কেৰালা]]ত, ১২ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰতৰ বাকী অংশত আৰু ২৬ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্বব্যাপী মুক্তি দিয়া হয়। ৩.৫০ কোটি টকাৰ সীমিত বাজেটেৰে নিৰ্মিত ছবিখনে কেৰালা বক্স অফিচত ১৭.৩৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰি ব্যাৱসায়িকভাৱে লাভৱান হয়। ছবিখনে সমালোচকৰপৰাও ভূয়সী প্ৰশংসা লাভ কৰে, বিশেষকৈ ফাহাদ ফাচিলৰ অভিনয়ক তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় বুলি অভিহিত কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ছবিখনৰ হাস্যৰস, সংগীত, চিনেমেটোগ্ৰাফী আৰু চিত্ৰনাট্যই উচ্চ প্ৰশংসা লাভ কৰে। ৬৪সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাত ছবিখনে শ্ৰেষ্ঠ মৌলিক চিত্ৰনাট্য আৰু শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ বঁটা লাভ কৰে। লগতে ৪৭সংখ্যক কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত ই শ্ৰেষ্ঠ মৌলিক চিত্ৰনাট্য আৰু আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু কলাত্মক চলচ্চিত্ৰৰ বঁটা আঁজুৰি লিবলৈ সক্ষম হয়। ২০১৮ চনত ছবিখনক [[তামিল]] ভাষাত 'নিমীৰ' আৰু ২০২০ চনত [[তেলুগু]] ভাষাত 'উমা মহেশ্বৰ উগ্ৰ ৰূপস্য' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰমক মালয়ালম চিনেমাৰ "নতুন ঢৌ"ৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ নিদৰ্শন বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=2019-12-19|title=The 25 best Malayalam films of the decade: 'Premam', 'Maheshinte Prathikaram', 'Kumbalangi Nights' and more|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece|access-date=2021-07-11|issn=0971-751X}}</ref> == কাহিনী == মহেশ ভাবনা হৈছে এজন সাধাৰণ ফটোগ্ৰাফাৰ। তেওঁ নিজৰ পিতৃ ভিনচেণ্ট ভাবনাৰ সৈতে বসবাস কৰে। তেওঁলোকে [[কেৰালা]]ৰ ইডুক্কি জিলাৰ প্ৰকাশ নামৰ অঞ্চলটোত 'ভাৱনা ষ্টুডিঅ'' নামৰ এখন ডিজিটেল ফটোগ্ৰাফীৰ ষ্টুডিঅ' চলায়। ষ্টুডিঅ'টোৰ ঠিক কাষতে মহেশৰ নলে-গলে লগা বন্ধু বেবীৰ এখন ফ্লেক্স-বোৰ্ড প্ৰিণ্টিঙৰ দোকান আছে। বেবীৰ সহায়ক ক্ৰিস্পিন হৈছে এজন এডবি ফটোশ্বপ|ফটোশ্বপ বিশেষজ্ঞ, যিয়ে ফ্লেক্স-বোৰ্ডসমূহ ডিজাইন কৰে। মহেশৰ তেওঁৰ হাইস্কুলীয়া দিনৰ প্ৰেমিকা সৌম্যাৰ সৈতে এক গভীৰ প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক থাকে। এদিন গাঁৱৰ মাজ-মজিয়াত এজন ব্যক্তিৰ সৈতে বেবীৰ এটা সৰু কথাতে তৰ্কাতৰ্কি হয়। লাহে লাহে কাজিয়াখন বাঢ়ি যায় যদিও একাংশ বাটৰুৱাই তেওঁলোকক শান্ত কৰে। কিন্তু কিছু পলমকৈ হ'লেও ক্ৰিস্পিনে বেবীৰ সৈতে তৰ্ক কৰা মানুহজনক আক্ৰমণ কৰে। ফলত কাজিয়াখন পুনৰ আৰম্ভ হয় আৰু এইবাৰ সেই মানুহজনৰ বন্ধু জিমচনেও তাত যোগ দিয়ে। মহেশে ঘটনাৰস্থলীত উপস্থিত হৈ সকলোকে শান্ত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু মহেশৰ শাসন কৰা ধৰণৰ কথা-বতৰাত অতিষ্ঠ হৈ জিমচনে মহেশৰ সৈতে কাজিয়াত লিপ্ত হয় আৰু তাক বেয়াকৈ প্ৰহাৰ কৰে। অৱশেষত ভিনচেণ্টে আহি কাজিয়াখন ভাঙি দিয়ে। এইদৰে ৰাজহুৱাভাৱে অপমানিত হৈ মহেশে জিমচনক মাৰি ইয়াৰ প্ৰতিশোধ লোৱাৰ সংকল্প লয় আৰু প্ৰতিজ্ঞা কৰে যে জিমচনক উচিত শিক্ষা নিদিয়ালৈকে তেওঁ ভৰিৰ চটি জোতা পিন্ধা বন্ধ কৰি দিব। ইফালে সৌম্যায় মহেশৰ সৈতে থকা সম্পৰ্ক অন্ত পেলাই এজন অনাবাসী ভাৰতীয় (অনা-আৱাসী ভাৰতীয় আৰু ভাৰতীয় মূলৰ লোক|NRI) নাৰ্ছক বিয়া কৰায়, যাৰ বাবে মহেশ মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক্ৰিস্পিনৰপৰা জিমচনৰ ঠিকনা গম পায় আৰু ৱেল্ডাৰ হিচাপে কাম কৰা গেৰেজখনলৈ যায়। কিন্তু তাত গৈ তেওঁ গম পায় যে জিমচনে কাম এৰি চাকৰিৰ বাবে [[ডুবাউ|ডুবাই]]লৈ গুচি গৈছে। এই ঘটনাটো পাহৰি যাবলৈ বেবিয়ে উপদেশ দিয়া সত্ত্বেও মহেশে জিমচনৰ ঘূৰি অহাৰ বাবে অপেক্ষা কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এই সময়ছোৱাত নিজকে প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তেওঁ এখন চীনা সমৰকলা|কুং ফু প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰতো নাম ভৰ্তি কৰে। ৱনিতা (আলোচনী)|ৱনিতা নামৰ আলোচনীখনৰ বেটুপাতৰ প্ৰতিযোগিতা এখনত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ জিমচি নামৰ এগৰাকী কলেজীয়া যুৱতীয়ে 'গ্লেমাৰ ফটোগ্ৰাফী'ৰ বাবে মহেশৰ ষ্টুডিঅ'লৈ আহে। এনেধৰণৰ অস্বাভাৱিক অনুৰোধত কিছু বিমোৰত পৰিলেও মহেশে তাইৰ ফটো শ্বুট কৰে। কিন্তু জিমচিৰ ফটোখন একেবাৰে অনুজ্জ্বল আৰু অনাকৰ্ষণীয় হৈ ওলায়। এই ফলাফলত জিমচিয়ে অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰাত মহেশে নিজৰ ফটোগ্ৰাফীৰ দক্ষতাৰ ওপৰতে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিবলৈ বাধ্য হয়। হতাশ হৈ তেওঁ পিতৃৰ ওচৰলৈ পৰামৰ্শ ল'বলৈ যায় আৰু দেউতাকে তাক ফটোগ্ৰাফী যে এক কলা, সেই বিষয়ে বুজাই কয়। মহেশে দেউতাকে তোলা পুৰণি ফটোগ্ৰাফৰ সংগ্ৰহসমূহ পৰীক্ষা কৰে, তাৰ এংগেল আৰু পোহৰৰ ব্যৱহাৰ বুজি লয় আৰু তেওঁৰ মনলৈ এটা নতুন ধাৰণা আহে। এইবাৰ মহেশে সদায় তুলি অহা স্থিৰ ছবিৰ পৰিৱৰ্তে জিমচিৰ অজ্ঞাতে তাইৰ গতিশীল অৱস্থাৰ কিছুমান ফটো তোলে আৰু তাৰে আটাইতকৈ ধুনীয়া ফটোখন আলোচনীখনলৈ পঠিয়াই দিয়ে। কিছুদিন পাছত জিমচিয়ে নিজৰ ফটো প্ৰকাশ পোৱা আলোচনীখন লৈ মহেশৰ ঘৰত উপস্থিত হয়। অনুমতি অবিহনে ফটো তোলাৰ বাবে তাই মহেশক ডবিয়ায় যদিও ফটোখনৰ প্ৰশংসাও কৰে। লাহে লাহে তেওঁলোক দুয়ো দুয়োৰে প্ৰতি আকৰ্ষিত হয়। এই কথা অনুভৱ কৰি জিমচিয়ে মহেশক তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যতৰ কথা পাতিবলৈ মাতে। কথা প্ৰসংগত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাই আচলতে জিমচনৰ ভনীয়েক। এই কথাই মহেশক কিছু চিন্তাত পেলায় যদিও প্ৰেমৰ গভীৰতাৰ আগত তেওঁৰ সেই সন্দেহ দূৰ হয় আৰু তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কটো আগবঢ়াই নিয়ৰে সিদ্ধান্ত লয়। কেইসপ্তাহমানৰ পিছত, কামৰ তত্ত্বাৱধায়কক চৰ মৰাৰ অপৰাধত জিমচনক চাকৰিৰপৰা বৰ্খাস্ত কৰা হয় আৰু ভাৰতলৈ ওভতাই পঠোৱা হয়। পাছদিনা মহেশ আৰু বেবিয়ে জিমচনক মল্লযুদ্ধৰ (খালি হাতেৰে যুঁজ) বাবে প্ৰত্যাহ্বান জনায়। কেইমিনিটমান যুদ্ধ কৰাৰ পাছত মহেশে জিমচনক বগৰাই মাটিত পেলাই দিয়ে আৰু বেবিয়ে মহেশক বিজয়ী ঘোষণা কৰে। মহেশে কৰা প্ৰতিজ্ঞা অনুসৰি পুনৰ ভৰিত চটি জোতা পিন্ধে। পাছদিনা মহেশে চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন হৈ থকা জিমচনক দেখা কৰিবলৈ যায় আৰু জিমচিৰ সন্মুখতে তাইৰ মাকৰ লগত নিজৰ চিনাকি কৰাই দিয়ে। তেওঁ জিমচিৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু জিমচনক তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কত সন্মতি আছে নে নাই সোধে। চলচ্চিত্ৰখনৰ শেষৰ ক্ৰেডিটৰ সময়ত দেখুওৱা হয় যে মহেশ আৰু জিমচি এতিয়া একেলগে আছে। == চৰিত্ৰসমূহ == * ফাহাদ ফাচিল — মহেশ ভাবনা * চৌবিন চাহিৰ — ক্ৰিস্পিন * [[অপৰ্ণা বালামুৰলী]] — জিমচি * [[অনুশ্ৰী]] — সৌম্যা * এলেনচিয়াৰ লে লোপেজ — বেবী * লিজোমোল জোছ — ছোনিয়া * কে. এল. এণ্টনি কোচি — ভিনচেণ্ট ভাবনা (মহেশৰ পিতৃ) * সুজিত শংকৰ — জিমচন অগষ্টিন (জিমচিৰ ভাতৃ) * জাফৰ ইডুক্কি — কুঞ্জুমন (সৌম্যাৰ পিতৃ) * অচ্যুতানন্দন — তাহিৰ (গাঁৱৰ কাউঞ্চিলৰ) * অৰুণ কুমাৰ পাভুম্বা — অটো চালক (জিমচনৰ বন্ধু) * বিজিলেশ কাৰায়াদ — বিজিলেশ * লীনা এণ্টনি — জিমচিৰ মাতৃ * "কুং-ফু" সাজিত — মহেশৰ কাৰাটে প্ৰশিক্ষক * দিলীশ পুথান — এলডো, এজন আমেৰিকান মালয়ালী (কেমিঅ' ভূমিকা) * উন্নীমায়া প্ৰসাদ — এলডোৰ পত্নী (কেমিঅ' ভূমিকা) == প্ৰযোজনা == === পৰিকল্পনা === ''মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম'' চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ চিত্ৰনাট্যকাৰ শ্যাম পুষ্কৰণৰ নিজৰ গাঁৱত ঘটা এটা প্ৰকৃত ঘটনাৰ ওপৰত আধাৰিত। আশিক আবুৰ 'ইডুক্কি গোল্ড' ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ সময়ত শ্যামে এই বিষয়ে আবুৰ সহকাৰী পৰিচালক দিলীশ পুথানৰ সৈতে আলোচনা কৰে। পুথানে এই কাহিনীটোৰেই পৰিচালক হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এইদৰেই চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল ধাৰণাটো গঢ় লৈ উঠে। যিহেতু গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ মানুহৰ জীৱনক লৈ এই কাহিনীটো আছিল, গতিকে তেওঁলোকে সমগ্ৰ ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ ইডুক্কি জিলাতে কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{cite news|trans-title=Not Acting, Director Truly|language=ml|last=জেக்கബ്|first=ജോ|script-title=ml:അഭിനയമല്ല, സത്യമായും സംവിധായകനാണ്|url=http://manoramaonline.com|access-date=25 June 2016|work=[[Malayala Manorama]]|date=29 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404085320/http://manoramaonline.com|archive-date=4 April 2016|url-status=live}}</ref> ২০১৪ চনৰ আগষ্ট মাহত বাতৰি প্ৰকাশ পায় যে ফাহাদ ফাচিলক এই ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰৰ বাবে বাছনি কৰা হৈছে আৰু আবুৱে তেওঁৰ প্ৰযোজনা সংস্থা 'OPM ড্ৰিম মিল চিনেমাছ'ৰ জৰিয়তে ছবিখনত ধন বিনিয়োগ কৰিব।<ref>{{cite news|last=V. P.|first=Nicy|title=Fahadh to Play Photographer in 'Maheshinte Prathikaram'|url=http://ibtimes.co.in|access-date=11 June 2016|work=[[International Business Times]]|date=20 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611122800/http://ibtimes.co.in|archive-date=11 June 2016|url-status=live}}</ref> '২২ ফিমেল কট্টায়ম' (২০১২)ৰ পিছত আশিক আবুৰ সৈতে ফাহাদৰ এইখন দ্বিতীয়খন ছবি আছিল। সংগীত পৰিচালক হিচাপে বিজীবাল আৰু চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ হিচাপে শৈজু খালিদ চুক্তিবদ্ধ হয়। প্ৰথম অৱস্থাত ২০১৪ চনৰ ডিচেম্বৰৰ প্ৰথম সপ্তাহৰপৰা ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|last=Karthikeyan|first=Shruti|title=Fahadh will play a photographer in his next film|url=http://indiatimes.com|access-date=24 June 2016|work=[[The Times of India]]|date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140823000527/http://indiatimes.com|archive-date=23 August 2014|url-status=live}}</ref> এইখন শ্যাম পুষ্কৰণৰ প্ৰথম স্বতন্ত্ৰ চিত্ৰনাট্য আছিল। ২০১৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত খবৰ ওলাইছিল যে আনোৱাৰ ৰছিদৰ 'মনিয়াৰায়িলে জিন্নু' ছবিৰ কাম শেষ কৰি ফাহাদে এই প্ৰকল্পত যোগ দিব।<ref>{{cite web|author1=Admin|title=Dileesh Pothan to debut as director with Fahad Fazil movie.|url=http://metromatinee.com|publisher=Metromatinee.com|access-date=24 June 2016|date=1 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714071934/http://metromatinee.com|archive-date=14 July 2016|url-status=dead}}</ref> কিন্তু ফাহাদৰ সময়সূচীৰ খেলিমেলিৰ বাবে প্ৰযোজনাৰ কাম ২০১৫ চনৰ জুন মাহৰ আৰম্ভণিলৈ পিছুৱাই দিয়া হয়।<ref>{{cite news|author=Online Desk|title=Anusree and Fahadh to pair up again|url=http://manoramaonline.com|access-date=24 June 2016|work=[[Malayala Manorama]]|date=11 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409151649/http://manoramaonline.com|archive-date=9 April 2016|url-status=live}}</ref> 'নালে' আৰু 'অয়াল নিয়ানল্লা' ছবিৰ ব্যস্ততাৰ বাবে অভিনেতাগৰাকী উপলব্ধ নোহোৱাত কাম পুনৰ পিছুৱাবলগীয়া হয়।<ref>{{cite news|author=Deccan Chronicle|title=Fahadh-Parvathy team up for Virgin|url=https://deccanchronicle.com|access-date=24 June 2016|work=[[Deccan Chronicle]]|date=14 July 2015|archive-url=https://archive.org|archive-date=14 July 2016|url-status=live}}</ref> অৱশেষত খ্ৰীষ্টমাছত মুক্তিৰ লক্ষ্যৰে ২০১৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ আৰম্ভণিতে ''মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম''ৰ মূল প্ৰযোজনা আৰু দৃশ্যগ্ৰহণৰ কাম আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite news|trans-title=Fahadh Is Photographer|language=ml|author=Deshabhimani|script-title=ml:ഫഹദ് ഫോട്ടോഗ്രാഫർ|url=http://deshabhimani.com|access-date=24 July 2016|work=[[Deshabhimani]]|date=21 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160724181817/http://deshabhimani.com|archive-date=24 July 2016}}</ref> === চিত্ৰনাট্য লিখন === মহেশৰ চৰিত্ৰটো আলাপ্পুঝাৰ থুৰাভুৰত থকা চিত্ৰনাট্যকাৰ শ্যাম পুষ্কৰণৰ চুবুৰীয়া কুৰিয়াচিৰা পুৰুষন (থাম্পন পুৰুষন নামেৰে জনাজাত)ৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। গাঁৱৰ এখন কাজিয়া ভাঙিবলৈ যাওঁতে পুৰুষনক ৰাজহুৱাভাৱে প্ৰহাৰ আৰু অপমান কৰা হৈছিল। তাৰ পিছতে তেওঁ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল যে যিজন মানুহে তেওঁক অপমান কৰিছিল, তাৰ ওপৰত প্ৰতিশোধ নোলোৱালৈকে তেওঁ ভৰিৰ চটি জোতা নিপিন্ধে। তেওঁৰ সেই "শত্ৰু"জন ডুবাইলৈ গুচি গৈছিল আৰু প্ৰতিশোধ ল'বলৈ পুৰুষনে তিনি বছৰ অপেক্ষা কৰিবলগীয়া হৈছিল। সৰু ল'ৰা হৈ থাকোঁতে শ্যামে পুৰুষনৰ মুখৰপৰা এই ঘটনাটো শুনিছিল আৰু পৰিচালক দিলীশ পুথানৰ সৈতে ইয়াক লৈ আলোচনা কৰিছিল। শ্যামে প্ৰথমতে পৰিচালক পুথানৰ নিজা জিলা কোট্টায়মৰ পটভূমিত চিত্ৰনাট্যখন লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিলো পিছলৈ ইয়াক ইডুক্কি জিলালৈ সলনি কৰা হয়।<ref name="purushan" /> 'ইডুক্কি গোল্ড' ছবিৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ বাবে ইডুক্কিত থকা দুমাহৰ ভিতৰত তেওঁ তাত থকা মানুহৰ সংস্কৃতি আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু ইয়াক কাহিনীটোৰ বাবে এক উপযুক্ত পটভূমি হিচাপে বিচাৰি পাইছিল।<ref name="syamstory" /> শ্যামে এই প্ৰকৃত ঘটনাটোৰ সৈতে এটা কাল্পনিক প্ৰেমৰ কাহিনীও সংযোজন কৰিছিল। ২০১৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত (ছবিখনৰ পোষ্ট-প্ৰডাকচনৰ কাম চলি থকাৰ সময়তে) পুৰুষনৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ছবিখনৰ আৰম্ভণিতে এটা টাইটেল কাৰ্ডৰ জৰিয়তে তেওঁলৈ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জ্ঞাপন কৰা হৈছিল।<ref name="purushan">{{cite news|last=Sathyapal|first=Rajashree|title=It was 'Purushan's prathikaram' in real life!|url=http://manoramaonline.com|access-date=11 June 2016|work=Malayala Manorama|date=25 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313204431/http://manoramaonline.com|archive-date=13 March 2016|url-status=live}}</ref> ছবিখনৰ নামত ‘প্ৰতিকাৰম’ (প্ৰতিশোধ) শব্দটো থকা সত্ত্বেও পৰিচালক পুথানে ইয়াক এখন কমেডী ছবি হিচাপে গঢ়ি তুলিব বিচাৰিছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল: "মই এক মৰ্মস্পৰ্শী অনুভৱ থকা হাস্যৰস উপভোগ কৰোঁ। এই কাহিনীটো এখন থ্ৰীলাৰ ছবি কৰাৰো সম্ভাৱনা আছিল, কিন্তু আমি ইয়াত বাস্তৱধৰ্মী উপাদানটোহে ফুটাই তুলিব বিচাৰিছিলোঁ।" তেওঁ আৰু শ্যামে প্ৰায় তিনি বছৰ ধৰি এই চিত্ৰনাট্যৰ ওপৰত কাম কৰিছিল।<ref name="jackpot">{{cite news|last=Gauri|first=Deepa|title=Dileesh Pothan hits the jackpot with debut film Maheshinte Prathikaram&nbsp; – Khaleej Times|url=http://khaleejtimes.com|access-date=11 June 2016|work=Khaleej Times|date=17 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630054820/http://khaleejtimes.com|archive-date=30 June 2016|url-status=live}}</ref> কেইগৰাকীমান সহকাৰী পৰিচালকৰ সৈতে তেওঁলোকে ইডুক্কিৰ কট্টাপ্পনাৰ ওচৰৰ এখন পাহাৰীয়া গাঁও প্ৰকাশ চিটিত (য’ত ছবিখনৰ কাহিনীভাগ আধাৰিত) প্ৰায় তিনি মাহ ধৰি চিত্ৰনাট্যখন পৰিশোধন কৰিছিল। ৰাস্তাৰ চাৰিআলি বা চ’কৰ ওচৰৰ গাঁৱৰ জীৱন নিৰীক্ষণ কৰি তেওঁলোকে চিত্ৰনাট্যখন লিখিছিল, যাৰ ফলত ছবিখনৰ প্ৰতিটো চৰিত্ৰৰে এক বিতং অতীত কাহিনী গঢ়ি উঠিছিল। পুথানে চ’কৰ দোকানীবোৰৰ চাল-চলনসমূহ লক্ষ্য কৰিছিল, কিয়নো তেওঁলোকক গাঁৱত ঘটা বহুতো বাস্তৱ আৰু কাল্পনিক ঘটনাৰ প্ৰত্যক্ষদৰ্শী বুলি তেওঁ গণ্য কৰিছিল।<ref name="dileesh">{{cite news|last=Sathyendran|first=Nita|title=Scoring a hit|url=http://thehindu.com|access-date=17 May 2016|work=The Hindu|date=13 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714071217/http://thehindu.com|archive-date=14 July 2016|url-status=live}}</ref> শ্যামে জানিবলৈ দিয়া মতে, তেওঁ পৰিচালক পুথান আৰু অভিনেতা ফাহাদ দুয়োৰে দক্ষতা লক্ষ্য কৰি সেই অনুসাৰে চিত্ৰনাট্যত উপাদানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref name="Syam">{{cite news|last=Sathyendran|first=Nita|title=Scripting reel success|url=http://thehindu.com|access-date=12 October 2017|work=The Hindu|date=12 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012071233/http://thehindu.com|archive-date=12 October 2017|url-status=live}}</ref> প্ৰাক-প্ৰডাকচন আৰু দৃশ্যগ্ৰহণৰ মাজৰ সময়ছোৱাত চিত্ৰনাট্যখন কেইবাবাৰো সংশোধন কৰা হৈছিল। শ্যামে ২০১৩ চনৰ মাজভাগতে ইয়াৰ প্ৰথম খচৰা প্ৰস্তুত কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁ আন তিনখন ছবিৰ চিত্ৰনাট্যৰ কামো সম্পূৰ্ণ কৰে। লেখকগৰাকীৰ মতে, এই চিত্ৰনাট্যখন কোনো খৰ-খেদা নকৰাকৈ লিখা হৈছিল; যিহেতু ই গাঁৱৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল আৰু তেওঁ তাৰ সৈতে পৰিচিত আছিল (যাৰ জীৱনৰ ওপৰত কাহিনীটো আধাৰিত সেই থাম্পন পুৰুষন তেওঁৰ দেউতাকৰ বন্ধু আছিল)। শ্যামে লগতে কয় যে এই চিত্ৰনাট্যখনত "গৱেষণা কম আছিল কিন্তু গভীৰ নিৰীক্ষণ বেছি আছিল।" তাৰকা নিৰ্বাচন সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত এক সংশোধিত চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু দৃশ্যগ্ৰহণ আগবঢ়াৰ লগে লগে ইয়াক কেইবাবাৰো সালসলনি কৰা হয়। শ্যাম, পুথান আৰু শৈজু খালিদে প্ৰতিদিনে দৃশ্যগ্ৰহণৰ অন্তত নিশা চিত্ৰনাট্যখন লৈ আলোচনা কৰিছিল। শ্যামে জানিবলৈ দিয়ে যে পৰিচালক আৰু অভিনয় শিল্পীসকলৰ পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত ছবিখনৰ প্ৰতিটো দৃশ্যতে কিছু নহয় কিছু পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছিল।<ref name="syamstory">{{cite news|trans-title=Maheshinte Prathikaaram, A Frequently Revised Screenplay: Syam Pushkaran|language=ml|last=বিজয়ান|first=লক্ষ্মী|script-title=ml:മഹേഷിന്റെ പ്രതികാരം, പലവട്ടം മാറ്റിയെഴുതിയ തിരക്കഥ: ശ്യാം പുക്കാരാൻ|url=http://manoramaonline.com|access-date=25 June 2016|date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714070953/http://manoramaonline.com|archive-date=14 July 2016|url-status=live}}</ref> === তাৰকা আৰু কলা-কুশলী নিৰ্বাচন === পৰিচালক দিলীশ পুথানৰ মতে, ছবিখনত কেইবাজনো ন-শিকাৰু থকা সত্ত্বেও ইয়াৰ তাৰকা নিৰ্বাচন একেবাৰে নিখুঁত আছিল।<ref name="jackpot" /> ২০১৪ চনত 'য়োবিন্তে পুস্তকম' ছবিৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ সময়ত তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ফাহাদ ফাচিলৰ সৈতে এই ছবিখনৰ সন্দৰ্ভত আলোচনা কৰিছিল, য'ত পৰিচালক পুথানে এটা সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ফাহাদে এই প্ৰকল্পটোক লৈ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে আৰু তেওঁৰ অন্যান্য ব্যস্ততাসমূহ শেষ কৰি এই ছবিখনত অভিনয় কৰিবলৈ সন্মত হয়। পুথানে মহেশক এক বহুমাত্ৰিক চৰিত্ৰৰ এজন সৰল ব্যক্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল আৰু তেওঁ এনে এজন অভিনেতা বিচাৰিছিল যিয়ে এই চৰিত্ৰটোক অতি সূক্ষ্মতাৰে ৰূপায়িত কৰিব পাৰে।<ref name="dileesh" /> তেওঁ লগতে কয় যে ফাহাদৰ স্বাভাৱিক আৰু স্বতঃস্ফূৰ্ত অভিনয় শৈলীৰ বাবেই তেওঁক নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name="jackpot" /> চিত্ৰনাট্য লিখাৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়তে পুথান আৰু শ্যামে ক্ৰিস্পিন চৰিত্ৰটোৰ বাবে চৌবিন চাহিৰক বাছনি কৰিছিল।<ref>{{cite news|last=Sudhish|first=Navamy|title=Reinventing Humour|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Reinventing-Humour/2016/02/10/article3268945.ece|work=The New Indian Express|date=10 February 2016|access-date=19 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316204812/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Reinventing-Humour/2016/02/10/article3268945.ece|archive-date=16 March 2016|url-status=dead}}</ref> জিমচন চৰিত্ৰটোৰ বাবে 'নিয়ান ষ্টিভ লোপেজ' (২০১৫) ছবিৰ জৰিয়তে আত্মপ্ৰকাশ কৰা সুজিত শংকৰক পৰিচালকে চিত্ৰনাট্যৰ চমু আভাস দিবলৈ মাতি পঠিয়াইছিল। যদিও শংকৰে কাহিনীটো ভাল পাইছিল, তথাপি তেওঁ এই চৰিত্ৰটোৰ বাবে উপযুক্ত হ'ব নে নহয় সেই লৈ সন্দিহান আছিল; কিন্তু পুথানৰ তেওঁৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ বিশ্বাস আছিল।<ref>{{cite news|last=Simon|first=Litty|title=Sujith Shanker, the new anti-hero of Mollywood|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/maheshinte-prathikaaram-fame-sujith-shanker-on-movies-and-theatre.html|access-date=19 June 2016|work=Malayala Manorama|date=8 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508102532/http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/maheshinte-prathikaaram-fame-sujith-shanker-on-movies-and-theatre.html|archive-date=8 May 2016|url-status=live}}</ref> শ্যামৰ পত্নী উন্নীমায়া প্ৰসাদ এই ছবিখনৰ কাষ্টিং ডাইৰেক্টৰ (তাৰকা নিৰ্বাচন পৰিচালক) হোৱাৰ লগতে এগৰাকী সহকাৰী পৰিচালক হিচাপেও কাম কৰিছিল আৰু ছবিখনত অভিনয়ো কৰিছিল।<ref name="Syam" /> তেওঁ আৰু পুথানে আমেৰিকাত বসবাস কৰা এহাল দম্পতী— চাৰা আৰু এলডোৰ চুটি চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|trans-title=Eldhochayan's 'Chill Sarah' is Syam Pushkar's Wife; Now in Aashiq Abu Film|script-title=ml:എൽദോച്ചായന്റെ 'ചിൽ സാറ' ശ്യാം പുഷ്‌കറിന്റെ ഭാര്യ; ഇനി ആഷിഖ് അബു ചിത്രത്തിൽ|url=http://www.mangalam.com/news/detail/131868-latest-news-unnimaya-wife-of-shyam-pushkar-in-ashiq-abus-mayanadhi.html|access-date=12 October 2017|work=Mangalam Publications|date=29 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012072009/http://www.mangalam.com/news/detail/131868-latest-news-unnimaya-wife-of-shyam-pushkar-in-ashiq-abus-mayanadhi.html|archive-date=12 October 2017|language=ml|url-status=live}}</ref> ২০১৫ চনৰ মে' মাহত মহেশৰ সৰুকালৰ প্ৰেমিকা আৰু বৃত্তিত নাৰ্ছ সৌম্যাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলেই অনুশ্ৰীক বাছনি কৰা হয়।<ref>{{cite news|last=Karthikeyan|first=Shruti|title=Anusree is a nurse in Maheshinte Prathikaram|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Anusree-is-a-nurse-in-Maheshinte-Prathikaram/articleshow/47372557.cms|access-date=19 June 2016|work=The Times of India|date=22 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305082714/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Anusree-is-a-nurse-in-Maheshinte-Prathikaram/articleshow/47372557.cms|archive-date=5 March 2016|url-status=live}}</ref> 'অৰু চেকেণ্ড ক্লাছ যাত্ৰা' (২০১৫) ছবিত অভিনয় কৰা অপৰ্ণা বালামুৰলীক জিমচিৰ চৰিত্ৰটোৰ অডিচন দিবলৈ শ্যামৰ পত্নীয়ে (যি আছিল অপৰ্ণাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষয়িত্ৰী) উৎসাহিত কৰিছিল। দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হোৱাৰ মাত্ৰ দুদিন আগহে বালামুৰলীক তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৰ বিষয়ে বিতংকৈ বুজাই দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news|last=Soman |first=Deepa |title=Jimsy is quite like me, says Aparna Balamurali |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Jimsy-is-quite-like-me-says-Aparna-Balamurali/articleshow/51056196.cms |access-date=19 June 2016 |work=The Times of India |date=20 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160714074025/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Jimsy-is-quite-like-me-says-Aparna-Balamurali/articleshow/51056196.cms |archive-date=14 July 2016 |url-status=live}}</ref> ফাহাদে বেবীৰ চৰিত্ৰটোৰ বাবে এলেনচিয়াৰ লে লোপেজৰ নাম প্ৰস্তাৱ কৰিছিল, যাৰ সৈতে তেওঁ পূৰ্বে 'অন্নয়ুম ৰাষ্ট্ৰীয়ম' (২০১৩) ছবিত কাম কৰিছিল।<ref>{{cite news|last=Cris|title=A serious-looking funny man|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/110216/a-serious-looking-funny-man.html|access-date=19 June 2016|work=Deccan Chronicle|date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310204545/http://deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/110216/a-serious-looking-funny-man.html|archive-date=10 March 2016|url-status=live}}</ref> অডিচনৰ বিজ্ঞাপন দেখি আবেদন কৰাৰ পাছত ন-শিকাৰু লিজোমোল জোছক ছোনিয়ামল চৰিত্ৰটোৰ বাবে বাছনি কৰা হয়।<ref>{{cite news|last=Simon|first=Litty|title=Meet Babychayans' Soniyamol aka Lijomol|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/lijomol-maheshinte-prathikaram-actor-on-debut-film-fahadh-faasil-dileesh-pothan.html|access-date=19 June 2016|work=Malayala Manorama|date=7 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506064214/http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/lijomol-maheshinte-prathikaram-actor-on-debut-film-fahadh-faasil-dileesh-pothan.html|archive-date=6 May 2016|url-status=live}}</ref> থিয়েটাৰ জগতৰ সতে জড়িত দম্পতী কে. এল. এণ্টনি কোচি আৰু লীনা এণ্টনিয়ে ক্ৰমে ভিনচেণ্ট ভাবনা আৰু জিমচিৰ মাতৃ হিচাপে চিনেমা জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news|last=Viswanath|first=Chandrakanth|title=Taking Centrestage|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Taking-Centrestage/2016/03/05/article3310417.ece|access-date=19 June 2016|work=The New Indian Express|date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424051441/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Taking-Centrestage/2016/03/05/article3310417.ece|archive-date=24 April 2016|url-status=dead}}</ref> পুথানে ছবিখনত অভিনয় কৰিবলৈ স্থানীয় সাধাৰণ মানুহকো তেওঁলোকে পিন্ধি থকা স্বাভাৱিক পোছাকতে নিয়োগ কৰিছিল; তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে কেৱল পেছাদাৰী অভিনেতা ল'লে ছবিখনৰ বাস্তৱধৰ্মী ৰূপটো ম্লান পৰি যাব পাৰে। পৰিচালকে ছবিখনৰ প্ৰতিটো দৃশ্যতে গাঁৱৰ পৰিৱেশ, কাপোৰ-কানি আৰু কথা কোৱাৰ স্থানীয় টান আদি বাস্তৱ সন্মতভাৱে ফুটাই তুলিব বিচাৰিছিল।<ref name="clothes" /> অজয় চালিচেৰী মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম ছবিখনৰ কলা নিৰ্দেশক আছিল। চালিচেৰীয়ে মহেশৰ ভাবনা ষ্টুডিঅ' আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অট্টালিকাসমূহৰ লগতে এখন খালী ঠাইত জোতা-চেণ্ডেলৰ দোকান এখনৰ ছেট ডিজাইন কৰিছিল। অজয়ে কয়, "চিনেমাখনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰতিটো সামগ্ৰী, পাকঘৰত ব্যৱহাৰ কৰা তীখাৰ প্লেটৰপৰা আৰম্ভ কৰি দেৱালত ওলমাই থোৱা ফটো আৰু ফ্ৰেম, খিৰিকী আৰু দুৱাৰলৈকে— সকলোবোৰ ইডুক্কিৰ থলুৱা লোকৰ ঘৰ এখন প্ৰতিফলিত কৰিবলৈ ইচ্ছাকৃতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।" <ref name="art">{{cite news|last=Simon|first=Litty|title=Ajayan Chalissery, the real owner of Bhavana studio|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/ajayan-chalissery-maheshinte-prathikaaram-art-director-talks-about-movies-and-works.html|access-date=16 May 2016|work=Malayala Manorama|date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506215654/http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/ajayan-chalissery-maheshinte-prathikaaram-art-director-talks-about-movies-and-works.html|archive-date=6 May 2016|url-status=live}}</ref> ডিজাইনাৰ সমীৰা চনীশ ছবিখনৰ পোছাক সজ্জাৰ দায়িত্বত আছিল। অভিনয় শিল্পীসকলে পিন্ধা সকলো কাপোৰ পুৰণি বা ব্যৱহৃত আছিল, যিবোৰ নতুন কাপোৰৰ বিনিময়ত স্থানীয় বাসিন্দাৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল; কাৰণ পৰিচালক পুথানে বিশ্বাস কৰিছিল যে মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰমৰ প্ৰতিটো সৰু সৰু সবিশেষ বাস্তৱসন্মত দেখা যাব লাগে।<ref name="clothes">{{cite news|last=Sreekumar|first=Priya|title=The real act|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/140316/the-real-act.html|access-date=25 June 2016|work=Deccan Chronicle|date=14 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160606043949/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/140316/the-real-act.html|archive-date=6 June 2016|url-status=live}}</ref> সমৰকলাবিদ আৰু প্ৰশিক্ষক "কুং-ফু" সাজিত ছবিখনৰ ষ্টণ্ট কোঅৰ্ডিনেটৰ (ষ্টণ্ট পৰিচালক) আছিল।<ref>{{cite news|last=Raman|first=Giji K.|title=Giving a kung fu punch to films|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/giving-a-kung-fu-punch-to-films/article8698861.ece|access-date=11 June 2016|work=The Hindu|date=7 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607003053/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/giving-a-kung-fu-punch-to-films/article8698861.ece|archive-date=7 June 2016|url-status=live}}</ref> === দৃশ্যগ্ৰহণ === [[File:Idukki009.jpg|right|thumb|alt=Curved road along the top of the large Idukki Dam|ছবিখনৰ চূড়ান্ত যুঁজখন ইডুক্কি বান্ধৰ ওচৰত দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ]] ২০১৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ আৰম্ভণিতে বৰ্ষা ঋতুৰ সময়ত কেৰালাৰ ইডুক্কি জিলাত ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হৈছিল।<ref name="filming">{{cite news|trans-title=High Range is Busy Watching Film Shoots|language=ml|author=Mathrubhumi|script-title=ml:സിനിമ ഷൂട്ടിങ് കാണുന്നതിന്റെ തിരക്കിൽ ഹൈറേൻജ്|url=http://www.mathrubhumi.com/idukki/malayalam-news/kattappana-1.530937|access-date=24 July 2016|work=Mathrubhumi|date=15 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160724181958/http://www.mathrubhumi.com/idukki/malayalam-news/kattappana-1.530937|archive-date=24 July 2016|title=আৰ্কাইভ কপি|archivedate=24 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160724181958/http://www.mathrubhumi.com/idukki/malayalam-news/kattappana-1.530937|deadurl=yes}}</ref> ছবিখনৰ সিংহভাগ দৃশ্য কট্টাপ্পনাৰ ওচৰৰ থোপ্ৰামকুডীত শ্বুট কৰা হৈছিল।<ref name="art" /> ছেপ্টেম্বৰ মাহত চেৰুথোনীত দৃশ্যগ্ৰহণ চলি থকাৰ সময়ত সহ-অভিনেতা সুজিত শংকৰৰ সৈতে এটা ষ্টণ্ট দৃশ্য কৰোঁতে ফাহাদ ফাচিল ভৰিত আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। তেওঁক দুদিনৰ জিৰণি ল'বলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল যদিও ব্যস্ত সময়সূচীৰ বাবে তেওঁ দৃশ্যগ্ৰহণ অব্যাহত ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/fahadh-faasil-injured-during-maheshinte-prathikaram-shooting-actor-continues-shoot-648147|title=Fahadh Faasil injured during 'Maheshinte Prathikaram' shooting; Actor continues shoot|work=International Business Times|date=26 September 2015|access-date=16 May 2020|last=James|first=Anu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105093908/http://www.ibtimes.co.in/fahadh-faasil-injured-during-maheshinte-prathikaram-shooting-actor-continues-shoot-648147|archive-date=5 January 2016|url-status=live}}</ref> ইডুক্কিত ৪৫ দিন ধৰি চলা দৃশ্যগ্ৰহণৰ কাম অক্টোবৰ মাহৰ শেষৰফালে সম্পূৰ্ণ হয়।<ref>{{cite news|author=Onmanorama Staff|title='Maheshinte Prathikaaram' is the story of a commoner: Fahadh Faasil|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/fahadh-faasil-on-maheshinte-prathikaaram-anwar-rasheed-movie-and-nazriya.html|access-date=19 June 2016|work=Malayala Manorama|date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508223658/http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/fahadh-faasil-on-maheshinte-prathikaaram-anwar-rasheed-movie-and-nazriya.html|archive-date=8 May 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Fahadh completes Maheshinte Prathikaaram |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Fahadh-completes-Maheshinte-Prathikaaram/articleshow/49552092.cms|access-date=24 June 2016|work=The Times of India|date=27 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714073027/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Fahadh-completes-Maheshinte-Prathikaaram/articleshow/49552092.cms|archive-date=14 July 2016|url-status=live}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত দুটা যুঁজৰ দৃশ্য আছিল। বাস্তৱসন্মত ৰূপ দিবলৈ অভিনেতাকেইজনে কোনো পূৰ্ব-প্ৰস্তুতি বা ৰিহাৰ্চেল অবিহনেই এই যুঁজত লিপ্ত হৈছিল। প্ৰথমটো দৃশ্যত সংগীত আৰু অন্যান্য কাৰিকৰী কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যদিও পৰিচালক পুথানে অন্তিম পৰ্যায়ৰ চূড়ান্ত যুঁজখন অধিক স্বাভাৱিক দেখুৱাব বিচাৰিছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল: "মই অনুভৱ কৰিছিলোঁ যে ইয়াক কোনো চিনেমেটিক ৰূপ নিদিয়াকৈ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰিলে বেছি ভাল হ'ব। দৰ্শকে যাতে দৃশ্যটোৰ গভীৰতা অনুভৱ কৰিব পাৰে, তাৰ বাবে ই স্বাভাৱিক দেখাটো জৰুৰী আছিল। শ্বুটিং কৰোঁতে ফাহাদ আৰু সুজিতে বহুত কষ্ট কৰিবলগীয়া হৈছিল।" <ref name="fight">{{cite news|last=Menon|first=Anasuya|title=Stunts in Malayalam filmsare very raw and very real |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/stunts-in-malayalam-filmsare-very-raw-and-very-real/article8565779.ece|access-date=16 May 2016|work=The Hindu|date=6 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714072832/http://www.thehindu.com/features/metroplus/stunts-in-malayalam-filmsare-very-raw-and-very-real/article8565779.ece|archive-date=14 July 2016|url-status=live}}</ref> এই দৃশ্যটো চেৰুথোনী বান্ধ আৰু ইডুক্কি বান্ধৰ ওচৰৰ বোকাময় মাটিত চাৰি দিন ধৰি দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Fahadh injured during shooting|url=http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=69330|access-date=19 June 2016|work=Kerala Kaumudi|date=23 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925104451/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=69330|archive-date=25 September 2015|url-status=live}}</ref> ছবিখনত ব্যৱহাৰ কৰা আকণি গছৰ গুটি বা কহুৱা বনৰ দৰে উৰি ফুৰা বুৰুজসমূহ (Milkweeds) কৃত্ৰিম আছিল; পাতল সামগ্ৰীৰে এনে প্ৰায় ১,০০০টা কৃত্ৰিম বুৰুজ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। এটা দৃশ্যত ক্ৰিস্পিনে এইবোৰ কাটি পেলাওঁতে বেছিভাগেই প্ৰকৃত কহুৱাৰ দৰে ওপৰলৈ উৰি গৈছিল, যাৰ বাবে দৃশ্যটো কেইবাবাৰো পুনৰ শ্বুট কৰিবলগীয়া হৈছিল।<ref name="art" /> ছবিখন ৪.৫ কোটি টকাৰ বাজেটেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="budget">{{cite web|last=Ranjini|first=Beena|title=എതിരില്ലാത്ത താരാധിപത്യം..|trans-title=Undisputed Stardom..|url=http://www.vellinakshatram.com/online/report/Malayalam-Cinema-2016-Flash-Black-Boxoffice_2017-01-01.php|publisher=Vellinakshatram|access-date=1 January 2017|language=ml|date=1 January 2017|archive-date=2 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102080325/http://www.vellinakshatram.com/online/report/Malayalam-Cinema-2016-Flash-Black-Boxoffice_2017-01-01.php|url-status=live|archivedate=2 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170102080325/http://www.vellinakshatram.com/online/report/Malayalam-Cinema-2016-Flash-Black-Boxoffice_2017-01-01.php|deadurl=yes}}</ref> === প’ষ্ট-প্ৰডাকচন === বেংগালুৰুৰ চেলডৰ প্ৰডাকচনে ছবিখনৰ শব্দ বিন্যাসৰ কাম কৰিছিল; নিক্সন জৰ্জ আৰু ৰাজীশ কে. আৰ.-এ ইয়াৰ চাউণ্ডস্কেপ বা ধ্বনি পটভূমি ডিজাইন কৰিছিল। যিহেতু মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম ছবিখনৰ পটভূমি ইডুক্কিৰ প্ৰকাশ চিটি আছিল, গতিকে ইয়াত সংলাপ আৰু সংগীতৰ ওপৰত আধিপত্য বিস্তাৰ নকৰাকৈ তাৰ সৈতে মিলি যোৱা কিছুমান স্বাভাৱিক প্ৰাকৃতিক শব্দৰ প্ৰয়োজন আছিল। জৰ্জ আৰু ৰাজীশে আটাইকেইটা স্থানতে পোনপটীয়াকৈ শব্দ বাণীবদ্ধ কৰিছিল আৰু ই চূড়ান্ত সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত যথেষ্ট সহায় কৰিছিল। ছবিখনৰ অন্তিম পৰ্যায়ৰ চূড়ান্ত যুঁজখনৰ বাবে শব্দ প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰাটো আছিল আটাইতকৈ কঠিন কাম: "আমি ঘোছা আৰু গোৰ মৰাৰ শব্দ প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰিবলৈ মাংসৰ এটা ডাঙৰ টুকুৰা ব্যৱহাৰ কৰিছিলোঁ। এই সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত বহুত সময় লাগিছিল আৰু কেইবাবাৰো পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰিবলগীয়া হৈছিল।" <ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/keeping-it-real/article8281834.ece | title=Keeping it real | work=The Hindu | date=26 February 2016 | access-date=17 May 2016 | first=Aswin | last = V. N. | archive-url=https://web.archive.org/web/20160714070707/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/keeping-it-real/article8281834.ece | archive-date=14 July 2016 | url-status=live }}</ref> সম্পাদক চাইজু শ্ৰীধৰণে ছবিখনৰ কালাৰিষ্ট হিচাপে কাম কৰিছিল, য’ত তেওঁ ৰং সজ্জা সংশোধন কৰাৰ লগতে ইয়াৰ ডিজিটেল ইণ্টাৰমিডিয়েট প্ৰস্তুত কৰি উলিয়াইছিল।<ref>{{cite news|last=Suganth |first=M.|title=Colourists, the people who give films their sheen|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Colourists-the-people-who-give-films-their-sheen/articleshow/52118964.cms|access-date=22 May 2016|work=The Times of India|date=5 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714070830/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Colourists-the-people-who-give-films-their-sheen/articleshow/52118964.cms|archive-date=14 July 2016|url-status=live}}</ref> == বিষয়-বস্তু আৰু বিশ্লেষণ == মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম ছবিখনত বৰষুণক এক ৰূপক (Metaphor) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ দৃশ্যগ্ৰহণ বৰ্ষা ঋতুৰ সময়ত কৰা হৈছিল। পৰিচালক দিলীশ পুথানে উল্লেখ কৰিছিল যে কে. জি. জৰ্জৰ ১৯৮২ চনৰ কথাছবি 'য়াৱনিকা'ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ তেওঁ গল্প কথনৰ অংশ হিচাপে বৰষুণক ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ছবিখনৰ প্ৰথমাৰ্ধ বৰষুণৰ মাজত বা বৰষুণ দি যোৱাৰ পাছত ডাৱৰ ফৰকাল হোৱা সময়ত শ্বুট কৰা হৈছিল। প্ৰাক্তন প্ৰেমিকাৰ বিয়াত যোগ দিয়াৰ পাছত ধাৰাসাৰ বৰষুণৰ মাজত মহেশে কান্দি উঠা দৃশ্যটোৱে আচলতে এক গভীৰ ৰূপক প্ৰতিধ্বনিত কৰে; য'ত বৰষুণজাকে "মহেশে গঢ়ি তোলা সপোনবোৰ ধুই পেলায় আৰু তাক এক নতুন জীৱনৰ সন্ধান দিয়ে।" সমগ্ৰ ছবিখনত কেৱল এই এটা দৃশ্যৰ বাবেহে কৃত্ৰিম বৰষুণ (Rain unit) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="rain">{{cite news|author=Team MetroPlus|title=Rain of images|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/rain-of-images/article8738479.ece|access-date=23 June 2016|work=The Hindu|date=17 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714075613/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/rain-of-images/article8738479.ece|archive-date=14 July 2016|url-status=live}}</ref> ৰেডিফ ডট কমৰ (Rediff.com) শ্ৰীহৰি নায়াৰৰ মতে, মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম ছবিখনত এখন উৎকৃষ্ট চুটি গল্পৰ সকলোবোৰ গুণ আছে; তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে ইয়াৰ ছন্দ আৰু গতি ১৯৬০ চনৰ এস্কুয়াৰ (Esquire) আলোচনীত প্ৰকাশ পোৱা সৃষ্টিশীল অ-কাল্পনিক (Creative non-fiction) শৈলীৰ অতি ওচৰ চপা।<ref>{{cite web | url=http://www.rediff.com/movies/special/the-photographer-who-wanted-revenge/20160222.htm | title=The photographer who wanted revenge | work=Rediff.com | date=22 February 2016 | access-date=3 August 2016 | first=Sreehari | last=Nair | archive-url=https://web.archive.org/web/20160507115905/http://www.rediff.com/movies/special/the-photographer-who-wanted-revenge/20160222.htm | archive-date=7 May 2016 | url-status=live}}</ref> নায়াৰে লক্ষ্য কৰিছিল যে পুথানৰ ৰাজনৈতিক দৰ্শনৰ বাবে ছবিখনত এক শক্তিশালী বামপন্থী মতাদৰ্শৰ প্ৰভাৱ আছে, য'ত পৰিচালকে তেওঁৰ চৰিত্ৰসমূহৰ বিশ্বাসত থকা সমতাৰ ধাৰণাটো পৰোক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছে: "ছবিখন বাৰে বাৰে চালে এটা আমোদজনক খেল লক্ষ্য কৰিব পৰা যায়; এটা দৃশ্যৰ কোনোবা এক মুখ্য চৰিত্ৰই তাৰ পূৰ্বৰ কোনোবা এটা দৃশ্যত একেবাৰে সৰু বা গৌণ চৰিত্ৰ হিচাপে ভূমুকি মাৰি থৈ গৈছে।" ছবিখনৰ প্ৰতিটো চৰিত্ৰই আছিল অনন্য।<ref>{{cite web|last=Nair|first=Sreehari|title=Seeing Red at the Malayalam Movies|url=http://www.rediff.com/movies/column/seeing-red-at-the-movies/20160601.htm|work=Rediff.com|access-date=23 June 2016|date=1 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160613194423/http://www.rediff.com/movies/column/seeing-red-at-the-movies/20160601.htm|archive-date=13 June 2016|url-status=live}}</ref> অৱশ্যে পিছলৈ শ্যাম পুষ্কৰণে স্পষ্ট কৰি দিছিল যে চিনেমাখনত তেওঁৰ ব্যক্তিগত বা ৰাজনৈতিক মতামত প্ৰতিফলিত হোৱা নাই।<ref name="syamstory" /> দ্য হিন্দূৰ সৈতে হোৱা এটা সাক্ষাৎকাৰত ফাহাদ ফাচিলে মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰমক এখন "গম্ভীৰ কমেডী" (Serious comedy) বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite news|last=George|first=Vijay|title=Back with a bang|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/in-conversation-with-fahadh-faasil/article8192736.ece|access-date=16 May 2016|work=The Hindu|date=4 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204080538/http://www.thehindu.com/features/friday-review/in-conversation-with-fahadh-faasil/article8192736.ece|archive-date=4 February 2016|url-status=live}}</ref> ছবিখনৰ নামত 'প্ৰতিশোধ' শব্দটো থকা সত্ত্বেও ই পূৰ্বৰ আন আন মালয়ালম প্ৰতিশোধধৰ্মী ছবিতকৈ বহু পৃথক আছিল। ইয়াৰ আৰম্ভণি ঘটিছিল ২০০০ চনৰ এখন একচনধৰ্মী ছবি 'নৰসিংহম'ৰ এটা জনপ্ৰিয় গান গুণগুণাই মহেশে পুখুৰীত গা ধুই থকা দৃশ্যৰে। ইয়াত ১৯৮৯ চনৰ 'কিৰীড়ম' আৰু ১৯৯৩ চনৰ 'চেংকোল' ছবিৰ বিপৰ্যস্ত চৰিত্ৰ চেথুমাধৱনৰ প্ৰতিশোধৰ প্ৰসংগও পৰোক্ষভাৱে টানি অনা হৈছে।<ref name="Hindu-review" /> দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াত প্ৰকাশ পোৱা তেওঁৰ পৰ্যালোচনাত সঞ্জীথ সিদ্ধাৰ্থনে ছবিখনক "প্ৰতিশোধৰ আটাইতকৈ মধুৰ কাহিনী" বুলি অভিহিত কৰিছিল; ই "কোনো সাধাৰণ প্ৰতিশোধৰ থ্ৰীলাৰ নহয়; ইয়াত গাঁৱৰ মানুহৰ সৰল কাৰ্যকলাপ আৰু মানসিকতাৰপৰা নিগৰি অহা এক প্ৰচুৰ হাঁহিৰ সমল সোমাই আছে।" <ref name="TOI-review" /> == সংগীত == ছবিখনৰ চাৰিটা গীত সম্বলিত এলবাম আৰু পটভূমি সংগীত যুগুতাইছিল বিজীবালে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ নিজেই দুটা গীতত কণ্ঠদানো কৰিছিল। গীতৰ কথাবোৰ ৰচনা কৰিছিল ৰফিক আহমেদ আৰু সন্তোষ বাৰ্মাই; ইয়াৰে বাৰ্মাই অন্তিমটো গীত ‘চেৰুপুঞ্জিৰি’ লিখিছিল। এলবামটোত বিজীবাল, বিজয় যেছুদাস, সুদীপ কুমাৰ, সংগীতা শ্ৰীকান্ত, অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু নিখিল মেথিউৱে কণ্ঠ দিছিল। ২০১৬ চনৰ ১ জানুৱাৰীত মিউজিক ২৪৭-ৰ জৰিয়তে ছবিখনৰ গীতসমূহ মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref name="videosong">{{cite news|last1=James|first1=Anu|url=http://ibtimes.co.in|title=Watch Idukki, Theliveyil songs from Fahadh Faasil's 'Maheshinte Prathikaram' [Jukebox]|date=5 February 2016|work=International Business Times|access-date=16 May 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213160852/http://ibtimes.co.in|archive-date=13 February 2016}}</ref> গীতৰ কথাবোৰ লিখাৰ পিছতহে ইয়াৰ সংগীত পৰিচালনা কৰা হৈছিল; আহমেদে ‘ইডুক্কি’ গীতটো মাত্ৰ এদিনৰ ভিতৰতে এটা কবিতা হিচাপে লিখি উলিয়াইছিল। বিজীবালৰ মতে, ‘ইডুক্কি’ গীতটোৰ সুৰ কৰা সহজ আছিল কিয়নো ইয়াৰ কথাবোৰ যথেষ্ট অনুপ্ৰেৰণাদায়ক আছিল। তেওঁ প্ৰথমতে এটা সৰু অৰ্কেষ্ট্ৰাৰ সৈতে নিজৰ কণ্ঠতে গীতটো বাণীবদ্ধ কৰিছিল। পিছলৈ তেওঁ আন এটা উন্নত অৰ্কেষ্ট্ৰা ব্যৱহাৰ কৰি গীতটোৰ আন এটা সংস্কৰণ ৰেকৰ্ডিং কৰিছিল যদিও পৰিচালক পুথানে অনুভৱ কৰিলে যে ইয়াত প্ৰথম সংস্কৰণটোৰ দৰে সৌন্দৰ্য নাই। সেইবাবে ছবিখনত প্ৰথমটো সংস্কৰণকে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite news|trans-title=Music that Made Idukki A Smart Girl|language=ml|last=লক্ষ্মী|script-title=ml:ഇടുക്കിയെ മിടുക്കിയാക്കിയ സംഗീതം|url=http://manoramaonline.com|access-date=25 June 2016|work=Malayala Manorama|date=2 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413222222/http://manoramaonline.com|archive-date=13 April 2016|url-status=live}}</ref> জিমচিৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ উপৰি বালামুৰলীয়ে যেছুদাসৰ সৈতে ‘মৌনংগল’ গীতটো গাইছিল। বালামুৰলীয়ে উল্লেখ কৰিছিল যে তেওঁক দৃশ্যগ্ৰহণৰস্থলীত প্ৰায়েই গান গাবলৈ কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁ অনুভৱ কৰে যে এই কথাই পিছৰ পৰ্যায়ত তেওঁলোকক যথেষ্ট প্ৰভাবিত কৰিছিল।<ref>{{cite news|last=Abhilash|first=Rekha|title=Jimcy, the girl who quietly stole Mahesh's heart|url=http://manoramaonline.com|access-date=19 June 2016|work=Malayala Manorama|date=10 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504180613/http://manoramaonline.com|archive-date=4 May 2016|url-status=live}}</ref> এম. আৰ. জয়গীতাৰদ্বাৰা ৰচিত ‘এথেথো’ নামৰ আন এটা গীত প্ৰথমতে বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল যদিও ছবিখনত ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা নহ’ল। পিছলৈ এই একেটা গীতৰে তেলুগু সংস্কৰণ ছবিখনৰ তেলুগু ৰিমেক ‘উমা মহেশ্বৰ উগ্ৰ ৰূপস্য’ত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মূল সংস্কৰণটো ২০২০ চনৰ আগষ্ট মাহত বিজীবালৰ অফিচিয়েল ইউটিউব চেনেলত মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Citation|title=Ethetho {{!}} Bijibal {{!}} Dileesh Pothan {{!}} Venkatesh Maha {{!}} Fahad Fazil {{!}} Satyadev| date=26 August 2020 |url=https://youtube.com|language=en|access-date=2022-02-14}}</ref> == মুক্তি == ২০১৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম ছবিখনৰ মুক্তিৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=Fahadh Faasil gearing up for release of Monsoon Mangoes and Maheshinte Prathikaram|url=http://ibtimes.co.in|access-date=11 June 2016|work=International Business Times|date=8 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714080504/http://ibtimes.co.in|archive-date=14 July 2016|url-status=live}}</ref> ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত কেৰালাৰ ৬৭টা প্ৰেক্ষাগৃহত ছবিখন মুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=Fahadh Faasil's 'Maheshinte Prathikaaram' movie review: Live audience response|url=http://ibtimes.co.in|access-date=11 June 2016|work=International Business Times|date=5 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408144841/http://ibtimes.co.in|archive-date=8 April 2016|url-status=live}}</ref> ইয়াৰ পিছত ১২ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰতৰ বাকী অংশত আৰু দুসপ্তাহ পিছত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ছবিখন মুক্তি পায়।<ref>{{cite web|author=Admin|title=Maheshinte Prathikaram will go worldwide from this February 26|url=http://onlookersmedia.in|publisher=Onlookersmedia|access-date=16 June 2016|date=25 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714082218/http://onlookersmedia.in|archive-date=14 July 2016|url-status=live}}</ref> ভাৰতত ছবিখনৰ বিতৰণৰ দায়িত্বত আছিল OPM ড্ৰিম মিল চিনেমাছ। কেৰালাৰ বাহিৰত ছবিখন বেংগালুৰু, মহীশূৰ, মংগালুৰু, মণিপাল, চেন্নাই, কইম্বাটুৰ, হায়দৰাবাদ আৰু বিশাখাপত্তনমত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref name="outside">{{cite web|author=Admin|title=Maheshinte Prathikaram screens increasing from tomorrow!|url=http://onlookersmedia.in|publisher=Onlookersmedia|access-date=14 June 2016|date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603162929/http://onlookersmedia.in|archive-date=3 June 2016|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চนৰ ১৯ ফেব্ৰুৱাৰীত মুম্বাই, পুনে, গুজৰাট, দিল্লী আৰু মধ্যপ্ৰদেশতো ছবিখন মুক্তি দিয়া হয়। ২০১৬ চনৰ ১০ মে'ত ছাইনা ভিডিঅ' ভিজনৰ (SAINA Video Vision)দ্বাৰা ছবিখনৰ ডিভিডি (DVD) আৰু ভিচিডি (VCD) মুকলি কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://amazon.in|title=Maheshinte Prathikaram|url-status=live|archive-url=https://archive.org|archive-date=24 June 2016|access-date=22 May 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianentertainmentportal.com|title=Maheshinte Prathikaaram DVD & VCD Released from SAINA|date=10 May 2016|publisher=Indian Entertainment Portal|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160510001906/http://indianentertainmentportal.com/|archive-date=10 May 2016|access-date=22 May 2016}}</ref> ছবিখনৰ টেলিভিছন সম্প্ৰচাৰৰ অধিকাৰ মজহাভিল মনোৰামাই (Mazhavil Manorama) ক্ৰয় কৰিছিল। কেৰালাৰ অনাম (Onam) উৎসৱৰ সময়ত ২০১৬ চনৰ ১৪ ছেপ্টেম্বৰত টেলিভিছনত ছবিখনৰ প্ৰথম প্ৰিমিয়াৰ প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|url=http://ibtimes.co.in|title=Onam 2016: Here's full time schedule of Onam special premiere movies on Malayalam channels|date=12 September 2016|work=International Business Times|access-date=12 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914161805/http://ibtimes.co.in|archive-date=14 September 2016}}</ref> === বিপণন === মাৰ্চ মাহৰ ভিতৰত ছবিখনৰ প্ৰযোজকসকলে ছচিয়েল নেটৱৰ্কিং ছাইট বা সামাজিক মাধ্যমত চৰিত্ৰসমূহৰ জনপ্ৰিয় সংলাপ সম্বলিত কেইবাখনো "ডায়লগ পোষ্টাৰ" মুকলি কৰে।<ref>{{cite news|trans-title=Maheshinte Prathikaaram Through Images|language=ml|author=Web Desk|script-title=ml:മഹേഷിന്റെ പ്രതികാരം ചിത്രങ്ങളിലൂടെ|url=http://www.theindiantelegram.com/2016/03/31/46399.html|access-date=24 July 2016|work=The Indian Telegram|date=31 March 2016|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160724155732/http://www.theindiantelegram.com/2016/03/31/46399.html|archive-date=24 July 2016|title=আৰ্কাইভ কপি|archivedate=24 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160724155732/http://www.theindiantelegram.com/2016/03/31/46399.html|deadurl=yes}}</ref> মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম মুক্তি পোৱাৰ পিছত দৰ্শকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া পৰীক্ষা কৰিবলৈ পৰিচালক পুথান, আশিক আবু, ফাহাদ ফাচিল আৰু চৌবিন চাহিৰে কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰেক্ষাগৃহ পৰিদৰ্শন কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত ফাহাদে পায়্যানুৰৰ এটা প্ৰেক্ষাগৃহৰ টিকট কাউণ্টাৰত হঠাতে উপস্থিত হৈ দৰ্শকক আচৰিত কৰি তুলিছিল।<ref>{{cite news|author=Onmanorama Staff|title=For 'Maheshinte Prathikaaram', it's Fahadh Faasil at the ticket counter|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-fahadh-faasil-at-the-ticket-counter.html|access-date=16 May 2016|work=Malayala Manorama|date=16 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714081202/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-fahadh-faasil-at-the-ticket-counter.html|archive-date=14 July 2016|url-status=live}}</ref> মাৰ্চ মাহত মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয় আৰ্ট ফেষ্টৰ সংগতি ৰাখি ছবিখনৰ কলা-কুশলীৰ এটা দলে (য’ত আশিক, ফাহাদ, জাফৰ ইডুক্কি আৰু বিজীবাল অন্তৰ্ভুক্ত আছিল) থোডুপুঝাৰ অল আজহাৰ কলেজ অব আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্সৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ সৈতে বাৰ্তালাপ কৰে।<ref>{{cite news|author=Express News Service|title=Colourful Beginning to MGU Art Fest|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Colourful-Beginning-to-MGU-Art-Fest/2016/03/11/article3321254.ece|access-date=14 June 2016|work=The New Indian Express|date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312100640/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Colourful-Beginning-to-MGU-Art-Fest/2016/03/11/article3321254.ece|archive-date=12 March 2016|url-status=dead}}</ref> ১৪ এপ্ৰিলত বিষু (Vishu) উৎসৱৰ উপলক্ষ্যে প্ৰযোজকসকলে তিনি মিনিটৰ এটা বিশেষ ভিডিঅ' মুকলি কৰে, য’ত চিনেমাখনৰ অডিচন আৰু কেইবাটাও দৃশ্যৰ আঁৰৰ কাহিনী (Behind the scenes) দেখুওৱা হৈছিল।<ref>{{cite news|author=Onmanorama Staff|title='Maheshinte Prathikaaram' special Vishu wish {{!}} Video|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-behind-the-scenes-video.html|access-date=17 June 2016|work=Malayala Manorama|date=14 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714080913/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-behind-the-scenes-video.html|archive-date=14 July 2016|url-status=live}}</ref> == অভ্যৰ্থনা == === বক্স অফিচ === কেৰালা বক্স অফিচত পুৱাৰ প্ৰদৰ্শনসমূহত দৰ্শকৰ উপস্থিতি কিছু কম থকাৰ পিছতো, দৰ্শকৰ ইতিবাচক সঁহাৰিৰ বাবে সন্ধিয়াৰ প্ৰদৰ্শনৰপৰা ছবিখনৰ উপাৰ্জন বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰে।<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=Maheshinte Prathikaram celebrity review: Fahadh Faasil is back with a bang|url=http://www.ibtimes.co.in/maheshinte-prathikaram-celebrity-review-fahadh-faasil-back-bang-665921|access-date=14 June 2016|work=International Business Times|date=6 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216042700/http://www.ibtimes.co.in/maheshinte-prathikaram-celebrity-review-fahadh-faasil-back-bang-665921|archive-date=16 February 2016|url-status=live}}</ref> দৰ্শকৰ মাজত হোৱা অনুকূল চৰ্চাই ছবিখনক যথেষ্ট সহায় কৰে, যাৰ ফলত কেৰালাত ইয়াৰ প্ৰেক্ষাগৃহৰ সংখ্যা মাত্ৰ এসপ্তাহৰ ভিতৰতে ৬৭খনৰপৰা ৮৮খনলৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name="100&nbsp; million" /> তৃতীয় সপ্তাহতো ছবিখনে কেৰালাত সুস্থিৰ প্ৰদৰ্শন অব্যাহত ৰাখে আৰু সপ্তাহান্তত (উইকেণ্ড) মুঠ ১ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে।<ref>{{cite news|author=Speed News Desk|title=Kerala Box Office : Good opening for Vettah, Maheshinte Prathikaram rock steady|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-good-opening-for-manju-warrior-kunchacko-boba-vettah-fahadh-faasil-maheshinte-prathikaram-rock-steady-1456748996.html|access-date=11 June 2016|work=Catch News|date=1 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617114901/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-good-opening-for-manju-warrior-kunchacko-boba-vettah-fahadh-faasil-maheshinte-prathikaram-rock-steady-1456748996.html|archive-date=17 June 2016|url-status=live}}</ref> তিনি সপ্তাহৰ পিছত ইয়াৰ মুঠ উপাৰ্জনে ১০ কোটি টকা অতিক্ৰম কৰে।<ref name="100&nbsp; million">{{cite news|author=Onmanorama Staff|title='Maheshinte Prathikaaram' still rules Kerala box office|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-action-hero-biju-rules-kerala-box-office.html|access-date=8 March 2016|work=Malayala Manorama|date=24 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406204830/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-action-hero-biju-rules-kerala-box-office.html|archive-date=6 April 2016|url-status=live}}</ref> প্ৰদৰ্শনৰ শেষৰফালে, ই কেৰালাত মুঠ ১৭.৩৫ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰে আৰু জানুৱাৰীৰপৰা জুন মাহৰ ভিতৰত মুক্তি পোৱা ছবিসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="keralagross">{{cite news|last=James|first=Anu|title=Kerala box office: Here's the final collection report of 'Maheshinte Prathikaaram,' 'Action Hero Biju,' 'Kali' and 'Paavada'|url=http://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-heres-final-collection-report-maheshinte-prathikaaram-action-hero-biju-683993|access-date=24 June 2016|work=International Business Times|date=23 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160713191708/http://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-heres-final-collection-report-maheshinte-prathikaaram-action-hero-biju-683993|archive-date=13 July 2016 |url-status=live}}</ref> কেৰালাৰ কিছুমান প্ৰেক্ষাগৃহত ছবিখন ১২৫ দিনতকৈও অধিক সময় ধৰি চলিছিল আৰু চেন্নাইত ৫০ দিনতকৈও অধিক সময় ধৰি ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন চলিছিল।<ref>{{cite news|author=Mathrubhumi|title='Maheshinte Prathikaram' amazed me, says Mohanlal {{!}} VIDEO|url=http://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/-maheshinte-prathikaram-amazed-me-says-mohanlal-%7C-video-english-news-1.1179726|access-date=4 July 2016|work=Mathrubhumi|date=4 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160713191118/http://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/-maheshinte-prathikaram-amazed-me-says-mohanlal-%7C-video-english-news-1.1179726|archive-date=13 July 2016|url-status=live}}</ref> 'মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম' আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বক্স অফিচত ইয়াৰ তৃতীয় সপ্তাহান্তত (১১-১৩ মাৰ্চ) ১৭খন পৰ্দাত ১৬,৮১৯ ডলাৰ উপাৰ্জন কৰি আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি আছিল আৰু ই 'অ্যাকচন হিৰো বিজু' আৰু 'ভেট্টা' ছবি দুখনক পিছ পেলাইছিল। তিনি সপ্তাহত ই মুঠ ৭০,২৩৮ ডলাৰ উপাৰ্জন কৰে।<ref>{{cite news|last1=James|first1=Anu|title=Malayalam US box office: 'Maheshinte Prathikaaram' leads; 'Action Hero Biju' and 'Vettah' follow|url=http://www.ibtimes.co.in/malayalam-us-box-office-maheshinte-prathikaaram-leads-action-hero-biju-vettah-follow-670754|access-date=31 May 2016|work=International Business Times|date=15 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317063339/http://www.ibtimes.co.in/malayalam-us-box-office-maheshinte-prathikaaram-leads-action-hero-biju-vettah-follow-670754|archive-date=17 March 2016|url-status=live}}</ref> চতুৰ্থ সপ্তাহান্তত (১৮-২০ মাৰ্চ) ১৩খন পৰ্দাৰপৰা উপাৰ্জন ৯,৭৫০ ডলাৰলৈ হ্ৰাস পায়।<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=Malayalam box office: 'Maheshinte Prathikaaram,' 'Action Hero Biju' and 'Vettah' hold well in US|url=http://www.ibtimes.co.in/malayalam-box-office-maheshinte-prathikaaram-action-hero-biju-vettah-hold-well-us-671826|access-date=31 May 2016|work=International Business Times|date=23 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505141036/http://www.ibtimes.co.in/malayalam-box-office-maheshinte-prathikaaram-action-hero-biju-vettah-hold-well-us-671826|archive-date=5 May 2016|url-status=live}}</ref> ছবিখনে ইয়াৰ ষষ্ঠ সপ্তাহান্ততো (১-৩ এপ্ৰিল) শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখি সাতখন পৰ্দাৰপৰা ৫,০৮৬ ডলাৰ লাভ কৰে আৰু ছয় সপ্তাহৰ মুঠ উপাৰ্জন ৯২,৫৯৬ ডলাৰ হয়গৈ।<ref name="weeksix">{{cite news|last=James|first=Anu|title=Malayalam US-UK box office: Fahadh's 'Maheshinte Prathikaram' leads; Prithviraj's 'Darvinte Parinamam' follows|url=http://www.ibtimes.co.in/malayalam-us-uk-box-office-fahadhs-maheshinte-prathikaram-leads-prithvirajs-darvinte-673487|access-date=31 May 2016|work=International Business Times|date=5 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415070754/http://www.ibtimes.co.in/malayalam-us-uk-box-office-fahadhs-maheshinte-prathikaram-leads-prithvirajs-darvinte-673487|archive-date=15 April 2016|url-status=live}}</ref> যুক্তৰাজ্য আৰু আয়াৰলেণ্ডৰ বক্স অফিচতো ইয়াৰ দ্বিতীয় সপ্তাহান্তত (১১-১৩ মাৰ্চ) ২৯খন পৰ্দাৰপৰা ৫,২৭৪ পাউণ্ড উপাৰ্জন কৰি আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি আছিল আৰু দুসপ্তাহৰ মুঠ উপাৰ্জন ৩২,৪৩৭ পাউণ্ড হৈছিল। ছবিখনে যুক্তৰাজ্য আৰু আয়াৰলেণ্ডত চতুৰ্থ সপ্তাহান্তৰ পিছত মুঠ ৩৫,০৫৫ পাউণ্ড উপাৰ্জন কৰিছিল।<ref name="weeksix" /> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === দ্য হিন্দু কাকতৰ এছ. আৰ. প্ৰবীণে ছবিখনৰ এক ইতিবাচক পৰ্যালোচনা আগবঢ়াই উল্লেখ কৰে: "শ্যাম পুষ্কৰণে প্ৰতিশোধৰ কাহিনীটো লিখোঁতে ইয়াৰপৰা সচৰাচৰ দেখা পোৱা ক্ষোভ আৰু খং আঁতৰাই পেলাইছে, আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক প্ৰচুৰ হাস্যৰসেৰে সজাই তুলিছে। চৰিত্ৰসমূহৰ সংলাপ, পৰিস্থিতি আৰু আনকি অতি সূক্ষ্ম চাল-চলনতো এই হাস্যৰস ফুটি উঠিছে মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰমে এক নতুন ধৰণেৰে এক নিৰ্ভাজ মনোৰঞ্জন প্ৰদান কৰিছে। প্ৰতিশোধ যদি এনেকৈয়ে আহে, তেন্তে আমি এনেকুৱা কাহিনী আৰু বেছিকৈ পোৱা উচিত।" তেওঁ পুথানৰ পৰিচালনা আৰু ফাহাদৰ অভিনয়ৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰে।<ref name="Hindu-review">{{cite news|last=Praveen|first=S. R.|title=A refreshing approach to revenge|url=http://thehindu.com|access-date=14 May 2016|work=The Hindu|date=7 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207013544/http://thehindu.com|archive-date=7 February 2016|url-status=live}}</ref> চিফীয়েও ছবিখনক লৈ ধনাত্মক মন্তব্য কৰি কয়: "অতি আমোদজনক, সম্পূৰ্ণ আকৰ্ষণীয় আৰু সুন্দৰভাৱে সজোৱা এনেধৰণৰ এটা বুদ্ধিদীপ্ত কমেডী সদায় দেখিবলৈ পোৱা নাযায়।" পৰ্যালোচকগৰাকীয়ে অভিনয় শিল্পীসকলৰ দক্ষতাৰ প্ৰশংসা কৰি কয়: "এই ছবিখনৰ আটাইতকৈ ভাল লগা দিশটো হ'ল মূল চৰিত্ৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি মাত্ৰ এটা দৃশ্যত থকা অভিনেতাসকললৈকে— প্ৰতিজন শিল্পীৰে অভিনয় আছিল চমৎকাৰ।" চিত্ৰনাট্য, চিনেমেটোগ্ৰাফী আৰু সংগীতৰ প্ৰশংসা কৰি পৰ্যালোচনাটোত সামৰণি মৰা হৈছিল যে: "মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম হৈছে সাম্প্ৰতিক বছৰবোৰত মালয়ালম চিনামাত নিৰ্মিত অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কমেডী।" <ref name="sify-review">{{cite web|author1=Moviebuzz|title=Maheshinte Prathikaram review: Finally, an intelligent comedy|url=http://sify.com|website=Sify|access-date=14 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610051544/http://sify.com|archive-date=10 June 2016|url-status=dead}}</ref> গালফ নিউজৰ মিথিলী ৰামচন্দ্ৰনে ছবিখনৰ হাস্যৰস আৰু অভিনয়ৰ শলাগ লৈ কয়: "প্ৰতিশোধৰ কাহিনী এটাত সচৰাচৰ থকা খং আৰু ঘৃণা ইয়াত দেখিবলৈ পোৱা নাযায়"; বৰঞ্চ হাস্যৰসে সমগ্ৰ কাহিনীটোক চুই যায় আৰু এই ছবিখনে প্ৰতিশোধৰ কাহিনী মানেই যে তাত বহুত মৰামৰি আৰু হিংসা থাকিব লাগিব, সেই ধাৰণাটোক ভুল প্ৰমাণিত কৰে।<ref>{{cite news|last=Ramachandran|first=Mythily|title=Review: 'Maheshinte Prathikaaram'|url=http://gulfnews.com|access-date=25 June 2016|work=Gulf News|date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405092739/http://gulfnews.com|archive-date=5 April 2016|url-status=live}}</ref> খলিজ টাইমছৰ দীপা গৌৰীৰ মতে, মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম ছবিখন পৰিচয়ৰ সংকটত ভুগি থকা মালয়ালম চিনেমা জগতৰ বাবে আশীৰ্বাদস্বৰূপ। তেওঁ ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য আৰু পৰিচালনাক প্ৰশংসা কৰি কয়: "প্ৰতিটো দৃশ্যতে অতি সূক্ষ্ম পৰ্যবেক্ষণ ফুটি উঠিছে, যিয়ে এই ছবিখনক এক প্ৰকৃত প্ৰাণ দিছে। ইয়াৰ কৌতুকময় ৰূপ, অন্তৰ্নিহিত হাস্যৰস আৰু চিনেমেটিক অভিনয়ৰ প্ৰভাৱ নোহোৱাকৈ কৰা চৰিত্ৰসমূহৰ স্বাভাৱিক আচৰণে আপোনাক মুগ্ধ কৰিব।" <ref>{{cite news|last=Gauri|first=Deepa|title=Maheshinte Prathikaram: Endearing simplicity|url=http://khaleejtimes.com|access-date=25 June 2016|work=Khaleej Times|date=17 March 2016|archive-url=https://archive.org|archive-date=24 June 2016|url-status=live}}</ref> মেট্ৰ’মেটিনী ডট কমৰ ৰাজ বিক্ৰমেও এক ইতিবাচক পৰ্যালোচনা আগবঢ়াই কয়: "ছবিখনত এনে এটা দৃশ্যও নাই যিটো জোৰকৈ সজোৱা যেন লাগে... পুথানে যি চিত্ৰায়িত কৰিব বিচাৰিছিল, তাক লৈ তেওঁ সম্পূৰ্ণ নিশ্চিত আছিল আৰু ইয়াৰ বাবে তেওঁ প্ৰশংসাৰ পাত্ৰ।" বিক্ৰমে ফাহাদ আৰু সহকাৰী অভিনেতাৰ অভিনয়, সুন্দৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী আৰু কাহিনীৰ সৈতে সুন্দৰভাৱে মিলি যোৱা গীতসমূহৰ উচ্চ প্ৰশংসা কৰে। শেষত তেওঁ কয় যে, "এইখন এখন এনে ছবি যি নিজৰ ঠাঁচত সত্য হৈ আছে। ইয়াৰ অতি সৰল ৰূপে আপোনাক আচৰিত কৰিব আৰু আনকি প্ৰতিশোধৰ দৰে কাৰ্যকো অতি সহজ যেন দেখুৱাই তুলিব।" <ref name="matinee-review">{{cite web|last=Vikram|first=Raj|title=Maheshinte Prathikaram Movie Review|url=http://metromatinee.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511121333/http://metromatinee.com|archive-date=11 May 2016 |publisher=Metromatinee.com|access-date=14 May 2016|date=5 February 2016}}</ref> ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছৰ অনু জেমছে ছবিখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৪ তৰা প্ৰদান কৰে আৰু ইয়াক "সঠিক পৰিমাণৰ ৰোমাঞ্চ, কমেডী, একচন আৰু প্ৰতিশোধ থকা এখন সৰল চিনেমা" বুলি অভিহিত কৰে। তাৰকা নিৰ্বাচন আৰু অভিনয়ৰ শলাগ লোৱাৰ লগতে জেমছে ছবিখনৰ কাৰিকৰী দিশসমূহ যেনে চিনেমেটোগ্ৰাফী, নিখুঁত সম্পাদনা, পৰিচালনা, সংগীত, চিত্ৰনাট্য, পোছাক সজ্জা আৰু কলা নিৰ্দেশনাৰ প্ৰশংসা কৰে।<ref name="IBTimes-review">{{cite news|last=James|first=Anu|title=Fahadh Faasil's 'Maheshinte Prathikaram' review: A tale of realistic loveable revenge|url=http://www.ibtimes.co.in/fahadh-faasils-maheshinte-prathikaram-review-tale-realistic-loveable-revenge-667036|access-date=14 May 2016|work=International Business Times|date=15 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604052245/http://www.ibtimes.co.in/fahadh-faasils-maheshinte-prathikaram-review-tale-realistic-loveable-revenge-667036|archive-date=4 June 2016|url-status=live}}{{Rating|4|5}}</ref> মালয়ালা মনোৰমাৰ লিটি চাইমনে মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৩.৭৫ নম্বৰ দি উল্লেখ কৰে: "দিলীশ পুথানে এখন বাস্তৱসন্মত আৰু আৱেগিক ড্ৰামা উপহাৰ দিবলৈ সক্ষম হৈছে। এক সুনিপুণ চিত্ৰনাট্যৰ জৰিয়তে কাহিনীৰ সৈতে হাস্যৰস অতি সূক্ষ্ম আৰু স্বাভাৱিকভাৱে মিলি গৈছে।" চাইমনে ফাহাদ আৰু অন্যান্য অভিনয় শিল্পীৰ কুশলতাৰ লগতে ছবিখনৰ সংগীত আৰু চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি কয়: "ইয়াৰ সৰলতা আৰু বাস্তৱসন্মত দৃষ্টিভংগীৰ বাবে এই আঢ়ৈ ঘণ্টা জোৰা ছবিখন অতি সতেজ আৰু ই এখন অতি পৰিপাটি মনোৰঞ্জনধৰ্মী ছবিৰ শাৰীত পৰে।" <ref name="Manorama-review">{{cite news|last=Simon|first=Litty|title='Maheshinte Prathikaaram': A lovable revenge|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/fahadh-faasil-maheshinte-prathikaaram-malayalam-movie-by-dileesh-pothan-movie-review.html|access-date=14 May 2016|work=Malayala Manorama|date=5 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528084105/http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/fahadh-faasil-maheshinte-prathikaaram-malayalam-movie-by-dileesh-pothan-movie-review.html|archive-date=28 May 2016|url-status=live}}{{Rating|3.5|5|score=3.75/5 stars}}</ref> দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ সঞ্জীথ সিদ্ধাৰ্থনে ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি কয়: "মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম হৈছে বহুতো ভাল লগা মুহূৰ্তৰে ভৰা এখন ছবি, যাৰ সৈতে প্ৰতিজন মানুহে নিজকে মিলাই চাব পাৰে। মধুৰ প্ৰতিশোধৰ এই কাহিনীটো এক বিৰল সৰল কমেডী।" তেওঁ ইয়াৰ কাষ্টিং, চিত্ৰনাট্য, চিনেমেটোগ্ৰাফী, সম্পাদনা আৰু সংগীতৰ শলাগ লয়। লগতে ফাহাদ আৰু আন আন তাৰকাসকলৰ অভিনয়ৰ প্ৰশংসা কৰি ছবিখনক "দৃশ্যমানভাৱে আকৰ্ষণীয়" বুলি অভিহিত কৰে।<ref name="TOI-review">{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Maheshinte Prathikaram Movie Review|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/Maheshinte-Prathikaram/movie-review/50889413.cms|access-date=14 May 2016|work=The Times of India|date=7 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160713185400/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/Maheshinte-Prathikaram/movie-review/50889413.cms|archive-date=13 July 2016|url-status=live}}{{Rating|3|5}}</ref> ৰেডিফ ডট কমৰ পৰেশ চি. পালিচাই ছবিখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩ তৰা দি ফাহাদৰ অভিনয় আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলীৰ প্ৰশংসা কৰে: "কাহিনীভাগ সম্পূৰ্ণৰূপে চৰিত্ৰসমূহ আৰু এটা নিৰ্দিষ্ট পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰদ্বাৰা পৰিচালিত হৈছে। ইয়াত কাহিনীৰ গতানুগতিক বিকাশ বা কোনো কৃত্ৰিম যৌক্তিক ধাৰাবাহিকতা দেখুওৱা হোৱা নাই (বৰঞ্চ ই অতি স্বাভাৱিক)।" <ref name="rediff-review">{{cite web|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Review: Maheshinte Prathikaaram is a winner|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-maheshinte-prathikaaram-is-a-winner/20160206.htm|work=Rediff.com|access-date=14 May 2016|date=6 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507181014/http://www.rediff.com/movies/report/review-maheshinte-prathikaaram-is-a-winner/20160206.htm|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}{{Rating|3|5}}</ref> == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক / মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="3" | এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ জানুৱাৰী ২০১৭ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰৰ ক্ৰিটিক্স বঁটা | আশিক আবু | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2017-02-13|title=19th Asianet Film Awards: Was it Pulimurugan's success meet? Nivin Pauly gets trolled; netizens criticise jury members|url=https://www.ibtimes.co.in/19th-asianet-film-awards-was-it-pulimurugans-success-meet-nivin-pauly-gets-trolled-netizens-715835|access-date=2022-01-22|website=www.ibtimes.co.in|language=en}}</ref><br/><ref>{{Cite web|last=Menon|first=Akhila|date=2017-01-23|title=19th Asianet Film Awards: Complete Winners List|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/19th-asianet-film-awards-complete-winners-list-252414.html|access-date=2022-01-22|website=Filmibeat|language=en}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চৰিত্ৰ অভিনেত্ৰী | অনুশ্ৰী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নতুন মুখ | অপৰ্ণা বালামুৰলী | {{won}} |- ! scope="row" | এছিয়াভিছন এৱাৰ্ডছ | ১৮ নৱেম্বৰ ২০১৬ | অভিনয়ৰ নতুন চাঞ্চল্য (নিউ চেনচেচন) | অপৰ্ণা বালামুৰলী | {{won}} | style="text-align:center; " |<ref>{{cite news|author=Onmanorama staff|title=Asiavision Movie Awards 2016 announced: and the winners are...|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/asiavision-movie-awards-2016-nivin-pauly-manju-warrier-mohanlal.html|access-date=11 October 2017|work=Malayala Manorama|date=16 November 2016|archive-url=https://archive.today/20171011182456/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/asiavision-movie-awards-2016-nivin-pauly-manju-warrier-mohanlal.html|archive-date=11 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="5"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | rowspan="5"| ১৯ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৭ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | আশিক আবু | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="5"|<ref>{{Cite news|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/cinema-paradiso-club-vinayakan-maheshinte-prathikaaram.html|title=CPC cine awards 2016: Vinayakan, Sai Pallavi & Rajisha win top honors|work=OnManorama|access-date=4 August 2017|archive-date=22 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822182220/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/cinema-paradiso-club-vinayakan-maheshinte-prathikaaram.html|url-status=live}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | দিলীশ পুথান | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | শ্যাম পুষ্কৰণ | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | বিজীবাল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ | শৈজু খালিদ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ ছাউথ | rowspan="8"| ১৭ জুন ২০১৭ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ – মালয়ালম | মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="8" |<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=64th Filmfare South Awards 2017: Here's Malayalam, Tamil, Telugu, Tamil nomination lists|url=http://www.ibtimes.co.in/64th-filmfare-south-awards-2017-heres-malayalam-tamil-telugu-tamil-nomination-lists-730110|access-date=11 October 2017|work=International Business Times|date=9 June 2017|archive-url=https://archive.today/20171011165955/http://www.ibtimes.co.in/jio-64th-filmfare-south-awards-2017-complete-winners-list-tamil-telugu-kannada-malayalam-live-updates-photos-videos-731122|archive-date=11 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><br /><ref>{{cite news|last=Upadhyaya|first=Prakash|title=Jio 64th Filmfare South Awards 2017: Here is the complete winners' list|url=http://www.ibtimes.co.in/jio-64th-filmfare-south-awards-2017-complete-winners-list-tamil-telugu-kannada-malayalam-live-updates-photos-videos-731122|access-date=11 October 2017|work=International Business Times|date=18 June 2017|archive-url=https://archive.today/20171011165955/http://www.ibtimes.co.in/jio-64th-filmfare-south-awards-2017-complete-winners-list-tamil-telugu-kannada-malayalam-live-updates-photos-videos-731122|archive-date=11 October 2017|url-status=live}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক – মালয়ালম | দিলীশ পুথান | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা – মালয়ালম | ফাহাদ ফাচিল | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সহ অভিনেতা – মালয়ালম | এলেনচিয়াৰ লে লোপেজ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সহ অভিনেত্ৰী – মালয়ালম | অপৰ্ণা বালামুৰলী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত এলবাম – মালয়ালম | বিজীবাল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ – মালয়ালম | ৰফিক আহমেদ ("ইডুক্কি" গীতৰ বাবে) | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী – মালয়ালম | বিজীবাল ("ইডুক্কি" গীতৰ বাবে) | {{nom}} |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | rowspan="2"| ১০ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ | শ্ৰেষ্ঠ মূল চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2" |<ref>{{cite news|title=Kerala State Film Awards 2016: Complete winners' list|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kerala-state-winners-2016-complete-winners-list/articleshow/57520218.cms|access-date=11 October 2017|work=The Times of India|date=7 March 2017|archive-url=https://archive.today/20171011183709/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kerala-state-winners-2016-complete-winners-list/articleshow/57520218.cms|archive-date=11 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><br /><ref>{{cite news|author=Staff reporter|title=State film awards to be presented tomorrow|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/state-film-awards-to-be-presented-tomorrow/article19647286.ece|access-date=11 October 2017|work=The Hindu|date=9 September 2017|archive-url=https://archive.today/20171011183438/http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/state-film-awards-to-be-presented-tomorrow/article19647286.ece|archive-date=11 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> |- | জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণ আৰু নান্দনিক মূল্যসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | আশিক আবু, দিলীশ পুথান | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা | rowspan="2"| ৩ মে' ২০১৭ | শ্ৰেষ্ঠ মূল চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2" |<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=National Film Awards 2017: Akshay Kumar, Sonam Kapoor felicitated by Pranab Mukherjee|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-ceremony-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|access-date=11 October 2017|work=The Indian Express|date=3 May 2017|archive-url=https://archive.today/20171011184623/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/national-film-awards-2017-live-ceremony-updates-akshay-kumar-sonam-kapoor-pranab-mukherjee-neerja-pink-kasav-4638813/|archive-date=11 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ | আশিক আবু, দিলীশ পুথান | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == প্ৰিয়দৰ্শনৰ পৰিচালনাত এই চলচ্চিত্ৰখন ২০১৮ চনত ‘নিমীৰ’ নামেৰে তামিল ভাষাত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে তামিলভাষী দৰ্শকৰ উপযোগী হোৱাকৈ তেওঁ চিত্ৰনাট্যখন কিছু সালসলনি কৰি লৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://deccanchronicle.com|title=Nimir, a K-town remake from Kerala|work=Deccan Chronicle|date=5 October 2017|access-date=5 October 2017|archive-date=10 October 2017|archive-url=https://archive.org|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনত এই ছবিখনক ‘উমা মহেশ্বৰ উগ্ৰ ৰূপস্য’ নামেৰে তেলুগু ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=https://behindwoods.com |title=VIDEO: BAAHUBALI MAKERS' ANNOUNCE THEIR NEXT- REMAKE OF THIS MALAYALAM SUPERHIT! |date=25 Dec 2019 |website=Behindwoods |access-date=2019-12-25 |archive-date=25 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191225163047/https://behindwoods.com |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb title}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] 9nztxf9affqiw3xfk927rpej0v8lc00 0 138233 622037 622008 2026-07-31T12:44:45Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622037 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = কোচিন বন্দৰ | logo = | image = Cochin Port Image.jpg | image_caption = | image_size = 300px | country = [[ভাৰত]] | location = [[কোচি]], [[কেৰালা]] | coordinates = {{coord|9.96756|N|76.26816|E|display=title,inline}} | opened = {{start date and age|1928|5|26|df=yes}} | operated = কোচিন পোৰ্ট অথৰিটি আৰু ডুবাই পোৰ্টছ ৱৰ্ল্ড | owner = [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ বন্দৰ, জাহাজ পৰিবহণ আৰু জলপথ মন্ত্ৰ্যালয় | sizewater = | sizeland = | size = | berths = ১৬<ref>{{cite web |url=https://cochinport.gov.in/berth-information |title=Berth Information |access-date=18 July 2020 |archive-date=20 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920110050/https://cochinport.gov.in/berth-information |url-status=live }}</ref> | wharfs = ২ | piers = | employees = | leadershiptitle = অধ্যক্ষ | leader = বি কাশিবিশ্বনাথন, IRSME | blankdetailstitle1 = | blankdetails1 = | blankdetailstitle2 = | blankdetails2 = | blankdetailstitle3 = | blankdetails3 = | arrivals = | cargotonnage = {{Increase}} ৩৭.৭৫ নিযুত টন (২০২৪–২৫)<ref name="Statistics-Cargo traffic 12 yr">{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/business/2025/Apr/02/cochin-port-authority-records-highest-cargo-traffic-in-fy25 |title=Cochin Port Authority records highest cargo traffic in FY25 |newspaper=[[The New Indian Express]] | access-date=3 April 2025 }}</ref> | containervolume = {{Increase}} {{formatnum:834665}} [[Twenty-foot equivalent unit|TEU]] (২০২৪–২০২৫)<ref name="Statistics-Cargo traffic 12 yr"/> | cargovalue = | passengertraffic = | revenue = {{Increase}} {{INR}} ৭,২৬৯.৮ নিযুত (২০২০–২১)<ref>{{cite web |url=https://cochinport.gov.in/sites/default/files/2021-12/Annual%20Accounts%202020-21%20%28English%29.pdf |title=ANNUAL ACCOUNTS AND AUDIT REPORT THEREON FOR 2020-21 |access-date=21 August 2022 |archive-date=14 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714155506/https://cochinport.gov.in/sites/default/files/2021-12/Annual%20Accounts%202020-21%20%28English%29.pdf |url-status=live }}</ref> | profit = | blankstatstitle1 = পৰিচালিত জাহাজ | blankstats1 = {{Increase}} ১,৫১৯ (২০২১–২০২২)<ref>{{cite web |url=https://cochinport.gov.in/sites/default/files/inline-files/Last%2010%20years%20vessel%20details_1.pdf |title=CATEGORY WISE DISTRIBUTION OF VESSELS ENTERED THE PORT DURING THE PAST 10 YEARS |access-date=14 April 2022 |archive-date=14 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220414120323/https://cochinport.gov.in/sites/default/files/inline-files/Last%2010%20years%20vessel%20details_1.pdf |url-status=live }}</ref> | blankstatstitle2 = | blankstats2 = | blankstatstitle3 = | blankstats3 = | website = {{URL|http://www.cochinport.gov.in/}} }} [[File:Cochin Port Trust.jpg|thumb|250px|উইলিংডন দ্বীপত অৱস্থিত কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্টৰ কাৰ্যালয়]] [[File:Container terminal.JPG|thumb|250px|কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰান্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল (ICTT)-ৰ এক সন্ধিয়াৰ দৃশ্য]] '''কোচিন বন্দৰ''' বা '''কোচি বন্দৰ''' হ'ল [[আৰৱ সাগৰ]] – লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ – [[ভাৰত মহাসাগৰ]] সামুদ্ৰিক পথত অৱস্থিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰধান বন্দৰ। এই বন্দৰটো [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এৰ্নাকুলম জিলাৰ [[কোচি]] চহৰত অৱস্থিত আৰু ই ভাৰতৰ অন্যতম বৃহত্তম বন্দৰ। কোচিন বন্দৰৰ অন্তৰ্গত বল্লাৰপাদম কণ্টেইনাৰ টাৰ্মিনেল হ'ল ভাৰতৰ প্ৰথমটো ট্ৰান্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল। কোচিন বন্দৰটো ভেম্বনাডু হ্ৰদত অৱস্থিত দুটা দ্বীপ ক্ৰমে [[উইলিংডন দ্বীপ]] আৰু বল্লাৰপাদম লৈ বিস্তৃত হৈ আছে; যি লাক্ষাদ্বীপ সাগৰলৈ মুকলি হোৱা [[ফ'ৰ্ট কোচি]] নদীৰ মুখৰ দিশত অৱস্থিত। এই বন্দৰটো ভাৰত চৰকাৰৰ এক প্ৰতিষ্ঠান ''কোচিন পোৰ্ট অথৰিটি'' (CoPA)দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ই ১৯২৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু বৰ্তমান ইয়াৰ সক্ৰিয় সেৱাৰ শতবৰ্ষ (১০০ বছৰ) সম্পূৰ্ণ কৰাৰ দিশে অগ্ৰসৰ হৈছে। কোচি চহৰত থকা কেবাটাও সামুদ্ৰিক সা-সুবিধাৰ ভিতৰত কোচি বন্দৰ অন্যতম। ইয়াৰ বাহিৰে আন আন সুবিধাসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ [[জাহাজ]] নিৰ্মাণ তথা মেৰামতি প্ৰতিষ্ঠান কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড; কোচি ৰিফাইনেৰীজৰ এটা সাগৰীয় অপৰিশোধিত তেল বাহক mooring সুবিধা চমুকৈ এছ.পি.এম. (SPM - single point mooring); আৰু কোচি মেৰিনা। == ইতিহাস == ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ বানপানীৰ ফলত কোচিন বন্দৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে গঢ়ি উঠিছিল আৰু লাহে লাহে ই বাণিজ্যৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছিল। ইতিহাসৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত এই বন্দৰে ইউৰোপীয় বণিকসকলক—প্ৰধানকৈ ওলন্দাজ ([[ডাচ]]) আৰু [[পৰ্তুগীজ]]সকলক আকৰ্ষণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰিটিছসকলে উইলিংডন দ্বীপ প্ৰতিষ্ঠা কৰি ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰে। ইয়াৰ পৰম্পৰাগত বন্দৰটো মাট্টানচেৰীৰ ওচৰত আছিল (যিটো আজিও মাট্টানচেৰী ৱাৰ্ফ হিচাপে চলি আছে)। [[File:Cochin-port-trust-on1948.jpg|thumb|250px|১৯৪৮ চনত কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্ট]] [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰদেশৰ গভৰ্নৰ হৈ থকাৰ সময়ত লৰ্ড উইলিংডনে পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে কোচিত এটা আধুনিক বন্দৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। [[ছুয়েজ খাল]] মুকলি হোৱাৰ ফলত বহুতো জাহাজ পশ্চিম উপকূলৰ ওচৰেৰে পাৰ হৈ গৈছিল, যাৰ বাবে তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে দক্ষিণ অংশতো এটা আধুনিক বন্দৰ নিৰ্মাণ কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। তেওঁ এই প্ৰকল্পৰ নেতৃত্ব দিবলৈ ব্ৰিটেইনৰ এজন আগশাৰীৰ বন্দৰ অভিযন্তা ছাৰ ৰবাৰ্ট ব্ৰিষ্ট'ক<ref>{{Cite web |url=http://hinduonnet.com |title=The Hindu : 75 years ago, Cochin Port happened |access-date=19 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514101736/http://hinduonnet.com |archive-date=14 May 2011 |url-status=usurped }}</ref> নিৰ্বাচিত কৰে। ব্ৰিষ্ট'ই ১৯২০ চনত কোচি ৰাজ্যৰ বন্দৰ বিভাগৰ মুখ্য অভিযন্তা হিচাপে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে। সেই সময়ৰপৰা ১৯৩৯ চনত বন্দৰটো সম্পূৰ্ণ হোৱালৈকে তেওঁ আৰু তেওঁৰ দলটো গ্ৰীনফিল্ড বন্দৰটো নিৰ্মাণৰ কামত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। মৌচুমী বায়ুৰ খহনীয়াক প্ৰতিহত কৰিব পৰা এটা স্থায়ী মানৱ-নিৰ্মিত বন্দৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে এক দশকৰো অধিক সময় ধৰি চলোৱা ব্যাপক গৱেষণাৰ অন্তত তেওঁ নিশ্চিত হৈছিল যে বন্দৰটোৰ জৰিয়তে কোচিৰ বিকাশ কৰাটো সম্ভৱো হ'ব আৰু ই যথেষ্ট লাভজনক হ'ব। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে যদি জাহাজসমূহ ভিতৰৰ সূঁতিত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে, তেন্তে কোচি ভাৰতৰ আটাইতকৈ সুৰক্ষিত বন্দৰ হৈ পৰিব পাৰে। অভিযন্তাসকলৰ সন্মুখত প্ৰধান প্ৰত্যাহ্বান আছিল এটা শিলৰ দৰে বালিৰ চৰ, যিটো সাগৰৰপৰা কোচিৰ কঁয়াল (backwaters) মুখলৈ বিস্তৃত হৈ আছিল। ইয়াৰ ঘনত্বৰ বাবে ডাঙৰ জাহাজসমূহ (যাৰ বাবে আঠ বা ন ফুটতকৈ অধিক পানীৰ প্ৰয়োজন আছিল) প্ৰৱেশ কৰিব পৰা নাছিল। ধাৰণা কৰা হৈছিল যে এই বালিৰ চৰটো আঁতৰোৱাটো কাৰিকৰীভাৱে অসম্ভৱ আৰু ইয়াৰ ফলত পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰিব পৰা প্ৰভাৱ আছিল অপৰিসীম। পূৰ্বে এই পৰিসৰত চলোৱা প্ৰচেষ্টাসমূহৰ বাবে ভাইপীন উপকূল ধ্বংস হোৱাৰ দৰে পাৰিপাৰ্শ্বিক ক্ষতি হৈছিল। তথাপি ব্ৰিষ্ট'ই বতাহ আৰু সাগৰীয় সোঁতৰ বিতং অধ্যয়ন কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে এনে সমস্যাসমূহ সহজেই এৰাই চলিব পৰা যায়। তেওঁ উপকূলৰ সৈতে প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে থকা আৰু এটাৰ ওপৰত আনটো পৰি থকা গ্ৰেনাইটৰ গ্ৰইন নিৰ্মাণ কৰি ভাইপীন উপকূলৰ খহনীয়াৰ তাৎক্ষণিক সমস্যাটো সমাধান কৰে। এই গ্ৰইনসমূহে এক স্বয়ংক্ৰিয় ভূমি উদ্ধাৰ প্ৰণালী গঢ়ি তুলিছিল, যিয়ে প্ৰাকৃতিকভাৱে উপকূলভাগক মৌচুমী সাগৰৰপৰা সুৰক্ষিত কৰিছিল। এই সফলতাত উৎসাহিত হৈ ব্ৰিষ্ট'ই ১৯২৫ চনৰ হিচাপত {{INRConvert|25|m|year=1925}} ব্যয় সাপেক্ষে কঁয়ালৰ একাংশ ভূমি উদ্ধাৰ কৰাৰ এক বিতং প্ৰস্তাৱ পৰিকল্পনা কৰে। মাদ্ৰাজ চৰকাৰে গঠন কৰা এখন তদৰ্থ (ad-hoc) সমিতিয়ে ব্ৰিষ্ট'ই দাখিল কৰা পৰিকল্পনাসমূহ পৰীক্ষা কৰি অনুমোদন জনায়। 'লৰ্ড উইলিংডন' নামৰ ড্ৰেজাৰ (খনন জাহাজ)খনৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য ১৯২৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯২৬ চনৰ মে' মাহত ই কোচিত উপস্থিত হয়। অনুমান কৰা হৈছে যে কোচিন বন্দৰ আৰু অন্যান্য বাণিজ্য সম্পৰ্কীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ স্থাপনৰ বাবে এটা নতুন দ্বীপ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ পৰৱৰ্তী দুবছৰ ধৰি ড্ৰেজাৰখন দৈনিক অন্ততঃ ২০ ঘণ্টাকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই ড্ৰেজিং বা খনন কাৰ্যৰ জৰিয়তে প্ৰায় ৩.২ বৰ্গ কিলোমিটাৰ ভূমি উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। ছাৰ ব্ৰিষ্ট' আৰু তেওঁৰ দলে বন্দৰটোৰ কাম সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত ''SS Padma'' নামৰ বাষ্পচালিত জাহাজখনক কোচিৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত ভিতৰৰ বন্দৰলৈ যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয়। বন্দৰটো সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ ঠিক পিছত [[বিবিচি]]ৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ কথা পাতি ব্ৰিষ্ট'ই গৌৰৱেৰে ঘোষণা কৰিছিল: "মই সাগৰৰ তলিৰপৰা নিৰ্মিত এটা ডাঙৰ দ্বীপত বাস কৰোঁ। ভাৰতৰ বৰ্তমানৰ ভাইচৰয়ৰ নামেৰে ইয়াৰ নাম [[উইলিংডন দ্বীপ]] ৰখা হৈছে। মোৰ ঘৰৰ ওপৰৰ মহলাৰপৰা মই পূবৰ আটাইতকৈ সুন্দৰ বন্দৰটোলৈ তললৈ চাই পঠিয়াওঁ।" <ref>[https://archive.org "75 years ago, Cochin Port happened".] Metro Plus Kochi. ''The Hindu''. Retrieved 11 January 2006.</ref> বন্দৰ নিৰ্মাণৰ বাবে সিঁচি উলিওৱা বোকা-মাটিৰে এই উইলিংডন দ্বীপটো কৃত্ৰিমভাৱে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত সামৰিক ক্ৰুজাৰ আৰু যুদ্ধজাহাজসমূহ ৰাখিবৰ বাবে বন্দৰটো ৰয়েল নেভিয়ে (ব্ৰিটিছ নৌসেনাই) নিজৰ হাতলৈ লয়। বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত কোচিৰ কৌশলগত গুৰুত্বই আছিল বন্দৰটো নিৰ্মাণৰ এক অন্যতম তাৎক্ষণিক কাৰণ। ই ব্ৰিটিছসকলক জাপানী ভাবুকি প্ৰতিহত কৰাত সহায় কৰিছিল, কিন্তু ঘৰুৱাভাৱে কোচিক এক আধুনিক নগৰীয়া স্থান হিচাপে গঢ়ি তোলাত, স্থানীয় জাতিগত আৰু শ্ৰমিক সম্পৰ্কক পুনৰ সংগঠিত কৰাতো ই গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰমাণিত হৈছিল। শেহতীয়া এক অধ্যয়ন অনুসৰি, "এই ২০বছৰীয়া দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰকল্পটোৱে শ্ৰমিক নিযুক্তি, কৰ্ম প্ৰক্ৰিয়া, দক্ষতা আৰু স্থানীয় প্ৰযুক্তিৰ বিদ্যমান সামাজিক ব্যৱস্থাসমূহক অধিগ্ৰহণ, পৰিৱৰ্তন বা দুৰ্বল কৰি তুলিছিল। এই ঔপনিৱেশিক প্ৰকল্পত স্থানীয় দক্ষতা আৰু শ্ৰমিক নিযুক্তি তথা কৰ্ম প্ৰক্ৰিয়াৰ ব্যাপক অধিগ্ৰহণ আৰু পৰিৱৰ্তনে প্ৰাক-পুঁজিবাদী জাতি-ভিত্তিক বাধ্যতামূলক শ্ৰম সম্পৰ্কক শক্তিশালী কৰি এক অসমতাৰ স্থান সৃষ্টি কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটোৱে চহৰখনৰ দৰিদ্ৰ জনসাধাৰণৰ সামাজিক স্থানসমূহৰ এক বৃহৎ ধ্বংস আৰু অধিগ্ৰহণকো সাঙুৰি লৈছিল।" <ref>Justin Mathew 2015. "Port Building and Urban Modernity: Cochin, 1920-45", p. 88 in Satheese Chandra Bose and Shiju Sam Varughese (eds.). ''Kerala Modernity: Ideas, Spaces and Practices in Transition''. Hyderabad: Orient Blackswan, pp. 74-91.</ref> ১৯৩২ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ সামুদ্ৰিক বোৰ্ডে কোচিন বন্দৰক এটা প্ৰধান বন্দৰ হিচাপে ঘোষণা কৰে আৰু ৩০ ফুট গভীৰতালৈকে সকলো জাহাজৰ বাবে ইয়াক মুকলি কৰি দিয়া হয়। ১৯৪৫ চনৰ ১৯ মে'ত ইয়াক পুনৰ অসামৰিক কৰ্তৃপক্ষক ঘূৰাই দিয়া হয়। স্বাধীনতাৰ পিছত বন্দৰটো [[ভাৰত চৰকাৰ]]ে নিজৰ হাতলৈ লয়। ১৯৬৪ চনত 'মেঞ্জৰ পোৰ্ট ট্ৰাষ্ট এক্ট'ৰ অধীনত বন্দৰটোৰ প্ৰশাসন এখন ব'ৰ্ড অৱ ট্ৰাষ্টীৰ হাতত ন্যস্ত কৰা হয়। বৰ্তমান এই বন্দৰটো ভাৰতৰ ১২টা প্ৰধান বন্দৰৰ তালিকাভুক্ত। ২০২২ চনত, ১৯৬৩ চনৰ 'মেঞ্জৰ পোৰ্ট ট্ৰাষ্ট এক্ট'ৰ ঠাইত 'মেঞ্জৰ পোৰ্ট অথৰিটিজ এক্ট ২০২১' প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ পাছত,<ref>[https://egazette.nic.in Archived copy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220704231918/https://egazette.nic.in |date=4 July 2022 }}</ref> কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্টৰ নাম সলনি কৰি কোচিন পোৰ্ট অথৰিটি<ref>{{Cite web |url=https://cochinport.gov.in |title=Cochin Port Trust | CPT |access-date=1 June 2020 |archive-date=28 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928225715/https://cochinport.gov.in/ |url-status=live }}</ref> কৰা হয় আৰু ইয়াৰ সৈতে এটা নতুন লোগো গ্ৰহণ কৰা হয়।<ref>[https://cochinport.gov.insites/default/files/2022-05/Press%20Release%20-%20Foundation%20Stone%20Ro-Ro%20facility%20%26%20Unveiling%20of%20New%20Logo%20of%20Cochin%20Port%20%2829.04.2022%29.pdf Press release] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220522100759/https://cochinport.gov.insites/default/files/2022-05/Press%20Release%20-%20Foundation%20Stone%20Ro-Ro%20facility%20%26%20Unveiling%20of%20New%20Logo%20of%20Cochin%20Port%20%2829.04.2022%29.pdf |date=22 May 2022 }} </ref><ref>{{cite news | url=https://thehindu.com | title=Foundation stone laid for ro-ro jetty in Kochi | newspaper=The Hindu | date=30 April 2022 | last1=Paul | first1=John L. | access-date=22 May 2022 | archive-date=22 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220522100757/https://thehindu.com | url-status=live }}</ref> == সাংগঠনিক গাঁথনি == কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্ট<ref>{{cite web |url=http://shipping.nic.in |title=Archived copy |access-date=2010-08-19 |url-status=dead |archive-url=http://loc.gov |archive-date=10 April 2009 |df=dmy-all }}</ref> হৈছে ভাৰত চৰকাৰৰ অধীনস্থ এক স্বায়ত্ত্বশাসিত প্ৰতিষ্ঠান আৰু চৰকাৰে গঠন কৰি দিয়া এখন ব'ৰ্ড অৱ ট্ৰাষ্টী (ট্ৰাষ্টী ব'ৰ্ড)ৰদ্বাৰা ই পৰিচালিত হয়। এই ব'ৰ্ডৰ নেতৃত্ব দিয়ে অধ্যক্ষই, যিয়ে মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া (CEO) হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। চৰকাৰে বিভিন্ন স্বাৰ্থক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ট্ৰাষ্টীসকলক সময়লৈ ব'ৰ্ডত মনোনীত কৰিব পাৰে। অধ্যক্ষক উপ-অধ্যক্ষই সহায় কৰে আৰু উপ-অধ্যক্ষক বন্দৰৰ তলত উল্লেখ কৰা বিভাগসমূহৰ মুৰব্বী তথা বিষয়াসকলে সহায় কৰে: * সাধাৰণ প্ৰশাসন (General Administration) * যাতায়াত (Traffic) * বিত্ত (Finance) * মেৰাইন (Marine) * চিভিল ইঞ্জিনিয়াৰিং (Civil Engineering) * মেকানিকেল ইঞ্জিনিয়াৰিং (Mechanical Engineering) * চিকিৎসা (Medical) == নৌ পৰিবহণ নলা (Navigational channel) == কোচিন বন্দৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো উপদ্বীপীয় অন্তৰীপ ভাইপীন আৰু ফ'ৰ্ট কোচিৰ মাজত থকা ''কোচিন গাট''ৰ মাজেৰে হৈছে। বন্দৰৰ পৰিসৰ সমগ্ৰ কঁয়াল (backwaters) আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন খাল আৰু নলাসমূহলৈ বিস্তৃত। কোচিন গাটৰ সংযোগকাৰী নলাটো প্ৰায় ১০০০ মিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াৰ প্ৰস্থ ২০০ মিটাৰ। ইয়াৰ গভীৰতা খনন কাৰ্যৰ জৰিয়তে ১৪.৫ মিটাৰ বজাই ৰখা হৈছে (বৰ্তমান কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰান্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল বা ICTT-ৰ বাবে ইয়াক ১৬ মিটাৰলৈ গভীৰ কৰাৰ কাম চলি আছে)। এই গাটৰপৰা নলাটো দুটা ভাগত বিভক্ত হৈছে—মাট্টানচেৰী আৰু এৰ্নাকুলম চেনেল; যিয়ে ক্ৰমে উইলিংডন দ্বীপৰ পশ্চিম আৰু পূব দিশলৈ আগবাঢ়ি গৈছে। এই চেনেলসমূহৰ কাষে কাষে জাহাজসমূহ ৰখাৰ বাবে ৱাৰ্ফ, বাৰ্থ, জেটি আৰু ষ্ট্ৰীম মুৰিং আদিৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হৈছে। == আন্তঃগাঁথনিমূলক সুবিধাসমূহ == এৰ্নাকুলম চেনেলত জাহাজ ৰখাৰ সুবিধাৰ সৈতে ৩০ ফুট গভীৰতা বজাই ৰখা হয়, যাৰ ফলত বন্দৰটোলৈ ডাঙৰ জাহাজসমূহ আনিব পৰা যায়। মাট্টানচেৰী চেনেলতো ৩০ ফুট গভীৰতা বজাই ৰখা হয়। জাহাজৰ আকাৰ আৰু গভীৰতাৰ ওপৰত থকা কিছুমান বাধা-নিষেধ সাপেক্ষে বন্দৰটোৱে জাহাজসমূহক ২৪ ঘণ্টাই পাইলটেজ (জাহাজ চলোৱাৰ নিৰ্দেশনা) সেৱা আগবঢ়ায়। ইয়াত ৰেলৱে, পথ, জলপথ আৰু আকাশী পথৰ এক দক্ষ নেটৱৰ্ক আছে, যিয়ে কোচিন বন্দৰক [[কেৰালা]], [[তামিলনাডু]] আৰু [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যজুৰি বিস্তৃত হৈ থকা ভিতৰুৱা অঞ্চলসমূহৰ ব্যাৱসায়িক কেন্দ্ৰসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ইয়াৰ উপৰি জাহাজসমূহক পানী যোগান আৰু বাংকাৰিং (ইন্ধন যোগান) কৰাৰ সুবিধাও উপলব্ধ। == নতুন পদক্ষেপসমূহ == কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্টে (CPT) ''ই-তুৰামুখম'' নামৰ এটা ব্যাপক এণ্টাৰপ্ৰাইজ ৰিচ'ৰ্চ প্লেনিং (ERP) কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ কৰে আৰু এনে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা ই ভাৰতৰ প্ৰথমটো বন্দৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই প্ৰকল্পটো SAP প্লেটফৰ্মৰ ওপৰত আধাৰিত আৰু ইয়াক টাটা কনছালটেন্সী ছাৰ্ভিচেছ (TCS)-ৰদ্বাৰা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কাষ্টমাইজ কৰা হৈছে। [[File:Cochin Maritime Heritage Museum.jpg|thumb|কোচিন পোৰ্ট মেৰিটাম হেৰিটেজ মিউজিয়াম|250 px]] কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্টে উইলিংডন দ্বীপত এটা সামুদ্ৰিক ঐতিহ্য সংগ্ৰহালয় (Maritime Heritage Museum) স্থাপন কৰিছে। ইয়াত ১৯২০-৪০ চনৰ সময়ছোৱাত কোচিন বন্দৰ নিৰ্মাণৰ ঐতিহাসিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত একক আৰু আপুৰুগীয়া নৌ পৰিবহণ সঁজুলি আৰু আলোকচিত্ৰৰ এক সুন্দৰ সংগ্ৰহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। এই প্ৰদৰ্শনীসমূহে ছাৰ ৰবাৰ্ট ব্ৰিষ্ট' আৰু তেওঁৰ শ্ৰমিকসকলে সন্মুখীন হোৱা কঠিন পৰিস্থিতিসমূহ প্ৰকাশ কৰে, যিসকলে বিত্তীয় নাটনি আৰু কোনো আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ সহায় নোহোৱাকৈ এই বন্দৰটো গঢ়ি তুলিছিল। [[File:MV_Kavaratti_with_MV_Corals_at_Cochin_Port.jpg|thumb|২০১৭ চনত কোচিন বন্দৰত লংগৰ পেলাই থোৱা এম.ভি. কাভাৰাট্টি আৰু এম.ভি. ক'ৰেলছ]] == জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত == * ছাপ্পা প্ৰথাৰ সময়ত কোচি বন্দৰৰ পৰিস্থিতিৰ ওপৰত আধাৰত ২০২৩ চনৰ [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] চলচ্চিত্ৰ ''তুৰামুখম'' নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Cochin Port}} * [http://www.cochinport.com/ Official website of the Cochin Port Authority] [[শ্ৰেণী:কোচি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:বন্দৰ]] 0q1m3774ymfzmbdnql2e45y7zpafyqo 0 138237 622036 2026-07-31T12:42:53Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox festival | festival_name = কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ | logo = | logo_size = 150 | caption = কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ লোগো | type = [[চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] | location = তিৰুৱনন্... 622036 wikitext text/x-wiki {{Infobox festival | festival_name = কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ | logo = | logo_size = 150 | caption = কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ লোগো | type = [[চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] | location = [[তিৰুৱনন্তপুৰম]], [[কেৰালা]], ভাৰত | coordinates = | founded = ১৯৯৬ | awards = দ্য গোল্ডেন ক্ৰ' ফিজেন্ট বঁটা (The Golden Crow Pheasant Award),<br/>দ্য চিলভাৰ ক্ৰ' ফিজেন্ট বঁটা,<br/>শ্ৰেষ্ঠ প্ৰথম পৰিচালিত চলচ্চিত্ৰ বঁটা,<br/>দৰ্শকৰ পছন্দৰ বঁটা (Audience Prize),<br/>FIPRESCI বঁটা,<br/>Netpac বঁটা | host = [[কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ একাডেমী]] | date = [[নৱেম্বৰ]] / [[ডিচেম্বৰ]] | language = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় | website = {{URL|http://www.iffk.in}} }} '''কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ''' ([[ইংৰাজী]]: '''International Film Festival of Kerala''' বা চমুকৈ '''IFFK''') হৈছে ভাৰতৰ [[কেৰালা]]ৰ ৰাজধানী চহৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ত বছৰেকীয়াভাৱে অনুষ্ঠিত হোৱা এক চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ। ১৯৯৬ চনত আৰম্ভ হোৱা এই চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱখনি কেৰালা চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ হৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ একাডেমীয়ে আয়োজন কৰে। প্ৰতি বছৰে নৱেম্বৰ বা ডিচেম্বৰ মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা এই উৎসৱটোক ভাৰতৰ অন্যতম আগশাৰীৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref name="IFFK">{{cite web|publisher = Government of Kerala|work = International Film Festival of Kerala|url = http://www.kerala.gov.in/keralcaljan05/p26-27.pdf|title = IFFK (International Film Festival of Kerala) |access-date = 2006-09-30 |url-status = dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930180924/http://www.kerala.gov.in/keralcaljan05/p26-27.pdf|archive-date = 30 September 2007}}</ref> প্ৰতি বছৰে বহুকেইখন ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰিমিয়াৰ (প্ৰথম প্ৰদৰ্শনী) IFFK-ত কৰা হয়। ইয়াৰ প্ৰতিযোগিতা শাখাখন এছিয়া, আফ্ৰিকা বা লেটিন আমেৰিকাত নিৰ্মিত ১৪ খন নিৰ্বাচিত চলচ্চিত্ৰৰ মাজতে সীমাবদ্ধ।<ref name="Kerala online"> {{cite news |url=http://www.keralaonline.com/news/news.php?news=702 |title=Chalachitra Academy to prevent video piracy during Film Festival | work = Competition is restricted |date= 2 December 2006}}</ref> এই মহোৎসৱত [[মালায়ালম]] [[চলচ্চিত্ৰ]] জগতৰ বাবেও এটা সুকীয়া শাখা উৎসৰ্গিত কৰা হৈছে। IFFK-ৰ আৰ্হিতেই চলচ্চিত্ৰ একাডেমীয়ে ''কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্যচিত্ৰ আৰু হ্ৰস্ব চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ'' (International Documentary and Short Film Festival of Kerala)-ও আয়োজন কৰে। ইয়াৰ উপৰিও একাডেমীয়ে ২০২২ চনত কোচিত ''কেৰালাৰ আঞ্চলিক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ'' (Regional International Film Festival of Kerala) নামেৰে এটা আঞ্চলিক চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰো আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Regional leg of IFFK from Friday |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/mar/31/regional-leg-of-iffk-from-friday-2436095.html |access-date=2023-01-06 |website=The New Indian Express}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} tvzdqscjes2eefp7qknan8k01fuve0e 622038 622036 2026-07-31T12:46:41Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622038 wikitext text/x-wiki {{Infobox festival | festival_name = কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ | logo = | logo_size = 150 | caption = কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ লোগো | type = [[চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] | location = [[তিৰুৱনন্তপুৰম]], [[কেৰালা]], ভাৰত | coordinates = | founded = ১৯৯৬ | awards = দ্য গোল্ডেন ক্ৰ' ফিজেণ্ট বঁটা (The Golden Crow Pheasant Award),<br/>দ্য চিলভাৰ ক্ৰ' ফিজেণ্ট বঁটা,<br/>শ্ৰেষ্ঠ প্ৰথম পৰিচালিত চলচ্চিত্ৰ বঁটা,<br/>দৰ্শকৰ পছন্দৰ বঁটা (Audience Prize),<br/>FIPRESCI বঁটা,<br/>Netpac বঁটা | host = [[কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ একাডেমী]] | date = [[নৱেম্বৰ]] / [[ডিচেম্বৰ]] | language = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় | website = {{URL|http://www.iffk.in}} }} '''কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ''' ([[ইংৰাজী]]: '''International Film Festival of Kerala''' বা চমুকৈ '''IFFK''') হৈছে ভাৰতৰ [[কেৰালা]]ৰ ৰাজধানী চহৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ত বছৰেকীয়াভাৱে অনুষ্ঠিত হোৱা এক চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ। ১৯৯৬ চনত আৰম্ভ হোৱা এই চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱখনি কেৰালা চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ হৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ একাডেমীয়ে আয়োজন কৰে। প্ৰতি বছৰে নৱেম্বৰ বা ডিচেম্বৰ মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা এই উৎসৱটোক ভাৰতৰ অন্যতম আগশাৰীৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref name="IFFK">{{cite web|publisher = Government of Kerala|work = International Film Festival of Kerala|url = http://www.kerala.gov.in/keralcaljan05/p26-27.pdf|title = IFFK (International Film Festival of Kerala) |access-date = 2006-09-30 |url-status = dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930180924/http://www.kerala.gov.in/keralcaljan05/p26-27.pdf|archive-date = 30 September 2007}}</ref> প্ৰতি বছৰে বহুকেইখন ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰিমিয়াৰ (প্ৰথম প্ৰদৰ্শনী) IFFK-ত কৰা হয়। ইয়াৰ প্ৰতিযোগিতা শাখাখন এছিয়া, আফ্ৰিকা বা লেটিন আমেৰিকাত নিৰ্মিত ১৪খন নিৰ্বাচিত চলচ্চিত্ৰৰ মাজতে সীমাবদ্ধ।<ref name="Kerala online"> {{cite news |url=http://www.keralaonline.com/news/news.php?news=702 |title=Chalachitra Academy to prevent video piracy during Film Festival | work = Competition is restricted |date= 2 December 2006}}</ref> এই মহোৎসৱত [[মালায়ালম]] [[চলচ্চিত্ৰ]] জগতৰ বাবেও এটা সুকীয়া শাখা উৎসৰ্গিত কৰা হৈছে। IFFK-ৰ আৰ্হিতেই চলচ্চিত্ৰ একাডেমীয়ে ''কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্যচিত্ৰ আৰু হ্ৰস্ব চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ'' (International Documentary and Short Film Festival of Kerala)-ও আয়োজন কৰে। ইয়াৰ উপৰি একাডেমীয়ে ২০২২ চনত কোচিত ''কেৰালাৰ আঞ্চলিক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ'' (Regional International Film Festival of Kerala) নামেৰে এটা আঞ্চলিক চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰো আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Regional leg of IFFK from Friday |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/mar/31/regional-leg-of-iffk-from-friday-2436095.html |access-date=2023-01-06 |website=The New Indian Express}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:উৎসৱ]] s63dr9ns69jcxmn2vwwokscj4yr31zm 622039 622038 2026-07-31T12:50:07Z Kandarpajit Kallol 6257 622039 wikitext text/x-wiki {{Infobox festival | festival_name = কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ | logo = | logo_size = 150 | caption = কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ লোগো | type = [[চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] | location = [[তিৰুৱনন্তপুৰম]], [[কেৰালা]], ভাৰত | coordinates = | founded = ১৯৯৬ | awards = দ্য গোল্ডেন ক্ৰ' ফিজেণ্ট বঁটা (The Golden Crow Pheasant Award),<br/>দ্য চিলভাৰ ক্ৰ' ফিজেণ্ট বঁটা,<br/>শ্ৰেষ্ঠ প্ৰথম পৰিচালিত চলচ্চিত্ৰ বঁটা,<br/>দৰ্শকৰ পছন্দৰ বঁটা (Audience Prize),<br/>FIPRESCI বঁটা,<br/>Netpac বঁটা | host = [[কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ একাডেমী]] | date = [[নৱেম্বৰ]] / [[ডিচেম্বৰ]] | language = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় | website = {{URL|http://www.iffk.in}} }} '''কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ''' ([[ইংৰাজী]]: '''International Film Festival of Kerala''' বা চমুকৈ '''IFFK''') হৈছে ভাৰতৰ [[কেৰালা]]ৰ ৰাজধানী চহৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ত বছৰেকীয়াভাৱে অনুষ্ঠিত হোৱা এক চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ। ১৯৯৬ চনত আৰম্ভ হোৱা এই চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱখনি কেৰালা চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ হৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ একাডেমীয়ে আয়োজন কৰে। প্ৰতি বছৰে নৱেম্বৰ বা ডিচেম্বৰ মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা এই উৎসৱটোক ভাৰতৰ অন্যতম আগশাৰীৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref name="IFFK">{{cite web|publisher = Government of Kerala|work = International Film Festival of Kerala|url = http://www.kerala.gov.in/keralcaljan05/p26-27.pdf|title = IFFK (International Film Festival of Kerala) |access-date = 2006-09-30 |url-status = dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930180924/http://www.kerala.gov.in/keralcaljan05/p26-27.pdf|archive-date = 30 September 2007}}</ref> প্ৰতি বছৰে বহুকেইখন ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰিমিয়াৰ (প্ৰথম প্ৰদৰ্শনী) IFFK-ত কৰা হয়। ইয়াৰ প্ৰতিযোগিতা শাখাখন এছিয়া, আফ্ৰিকা বা লেটিন আমেৰিকাত নিৰ্মিত ১৪খন নিৰ্বাচিত চলচ্চিত্ৰৰ মাজতে সীমাবদ্ধ।<ref name="Kerala online"> {{cite news |url=http://www.keralaonline.com/news/news.php?news=702 |title=Chalachitra Academy to prevent video piracy during Film Festival | work = Competition is restricted |date= 2 December 2006}}</ref> এই মহোৎসৱত [[মালায়ালম]] [[চলচ্চিত্ৰ]] জগতৰ বাবেও এটা সুকীয়া শাখা উৎসৰ্গিত কৰা হৈছে। IFFK-ৰ আৰ্হিতেই চলচ্চিত্ৰ একাডেমীয়ে ''কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তথ্যচিত্ৰ আৰু হ্ৰস্ব চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ'' (International Documentary and Short Film Festival of Kerala)-ও আয়োজন কৰে। ইয়াৰ উপৰি একাডেমীয়ে ২০২২ চনত কোচিত ''কেৰালাৰ আঞ্চলিক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ'' (Regional International Film Festival of Kerala) নামেৰে এটা আঞ্চলিক চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰো আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Regional leg of IFFK from Friday |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/mar/31/regional-leg-of-iffk-from-friday-2436095.html |access-date=2023-01-06 |website=The New Indian Express}}</ref> == ইতিহাস == ভাৰত চৰকাৰৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ সঞ্চালকালয়ে ১৯৮৮ চনত তিৰুৱনন্তপুৰমত [[ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] (IFFI) অনুষ্ঠিত কৰিছিল।<ref name="keralacalling1">{{cite journal |author=K.R. Mohanan |date=December 2009 |title=IFFK: Destination December |journal=Kerala Calling |volume=30 |issue=2 |pages=16, 17 |url=http://kerala.gov.in |access-date=29 December 2009 |archive-date=26 July 2010 |archive-url=https://archive.org |url-status=dead }}</ref> এই মহোৎসৱে মানুহৰ মাজত চিৰিয়াছ বা গভীৰ বিষয়বস্তুৰ চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰে আৰু ইয়াৰ ফলস্বৰূপে সমগ্ৰ ৰাজ্যখনতে কেইবাটাও চলচ্চিত্ৰ সমাজ (film societies) গঢ়ি উঠে। এই সমাজসমূহৰ কাৰ্যসূচীৰ ভিতৰত আছিল বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ক্লাছিক চলচ্চিত্ৰসমূহৰ প্ৰদৰ্শনী, চিনেমাৰ বিভিন্ন দিশৰ ওপৰত সমূহীয়া আলোচনা অনুষ্ঠিত কৰা আৰু প্ৰখ্যাত চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাসকলৰ বিষয়ে পুস্তিকা (pamphlets) বিতৰণ কৰা। সাংস্কৃতিক বিনিময় কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে চলচ্চিত্ৰ সমাজসমূহে আৰ্কাইভ আৰু কিছুমান দেশৰ দূতাবাসৰ পৰা চলচ্চিত্ৰৰ কপি সংগ্ৰহ কৰিছিল। এই চলচ্চিত্ৰ সমাজৰ আন্দোলনে মানুহৰ মাজত চলচ্চিত্ৰ সাক্ষৰতা (film literacy) বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰিলে আৰু IFFI-ৰ দৰে পৰ্যায়ৰ এটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ হ'ল।{{cn|date=August 2025}} কেৰালাৰ প্ৰথম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ (IFFK) ১৯৯৬ চনত [[কালিকট|কোঝিকোড়]] (Kozhikode)-ত অনুষ্ঠিত হৈছিল। চিনেমাৰ ১০০ বছৰীয়া জয়ন্তী উপলক্ষে এই মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু এই অনুষ্ঠানৰ অংশ হিচাপে ১০০ খন চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।<ref name="keralacalling1"/> ১৯৯৮ চনলৈকে এই অনুষ্ঠানটো [[কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ উন্নয়ন নিগম]] (KSFDC)-ই পৰিচালনা কৰিছিল। তাৰ পিছত [[কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ একাডেমী]] গঠন কৰা হয় আৰু চিনেমাৰ প্ৰসাৰৰ বাবে অন্যান্য কাৰ্যকলাপৰ লগতে IFFK অনুষ্ঠিত কৰাৰ দায়িত্বও একাডেমীক অৰ্পণ কৰা হয়। চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা [[শ্বাজী এন কৰুণ]]-এ IFFK-ক এক প্ৰতিযোগিতামূলক মহোৎসৱ হিচাপে পৰিচিত কৰাইছিল, যিয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত IFFK-ৰ অধ্যক্ষ আৰু কাৰ্যবাহী সঞ্চালকৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে।<ref name="keralacalling1"/> [[FIAPF]]-এ এই মহোৎসৱক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে আৰু ১৯৯৯ চনত এই অনুষ্ঠানত এটা প্ৰতিযোগিতামূলক শাখা সংযোজন কৰা হয়।<ref name="keralacalling1"/> == বিৱৰণ == প্ৰতিযোগিতাখন কেৱল এছিয়া, আফ্ৰিকা বা লেটিন আমেৰিকাত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰৰ মাজতে সীমাবদ্ধ। [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ সমালোচক ফেডাৰেচন|FIPRESCI]] (Fédération Internationale de la Presse Cinématographique) আৰু [[Netpac]] (Network for the Promotion of Asian Cinema)-এ এই মহোৎসৱক স্বীকৃতি দিছে।<ref name="keralacalling1"/> IFFK-ৰ লোগো আৰু প্ৰতিযোগিতাৰ বঁটাসমূহ আহমেদাবাদৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় ডিজাইন প্ৰতিষ্ঠান]] (National Institute of Design)-এ ডিজাইন কৰিছে। == মহোৎসৱৰ মুখ্য আকৰ্ষণসমূহ == এই চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ সময়ত সমসাময়িক বিশ্ব চিনেমা, [[নতুন প্ৰজন্মৰ মালায়ালম চিনেমা|নতুন প্ৰজন্মৰ মালায়ালম চিনেমা]] (New generation Malayalam cinema), প্ৰখ্যাত চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাসকলৰ পূৰ্ববৰ্তী কৰ্মৰ প্ৰদৰ্শনী (Retrospectives), শ্ৰদ্ধাঞ্জলি শিতান, সমসাময়িক [[ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ]], [[হ্ৰস্ব চলচ্চিত্ৰ]] আৰু [[তথ্যচিত্ৰ]] প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। চিনেমা সম্পৰ্কীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়সমূহৰ ওপৰত ফিল্ম মাৰ্কেট আৰু আলোচনা চক্ৰৰো (Seminars) সময়সূচী ধাৰ্য কৰা হয়। বৰ্তমান এই মহোৎসৱ স্থায়ীভাৱে [[তিৰুৱনন্তপুৰমৰ বিভিন্ন ছবিগৃহ]]ত অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱটো ইয়াৰ জনসাধাৰণৰ ব্যাপক সমৰ্থনৰ বাবে সদায় বিশেষভাৱে পৰিচিত।{{Citation needed|date=July 2025}} এই মহোৎসৱটো সম্ভৱতঃ একমাত্ৰ এনে চলচ্চিত্ৰ উৎসৱ, যাৰ চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শনী কাৰাগাৰ ([[পুজাপ্পুৰা কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰ|পুজাপ্পুৰা কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰ]], তিৰুৱনন্তপুৰম), এটি বাল্য সংশোধন গৃহ আৰু এখন দৰিদ্ৰ নিৱাসতো (শ্ৰী চিত্ৰ পুৰ হোম) কৰা হৈছিল।<ref>The Hindu-[https://archive.org Film festival ends today]</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:উৎসৱ]] ay6p3ybwisnndstou7o1nwmezcxvfkk 0 138238 622045 2026-07-31T13:00:22Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[থিৰায়াত্তাম]]ৰ পৰা [[থিৰায়াট্টম]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 622045 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[থিৰায়াট্টম]] tqp8m9jqx8ayjkyvfk7igfve3lj3j3a 1 138239 622047 2026-07-31T13:00:22Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:থিৰায়াত্তাম]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:থিৰায়াট্টম]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 622047 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বাৰ্তা:থিৰায়াট্টম]] 5rmmi4qwugxwgdosz2492qmieef3y9s 0 138240 622053 2026-07-31T13:15:30Z Duhita Ragini Kalita 46712 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = Mayaanadhi film poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = |... 622053 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = Mayaanadhi film poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = ভাৰত | language = মালায়ালম | budget = | gross = }} ''মায়ানদী'' (অনুবাদ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চনcode: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫ খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনীভাগ == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰ পৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰিও অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰ পৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ কৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ কৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== 9p61s6ucra0c6wct97xruui108y4nox 622054 622053 2026-07-31T13:17:03Z Duhita Ragini Kalita 46712 622054 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = Mayaanadhi film poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = ভাৰত | language = মালায়ালম | budget = | gross = }} ''মায়ানদী'' (অনুবাদ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চনcode: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫ খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনীভাগ == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰ পৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰিও অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰ পৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ কৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ কৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰ পৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰ পৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰ পৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰ দ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইন্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰৱন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপিও আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।"<ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== cq0w9z4dm5ah8gymx04unqei2id961j 622055 622054 2026-07-31T13:18:30Z Duhita Ragini Kalita 46712 622055 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = Mayaanadhi film poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = ভাৰত | language = মালায়ালম | budget = | gross = }} ''মায়ানদী'' (অনুবাদ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চনcode: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫ খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনীভাগ == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰ পৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰিও অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰ পৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ কৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ কৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰ পৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰ পৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰ পৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰ দ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইন্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰৱন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপিও আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।"<ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰ দ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰ দ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰ পৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।"<ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপিও ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যময়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।"<ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভাৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।"<ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।"<ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== o3f2vakqwrdwoef2ied2d5udujq3sjf 622056 622055 2026-07-31T13:19:35Z Duhita Ragini Kalita 46712 622056 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = Mayaanadhi film poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = ভাৰত | language = মালায়ালম | budget = | gross = }} ''মায়ানদী'' (অনুবাদ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চনcode: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫ খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনীভাগ == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰ পৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰিও অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰ পৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ কৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ কৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰ পৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰ পৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰ পৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰ দ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইন্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰৱন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপিও আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।"<ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰ দ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰ দ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰ পৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।"<ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপিও ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যময়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।"<ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভাৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।"<ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।"<ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} 18ewt40xylydr9amsz6fstlcsb2i525 622058 622056 2026-07-31T13:20:10Z Duhita Ragini Kalita 46712 622058 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = Mayaanadhi film poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = ভাৰত | language = মালায়ালম | budget = | gross = }} ''মায়ানদী'' (অনুবাদ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চনcode: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫ খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনীভাগ == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰ পৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰিও অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰ পৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ কৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ কৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰ পৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰ পৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰ পৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰ দ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইন্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰৱন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপিও আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।"<ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰ দ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰ দ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰ পৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।"<ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপিও ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যময়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।"<ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভাৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।"<ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।"<ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্রখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেন্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে।}} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে।}} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এচিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও।}} | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও।}} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও।|name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center;" rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্য়াম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্য়াম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্য়াম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center;" rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} rlpznh0f5e9c8g6j03oooi6n25d4k0d 622060 622058 2026-07-31T13:21:22Z Duhita Ragini Kalita 46712 622060 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = Mayaanadhi film poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = ভাৰত | language = মালায়ালম | budget = | gross = }} ''মায়ানদী'' (অনুবাদ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চনcode: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫ খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনীভাগ == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰ পৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰিও অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰ পৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ কৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ কৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰ পৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰ পৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰ পৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰ দ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইন্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰৱন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপিও আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।"<ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰ দ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰ দ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰ পৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।"<ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপিও ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যময়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।"<ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভাৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।"<ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।"<ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্রখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেন্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে।}} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে।}} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এচিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও।}} | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও।}} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও।|name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center;" rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্য়াম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্য়াম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্য়াম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center;" rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} a4znbraqpljqg0ztxhz92hrvo2k2j2u 622061 622060 2026-07-31T13:22:32Z Duhita Ragini Kalita 46712 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622061 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = Mayaanadhi film poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = ভাৰত | language = মালায়ালম | budget = | gross = }} ''মায়ানদী'' (অনুবাদ: ৰহস্যমজ় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চনcode: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনীভাগ == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] f30iynp0c2e8w5qnmjfabow6k2kawmg 622062 622061 2026-07-31T13:23:35Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622062 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = Mayaanadhi film poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অনুবাদ: ৰহস্যমজ় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনীভাগ == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] hggnidvyxq1gvj2xrbdi8shhz9jm0l0 622063 622062 2026-07-31T13:23:48Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622063 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অনুবাদ: ৰহস্যমজ় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনীভাগ == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] 1qdtuk99volp86qa86qh4teo12f32ow 622064 622063 2026-07-31T13:24:01Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622064 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অনুবাদ: ৰহস্যমজ় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনীভাগ == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] 771uyj9y145uc4ti1uxlkm2xdglh5ba 622065 622064 2026-07-31T13:25:40Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622065 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অনুবাদ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনীভাগ == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] lv05zahzn9empqyig2vasseugk51nf8 622066 622065 2026-07-31T13:28:57Z Duhita Ragini Kalita 46712 622066 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অনুবাদ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনী == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] kt1zyhlbx28zvvwoteuxf1dvldmnbn5 622068 622066 2026-07-31T13:34:24Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622068 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অনুবাদ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত [[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]য়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনী == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] idxcda31v0cz1iskjix6q6t8rbxvz4i 622069 622068 2026-07-31T13:34:43Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622069 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|[[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = 136 মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অনুবাদ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত [[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]য়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু ‘দ্য হিন্দু’ কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনী == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] d7oa2i12nnst8edox8o9vxt3w4cc6qh 622070 622069 2026-07-31T13:36:13Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622070 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|[[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = ১৩৬ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অৰ্থ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত [[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]য়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ [[ফৰাচী]] ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনী == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং (আঁত ধৰোঁতা) কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিংৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] fsynor9bk3ois2m19098epgfnwa81yv 622071 622070 2026-07-31T13:37:57Z Duhita Ragini Kalita 46712 622071 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|[[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = ১৩৬ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অৰ্থ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত [[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]য়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ [[ফৰাচী]] ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনী == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিঙৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] mvh7yeb8kh2d7201bv5vu26h814j15u 622073 622071 2026-07-31T13:40:59Z Duhita Ragini Kalita 46712 622073 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|[[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = ১৩৬ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অৰ্থ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত [[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]য়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ [[ফৰাচী]] ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনী == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিঙৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''ঞ্জনদুগালুদে নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে’ (Blu-ray) সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] rufm41fkuisyxpun61t8wyyxi7v43xs 622074 622073 2026-07-31T13:42:03Z Duhita Ragini Kalita 46712 622074 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|[[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = ১৩৬ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অৰ্থ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত [[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]য়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ [[ফৰাচী]] ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনী == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিঙৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''ঞ্জনদুগালুদে নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ‘দ্য হিন্দু’,<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’,<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ‘ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ’<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] oup9gfcd1rt09kozsmc4o27rn0r1fry 622076 622074 2026-07-31T13:43:18Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* সমালোচকৰ সঁহাৰি */ 622076 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|[[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = ১৩৬ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অৰ্থ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত [[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]য়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ [[ফৰাচী]] ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনী == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিঙৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''ঞ্জনদুগালুদে নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ''[[দ্য হিন্দু]]'',<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ''দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ'',<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ''ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ''<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ‘মালয়ালম মনোৰমা’ কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ‘দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া’ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ‘দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ‘ছিফী’ (Sify)-য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ‘ফাৰ্ষ্টপোষ্ট’ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] fdzp7lpb7wb4e58yke0btwoqrfw452z 622078 622076 2026-07-31T13:45:19Z Duhita Ragini Kalita 46712 622078 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|[[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = ১৩৬ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অৰ্থ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত [[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]য়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ [[ফৰাচী]] ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনী == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিঙৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''ঞ্জনদুগালুদে নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ''[[দ্য হিন্দু]]'',<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ''দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ'',<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ''ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ''<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ''মালয়ালম মনোৰমা'' কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ''দ্য হিন্দু''ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ''দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ''ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ''ছিফী''য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ''ফাৰ্ষ্টপোষ্ট''ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত (background score) নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = 1:08 | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = 2:35 | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = 4:10 | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = 0:53 | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = 4:30 | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = 1:14 | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = 5:39 | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = 1:57 | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = 0:37 | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = 3:58 | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = 1:28 | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = 1:35 | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = 1:54 | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = 0:41 | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = 2:28 | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = 2:45 | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = 4:22 | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = 2:02 | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] am85hdzravrbq9anykp7e84qwpan8li 622079 622078 2026-07-31T13:48:30Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* সংগীত */ 622079 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|[[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = ১৩৬ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অৰ্থ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত [[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]য়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ [[ফৰাচী]] ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনী == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিঙৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''ঞ্জনদুগালুদে নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ''[[দ্য হিন্দু]]'',<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ''দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ'',<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ''ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ''<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ''মালয়ালম মনোৰমা'' কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ''দ্য হিন্দু''ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ''দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ''ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ''ছিফী''য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ''ফাৰ্ষ্টপোষ্ট''ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = জানুৱাৰী ২, ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = 42:56 | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = 2017 | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = 2018 | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = ১:০৮ | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = ২:৩৫ | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = ৪:১০ | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = ০:৫৩ | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = ১:১৪ | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = ৫:৩৯ | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = ১:৫৭ | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = ০:৩৭ | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = ৩:৫৮ | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = ১:২৮ | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = ১:৩৫ | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = ১:৫৪ | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = ০:৪১ | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = ২:২৮ | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = ২:৪৫ | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = ৪:২২ | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = ২:০২ | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] on6omma4red4gbs62896twff30otbf9 622081 622079 2026-07-31T13:49:23Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* সংগীত */ 622081 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|[[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = ১৩৬ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অৰ্থ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত [[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]য়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ [[ফৰাচী]] ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনী == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিঙৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''ঞ্জনদুগালুদে নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ''[[দ্য হিন্দু]]'',<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ''দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ'',<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ''ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ''<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ''মালয়ালম মনোৰমা'' কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ''দ্য হিন্দু''ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ''দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ''ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ''ছিফী''য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ''ফাৰ্ষ্টপোষ্ট''ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = [[২ জানুৱাৰী]], ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ৪২:৫৬ | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = ২০১৭ | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = ২০১৮ | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = ১:০৮ | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = ২:৩৫ | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = ৪:১০ | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = ০:৫৩ | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = ১:১৪ | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = ৫:৩৯ | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = ১:৫৭ | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = ০:৩৭ | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = ৩:৫৮ | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = ১:২৮ | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = ১:৩৫ | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = ১:৫৪ | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = ০:৪১ | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = ২:২৮ | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = ২:৪৫ | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = ৪:২২ | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = ২:০২ | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| resentment ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] 782m9yp6bkm9iit8tb3fidfn4ikab1z 622083 622081 2026-07-31T13:51:14Z Duhita Ragini Kalita 46712 622083 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|[[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = ১৩৬ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অৰ্থ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত [[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]য়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ [[ফৰাচী]] ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনী == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিঙৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''ঞ্জনদুগালুদে নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ''[[দ্য হিন্দু]]'',<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ''দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ'',<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ''ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ''<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ''মালয়ালম মনোৰমা'' কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ''দ্য হিন্দু''ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ''দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ''ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ''ছিফী''য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ''ফাৰ্ষ্টপোষ্ট''ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = [[২ জানুৱাৰী]], ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ৪২:৫৬ | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = ২০১৭ | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = ২০১৮ | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = ১:০৮ | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = ২:৩৫ | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = ৪:১০ | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = ০:৫৩ | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = ১:১৪ | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = ৫:৩৯ | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = ১:৫৭ | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = ০:৩৭ | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = ৩:৫৮ | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = ১:২৮ | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = ১:৩৫ | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = ১:৫৪ | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = ০:৪১ | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = ২:২৮ | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = ২:৪৫ | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = ৪:২২ | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = ২:০২ | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| 7 মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] af06blfd3s1ctc7ptzeqjtjnkjjkbeo 622084 622083 2026-07-31T13:51:46Z Duhita Ragini Kalita 46712 622084 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মায়ানদী | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = আশিক আবু | producer = {{ubl|আশিক আবু|সন্তোষ টি কুৰুভিলা}} | writer = {{ubl|শ্যাম পুষ্কৰণ|দিলীছ নায়াৰ}} | story = | starring = {{ubl|টভিনো থমাছ|[[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]}} | music = ৰেক্স বিজয়ন | cinematography = জয়েশ মোহন | editing = ছাইজু শ্ৰীধৰণ | studio = {{ubl|ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ|মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট}} | distributor = অ’পিএম ড্ৰিম মিল চিনেমাছ | released = {{Film date|2017|12|22|df=y}} | runtime = ১৩৬ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''''মায়ানদী''''' (অৰ্থ: ৰহস্যময় নদী) হৈছে ২০১৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা আৰু সহ-প্ৰযোজনা কৰিছে আশিক আবুৱে আৰু কাহিনী লিখিছে শ্যাম পুষ্কৰণ আৰু দিলীছ নায়াৰে। চলচ্চিত্ৰখনত এজন পলাতক অপৰাধীৰ চৰিত্ৰত টভিনো থমাছ আৰু এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত [[ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী]]য়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁলোকৰ সমস্যাৰে জৰ্জৰিত প্ৰেম আৰু জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামক লৈয়েই ছবিখনৰ মূল কাহিনীভাগ গঢ়ি উঠিছে। ২০১৭ চন ক'ড: ৪ৰ্থ কোৱাৰ্টাৰৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকসকলৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। যৌনতাৰ বিষয়ক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰাৰ বাবে ছবিখনৰ শলাগ লোৱা হৈছিল আৰু [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ দশকটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ২৫খন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকাতো ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thehindu.com|title=The 25 best Malayalam films of the decade|website=The Hindu|date=19 December 2019|access-date=29 May 2020}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৬০ চনৰ [[ফৰাচী]] ছবি ''ব্ৰেথলেছ''ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title = Indian Cinema gets its finest love story}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindustantimes.com|title = In the new Bollywood love stories, the couples have no daunting opposition|date = 7 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=26 December 2017|title = Mayaanadhi review: Romantic, funny and touches your heart!|website=Sify }}</ref> == কাহিনী == জন মেথিউ ওৰফে মাথান হৈছে এজন মাউৰা যুৱক, যিয়ে এজন গুণ্ডা হিচাপে জীৱন কটাইছে। তেওঁ নিজৰ মালিকৰ হৈ এটা গোপন চুক্তিত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো মালিকজন তেওঁৰ জীয়ৰীৰ স্কুলৰ কামত ব্যস্ত আছিল। মাথানে তেওঁৰ দলটোক পতিয়ন নিয়ায় যে চুক্তিত থকা বিপদৰ বাবে মালিকে ইচ্ছাকৃতভাৱে ইয়াৰপৰা আঁতৰি আছে। অৱশ্যে তেওঁলোকে কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈয়ে হোটেলখনত উপস্থিত হয়। মাথানে গা ধুই থকা অৱস্থাত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বেশত তিনিজন আৰক্ষী বিষয়াই কোঠাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তেওঁৰ সৈতে অহা দলৰ আন তিনিজন সদস্যক হত্যা কৰে। মাথানে বাথটাবত লুকাই থাকে আৰু পলাই যোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত দুৰ্ঘটনাবশতঃ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ক’চ্চি চহৰত উপস্থিত হয় আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন মালিক তথা দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু সাজিৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়। মাথানে তেওঁৰ প্ৰাক্তন প্ৰেমিকা "আপ্পু" অপৰ্ণাৰ সৈতে বিদেশত সংস্থাপিত হোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। অপৰ্ণা এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী অভিনেত্ৰী আৰু এখন চলচ্চিত্ৰৰ অডিচনৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছিল। এই কামত তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাক্তন ৰূমমেট সমীৰাই সহায় কৰে, যি বৰ্তমান এগৰাকী সফল অভিনেত্ৰী। ইয়াৰ উপৰি অপৰ্ণাই বিভিন্ন পাৰ্টি আৰু অনুষ্ঠানত এংকৰিং কৰি নিজৰ জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰি আছিল। মাথানে সেই গোপন চুক্তিৰপৰা পোৱা টকাৰে বিদেশত থিতাপি লোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু অপৰ্ণাই তেওঁৰ সৈতে যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে মাথানে এই টকাখিনি চুৰি কৰি আনিছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিঙৰ সুযোগ পায় আৰু কাছাৰগোডলৈ যাত্ৰা কৰে। মাথানেও এই যাত্ৰাত তেওঁৰ সংগ দিয়ে। মাথানৰ মালিকক আৰক্ষীয়ে জিম্মাত লয় আৰু তেওঁ মাথানৰ বিষয়ে সকলো তথ্য যোগান ধৰে। তেওঁ আৰক্ষী বিষয়াসকলক মাথানক হত্যা কৰি লুণ্ঠন কৰা ধনখিনি নিজৰ বাবে ৰাখিবলৈ কয়। আৰক্ষীয়ে জানিব পাৰে যে মাথান এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে যোগাযোগত আছে। তেওঁলোকে ক’চ্চিৰ এটা মলত অপৰ্ণাক বিচাৰি পায় আৰু এজন আৰক্ষী বিষয়াই নিজক মাথানৰ সহপাঠী বুলি চিনাকি দি তেওঁৰ ঠিকনা সোধে। অপৰ্ণাই মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে আৰু মাথানে এই কথোপকথন গোপনে শুনে। পিছত সাজিয়ে মাথানক তেওঁৰ ঘৰ এৰি যাবলৈ কয়। অপৰ্ণাৰ সৈতে শেষবাৰৰ বাবে কথা পতাৰ পৰিকল্পনা কৰি মাথানে তেওঁক সমীৰাৰ এপাৰ্টমেণ্টত লগ ধৰে। যেতিয়া অপৰ্ণাই স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ নিজৰ অভিনয় কেৰিয়াৰ আগবঢ়াই নিব বিচাৰে, তেতিয়া মাথানে নিজৰ পথত আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত আৰক্ষীয়ে অপৰ্ণাক সোধা-পোছা কৰে আৰু তেওঁ মাথানৰ সৈতে যোগাযোগ থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰে। অপৰ্ণাই মাথানক ফোন কৰি লগ ধৰিবলৈ মাতে আৰু তাতেই তেওঁ ধৰা পৰে। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁক আদালতলৈ নিয়াৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে। মাথানে এজন আৰক্ষী বিষয়াক পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও কোনো লাভ নহ’ল। তেওঁক এখন হাবিলে লৈ যোৱা হয় আৰু আৰক্ষী বিষয়াজনে তেওঁক মিছা কথা কয় যে অপৰ্ণাই তেওঁক ধৰা পেলাবৰ বাবেহে ফোনটো কৰিছিল। মাথানে উত্তৰ দিয়ে যে অপৰ্ণাই তেনে কৰাটোৱেই সঠিক আছিল আৰু কয় যে তেওঁ অপৰ্ণাক বহুত ভাল পায়। ইয়াৰ পিছত এজন আৰক্ষীয়ে তেওঁক গুলীয়াই হত্যা কৰে আৰু তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। ভৱিষ্যতৰ পটভূমিত নিৰ্মিত শেষৰ দৃশ্যটোত দেখুওৱা হৈছে যে মাথানৰ মৃত্যুৰ কথা গম নোপোৱাকৈয়ে অপৰ্ণাই অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথম শ্বটটো দিছে আৰু প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে, লগতে মাথান এদিন ঘূৰি আহিব বুলি বুকুত আশা বান্ধি ৰাখিছে। == চৰিত্ৰসমূহ == {{colbegin}} * টভিনো থমাছ — জন মেথিউ ওৰফে মাথান<ref>{{Cite web |title=Mayaanadhi {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/mayaanadhi |access-date=2026-02-11 |website=www.rottentomatoes.com }}</ref> * ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী — অপৰ্ণা ৰবি ওৰফে আপ্পু * লিওনা লিছয় — সমীৰা * হৰিশ উথামান — হৰিশ * ইলাভৰাছু — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * জয়কুমাৰ — চেন্থিল * নিজালগল ৰবি — আৰক্ষী পৰিদৰ্শক * দৰ্শনা ৰাজেন্দ্ৰন — দৰ্শনা * মায়া মেনন — বসুমতী * উন্নিমায়া প্ৰসাদ — সহকাৰী পৰিচালক * খালিদ ৰহমান — সহকাৰী পৰিচালক * মিছাই ৰাজেন্দ্ৰন — জেৰক্স মুৰুগান * লিজো জোছ পেল্লিছেৰী — পৰিচালক লেন প্ৰসাদ (বৰ্ধিত বিশেষ ভূমিকা) * বাছিল জোচেফ — পৰিচালক জিনু (বিশেষ ভূমিকা) * সৌবিন শ্বাহিৰ — সমীৰাৰ ভাতৃ (বিশেষ ভূমিকা) * অপৰ্ণা বালামুৰলী — স্বয়ং (বিশেষ ভূমিকা) * শ্বাইন টম চাকো — (বিশেষ ভূমিকা) * সুশিন শ্যাম — (বিশেষ ভূমিকা) * ৰাজেশ মাধৱন — পৰিচালকৰ সহকাৰী (বিশেষ ভূমিকা) {{colend}} == নিৰ্মাণ == এই চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছে দিলীছ নায়াৰ আৰু শ্যাম পুষ্কৰণে, যিসকল পূৰ্বেও কেইবাখনো ছবিত আশিক আবুৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। এই ছবিখনৰ মূল বীজটো আহিছিল আশিক আৰু শ্যামৰ বন্ধু তথা পৰিচালক-চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ অমল নীৰদৰপৰা। তেওঁলোকৰ এটা বৈঠকত নীৰদে বম্বেবিলত থকা সময়ত শুনা এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। নীৰদে নিজেও প্ৰথমতে ''৫ সুন্দৰীকাল'' নামৰ এনথ’লজী (চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহ) ছবিখনত তেওঁৰ চুটি ছবিখনৰ বাবে এই কাহিনীটো পৰিচালনা কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁ ইয়াক স্থগিত ৰাখে আৰু আন এটা চিত্ৰনাট্য লৈ আগবাঢ়ি যায়।<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |date=30 March 2017 |title= Tovino and Aashiq Abu's film is based on a real-life incident |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-and-aashiq-abus-film-is-based-on-a-real-life-incident/articleshow/57893861.cms |newspaper=The Times of India |access-date=24 January 2018}}</ref> শ্যাম পুষ্কৰণে নীৰদৰ এই কাহিনীটোক ''মায়ানদী''ৰ বাবে অধিক পৰিচিত পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই লৈছিল। ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেতা হিচাপে টভিনো থমাছৰ নাম ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas signs his next after 'Godha' and it's based on Amal Neerad's story|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/tovino-thomas-signs- his-next-after-godha-and-its-based-on-amal-neerads-story/articleshow/57390682.cms|access-date=16 November 2017|newspaper=The Times of India|date=28 February 2017}}</ref> আশিক আবুৱে মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ চৰিত্ৰত এটা নতুন মুখ কাষ্টিং কৰিব বিচাৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি অডিচনৰ জৰিয়তে মডেলৰপৰা অভিনেত্ৰী হোৱা ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মীক নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' actress Aishwarya Lekshmi opens up about the film, Tovino|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/12/23/mayaanadhi-actress-aiswarya-opens-up-about-the-film-tovino.html|access-date=5 January 2018|work=The Times of India|date=23 December 2017}}</ref> ঐশ্বৰ্যই সেই বছৰৰে আৰম্ভণিতে ''ঞ্জনদুগালুদে নাটিল ওৰিদাভেলা'' নামৰ ছবিত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ঐশ্বৰ্যৰ মতে, চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে তেওঁ কোনো অতিৰিক্ত কষ্ট কৰিবলগীয়া হোৱা নাছিল, কিয়নো পৰিচালক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰে পৰিস্থিতিবোৰ ভালদৰে বুজাই দিছিল। ছবিখনৰ অন্যান্য অভিনয় শিল্পীসকলৰ ভিতৰত অপৰ্ণা বালামুৰলী আৰু লিওনা লিছয় অন্যতম।<ref>{{cite news|last1=George|first1=Anjana |title=Aparna Balamurali and Leona in Mayanadhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aparna-balamurali-and-leona-in-mayanadhi/articleshow/61674190.cms |access-date=16 November 2017 |newspaper=The Times of India |date=16 November 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়। প্ৰথমটো সূচী মাদুৰাই আৰু কোডাইকানালত শ্বুট কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ শ্বুটিং ক’চ্চিত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Tovino Thomas to resume filming Mayanadhi in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-to-resume-filming-mayanadhi-in-kochi/articleshow/59219123.cms|access-date=20 June 2017|newspaper=The Times of India|date=19 June 2017}}</ref> শ্বুটিঙৰ অন্যান্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত বেকাল আৰু ধনুষ্কড়ী অন্যতম আছিল। == প্ৰভাৱসমূহ == কিছুমান সমালোচকে এই চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগৰ সৈতে জঁ-লুক গোদাৰ্দৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত ১৯৬০ চনৰ ফৰাচী কথাছবি ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ মিল থকাৰ কথা আঙুলিয়াই দিছে, যিখন ছবি এজন অঘৰী অপৰাধী আৰু তেওঁৰ আমেৰিকান প্ৰেমিকাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref name="Rangan" /><ref name="SifyReview" /> চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰ্যায়ত আশিক আবুৱে প্ৰকাশ কৰিছিল যে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰসমূহ ''মায়ানদী''ৰ বাবে এক প্ৰসংগ বা সমল আছিল। ইণ্টাৰনেশ্যনেল বিজনেছ টাইমছৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে যে: "যদিও ''মায়ানদী'' ইয়াৰ কাহিনীৰ গাঁথনিৰ বাবে ''ব্ৰেথলেছ''-ৰ ওচৰত বহু পৰিমাণে ঋণী, তথাপি আশিক আবুৱে এই চলচ্চিত্ৰখনক এক সুকীয়া মাত্ৰালৈ লৈ গৈছে। তেওঁ ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ মাথান আৰু আপ্পুৰ মাজত এক নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ কৰিছে, যিয়ে ছবিখনৰ স্পৰ্শকাতৰ শেষ দৃশ্যটোৰ পিছতো দৰ্শকৰ মনত গভীৰ সাঁচ বহুৱাই ৰাখে।" <ref>{{cite news |author=Ragesh VR |date=1 January 2018 |title=Is Mayaanadhi a copy of Godard's French classic Breathless? Here is the truth behind social media campaign |newspaper=International Business Times |url=http://www.ibtimes.co.in/mayaanadhi-copy-godards-french-classic-breathless-here-truth-behind-social-media-campaign-755169 |access-date=5 January 2018}}</ref> == মুক্তি == চলচ্চিত্ৰখন ২০১৭ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত কেৰালাত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Tovino Thomas announces 'Mayanadhi' release date |url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-announces-mayanadhi-release-date-70702 |access-date=3 November 2022 |work=The News Minute |publisher=The News Minute |date=28 October 2017 }}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৮ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত ছবিখন ব্লু-ৰে সংস্কৰণত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web |title=Mayaanadhi Blu-ray (India) |url=https://www.blu-ray.com/movies/Mayaanadhi-Blu-ray/217397 |website=blu-ray.com |access-date=3 November 2022 |ref=bluray}}</ref> == সঁহাৰি == === সমালোচকৰ সঁহাৰি === মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰপৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে<ref>{{cite web |author=Abhijith |date=28 December 2017 |title=Mayaanadhi: Praises Are Pouring In For The Movie! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2017/mayaanadhi-review-praises-are-pouring-for-the-movie-270602.html |publisher=Filmibeat.com |access-date=5 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |date=27 December 2017 |title=Tovino Thomas thanks fans for Maayanadi, but has a plea |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/dec/27/tovino-thomas-thanks-fans-for-maayanadi-but-has-a-plea-1738427.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু ''[[দ্য হিন্দু]]'',<ref>{{cite news |author=S. R. Praveen |date=28 December 2017 |title=Top 5 Malayalam movies in 2017 |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/top-5-malayalam-movies-in-2017/article22291601.ece |newspaper=The Hindu |access-date=5 January 2018}}</ref> ''দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ'',<ref>{{cite news |author=Manoj Kumar R. |date=4 January 2018 |title=The best Malayalam films of 2017: Take Off, Angamaly Diaries and Ramaleela find place in the list |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/best-malayalam-films-of-2017-take-off-angamaly-diaries-ramaleela-5005812/ |newspaper=The Indian Express |access-date=5 January 2018}}</ref> আৰু ''ইণ্টাৰনেচনেল বিজনেছ টাইমছ''<ref name=Top5>{{cite news |title=Top 5 Malayalam movies of 2017 and the runners-up: A round-up |url= http://www.ibtimes.co.in/top-5-malayalam-movies-2017-runners-round-754955 |newspaper=International Business Times |author=Ragesh VR |date=29 December 2017 |access-date=12 January 2018}}</ref> কাকতৰদ্বাৰা বছৰটোৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰে। ''মালয়ালম মনোৰমা'' কাকতৰ জি ৰাগেশে লিখিছে যে এজন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে আশিক আবুৰ নিপুণতাই ''মায়ানদী''ক এক সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰা প্ৰেমৰ কাহিনী কৰি তুলিছে, য’ত মালায়ালম ছবি জগতৰ এতিয়ালৈকে সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ ধুনীয়া ৰোমাণ্টিক মুহূৰ্তসমূহৰ কিছুমান দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' review: Flows slowly, But Intensely|url= http://english.manoramaonline.com/entertainment/movie-reviews/2017/12/22/mayanadhi-a-slow-paced-movie-review.html|publisher=Malayala Manorama}}</ref> একেখন কাকতৰে সুধী চি জে-ই লিখিছে: "''মায়ানদী''য়ে আশিক আবুৱে প্ৰদৰ্শন কৰা চিনেমেটিক উজ্জ্বলতা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰদ্বাৰা দৰ্শকৰ হৃদয় স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যিয়ে ইয়াক অন্যান্য সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰসমূহৰপৰা পৃথক কৰি তুলিছে, যাৰ বেছিভাগেই দৰ্শকৰ মনত কোনো ধৰণৰ গভীৰ সাঁচ—সেয়া দুখ, সুখ বা চিন্তাই হওক—বহুৱাবলৈ ব্যৰ্থ হয়।" <ref>{{cite news |author=Sudhi C. J. |date=27 December 2017 |title=Love is never fast-paced, says Aashiq Abu on 'Mayaanadhi' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-ashiq-abu-on-mayaanadhi.html |newspaper=Malayala Manorama |access-date=5 January 2018}}</ref> ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ সঞ্জীথ চিধৰ্ধনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫ তৰা দি লিখিছে যে আশিক আবুৰ ''মায়ানদী'' হৈছে কোনো কৃত্ৰিমতা নোহোৱাকৈ নগৰীয়া চৰিত্ৰসমূহৰ এক তীব্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা এখন ছবি। সুন্দৰভাৱে গঢ়ি তোলা দুটা চৰিত্ৰই কেনেকৈ এখন চলচ্চিত্ৰক অকলে আগুৱাই লৈ যাব পাৰে, ই তাৰো এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/mayaanadhi/movie-review/62208353.cms|newspaper=Times of India}}{{Rating|3.5|5}}</ref> ‘দ্য নিউজ মিনিট’ৰ নীলিমা মোহনে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে ইয়াৰ সকলো ধৰণৰ মেৰপেচৰ সৈতে এক আধুনিক প্ৰেমৰ কাহিনী—তথাপি ইয়াৰ তীব্ৰতাই প্ৰেমৰ পৰম্পৰাগত ধাৰণাক ওলোটা কৰি দিয়ে।<ref>{{cite news|title=Mayaanadhi Review:Aashiq Abu's intense romance is a winner|url=https://www.thenewsminute.com/article/mayaanadhi-review-aashiq-abus-intense-romance-winner-73620|newspaper=The News Minute}}</ref> ''দ্য হিন্দু''ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে কয় যে ''মায়ানদী'' এতিয়ালৈকে আশিক আবুৰ শ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি আৰু ছবিখন যথেষ্ট আকৰ্ষণীয়। এই ছবিখন প্ৰেম, জীৱন আৰু ইয়াৰ মাজৰ সকলোবোৰৰ এক যাদুকৰী ৰূপ।<ref>{{cite news|title='Mayaanadhi' - Magic of love, life, and all in between|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/magic-of-love-life-and-all-in-between/article22268709.ece|newspaper=The Hindu}}</ref> ''দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ''ৰ আদিত্য শ্ৰীকৃষ্ণই লিখিছে: "আশিক আবুৰ নতুন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ ''মায়ানদী''ত এনে কিছু কথা আছে যি ইয়াৰ নামটোৰ দৰেই ৰহস্যমজ়। চলচ্চিত্ৰখনে বিভিন্ন ধাৰাৰ মাজত দোলা দি থকা যেন লাগে যদিও ই ইয়াৰ সুৰটো অক্ষুণ্ণ ৰাখে। ছবিখনৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল দৃষ্টিটো কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। ইয়াত দুটা সমান্তৰাল কাহিনী চলি থাকে, এটা হৈছে অপৰাধী ধৰাৰ অভিযান আৰু আনটো হৈছে পুৰণি অতীতৰ সৈতে জড়িত এক সম্পৰ্ক। ১৩৬ মিনিটৰ এই যাত্ৰাত কোনো এটা মুহূৰ্তও ভুৱা যেন নালাগে। ''মায়ানদী'' এখন থ্ৰিলাৰৰ দৰে আৰম্ভ হয়, ৰোমাঞ্চৰ দিশলৈ গতি কৰে আৰু নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি সময় তথা ধাৰা সলনি কৰি থাকে।" <ref>{{cite news |author=Aditya Shrikrishna |date=2 January 2018 |title=When even gangsters get kind treatment |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/jan/02/when-even-gangsters-get-kind-treatment-1742926.html |newspaper=The New Indian Express |access-date=7 January 2018}}</ref> সংবাদ আৰু মনোৰঞ্জন পৰ্টেল ''ছিফী''য়ে লিখিছে যে ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ ছবি যি পোনপটীয়াকৈ হৃদয় স্পৰ্শ কৰে আৰু বিভিন্ন আৱেগ যোগান ধৰে। ই একেলগে ৰোমাণ্টিক, ধেমেলীয়া আৰু মৰ্মস্পৰ্শী। ই এনে এখন সৎ আৰু বাস্তৱসন্মত চলচ্চিত্ৰ যিখন কোনো কাৰণতে মিছ কৰা উচিত নহয়।<ref name=SifyReview>{{cite web|title= Mayaanadhi review:Romantic, funny and touches your heart!|url= http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20171223094410/http://www.sify.com/movies/mayaanadhi-reviewromantic-funny-and-touches-your-heart-review-malayalam-rmxl4Gaciedii.html|url-status= dead|archive-date= 23 December 2017|website=Sify}}</ref> মনোৰঞ্জন পৰ্টেল Filmibeat.com-ৰ অভিজিতে সমীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰিছে যে ''মায়ানদী'' মূলতঃ এটা প্ৰেমৰ কাহিনী আৰু একে সময়তে ইয়াত কিছুমান থ্ৰিলিং উপাদানও আছে। আশিক আবুৱে এই দুয়োটা পৃথক ধাৰাৰ মাজত সফলতাৰে দৃশ্যসমূহ সলনি কৰিছে আৰু কেতিয়াও কোনো অমিল অনুভৱ নহয়। তেওঁ ছবিখনক ৫ ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title='Mayaanadhi' -This Tale Of Maathan & Aparna Will Find A Special Place In Your Heart!|date= 22 December 2017|url= https://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2017/mayaanadhi-movie-review-rating-plot-aashiq-abu-270518.html|publisher=Filmibeat}}{{Rating|4|5}}</ref> মিডিয়া পৰ্টেল ''ফাৰ্ষ্টপোষ্ট''ৰ আন্না এম এম ভেটিকাডে লিখিছে যে ''মায়ানদী''ত ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী আৰু টভিনো থমাছে মলীউডৰ বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰোমাঞ্চকৰ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ''মায়ানদী''ত বাস্তৱতা আৰু এক মহাকাব্যিক প্ৰেম কাহিনীৰ মাজত এক সুন্দৰ ভৰসাম্য আছে। যিটো বছৰত মালায়ালম চিনেমাৰ কিছুমান উল্লেখনীয় কাম দেখা গৈছে, সেই বছৰটোৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ মুক্তি হিচাপে ই একেবাৰে উপযুক্ত আছিল আৰু তেওঁ ছবিখনক ৫ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দিছে।<ref>{{cite web|title=Aishwarya Lekshmi, Tovino Thomas headline the romance of the year from Mollywood|date=25 December 2017|url=http://www.firstpost.com/entertainment/mayaanadhi-movie-review-aishwarya-lekshmi-tovino-thomas-headline-the-romance-of-the-year-from-mollywood-4274751.html|publisher=Firstpost}}{{Rating|4|5}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনক ৫ৰ ভিতৰত ৪ নম্বৰ দি চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে: "আমি প্ৰেমত পৰাৰ বহু চিনেমা দেখিছোঁ, প্ৰেম ভাঙি যোৱাৰো বহু চিনেমা দেখিছোঁ। কিন্তু এইখন হৈছে প্ৰেমৰ মাজত জীয়াই থকাৰ চিনেমা, য’ত এই শব্দটোৱে বুজোৱা সকলো আৱেগ আৰু সমস্যাসমূহ দেখুওৱা হৈছে।" <ref name=Rangan>Baradwaj Rangan (26 December 2017). [https://www.filmcompanion.in/article/mayaanadhi-movie-review "Mayaanadhi Movie Review"]. Filmcompanion.in. Retrieved 12 January 2018.{{Rating|4|5}}</ref> আন এজন সমালোচক ভীয়েনে ছবিখনৰ প্ৰতি এক সুন্দৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই উল্লেখ কৰিছে যে "''মায়ানদী''ত পৰিচালক আশিক আবুৱে এক সুনিপুণভাৱে ৰচিত চিত্ৰনাট্যৰ সহায়ত এক কৰুণ প্ৰেমৰ কাহিনী সংবেদনশীলভাৱে অংকন কৰিছে। এক অপৰীক্ষিত বাস্তৱসন্মত পৰিৱেশত এক পুৰণি আখ্যানৰ নিৰ্দোষ পুনৰ্নিৰ্মাণৰে নিৰ্মিত ''মায়ানদী'' হৈছে এনেধৰণৰ চিনেমা যিয়ে সেই চৰিত্ৰসমূহৰ অপ্ৰকাশিত দৃষ্টিত গভীৰ অৰ্থ আৰু অনুচ্চাৰিত শব্দবোৰত আৱেগৰ গভীৰতা কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, আৰু যিয়ে শেষত এক বুজাব নোৱাৰা, তীব্ৰ অনুভূতি মনত এৰি থৈ যায়।" <ref>{{cite web|title=Mayanadhi Movie Review-Veeyen|date=24 December 2017|url=http://veeyen.com/film-reviews/mayanadhi-2017-malayalam-movie-review-veeyen/}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা, প্ৰগ্ৰেমিং আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰিছে ৰেক্স বিজয়নে। ইয়াকজান গেৰী পেৰেইৰা আৰু নেহা নায়ৰৰ সৈতে বিজয়নে লগ হৈ ছবিখনৰ পটভূমি সংগীত নিৰ্মাণ কৰিছিল। "মিযিযিল নিন্নুম" গানটো সুন্দৰভাৱে গোৱাৰ বাবে শ্বাহাবাজ আমানে কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ গায়কৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="award">{{Cite press release |title=Kerala State Film Awards 2017 Declaration-Reg |url=http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |publisher=Kerala Chalachitra Academy |date=8 March 2018 |access-date=8 March 2018 |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224051750/http://www.keralafilm.com/images/2018/Kerala%20State%20Film%20Awards-2017-Declaration%20-Reg.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="music.apple.com">{{Cite web|url=https://music.apple.com/tr/album/mayaanadhi-original-motion-picture-soundtrack/1330548387|title = Mayaanadhi (Original Motion Picture Soundtrack) by Rex Vijayan|date = 2 January 2018}}</ref> {{Infobox album | name = মায়ানদী | type = soundtrack | artist = ৰেক্স বিজয়ন | cover = | alt = | released = [[২ জানুৱাৰী]], ২০১৮ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ৪২:৫৬ | label = ওপিএম ৰেকৰ্ডছ | producer = ৰেক্স বিজয়ন | prev_title = পৰভা | prev_year = ২০১৭ | next_title = সুদানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়া | next_year = ২০১৮ | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|r2UGFFVQTIM|অডিঅ’ জুকবক্স}}}} }} {{track listing | headline = ''মায়ানদী'' (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ চাউণ্ডট্ৰেক)<ref name="music.apple.com" /> | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = ৰিমেম্বাৰিং আপ্পু | extra1 = | length1 = ১:০৮ | lyrics1 = | title2 = এস্কেপ এণ্ড এক্সিডেণ্ট | extra2 = | length2 = ২:৩৫ | lyrics2 = | title3 = কিবিয়ে | extra3 = নেহা নায়ৰ | length3 = ৪:১০ | lyrics3 = ৰফিক আহম্মেদ | title4 = মাথান এণ্ড আপ্পু মিট | extra4 = | length4 = ০:৫৩ | lyrics4 = | title5 = উইৰিন নদীয়ে | extra5 = ৰেক্স বিজয়ন, নেহা নায়ৰ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title6 = মাথান থিম | extra6 = | length6 = ১:১৪ | lyrics6 = | title7 = কাট্টীল | extra7 = শ্বাহাবাজ আমান | length7 = ৫:৩৯ | lyrics7 = বিনায়ক শশীকুমাৰ | title8 = আপ্পুছ অডিচন | extra8 = | length8 = ১:৫৭ | lyrics8 = | title9 = এ ৱাক টু ৰিমেম্বাৰ | extra9 = | length9 = ০:৩৭ | lyrics9 = | title10 = মিযিযিল নিন্নুম | extra10 = শ্বাহাবাজ আমান | length10 = ৩:৫৮ | lyrics10 = আনোৱাৰ আলী | title11 = দ্য পুলিচ | extra11 = | length11 = ১:২৮ | lyrics11 = | title12 = মাথান ইন ট্ৰাবল | extra12 = | length12 = ১:৩৫ | lyrics12 = | title13 = লিফট ফাইট | extra13 = | length13 = ১:৫৪ | lyrics13 = | title14 = ৰিজেকচন | extra14 = | length14 = ০:৪১ | lyrics14 = | title15 = দ্য ছাৰেণ্ডাৰ | extra15 = | length15 = ২:২৮ | lyrics15 = | title16 = দ্য এনকাউণ্টাৰ | extra16 = | length16 = ২:৪৫ | lyrics16 = | title17 = মায়ানদী | extra17 = শ্বাহাবাজ আমান | length17 = ৪:২২ | lyrics17 = আনোৱাৰ আলী | title18 = ট্ৰেইলাৰ | extra18 = | length18 = ২:০২ | lyrics18 = }} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা{{efn|বঁটা, উৎসৱ আৰু সংগঠনসমূহ বৰ্ণানুক্ৰমিকভাৱে সজোৱা হৈছে। }} ! scope="col"| অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ{{efn|য’ত সম্ভৱ, তাৰিখটো সেই বছৰ অনুষ্ঠিত হোৱা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। }} ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক ! scope="col"| ফলাফল ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|প্ৰসংগ}} |- ! scope="row" rowspan="3"| এছিয়ানেট ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="3"| ২০ মে’ ২০১৮ | বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (Best Performer of the Year) | টভিনো থমাছ{{efn|''এজৰা'', ''গোধা'', ''ওৰু মেক্সিকান অপৰাধা'' আৰু ''তৰংগম'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.vinodadarshan.com/2018/05/20th-asianet-film-awards-2018-winners.html?m=1 |title=20th Asianet Film Awards 2018 - Winners, Best Film, Best Actor, Best Actress |website=Vinodadarshan |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী{{efn|''এঞ্জেলুকা Dude নাটিল ওৰিদাভেলা'' ছবিৰ বাবেও। }} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| চিপিসি চিনে এৱাৰ্ডছ | ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন{{efn|''পৰভা'' ছবিৰ বাবেও। |name=Music}} | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/feb/19/thondimuthalum-driksakshiyum-bags-a-rich-haul-of-laurels-1775378.html |title='Thondimuthalum Driksakshiyum' bags a rich haul of laurels |website=The New Indian Express |date=19 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8"| ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ডছ চাউথ | rowspan="8"| ১৬ জুন ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="8"| <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652.html |title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=4 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28887.html |title=Winners of the 65th Jio Filmfare Awards (South) 2018 |website=Filmfare |date=16 June 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — মালায়ালম | আশিক আবু | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — মালায়ালম | rowspan="2"| টভিনো থমাছ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ দৃষ্টিত) — মালায়ালম | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — মালায়ালম | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — মালায়ালম | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — মালায়ালম | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল ninnum" গানৰ বাবে) | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী — মালায়ালম | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row"| ইণ্ডিৱুড একাডেমী এৱাৰ্ডছ | ১–৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |title=Indywood Academy Awards Winners 2018 |website=Indywood Academy Awards |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200123025904/http://www.indywoodacademyawards.com/winners18 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েচন এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ২১ এপ্ৰিল ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | টভিনো থমাছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-critics-awards-announced/article23621153.ece |title=Film critics awards announced |website=The Hindu |date=21 April 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- ! scope="row"| কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | ৮ মাৰ্চ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ গায়ক | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners-5090541/ |title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours |website=The Indian Express |date=9 March 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2"| মজহাভিল মেংগো মিউজিক এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ৭ আগষ্ট ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/08/07/mazhavil-mango-music-awards-winners.html |title='Poomaram' wins big at Mazhavil Mango Music awards |website=Malayala Manorama |date=7 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | আনোৱাৰ আলী — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4"| মুভি ষ্ট্ৰীট এক্সেলেন্স এৱাৰ্ডছ | rowspan="4"| ৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4"| <ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/02/05/fahadh-manju-aishwarya-corner-movie-street-film-excellence-awards.html |title=Fahadh, Manju, Aishwarya corner Movie Street film excellence awards |website=Malayala Manorama |date=5 February 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ঐশ্বৰ্য লক্ষ্মী | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ৰেক্স বিজয়ন | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | শ্বাহাবাজ আমান — ("মিযিযিল নিন্নুম" গানৰ বাবে) | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="2"| নৰ্থ আমেৰিকান ফিল্ম এৱাৰ্ডছ | rowspan="2"| ৭ মে’ ২০১৮ | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2"| <ref>{{Cite web |url=http://www.nafaawards.com/winners2018 |title=North American Film Award 2018 Winners |website=North American Film Award |access-date=12 May 2020}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} |- ! scope="row"| পদ্মৰাজন বঁটা | ২৩ মে’ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | পৰিচালক: আশিক আবু <br /> লেখক: শ্যাম পুষ্কৰণ, দিলীছ নায়াৰ | {{won}} | style="text-align:center; "| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |title=Ashiq Abu's 'Mayanadi', N Prabhakaran's 'Kulipathalam' win Padmarajan awards |website=The New Indian Express |date=11 May 2018 |access-date=7 June 2021 |archive-date=23 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423044603/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/may/11/ashiq-abus-mayanadi-n-prabhakarans-kulipathalam-win-padmarajan-awards-1813327.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3"| ছাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেচনেল মুভি এৱাৰ্ডছ (SIIMA) | rowspan="3"| ১৪–১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ — মালায়ালম | ''মায়ানদী'' — ড্ৰিম মিল চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ, মুনশ্বট এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | {{nom}} | style="text-align:center; " rowspan="3"| <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/siima-awards-2018-nominations-vijays-mersal-leads-with-nine-nods-followed-by-vikram-vedha-4976241.html |title=SIIMA Awards 2018 nominations: Vijay's Mersal leads with nine nods, followed by Vikram Vedha |website=Firstpost |date=16 August 2018 |access-date=7 June 2021}}</ref> |} ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|6915596}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] 22to1pyemifkpse6qcf8ors1p9h594s 1 138241 622057 2026-07-31T13:19:43Z AjayDas 12623 /* শিৰোনাম */ নতুন অনুচ্ছেদ 622057 wikitext text/x-wiki == শিৰোনাম == উচ্চাৰণ আৰু ফলৰ পৰা থ্ৰিচুৰ হ’লেও আচলতে অসমীয়া মান্য নাম অনুসৰি ত্ৰিশূৰহে হ’ব লাগে। পুনঃনিৰ্দেশ কৰা ভাল।- [[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 13:19, 31 July 2026 (ইউ.টি.চি.) e9dbjkdsk1j8hggm4q40k0dn6tj7koi 622059 622057 2026-07-31T13:20:36Z AjayDas 12623 622059 wikitext text/x-wiki == শিৰোনাম == উচ্চাৰণ অনুসৰি থ্ৰিচুৰ শুদ্ধ হ’লেও আচলতে অসমীয়া মান্য নাম অনুসৰি ত্ৰিশূৰহে হ’ব লাগে। পুনঃনিৰ্দেশ কৰা ভাল।- [[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 13:19, 31 July 2026 (ইউ.টি.চি.) 686zh5y6rf9ah2odylqp0hbjgtvxzrc 0 138242 622072 2026-07-31T13:39:25Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox performing art | name = কুডিয়াট্টম | image = Thoranayudham- Madras1.jpg | caption = গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰ আৰু তেওঁৰ নাট্য দলে 'তোৰণায়ুদ্ধম' (মহাকাব্য ''[[ৰামায়ণ]]''ৰ আধাৰত ৰচিত [[ভাস|ভাসৰ]] নাটক ''অভিষেক নাটক''ৰ অংশ) ক... 622072 wikitext text/x-wiki {{Infobox performing art | name = কুডিয়াট্টম | image = Thoranayudham- Madras1.jpg | caption = গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰ আৰু তেওঁৰ নাট্য দলে 'তোৰণায়ুদ্ধম' (মহাকাব্য ''[[ৰামায়ণ]]''ৰ আধাৰত ৰচিত [[ভাস|ভাসৰ]] নাটক ''অভিষেক নাটক''ৰ অংশ) কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰি থকা অৱস্থাত (১৯৬২, চেন্নাই) | medium = ''[[কুথু]]''ৰ উপাদানযুক্ত [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নাট্যকলা|সংস্কৃত নাট্যশালা]] | types = | ancestor = | descendant = | culture = [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] | era = [[সংগম যুগ]] }} {{Infobox intangible heritage | ICH = কুডিয়াট্টম, সংস্কৃত থিয়েটাৰ | State Party = ভাৰত | ID = 00010 | Region = APA | Year = 2001 | Session = ৩য় | List = প্ৰতিনিধিত্বমূলক }} '''কুডিয়াট্টম''' ({{langx|ml| കൂടിയാട്ടം}}; [[IAST]]: kūṭiyāṭṭaṁ; {{literally|যুটীয়া অভিনয়}}) হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা পৰম্পৰাগত পৰিৱেশ্য কলা ৰূপ। এয়া হৈছে প্ৰাচীন [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নাট্যকলা|সংস্কৃত নাট্যশালা]] আৰু [[সংগম যুগ]]ৰ এক প্ৰাচীন পৰিৱেশ্য কলা ''[[কুথু]]''ৰ উপাদানসমূহৰ এক সংমিশ্ৰণ। [[ইউনেস্ক’]]ৰ দ্বাৰা ই আধিকাৰিকভাৱে 'মানৱতাৰ মৌখিক আৰু অমূৰ্ত ঐতিহ্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ কৃতি' হিচাপে স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত।<ref>{{Cite web|title=UNESCO – Kutiyattam, Sanskrit theatre|url=https://unesco.org|access-date=2022-02-21|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> cv0p97uh26cah751ch147y8fzrzs3jt 622088 622072 2026-07-31T13:58:07Z AjayDas 12623 /* */ 622088 wikitext text/x-wiki {{Infobox performing art | name = কুডিয়াট্টম | image = Thoranayudham- Madras1.jpg | caption = গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰ আৰু তেওঁৰ নাট্য দলে 'তোৰণায়ুদ্ধম' (মহাকাব্য ''[[ৰামায়ণ]]''ৰ আধাৰত ৰচিত [[ভাস|ভাসৰ]] নাটক ''অভিষেক নাটক''ৰ অংশ) কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰি থকা অৱস্থাত (১৯৬২, চেন্নাই) | medium = ''[[কুথু]]''ৰ উপাদানযুক্ত [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নাট্যকলা|সংস্কৃত নাট্যশালা]] | types = | ancestor = | descendant = | culture = [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] | era = [[সংগম যুগ]] }} {{Infobox intangible heritage | ICH = কুডিয়াট্টম, সংস্কৃত থিয়েটাৰ | State Party = ভাৰত | ID = 00010 | Region = APA | Year = 2001 | Session = ৩য় | List = প্ৰতিনিধিত্বমূলক }} '''কুডিয়াট্টম''' ({{langx|ml| കൂടിയാട്ടം}}; [[IAST]]: kūṭiyāṭṭaṁ; {{literally|যুটীয়া অভিনয়}}) হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা পৰম্পৰাগত পৰিৱেশ্য কলা ৰূপ। এয়া হৈছে প্ৰাচীন [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নাট্যকলা|সংস্কৃত নাট্যশালা]] আৰু [[সংগম যুগ]]ৰ এক প্ৰাচীন পৰিৱেশ্য কলা ''[[কুথু]]''ৰ উপাদানসমূহৰ এক সংমিশ্ৰণ। [[ইউনেস্ক’]]ৰ দ্বাৰা ই আধিকাৰিকভাৱে 'মানৱতাৰ মৌখিক আৰু অমূৰ্ত ঐতিহ্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ কৃতি' হিচাপে স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত।<ref>{{Cite web|title=UNESCO – Kutiyattam, Sanskrit theatre|url=https://unesco.org|access-date=2022-02-21|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> == উৎপত্তি == [[চিত্ৰ:Koodiyattam Framed 001.jpg|thumb|alt=কুডিয়াট্টম প্ৰদৰ্শন।|কুডিয়াট্টম]] [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] ভাষাত "যুটীয়া অভিনয়" অৰ্থ বুজোৱা কুডিয়াট্টমত সংস্কৃত নাট্য প্ৰদৰ্শনৰ সৈতে কুথুৰ উপাদানসমূহৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে। ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে ''কুথাম্বালাম'' নামেৰে জনাজাত মন্দিৰৰ নাট্যশালাবোৰত পৰিৱেশন কৰা হয়। প্ৰাচীন সংস্কৃত নাট্যশালাৰ নাটক ব্যৱহাৰ কৰা এইটোৱেই একমাত্ৰ বৰ্তি থকা কলা ৰূপ। কেৰালাত ইয়াৰ এহেজাৰ বছৰীয়া লিখিত ইতিহাস আছে, কিন্তু ইয়াৰ প্ৰকৃত উৎপত্তিৰ কথা জনা নাযায়। কুডিয়াট্টম আৰু চাক্যাৰ কুথু প্ৰাচীন ভাৰতৰ, বিশেষকৈ কেৰালাৰ মন্দিৰসমূহৰ নাট্যধৰ্মী নৃত্য উপাসনা সেৱাসমূহৰ অন্যতম আছিল। কুডিয়াট্টম আৰু চাক্যাৰ কুথু দুয়োটাৰে উৎপত্তি হৈছিল প্ৰাচীন কলা ৰূপ [[কুথু]]ৰ পৰা, যাৰ উল্লেখ সংগম সাহিত্যত কেইবাবাৰো পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি পৰৱৰ্তী পল্লৱ, [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]], চেৰা আৰু [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] যুগৰ অভিলেখসমূহতো ইয়াৰ উল্লেখ আছে। কুথুৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলালিপিসমূহ তাঞ্জাভুৰ, তিৰুভিদাইমাৰুথুৰ, বেদৰণ্যম, তিৰুভাৰুৰ আৰু ওমামপুলিয়ুৰৰ মন্দিৰবোৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেভাৰাম আৰু প্ৰবন্ধম স্তোত্ৰ গায়নৰ লগতে এইসমূহকো উপাসনা সেৱাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। প্ৰাচীন ৰজাসকলো এই সেৱাসমূহৰ বাবে ৰচিত সাহিত্য কৰ্মৰ লেখক হিচাপে তালিকাভুক্ত হৈছে। চোল আৰু পল্লৱ যুগত সমগ্ৰ প্ৰাচীন উপমহাদ্বীপতে ইয়াৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ৰাজসিংহ নামৰ এজন পল্লৱ ৰজাই তামিল ভাষাত ''কৈলাশোদ্ধাৰণম'' নামৰ নাটকখন ৰচনা কৰাৰ কৃতিত্ব লাভ কৰিছে, যাৰ বিষয়বস্তু আছিল ৰাৱণ শিৱৰ ক্ৰোধৰ বলি হোৱা আৰু ইয়াৰ বাবে তেওঁক নিৰ্দয়ভাৱে দমন কৰা। বিশ্বাস কৰা হয় যে মধ্যযুগৰ চেৰা পেৰুমল ৰাজবংশৰ ৰজা কুলশেখৰ বৰ্মাই কুডিয়াট্টমৰ সংস্কাৰ কৰিছিল, বিদূষকৰ বাবে স্থানীয় ভাষাৰ প্ৰচলন কৰিছিল আৰু নাটকৰ উপস্থাপন শৈলীক সুসংগঠিত গোটত ভাগ কৰিছিল। তেওঁ নিজে দুখন নাটক ক্ৰমে ''সুভদ্ৰাধনঞ্জয়ম'' আৰু ''তপতীসংৱৰণম'' লিখিছিল আৰু এজন [[ব্ৰাহ্মণ]] বন্ধুৰ (''থোঝান'') সহায়ত সেইবোৰ মঞ্চত উপস্থাপন কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই নাটকসমূহ আজিও পৰিৱেশন কৰা হয়। এইবোৰৰ উপৰি পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰদৰ্শিত নাটকসমূহৰ ভিতৰত শক্তিভদ্ৰৰ ''আশ্চৰ্যচূড়ামণি'', নীলকণ্ঠৰ ''কল্যাণসৌগন্ধিকা'', [[বোধায়ন|বোধায়নৰ]] ''ভাগৱদজ্জুকম'', হৰ্ষৰ ''নাগানন্দ'' আৰু [[ভাস|ভাসৰ]] নামত আৰোপিত বহুকেইখন নাটক, যেনে ''অভিষেক'' আৰু ''প্ৰতিমা'' অন্তৰ্ভুক্ত। [[চিত্ৰ:Bharat-s-tiwari-photography-IMG 6635 June 11, 2017.jpg|thumb|কুডিয়াট্টম শিল্পী ''কপিলা বেণু'']] == বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ == [[চিত্ৰ:Mizhavu.jpg|মিঝাৱু ৰাখিবৰ বাবে বিশেষভাৱে নিৰ্মিত কাঠৰ বাকচ 'মিঝাৱানা'ত ৰখা মিঝাৱু|thumb|left|200px]] পৰম্পৰাগতভাৱে কুডিয়াট্টমত ব্যৱহৃত প্ৰধান বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ হৈছে [[মিঝাৱু]], [[কুঝিতালম]], [[ইডাক্কা]], [[কুৰুমকুঝাল]] আৰু [[শংখ (বাদ্যযন্ত্ৰ)|শংখ]]। এইবোৰৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰধান বাদ্যযন্ত্ৰ মিঝাৱু হৈছে এক প্ৰকাৰৰ অৱনদ্ধ বাদ্য, যিটো অম্বলবাসী নাম্বিয়াৰ জাতিৰ এজন ব্যক্তিয়ে বজায় আৰু ইয়াৰ সৈতে নাংগ্যাৰাম্মাই কুঝিতালম (এক প্ৰকাৰৰ তাল বা কাঁহৰজোৰা) বজায়। == পৰিৱেশন শৈলী == [[চিত্ৰ:Mani Madhava Chakyar as Ravana.jpg|কুডিয়াট্টম গুৰু [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]] "ৰাৱণ" ৰূপত|thumb|right|150px]] পৰম্পৰাগতভাৱে কুডিয়াট্টম [[চাক্যাৰ]]সকল (কেৰালাৰ [[ভাৰতীয় বৰ্ণ প্ৰথা|হিন্দু ধৰ্মৰ এক উপজাতি]]) আৰু [[নাংগ্যাৰাম্মা]] (অম্বলবাসী [[নাম্বিয়াৰ (অম্বলবাসী)|নাম্বিয়াৰ জাতি]]ৰ মহিলা) দ্বাৰা পৰিৱেশন কৰা হৈ আহিছে। "কুডিয়াট্টম" নামটোৰ অৰ্থ হৈছে একেলগে অভিনয় বা পৰিৱেশন কৰা। ধাৰণা কৰা হয় যে ই মঞ্চত একাধিক অভিনেতাৰ উপস্থিতিক বুজায় যিয়ে মিঝাৱু বাদকসকলৰ তালৰ সৈতে তাল মিলাই অভিনয় কৰে। বৈકল্পিকভাৱে, ই সংস্কৃত নাটকৰ এক সাধাৰণ প্ৰথাকেও বুজাব পাৰে য’ত কেইবানিশা ধৰি একক অভিনয় কৰা এজন অভিনেতাৰ সৈতে আন এজন অভিনেতা আহি যোগ দিয়ে।<ref>{{cite news|last=Shulman|first=David|title=Creating and Destroying the Universe in Twenty-Nine Nights|url=http://nybooks.com|access-date=9 December 2012|newspaper=The New York Review of Books}}</ref> প্ৰধান অভিনেতাগৰাকী হৈছে এজন চাক্যাৰ, যিয়ে মন্দিৰৰ ভিতৰত বা কুথাম্বালামত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি কুথু আৰু কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰে। চাক্যাৰ মহিলাসকলক (ইল্লোটাম্মা) ইয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া নহয়। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে নাংগ্যাৰাম্মাই মহিলাৰ চৰিত্ৰসমূহ ৰূপায়ণ কৰে। কুডিয়াট্টম প্ৰদৰ্শন প্ৰায়ে দীঘলীয়া আৰু বিস্তাৰিত হয়, যি কেইবানিশাও জুৰি ১২ৰ পৰা ১৫০ ঘণ্টালৈকে চলিব পাৰে। এটা সম্পূৰ্ণ কুডিয়াট্টম প্ৰদৰ্শন তিনিটা অংশৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰথম অংশটো হৈছে 'পুৰপ্পাড়ু', য'ত এজন অভিনেতাই নৃত্যৰ নৃত্ত (nritta) শৈলীৰ সৈতে এটি শ্লোক পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰ পিছত আহে 'নিৰ্বহণম' (nirvahanam), য’ত অভিনেতাই [[অভিনয়]]ৰ জৰিয়তে নাটকৰ মূল চৰিত্ৰটোৰ ভাব প্ৰকাশ কৰে। তাৰ পিছত আহে অতীতৰ পৰ্যালোচনা বা পুনৰাবৃত্তি কৰা 'নিৰ্বহণম', যিয়ে দৰ্শকক প্ৰকৃত নাটকখন আৰম্ভ হোৱা বিন্দুটোলৈ লৈ যায়। প্ৰদৰ্শনৰ অন্তিম অংশটো হৈছে 'কুডিয়াট্টম', যিখন প্ৰকৃত নাটক। প্ৰথম দুটা অংশ একক অভিনয় হ’লেও, কুডিয়াট্টমত মঞ্চত প্ৰদৰ্শনৰ বাবে প্ৰয়োজন হোৱা যিকোনো সংখ্যক চৰিত্ৰ থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=http://thehindu.com|title= All at home |work=The Hindu|date=13 July 2012}}</ref> চাক্যাৰ সম্প্ৰদায়ৰ জ্যেষ্ঠসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে নিজৰ নৱপ্ৰজন্মক এই কলা ৰূপটো শিকাইছিল। ১৯৫০ চনলৈকে ই কেৱল চাক্যাৰসকলৰ দ্বাৰাই পৰিৱেশন কৰা হৈছিল। ১৯৫৫ চনত গুৰু [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]]ই প্ৰথমবাৰৰ বাবে মন্দিৰৰ চৌহদৰ বাহিৰত কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰে,<ref>* {{Citation |last=Bhargavinilayam |first=Das |title=Mani Madhaveeyam |url=http://kerala.gov.in |publisher=Department of Cultural Affairs, [[Government of Kerala]] |year=1999 |isbn=81-86365-78-8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215085741/http://kerala.gov.in |archive-date=15 February 2008 }} </ref> যাৰ বাবে তেওঁ গোড়া চাক্যাৰ সম্প্ৰদায়ৰ পৰা বহু সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। তেওঁৰ নিজৰ ভাষাত: {{blockquote|মোৰ নিজৰ মানুহখিনিয়েই মোৰ এই কাৰ্যৰ (মন্দিৰৰ চৌহদৰ বাহিৰত কুথু আৰু কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰা) গৰিহণা দিছিল। এবাৰ ভাইকমত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ পিছত তেওঁলোকে আনকি মোক সমাজচ্যুত কৰাৰ কথাও ভাবিছিল। মই বিচাৰিছিলোঁ যে এই কলা যেন সময়ৰ পৰীক্ষাত টিকি থাকে। ঠিক সেইবাবেই মই মন্দিৰৰ বাহিৰলৈ ওলাই অহাৰ সাহস কৰিছিলোঁ।<ref>''Mani Madhava Chakkyar: The Master at Work'', K.N. Panikar, Sangeet Natak Akademi New Delhi, 1994</ref>}} ১৯৬২ চনত কলা তথা সংস্কৃত পণ্ডিত ভি. ৰাঘৱনৰ নেতৃত্বত মাদ্ৰাজৰ সংস্কৃত ৰংগই গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰক চেন্নাইত কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। এইদৰে ইতিহাসত প্ৰথমবাৰৰ বাবে কেৰালাৰ বাহিৰত কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref> {{Citation | title=The Samskrita Ranga Annual | url=https://google.com | publisher=Samskrita Ranga, Madras | year=1963 | page= 89}} </ref><ref> {{Citation | author= Venkatarama Raghavan, A. L. Mudaliar | title=Bibliography of the Books, Papers & Other Contributions of Dr. V. Raghavan | url=https://google.com | publisher=New Order Book Co., India | year=1968 | page= 370}}</ref> তেওঁলোকে তিনি নিশা ধৰি ''অভিষেক'', ''সুভদ্ৰাধনঞ্জয়'' আৰু ''নাগানন্দ'' নাটকৰ কুডিয়াট্টম দৃশ্যসমূহ উপস্থাপন কৰিছিল।<ref> {{Citation | title=The Samskrita Ranga Annual | url=https://google.com | publisher=Samskrita Ranga, Madras | year=1967 | page= 77 }} </ref> [[চিত্ৰ:KoodiyattamFaceCostume.jpg|thumb|alt=কুডিয়াট্টম প্ৰদৰ্শন।|কুডিয়াট্টমৰ মুখৰ প্ৰসাধন]] ১৯৬০ চনৰ আৰম্ভণিতে [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ভাৰতীয় নাট্যশালাৰ ওপৰত গৱেষণা কৰি থকা পোলেণ্ডৰ ছাত্ৰ মাৰিয়া ক্ৰিষ্টোফাৰ বাৰ্স্কিয়ে মণি মাধৱ চাক্যাৰৰ অধীনত কুডিয়াট্টম অধ্যয়ন কৰে আৰু এই কলা ৰূপটো শিকা প্ৰথমজন অনা-চাক্যাৰ/নাম্বিয়াৰ ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়। তেওঁ কিল্লিক্কুৰুচ্ছিমংগলামত গুৰুৰ ঘৰতে থাকি পৰম্পৰাগত গুৰুকুল পদ্ধতিৰে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। == প্ৰখ্যাত শিল্পীসকল == [[চিত্ৰ:Mani Madhava Chakyar-Sringara-new.jpg|গুৰু [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰদৰ্শিত [[শৃংগাৰ ৰস]]|thumb|left|150px]] [[চিত্ৰ:Mani Damodara Chakyar as Nayaka.jpg|thumb|right|150px|'স্বপ্নবাসৱদত্তম কুডিয়াট্টম'ত নায়ক (বীৰ) ৰজা উদয়নৰ ৰূপত]] [[চিত্ৰ:Margi madhu in koodiyattam as ravanan.JPG|thumb|right|150px|নেপথ্যত ৰাৱণৰ ৰূপত মাৰ্গী মধু]] * [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]]<ref>''Mani Madhava Chakkyar: The Master at Work'' (ইংৰাজী চলচ্চিত্ৰ), কাৱালম এন. পানিকাৰ, [[সংগীত নাটক একাডেমী]], [[নতুন দিল্লী]], ১৯৯৪।</ref> * [[আম্মানুৰ মাধৱ চাক্যাৰ]], তেওঁ ১৯৮০-ৰ দশকত আন্তৰ্জাতিক দৰ্শকৰ আগত এই কলা উপস্থাপন কৰা প্ৰথম কুডিয়াট্টম শিল্পীসকলৰ মাজৰ এজন আছিল। * [[মুঝিককুলাম কোচুকুট্টন চাক্যাৰ]], তেওঁ ১৯৮১ চনত কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত কলা ৰূপসমূহৰ প্ৰচাৰ কৰা অনুষ্ঠান 'মাৰ্গী'ৰ (Margi) প্ৰথম আবাসিক গুৰু হৈছিল। তেওঁ আম্মানুৰ মাধৱ চাক্যাৰৰ সম্পৰ্কীয় ভাতৃ আছিল। * [[মণি দামোদৰ চাক্যাৰ]], তেওঁ মণি মাধৱ চাক্যাৰৰ শিষ্য আৰু ভতিজা, তেওঁ পৰম্পৰাগত ভক্তিমূলক কুডিয়াট্টমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ শিল্পী। == অৱক্ষয় == পৰম্পৰাগতভাৱে কুডিয়াট্টম আছিল এক সুকীয়া কলা ৰূপ, যি কেৱল হিন্দু মন্দিৰৰ 'কুথাম্বালাম' নামৰ বিশেষ প্ৰেক্ষাগৃহত পৰিৱেশন কৰা হৈছিল আৰু এই প্ৰদৰ্শনসমূহ চোৱাৰ অধিকাৰ কেৱল উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দুসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াৰ উপৰি, একোটা প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ হ’বলৈ প্ৰায় চল্লিশ দিন পৰ্যন্ত সময় লাগিব পাৰিছিল। ১৯ শতিকাত কেৰালাত সামন্তীয় ব্যৱস্থাৰ পতনৰ ফলত কুডিয়াট্টম শিল্পীসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতা হ্ৰাস পায় আৰু তেওঁলোকে তীব্ৰ আৰ্থিক নাটনিৰ সন্মুখীন হয়। ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইয়াক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছিল যদিও, বৰ্তমান কুডিয়াট্টমে পুনৰ পুঁজিৰ অভাৱৰ সন্মুখীন হৈছে, যাৰ ফলত এই বৃত্তিটোলৈ এক সংকট নামি আহিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00010 |title= Kutiyattam, Sanskrit theatre}}</ref> [[ইউনেস্ক’]]ই এই কলা ৰূপটো অনাগত প্ৰজন্মলৈ হস্তান্তৰ কৰাৰ বাবে আৰু নতুন দৰ্শকৰ সৃষ্টি কৰাৰ লগতে ইয়াৰ ওপৰত অধিক শৈক্ষিক গৱেষণা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে কুডিয়াট্টম প্ৰতিষ্ঠান আৰু গুৰুকুলসমূহৰ এটা নেটৱৰ্ক গঢ়ি তুলিবলৈ আহ্বান জনাইছে। কুডিয়াট্টমৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ ক্ষেত্ৰত [[ইৰিঞ্জালাকুডা]]ত অৱস্থিত 'নটনকৈৰলী' (Natanakairali) অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠান। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ 'মাৰ্গী থিয়েটাৰ গ্ৰুপ' হৈছে কেৰালাত [[কথাকলি]] আৰু কুডিয়াট্টমৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে সমৰ্পিত আন এক অনুষ্ঠান।<ref>{{cite web |url=http://www.margitheatre.org/ |title = Welcome to margitheatre}}</ref> === প্ৰতিষ্ঠান আৰু বঁটা === ১৯৯৮ চনত স্থাপিত 'নেপথ্য কেন্দ্ৰ' প্ৰতিষ্ঠানখন হৈছে মুঝিককুলামত কুডিয়াট্টমৰ প্ৰাচীন নাট্য পৰম্পৰা আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত কলা ৰূপসমূহ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰসাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এক উল্লেখনীয় আৰু আগশাৰীৰ নাট্য দল।<ref>{{cite news |title=Kerala: Koodiyattam festival to begin today |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/koodiyattam-festival-to-begin-today/articleshow/93810990.cms |work=The Times of India |date=27 August 2022}}</ref><ref>{{cite news| url = http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/koodiyattom-festival-begins-at-moozhikulam/article3702197.ece| title = Koodiyattom festival begins at Moozhikulam – The Hindu| newspaper = The Hindu| date = 30 July 2012}}</ref> ভাৰতৰ সংগীত, নৃত্য আৰু নাটকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠান [[সংগীত নাটক একাডেমী]]য়ে পৰিৱেশ্য কলাৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান [[সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]]ৰে কেইবাগৰাকীও কুডিয়াট্টম শিল্পীক সন্মানিত কৰিছে। তাৰ ভিতৰত কলা মণ্ডলম শিৱন নাম্বুডিৰি (২০০৭), পাইনকুলাম ৰামন চাক্যাৰ (২০১০) আৰু পাইনকুলাম দামোদৰ চাক্যাৰ (২০১২) অন্যতম।<ref>{{cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |title=SNA: List of Akademi Awardees |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archive-date=31 March 2016 }}</ref> ==তথ‍্য উৎস== {{Reflist}} * {{Citation | last=Chakiar | first=Mani Madhava | title=[[Nātyakalpadrumam]] | publisher=[[Sangeet Natak Akademi]], [[New Delhi]] | year=1975 }} * {{Citation | last=Raja | first=Kunjunni | title=An Introduction to Kutiyattam | publisher=[[Sangeet Natak Akademi]], [[New Delhi]] | year=1964 }} * {{Citation | author=Kavalam N. Panikar | author-link=Kavalam N. Panikar | title=[[Mani Madhava Chakyar: The Master at Work (film)|Mani Madhava Chakyar: The Master at Work]] | publisher=[[Sangeet Natak Akademi]], [[New Delhi]] | year=1994 }} == অধিক পঠন == [[চিত্ৰ:Nātyakalpadrumam.jpg|গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰৰ দ্বাৰা ৰচিত কুডিয়াট্টমৰ সকলো দিশ সামৰি লোৱা শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থ ''[[নাট্যকল্পদ্ৰুমম]]''|thumb|right|150px]] * ''[[নাট্যকল্পদ্ৰুম]]'' (১৯৭৫), গুৰু [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]]ৰ দ্বাৰা কুডিয়াট্টমৰ ওপৰত লিখিত এখন [[কেৰালা সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]] প্ৰাপ্ত গ্ৰন্থ, যাক পণ্ডিতসকলে প্ৰামাণিক বুলি গণ্য কৰে। * [[ভৰত মুনি]]ৰ দ্বাৰা ৰচিত নাট্য তত্ত্বৰ এক প্ৰাচীন গ্ৰন্থ ''[[নাট্য শাস্ত্ৰ]]'', য’ত তেওঁ [[গুপ্ত সাম্ৰাজ্য]]ৰ [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নাট্যকলা|সংস্কৃত নাট্যশালা]]ৰ বৰ্ণনা কৰিছে; কুডিয়াট্টমে সেই যুগৰ পৰিৱেশন শৈলীৰ কিছুমান দিশ সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। * [[নন্দিকেশ্বৰ]]ৰ দ্বাৰা ৰচিত ''[[অভিনয় দৰ্পণ]]'', যাৰ নাট্য তত্ত্বক ''নাট্য শাস্ত্ৰ''ৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। * ফাৰ্লে ৰিচমণ্ড (Farley Richmond), ''Kutiyattam: Sanskrit Theater of India'' (ইউনিভাৰ্চিটি অৱ মিচিগান প্ৰেছ, ২০০২)। ভিডিঅ’ আৰু পাঠ্য সম্বলিত চিডি-ৰম (CD-ROM)। * ৰাজেন্দ্ৰন চি (Rajendran C), "The Traditional Sanskrit Theatre of Kerala" (কালিকট বিশ্ববিদ্যালয়, ১৯৮৯) * ভাৰ্জিনি জোহান (Virginie Johan), "Kuttu-Kutiyattam : théâtres classiques du Kerala". ''Revue d’histoire du théâtre'' 216, 2002-4: 365–382. * ভাৰ্জিনি জোহান (Virginie Johan), "Pour un théâtre des yeux : l’exemple indien". ''Coulisses 33'', 2006 : 259–274. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category}} * [[q:Mani Madhava Chakyar|ৱিকিউদ্ধৃতি: গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰ/কুডিয়াট্টম]] * [http://kudiyattam.huji.ac.il/ Kudiyattam: A Multi-Disciplinary Approach to the Living Sanskrit Theater of Kerala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230327063452/http://kudiyattam.huji.ac.il/ |date=27 March 2023 }} * {{citation|url=http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2012/nov/24/creating-and-destroying-universe-twenty-nine-night/ |title=Creating and Destroying the Universe in Twenty-Nine Nights|first=David |last=Shulman|date=24 November 2012|periodical=The New York Review of Books}} e4bde7p4h19m7fem8s7eozrmpmulbfn 622089 622088 2026-07-31T13:58:36Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] using [[WP:HC|HotCat]] 622089 wikitext text/x-wiki {{Infobox performing art | name = কুডিয়াট্টম | image = Thoranayudham- Madras1.jpg | caption = গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰ আৰু তেওঁৰ নাট্য দলে 'তোৰণায়ুদ্ধম' (মহাকাব্য ''[[ৰামায়ণ]]''ৰ আধাৰত ৰচিত [[ভাস|ভাসৰ]] নাটক ''অভিষেক নাটক''ৰ অংশ) কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰি থকা অৱস্থাত (১৯৬২, চেন্নাই) | medium = ''[[কুথু]]''ৰ উপাদানযুক্ত [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নাট্যকলা|সংস্কৃত নাট্যশালা]] | types = | ancestor = | descendant = | culture = [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] | era = [[সংগম যুগ]] }} {{Infobox intangible heritage | ICH = কুডিয়াট্টম, সংস্কৃত থিয়েটাৰ | State Party = ভাৰত | ID = 00010 | Region = APA | Year = 2001 | Session = ৩য় | List = প্ৰতিনিধিত্বমূলক }} '''কুডিয়াট্টম''' ({{langx|ml| കൂടിയാട്ടം}}; [[IAST]]: kūṭiyāṭṭaṁ; {{literally|যুটীয়া অভিনয়}}) হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা পৰম্পৰাগত পৰিৱেশ্য কলা ৰূপ। এয়া হৈছে প্ৰাচীন [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নাট্যকলা|সংস্কৃত নাট্যশালা]] আৰু [[সংগম যুগ]]ৰ এক প্ৰাচীন পৰিৱেশ্য কলা ''[[কুথু]]''ৰ উপাদানসমূহৰ এক সংমিশ্ৰণ। [[ইউনেস্ক’]]ৰ দ্বাৰা ই আধিকাৰিকভাৱে 'মানৱতাৰ মৌখিক আৰু অমূৰ্ত ঐতিহ্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ কৃতি' হিচাপে স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত।<ref>{{Cite web|title=UNESCO – Kutiyattam, Sanskrit theatre|url=https://unesco.org|access-date=2022-02-21|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> == উৎপত্তি == [[চিত্ৰ:Koodiyattam Framed 001.jpg|thumb|alt=কুডিয়াট্টম প্ৰদৰ্শন।|কুডিয়াট্টম]] [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] ভাষাত "যুটীয়া অভিনয়" অৰ্থ বুজোৱা কুডিয়াট্টমত সংস্কৃত নাট্য প্ৰদৰ্শনৰ সৈতে কুথুৰ উপাদানসমূহৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে। ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে ''কুথাম্বালাম'' নামেৰে জনাজাত মন্দিৰৰ নাট্যশালাবোৰত পৰিৱেশন কৰা হয়। প্ৰাচীন সংস্কৃত নাট্যশালাৰ নাটক ব্যৱহাৰ কৰা এইটোৱেই একমাত্ৰ বৰ্তি থকা কলা ৰূপ। কেৰালাত ইয়াৰ এহেজাৰ বছৰীয়া লিখিত ইতিহাস আছে, কিন্তু ইয়াৰ প্ৰকৃত উৎপত্তিৰ কথা জনা নাযায়। কুডিয়াট্টম আৰু চাক্যাৰ কুথু প্ৰাচীন ভাৰতৰ, বিশেষকৈ কেৰালাৰ মন্দিৰসমূহৰ নাট্যধৰ্মী নৃত্য উপাসনা সেৱাসমূহৰ অন্যতম আছিল। কুডিয়াট্টম আৰু চাক্যাৰ কুথু দুয়োটাৰে উৎপত্তি হৈছিল প্ৰাচীন কলা ৰূপ [[কুথু]]ৰ পৰা, যাৰ উল্লেখ সংগম সাহিত্যত কেইবাবাৰো পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি পৰৱৰ্তী পল্লৱ, [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]], চেৰা আৰু [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] যুগৰ অভিলেখসমূহতো ইয়াৰ উল্লেখ আছে। কুথুৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলালিপিসমূহ তাঞ্জাভুৰ, তিৰুভিদাইমাৰুথুৰ, বেদৰণ্যম, তিৰুভাৰুৰ আৰু ওমামপুলিয়ুৰৰ মন্দিৰবোৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেভাৰাম আৰু প্ৰবন্ধম স্তোত্ৰ গায়নৰ লগতে এইসমূহকো উপাসনা সেৱাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। প্ৰাচীন ৰজাসকলো এই সেৱাসমূহৰ বাবে ৰচিত সাহিত্য কৰ্মৰ লেখক হিচাপে তালিকাভুক্ত হৈছে। চোল আৰু পল্লৱ যুগত সমগ্ৰ প্ৰাচীন উপমহাদ্বীপতে ইয়াৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ৰাজসিংহ নামৰ এজন পল্লৱ ৰজাই তামিল ভাষাত ''কৈলাশোদ্ধাৰণম'' নামৰ নাটকখন ৰচনা কৰাৰ কৃতিত্ব লাভ কৰিছে, যাৰ বিষয়বস্তু আছিল ৰাৱণ শিৱৰ ক্ৰোধৰ বলি হোৱা আৰু ইয়াৰ বাবে তেওঁক নিৰ্দয়ভাৱে দমন কৰা। বিশ্বাস কৰা হয় যে মধ্যযুগৰ চেৰা পেৰুমল ৰাজবংশৰ ৰজা কুলশেখৰ বৰ্মাই কুডিয়াট্টমৰ সংস্কাৰ কৰিছিল, বিদূষকৰ বাবে স্থানীয় ভাষাৰ প্ৰচলন কৰিছিল আৰু নাটকৰ উপস্থাপন শৈলীক সুসংগঠিত গোটত ভাগ কৰিছিল। তেওঁ নিজে দুখন নাটক ক্ৰমে ''সুভদ্ৰাধনঞ্জয়ম'' আৰু ''তপতীসংৱৰণম'' লিখিছিল আৰু এজন [[ব্ৰাহ্মণ]] বন্ধুৰ (''থোঝান'') সহায়ত সেইবোৰ মঞ্চত উপস্থাপন কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই নাটকসমূহ আজিও পৰিৱেশন কৰা হয়। এইবোৰৰ উপৰি পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰদৰ্শিত নাটকসমূহৰ ভিতৰত শক্তিভদ্ৰৰ ''আশ্চৰ্যচূড়ামণি'', নীলকণ্ঠৰ ''কল্যাণসৌগন্ধিকা'', [[বোধায়ন|বোধায়নৰ]] ''ভাগৱদজ্জুকম'', হৰ্ষৰ ''নাগানন্দ'' আৰু [[ভাস|ভাসৰ]] নামত আৰোপিত বহুকেইখন নাটক, যেনে ''অভিষেক'' আৰু ''প্ৰতিমা'' অন্তৰ্ভুক্ত। [[চিত্ৰ:Bharat-s-tiwari-photography-IMG 6635 June 11, 2017.jpg|thumb|কুডিয়াট্টম শিল্পী ''কপিলা বেণু'']] == বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ == [[চিত্ৰ:Mizhavu.jpg|মিঝাৱু ৰাখিবৰ বাবে বিশেষভাৱে নিৰ্মিত কাঠৰ বাকচ 'মিঝাৱানা'ত ৰখা মিঝাৱু|thumb|left|200px]] পৰম্পৰাগতভাৱে কুডিয়াট্টমত ব্যৱহৃত প্ৰধান বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ হৈছে [[মিঝাৱু]], [[কুঝিতালম]], [[ইডাক্কা]], [[কুৰুমকুঝাল]] আৰু [[শংখ (বাদ্যযন্ত্ৰ)|শংখ]]। এইবোৰৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰধান বাদ্যযন্ত্ৰ মিঝাৱু হৈছে এক প্ৰকাৰৰ অৱনদ্ধ বাদ্য, যিটো অম্বলবাসী নাম্বিয়াৰ জাতিৰ এজন ব্যক্তিয়ে বজায় আৰু ইয়াৰ সৈতে নাংগ্যাৰাম্মাই কুঝিতালম (এক প্ৰকাৰৰ তাল বা কাঁহৰজোৰা) বজায়। == পৰিৱেশন শৈলী == [[চিত্ৰ:Mani Madhava Chakyar as Ravana.jpg|কুডিয়াট্টম গুৰু [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]] "ৰাৱণ" ৰূপত|thumb|right|150px]] পৰম্পৰাগতভাৱে কুডিয়াট্টম [[চাক্যাৰ]]সকল (কেৰালাৰ [[ভাৰতীয় বৰ্ণ প্ৰথা|হিন্দু ধৰ্মৰ এক উপজাতি]]) আৰু [[নাংগ্যাৰাম্মা]] (অম্বলবাসী [[নাম্বিয়াৰ (অম্বলবাসী)|নাম্বিয়াৰ জাতি]]ৰ মহিলা) দ্বাৰা পৰিৱেশন কৰা হৈ আহিছে। "কুডিয়াট্টম" নামটোৰ অৰ্থ হৈছে একেলগে অভিনয় বা পৰিৱেশন কৰা। ধাৰণা কৰা হয় যে ই মঞ্চত একাধিক অভিনেতাৰ উপস্থিতিক বুজায় যিয়ে মিঝাৱু বাদকসকলৰ তালৰ সৈতে তাল মিলাই অভিনয় কৰে। বৈકল্পিকভাৱে, ই সংস্কৃত নাটকৰ এক সাধাৰণ প্ৰথাকেও বুজাব পাৰে য’ত কেইবানিশা ধৰি একক অভিনয় কৰা এজন অভিনেতাৰ সৈতে আন এজন অভিনেতা আহি যোগ দিয়ে।<ref>{{cite news|last=Shulman|first=David|title=Creating and Destroying the Universe in Twenty-Nine Nights|url=http://nybooks.com|access-date=9 December 2012|newspaper=The New York Review of Books}}</ref> প্ৰধান অভিনেতাগৰাকী হৈছে এজন চাক্যাৰ, যিয়ে মন্দিৰৰ ভিতৰত বা কুথাম্বালামত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি কুথু আৰু কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰে। চাক্যাৰ মহিলাসকলক (ইল্লোটাম্মা) ইয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া নহয়। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে নাংগ্যাৰাম্মাই মহিলাৰ চৰিত্ৰসমূহ ৰূপায়ণ কৰে। কুডিয়াট্টম প্ৰদৰ্শন প্ৰায়ে দীঘলীয়া আৰু বিস্তাৰিত হয়, যি কেইবানিশাও জুৰি ১২ৰ পৰা ১৫০ ঘণ্টালৈকে চলিব পাৰে। এটা সম্পূৰ্ণ কুডিয়াট্টম প্ৰদৰ্শন তিনিটা অংশৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰথম অংশটো হৈছে 'পুৰপ্পাড়ু', য'ত এজন অভিনেতাই নৃত্যৰ নৃত্ত (nritta) শৈলীৰ সৈতে এটি শ্লোক পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰ পিছত আহে 'নিৰ্বহণম' (nirvahanam), য’ত অভিনেতাই [[অভিনয়]]ৰ জৰিয়তে নাটকৰ মূল চৰিত্ৰটোৰ ভাব প্ৰকাশ কৰে। তাৰ পিছত আহে অতীতৰ পৰ্যালোচনা বা পুনৰাবৃত্তি কৰা 'নিৰ্বহণম', যিয়ে দৰ্শকক প্ৰকৃত নাটকখন আৰম্ভ হোৱা বিন্দুটোলৈ লৈ যায়। প্ৰদৰ্শনৰ অন্তিম অংশটো হৈছে 'কুডিয়াট্টম', যিখন প্ৰকৃত নাটক। প্ৰথম দুটা অংশ একক অভিনয় হ’লেও, কুডিয়াট্টমত মঞ্চত প্ৰদৰ্শনৰ বাবে প্ৰয়োজন হোৱা যিকোনো সংখ্যক চৰিত্ৰ থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=http://thehindu.com|title= All at home |work=The Hindu|date=13 July 2012}}</ref> চাক্যাৰ সম্প্ৰদায়ৰ জ্যেষ্ঠসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে নিজৰ নৱপ্ৰজন্মক এই কলা ৰূপটো শিকাইছিল। ১৯৫০ চনলৈকে ই কেৱল চাক্যাৰসকলৰ দ্বাৰাই পৰিৱেশন কৰা হৈছিল। ১৯৫৫ চনত গুৰু [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]]ই প্ৰথমবাৰৰ বাবে মন্দিৰৰ চৌহদৰ বাহিৰত কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰে,<ref>* {{Citation |last=Bhargavinilayam |first=Das |title=Mani Madhaveeyam |url=http://kerala.gov.in |publisher=Department of Cultural Affairs, [[Government of Kerala]] |year=1999 |isbn=81-86365-78-8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215085741/http://kerala.gov.in |archive-date=15 February 2008 }} </ref> যাৰ বাবে তেওঁ গোড়া চাক্যাৰ সম্প্ৰদায়ৰ পৰা বহু সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। তেওঁৰ নিজৰ ভাষাত: {{blockquote|মোৰ নিজৰ মানুহখিনিয়েই মোৰ এই কাৰ্যৰ (মন্দিৰৰ চৌহদৰ বাহিৰত কুথু আৰু কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰা) গৰিহণা দিছিল। এবাৰ ভাইকমত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ পিছত তেওঁলোকে আনকি মোক সমাজচ্যুত কৰাৰ কথাও ভাবিছিল। মই বিচাৰিছিলোঁ যে এই কলা যেন সময়ৰ পৰীক্ষাত টিকি থাকে। ঠিক সেইবাবেই মই মন্দিৰৰ বাহিৰলৈ ওলাই অহাৰ সাহস কৰিছিলোঁ।<ref>''Mani Madhava Chakkyar: The Master at Work'', K.N. Panikar, Sangeet Natak Akademi New Delhi, 1994</ref>}} ১৯৬২ চনত কলা তথা সংস্কৃত পণ্ডিত ভি. ৰাঘৱনৰ নেতৃত্বত মাদ্ৰাজৰ সংস্কৃত ৰংগই গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰক চেন্নাইত কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। এইদৰে ইতিহাসত প্ৰথমবাৰৰ বাবে কেৰালাৰ বাহিৰত কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref> {{Citation | title=The Samskrita Ranga Annual | url=https://google.com | publisher=Samskrita Ranga, Madras | year=1963 | page= 89}} </ref><ref> {{Citation | author= Venkatarama Raghavan, A. L. Mudaliar | title=Bibliography of the Books, Papers & Other Contributions of Dr. V. Raghavan | url=https://google.com | publisher=New Order Book Co., India | year=1968 | page= 370}}</ref> তেওঁলোকে তিনি নিশা ধৰি ''অভিষেক'', ''সুভদ্ৰাধনঞ্জয়'' আৰু ''নাগানন্দ'' নাটকৰ কুডিয়াট্টম দৃশ্যসমূহ উপস্থাপন কৰিছিল।<ref> {{Citation | title=The Samskrita Ranga Annual | url=https://google.com | publisher=Samskrita Ranga, Madras | year=1967 | page= 77 }} </ref> [[চিত্ৰ:KoodiyattamFaceCostume.jpg|thumb|alt=কুডিয়াট্টম প্ৰদৰ্শন।|কুডিয়াট্টমৰ মুখৰ প্ৰসাধন]] ১৯৬০ চনৰ আৰম্ভণিতে [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ভাৰতীয় নাট্যশালাৰ ওপৰত গৱেষণা কৰি থকা পোলেণ্ডৰ ছাত্ৰ মাৰিয়া ক্ৰিষ্টোফাৰ বাৰ্স্কিয়ে মণি মাধৱ চাক্যাৰৰ অধীনত কুডিয়াট্টম অধ্যয়ন কৰে আৰু এই কলা ৰূপটো শিকা প্ৰথমজন অনা-চাক্যাৰ/নাম্বিয়াৰ ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়। তেওঁ কিল্লিক্কুৰুচ্ছিমংগলামত গুৰুৰ ঘৰতে থাকি পৰম্পৰাগত গুৰুকুল পদ্ধতিৰে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। == প্ৰখ্যাত শিল্পীসকল == [[চিত্ৰ:Mani Madhava Chakyar-Sringara-new.jpg|গুৰু [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰদৰ্শিত [[শৃংগাৰ ৰস]]|thumb|left|150px]] [[চিত্ৰ:Mani Damodara Chakyar as Nayaka.jpg|thumb|right|150px|'স্বপ্নবাসৱদত্তম কুডিয়াট্টম'ত নায়ক (বীৰ) ৰজা উদয়নৰ ৰূপত]] [[চিত্ৰ:Margi madhu in koodiyattam as ravanan.JPG|thumb|right|150px|নেপথ্যত ৰাৱণৰ ৰূপত মাৰ্গী মধু]] * [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]]<ref>''Mani Madhava Chakkyar: The Master at Work'' (ইংৰাজী চলচ্চিত্ৰ), কাৱালম এন. পানিকাৰ, [[সংগীত নাটক একাডেমী]], [[নতুন দিল্লী]], ১৯৯৪।</ref> * [[আম্মানুৰ মাধৱ চাক্যাৰ]], তেওঁ ১৯৮০-ৰ দশকত আন্তৰ্জাতিক দৰ্শকৰ আগত এই কলা উপস্থাপন কৰা প্ৰথম কুডিয়াট্টম শিল্পীসকলৰ মাজৰ এজন আছিল। * [[মুঝিককুলাম কোচুকুট্টন চাক্যাৰ]], তেওঁ ১৯৮১ চনত কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত কলা ৰূপসমূহৰ প্ৰচাৰ কৰা অনুষ্ঠান 'মাৰ্গী'ৰ (Margi) প্ৰথম আবাসিক গুৰু হৈছিল। তেওঁ আম্মানুৰ মাধৱ চাক্যাৰৰ সম্পৰ্কীয় ভাতৃ আছিল। * [[মণি দামোদৰ চাক্যাৰ]], তেওঁ মণি মাধৱ চাক্যাৰৰ শিষ্য আৰু ভতিজা, তেওঁ পৰম্পৰাগত ভক্তিমূলক কুডিয়াট্টমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ শিল্পী। == অৱক্ষয় == পৰম্পৰাগতভাৱে কুডিয়াট্টম আছিল এক সুকীয়া কলা ৰূপ, যি কেৱল হিন্দু মন্দিৰৰ 'কুথাম্বালাম' নামৰ বিশেষ প্ৰেক্ষাগৃহত পৰিৱেশন কৰা হৈছিল আৰু এই প্ৰদৰ্শনসমূহ চোৱাৰ অধিকাৰ কেৱল উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দুসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াৰ উপৰি, একোটা প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ হ’বলৈ প্ৰায় চল্লিশ দিন পৰ্যন্ত সময় লাগিব পাৰিছিল। ১৯ শতিকাত কেৰালাত সামন্তীয় ব্যৱস্থাৰ পতনৰ ফলত কুডিয়াট্টম শিল্পীসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতা হ্ৰাস পায় আৰু তেওঁলোকে তীব্ৰ আৰ্থিক নাটনিৰ সন্মুখীন হয়। ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইয়াক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছিল যদিও, বৰ্তমান কুডিয়াট্টমে পুনৰ পুঁজিৰ অভাৱৰ সন্মুখীন হৈছে, যাৰ ফলত এই বৃত্তিটোলৈ এক সংকট নামি আহিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00010 |title= Kutiyattam, Sanskrit theatre}}</ref> [[ইউনেস্ক’]]ই এই কলা ৰূপটো অনাগত প্ৰজন্মলৈ হস্তান্তৰ কৰাৰ বাবে আৰু নতুন দৰ্শকৰ সৃষ্টি কৰাৰ লগতে ইয়াৰ ওপৰত অধিক শৈক্ষিক গৱেষণা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে কুডিয়াট্টম প্ৰতিষ্ঠান আৰু গুৰুকুলসমূহৰ এটা নেটৱৰ্ক গঢ়ি তুলিবলৈ আহ্বান জনাইছে। কুডিয়াট্টমৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ ক্ষেত্ৰত [[ইৰিঞ্জালাকুডা]]ত অৱস্থিত 'নটনকৈৰলী' (Natanakairali) অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠান। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ 'মাৰ্গী থিয়েটাৰ গ্ৰুপ' হৈছে কেৰালাত [[কথাকলি]] আৰু কুডিয়াট্টমৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে সমৰ্পিত আন এক অনুষ্ঠান।<ref>{{cite web |url=http://www.margitheatre.org/ |title = Welcome to margitheatre}}</ref> === প্ৰতিষ্ঠান আৰু বঁটা === ১৯৯৮ চনত স্থাপিত 'নেপথ্য কেন্দ্ৰ' প্ৰতিষ্ঠানখন হৈছে মুঝিককুলামত কুডিয়াট্টমৰ প্ৰাচীন নাট্য পৰম্পৰা আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত কলা ৰূপসমূহ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰসাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এক উল্লেখনীয় আৰু আগশাৰীৰ নাট্য দল।<ref>{{cite news |title=Kerala: Koodiyattam festival to begin today |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/koodiyattam-festival-to-begin-today/articleshow/93810990.cms |work=The Times of India |date=27 August 2022}}</ref><ref>{{cite news| url = http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/koodiyattom-festival-begins-at-moozhikulam/article3702197.ece| title = Koodiyattom festival begins at Moozhikulam – The Hindu| newspaper = The Hindu| date = 30 July 2012}}</ref> ভাৰতৰ সংগীত, নৃত্য আৰু নাটকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠান [[সংগীত নাটক একাডেমী]]য়ে পৰিৱেশ্য কলাৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান [[সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]]ৰে কেইবাগৰাকীও কুডিয়াট্টম শিল্পীক সন্মানিত কৰিছে। তাৰ ভিতৰত কলা মণ্ডলম শিৱন নাম্বুডিৰি (২০০৭), পাইনকুলাম ৰামন চাক্যাৰ (২০১০) আৰু পাইনকুলাম দামোদৰ চাক্যাৰ (২০১২) অন্যতম।<ref>{{cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |title=SNA: List of Akademi Awardees |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archive-date=31 March 2016 }}</ref> ==তথ‍্য উৎস== {{Reflist}} * {{Citation | last=Chakiar | first=Mani Madhava | title=[[Nātyakalpadrumam]] | publisher=[[Sangeet Natak Akademi]], [[New Delhi]] | year=1975 }} * {{Citation | last=Raja | first=Kunjunni | title=An Introduction to Kutiyattam | publisher=[[Sangeet Natak Akademi]], [[New Delhi]] | year=1964 }} * {{Citation | author=Kavalam N. Panikar | author-link=Kavalam N. Panikar | title=[[Mani Madhava Chakyar: The Master at Work (film)|Mani Madhava Chakyar: The Master at Work]] | publisher=[[Sangeet Natak Akademi]], [[New Delhi]] | year=1994 }} == অধিক পঠন == [[চিত্ৰ:Nātyakalpadrumam.jpg|গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰৰ দ্বাৰা ৰচিত কুডিয়াট্টমৰ সকলো দিশ সামৰি লোৱা শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থ ''[[নাট্যকল্পদ্ৰুমম]]''|thumb|right|150px]] * ''[[নাট্যকল্পদ্ৰুম]]'' (১৯৭৫), গুৰু [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]]ৰ দ্বাৰা কুডিয়াট্টমৰ ওপৰত লিখিত এখন [[কেৰালা সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]] প্ৰাপ্ত গ্ৰন্থ, যাক পণ্ডিতসকলে প্ৰামাণিক বুলি গণ্য কৰে। * [[ভৰত মুনি]]ৰ দ্বাৰা ৰচিত নাট্য তত্ত্বৰ এক প্ৰাচীন গ্ৰন্থ ''[[নাট্য শাস্ত্ৰ]]'', য’ত তেওঁ [[গুপ্ত সাম্ৰাজ্য]]ৰ [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নাট্যকলা|সংস্কৃত নাট্যশালা]]ৰ বৰ্ণনা কৰিছে; কুডিয়াট্টমে সেই যুগৰ পৰিৱেশন শৈলীৰ কিছুমান দিশ সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। * [[নন্দিকেশ্বৰ]]ৰ দ্বাৰা ৰচিত ''[[অভিনয় দৰ্পণ]]'', যাৰ নাট্য তত্ত্বক ''নাট্য শাস্ত্ৰ''ৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। * ফাৰ্লে ৰিচমণ্ড (Farley Richmond), ''Kutiyattam: Sanskrit Theater of India'' (ইউনিভাৰ্চিটি অৱ মিচিগান প্ৰেছ, ২০০২)। ভিডিঅ’ আৰু পাঠ্য সম্বলিত চিডি-ৰম (CD-ROM)। * ৰাজেন্দ্ৰন চি (Rajendran C), "The Traditional Sanskrit Theatre of Kerala" (কালিকট বিশ্ববিদ্যালয়, ১৯৮৯) * ভাৰ্জিনি জোহান (Virginie Johan), "Kuttu-Kutiyattam : théâtres classiques du Kerala". ''Revue d’histoire du théâtre'' 216, 2002-4: 365–382. * ভাৰ্জিনি জোহান (Virginie Johan), "Pour un théâtre des yeux : l’exemple indien". ''Coulisses 33'', 2006 : 259–274. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category}} * [[q:Mani Madhava Chakyar|ৱিকিউদ্ধৃতি: গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰ/কুডিয়াট্টম]] * [http://kudiyattam.huji.ac.il/ Kudiyattam: A Multi-Disciplinary Approach to the Living Sanskrit Theater of Kerala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230327063452/http://kudiyattam.huji.ac.il/ |date=27 March 2023 }} * {{citation|url=http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2012/nov/24/creating-and-destroying-universe-twenty-nine-night/ |title=Creating and Destroying the Universe in Twenty-Nine Nights|first=David |last=Shulman|date=24 November 2012|periodical=The New York Review of Books}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] dvl84xqkpj5fv6xtvabzuudujf5h42r 622091 622089 2026-07-31T13:59:04Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622091 wikitext text/x-wiki {{Infobox performing art | name = কুডিয়াট্টম | image = Thoranayudham- Madras1.jpg | caption = গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰ আৰু তেওঁৰ নাট্য দলে 'তোৰণায়ুদ্ধম' (মহাকাব্য ''[[ৰামায়ণ]]''ৰ আধাৰত ৰচিত [[ভাস|ভাসৰ]] নাটক ''অভিষেক নাটক''ৰ অংশ) কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰি থকা অৱস্থাত (১৯৬২, চেন্নাই) | medium = ''[[কুথু]]''ৰ উপাদানযুক্ত [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নাট্যকলা|সংস্কৃত নাট্যশালা]] | types = | ancestor = | descendant = | culture = [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] | era = [[সংগম যুগ]] }} {{Infobox intangible heritage | ICH = কুডিয়াট্টম, সংস্কৃত থিয়েটাৰ | State Party = ভাৰত | ID = 00010 | Region = APA | Year = 2001 | Session = ৩য় | List = প্ৰতিনিধিত্বমূলক }} '''কুডিয়াট্টম''' ({{langx|ml| കൂടിയാട്ടം}}; [[IAST]]: kūṭiyāṭṭaṁ; {{literally|যুটীয়া অভিনয়}}) হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা পৰম্পৰাগত পৰিৱেশ্য কলা ৰূপ। এয়া হৈছে প্ৰাচীন [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নাট্যকলা|সংস্কৃত নাট্যশালা]] আৰু [[সংগম যুগ]]ৰ এক প্ৰাচীন পৰিৱেশ্য কলা ''[[কুথু]]''ৰ উপাদানসমূহৰ এক সংমিশ্ৰণ। [[ইউনেস্ক’]]ৰদ্বাৰা ই অধিকাৰিকভাৱে 'মানৱতাৰ মৌখিক আৰু অমূৰ্ত ঐতিহ্যৰ এক শ্ৰেষ্ঠ কৃতি' হিচাপে স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত।<ref>{{Cite web|title=UNESCO – Kutiyattam, Sanskrit theatre|url=https://unesco.org|access-date=2022-02-21|website=ich.unesco.org|language=en}}</ref> == উৎপত্তি == [[চিত্ৰ:Koodiyattam Framed 001.jpg|thumb|alt=কুডিয়াট্টম প্ৰদৰ্শন। |কুডিয়াট্টম]] [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] ভাষাত "যুটীয়া অভিনয়" অৰ্থ বুজোৱা কুডিয়াট্টমত সংস্কৃত নাট্য প্ৰদৰ্শনৰ সৈতে কুথুৰ উপাদানসমূহৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে। ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে ''কুথাম্বালাম'' নামেৰে জনাজাত মন্দিৰৰ নাট্যশালাবোৰত পৰিৱেশন কৰা হয়। প্ৰাচীন সংস্কৃত নাট্যশালাৰ নাটক ব্যৱহাৰ কৰা এইটোৱেই একমাত্ৰ বৰ্তি থকা কলা ৰূপ। কেৰালাত ইয়াৰ এহাজাৰবছৰীয়া লিখিত ইতিহাস আছে, কিন্তু ইয়াৰ প্ৰকৃত উৎপত্তিৰ কথা জনা নাযায়। কুডিয়াট্টম আৰু চাক্যাৰ কুথু প্ৰাচীন ভাৰতৰ, বিশেষকৈ কেৰালাৰ মন্দিৰসমূহৰ নাট্যধৰ্মী নৃত্য উপাসনা সেৱাসমূহৰ অন্যতম আছিল। কুডিয়াট্টম আৰু চাক্যাৰ কুথু দুয়োটাৰে উৎপত্তি হৈছিল প্ৰাচীন কলা ৰূপ [[কুথু]]ৰ পৰা, যাৰ উল্লেখ সংগম সাহিত্যত কেইবাবাৰো পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি পৰৱৰ্তী পল্লৱ, [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]], চেৰা আৰু [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] যুগৰ অভিলেখসমূহতো ইয়াৰ উল্লেখ আছে। কুথুৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলালিপিসমূহ তাঞ্জাভুৰ, তিৰুভিদাইমাৰুথুৰ, বেদৰণ্যম, তিৰুভাৰুৰ আৰু ওমামপুলিয়ুৰৰ মন্দিৰবোৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেভাৰাম আৰু প্ৰবন্ধম স্তোত্ৰ গায়নৰ লগতে এইসমূহকো উপাসনা সেৱাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। প্ৰাচীন ৰজাসকলো এই সেৱাসমূহৰ বাবে ৰচিত সাহিত্য কৰ্মৰ লেখক হিচাপে তালিকাভুক্ত হৈছে। চোল আৰু পল্লৱ যুগত সমগ্ৰ প্ৰাচীন উপমহাদ্বীপতে ইয়াৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ৰাজসিংহ নামৰ এজন পল্লৱ ৰজাই তামিল ভাষাত ''কৈলাসোদ্ধাৰণম'' নামৰ নাটকখন ৰচনা কৰাৰ কৃতিত্ব লাভ কৰিছে, যাৰ বিষয়-বস্তু আছিল ৰাৱণ শিৱৰ ক্ৰোধৰ বলি হোৱা আৰু ইয়াৰ বাবে তেওঁক নিৰ্দয়ভাৱে দমন কৰা। বিশ্বাস কৰা হয় যে মধ্যযুগৰ চেৰা পেৰুমল ৰাজবংশৰ ৰজা কুলশেখৰ বৰ্মাই কুডিয়াট্টমৰ সংস্কাৰ কৰিছিল, বিদূষকৰ বাবে স্থানীয় ভাষাৰ প্ৰচলন কৰিছিল আৰু নাটকৰ উপস্থাপন শৈলীক সুসংগঠিত গোটত ভাগ কৰিছিল। তেওঁ নিজে দুখন নাটক ক্ৰমে ''সুভদ্ৰাধনঞ্জয়ম'' আৰু ''তপতীসংৱৰণম'' লিখিছিল আৰু এজন [[ব্ৰাহ্মণ]] বন্ধুৰ (''থোঝান'') সহায়ত সেইবোৰ মঞ্চত উপস্থাপন কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই নাটকসমূহ আজিও পৰিৱেশন কৰা হয়। এইবোৰৰ উপৰি পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰদৰ্শিত নাটকসমূহৰ ভিতৰত শক্তিভদ্ৰৰ ''আশ্চৰ্যচূড়ামণি'', নীলকণ্ঠৰ ''কল্যাণসৌগন্ধিকা'', [[বোধায়ন|বোধায়নৰ]] ''ভাগৱদজ্জুকম'', হৰ্ষৰ ''নাগানন্দ'' আৰু [[ভাস|ভাসৰ]] নামত আৰোপিত বহুকেইখন নাটক, যেনে ''অভিষেক'' আৰু ''প্ৰতিমা'' অন্তৰ্ভুক্ত। [[চিত্ৰ:Bharat-s-tiwari-photography-IMG 6635 June 11, 2017.jpg|thumb|কুডিয়াট্টম শিল্পী ''কপিলা বেণু'']] == বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ == [[চিত্ৰ:Mizhavu.jpg|মিঝাৱু ৰাখিবৰ বাবে বিশেষভাৱে নিৰ্মিত কাঠৰ বাকচ 'মিঝাৱানা'ত ৰখা মিঝাৱু|thumb|left|200px]] পৰম্পৰাগতভাৱে কুডিয়াট্টমত ব্যৱহৃত প্ৰধান বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ হৈছে [[মিঝাৱু]], [[কুঝিতালম]], [[ইডাক্কা]], [[কুৰুমকুঝাল]] আৰু [[শংখ (বাদ্যযন্ত্ৰ)|শংখ]]। এইবোৰৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰধান বাদ্যযন্ত্ৰ মিঝাৱু হৈছে একপ্ৰকাৰৰ অৱনদ্ধ বাদ্য, যিটো অম্বলবাসী নাম্বিয়াৰ জাতিৰ এজন ব্যক্তিয়ে বজায় আৰু ইয়াৰ সৈতে নাংগ্যাৰাম্মাই কুঝিতালম (একপ্ৰকাৰৰ তাল বা কাঁহৰজোৰা) বজায়। == পৰিৱেশন শৈলী == [[চিত্ৰ:Mani Madhava Chakyar as Ravana.jpg|কুডিয়াট্টম গুৰু [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]] "ৰাৱণ" ৰূপত|thumb|right|150px]] পৰম্পৰাগতভাৱে কুডিয়াট্টম [[চাক্যাৰ]]সকল (কেৰালাৰ [[ভাৰতীয় বৰ্ণ প্ৰথা|হিন্দু ধৰ্মৰ এক উপজাতি]]) আৰু [[নাংগ্যাৰাম্মা]] (অম্বলবাসী [[নাম্বিয়াৰ (অম্বলবাসী)|নাম্বিয়াৰ জাতি]]ৰ মহিলা)দ্বাৰা পৰিৱেশন কৰা হৈ আহিছে। "কুডিয়াট্টম" নামটোৰ অৰ্থ হৈছে একেলগে অভিনয় বা পৰিৱেশন কৰা। ধাৰণা কৰা হয় যে ই মঞ্চত একাধিক অভিনেতাৰ উপস্থিতিক বুজায় যিয়ে মিঝাৱু বাদকসকলৰ তালৰ সৈতে তাল মিলাই অভিনয় কৰে। বৈકল্পিকভাৱে, ই সংস্কৃত নাটকৰ এক সাধাৰণ প্ৰথাকেও বুজাব পাৰে য’ত কেইবানিশা ধৰি একক অভিনয় কৰা এজন অভিনেতাৰ সৈতে আন এজন অভিনেতা আহি যোগ দিয়ে।<ref>{{cite news|last=Shulman|first=David|title=Creating and Destroying the Universe in Twenty-Nine Nights|url=http://nybooks.com|access-date=9 December 2012|newspaper=The New York Review of Books}}</ref> প্ৰধান অভিনেতাগৰাকী হৈছে এজন চাক্যাৰ, যিয়ে মন্দিৰৰ ভিতৰত বা কুথাম্বালামত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি কুথু আৰু কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰে। চাক্যাৰ মহিলাসকলক (ইল্লোটাম্মা) ইয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া নহয়। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে নাংগ্যাৰাম্মাই মহিলাৰ চৰিত্ৰসমূহ ৰূপায়ণ কৰে। কুডিয়াট্টম প্ৰদৰ্শন প্ৰায়ে দীঘলীয়া আৰু বিস্তাৰিত হয়, যি কেইবানিশাও জুৰি ১২ৰপৰা ১৫০ ঘণ্টালৈকে চলিব পাৰে। এটা সম্পূৰ্ণ কুডিয়াট্টম প্ৰদৰ্শন তিনিটা অংশৰে গঠিত। ইয়াৰ প্ৰথম অংশটো হৈছে 'পুৰপ্পাড়ু', য'ত এজন অভিনেতাই নৃত্যৰ নৃত্ত (nritta) শৈলীৰ সৈতে এটি শ্লোক পৰিৱেশন কৰে। ইয়াৰ পিছত আহে 'নিৰ্বহণম' (nirvahanam), য’ত অভিনেতাই [[অভিনয়]]ৰ জৰিয়তে নাটকৰ মূল চৰিত্ৰটোৰ ভাব প্ৰকাশ কৰে। তাৰ পিছত আহে অতীতৰ পৰ্যালোচনা বা পুনৰাবৃত্তি কৰা 'নিৰ্বহণম', যিয়ে দৰ্শকক প্ৰকৃত নাটকখন আৰম্ভ হোৱা বিন্দুটোলৈ লৈ যায়। প্ৰদৰ্শনৰ অন্তিম অংশটো হৈছে 'কুডিয়াট্টম', যিখন প্ৰকৃত নাটক। প্ৰথম দুটা অংশ একক অভিনয় হ’লেও, কুডিয়াট্টমত মঞ্চত প্ৰদৰ্শনৰ বাবে প্ৰয়োজন হোৱা যিকোনোসংখ্যক চৰিত্ৰ থাকিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=http://thehindu.com|title= All at home |work=The Hindu|date=13 July 2012}}</ref> চাক্যাৰ সম্প্ৰদায়ৰ জ্যেষ্ঠসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে নিজৰ নৱপ্ৰজন্মক এই কলা ৰূপটো শিকাইছিল। ১৯৫০ চনলৈকে ই কেৱল চাক্যাৰসকলৰদ্বাৰাই পৰিৱেশন কৰা হৈছিল। ১৯৫৫ চনত গুৰু [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]]ই প্ৰথমবাৰৰ বাবে মন্দিৰৰ চৌহদৰ বাহিৰত কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰে,<ref>* {{Citation |last=Bhargavinilayam |first=Das |title=Mani Madhaveeyam |url=http://kerala.gov.in |publisher=Department of Cultural Affairs, [[Government of Kerala]] |year=1999 |isbn=81-86365-78-8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215085741/http://kerala.gov.in |archive-date=15 February 2008 }} </ref> যাৰ বাবে তেওঁ গোড়া চাক্যাৰ সম্প্ৰদায়ৰপৰা বহু সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। তেওঁৰ নিজৰ ভাষাত: {{blockquote|মোৰ নিজৰ মানুহখিনিয়েই মোৰ এই কাৰ্যৰ (মন্দিৰৰ চৌহদৰ বাহিৰত কুথু আৰু কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰা) গৰিহণা দিছিল। এবাৰ ভাইকমত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ পাছত তেওঁলোকে আনকি মোক সমাজচ্যুত কৰাৰ কথাও ভাবিছিল। মই বিচাৰিছিলোঁ যে এই কলা যেন সময়ৰ পৰীক্ষাত টিকি থাকে। ঠিক সেইবাবেই মই মন্দিৰৰ বাহিৰলৈ ওলাই অহাৰ সাহস কৰিছিলোঁ।<ref>''Mani Madhava Chakkyar: The Master at Work'', K.N. Panikar, Sangeet Natak Akademi New Delhi, 1994</ref>}} ১৯৬২ চনত কলা তথা সংস্কৃত পণ্ডিত ভি. ৰাঘৱনৰ নেতৃত্বত মাদ্ৰাজৰ সংস্কৃত ৰংগই গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰক চেন্নাইত কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। এইদৰে ইতিহাসত প্ৰথমবাৰৰ বাবে কেৰালাৰ বাহিৰত কুডিয়াট্টম পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref> {{Citation | title=The Samskrita Ranga Annual | url=https://google.com | publisher=Samskrita Ranga, Madras | year=1963 | page= 89}} </ref><ref> {{Citation | author= Venkatarama Raghavan, A. L. Mudaliar | title=Bibliography of the Books, Papers & Other Contributions of Dr. V. Raghavan | url=https://google.com | publisher=New Order Book Co., India | year=1968 | page= 370}}</ref> তেওঁলোকে তিনি নিশা ধৰি ''অভিষেক'', ''সুভদ্ৰাধনঞ্জয়'' আৰু ''নাগানন্দ'' নাটকৰ কুডিয়াট্টম দৃশ্যসমূহ উপস্থাপন কৰিছিল।<ref> {{Citation | title=The Samskrita Ranga Annual | url=https://google.com | publisher=Samskrita Ranga, Madras | year=1967 | page= 77 }} </ref> [[চিত্ৰ:KoodiyattamFaceCostume.jpg|thumb|alt=কুডিয়াট্টম প্ৰদৰ্শন। |কুডিয়াট্টমৰ মুখৰ প্ৰসাধন]] ১৯৬০ চনৰ আৰম্ভণিতে [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ভাৰতীয় নাট্যশালাৰ ওপৰত গৱেষণা কৰি থকা পোলেণ্ডৰ ছাত্ৰ মাৰিয়া ক্ৰিষ্টোফাৰ বাৰ্স্কিয়ে মণি মাধৱ চাক্যাৰৰ অধীনত কুডিয়াট্টম অধ্যয়ন কৰে আৰু এই কলা ৰূপটো শিকা প্ৰথমজন অনা-চাক্যাৰ/নাম্বিয়াৰ ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়। তেওঁ কিল্লিক্কুৰুচ্ছিমংগলামত গুৰুৰ ঘৰতে থাকি পৰম্পৰাগত গুৰুকুল পদ্ধতিৰে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। == প্ৰখ্যাত শিল্পীসকল == [[চিত্ৰ:Mani Madhava Chakyar-Sringara-new.jpg|গুৰু [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]]ৰদ্বাৰা প্ৰদৰ্শিত [[শৃংগাৰ ৰস]]|thumb|left|150px]] [[চিত্ৰ:Mani Damodara Chakyar as Nayaka.jpg|thumb|right|150px|'স্বপ্নবাসৱদত্তম কুডিয়াট্টম'ত নায়ক (বীৰ) ৰজা উদয়নৰ ৰূপত]] [[চিত্ৰ:Margi madhu in koodiyattam as ravanan.JPG|thumb|right|150px|নেপথ্যত ৰাৱণৰ ৰূপত মাৰ্গী মধু]] * [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]]<ref>''Mani Madhava Chakkyar: The Master at Work'' (ইংৰাজী চলচ্চিত্ৰ), কাৱালম এন. পানীকাৰ, [[সংগীত নাটক একাডেমী]], [[নতুন দিল্লী]], ১৯৯৪।</ref> * [[আম্মানুৰ মাধৱ চাক্যাৰ]], তেওঁ ১৯৮০-ৰ দশকত আন্তৰ্জাতিক দৰ্শকৰ আগত এই কলা উপস্থাপন কৰা প্ৰথম কুডিয়াট্টম শিল্পীসকলৰ মাজৰ এজন আছিল। * [[মুঝিককুলাম কোচুকুট্টন চাক্যাৰ]], তেওঁ ১৯৮১ চনত কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত কলা ৰূপসমূহৰ প্ৰচাৰ কৰা অনুষ্ঠান 'মাৰ্গী'ৰ (Margi) প্ৰথম আৱাসিক গুৰু হৈছিল। তেওঁ আম্মানুৰ মাধৱ চাক্যাৰৰ সম্পৰ্কীয় ভাতৃ আছিল। * [[মণি দামোদৰ চাক্যাৰ]], তেওঁ মণি মাধৱ চাক্যাৰৰ শিষ্য আৰু ভতিজা, তেওঁ পৰম্পৰাগত ভক্তিমূলক কুডিয়াট্টমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ শিল্পী। == অৱক্ষয় == পৰম্পৰাগতভাৱে কুডিয়াট্টম আছিল এক সুকীয়া কলা ৰূপ, যি কেৱল হিন্দু মন্দিৰৰ 'কুথাম্বালাম' নামৰ বিশেষ প্ৰেক্ষাগৃহত পৰিৱেশন কৰা হৈছিল আৰু এই প্ৰদৰ্শনসমূহ চোৱাৰ অধিকাৰ কেৱল উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দুসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ আছিল। ইয়াৰ উপৰি, একোটা প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ হ’বলৈ প্ৰায় চল্লিছ দিন পৰ্যন্ত সময় লাগিব পাৰিছিল। ১৯ শতিকাত কেৰালাত সামন্তীয় ব্যৱস্থাৰ পতনৰ ফলত কুডিয়াট্টম শিল্পীসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতা হ্ৰাস পায় আৰু তেওঁলোকে তীব্ৰ আৰ্থিক নাটনিৰ সন্মুখীন হয়। ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইয়াক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছিল যদিও, বৰ্তমান কুডিয়াট্টমে পুনৰ পুঁজিৰ অভাৱৰ সন্মুখীন হৈছে, যাৰ ফলত এই বৃত্তিটোলৈ এক সংকট নামি আহিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00010 |title= Kutiyattam, Sanskrit theatre}}</ref> [[ইউনেস্ক’]]ই এই কলা ৰূপটো অনাগত প্ৰজন্মলৈ হস্তান্তৰ কৰাৰ বাবে আৰু নতুন দৰ্শকৰ সৃষ্টি কৰাৰ লগতে ইয়াৰ ওপৰত অধিক শৈক্ষিক গৱেষণা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে কুডিয়াট্টম প্ৰতিষ্ঠান আৰু গুৰুকুলসমূহৰ এটা নেটৱৰ্ক গঢ়ি তুলিবলৈ আহ্বান জনাইছে। কুডিয়াট্টমৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ ক্ষেত্ৰত [[ইৰিঞ্জালাকুডা]]ত অৱস্থিত 'নটনকৈৰলী' (Natanakairali) অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠান। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ 'মাৰ্গী থিয়েটাৰ গ্ৰুপ' হৈছে কেৰালাত [[কথাকলি]] আৰু কুডিয়াট্টমৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে সমৰ্পিত আন এক অনুষ্ঠান।<ref>{{cite web |url=http://www.margitheatre.org/ |title = Welcome to margitheatre}}</ref> === প্ৰতিষ্ঠান আৰু বঁটা === ১৯৯৮ চনত স্থাপিত 'নেপথ্য কেন্দ্ৰ' প্ৰতিষ্ঠানখন হৈছে মুঝিককুলামত কুডিয়াট্টমৰ প্ৰাচীন নাট্য পৰম্পৰা আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত কলা ৰূপসমূহ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰসাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এক উল্লেখনীয় আৰু আগশাৰীৰ নাট্য দল।<ref>{{cite news |title=Kerala: Koodiyattam festival to begin today |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/koodiyattam-festival-to-begin-today/articleshow/93810990.cms |work=The Times of India |date=27 August 2022}}</ref><ref>{{cite news| url = http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/koodiyattom-festival-begins-at-moozhikulam/article3702197.ece| title = Koodiyattom festival begins at Moozhikulam – The Hindu| newspaper = The Hindu| date = 30 July 2012}}</ref> ভাৰতৰ সংগীত, নৃত্য আৰু নাটকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠান [[সংগীত নাটক একাডেমী]]য়ে পৰিৱেশ্য কলাৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান [[সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]]ৰে কেইবাগৰাকীও কুডিয়াট্টম শিল্পীক সন্মানিত কৰিছে। তাৰ ভিতৰত কলা মণ্ডলম শিৱন নাম্বুডিৰি (২০০৭), পাইনকুলাম ৰামন চাক্যাৰ (২০১০) আৰু পাইনকুলাম দামোদৰ চাক্যাৰ (২০১২) অন্যতম।<ref>{{cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |title=SNA: List of Akademi Awardees |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archive-date=31 March 2016 }}</ref> ==তথ‍্য উৎস== {{Reflist}} * {{Citation | last=Chakiar | first=Mani Madhava | title=[[Nātyakalpadrumam]] | publisher=[[Sangeet Natak Akademi]], [[New Delhi]] | year=1975 }} * {{Citation | last=Raja | first=Kunjunni | title=An Introduction to Kutiyattam | publisher=[[Sangeet Natak Akademi]], [[New Delhi]] | year=1964 }} * {{Citation | author=Kavalam N. Panikar | author-link=Kavalam N. Panikar | title=[[Mani Madhava Chakyar: The Master at Work (film)|Mani Madhava Chakyar: The Master at Work]] | publisher=[[Sangeet Natak Akademi]], [[New Delhi]] | year=1994 }} == অধিক পঠন == [[চিত্ৰ:Nātyakalpadrumam.jpg|গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰৰদ্বাৰা ৰচিত কুডিয়াট্টমৰ সকলো দিশ সামৰি লোৱা শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থ ''[[নাট্যকল্পদ্ৰুমম]]''|thumb|right|150px]] * ''[[নাট্যকল্পদ্ৰুম]]'' (১৯৭৫), গুৰু [[মণি মাধৱ চাক্যাৰ]]ৰদ্বাৰা কুডিয়াট্টমৰ ওপৰত লিখিত এখন [[কেৰালা সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]] প্ৰাপ্ত গ্ৰন্থ, যাক পণ্ডিতসকলে প্ৰামাণিক বুলি গণ্য কৰে। * [[ভৰত মুনি]]ৰদ্বাৰা ৰচিত নাট্য তত্ত্বৰ এক প্ৰাচীন গ্ৰন্থ ''[[নাট্য শাস্ত্ৰ]]'', য’ত তেওঁ [[গুপ্ত সাম্ৰাজ্য]]ৰ [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নাট্যকলা|সংস্কৃত নাট্যশালা]]ৰ বৰ্ণনা কৰিছে; কুডিয়াট্টমে সেই যুগৰ পৰিৱেশন শৈলীৰ কিছুমান দিশ সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। * [[নন্দিকেশ্বৰ]]ৰদ্বাৰা ৰচিত ''[[অভিনয় দৰ্পণ]]'', যাৰ নাট্য তত্ত্বক ''নাট্য শাস্ত্ৰ''ৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। * ফাৰ্লে ৰিচমণ্ড (Farley Richmond), ''Kutiyattam: Sanskrit Theater of India'' (ইউনিভাৰ্চিটি অৱ মিছিগান প্ৰেছ, ২০০২)। ভিডিঅ’ আৰু পাঠ্য সম্বলিত চিডি-ৰম (CD-ROM)। * ৰাজেন্দ্ৰন চি (Rajendran C), "The Traditional Sanskrit Theatre of Kerala" (কালিকট বিশ্ববিদ্যালয়, ১৯৮৯) * ভাৰ্জিনি জোহান (Virginie Johan), "Kuttu-Kutiyattam : théâtres classiques du Kerala". ''Revue d’histoire du théâtre'' 216, 2002-4: 365–382. * ভাৰ্জিনি জোহান (Virginie Johan), "Pour un théâtre des yeux : l’exemple indien". ''Coulisses 33'', 2006 : 259–274. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category}} * [[q:Mani Madhava Chakyar|ৱিকিউদ্ধৃতি: গুৰু মণি মাধৱ চাক্যাৰ/কুডিয়াট্টম]] * [http://kudiyattam.huji.ac.il/ Kudiyattam: A Multi-Disciplinary Approach to the Living Sanskrit Theater of Kerala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230327063452/http://kudiyattam.huji.ac.il/ |date=27 March 2023 }} * {{citation|url=http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2012/nov/24/creating-and-destroying-universe-twenty-nine-night/ |title=Creating and Destroying the Universe in Twenty-Nine Nights|first=David |last=Shulman|date=24 November 2012|periodical=The New York Review of Books}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] ccs3ie2pzpzotzjdr5a2gjvhmgg356w 10 138243 622075 2026-07-31T13:42:19Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{#if:{{{sortable|}}} |<span style="display:none;">{{{1|}}}</span> }}{{#if:{{{i|}}} |<nowiki/>'' }}{{abbr|style=font-size:85%|{{#switch:{{{lk|}}} |yes|on = আক্ষৰিক অৰ্থ |#default = lit. }}|literal translation}}{{#if:{{{i|}}} |''<nowiki/> }}{{#if:{{{1|}}} | {{thinsp}}{{gloss|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{2|}}} | {{sp}} or {{gloss|{{{2}}}}} }}{{#if:{{{3|}}} | {{sp}} or {{gloss|{{{3}}}}} }}{{#if:{{{4|}}} | {{sp}} or {{gloss|{{{4}}}}} }}<no... 622075 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{sortable|}}} |<span style="display:none;">{{{1|}}}</span> }}{{#if:{{{i|}}} |<nowiki/>'' }}{{abbr|style=font-size:85%|{{#switch:{{{lk|}}} |yes|on = আক্ষৰিক অৰ্থ |#default = lit. }}|literal translation}}{{#if:{{{i|}}} |''<nowiki/> }}{{#if:{{{1|}}} | {{thinsp}}{{gloss|{{{1}}}}} }}{{#if:{{{2|}}} | {{sp}} or {{gloss|{{{2}}}}} }}{{#if:{{{3|}}} | {{sp}} or {{gloss|{{{3}}}}} }}{{#if:{{{4|}}} | {{sp}} or {{gloss|{{{4}}}}} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 0mqjvba1e2xo2knx0qn1f3f14ledthk 622077 622075 2026-07-31T13:44:47Z AjayDas 12623 [[সাঁচ:আক্ষৰিক অনুবাদ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 622077 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সাঁচ:আক্ষৰিক অনুবাদ]] 4m3pyhxr6wiig5igj9lq9q079uve0yk 0 138244 622092 2026-07-31T14:00:05Z AjayDas 12623 [[কুডিয়াট্টম]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 622092 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[কুডিয়াট্টম]] d0sp0x3kch678tbaeiiw2lzo26v8uaw 0 138245 622097 2026-07-31T14:17:52Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|ভাৰতৰ [[পোন্নানী]]ৰ বিয়্যাম হ্ৰদৰ পৰা হাউচবোট বা নাওঘৰসহ বেকৱাটাৰৰ এটা দৃশ্য]] [[চিত্ৰ:Alappuzha Boat Beauty W.jpg|thumb|ভাৰতৰ [[আলাপ্পুঝা]]ত এখন [[কেৰালা]]ৰ হাউচবোট]] চিত্ৰ:Kettuvallam House... 622097 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|ভাৰতৰ [[পোন্নানী]]ৰ বিয়্যাম হ্ৰদৰ পৰা হাউচবোট বা নাওঘৰসহ বেকৱাটাৰৰ এটা দৃশ্য]] [[চিত্ৰ:Alappuzha Boat Beauty W.jpg|thumb|ভাৰতৰ [[আলাপ্পুঝা]]ত এখন [[কেৰালা]]ৰ হাউচবোট]] [[চিত্ৰ:Kettuvallam Houseboat.jpg|thumb|ওপৰৰ ডেকযুক্ত এখন 'কেট্টুভাল্লাম' হাউচবোট]] '''কেট্টুভাল্লাম''' ({{lang-en|Kettuvallam}}) [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্যত]] বহুলভাৱে ব্যৱহৃত এক প্ৰকাৰৰ হাউচবোট বা নাওঘৰ। এইবোৰৰ কাঠৰ নাৱৰ তলি বা খোলাটোৰ ওপৰত খেৰৰ চালি থাকে।<ref name = "Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Backwaters'', 2006 edition 2007 reprint, p. 47, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref> পৰম্পৰাগত কেট্টুভাল্লামসমূহ প্ৰধানকৈ কেৰালা পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name = "News">{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/03/11/stories/2002031100370200.htm | title = Cruising along in designer houseboats | access-date = 2008-01-06 | last = Radhakrishnan | first = S. Anil | publisher = The Hindu, 11 March 2002 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080202145528/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/03/11/stories/2002031100370200.htm | archive-date = 2 February 2008 | url-status = usurped }}</ref> == ইতিহাস == [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumb|[[কাছাৰগোড জিলা]]ৰ [[নীলেশ্বৰম|নীলেশ্বৰ]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''কেট্টুভাল্লাম'']] কেৰালাত এনেধৰণৰ নাওসমূহৰ ইতিহাস ''উৰু''ৰ সৈতে জড়িত, যি আছিল [[কোঝিকোড়]] বন্দৰৰ দক্ষিণে অৱস্থিত [[বেপুৰ]]ৰ কাঠমিস্ত্ৰীসকলে নিৰ্মাণ কৰা এক ডাঙৰ ধো (Dhow) আৰ্হিৰ কাঠৰ জাহাজ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/the-boatmakers-of-beypore/article4884192.ece|title=The boat-makers of Beypore|newspaper=The Hindu |date=6 July 2013|access-date=17 April 2018|via=www.thehindu.com}}</ref> পূৰ্বৰ সময়ত ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় চেগুন কাঠ [[নীলাম্বুৰ]]ৰ চেগুন অৰণ্যৰ পৰা অনা হৈছিল, কিন্তু বৰ্তমান আমদানিকৃত মালয়েচিয়ান চেগুন কাঠ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.amartya.de/beypore1.htm|title=Ship building in Beypore|website=amartya.de|access-date=17 April 2018|archive-date=25 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425051616/http://www.amartya.de/beypore1.htm|url-status=dead}}</ref> পুৰণি কালৰে পৰা কেৰালাৰ লুণীয়া পানীৰ জলাশয়ত বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰৰ নাওসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে মানুহ আৰু সামগ্ৰী পৰিবহনৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈ আহিছে।<ref name = "Book"/><ref name = "Boat2">{{cite web | url =http://www.kettuvallam.com/Content-16/Kerala-Houseboat.html | title =Cargo boats | access-date =2008-01-05 | publisher =Worldviewer | archive-url =https://web.archive.org/web/20071029111803/http://www.kettuvallam.com/Content-16/Kerala-Houseboat.html | archive-date =29 October 2007 | url-status =dead }}</ref> ৰাজপৰিয়ালৰ লোকসকলৰ বাবে এই নাওসমূহ আনকি আৰামদায়ক বাসস্থানলৈও পৰিণত হৈছিল।<ref name = "Book"/> == নিৰ্মাণ == [[চিত্ৰ:Uru.jpg|thumbnail|[[চালিয়াৰ নৈ]]ৰ মুখত অৱস্থিত [[কোঝিকোড়|কালিকট]]ৰ বেপুৰত নিৰ্মিত এখন ''উৰু'']] এখন '''কেট্টুভাল্লাম''' দৈৰ্ঘ্যত প্ৰায় ৩০.৫ মিটাৰ আৰু মাজভাগত ইয়াৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ৪ মিটাৰ হয়। ইয়াক তৈয়াৰ কৰিবলৈ থলুৱা আৰু পৰিৱেশ-অনুকূল সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হয়; যেনে বাঁহৰ খুঁটি, মৰাপাট বা নাৰিকলৰ আঁহ, ৰছী, বাঁহৰ চাটাই, দলিচা আদি। ইয়াৰ বাবে ব্যৱহৃত মূল কাঠবিধ হৈছে '''"আঞ্জিলি"''' (''Artocarpus hirsuta'')। ইয়াত সুসজ্জিত একক কোঠা, দুটা কোঠা আৰু তিনিটা কোঠাযুক্ত হাউচবোট বা নাওঘৰ পোৱা যায়। নাৱৰ তলৰ খোলাটো দীঘলকৈ কটা আৰু খোদিত কৰা কাঠৰ তক্তাৰে ধাৰাবাহিকভাৱে তৈয়াৰ কৰা হয়, যিবোৰ নাৰিকলৰ আঁহ ভৰাই ছালিৰ ৰছীৰে টানকৈ বান্ধি থোৱা হয়।<ref name = "Boat4">{{cite web | url =http://www.keralatravels.com/houseboat/ | title = Unforgettable house boat ride| access-date = 2008-01-05 | work = Alleppey | publisher = Travel Division of Kerala.com}}</ref> কেট্টুভাল্লামসমূহ মটৰচালিত আৰু দ পানীত বঠাৰ সহায়ত চলোৱা হয়। তৰাং বা কম পানী থকা অঞ্চলত নাও আগুৱাই নিবলৈ দীঘল বাঁহৰ খুঁটি বা 'লগি' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ কাষত ওলাই থকা বাঁহৰ কেইডালমান খোপনি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চালিৰ গাঁথনিৰ বাবে বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু চালিখন ঢাকিবৰ বাবে বাঁহৰ কাঠিৰে বোৱা চাটাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মূলতঃ কেট্টুভাল্লামসমূহ মালবস্তু পৰিবহনৰ বাবেহে ডিজাইন কৰা হৈছিল, গতিকে ইয়াক এটা পৰ্যটন বাহনলৈ ৰূপান্তৰ কৰিবলৈ ডিজাইনত বহুতো পৰিৱৰ্তন কৰিবলগীয়া হৈছিল। মূৰটো যাতে লাগি নাযায়, তাৰ বাবে চালিৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা হৈছিল। নাৱৰ তলিৰ বৃত্তাকাৰ আকৃতিৰ অসুবিধা কম কৰিবলৈ আৰু সহজে খোজ কাঢ়িবলৈ তথা আৰামেৰে বহিবলৈ সমগ্ৰ দৈৰ্ঘ্য জুৰি কাঠৰ তক্তা পৰা হৈছিল। পোহৰ, বতাহ চলাচল আৰু বাহিৰৰ দৃশ্য চাবলৈ খিৰিকী আৰু অন্যান্য খোলা অংশৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। নাৱৰ মাজভাগত ওপৰলৈ মেলিব পৰা এখন পেনেল থকা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ দিয়া হৈছে। [[চিত্ৰ:House boat fascia.jpg|thumb|কেট্টুভাল্লামৰ ভিতৰভাগ]] বেছিভাগ আধুনিক ডিজাইনতে শৌচাগাৰ যুক্ত তিনিটা শোৱা কোঠা, এটা বহা কোঠা আৰু এটা পাকঘৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অৱশ্যে ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমো দেখা যায়। কিছুমানত শোৱা কোঠাৰ সংখ্যা কম থাকে কিন্তু বহা কোঠাটো ডাঙৰ হয় আৰু চালিৰ ওপৰত বেলকনিৰ দৰে ডেক থাকিব পাৰে। সাধাৰণতে, নাৱৰ খোলাটোৰ পৰা ওলাই থকা অংশবোৰ বেলকনি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক সা-সুবিধাসমূহ সংযোজন কৰিবলৈ ইয়াত কিছুমান অভিনৱ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। কমোডৰ চিট, শ্বাৱাৰ ট্ৰে আৰু মজিয়াত চিৰামিক টাইলছ বহুৱাবলৈ মজিয়াৰ স্তৰত কংক্ৰিটৰ স্লেব ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই শৌচাগাৰসমূহ তীখাৰ কেবিনেটেৰে নিৰ্মিত, য’ত তীখাৰ জালিৰ এটা নেটৱৰ্ক থাকে। তাত 'এক্টিজাইম' নামৰ এক অনুঘটকৰ সহায়ত উপকাৰী বেক্টেৰিয়া গঢ়ি তোলা হয়। এই বেক্টেৰিয়াবোৰে মানুহৰ মল-মূত্ৰ ভক্ষণ কৰে আৰু জীৱাণুমুক্ত, বৰণহীন আৰু ক্ষতিকাৰক নোহোৱা এক উপজাত পদাৰ্থ উৎপন্ন কৰে। শৌচাগাৰৰ লেতেৰা পানী ওলাই যোৱা নলীডাল নাৱৰ তলিৰ মাজেৰে নি তলৰ বৈ থকা পানীত এৰি দিয়া হয়। আজিকালি বায়’-টয়লেট বা জৈৱ-শৌচাগাৰৰ ব্যৱহাৰ অতি সাধাৰণ হৈ পৰিছে। যাৰ ফলত বেকৱাটাৰৰ খালবোৰ প্ৰদূষিত নহয়। ব্যৱহাৰৰ বাবে পানীখিনি পাকঘৰ আৰু শৌচাগাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি ওপৰৰ অংশত থকা এটা প্লাষ্টিকৰ টেংকত জমা কৰি ৰখা হয়। পৰিৱেশ-অনুকূল সামগ্ৰীৰ নান্দনিক গুণাগুণ বজাই ৰাখিবলৈ পাইপ, টেংক আৰু অন্যান্য কৃত্ৰিম সামগ্ৰীসমূহ ছালি বা নাৰিকলৰ আঁহেৰে ঢাকি থোৱা হয়। == পৰ্যটন == সহস্ৰাব্দৰ ঠিক আগে আগে প্ৰকাশিত এক বিশেষ সংগ্ৰহযোগ্য সংখ্যাত নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ (National Geographic Traveler) আলোচনীয়ে কেৰালাক 'জীৱনকালৰ ৫০খন চাবলীয়া গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত স্থান দিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/businessline/2000/07/13/stories/111302c4.htm |title=Going beyond God's own country |access-date=2008-01-08 |last=Mathew |first=Mony K. |publisher=The Hindu Business Line, 13 July 2000 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20071220083148/http://www.hinduonnet.com/businessline/2000/07/13/stories/111302c4.htm |archive-date=20 December 2007 }}</ref> দি হিন্দু কাকতে লিখিছিল, "'ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ'ৰ (God's Own Country) আইনাসদৃশ শান্ত হ্ৰদ, ছবিৰ কিতাপৰ দৰে হ্ৰদৰ পাৰ, খেজুৰ গছেৰে আবৃত খাল আৰু তিৰবিৰাই থকা জুৰিবোৰৰ মাজেৰে কৰা নাও যাত্ৰা হৈছে এই দেশৰ আটাইতকৈ মনোমোহা ছুটি কটোৱাৰ অভিজ্ঞতা। খেজুৰ গছেৰে আবৃত এই জলপথসমূহৰ মাজেৰে কৰা যাত্ৰা পৰ্যটকসকলৰ ভ্ৰমণসূচীৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ হৈ পৰাৰ লগে লগে পৰম্পৰাগত কেট্টুভাল্লাম কেৰালা পৰ্যটনৰ শুভংকৰ (mascot) হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।"<ref name = "News"/> ৯০০তকৈও অধিক কেট্টুভাল্লামে কেৰালাৰ বেকৱাটাৰত চলাচল কৰে আৰু পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় কেইবাটাও ভ্ৰমণ পথ আছে।<ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005103101070300.htm&date=2005/10/31/&prd=mp& | archive-url = https://web.archive.org/web/20090520163825/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005103101070300.htm&date=2005/10/31/&prd=mp& | url-status = usurped | archive-date = 20 May 2009 | title = Eco-friendly boats to ply backwaters| access-date = 2008-01-06 | last = Abraham | first = Tanya | publisher = The Hindu, 31 October 2005 }}</ref> ট্যুৰ অপাৰেটৰসকলে কেইবাটাও অভিনৱ বিকল্প আগবঢ়াই আহিছে। পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰৰ বাবে কেট্টুভাল্লামক জনপ্ৰিয় কৰাৰ এক পদক্ষেপ হিচাপে আৰু এই অঞ্চলৰ অন্যতম বৃহৎ নদী তথা জিলাখনৰ জীৱনৰেখা স্বৰূপ [[ৱালাপত্তনম নদী]]ৰ বিষয়ে মানুহক অধিক জানিবলৈ সুবিধা কৰি দিবৰ বাবে [[কান্নুৰ জিলা]] পৰ্যটন পৰিষদে কট্টমপল্লীৰ এটা ব্যক্তিগত ৰিজৰ্টৰ সহযোগত এক 'নদী দৰ্শন' কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছে।<ref>{{cite web | url =http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006031314030300.htm&date=2006/03/13/&prd=th& | archive-url =https://web.archive.org/web/20110711171002/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006031314030300.htm&date=2006/03/13/&prd=th& | url-status =usurped | archive-date =11 July 2011 | title = Valapattanam attracting tourists| access-date = 2008-01-06 | publisher = The Hindu, 13 March 2006 }}</ref> কালুৰ-কড়ৱন্থৰা পথৰ এটা কেট্টুভাল্লামত এটি সাগৰীয় খাদ্যৰ ভোজনালয় খোলা হৈছে।<ref>{{cite news | title = Fish on the boat eating out | last = Priyadershini| first = S. | work = The Hindu | date = 13 December 2007 }}</ref> == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery class="center"> image:Kerala Launch.JPG|যাত্ৰীবাহী এখন নিয়মীয়া ফেৰী image:Kerala Country Boat.jpg|স্থানীয় লোকে মাছ ধৰিবলৈ আৰু ফেৰী সেৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা এখন নাও image:Enten backwaters.JPG|বেকৱাটাৰ বা হ্ৰদৰ পানীত নাও আৰু হাঁহ image:Kerala Houseboat Breakfast.JPG|কেট্টুভাল্লামত প্ৰস্তুত কৰা খাদ্য image:Kerala Houseboat View.JPG|কেট্টুভাল্লামৰ পৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==External links== <!----NO COMMERCIAL LINKS PLEASE---> {{commons category}} jkxhyb3mu7kekqh7dadd8yctsgjn6tf 622098 622097 2026-07-31T14:18:29Z AjayDas 12623 /* বাহ‍্যিক সংযোগ */ 622098 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|ভাৰতৰ [[পোন্নানী]]ৰ বিয়্যাম হ্ৰদৰ পৰা হাউচবোট বা নাওঘৰসহ বেকৱাটাৰৰ এটা দৃশ্য]] [[চিত্ৰ:Alappuzha Boat Beauty W.jpg|thumb|ভাৰতৰ [[আলাপ্পুঝা]]ত এখন [[কেৰালা]]ৰ হাউচবোট]] [[চিত্ৰ:Kettuvallam Houseboat.jpg|thumb|ওপৰৰ ডেকযুক্ত এখন 'কেট্টুভাল্লাম' হাউচবোট]] '''কেট্টুভাল্লাম''' ({{lang-en|Kettuvallam}}) [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্যত]] বহুলভাৱে ব্যৱহৃত এক প্ৰকাৰৰ হাউচবোট বা নাওঘৰ। এইবোৰৰ কাঠৰ নাৱৰ তলি বা খোলাটোৰ ওপৰত খেৰৰ চালি থাকে।<ref name = "Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Backwaters'', 2006 edition 2007 reprint, p. 47, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref> পৰম্পৰাগত কেট্টুভাল্লামসমূহ প্ৰধানকৈ কেৰালা পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name = "News">{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/03/11/stories/2002031100370200.htm | title = Cruising along in designer houseboats | access-date = 2008-01-06 | last = Radhakrishnan | first = S. Anil | publisher = The Hindu, 11 March 2002 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080202145528/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/03/11/stories/2002031100370200.htm | archive-date = 2 February 2008 | url-status = usurped }}</ref> == ইতিহাস == [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumb|[[কাছাৰগোড জিলা]]ৰ [[নীলেশ্বৰম|নীলেশ্বৰ]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''কেট্টুভাল্লাম'']] কেৰালাত এনেধৰণৰ নাওসমূহৰ ইতিহাস ''উৰু''ৰ সৈতে জড়িত, যি আছিল [[কোঝিকোড়]] বন্দৰৰ দক্ষিণে অৱস্থিত [[বেপুৰ]]ৰ কাঠমিস্ত্ৰীসকলে নিৰ্মাণ কৰা এক ডাঙৰ ধো (Dhow) আৰ্হিৰ কাঠৰ জাহাজ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/the-boatmakers-of-beypore/article4884192.ece|title=The boat-makers of Beypore|newspaper=The Hindu |date=6 July 2013|access-date=17 April 2018|via=www.thehindu.com}}</ref> পূৰ্বৰ সময়ত ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় চেগুন কাঠ [[নীলাম্বুৰ]]ৰ চেগুন অৰণ্যৰ পৰা অনা হৈছিল, কিন্তু বৰ্তমান আমদানিকৃত মালয়েচিয়ান চেগুন কাঠ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.amartya.de/beypore1.htm|title=Ship building in Beypore|website=amartya.de|access-date=17 April 2018|archive-date=25 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425051616/http://www.amartya.de/beypore1.htm|url-status=dead}}</ref> পুৰণি কালৰে পৰা কেৰালাৰ লুণীয়া পানীৰ জলাশয়ত বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰৰ নাওসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে মানুহ আৰু সামগ্ৰী পৰিবহনৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈ আহিছে।<ref name = "Book"/><ref name = "Boat2">{{cite web | url =http://www.kettuvallam.com/Content-16/Kerala-Houseboat.html | title =Cargo boats | access-date =2008-01-05 | publisher =Worldviewer | archive-url =https://web.archive.org/web/20071029111803/http://www.kettuvallam.com/Content-16/Kerala-Houseboat.html | archive-date =29 October 2007 | url-status =dead }}</ref> ৰাজপৰিয়ালৰ লোকসকলৰ বাবে এই নাওসমূহ আনকি আৰামদায়ক বাসস্থানলৈও পৰিণত হৈছিল।<ref name = "Book"/> == নিৰ্মাণ == [[চিত্ৰ:Uru.jpg|thumbnail|[[চালিয়াৰ নৈ]]ৰ মুখত অৱস্থিত [[কোঝিকোড়|কালিকট]]ৰ বেপুৰত নিৰ্মিত এখন ''উৰু'']] এখন '''কেট্টুভাল্লাম''' দৈৰ্ঘ্যত প্ৰায় ৩০.৫ মিটাৰ আৰু মাজভাগত ইয়াৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ৪ মিটাৰ হয়। ইয়াক তৈয়াৰ কৰিবলৈ থলুৱা আৰু পৰিৱেশ-অনুকূল সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হয়; যেনে বাঁহৰ খুঁটি, মৰাপাট বা নাৰিকলৰ আঁহ, ৰছী, বাঁহৰ চাটাই, দলিচা আদি। ইয়াৰ বাবে ব্যৱহৃত মূল কাঠবিধ হৈছে '''"আঞ্জিলি"''' (''Artocarpus hirsuta'')। ইয়াত সুসজ্জিত একক কোঠা, দুটা কোঠা আৰু তিনিটা কোঠাযুক্ত হাউচবোট বা নাওঘৰ পোৱা যায়। নাৱৰ তলৰ খোলাটো দীঘলকৈ কটা আৰু খোদিত কৰা কাঠৰ তক্তাৰে ধাৰাবাহিকভাৱে তৈয়াৰ কৰা হয়, যিবোৰ নাৰিকলৰ আঁহ ভৰাই ছালিৰ ৰছীৰে টানকৈ বান্ধি থোৱা হয়।<ref name = "Boat4">{{cite web | url =http://www.keralatravels.com/houseboat/ | title = Unforgettable house boat ride| access-date = 2008-01-05 | work = Alleppey | publisher = Travel Division of Kerala.com}}</ref> কেট্টুভাল্লামসমূহ মটৰচালিত আৰু দ পানীত বঠাৰ সহায়ত চলোৱা হয়। তৰাং বা কম পানী থকা অঞ্চলত নাও আগুৱাই নিবলৈ দীঘল বাঁহৰ খুঁটি বা 'লগি' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ কাষত ওলাই থকা বাঁহৰ কেইডালমান খোপনি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চালিৰ গাঁথনিৰ বাবে বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু চালিখন ঢাকিবৰ বাবে বাঁহৰ কাঠিৰে বোৱা চাটাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মূলতঃ কেট্টুভাল্লামসমূহ মালবস্তু পৰিবহনৰ বাবেহে ডিজাইন কৰা হৈছিল, গতিকে ইয়াক এটা পৰ্যটন বাহনলৈ ৰূপান্তৰ কৰিবলৈ ডিজাইনত বহুতো পৰিৱৰ্তন কৰিবলগীয়া হৈছিল। মূৰটো যাতে লাগি নাযায়, তাৰ বাবে চালিৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা হৈছিল। নাৱৰ তলিৰ বৃত্তাকাৰ আকৃতিৰ অসুবিধা কম কৰিবলৈ আৰু সহজে খোজ কাঢ়িবলৈ তথা আৰামেৰে বহিবলৈ সমগ্ৰ দৈৰ্ঘ্য জুৰি কাঠৰ তক্তা পৰা হৈছিল। পোহৰ, বতাহ চলাচল আৰু বাহিৰৰ দৃশ্য চাবলৈ খিৰিকী আৰু অন্যান্য খোলা অংশৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। নাৱৰ মাজভাগত ওপৰলৈ মেলিব পৰা এখন পেনেল থকা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ দিয়া হৈছে। [[চিত্ৰ:House boat fascia.jpg|thumb|কেট্টুভাল্লামৰ ভিতৰভাগ]] বেছিভাগ আধুনিক ডিজাইনতে শৌচাগাৰ যুক্ত তিনিটা শোৱা কোঠা, এটা বহা কোঠা আৰু এটা পাকঘৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অৱশ্যে ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমো দেখা যায়। কিছুমানত শোৱা কোঠাৰ সংখ্যা কম থাকে কিন্তু বহা কোঠাটো ডাঙৰ হয় আৰু চালিৰ ওপৰত বেলকনিৰ দৰে ডেক থাকিব পাৰে। সাধাৰণতে, নাৱৰ খোলাটোৰ পৰা ওলাই থকা অংশবোৰ বেলকনি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক সা-সুবিধাসমূহ সংযোজন কৰিবলৈ ইয়াত কিছুমান অভিনৱ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। কমোডৰ চিট, শ্বাৱাৰ ট্ৰে আৰু মজিয়াত চিৰামিক টাইলছ বহুৱাবলৈ মজিয়াৰ স্তৰত কংক্ৰিটৰ স্লেব ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই শৌচাগাৰসমূহ তীখাৰ কেবিনেটেৰে নিৰ্মিত, য’ত তীখাৰ জালিৰ এটা নেটৱৰ্ক থাকে। তাত 'এক্টিজাইম' নামৰ এক অনুঘটকৰ সহায়ত উপকাৰী বেক্টেৰিয়া গঢ়ি তোলা হয়। এই বেক্টেৰিয়াবোৰে মানুহৰ মল-মূত্ৰ ভক্ষণ কৰে আৰু জীৱাণুমুক্ত, বৰণহীন আৰু ক্ষতিকাৰক নোহোৱা এক উপজাত পদাৰ্থ উৎপন্ন কৰে। শৌচাগাৰৰ লেতেৰা পানী ওলাই যোৱা নলীডাল নাৱৰ তলিৰ মাজেৰে নি তলৰ বৈ থকা পানীত এৰি দিয়া হয়। আজিকালি বায়’-টয়লেট বা জৈৱ-শৌচাগাৰৰ ব্যৱহাৰ অতি সাধাৰণ হৈ পৰিছে। যাৰ ফলত বেকৱাটাৰৰ খালবোৰ প্ৰদূষিত নহয়। ব্যৱহাৰৰ বাবে পানীখিনি পাকঘৰ আৰু শৌচাগাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি ওপৰৰ অংশত থকা এটা প্লাষ্টিকৰ টেংকত জমা কৰি ৰখা হয়। পৰিৱেশ-অনুকূল সামগ্ৰীৰ নান্দনিক গুণাগুণ বজাই ৰাখিবলৈ পাইপ, টেংক আৰু অন্যান্য কৃত্ৰিম সামগ্ৰীসমূহ ছালি বা নাৰিকলৰ আঁহেৰে ঢাকি থোৱা হয়। == পৰ্যটন == সহস্ৰাব্দৰ ঠিক আগে আগে প্ৰকাশিত এক বিশেষ সংগ্ৰহযোগ্য সংখ্যাত নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ (National Geographic Traveler) আলোচনীয়ে কেৰালাক 'জীৱনকালৰ ৫০খন চাবলীয়া গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত স্থান দিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/businessline/2000/07/13/stories/111302c4.htm |title=Going beyond God's own country |access-date=2008-01-08 |last=Mathew |first=Mony K. |publisher=The Hindu Business Line, 13 July 2000 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20071220083148/http://www.hinduonnet.com/businessline/2000/07/13/stories/111302c4.htm |archive-date=20 December 2007 }}</ref> দি হিন্দু কাকতে লিখিছিল, "'ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ'ৰ (God's Own Country) আইনাসদৃশ শান্ত হ্ৰদ, ছবিৰ কিতাপৰ দৰে হ্ৰদৰ পাৰ, খেজুৰ গছেৰে আবৃত খাল আৰু তিৰবিৰাই থকা জুৰিবোৰৰ মাজেৰে কৰা নাও যাত্ৰা হৈছে এই দেশৰ আটাইতকৈ মনোমোহা ছুটি কটোৱাৰ অভিজ্ঞতা। খেজুৰ গছেৰে আবৃত এই জলপথসমূহৰ মাজেৰে কৰা যাত্ৰা পৰ্যটকসকলৰ ভ্ৰমণসূচীৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ হৈ পৰাৰ লগে লগে পৰম্পৰাগত কেট্টুভাল্লাম কেৰালা পৰ্যটনৰ শুভংকৰ (mascot) হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।"<ref name = "News"/> ৯০০তকৈও অধিক কেট্টুভাল্লামে কেৰালাৰ বেকৱাটাৰত চলাচল কৰে আৰু পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় কেইবাটাও ভ্ৰমণ পথ আছে।<ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005103101070300.htm&date=2005/10/31/&prd=mp& | archive-url = https://web.archive.org/web/20090520163825/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005103101070300.htm&date=2005/10/31/&prd=mp& | url-status = usurped | archive-date = 20 May 2009 | title = Eco-friendly boats to ply backwaters| access-date = 2008-01-06 | last = Abraham | first = Tanya | publisher = The Hindu, 31 October 2005 }}</ref> ট্যুৰ অপাৰেটৰসকলে কেইবাটাও অভিনৱ বিকল্প আগবঢ়াই আহিছে। পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰৰ বাবে কেট্টুভাল্লামক জনপ্ৰিয় কৰাৰ এক পদক্ষেপ হিচাপে আৰু এই অঞ্চলৰ অন্যতম বৃহৎ নদী তথা জিলাখনৰ জীৱনৰেখা স্বৰূপ [[ৱালাপত্তনম নদী]]ৰ বিষয়ে মানুহক অধিক জানিবলৈ সুবিধা কৰি দিবৰ বাবে [[কান্নুৰ জিলা]] পৰ্যটন পৰিষদে কট্টমপল্লীৰ এটা ব্যক্তিগত ৰিজৰ্টৰ সহযোগত এক 'নদী দৰ্শন' কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছে।<ref>{{cite web | url =http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006031314030300.htm&date=2006/03/13/&prd=th& | archive-url =https://web.archive.org/web/20110711171002/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006031314030300.htm&date=2006/03/13/&prd=th& | url-status =usurped | archive-date =11 July 2011 | title = Valapattanam attracting tourists| access-date = 2008-01-06 | publisher = The Hindu, 13 March 2006 }}</ref> কালুৰ-কড়ৱন্থৰা পথৰ এটা কেট্টুভাল্লামত এটি সাগৰীয় খাদ্যৰ ভোজনালয় খোলা হৈছে।<ref>{{cite news | title = Fish on the boat eating out | last = Priyadershini| first = S. | work = The Hindu | date = 13 December 2007 }}</ref> == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery class="center"> image:Kerala Launch.JPG|যাত্ৰীবাহী এখন নিয়মীয়া ফেৰী image:Kerala Country Boat.jpg|স্থানীয় লোকে মাছ ধৰিবলৈ আৰু ফেৰী সেৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা এখন নাও image:Enten backwaters.JPG|বেকৱাটাৰ বা হ্ৰদৰ পানীত নাও আৰু হাঁহ image:Kerala Houseboat Breakfast.JPG|কেট্টুভাল্লামত প্ৰস্তুত কৰা খাদ্য image:Kerala Houseboat View.JPG|কেট্টুভাল্লামৰ পৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ‍্যিক সংযোগ== <!----NO COMMERCIAL LINKS PLEASE---> {{commons category}} 4xl00hsjw1stugiknrfayvcs8kdkar4 622099 622098 2026-07-31T14:19:11Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালা পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 622099 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|ভাৰতৰ [[পোন্নানী]]ৰ বিয়্যাম হ্ৰদৰ পৰা হাউচবোট বা নাওঘৰসহ বেকৱাটাৰৰ এটা দৃশ্য]] [[চিত্ৰ:Alappuzha Boat Beauty W.jpg|thumb|ভাৰতৰ [[আলাপ্পুঝা]]ত এখন [[কেৰালা]]ৰ হাউচবোট]] [[চিত্ৰ:Kettuvallam Houseboat.jpg|thumb|ওপৰৰ ডেকযুক্ত এখন 'কেট্টুভাল্লাম' হাউচবোট]] '''কেট্টুভাল্লাম''' ({{lang-en|Kettuvallam}}) [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্যত]] বহুলভাৱে ব্যৱহৃত এক প্ৰকাৰৰ হাউচবোট বা নাওঘৰ। এইবোৰৰ কাঠৰ নাৱৰ তলি বা খোলাটোৰ ওপৰত খেৰৰ চালি থাকে।<ref name = "Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Backwaters'', 2006 edition 2007 reprint, p. 47, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref> পৰম্পৰাগত কেট্টুভাল্লামসমূহ প্ৰধানকৈ কেৰালা পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name = "News">{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/03/11/stories/2002031100370200.htm | title = Cruising along in designer houseboats | access-date = 2008-01-06 | last = Radhakrishnan | first = S. Anil | publisher = The Hindu, 11 March 2002 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080202145528/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/03/11/stories/2002031100370200.htm | archive-date = 2 February 2008 | url-status = usurped }}</ref> == ইতিহাস == [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumb|[[কাছাৰগোড জিলা]]ৰ [[নীলেশ্বৰম|নীলেশ্বৰ]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''কেট্টুভাল্লাম'']] কেৰালাত এনেধৰণৰ নাওসমূহৰ ইতিহাস ''উৰু''ৰ সৈতে জড়িত, যি আছিল [[কোঝিকোড়]] বন্দৰৰ দক্ষিণে অৱস্থিত [[বেপুৰ]]ৰ কাঠমিস্ত্ৰীসকলে নিৰ্মাণ কৰা এক ডাঙৰ ধো (Dhow) আৰ্হিৰ কাঠৰ জাহাজ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/the-boatmakers-of-beypore/article4884192.ece|title=The boat-makers of Beypore|newspaper=The Hindu |date=6 July 2013|access-date=17 April 2018|via=www.thehindu.com}}</ref> পূৰ্বৰ সময়ত ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় চেগুন কাঠ [[নীলাম্বুৰ]]ৰ চেগুন অৰণ্যৰ পৰা অনা হৈছিল, কিন্তু বৰ্তমান আমদানিকৃত মালয়েচিয়ান চেগুন কাঠ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.amartya.de/beypore1.htm|title=Ship building in Beypore|website=amartya.de|access-date=17 April 2018|archive-date=25 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425051616/http://www.amartya.de/beypore1.htm|url-status=dead}}</ref> পুৰণি কালৰে পৰা কেৰালাৰ লুণীয়া পানীৰ জলাশয়ত বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰৰ নাওসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে মানুহ আৰু সামগ্ৰী পৰিবহনৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈ আহিছে।<ref name = "Book"/><ref name = "Boat2">{{cite web | url =http://www.kettuvallam.com/Content-16/Kerala-Houseboat.html | title =Cargo boats | access-date =2008-01-05 | publisher =Worldviewer | archive-url =https://web.archive.org/web/20071029111803/http://www.kettuvallam.com/Content-16/Kerala-Houseboat.html | archive-date =29 October 2007 | url-status =dead }}</ref> ৰাজপৰিয়ালৰ লোকসকলৰ বাবে এই নাওসমূহ আনকি আৰামদায়ক বাসস্থানলৈও পৰিণত হৈছিল।<ref name = "Book"/> == নিৰ্মাণ == [[চিত্ৰ:Uru.jpg|thumbnail|[[চালিয়াৰ নৈ]]ৰ মুখত অৱস্থিত [[কোঝিকোড়|কালিকট]]ৰ বেপুৰত নিৰ্মিত এখন ''উৰু'']] এখন '''কেট্টুভাল্লাম''' দৈৰ্ঘ্যত প্ৰায় ৩০.৫ মিটাৰ আৰু মাজভাগত ইয়াৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ৪ মিটাৰ হয়। ইয়াক তৈয়াৰ কৰিবলৈ থলুৱা আৰু পৰিৱেশ-অনুকূল সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হয়; যেনে বাঁহৰ খুঁটি, মৰাপাট বা নাৰিকলৰ আঁহ, ৰছী, বাঁহৰ চাটাই, দলিচা আদি। ইয়াৰ বাবে ব্যৱহৃত মূল কাঠবিধ হৈছে '''"আঞ্জিলি"''' (''Artocarpus hirsuta'')। ইয়াত সুসজ্জিত একক কোঠা, দুটা কোঠা আৰু তিনিটা কোঠাযুক্ত হাউচবোট বা নাওঘৰ পোৱা যায়। নাৱৰ তলৰ খোলাটো দীঘলকৈ কটা আৰু খোদিত কৰা কাঠৰ তক্তাৰে ধাৰাবাহিকভাৱে তৈয়াৰ কৰা হয়, যিবোৰ নাৰিকলৰ আঁহ ভৰাই ছালিৰ ৰছীৰে টানকৈ বান্ধি থোৱা হয়।<ref name = "Boat4">{{cite web | url =http://www.keralatravels.com/houseboat/ | title = Unforgettable house boat ride| access-date = 2008-01-05 | work = Alleppey | publisher = Travel Division of Kerala.com}}</ref> কেট্টুভাল্লামসমূহ মটৰচালিত আৰু দ পানীত বঠাৰ সহায়ত চলোৱা হয়। তৰাং বা কম পানী থকা অঞ্চলত নাও আগুৱাই নিবলৈ দীঘল বাঁহৰ খুঁটি বা 'লগি' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ কাষত ওলাই থকা বাঁহৰ কেইডালমান খোপনি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চালিৰ গাঁথনিৰ বাবে বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু চালিখন ঢাকিবৰ বাবে বাঁহৰ কাঠিৰে বোৱা চাটাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মূলতঃ কেট্টুভাল্লামসমূহ মালবস্তু পৰিবহনৰ বাবেহে ডিজাইন কৰা হৈছিল, গতিকে ইয়াক এটা পৰ্যটন বাহনলৈ ৰূপান্তৰ কৰিবলৈ ডিজাইনত বহুতো পৰিৱৰ্তন কৰিবলগীয়া হৈছিল। মূৰটো যাতে লাগি নাযায়, তাৰ বাবে চালিৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা হৈছিল। নাৱৰ তলিৰ বৃত্তাকাৰ আকৃতিৰ অসুবিধা কম কৰিবলৈ আৰু সহজে খোজ কাঢ়িবলৈ তথা আৰামেৰে বহিবলৈ সমগ্ৰ দৈৰ্ঘ্য জুৰি কাঠৰ তক্তা পৰা হৈছিল। পোহৰ, বতাহ চলাচল আৰু বাহিৰৰ দৃশ্য চাবলৈ খিৰিকী আৰু অন্যান্য খোলা অংশৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। নাৱৰ মাজভাগত ওপৰলৈ মেলিব পৰা এখন পেনেল থকা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ দিয়া হৈছে। [[চিত্ৰ:House boat fascia.jpg|thumb|কেট্টুভাল্লামৰ ভিতৰভাগ]] বেছিভাগ আধুনিক ডিজাইনতে শৌচাগাৰ যুক্ত তিনিটা শোৱা কোঠা, এটা বহা কোঠা আৰু এটা পাকঘৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অৱশ্যে ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমো দেখা যায়। কিছুমানত শোৱা কোঠাৰ সংখ্যা কম থাকে কিন্তু বহা কোঠাটো ডাঙৰ হয় আৰু চালিৰ ওপৰত বেলকনিৰ দৰে ডেক থাকিব পাৰে। সাধাৰণতে, নাৱৰ খোলাটোৰ পৰা ওলাই থকা অংশবোৰ বেলকনি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক সা-সুবিধাসমূহ সংযোজন কৰিবলৈ ইয়াত কিছুমান অভিনৱ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। কমোডৰ চিট, শ্বাৱাৰ ট্ৰে আৰু মজিয়াত চিৰামিক টাইলছ বহুৱাবলৈ মজিয়াৰ স্তৰত কংক্ৰিটৰ স্লেব ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই শৌচাগাৰসমূহ তীখাৰ কেবিনেটেৰে নিৰ্মিত, য’ত তীখাৰ জালিৰ এটা নেটৱৰ্ক থাকে। তাত 'এক্টিজাইম' নামৰ এক অনুঘটকৰ সহায়ত উপকাৰী বেক্টেৰিয়া গঢ়ি তোলা হয়। এই বেক্টেৰিয়াবোৰে মানুহৰ মল-মূত্ৰ ভক্ষণ কৰে আৰু জীৱাণুমুক্ত, বৰণহীন আৰু ক্ষতিকাৰক নোহোৱা এক উপজাত পদাৰ্থ উৎপন্ন কৰে। শৌচাগাৰৰ লেতেৰা পানী ওলাই যোৱা নলীডাল নাৱৰ তলিৰ মাজেৰে নি তলৰ বৈ থকা পানীত এৰি দিয়া হয়। আজিকালি বায়’-টয়লেট বা জৈৱ-শৌচাগাৰৰ ব্যৱহাৰ অতি সাধাৰণ হৈ পৰিছে। যাৰ ফলত বেকৱাটাৰৰ খালবোৰ প্ৰদূষিত নহয়। ব্যৱহাৰৰ বাবে পানীখিনি পাকঘৰ আৰু শৌচাগাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি ওপৰৰ অংশত থকা এটা প্লাষ্টিকৰ টেংকত জমা কৰি ৰখা হয়। পৰিৱেশ-অনুকূল সামগ্ৰীৰ নান্দনিক গুণাগুণ বজাই ৰাখিবলৈ পাইপ, টেংক আৰু অন্যান্য কৃত্ৰিম সামগ্ৰীসমূহ ছালি বা নাৰিকলৰ আঁহেৰে ঢাকি থোৱা হয়। == পৰ্যটন == সহস্ৰাব্দৰ ঠিক আগে আগে প্ৰকাশিত এক বিশেষ সংগ্ৰহযোগ্য সংখ্যাত নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ (National Geographic Traveler) আলোচনীয়ে কেৰালাক 'জীৱনকালৰ ৫০খন চাবলীয়া গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত স্থান দিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/businessline/2000/07/13/stories/111302c4.htm |title=Going beyond God's own country |access-date=2008-01-08 |last=Mathew |first=Mony K. |publisher=The Hindu Business Line, 13 July 2000 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20071220083148/http://www.hinduonnet.com/businessline/2000/07/13/stories/111302c4.htm |archive-date=20 December 2007 }}</ref> দি হিন্দু কাকতে লিখিছিল, "'ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ'ৰ (God's Own Country) আইনাসদৃশ শান্ত হ্ৰদ, ছবিৰ কিতাপৰ দৰে হ্ৰদৰ পাৰ, খেজুৰ গছেৰে আবৃত খাল আৰু তিৰবিৰাই থকা জুৰিবোৰৰ মাজেৰে কৰা নাও যাত্ৰা হৈছে এই দেশৰ আটাইতকৈ মনোমোহা ছুটি কটোৱাৰ অভিজ্ঞতা। খেজুৰ গছেৰে আবৃত এই জলপথসমূহৰ মাজেৰে কৰা যাত্ৰা পৰ্যটকসকলৰ ভ্ৰমণসূচীৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ হৈ পৰাৰ লগে লগে পৰম্পৰাগত কেট্টুভাল্লাম কেৰালা পৰ্যটনৰ শুভংকৰ (mascot) হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।"<ref name = "News"/> ৯০০তকৈও অধিক কেট্টুভাল্লামে কেৰালাৰ বেকৱাটাৰত চলাচল কৰে আৰু পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় কেইবাটাও ভ্ৰমণ পথ আছে।<ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005103101070300.htm&date=2005/10/31/&prd=mp& | archive-url = https://web.archive.org/web/20090520163825/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005103101070300.htm&date=2005/10/31/&prd=mp& | url-status = usurped | archive-date = 20 May 2009 | title = Eco-friendly boats to ply backwaters| access-date = 2008-01-06 | last = Abraham | first = Tanya | publisher = The Hindu, 31 October 2005 }}</ref> ট্যুৰ অপাৰেটৰসকলে কেইবাটাও অভিনৱ বিকল্প আগবঢ়াই আহিছে। পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰৰ বাবে কেট্টুভাল্লামক জনপ্ৰিয় কৰাৰ এক পদক্ষেপ হিচাপে আৰু এই অঞ্চলৰ অন্যতম বৃহৎ নদী তথা জিলাখনৰ জীৱনৰেখা স্বৰূপ [[ৱালাপত্তনম নদী]]ৰ বিষয়ে মানুহক অধিক জানিবলৈ সুবিধা কৰি দিবৰ বাবে [[কান্নুৰ জিলা]] পৰ্যটন পৰিষদে কট্টমপল্লীৰ এটা ব্যক্তিগত ৰিজৰ্টৰ সহযোগত এক 'নদী দৰ্শন' কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছে।<ref>{{cite web | url =http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006031314030300.htm&date=2006/03/13/&prd=th& | archive-url =https://web.archive.org/web/20110711171002/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006031314030300.htm&date=2006/03/13/&prd=th& | url-status =usurped | archive-date =11 July 2011 | title = Valapattanam attracting tourists| access-date = 2008-01-06 | publisher = The Hindu, 13 March 2006 }}</ref> কালুৰ-কড়ৱন্থৰা পথৰ এটা কেট্টুভাল্লামত এটি সাগৰীয় খাদ্যৰ ভোজনালয় খোলা হৈছে।<ref>{{cite news | title = Fish on the boat eating out | last = Priyadershini| first = S. | work = The Hindu | date = 13 December 2007 }}</ref> == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery class="center"> image:Kerala Launch.JPG|যাত্ৰীবাহী এখন নিয়মীয়া ফেৰী image:Kerala Country Boat.jpg|স্থানীয় লোকে মাছ ধৰিবলৈ আৰু ফেৰী সেৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা এখন নাও image:Enten backwaters.JPG|বেকৱাটাৰ বা হ্ৰদৰ পানীত নাও আৰু হাঁহ image:Kerala Houseboat Breakfast.JPG|কেট্টুভাল্লামত প্ৰস্তুত কৰা খাদ্য image:Kerala Houseboat View.JPG|কেট্টুভাল্লামৰ পৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ‍্যিক সংযোগ== <!----NO COMMERCIAL LINKS PLEASE---> {{commons category}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] 5ij0fl5a2vq6epm5175u2mrfwb3xfwf 622102 622099 2026-07-31T14:19:47Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622102 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|ভাৰতৰ [[পোন্নানী]]ৰ বিয়্যাম হ্ৰদৰপৰা হাউচবোট বা নাওঘৰসহ বেকৱাটাৰৰ এটা দৃশ্য]] [[চিত্ৰ:Alappuzha Boat Beauty W.jpg|thumb|ভাৰতৰ [[আলাপ্পুঝা]]ত এখন [[কেৰালা]]ৰ হাউচবোট]] [[চিত্ৰ:Kettuvallam Houseboat.jpg|thumb|ওপৰৰ ডেকযুক্ত এখন 'কেট্টুভাল্লাম' হাউচবোট]] '''কেট্টুভাল্লাম''' ({{lang-en|Kettuvallam}}) [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্যত]] বহুলভাৱে ব্যৱহৃত একপ্ৰকাৰৰ হাউচবোট বা নাওঘৰ। এইবোৰৰ কাঠৰ নাৱৰ তলি বা খোলাটোৰ ওপৰত খেৰৰ চালি থাকে।<ref name = "Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Backwaters'', 2006 edition 2007 reprint, p. 47, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref> পৰম্পৰাগত কেট্টুভাল্লামসমূহ প্ৰধানকৈ কেৰালা পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name = "News">{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/03/11/stories/2002031100370200.htm | title = Cruising along in designer houseboats | access-date = 2008-01-06 | last = Radhakrishnan | first = S. Anil | publisher = The Hindu, 11 March 2002 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080202145528/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/03/11/stories/2002031100370200.htm | archive-date = 2 February 2008 | url-status = usurped }}</ref> == ইতিহাস == [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumb|[[কাছাৰগোড জিলা]]ৰ [[নীলেশ্বৰম|নীলেশ্বৰ]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''কেট্টুভাল্লাম'']] কেৰালাত এনেধৰণৰ নাওসমূহৰ ইতিহাস ''উৰু''ৰ সৈতে জড়িত, যি আছিল [[কোঝিকোড়]] বন্দৰৰ দক্ষিণে অৱস্থিত [[বেপুৰ]]ৰ কাঠমিস্ত্ৰীসকলে নিৰ্মাণ কৰা এক ডাঙৰ ধো (Dhow) আৰ্হিৰ কাঠৰ জাহাজ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/the-boatmakers-of-beypore/article4884192.ece|title=The boat-makers of Beypore|newspaper=The Hindu |date=6 July 2013|access-date=17 April 2018|via=www.thehindu.com}}</ref> পূৰ্বৰ সময়ত ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় চেগুন কাঠ [[নীলাম্বুৰ]]ৰ চেগুন অৰণ্যৰপৰা অনা হৈছিল, কিন্তু বৰ্তমান আমদানিকৃত মালয়েচিয়ান চেগুন কাঠ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.amartya.de/beypore1.htm|title=Ship building in Beypore|website=amartya.de|access-date=17 April 2018|archive-date=25 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425051616/http://www.amartya.de/beypore1.htm|url-status=dead}}</ref> পুৰণি কালৰেপৰা কেৰালাৰ লুণীয়া পানীৰ জলাশয়ত বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰৰ নাওসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে মানুহ আৰু সামগ্ৰী পৰিবহণৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈ আহিছে।<ref name = "Book"/><ref name = "Boat2">{{cite web | url =http://www.kettuvallam.com/Content-16/Kerala-Houseboat.html | title =Cargo boats | access-date =2008-01-05 | publisher =Worldviewer | archive-url =https://web.archive.org/web/20071029111803/http://www.kettuvallam.com/Content-16/Kerala-Houseboat.html | archive-date =29 October 2007 | url-status =dead }}</ref> ৰাজপৰিয়ালৰ লোকসকলৰ বাবে এই নাওসমূহ আনকি আৰামদায়ক বাসস্থানলৈও পৰিণত হৈছিল।<ref name = "Book"/> == নিৰ্মাণ == [[চিত্ৰ:Uru.jpg|thumbnail|[[চালিয়াৰ নৈ]]ৰ মুখত অৱস্থিত [[কোঝিকোড়|কালিকট]]ৰ বেপুৰত নিৰ্মিত এখন ''উৰু'']] এখন '''কেট্টুভাল্লাম''' দৈৰ্ঘ্যত প্ৰায় ৩০.৫ মিটাৰ আৰু মাজভাগত ইয়াৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ৪ মিটাৰ হয়। ইয়াক তৈয়াৰ কৰিবলৈ থলুৱা আৰু পৰিৱেশ-অনুকূল সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হয়; যেনে বাঁহৰ খুঁটি, মৰাপাট বা নাৰিকলৰ আঁহ, ৰছী, বাঁহৰ চাটাই, দলিচা আদি। ইয়াৰ বাবে ব্যৱহৃত মূল কাঠবিধ হৈছে '''"আঞ্জিলি"''' (''Artocarpus hirsuta'')। ইয়াত সুসজ্জিত একক কোঠা, দুটা কোঠা আৰু তিনিটা কোঠাযুক্ত হাউচবোট বা নাওঘৰ পোৱা যায়। নাৱৰ তলৰ খোলাটো দীঘলকৈ কটা আৰু খোদিত কৰা কাঠৰ তক্তাৰে ধাৰাবাহিকভাৱে তৈয়াৰ কৰা হয়, যিবোৰ নাৰিকলৰ আঁহ ভৰাই ছালিৰ ৰছীৰে টানকৈ বান্ধি থোৱা হয়।<ref name = "Boat4">{{cite web | url =http://www.keralatravels.com/houseboat/ | title = Unforgettable house boat ride| access-date = 2008-01-05 | work = Alleppey | publisher = Travel Division of Kerala.com}}</ref> কেট্টুভাল্লামসমূহ মটৰচালিত আৰু দ পানীত বঠাৰ সহায়ত চলোৱা হয়। তৰাং বা কম পানী থকা অঞ্চলত নাও আগুৱাই নিবলৈ দীঘল বাঁহৰ খুঁটি বা 'লগি' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ কাষত ওলাই থকা বাঁহৰ কেইডালমান খোপনি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চালিৰ গাঁথনিৰ বাবে বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু চালিখন ঢাকিবৰ বাবে বাঁহৰ কাঠিৰে বোৱা চাটাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মূলতঃ কেট্টুভাল্লামসমূহ মালবস্তু পৰিবহণৰ বাবেহে ডিজাইন কৰা হৈছিল, গতিকে ইয়াক এটা পৰ্যটন বাহনলৈ ৰূপান্তৰ কৰিবলৈ ডিজাইনত বহুতো পৰিৱৰ্তন কৰিবলগীয়া হৈছিল। মূৰটো যাতে লাগি নাযায়, তাৰ বাবে চালিৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা হৈছিল। নাৱৰ তলিৰ বৃত্তাকাৰ আকৃতিৰ অসুবিধা কম কৰিবলৈ আৰু সহজে খোজ কাঢ়িবলৈ তথা আৰামেৰে বহিবলৈ সমগ্ৰ দৈৰ্ঘ্য জুৰি কাঠৰ তক্তা পৰা হৈছিল। পোহৰ, বতাহ চলাচল আৰু বাহিৰৰ দৃশ্য চাবলৈ খিৰিকী আৰু অন্যান্য খোলা অংশৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। নাৱৰ মাজভাগত ওপৰলৈ মেলিব পৰা এখন পেনেল থকা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ দিয়া হৈছে। [[চিত্ৰ:House boat fascia.jpg|thumb|কেট্টুভাল্লামৰ ভিতৰভাগ]] বেছিভাগ আধুনিক ডিজাইনতে শৌচাগাৰ যুক্ত তিনিটা শোৱা কোঠা, এটা বহা কোঠা আৰু এটা পাকঘৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অৱশ্যে ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমো দেখা যায়। কিছুমানত শোৱা কোঠাৰ সংখ্যা কম থাকে কিন্তু বহা কোঠাটো ডাঙৰ হয় আৰু চালিৰ ওপৰত বেলকনিৰ দৰে ডেক থাকিব পাৰে। সাধাৰণতে, নাৱৰ খোলাটোৰপৰা ওলাই থকা অংশবোৰ বেলকনি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক সা-সুবিধাসমূহ সংযোজন কৰিবলৈ ইয়াত কিছুমান অভিনৱ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। কমোডৰ চিট, শ্বাৱাৰ ট্ৰে আৰু মজিয়াত চিৰামিক টাইলছ বহুৱাবলৈ মজিয়াৰ স্তৰত কংক্ৰিটৰ স্লেব ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই শৌচাগাৰসমূহ তীখাৰ কেবিনেটেৰে নিৰ্মিত, য’ত তীখাৰ জালিৰ এটা নেটৱৰ্ক থাকে। তাত 'এক্টিজাইম' নামৰ এক অনুঘটকৰ সহায়ত উপকাৰী বেক্টেৰিয়া গঢ়ি তোলা হয়। এই বেক্টেৰিয়াবোৰে মানুহৰ মল-মূত্ৰ ভক্ষণ কৰে আৰু জীৱাণুমুক্ত, বৰণহীন আৰু ক্ষতিকাৰক নোহোৱা এক উপজাত পদাৰ্থ উৎপন্ন কৰে। শৌচাগাৰৰ লেতেৰা পানী ওলাই যোৱা নলীডাল নাৱৰ তলিৰ মাজেৰে নি তলৰ বৈ থকা পানীত এৰি দিয়া হয়। আজিকালি বায়’-টয়লেট বা জৈৱ-শৌচাগাৰৰ ব্যৱহাৰ অতি সাধাৰণ হৈ পৰিছে। যাৰ ফলত বেকৱাটাৰৰ খালবোৰ প্ৰদূষিত নহয়। ব্যৱহাৰৰ বাবে পানীখিনি পাকঘৰ আৰু শৌচাগাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি ওপৰৰ অংশত থকা এটা প্লাষ্টিকৰ টেংকত জমা কৰি ৰখা হয়। পৰিৱেশ-অনুকূল সামগ্ৰীৰ নান্দনিক গুণাগুণ বজাই ৰাখিবলৈ পাইপ, টেংক আৰু অন্যান্য কৃত্ৰিম সামগ্ৰীসমূহ ছালি বা নাৰিকলৰ আঁহেৰে ঢাকি থোৱা হয়। == পৰ্যটন == সহস্ৰাব্দৰ ঠিক আগে আগে প্ৰকাশিত এক বিশেষ সংগ্ৰহযোগ্য সংখ্যাত নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ (National Geographic Traveler) আলোচনীয়ে কেৰালাক 'জীৱনকালৰ ৫০খন চাবলিয়া গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত স্থান দিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/businessline/2000/07/13/stories/111302c4.htm |title=Going beyond God's own country |access-date=2008-01-08 |last=Mathew |first=Mony K. |publisher=The Hindu Business Line, 13 July 2000 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20071220083148/http://www.hinduonnet.com/businessline/2000/07/13/stories/111302c4.htm |archive-date=20 December 2007 }}</ref> দি হিন্দু কাকতে লিখিছিল, "'ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ'ৰ (God's Own Country) আইনাসদৃশ শান্ত হ্ৰদ, ছবিৰ কিতাপৰ দৰে হ্ৰদৰ পাৰ, খেজুৰ গছেৰে আবৃত খাল আৰু তিৰবিৰাই থকা জুৰিবোৰৰ মাজেৰে কৰা নাও যাত্ৰা হৈছে এই দেশৰ আটাইতকৈ মনোমোহা ছুটি কটোৱাৰ অভিজ্ঞতা। খেজুৰ গছেৰে আবৃত এই জলপথসমূহৰ মাজেৰে কৰা যাত্ৰা পৰ্যটকসকলৰ ভ্ৰমণসূচীৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ হৈ পৰাৰ লগে লগে পৰম্পৰাগত কেট্টুভাল্লাম কেৰালা পৰ্যটনৰ শুভংকৰ (mascot) হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।" <ref name = "News"/> ৯০০তকৈও অধিক কেট্টুভাল্লামে কেৰালাৰ বেকৱাটাৰত চলাচল কৰে আৰু পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় কেইবাটাও ভ্ৰমণ পথ আছে।<ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005103101070300.htm&date=2005/10/31/&prd=mp& | archive-url = https://web.archive.org/web/20090520163825/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005103101070300.htm&date=2005/10/31/&prd=mp& | url-status = usurped | archive-date = 20 May 2009 | title = Eco-friendly boats to ply backwaters| access-date = 2008-01-06 | last = Abraham | first = Tanya | publisher = The Hindu, 31 October 2005 }}</ref> ট্যুৰ অপাৰেটৰসকলে কেইবাটাও অভিনৱ বিকল্প আগবঢ়াই আহিছে। পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰৰ বাবে কেট্টুভাল্লামক জনপ্ৰিয় কৰাৰ এক পদক্ষেপ হিচাপে আৰু এই অঞ্চলৰ অন্যতম বৃহৎ নদী তথা জিলাখনৰ জীৱন-ৰেখা স্বৰূপ [[ৱালাপত্তনম নদী]]ৰ বিষয়ে মানুহক অধিক জানিবলৈ সুবিধা কৰি দিবৰ বাবে [[কান্নুৰ জিলা]] পৰ্যটন পৰিষদে কট্টমপল্লীৰ এটা ব্যক্তিগত ৰিজৰ্টৰ সহযোগত এক 'নদী দৰ্শন' কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছে।<ref>{{cite web | url =http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006031314030300.htm&date=2006/03/13/&prd=th& | archive-url =https://web.archive.org/web/20110711171002/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006031314030300.htm&date=2006/03/13/&prd=th& | url-status =usurped | archive-date =11 July 2011 | title = Valapattanam attracting tourists| access-date = 2008-01-06 | publisher = The Hindu, 13 March 2006 }}</ref> কালুৰ-কড়ৱন্থৰা পথৰ এটা কেট্টুভাল্লামত এটি সাগৰীয় খাদ্যৰ ভোজনালয় খোলা হৈছে।<ref>{{cite news | title = Fish on the boat eating out | last = Priyadershini| first = S. | work = The Hindu | date = 13 December 2007 }}</ref> == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery class="center"> image:Kerala Launch.JPG|যাত্ৰীবাহী এখন নিয়মীয়া ফেৰী image:Kerala Country Boat.jpg|স্থানীয় লোকে মাছ ধৰিবলৈ আৰু ফেৰী সেৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা এখন নাও image:Enten backwaters.JPG|বেকৱাটাৰ বা হ্ৰদৰ পানীত নাও আৰু হাঁহ image:Kerala Houseboat Breakfast.JPG|কেট্টুভাল্লামত প্ৰস্তুত কৰা খাদ্য image:Kerala Houseboat View.JPG|কেট্টুভাল্লামৰপৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ‍্যিক সংযোগ== <!----NO COMMERCIAL LINKS PLEASE---> {{commons category}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] bye5pl8b9yz8wogliykgqcypeq4wkt8 622167 622102 2026-07-31T17:45:55Z AjayDas 12623 /* ইতিহাস */ 622167 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|ভাৰতৰ [[পোন্নানী]]ৰ বিয়্যাম হ্ৰদৰপৰা হাউচবোট বা নাওঘৰসহ বেকৱাটাৰৰ এটা দৃশ্য]] [[চিত্ৰ:Alappuzha Boat Beauty W.jpg|thumb|ভাৰতৰ [[আলাপ্পুঝা]]ত এখন [[কেৰালা]]ৰ হাউচবোট]] [[চিত্ৰ:Kettuvallam Houseboat.jpg|thumb|ওপৰৰ ডেকযুক্ত এখন 'কেট্টুভাল্লাম' হাউচবোট]] '''কেট্টুভাল্লাম''' ({{lang-en|Kettuvallam}}) [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্যত]] বহুলভাৱে ব্যৱহৃত একপ্ৰকাৰৰ হাউচবোট বা নাওঘৰ। এইবোৰৰ কাঠৰ নাৱৰ তলি বা খোলাটোৰ ওপৰত খেৰৰ চালি থাকে।<ref name = "Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Backwaters'', 2006 edition 2007 reprint, p. 47, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref> পৰম্পৰাগত কেট্টুভাল্লামসমূহ প্ৰধানকৈ কেৰালা পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name = "News">{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/03/11/stories/2002031100370200.htm | title = Cruising along in designer houseboats | access-date = 2008-01-06 | last = Radhakrishnan | first = S. Anil | publisher = The Hindu, 11 March 2002 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080202145528/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/03/11/stories/2002031100370200.htm | archive-date = 2 February 2008 | url-status = usurped }}</ref> == ইতিহাস == [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumb|[[কাছাৰগোড জিলা]]ৰ [[নীলেশ্বৰম|নীলেশ্বৰ]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''কেট্টুভাল্লাম'']] কেৰালাত এনেধৰণৰ নাওসমূহৰ ইতিহাস ''উৰু''ৰ সৈতে জড়িত, যি আছিল [[কোঝিকোড়]] বন্দৰৰ দক্ষিণে অৱস্থিত [[বেপুৰ]]ৰ কাঠমিস্ত্ৰীসকলে নিৰ্মাণ কৰা এক ডাঙৰ ধো (Dhow) আৰ্হিৰ কাঠৰ জাহাজ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/the-boatmakers-of-beypore/article4884192.ece|title=The boat-makers of Beypore|newspaper=The Hindu |date=6 July 2013|access-date=17 April 2018|via=www.thehindu.com}}</ref> পূৰ্বৰ সময়ত ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় চেগুন কাঠ [[নীলাম্বুৰ]]ৰ চেগুন অৰণ্যৰপৰা অনা হৈছিল, কিন্তু বৰ্তমান আমদানিকৃত মালয়েচিয়ান চেগুন কাঠ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.amartya.de/beypore1.htm|title=Ship building in Beypore|website=amartya.de|access-date=17 April 2018|archive-date=25 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425051616/http://www.amartya.de/beypore1.htm|url-status=dead}}</ref> পুৰণি কালৰেপৰা কেৰালাৰ লুণীয়া পানীৰ জলাশয় বা [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ| বেকৱাটাৰ]]ত বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰৰ নাওসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে মানুহ আৰু সামগ্ৰী পৰিবহণৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈ আহিছে।<ref name = "Book"/><ref name = "Boat2">{{cite web | url =http://www.kettuvallam.com/Content-16/Kerala-Houseboat.html | title =Cargo boats | access-date =2008-01-05 | publisher =Worldviewer | archive-url =https://web.archive.org/web/20071029111803/http://www.kettuvallam.com/Content-16/Kerala-Houseboat.html | archive-date =29 October 2007 | url-status =dead }}</ref> ৰাজপৰিয়ালৰ লোকসকলৰ বাবে এই নাওসমূহ আনকি আৰামদায়ক বাসস্থানলৈও পৰিণত হৈছিল।<ref name = "Book"/> == নিৰ্মাণ == [[চিত্ৰ:Uru.jpg|thumbnail|[[চালিয়াৰ নৈ]]ৰ মুখত অৱস্থিত [[কোঝিকোড়|কালিকট]]ৰ বেপুৰত নিৰ্মিত এখন ''উৰু'']] এখন '''কেট্টুভাল্লাম''' দৈৰ্ঘ্যত প্ৰায় ৩০.৫ মিটাৰ আৰু মাজভাগত ইয়াৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ৪ মিটাৰ হয়। ইয়াক তৈয়াৰ কৰিবলৈ থলুৱা আৰু পৰিৱেশ-অনুকূল সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হয়; যেনে বাঁহৰ খুঁটি, মৰাপাট বা নাৰিকলৰ আঁহ, ৰছী, বাঁহৰ চাটাই, দলিচা আদি। ইয়াৰ বাবে ব্যৱহৃত মূল কাঠবিধ হৈছে '''"আঞ্জিলি"''' (''Artocarpus hirsuta'')। ইয়াত সুসজ্জিত একক কোঠা, দুটা কোঠা আৰু তিনিটা কোঠাযুক্ত হাউচবোট বা নাওঘৰ পোৱা যায়। নাৱৰ তলৰ খোলাটো দীঘলকৈ কটা আৰু খোদিত কৰা কাঠৰ তক্তাৰে ধাৰাবাহিকভাৱে তৈয়াৰ কৰা হয়, যিবোৰ নাৰিকলৰ আঁহ ভৰাই ছালিৰ ৰছীৰে টানকৈ বান্ধি থোৱা হয়।<ref name = "Boat4">{{cite web | url =http://www.keralatravels.com/houseboat/ | title = Unforgettable house boat ride| access-date = 2008-01-05 | work = Alleppey | publisher = Travel Division of Kerala.com}}</ref> কেট্টুভাল্লামসমূহ মটৰচালিত আৰু দ পানীত বঠাৰ সহায়ত চলোৱা হয়। তৰাং বা কম পানী থকা অঞ্চলত নাও আগুৱাই নিবলৈ দীঘল বাঁহৰ খুঁটি বা 'লগি' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ কাষত ওলাই থকা বাঁহৰ কেইডালমান খোপনি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চালিৰ গাঁথনিৰ বাবে বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু চালিখন ঢাকিবৰ বাবে বাঁহৰ কাঠিৰে বোৱা চাটাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মূলতঃ কেট্টুভাল্লামসমূহ মালবস্তু পৰিবহণৰ বাবেহে ডিজাইন কৰা হৈছিল, গতিকে ইয়াক এটা পৰ্যটন বাহনলৈ ৰূপান্তৰ কৰিবলৈ ডিজাইনত বহুতো পৰিৱৰ্তন কৰিবলগীয়া হৈছিল। মূৰটো যাতে লাগি নাযায়, তাৰ বাবে চালিৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা হৈছিল। নাৱৰ তলিৰ বৃত্তাকাৰ আকৃতিৰ অসুবিধা কম কৰিবলৈ আৰু সহজে খোজ কাঢ়িবলৈ তথা আৰামেৰে বহিবলৈ সমগ্ৰ দৈৰ্ঘ্য জুৰি কাঠৰ তক্তা পৰা হৈছিল। পোহৰ, বতাহ চলাচল আৰু বাহিৰৰ দৃশ্য চাবলৈ খিৰিকী আৰু অন্যান্য খোলা অংশৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। নাৱৰ মাজভাগত ওপৰলৈ মেলিব পৰা এখন পেনেল থকা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ দিয়া হৈছে। [[চিত্ৰ:House boat fascia.jpg|thumb|কেট্টুভাল্লামৰ ভিতৰভাগ]] বেছিভাগ আধুনিক ডিজাইনতে শৌচাগাৰ যুক্ত তিনিটা শোৱা কোঠা, এটা বহা কোঠা আৰু এটা পাকঘৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অৱশ্যে ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমো দেখা যায়। কিছুমানত শোৱা কোঠাৰ সংখ্যা কম থাকে কিন্তু বহা কোঠাটো ডাঙৰ হয় আৰু চালিৰ ওপৰত বেলকনিৰ দৰে ডেক থাকিব পাৰে। সাধাৰণতে, নাৱৰ খোলাটোৰপৰা ওলাই থকা অংশবোৰ বেলকনি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আধুনিক সা-সুবিধাসমূহ সংযোজন কৰিবলৈ ইয়াত কিছুমান অভিনৱ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। কমোডৰ চিট, শ্বাৱাৰ ট্ৰে আৰু মজিয়াত চিৰামিক টাইলছ বহুৱাবলৈ মজিয়াৰ স্তৰত কংক্ৰিটৰ স্লেব ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই শৌচাগাৰসমূহ তীখাৰ কেবিনেটেৰে নিৰ্মিত, য’ত তীখাৰ জালিৰ এটা নেটৱৰ্ক থাকে। তাত 'এক্টিজাইম' নামৰ এক অনুঘটকৰ সহায়ত উপকাৰী বেক্টেৰিয়া গঢ়ি তোলা হয়। এই বেক্টেৰিয়াবোৰে মানুহৰ মল-মূত্ৰ ভক্ষণ কৰে আৰু জীৱাণুমুক্ত, বৰণহীন আৰু ক্ষতিকাৰক নোহোৱা এক উপজাত পদাৰ্থ উৎপন্ন কৰে। শৌচাগাৰৰ লেতেৰা পানী ওলাই যোৱা নলীডাল নাৱৰ তলিৰ মাজেৰে নি তলৰ বৈ থকা পানীত এৰি দিয়া হয়। আজিকালি বায়’-টয়লেট বা জৈৱ-শৌচাগাৰৰ ব্যৱহাৰ অতি সাধাৰণ হৈ পৰিছে। যাৰ ফলত বেকৱাটাৰৰ খালবোৰ প্ৰদূষিত নহয়। ব্যৱহাৰৰ বাবে পানীখিনি পাকঘৰ আৰু শৌচাগাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি ওপৰৰ অংশত থকা এটা প্লাষ্টিকৰ টেংকত জমা কৰি ৰখা হয়। পৰিৱেশ-অনুকূল সামগ্ৰীৰ নান্দনিক গুণাগুণ বজাই ৰাখিবলৈ পাইপ, টেংক আৰু অন্যান্য কৃত্ৰিম সামগ্ৰীসমূহ ছালি বা নাৰিকলৰ আঁহেৰে ঢাকি থোৱা হয়। == পৰ্যটন == সহস্ৰাব্দৰ ঠিক আগে আগে প্ৰকাশিত এক বিশেষ সংগ্ৰহযোগ্য সংখ্যাত নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ (National Geographic Traveler) আলোচনীয়ে কেৰালাক 'জীৱনকালৰ ৫০খন চাবলিয়া গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত স্থান দিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/businessline/2000/07/13/stories/111302c4.htm |title=Going beyond God's own country |access-date=2008-01-08 |last=Mathew |first=Mony K. |publisher=The Hindu Business Line, 13 July 2000 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20071220083148/http://www.hinduonnet.com/businessline/2000/07/13/stories/111302c4.htm |archive-date=20 December 2007 }}</ref> দি হিন্দু কাকতে লিখিছিল, "'ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ'ৰ (God's Own Country) আইনাসদৃশ শান্ত হ্ৰদ, ছবিৰ কিতাপৰ দৰে হ্ৰদৰ পাৰ, খেজুৰ গছেৰে আবৃত খাল আৰু তিৰবিৰাই থকা জুৰিবোৰৰ মাজেৰে কৰা নাও যাত্ৰা হৈছে এই দেশৰ আটাইতকৈ মনোমোহা ছুটি কটোৱাৰ অভিজ্ঞতা। খেজুৰ গছেৰে আবৃত এই জলপথসমূহৰ মাজেৰে কৰা যাত্ৰা পৰ্যটকসকলৰ ভ্ৰমণসূচীৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ হৈ পৰাৰ লগে লগে পৰম্পৰাগত কেট্টুভাল্লাম কেৰালা পৰ্যটনৰ শুভংকৰ (mascot) হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।" <ref name = "News"/> ৯০০তকৈও অধিক কেট্টুভাল্লামে কেৰালাৰ বেকৱাটাৰত চলাচল কৰে আৰু পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় কেইবাটাও ভ্ৰমণ পথ আছে।<ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005103101070300.htm&date=2005/10/31/&prd=mp& | archive-url = https://web.archive.org/web/20090520163825/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005103101070300.htm&date=2005/10/31/&prd=mp& | url-status = usurped | archive-date = 20 May 2009 | title = Eco-friendly boats to ply backwaters| access-date = 2008-01-06 | last = Abraham | first = Tanya | publisher = The Hindu, 31 October 2005 }}</ref> ট্যুৰ অপাৰেটৰসকলে কেইবাটাও অভিনৱ বিকল্প আগবঢ়াই আহিছে। পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰৰ বাবে কেট্টুভাল্লামক জনপ্ৰিয় কৰাৰ এক পদক্ষেপ হিচাপে আৰু এই অঞ্চলৰ অন্যতম বৃহৎ নদী তথা জিলাখনৰ জীৱন-ৰেখা স্বৰূপ [[ৱালাপত্তনম নদী]]ৰ বিষয়ে মানুহক অধিক জানিবলৈ সুবিধা কৰি দিবৰ বাবে [[কান্নুৰ জিলা]] পৰ্যটন পৰিষদে কট্টমপল্লীৰ এটা ব্যক্তিগত ৰিজৰ্টৰ সহযোগত এক 'নদী দৰ্শন' কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছে।<ref>{{cite web | url =http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006031314030300.htm&date=2006/03/13/&prd=th& | archive-url =https://web.archive.org/web/20110711171002/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006031314030300.htm&date=2006/03/13/&prd=th& | url-status =usurped | archive-date =11 July 2011 | title = Valapattanam attracting tourists| access-date = 2008-01-06 | publisher = The Hindu, 13 March 2006 }}</ref> কালুৰ-কড়ৱন্থৰা পথৰ এটা কেট্টুভাল্লামত এটি সাগৰীয় খাদ্যৰ ভোজনালয় খোলা হৈছে।<ref>{{cite news | title = Fish on the boat eating out | last = Priyadershini| first = S. | work = The Hindu | date = 13 December 2007 }}</ref> == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery class="center"> image:Kerala Launch.JPG|যাত্ৰীবাহী এখন নিয়মীয়া ফেৰী image:Kerala Country Boat.jpg|স্থানীয় লোকে মাছ ধৰিবলৈ আৰু ফেৰী সেৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা এখন নাও image:Enten backwaters.JPG|বেকৱাটাৰ বা হ্ৰদৰ পানীত নাও আৰু হাঁহ image:Kerala Houseboat Breakfast.JPG|কেট্টুভাল্লামত প্ৰস্তুত কৰা খাদ্য image:Kerala Houseboat View.JPG|কেট্টুভাল্লামৰপৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ‍্যিক সংযোগ== <!----NO COMMERCIAL LINKS PLEASE---> {{commons category}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] cpwz8fu274ev5pt756x8tehoe5cppmw 0 138246 622103 2026-07-31T14:21:20Z AjayDas 12623 [[কেট্টুভাল্লাম]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 622103 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[কেট্টুভাল্লাম]] 02aourkyl3u6yw8bu1g6etpmdps3q04 0 138247 622105 2026-07-31T14:38:56Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox park | name = জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰ | other_name = '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''' | image = Jatayu Earth Centre.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala | map_size = | map_caption = জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ অৱস্থিতি | type = উদ্যান|এডভেন্সাৰ পাৰ... 622105 wikitext text/x-wiki {{Infobox park | name = জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰ | other_name = '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''' | image = Jatayu Earth Centre.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala | map_size = | map_caption = জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ অৱস্থিতি | type = [[উদ্যান|এডভেন্সাৰ পাৰ্ক]] | location = [[চডয়ামংগলাম]], [[কোল্লাম জিলা]], [[ভাৰত]] | nearest_city = [[কোল্লাম]]<br />''{{convert|38|km|abbr=on}}'' | coordinates = {{coord|8.865888|N|76.867306|E|region:India|format=dms|display=inline,title}} | area = {{convert|65|acre|2}} | opening = প্ৰথম পৰ্যায়<ref>{{cite web |url=https://www.voyagersworld.in/article/kerala%E2%80%99s-first-bot-model-ecotourism-project-now-open-public |title=Kerala's First BOT Model Ecotourism Project, is Now Open for Public |publisher=Voyagers World |access-date=6 December 2017 }}{{Dead link|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />'''{{Start date|df=yes|2017|12|05}}'''<br />দ্বিতীয় পৰ্যায়<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref><br />'''{{start date|df=yes|2018|08|17}}''' | designer = [[ৰাজীৱ অঞ্চল]] | operator = জটায়ুপাৰা টুৰিজম প্ৰাইভেট লিমিটেড | visitation = | budget = {{INRConvert|100|c}} | open = | status = গোটেই বছৰ খোলা থাকে | public_transit = [[চডয়ামংগলাম]] {{rint|bus}} - ১.৫&nbsp;কিঃমিঃ,<br />[[কোট্টাৰাক্কৰা]] {{rint|bus}} - ২১.৮&nbsp;কিঃমিঃ,<br />{{rws|Kottarakara}} {{rint|rail}} - ২০.৫&nbsp;কিঃমিঃ, <br /> [[ভাৰকলা]] {{rint|rail}} - ২৬ &nbsp;কিঃমিঃ,<br /> {{rws|Paravur}} {{rint|rail}} - ২৭ &nbsp;কিঃমিঃ,<br />[[কোল্লাম বন্দৰ|কোল্লাম]] {{rint|ferry}} - ৩৬&nbsp;কিঃমিঃ, <br />[[ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|ত্ৰিবান্দ্ৰম]] {{rint|air}} - ৫২.৩&nbsp;কিঃমিঃ | free_label = | free_data = | website = {{URL|https://jatayuearthscenter.in}} }} <onlyinclude> '''জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰ''', ({{IPA|ml|dʒɐʈaːju|IPA}}) বা '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। ই সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা গড়ে {{cvt|350|m}} উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ শীৰ্ষলৈ যাবলৈ কেবল কাৰৰ ব্যৱস্থা আছে আৰু এইখন কেৰালাৰ একমাত্ৰ কেবল কাৰ। বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ চৰাইৰ ভাস্কৰ্য আছে।<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref> কংক্ৰিট আৰু তীখাৰে নিৰ্মিত এই [[জটায়ু]]ৰ ভাস্কৰ্যটো {{convert|200|ft}} দীঘল, {{convert|150|ft}} বহল, {{convert|70|ft}} ওখ আৰু ই {{convert|15000|sqft}} মজিয়াৰ কালি আগুৰি আছে। ইয়াক ৰাজীৱ অঞ্চলৰ দ্বাৰা খোদিত কৰা হৈছিল।<ref name="auto1">{{cite web|url=https://jatayuearthscenter.in/ |title=Jatayu Earth's Center Website |access-date=1 December 2015}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/international/india/kerala-park-to-welcome-visitors-in-jan |title=Kerala park to welcome visitors in Jan - Khaleej Times |access-date=1 December 2015}}</ref> [[চিত্ৰ:Jatayu sculpture.jpg|thumb|জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য]] শিলৰ শৈলীৰ এই প্ৰকৃতি উদ্যানখন আছিল কেৰালা ৰাজ্যত নিৰ্মাণ-পৰিচালনা-হস্তান্তৰ আৰ্হিৰ]] অধীনত প্ৰথমটো [[ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব|ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বৰ]] পৰ্যটন উদ্যোগ। এই উদ্যানখন কোল্লাম চহৰৰ পৰা প্ৰায় {{convert|38|km|abbr=on}} আঁতৰত আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা {{convert|46|km|abbr=on}} আঁতৰত অৱস্থিত। সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, ২০১৮ চনৰ ১৭ আগষ্টত ইয়াক দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/adventure-rock-hill-open-for-visitors/articleshow/61937068.cms |title=Adventure Rock Hill open for visitors |work=The Times of India|date=6 December 2017 |access-date=6 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/destinations/kerala-adventure-rock-hill/ |title=Enjoy a day of adventure at Jatayu Earth's Center |publisher=Outlook Traveller |access-date=7 December 2017}}</ref></onlyinclude> == উৎপত্তি == [[চিত্ৰ:Ravi Varma-Ravana Sita Jathayu.jpg|thumb|150px|ৰাৱণে জটায়ুৰ ডেউকা কাটি থকা অৱস্থাত, [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ চিত্ৰকলা]] এই উদ্যানখন চডয়ামংগলাম (জটায়ুমংগলাম) চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত, যাৰ নামকৰণ [[জটায়ু]]ৰ নামেৰে কৰা হৈছিল। জটায়ু আছিল হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এটা শগুনৰূপী উপ-দেৱতা। মহাকাব্যখনৰ অনুসৰি, [[ৰাৱণ]] যেতিয়া [[সীতা]]ক হৰণ কৰি [[লংকা (মহাকাব্য)|লংকা]]লৈ লৈ যাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, তেতিয়া জটায়ুৱে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। জটায়ুৱে ৰাৱণৰ সৈতে বীৰত্বৰে যুঁজিছিল, কিন্তু জটায়ু অতি বৃদ্ধ হোৱাৰ বাবে ৰাৱণে তেওঁক অতি সোনকালেই পৰাস্ত কৰি ডেউকা কাটি পেলায় আৰু জটায়ু চডয়ামংগলামৰ শিলাখণ্ডত বাগৰি পৰে। [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ]]ই সীতাৰ সন্ধান কৰি থকা অৱস্থাত আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু মৃত্যুমুখী জটায়ুক দেখা পায়। জটায়ুৱে তেওঁলোকক ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ বিষয়ে অৱগত কৰে আৰু কয় যে ৰাৱণ দক্ষিণ দিশলৈ আগবাঢ়িছে।<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/jatayupara-chadayamangalam/262 |title=Jatayuara at Chadayamangalam - Kerala Tourism |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |title=Lepakshi Temple - Lepakshi :: The Treasure House of Art and Sculpture |access-date=1 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328103155/http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |archive-date=28 March 2012 |url-status=dead }}</ref> == উদ্যানখন == === মূৰ্তিটো === এই মূৰ্তিটো এটা কিংবদন্তি – ৰামায়ণ – ৰ প্ৰতিনিধিত্ব স্বৰূপ আৰু ই নাৰীৰ সুৰক্ষা, সন্মান তথা নিৰাপত্তাৰ প্ৰতীক।<ref>{{Cite web|url=https://www.jatayuearthscenter.com/jadayu.html|title=Welcome to Jatayu Earth's Center|website=www.jatayuearthscenter.com|access-date=10 March 2019|archive-date=7 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307040029/http://jatayuearthscenter.com/jadayu.html|url-status=dead}}</ref> ইয়াৰ ডিজাইন আৰু নিৰ্মাণ [[ৰাজীৱ অঞ্চল]]ৰ দ্বাৰা কৰা হৈছিল।<ref name="auto1"/><ref name="auto"/> === মাত্ৰাসমূহ === {| class="wikitable" |+ ! বৈশিষ্ট্য !! জোখ |- | উচ্চতা || ২১ মিটাৰ |- | মজিয়াৰ কালি || ১,৪০০ বৰ্গ মিটাৰ |- | দৈৰ্ঘ্য || ৬১ মিটাৰ |- | প্ৰস্থ || ৪৬ মিটাৰ |- | ডেউকা আৰু নেজৰ পাখিৰ সংখ্যা || ৫২ খন |- | কাণৰ পৰা কাণলৈ মূৰৰ ডাঠতা || অজ্ঞাত |- | মূৰৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | চকুৰ পৰা চকুলৈ দূৰত্ব || অজ্ঞাত |- | মূৰ্তিটোৰ মুঠ ওজন || অজ্ঞাত |- | প্ৰতিটো নখৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ প্ৰস্থ || অজ্ঞাত |- | চকুৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |} === জটায়ু সংগ্ৰহালয় === ইয়াত এটা পাঁচমহলীয়া বিশাল ভাস্কৰ্য, এটা সংগ্ৰহালয় আৰু এটা বহুমাত্ৰিক (multi-dimensional) ছবিগৃহ আছে, য’ত জটায়ু আৰু ৰাৱণৰ মাজত হোৱা মহাকাব্যিক যুদ্ধখন দেখুওৱা এখন এনিমেটেড ছবি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই সকলোবোৰৰ উপৰি, জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰত এটা সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰও আছে, য’ত পৰম্পৰাগত কলা ৰূপ, প্ৰদৰ্শনী আৰু লোক-পৰিৱেশনসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। === এডভেন্সাৰ পাৰ্ক === এডভেন্সাৰ ৰক হিলত অৱস্থিত এই উদ্যানখন ২০১৭ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত মুকলি কৰা হয়। === কেভ ৰিজৰ্ট (গুহা ৰিজৰ্ট) === কোৱা হয় যে ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ পিছত জটায়ুৱে এটা গুহাত আশ্ৰয় লৈছিল। বৰ্তমান ইয়াত এটা আয়ুৰ্বেদিক আৰু সিদ্ধ গুহা ৰিজৰ্ট নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত আছে, যিয়ে জটায়ুৰ কাহিনীৰ সৈতে আয়ুৰ্বেদিক আৰোগ্য প্ৰদান কৰিব।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/jatayu-park-to-be-opened-for-public-in-january/article7932005.ece|title=Jatayu park to be opened for public in January - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|title=Phase I of State's First PPP Tourism Project to be Thrown Open in Jan - TNIE|access-date=1 December 2015|archive-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208081226/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/travel/travel-buzz/story/jatayu-nature-park-a-new-tourist-destination-of-kerala-277524-2015-12-16|title=Jatayu nature park: A new tourist destination of Kerala|access-date=1 December 2015}}</ref> === উৎসৰ্গা === ২০১৮ চনৰ ৪ জুলাইত এই উদ্যানখন দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয় আৰু [[কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ অনানুষ্ঠানিকভাৱে (soft-inaugurated) উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rock-theme-park-tobe-opened-on-july-4/article23963484.ece|title=Rock theme park to be opened on 4 July|date=23 May 2018|work=The Hindu|access-date=25 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/230518/jatayu-centre-to-open-on-july-4.html|title=Jatayu Centre to open on 4 July|date=23 May 2018|work=Deccan Chronicle|access-date=25 May 2018}}</ref> উদ্যানখনৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কামৰ ব্যয় আছিল ১০০ কোটি টকা আৰু ইয়াৰ ভিতৰত ৩ কিঃমিঃ ব্যাসাৰ্ধৰ এডভেন্সাৰ জ’ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/adventure-zone-at-jatayu-park/article7931967.ece|title=Adventure zone at Jatayu park - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/keralas-rocktheme-jatayu-park-getting-ready-to-woo-visitors/article7930125.ece|title=Kerala's rock-theme Jatayu Park getting ready to woo visitors|date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref> ২০১৫ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত ডুবাই কৰ্প’ৰেচন ফৰ টুৰিজম এণ্ড কমাৰ্চৰ ষ্টেকহ’ল্ডাৰ ৰিলেচনছৰ সঞ্চালক মজিদ অল মাৰীয়ে কেৰালাৰ তেতিয়াৰ মুখ্যমন্ত্ৰী শ্ৰী উমেন চাণ্ডীৰ সৈতে নিৰ্মাণাধীন জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান পৰিদৰ্শন কৰিছিল। == প্ৰৱেশ আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ == === অৱস্থিতি আৰু প্ৰৱেশাধিকাৰ === এই উদ্যানখন [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ এটা পাহাৰৰ শিখৰত অৱস্থিত। উদ্যানখনত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ কোনো বিশেষ পৰিবহনৰ প্ৰয়োজন নাই। জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য থকা পাহাৰৰ শীৰ্ষত উপনীত হ’বলৈ দৰ্শনাৰ্থীসকলে হয় ৮২৬টা খোপনি থকা খোজকঢ়া পথ ল’ব পাৰে, নহয় কেবল কাৰৰ সহায় ল’ব পাৰে। কেবল কাৰৰ যাত্ৰাৰ বাবে এটা অতিৰিক্ত সৰ্বসাধাৰণ টিকটৰ প্ৰয়োজন হয়। পাহাৰৰ শীৰ্ষলৈ যোৱাৰ পথত সুৰক্ষা পৰীক্ষাৰ (security screening) এক প্ৰক্ৰিয়া থাকে। কেমেৰা আৰু বেগ লগত নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়। কোনো ধৰণৰ খাদ্যবস্তু নিয়াৰ অনুমতি নাই। খোৱাপানী নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, কিন্তু প্লাষ্টিকৰ বটলত নহয়। পাহাৰৰ ওপৰত বিনামূলীয়া পৰিশোধিত খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা আছে। সমগ্ৰ পথছোৱাত কেইবাটাও কেফে (cafes) আছে। === শিলালিপি আৰু ফলক === সংগ্ৰহালয়ৰ বাহিৰত থকা এখন ফলকত আঘাতপ্ৰাপ্ত জটায়ুৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিৱেদন কৰি [[কে. জয়কুমাৰ]]ৰ দ্বাৰা অনূদিত এটা কবিতা খোদিত কৰা হৈছে। এই ফলকখন কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰ দ্বাৰা উৎসৰ্গা কৰা হৈছিল।[[চিত্ৰ:Jatayu-Earth-Center-Plaque.jpg|alt=শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰ দ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰ দ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|thumb]] <blockquote><poem> "পাহাৰৰ এই চূড়াত ক্ষন্তেক থমকি গভীৰ চিন্তাত মগ্ন হোৱা এইয়াই সেই স্থান য’ত জটায়ু বাগৰি পৰিছিল নিজৰ নখ আৰু ঠোঁটেৰে বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰি সেই পৰস্ত্ৰী হৰণকাৰী দানৱক, যিয়ে ছলনাৰে হৰণ কৰিছিল এগৰাকী কন্যাক, যি আছিল এক অমূল্য ৰত্নস্বৰূপ..." </poem></blockquote> == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery> File:Jatayu Para, Kerala, Dec 2013.jpg|[[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান File:Jatayu statue.jpg File:Jatayu (1) 05.jpg File:Jatayu Earth’s Center from distance 02.jpg|দূৰৈৰ পৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://jatayuearthscenter.in আধিকাৰিক ৱেবছাইট] {{Commons category|Jatayu Earth’s Center|জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান}} scsqjv2kyj9zof6zuw5jdj3013drhny 622106 622105 2026-07-31T14:39:53Z AjayDas 12623 /* */ 622106 wikitext text/x-wiki {{Infobox park | name = জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰ | other_name = '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''' | image = Jatayu Earth Centre.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala | map_size = | map_caption = জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ অৱস্থিতি | type = উদ্যান | location = [[চডয়ামংগলাম]], [[কোল্লাম জিলা]], [[ভাৰত]] | nearest_city = [[কোল্লাম]]<br />''{{convert|38|km|abbr=on}}'' | coordinates = {{coord|8.865888|N|76.867306|E|region:India|format=dms|display=inline,title}} | area = {{convert|65|acre|2}} | opening = প্ৰথম পৰ্যায়<ref>{{cite web |url=https://www.voyagersworld.in/article/kerala%E2%80%99s-first-bot-model-ecotourism-project-now-open-public |title=Kerala's First BOT Model Ecotourism Project, is Now Open for Public |publisher=Voyagers World |access-date=6 December 2017 }}{{Dead link|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />'''{{Start date|df=yes|2017|12|05}}'''<br />দ্বিতীয় পৰ্যায়<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref><br />'''{{start date|df=yes|2018|08|17}}''' | designer = [[ৰাজীৱ অঞ্চল]] | operator = জটায়ুপাৰা টুৰিজম প্ৰাইভেট লিমিটেড | visitation = | budget = {{INRConvert|100|c}} | open = | status = গোটেই বছৰ খোলা থাকে | public_transit = [[চডয়ামংগলাম]] {{rint|bus}} - ১.৫&nbsp;কিঃমিঃ,<br />[[কোট্টাৰাক্কৰা]] {{rint|bus}} - ২১.৮&nbsp;কিঃমিঃ,<br />{{rws|Kottarakara}} {{rint|rail}} - ২০.৫&nbsp;কিঃমিঃ, <br /> [[ভাৰকলা]] {{rint|rail}} - ২৬ &nbsp;কিঃমিঃ,<br /> {{rws|Paravur}} {{rint|rail}} - ২৭ &nbsp;কিঃমিঃ,<br />[[কোল্লাম বন্দৰ|কোল্লাম]] {{rint|ferry}} - ৩৬&nbsp;কিঃমিঃ, <br />[[ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|ত্ৰিবান্দ্ৰম]] {{rint|air}} - ৫২.৩&nbsp;কিঃমিঃ | free_label = | free_data = | website = {{URL|https://jatayuearthscenter.in}} }} <onlyinclude> '''জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰ''', ({{IPA|ml|dʒɐʈaːju|IPA}}) বা '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। ই সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা গড়ে {{cvt|350|m}} উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ শীৰ্ষলৈ যাবলৈ কেবল কাৰৰ ব্যৱস্থা আছে আৰু এইখন কেৰালাৰ একমাত্ৰ কেবল কাৰ। বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ চৰাইৰ ভাস্কৰ্য আছে।<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref> কংক্ৰিট আৰু তীখাৰে নিৰ্মিত এই [[জটায়ু]]ৰ ভাস্কৰ্যটো {{convert|200|ft}} দীঘল, {{convert|150|ft}} বহল, {{convert|70|ft}} ওখ আৰু ই {{convert|15000|sqft}} মজিয়াৰ কালি আগুৰি আছে। ইয়াক ৰাজীৱ অঞ্চলৰ দ্বাৰা খোদিত কৰা হৈছিল।<ref name="auto1">{{cite web|url=https://jatayuearthscenter.in/ |title=Jatayu Earth's Center Website |access-date=1 December 2015}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/international/india/kerala-park-to-welcome-visitors-in-jan |title=Kerala park to welcome visitors in Jan - Khaleej Times |access-date=1 December 2015}}</ref> [[চিত্ৰ:Jatayu sculpture.jpg|thumb|জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য]] শিলৰ শৈলীৰ এই প্ৰকৃতি উদ্যানখন আছিল কেৰালা ৰাজ্যত নিৰ্মাণ-পৰিচালনা-হস্তান্তৰ আৰ্হিৰ]] অধীনত প্ৰথমটো [[ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব|ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বৰ]] পৰ্যটন উদ্যোগ। এই উদ্যানখন কোল্লাম চহৰৰ পৰা প্ৰায় {{convert|38|km|abbr=on}} আঁতৰত আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা {{convert|46|km|abbr=on}} আঁতৰত অৱস্থিত। সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, ২০১৮ চনৰ ১৭ আগষ্টত ইয়াক দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/adventure-rock-hill-open-for-visitors/articleshow/61937068.cms |title=Adventure Rock Hill open for visitors |work=The Times of India|date=6 December 2017 |access-date=6 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/destinations/kerala-adventure-rock-hill/ |title=Enjoy a day of adventure at Jatayu Earth's Center |publisher=Outlook Traveller |access-date=7 December 2017}}</ref></onlyinclude> == উৎপত্তি == [[চিত্ৰ:Ravi Varma-Ravana Sita Jathayu.jpg|thumb|150px|ৰাৱণে জটায়ুৰ ডেউকা কাটি থকা অৱস্থাত, [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ চিত্ৰকলা]] এই উদ্যানখন চডয়ামংগলাম (জটায়ুমংগলাম) চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত, যাৰ নামকৰণ [[জটায়ু]]ৰ নামেৰে কৰা হৈছিল। জটায়ু আছিল হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এটা শগুনৰূপী উপ-দেৱতা। মহাকাব্যখনৰ অনুসৰি, [[ৰাৱণ]] যেতিয়া [[সীতা]]ক হৰণ কৰি [[লংকা (মহাকাব্য)|লংকা]]লৈ লৈ যাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, তেতিয়া জটায়ুৱে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। জটায়ুৱে ৰাৱণৰ সৈতে বীৰত্বৰে যুঁজিছিল, কিন্তু জটায়ু অতি বৃদ্ধ হোৱাৰ বাবে ৰাৱণে তেওঁক অতি সোনকালেই পৰাস্ত কৰি ডেউকা কাটি পেলায় আৰু জটায়ু চডয়ামংগলামৰ শিলাখণ্ডত বাগৰি পৰে। [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ]]ই সীতাৰ সন্ধান কৰি থকা অৱস্থাত আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু মৃত্যুমুখী জটায়ুক দেখা পায়। জটায়ুৱে তেওঁলোকক ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ বিষয়ে অৱগত কৰে আৰু কয় যে ৰাৱণ দক্ষিণ দিশলৈ আগবাঢ়িছে।<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/jatayupara-chadayamangalam/262 |title=Jatayuara at Chadayamangalam - Kerala Tourism |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |title=Lepakshi Temple - Lepakshi :: The Treasure House of Art and Sculpture |access-date=1 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328103155/http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |archive-date=28 March 2012 |url-status=dead }}</ref> == উদ্যানখন == === মূৰ্তিটো === এই মূৰ্তিটো এটা কিংবদন্তি – ৰামায়ণ – ৰ প্ৰতিনিধিত্ব স্বৰূপ আৰু ই নাৰীৰ সুৰক্ষা, সন্মান তথা নিৰাপত্তাৰ প্ৰতীক।<ref>{{Cite web|url=https://www.jatayuearthscenter.com/jadayu.html|title=Welcome to Jatayu Earth's Center|website=www.jatayuearthscenter.com|access-date=10 March 2019|archive-date=7 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307040029/http://jatayuearthscenter.com/jadayu.html|url-status=dead}}</ref> ইয়াৰ ডিজাইন আৰু নিৰ্মাণ [[ৰাজীৱ অঞ্চল]]ৰ দ্বাৰা কৰা হৈছিল।<ref name="auto1"/><ref name="auto"/> === মাত্ৰাসমূহ === {| class="wikitable" |+ ! বৈশিষ্ট্য !! জোখ |- | উচ্চতা || ২১ মিটাৰ |- | মজিয়াৰ কালি || ১,৪০০ বৰ্গ মিটাৰ |- | দৈৰ্ঘ্য || ৬১ মিটাৰ |- | প্ৰস্থ || ৪৬ মিটাৰ |- | ডেউকা আৰু নেজৰ পাখিৰ সংখ্যা || ৫২ খন |- | কাণৰ পৰা কাণলৈ মূৰৰ ডাঠতা || অজ্ঞাত |- | মূৰৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | চকুৰ পৰা চকুলৈ দূৰত্ব || অজ্ঞাত |- | মূৰ্তিটোৰ মুঠ ওজন || অজ্ঞাত |- | প্ৰতিটো নখৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ প্ৰস্থ || অজ্ঞাত |- | চকুৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |} === জটায়ু সংগ্ৰহালয় === ইয়াত এটা পাঁচমহলীয়া বিশাল ভাস্কৰ্য, এটা সংগ্ৰহালয় আৰু এটা বহুমাত্ৰিক (multi-dimensional) ছবিগৃহ আছে, য’ত জটায়ু আৰু ৰাৱণৰ মাজত হোৱা মহাকাব্যিক যুদ্ধখন দেখুওৱা এখন এনিমেটেড ছবি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই সকলোবোৰৰ উপৰি, জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰত এটা সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰও আছে, য’ত পৰম্পৰাগত কলা ৰূপ, প্ৰদৰ্শনী আৰু লোক-পৰিৱেশনসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। === এডভেন্সাৰ পাৰ্ক === এডভেন্সাৰ ৰক হিলত অৱস্থিত এই উদ্যানখন ২০১৭ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত মুকলি কৰা হয়। === কেভ ৰিজৰ্ট (গুহা ৰিজৰ্ট) === কোৱা হয় যে ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ পিছত জটায়ুৱে এটা গুহাত আশ্ৰয় লৈছিল। বৰ্তমান ইয়াত এটা আয়ুৰ্বেদিক আৰু সিদ্ধ গুহা ৰিজৰ্ট নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত আছে, যিয়ে জটায়ুৰ কাহিনীৰ সৈতে আয়ুৰ্বেদিক আৰোগ্য প্ৰদান কৰিব।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/jatayu-park-to-be-opened-for-public-in-january/article7932005.ece|title=Jatayu park to be opened for public in January - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|title=Phase I of State's First PPP Tourism Project to be Thrown Open in Jan - TNIE|access-date=1 December 2015|archive-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208081226/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/travel/travel-buzz/story/jatayu-nature-park-a-new-tourist-destination-of-kerala-277524-2015-12-16|title=Jatayu nature park: A new tourist destination of Kerala|access-date=1 December 2015}}</ref> === উৎসৰ্গা === ২০১৮ চনৰ ৪ জুলাইত এই উদ্যানখন দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয় আৰু [[কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ অনানুষ্ঠানিকভাৱে (soft-inaugurated) উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rock-theme-park-tobe-opened-on-july-4/article23963484.ece|title=Rock theme park to be opened on 4 July|date=23 May 2018|work=The Hindu|access-date=25 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/230518/jatayu-centre-to-open-on-july-4.html|title=Jatayu Centre to open on 4 July|date=23 May 2018|work=Deccan Chronicle|access-date=25 May 2018}}</ref> উদ্যানখনৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কামৰ ব্যয় আছিল ১০০ কোটি টকা আৰু ইয়াৰ ভিতৰত ৩ কিঃমিঃ ব্যাসাৰ্ধৰ এডভেন্সাৰ জ’ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/adventure-zone-at-jatayu-park/article7931967.ece|title=Adventure zone at Jatayu park - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/keralas-rocktheme-jatayu-park-getting-ready-to-woo-visitors/article7930125.ece|title=Kerala's rock-theme Jatayu Park getting ready to woo visitors|date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref> ২০১৫ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত ডুবাই কৰ্প’ৰেচন ফৰ টুৰিজম এণ্ড কমাৰ্চৰ ষ্টেকহ’ল্ডাৰ ৰিলেচনছৰ সঞ্চালক মজিদ অল মাৰীয়ে কেৰালাৰ তেতিয়াৰ মুখ্যমন্ত্ৰী শ্ৰী উমেন চাণ্ডীৰ সৈতে নিৰ্মাণাধীন জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান পৰিদৰ্শন কৰিছিল। == প্ৰৱেশ আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ == === অৱস্থিতি আৰু প্ৰৱেশাধিকাৰ === এই উদ্যানখন [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ এটা পাহাৰৰ শিখৰত অৱস্থিত। উদ্যানখনত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ কোনো বিশেষ পৰিবহনৰ প্ৰয়োজন নাই। জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য থকা পাহাৰৰ শীৰ্ষত উপনীত হ’বলৈ দৰ্শনাৰ্থীসকলে হয় ৮২৬টা খোপনি থকা খোজকঢ়া পথ ল’ব পাৰে, নহয় কেবল কাৰৰ সহায় ল’ব পাৰে। কেবল কাৰৰ যাত্ৰাৰ বাবে এটা অতিৰিক্ত সৰ্বসাধাৰণ টিকটৰ প্ৰয়োজন হয়। পাহাৰৰ শীৰ্ষলৈ যোৱাৰ পথত সুৰক্ষা পৰীক্ষাৰ (security screening) এক প্ৰক্ৰিয়া থাকে। কেমেৰা আৰু বেগ লগত নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়। কোনো ধৰণৰ খাদ্যবস্তু নিয়াৰ অনুমতি নাই। খোৱাপানী নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, কিন্তু প্লাষ্টিকৰ বটলত নহয়। পাহাৰৰ ওপৰত বিনামূলীয়া পৰিশোধিত খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা আছে। সমগ্ৰ পথছোৱাত কেইবাটাও কেফে (cafes) আছে। === শিলালিপি আৰু ফলক === সংগ্ৰহালয়ৰ বাহিৰত থকা এখন ফলকত আঘাতপ্ৰাপ্ত জটায়ুৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিৱেদন কৰি [[কে. জয়কুমাৰ]]ৰ দ্বাৰা অনূদিত এটা কবিতা খোদিত কৰা হৈছে। এই ফলকখন কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰ দ্বাৰা উৎসৰ্গা কৰা হৈছিল।[[চিত্ৰ:Jatayu-Earth-Center-Plaque.jpg|alt=শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰ দ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰ দ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|thumb]] <blockquote><poem> "পাহাৰৰ এই চূড়াত ক্ষন্তেক থমকি গভীৰ চিন্তাত মগ্ন হোৱা এইয়াই সেই স্থান য’ত জটায়ু বাগৰি পৰিছিল নিজৰ নখ আৰু ঠোঁটেৰে বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰি সেই পৰস্ত্ৰী হৰণকাৰী দানৱক, যিয়ে ছলনাৰে হৰণ কৰিছিল এগৰাকী কন্যাক, যি আছিল এক অমূল্য ৰত্নস্বৰূপ..." </poem></blockquote> == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery> File:Jatayu Para, Kerala, Dec 2013.jpg|[[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান File:Jatayu statue.jpg File:Jatayu (1) 05.jpg File:Jatayu Earth’s Center from distance 02.jpg|দূৰৈৰ পৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://jatayuearthscenter.in আধিকাৰিক ৱেবছাইট] {{Commons category|Jatayu Earth’s Center|জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান}} qb88wo2v36xf6ayobukev0bnmre632u 622108 622106 2026-07-31T14:40:38Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[জটায়ু আৰ্থ চেণ্টাৰ নেচাৰ পাৰ্ক]]ৰ পৰা [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 622106 wikitext text/x-wiki {{Infobox park | name = জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰ | other_name = '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''' | image = Jatayu Earth Centre.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala | map_size = | map_caption = জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ অৱস্থিতি | type = উদ্যান | location = [[চডয়ামংগলাম]], [[কোল্লাম জিলা]], [[ভাৰত]] | nearest_city = [[কোল্লাম]]<br />''{{convert|38|km|abbr=on}}'' | coordinates = {{coord|8.865888|N|76.867306|E|region:India|format=dms|display=inline,title}} | area = {{convert|65|acre|2}} | opening = প্ৰথম পৰ্যায়<ref>{{cite web |url=https://www.voyagersworld.in/article/kerala%E2%80%99s-first-bot-model-ecotourism-project-now-open-public |title=Kerala's First BOT Model Ecotourism Project, is Now Open for Public |publisher=Voyagers World |access-date=6 December 2017 }}{{Dead link|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />'''{{Start date|df=yes|2017|12|05}}'''<br />দ্বিতীয় পৰ্যায়<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref><br />'''{{start date|df=yes|2018|08|17}}''' | designer = [[ৰাজীৱ অঞ্চল]] | operator = জটায়ুপাৰা টুৰিজম প্ৰাইভেট লিমিটেড | visitation = | budget = {{INRConvert|100|c}} | open = | status = গোটেই বছৰ খোলা থাকে | public_transit = [[চডয়ামংগলাম]] {{rint|bus}} - ১.৫&nbsp;কিঃমিঃ,<br />[[কোট্টাৰাক্কৰা]] {{rint|bus}} - ২১.৮&nbsp;কিঃমিঃ,<br />{{rws|Kottarakara}} {{rint|rail}} - ২০.৫&nbsp;কিঃমিঃ, <br /> [[ভাৰকলা]] {{rint|rail}} - ২৬ &nbsp;কিঃমিঃ,<br /> {{rws|Paravur}} {{rint|rail}} - ২৭ &nbsp;কিঃমিঃ,<br />[[কোল্লাম বন্দৰ|কোল্লাম]] {{rint|ferry}} - ৩৬&nbsp;কিঃমিঃ, <br />[[ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|ত্ৰিবান্দ্ৰম]] {{rint|air}} - ৫২.৩&nbsp;কিঃমিঃ | free_label = | free_data = | website = {{URL|https://jatayuearthscenter.in}} }} <onlyinclude> '''জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰ''', ({{IPA|ml|dʒɐʈaːju|IPA}}) বা '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। ই সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা গড়ে {{cvt|350|m}} উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ শীৰ্ষলৈ যাবলৈ কেবল কাৰৰ ব্যৱস্থা আছে আৰু এইখন কেৰালাৰ একমাত্ৰ কেবল কাৰ। বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ চৰাইৰ ভাস্কৰ্য আছে।<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref> কংক্ৰিট আৰু তীখাৰে নিৰ্মিত এই [[জটায়ু]]ৰ ভাস্কৰ্যটো {{convert|200|ft}} দীঘল, {{convert|150|ft}} বহল, {{convert|70|ft}} ওখ আৰু ই {{convert|15000|sqft}} মজিয়াৰ কালি আগুৰি আছে। ইয়াক ৰাজীৱ অঞ্চলৰ দ্বাৰা খোদিত কৰা হৈছিল।<ref name="auto1">{{cite web|url=https://jatayuearthscenter.in/ |title=Jatayu Earth's Center Website |access-date=1 December 2015}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/international/india/kerala-park-to-welcome-visitors-in-jan |title=Kerala park to welcome visitors in Jan - Khaleej Times |access-date=1 December 2015}}</ref> [[চিত্ৰ:Jatayu sculpture.jpg|thumb|জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য]] শিলৰ শৈলীৰ এই প্ৰকৃতি উদ্যানখন আছিল কেৰালা ৰাজ্যত নিৰ্মাণ-পৰিচালনা-হস্তান্তৰ আৰ্হিৰ]] অধীনত প্ৰথমটো [[ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব|ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বৰ]] পৰ্যটন উদ্যোগ। এই উদ্যানখন কোল্লাম চহৰৰ পৰা প্ৰায় {{convert|38|km|abbr=on}} আঁতৰত আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা {{convert|46|km|abbr=on}} আঁতৰত অৱস্থিত। সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, ২০১৮ চনৰ ১৭ আগষ্টত ইয়াক দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/adventure-rock-hill-open-for-visitors/articleshow/61937068.cms |title=Adventure Rock Hill open for visitors |work=The Times of India|date=6 December 2017 |access-date=6 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/destinations/kerala-adventure-rock-hill/ |title=Enjoy a day of adventure at Jatayu Earth's Center |publisher=Outlook Traveller |access-date=7 December 2017}}</ref></onlyinclude> == উৎপত্তি == [[চিত্ৰ:Ravi Varma-Ravana Sita Jathayu.jpg|thumb|150px|ৰাৱণে জটায়ুৰ ডেউকা কাটি থকা অৱস্থাত, [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ চিত্ৰকলা]] এই উদ্যানখন চডয়ামংগলাম (জটায়ুমংগলাম) চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত, যাৰ নামকৰণ [[জটায়ু]]ৰ নামেৰে কৰা হৈছিল। জটায়ু আছিল হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এটা শগুনৰূপী উপ-দেৱতা। মহাকাব্যখনৰ অনুসৰি, [[ৰাৱণ]] যেতিয়া [[সীতা]]ক হৰণ কৰি [[লংকা (মহাকাব্য)|লংকা]]লৈ লৈ যাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, তেতিয়া জটায়ুৱে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। জটায়ুৱে ৰাৱণৰ সৈতে বীৰত্বৰে যুঁজিছিল, কিন্তু জটায়ু অতি বৃদ্ধ হোৱাৰ বাবে ৰাৱণে তেওঁক অতি সোনকালেই পৰাস্ত কৰি ডেউকা কাটি পেলায় আৰু জটায়ু চডয়ামংগলামৰ শিলাখণ্ডত বাগৰি পৰে। [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ]]ই সীতাৰ সন্ধান কৰি থকা অৱস্থাত আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু মৃত্যুমুখী জটায়ুক দেখা পায়। জটায়ুৱে তেওঁলোকক ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ বিষয়ে অৱগত কৰে আৰু কয় যে ৰাৱণ দক্ষিণ দিশলৈ আগবাঢ়িছে।<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/jatayupara-chadayamangalam/262 |title=Jatayuara at Chadayamangalam - Kerala Tourism |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |title=Lepakshi Temple - Lepakshi :: The Treasure House of Art and Sculpture |access-date=1 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328103155/http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |archive-date=28 March 2012 |url-status=dead }}</ref> == উদ্যানখন == === মূৰ্তিটো === এই মূৰ্তিটো এটা কিংবদন্তি – ৰামায়ণ – ৰ প্ৰতিনিধিত্ব স্বৰূপ আৰু ই নাৰীৰ সুৰক্ষা, সন্মান তথা নিৰাপত্তাৰ প্ৰতীক।<ref>{{Cite web|url=https://www.jatayuearthscenter.com/jadayu.html|title=Welcome to Jatayu Earth's Center|website=www.jatayuearthscenter.com|access-date=10 March 2019|archive-date=7 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307040029/http://jatayuearthscenter.com/jadayu.html|url-status=dead}}</ref> ইয়াৰ ডিজাইন আৰু নিৰ্মাণ [[ৰাজীৱ অঞ্চল]]ৰ দ্বাৰা কৰা হৈছিল।<ref name="auto1"/><ref name="auto"/> === মাত্ৰাসমূহ === {| class="wikitable" |+ ! বৈশিষ্ট্য !! জোখ |- | উচ্চতা || ২১ মিটাৰ |- | মজিয়াৰ কালি || ১,৪০০ বৰ্গ মিটাৰ |- | দৈৰ্ঘ্য || ৬১ মিটাৰ |- | প্ৰস্থ || ৪৬ মিটাৰ |- | ডেউকা আৰু নেজৰ পাখিৰ সংখ্যা || ৫২ খন |- | কাণৰ পৰা কাণলৈ মূৰৰ ডাঠতা || অজ্ঞাত |- | মূৰৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | চকুৰ পৰা চকুলৈ দূৰত্ব || অজ্ঞাত |- | মূৰ্তিটোৰ মুঠ ওজন || অজ্ঞাত |- | প্ৰতিটো নখৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ প্ৰস্থ || অজ্ঞাত |- | চকুৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |} === জটায়ু সংগ্ৰহালয় === ইয়াত এটা পাঁচমহলীয়া বিশাল ভাস্কৰ্য, এটা সংগ্ৰহালয় আৰু এটা বহুমাত্ৰিক (multi-dimensional) ছবিগৃহ আছে, য’ত জটায়ু আৰু ৰাৱণৰ মাজত হোৱা মহাকাব্যিক যুদ্ধখন দেখুওৱা এখন এনিমেটেড ছবি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই সকলোবোৰৰ উপৰি, জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰত এটা সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰও আছে, য’ত পৰম্পৰাগত কলা ৰূপ, প্ৰদৰ্শনী আৰু লোক-পৰিৱেশনসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। === এডভেন্সাৰ পাৰ্ক === এডভেন্সাৰ ৰক হিলত অৱস্থিত এই উদ্যানখন ২০১৭ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত মুকলি কৰা হয়। === কেভ ৰিজৰ্ট (গুহা ৰিজৰ্ট) === কোৱা হয় যে ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ পিছত জটায়ুৱে এটা গুহাত আশ্ৰয় লৈছিল। বৰ্তমান ইয়াত এটা আয়ুৰ্বেদিক আৰু সিদ্ধ গুহা ৰিজৰ্ট নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত আছে, যিয়ে জটায়ুৰ কাহিনীৰ সৈতে আয়ুৰ্বেদিক আৰোগ্য প্ৰদান কৰিব।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/jatayu-park-to-be-opened-for-public-in-january/article7932005.ece|title=Jatayu park to be opened for public in January - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|title=Phase I of State's First PPP Tourism Project to be Thrown Open in Jan - TNIE|access-date=1 December 2015|archive-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208081226/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/travel/travel-buzz/story/jatayu-nature-park-a-new-tourist-destination-of-kerala-277524-2015-12-16|title=Jatayu nature park: A new tourist destination of Kerala|access-date=1 December 2015}}</ref> === উৎসৰ্গা === ২০১৮ চনৰ ৪ জুলাইত এই উদ্যানখন দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয় আৰু [[কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ অনানুষ্ঠানিকভাৱে (soft-inaugurated) উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rock-theme-park-tobe-opened-on-july-4/article23963484.ece|title=Rock theme park to be opened on 4 July|date=23 May 2018|work=The Hindu|access-date=25 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/230518/jatayu-centre-to-open-on-july-4.html|title=Jatayu Centre to open on 4 July|date=23 May 2018|work=Deccan Chronicle|access-date=25 May 2018}}</ref> উদ্যানখনৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কামৰ ব্যয় আছিল ১০০ কোটি টকা আৰু ইয়াৰ ভিতৰত ৩ কিঃমিঃ ব্যাসাৰ্ধৰ এডভেন্সাৰ জ’ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/adventure-zone-at-jatayu-park/article7931967.ece|title=Adventure zone at Jatayu park - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/keralas-rocktheme-jatayu-park-getting-ready-to-woo-visitors/article7930125.ece|title=Kerala's rock-theme Jatayu Park getting ready to woo visitors|date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref> ২০১৫ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত ডুবাই কৰ্প’ৰেচন ফৰ টুৰিজম এণ্ড কমাৰ্চৰ ষ্টেকহ’ল্ডাৰ ৰিলেচনছৰ সঞ্চালক মজিদ অল মাৰীয়ে কেৰালাৰ তেতিয়াৰ মুখ্যমন্ত্ৰী শ্ৰী উমেন চাণ্ডীৰ সৈতে নিৰ্মাণাধীন জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান পৰিদৰ্শন কৰিছিল। == প্ৰৱেশ আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ == === অৱস্থিতি আৰু প্ৰৱেশাধিকাৰ === এই উদ্যানখন [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ এটা পাহাৰৰ শিখৰত অৱস্থিত। উদ্যানখনত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ কোনো বিশেষ পৰিবহনৰ প্ৰয়োজন নাই। জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য থকা পাহাৰৰ শীৰ্ষত উপনীত হ’বলৈ দৰ্শনাৰ্থীসকলে হয় ৮২৬টা খোপনি থকা খোজকঢ়া পথ ল’ব পাৰে, নহয় কেবল কাৰৰ সহায় ল’ব পাৰে। কেবল কাৰৰ যাত্ৰাৰ বাবে এটা অতিৰিক্ত সৰ্বসাধাৰণ টিকটৰ প্ৰয়োজন হয়। পাহাৰৰ শীৰ্ষলৈ যোৱাৰ পথত সুৰক্ষা পৰীক্ষাৰ (security screening) এক প্ৰক্ৰিয়া থাকে। কেমেৰা আৰু বেগ লগত নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়। কোনো ধৰণৰ খাদ্যবস্তু নিয়াৰ অনুমতি নাই। খোৱাপানী নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, কিন্তু প্লাষ্টিকৰ বটলত নহয়। পাহাৰৰ ওপৰত বিনামূলীয়া পৰিশোধিত খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা আছে। সমগ্ৰ পথছোৱাত কেইবাটাও কেফে (cafes) আছে। === শিলালিপি আৰু ফলক === সংগ্ৰহালয়ৰ বাহিৰত থকা এখন ফলকত আঘাতপ্ৰাপ্ত জটায়ুৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিৱেদন কৰি [[কে. জয়কুমাৰ]]ৰ দ্বাৰা অনূদিত এটা কবিতা খোদিত কৰা হৈছে। এই ফলকখন কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰ দ্বাৰা উৎসৰ্গা কৰা হৈছিল।[[চিত্ৰ:Jatayu-Earth-Center-Plaque.jpg|alt=শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰ দ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰ দ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|thumb]] <blockquote><poem> "পাহাৰৰ এই চূড়াত ক্ষন্তেক থমকি গভীৰ চিন্তাত মগ্ন হোৱা এইয়াই সেই স্থান য’ত জটায়ু বাগৰি পৰিছিল নিজৰ নখ আৰু ঠোঁটেৰে বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰি সেই পৰস্ত্ৰী হৰণকাৰী দানৱক, যিয়ে ছলনাৰে হৰণ কৰিছিল এগৰাকী কন্যাক, যি আছিল এক অমূল্য ৰত্নস্বৰূপ..." </poem></blockquote> == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery> File:Jatayu Para, Kerala, Dec 2013.jpg|[[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান File:Jatayu statue.jpg File:Jatayu (1) 05.jpg File:Jatayu Earth’s Center from distance 02.jpg|দূৰৈৰ পৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://jatayuearthscenter.in আধিকাৰিক ৱেবছাইট] {{Commons category|Jatayu Earth’s Center|জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান}} qb88wo2v36xf6ayobukev0bnmre632u 622111 622108 2026-07-31T14:42:12Z AjayDas 12623 /* মূৰ্তিটো */ 622111 wikitext text/x-wiki {{Infobox park | name = জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰ | other_name = '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''' | image = Jatayu Earth Centre.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala | map_size = | map_caption = জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ অৱস্থিতি | type = উদ্যান | location = [[চডয়ামংগলাম]], [[কোল্লাম জিলা]], [[ভাৰত]] | nearest_city = [[কোল্লাম]]<br />''{{convert|38|km|abbr=on}}'' | coordinates = {{coord|8.865888|N|76.867306|E|region:India|format=dms|display=inline,title}} | area = {{convert|65|acre|2}} | opening = প্ৰথম পৰ্যায়<ref>{{cite web |url=https://www.voyagersworld.in/article/kerala%E2%80%99s-first-bot-model-ecotourism-project-now-open-public |title=Kerala's First BOT Model Ecotourism Project, is Now Open for Public |publisher=Voyagers World |access-date=6 December 2017 }}{{Dead link|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />'''{{Start date|df=yes|2017|12|05}}'''<br />দ্বিতীয় পৰ্যায়<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref><br />'''{{start date|df=yes|2018|08|17}}''' | designer = [[ৰাজীৱ অঞ্চল]] | operator = জটায়ুপাৰা টুৰিজম প্ৰাইভেট লিমিটেড | visitation = | budget = {{INRConvert|100|c}} | open = | status = গোটেই বছৰ খোলা থাকে | public_transit = [[চডয়ামংগলাম]] {{rint|bus}} - ১.৫&nbsp;কিঃমিঃ,<br />[[কোট্টাৰাক্কৰা]] {{rint|bus}} - ২১.৮&nbsp;কিঃমিঃ,<br />{{rws|Kottarakara}} {{rint|rail}} - ২০.৫&nbsp;কিঃমিঃ, <br /> [[ভাৰকলা]] {{rint|rail}} - ২৬ &nbsp;কিঃমিঃ,<br /> {{rws|Paravur}} {{rint|rail}} - ২৭ &nbsp;কিঃমিঃ,<br />[[কোল্লাম বন্দৰ|কোল্লাম]] {{rint|ferry}} - ৩৬&nbsp;কিঃমিঃ, <br />[[ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|ত্ৰিবান্দ্ৰম]] {{rint|air}} - ৫২.৩&nbsp;কিঃমিঃ | free_label = | free_data = | website = {{URL|https://jatayuearthscenter.in}} }} <onlyinclude> '''জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰ''', ({{IPA|ml|dʒɐʈaːju|IPA}}) বা '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। ই সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা গড়ে {{cvt|350|m}} উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ শীৰ্ষলৈ যাবলৈ কেবল কাৰৰ ব্যৱস্থা আছে আৰু এইখন কেৰালাৰ একমাত্ৰ কেবল কাৰ। বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ চৰাইৰ ভাস্কৰ্য আছে।<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref> কংক্ৰিট আৰু তীখাৰে নিৰ্মিত এই [[জটায়ু]]ৰ ভাস্কৰ্যটো {{convert|200|ft}} দীঘল, {{convert|150|ft}} বহল, {{convert|70|ft}} ওখ আৰু ই {{convert|15000|sqft}} মজিয়াৰ কালি আগুৰি আছে। ইয়াক ৰাজীৱ অঞ্চলৰ দ্বাৰা খোদিত কৰা হৈছিল।<ref name="auto1">{{cite web|url=https://jatayuearthscenter.in/ |title=Jatayu Earth's Center Website |access-date=1 December 2015}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/international/india/kerala-park-to-welcome-visitors-in-jan |title=Kerala park to welcome visitors in Jan - Khaleej Times |access-date=1 December 2015}}</ref> [[চিত্ৰ:Jatayu sculpture.jpg|thumb|জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য]] শিলৰ শৈলীৰ এই প্ৰকৃতি উদ্যানখন আছিল কেৰালা ৰাজ্যত নিৰ্মাণ-পৰিচালনা-হস্তান্তৰ আৰ্হিৰ]] অধীনত প্ৰথমটো [[ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব|ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বৰ]] পৰ্যটন উদ্যোগ। এই উদ্যানখন কোল্লাম চহৰৰ পৰা প্ৰায় {{convert|38|km|abbr=on}} আঁতৰত আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ পৰা {{convert|46|km|abbr=on}} আঁতৰত অৱস্থিত। সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, ২০১৮ চনৰ ১৭ আগষ্টত ইয়াক দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/adventure-rock-hill-open-for-visitors/articleshow/61937068.cms |title=Adventure Rock Hill open for visitors |work=The Times of India|date=6 December 2017 |access-date=6 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/destinations/kerala-adventure-rock-hill/ |title=Enjoy a day of adventure at Jatayu Earth's Center |publisher=Outlook Traveller |access-date=7 December 2017}}</ref></onlyinclude> == উৎপত্তি == [[চিত্ৰ:Ravi Varma-Ravana Sita Jathayu.jpg|thumb|150px|ৰাৱণে জটায়ুৰ ডেউকা কাটি থকা অৱস্থাত, [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ চিত্ৰকলা]] এই উদ্যানখন চডয়ামংগলাম (জটায়ুমংগলাম) চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত, যাৰ নামকৰণ [[জটায়ু]]ৰ নামেৰে কৰা হৈছিল। জটায়ু আছিল হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এটা শগুনৰূপী উপ-দেৱতা। মহাকাব্যখনৰ অনুসৰি, [[ৰাৱণ]] যেতিয়া [[সীতা]]ক হৰণ কৰি [[লংকা (মহাকাব্য)|লংকা]]লৈ লৈ যাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, তেতিয়া জটায়ুৱে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। জটায়ুৱে ৰাৱণৰ সৈতে বীৰত্বৰে যুঁজিছিল, কিন্তু জটায়ু অতি বৃদ্ধ হোৱাৰ বাবে ৰাৱণে তেওঁক অতি সোনকালেই পৰাস্ত কৰি ডেউকা কাটি পেলায় আৰু জটায়ু চডয়ামংগলামৰ শিলাখণ্ডত বাগৰি পৰে। [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ]]ই সীতাৰ সন্ধান কৰি থকা অৱস্থাত আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু মৃত্যুমুখী জটায়ুক দেখা পায়। জটায়ুৱে তেওঁলোকক ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ বিষয়ে অৱগত কৰে আৰু কয় যে ৰাৱণ দক্ষিণ দিশলৈ আগবাঢ়িছে।<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/jatayupara-chadayamangalam/262 |title=Jatayuara at Chadayamangalam - Kerala Tourism |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |title=Lepakshi Temple - Lepakshi :: The Treasure House of Art and Sculpture |access-date=1 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328103155/http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |archive-date=28 March 2012 |url-status=dead }}</ref> == উদ্যানখন == === মূৰ্তি=== এই মূৰ্তিটো এটা কিংবদন্তি – ৰামায়ণ – ৰ প্ৰতিনিধিত্ব স্বৰূপ আৰু ই নাৰীৰ সুৰক্ষা, সন্মান তথা নিৰাপত্তাৰ প্ৰতীক।<ref>{{Cite web|url=https://www.jatayuearthscenter.com/jadayu.html|title=Welcome to Jatayu Earth's Center|website=www.jatayuearthscenter.com|access-date=10 March 2019|archive-date=7 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307040029/http://jatayuearthscenter.com/jadayu.html|url-status=dead}}</ref> ইয়াৰ ডিজাইন আৰু নিৰ্মাণ ৰাজীৱ অঞ্চলৰ দ্বাৰা কৰা হৈছিল।<ref name="auto1"/><ref name="auto"/> === মাত্ৰাসমূহ === {| class="wikitable" |+ ! বৈশিষ্ট্য !! জোখ |- | উচ্চতা || ২১ মিটাৰ |- | মজিয়াৰ কালি || ১,৪০০ বৰ্গ মিটাৰ |- | দৈৰ্ঘ্য || ৬১ মিটাৰ |- | প্ৰস্থ || ৪৬ মিটাৰ |- | ডেউকা আৰু নেজৰ পাখিৰ সংখ্যা || ৫২ খন |- | কাণৰ পৰা কাণলৈ মূৰৰ ডাঠতা || অজ্ঞাত |- | মূৰৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | চকুৰ পৰা চকুলৈ দূৰত্ব || অজ্ঞাত |- | মূৰ্তিটোৰ মুঠ ওজন || অজ্ঞাত |- | প্ৰতিটো নখৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ প্ৰস্থ || অজ্ঞাত |- | চকুৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |} === জটায়ু সংগ্ৰহালয় === ইয়াত এটা পাঁচমহলীয়া বিশাল ভাস্কৰ্য, এটা সংগ্ৰহালয় আৰু এটা বহুমাত্ৰিক (multi-dimensional) ছবিগৃহ আছে, য’ত জটায়ু আৰু ৰাৱণৰ মাজত হোৱা মহাকাব্যিক যুদ্ধখন দেখুওৱা এখন এনিমেটেড ছবি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই সকলোবোৰৰ উপৰি, জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰত এটা সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰও আছে, য’ত পৰম্পৰাগত কলা ৰূপ, প্ৰদৰ্শনী আৰু লোক-পৰিৱেশনসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। === এডভেন্সাৰ পাৰ্ক === এডভেন্সাৰ ৰক হিলত অৱস্থিত এই উদ্যানখন ২০১৭ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত মুকলি কৰা হয়। === কেভ ৰিজৰ্ট (গুহা ৰিজৰ্ট) === কোৱা হয় যে ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ পিছত জটায়ুৱে এটা গুহাত আশ্ৰয় লৈছিল। বৰ্তমান ইয়াত এটা আয়ুৰ্বেদিক আৰু সিদ্ধ গুহা ৰিজৰ্ট নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত আছে, যিয়ে জটায়ুৰ কাহিনীৰ সৈতে আয়ুৰ্বেদিক আৰোগ্য প্ৰদান কৰিব।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/jatayu-park-to-be-opened-for-public-in-january/article7932005.ece|title=Jatayu park to be opened for public in January - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|title=Phase I of State's First PPP Tourism Project to be Thrown Open in Jan - TNIE|access-date=1 December 2015|archive-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208081226/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/travel/travel-buzz/story/jatayu-nature-park-a-new-tourist-destination-of-kerala-277524-2015-12-16|title=Jatayu nature park: A new tourist destination of Kerala|access-date=1 December 2015}}</ref> === উৎসৰ্গা === ২০১৮ চনৰ ৪ জুলাইত এই উদ্যানখন দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয় আৰু [[কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰ দ্বাৰা ইয়াৰ অনানুষ্ঠানিকভাৱে (soft-inaugurated) উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rock-theme-park-tobe-opened-on-july-4/article23963484.ece|title=Rock theme park to be opened on 4 July|date=23 May 2018|work=The Hindu|access-date=25 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/230518/jatayu-centre-to-open-on-july-4.html|title=Jatayu Centre to open on 4 July|date=23 May 2018|work=Deccan Chronicle|access-date=25 May 2018}}</ref> উদ্যানখনৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কামৰ ব্যয় আছিল ১০০ কোটি টকা আৰু ইয়াৰ ভিতৰত ৩ কিঃমিঃ ব্যাসাৰ্ধৰ এডভেন্সাৰ জ’ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/adventure-zone-at-jatayu-park/article7931967.ece|title=Adventure zone at Jatayu park - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/keralas-rocktheme-jatayu-park-getting-ready-to-woo-visitors/article7930125.ece|title=Kerala's rock-theme Jatayu Park getting ready to woo visitors|date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref> ২০১৫ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত ডুবাই কৰ্প’ৰেচন ফৰ টুৰিজম এণ্ড কমাৰ্চৰ ষ্টেকহ’ল্ডাৰ ৰিলেচনছৰ সঞ্চালক মজিদ অল মাৰীয়ে কেৰালাৰ তেতিয়াৰ মুখ্যমন্ত্ৰী শ্ৰী উমেন চাণ্ডীৰ সৈতে নিৰ্মাণাধীন জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান পৰিদৰ্শন কৰিছিল। == প্ৰৱেশ আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ == === অৱস্থিতি আৰু প্ৰৱেশাধিকাৰ === এই উদ্যানখন [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ এটা পাহাৰৰ শিখৰত অৱস্থিত। উদ্যানখনত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ কোনো বিশেষ পৰিবহনৰ প্ৰয়োজন নাই। জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য থকা পাহাৰৰ শীৰ্ষত উপনীত হ’বলৈ দৰ্শনাৰ্থীসকলে হয় ৮২৬টা খোপনি থকা খোজকঢ়া পথ ল’ব পাৰে, নহয় কেবল কাৰৰ সহায় ল’ব পাৰে। কেবল কাৰৰ যাত্ৰাৰ বাবে এটা অতিৰিক্ত সৰ্বসাধাৰণ টিকটৰ প্ৰয়োজন হয়। পাহাৰৰ শীৰ্ষলৈ যোৱাৰ পথত সুৰক্ষা পৰীক্ষাৰ (security screening) এক প্ৰক্ৰিয়া থাকে। কেমেৰা আৰু বেগ লগত নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়। কোনো ধৰণৰ খাদ্যবস্তু নিয়াৰ অনুমতি নাই। খোৱাপানী নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, কিন্তু প্লাষ্টিকৰ বটলত নহয়। পাহাৰৰ ওপৰত বিনামূলীয়া পৰিশোধিত খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা আছে। সমগ্ৰ পথছোৱাত কেইবাটাও কেফে (cafes) আছে। === শিলালিপি আৰু ফলক === সংগ্ৰহালয়ৰ বাহিৰত থকা এখন ফলকত আঘাতপ্ৰাপ্ত জটায়ুৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিৱেদন কৰি [[কে. জয়কুমাৰ]]ৰ দ্বাৰা অনূদিত এটা কবিতা খোদিত কৰা হৈছে। এই ফলকখন কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰ দ্বাৰা উৎসৰ্গা কৰা হৈছিল।[[চিত্ৰ:Jatayu-Earth-Center-Plaque.jpg|alt=শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰ দ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰ দ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|thumb]] <blockquote><poem> "পাহাৰৰ এই চূড়াত ক্ষন্তেক থমকি গভীৰ চিন্তাত মগ্ন হোৱা এইয়াই সেই স্থান য’ত জটায়ু বাগৰি পৰিছিল নিজৰ নখ আৰু ঠোঁটেৰে বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰি সেই পৰস্ত্ৰী হৰণকাৰী দানৱক, যিয়ে ছলনাৰে হৰণ কৰিছিল এগৰাকী কন্যাক, যি আছিল এক অমূল্য ৰত্নস্বৰূপ..." </poem></blockquote> == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery> File:Jatayu Para, Kerala, Dec 2013.jpg|[[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান File:Jatayu statue.jpg File:Jatayu (1) 05.jpg File:Jatayu Earth’s Center from distance 02.jpg|দূৰৈৰ পৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://jatayuearthscenter.in আধিকাৰিক ৱেবছাইট] {{Commons category|Jatayu Earth’s Center|জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান}} jm4hc7iqlmlp61uujm8suvivewy5dqq 622112 622111 2026-07-31T14:42:46Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622112 wikitext text/x-wiki {{Infobox park | name = জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰ | other_name = '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''' | image = Jatayu Earth Centre.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala | map_size = | map_caption = জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ অৱস্থিতি | type = উদ্যান | location = [[চডয়ামংগলাম]], [[কোল্লাম জিলা]], [[ভাৰত]] | nearest_city = [[কোল্লাম]]<br />''{{convert|38|km|abbr=on}}'' | coordinates = {{coord|8.865888|N|76.867306|E|region:India|format=dms|display=inline,title}} | area = {{convert|65|acre|2}} | opening = প্ৰথম পৰ্যায়<ref>{{cite web |url=https://www.voyagersworld.in/article/kerala%E2%80%99s-first-bot-model-ecotourism-project-now-open-public |title=Kerala's First BOT Model Ecotourism Project, is Now Open for Public |publisher=Voyagers World |access-date=6 December 2017 }}{{Dead link|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />'''{{Start date|df=yes|2017|12|05}}'''<br />দ্বিতীয় পৰ্যায়<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref><br />'''{{start date|df=yes|2018|08|17}}''' | designer = [[ৰাজীৱ অঞ্চল]] | operator = জটায়ুপাৰা টুৰিজম প্ৰাইভেট লিমিটেড | visitation = | budget = {{INRConvert|100|c}} | open = | status = গোটেই বছৰ খোলা থাকে | public_transit = [[চডয়ামংগলাম]] {{rint|bus}} - ১.৫&nbsp; কিঃমিঃ,<br />[[কোট্টাৰাক্কৰা]] {{rint|bus}} - ২১.৮&nbsp; কিঃমিঃ,<br />{{rws|Kottarakara}} {{rint|rail}} - ২০.৫&nbsp; কিঃমিঃ, <br /> [[ভাৰকলা]] {{rint|rail}} - ২৬ &nbsp; কিঃমিঃ,<br /> {{rws|Paravur}} {{rint|rail}} - ২৭ &nbsp; কিঃমিঃ,<br />[[কোল্লাম বন্দৰ|কোল্লাম]] {{rint|ferry}} - ৩৬&nbsp; কিঃমিঃ, <br />[[ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|ত্ৰিবান্দ্ৰম]] {{rint|air}} - ৫২.৩&nbsp; কিঃমিঃ | free_label = | free_data = | website = {{URL|https://jatayuearthscenter.in}} }} <onlyinclude> '''জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰ''', ({{IPA|ml|dʒɐʈaːju|IPA}}) বা '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। ই সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা গড়ে {{cvt|350|m}} উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ শীৰ্ষলৈ যাবলৈ কেবল কাৰৰ ব্যৱস্থা আছে আৰু এইখন কেৰালাৰ একমাত্ৰ কেবল কাৰ। বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ চৰাইৰ ভাস্কৰ্য আছে।<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref> কংক্ৰিট আৰু তীখাৰে নিৰ্মিত এই [[জটায়ু]]ৰ ভাস্কৰ্যটো {{convert|200|ft}} দীঘল, {{convert|150|ft}} বহল, {{convert|70|ft}} ওখ আৰু ই {{convert|15000|sqft}} মজিয়াৰ কালি আগুৰি আছে। ইয়াক ৰাজীৱ অঞ্চলৰদ্বাৰা খোদিত কৰা হৈছিল।<ref name="auto1">{{cite web|url=https://jatayuearthscenter.in/ |title=Jatayu Earth's Center Website |access-date=1 December 2015}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/international/india/kerala-park-to-welcome-visitors-in-jan |title=Kerala park to welcome visitors in Jan - Khaleej Times |access-date=1 December 2015}}</ref> [[চিত্ৰ:Jatayu sculpture.jpg|thumb|জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য]] শিলৰ শৈলীৰ এই প্ৰকৃতি উদ্যানখন আছিল কেৰালা ৰাজ্যত নিৰ্মাণ-পৰিচালনা-হস্তান্তৰ আৰ্হিৰ]] অধীনত প্ৰথমটো [[ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব|ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বৰ]] পৰ্যটন উদ্যোগ। এই উদ্যানখন কোল্লাম চহৰৰপৰা প্ৰায় {{convert|38|km|abbr=on}} আঁতৰত আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰপৰা {{convert|46|km|abbr=on}} আঁতৰত অৱস্থিত। সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, ২০১৮ চনৰ ১৭ আগষ্টত ইয়াক দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/adventure-rock-hill-open-for-visitors/articleshow/61937068.cms |title=Adventure Rock Hill open for visitors |work=The Times of India|date=6 December 2017 |access-date=6 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/destinations/kerala-adventure-rock-hill/ |title=Enjoy a day of adventure at Jatayu Earth's Center |publisher=Outlook Traveller |access-date=7 December 2017}}</ref></onlyinclude> == উৎপত্তি == [[চিত্ৰ:Ravi Varma-Ravana Sita Jathayu.jpg|thumb|150px|ৰাৱণে জটায়ুৰ ডেউকা কাটি থকা অৱস্থাত, [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ চিত্ৰকলা]] এই উদ্যানখন চডয়ামংগলাম (জটায়ুমংগলাম) চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত, যাৰ নামকৰণ [[জটায়ু]]ৰ নামেৰে কৰা হৈছিল। জটায়ু আছিল হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এটা শগুনৰূপী উপ-দেৱতা। মহাকাব্যখনৰ অনুসৰি, [[ৰাৱণ]] যেতিয়া [[সীতা]]ক হৰণ কৰি [[লংকা (মহাকাব্য)|লংকা]]লৈ লৈ যাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, তেতিয়া জটায়ুৱে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। জটায়ুৱে ৰাৱণৰ সৈতে বীৰত্বৰে যুঁজিছিল, কিন্তু জটায়ু অতি বৃদ্ধ হোৱাৰ বাবে ৰাৱণে তেওঁক অতি সোনকালেই পৰাস্ত কৰি ডেউকা কাটি পেলায় আৰু জটায়ু চডয়ামংগলামৰ শিলাখণ্ডত বাগৰি পৰে। [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ]]ই সীতাৰ সন্ধান কৰি থকা অৱস্থাত আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু মৃত্যুমুখী জটায়ুক দেখা পায়। জটায়ুৱে তেওঁলোকক ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ বিষয়ে অৱগত কৰে আৰু কয় যে ৰাৱণ দক্ষিণ দিশলৈ আগবাঢ়িছে।<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/jatayupara-chadayamangalam/262 |title=Jatayuara at Chadayamangalam - Kerala Tourism |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |title=Lepakshi Temple - Lepakshi :: The Treasure House of Art and Sculpture |access-date=1 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328103155/http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |archive-date=28 March 2012 |url-status=dead }}</ref> == উদ্যানখন == === মূৰ্তি=== এই মূৰ্তিটো এটা কিংবদন্তি – ৰামায়ণ – ৰ প্ৰতিনিধিত্ব স্বৰূপ আৰু ই নাৰীৰ সুৰক্ষা, সন্মান তথা নিৰাপত্তাৰ প্ৰতীক।<ref>{{Cite web|url=https://www.jatayuearthscenter.com/jadayu.html|title=Welcome to Jatayu Earth's Center|website=www.jatayuearthscenter.com|access-date=10 March 2019|archive-date=7 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307040029/http://jatayuearthscenter.com/jadayu.html|url-status=dead}}</ref> ইয়াৰ ডিজাইন আৰু নিৰ্মাণ ৰাজীৱ অঞ্চলৰদ্বাৰা কৰা হৈছিল।<ref name="auto1"/><ref name="auto"/> === মাত্ৰাসমূহ === {| class="wikitable" |+ ! বৈশিষ্ট্য!! জোখ |- | উচ্চতা || ২১ মিটাৰ |- | মজিয়াৰ কালি || ১,৪০০ বৰ্গ মিটাৰ |- | দৈৰ্ঘ্য || ৬১ মিটাৰ |- | প্ৰস্থ || ৪৬ মিটাৰ |- | ডেউকা আৰু নেজৰ পাখিৰ সংখ্যা || ৫২ খন |- | কাণৰপৰা কাণলৈ মূৰৰ ডাঠতা || অজ্ঞাত |- | মূৰৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | চকুৰপৰা চকুলৈ দূৰত্ব || অজ্ঞাত |- | মূৰ্তিটোৰ মুঠ ওজন || অজ্ঞাত |- | প্ৰতিটো নখৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ প্ৰস্থ || অজ্ঞাত |- | চকুৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |} === জটায়ু সংগ্ৰহালয় === ইয়াত এটা পাঁচমহলীয়া বিশাল ভাস্কৰ্য, এটা সংগ্ৰহালয় আৰু এটা বহুমাত্ৰিক (multi-dimensional) ছবিগৃহ আছে, য’ত জটায়ু আৰু ৰাৱণৰ মাজত হোৱা মহাকাব্যিক যুদ্ধখন দেখুওৱা এখন এনিমেটেড ছবি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই সকলোবোৰৰ উপৰি, জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰত এটা সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰও আছে, য’ত পৰম্পৰাগত কলা ৰূপ, প্ৰদৰ্শনী আৰু লোক-পৰিৱেশনসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। === এডভেন্সাৰ পাৰ্ক === এডভেন্সাৰ ৰক হিলত অৱস্থিত এই উদ্যানখন ২০১৭ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত মুকলি কৰা হয়। === কেভ ৰিজৰ্ট (গুহা ৰিজৰ্ট) === কোৱা হয় যে ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ পিছত জটায়ুৱে এটা গুহাত আশ্ৰয় লৈছিল। বৰ্তমান ইয়াত এটা আয়ুৰ্বেদিক আৰু সিদ্ধ গুহা ৰিজৰ্ট নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত আছে, যিয়ে জটায়ুৰ কাহিনীৰ সৈতে আয়ুৰ্বেদিক আৰোগ্য প্ৰদান কৰিব।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/jatayu-park-to-be-opened-for-public-in-january/article7932005.ece|title=Jatayu park to be opened for public in January - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|title=Phase I of State's First PPP Tourism Project to be Thrown Open in Jan - TNIE|access-date=1 December 2015|archive-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208081226/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/travel/travel-buzz/story/jatayu-nature-park-a-new-tourist-destination-of-kerala-277524-2015-12-16|title=Jatayu nature park: A new tourist destination of Kerala|access-date=1 December 2015}}</ref> === উৎসৰ্গা === ২০১৮ চনৰ ৪ জুলাইত এই উদ্যানখন দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয় আৰু [[কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰদ্বাৰা ইয়াৰ অনানুষ্ঠানিকভাৱে (soft-inaugurated) উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rock-theme-park-tobe-opened-on-july-4/article23963484.ece|title=Rock theme park to be opened on 4 July|date=23 May 2018|work=The Hindu|access-date=25 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/230518/jatayu-centre-to-open-on-july-4.html|title=Jatayu Centre to open on 4 July|date=23 May 2018|work=Deccan Chronicle|access-date=25 May 2018}}</ref> উদ্যানখনৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কামৰ ব্যয় আছিল ১০০ কোটি টকা আৰু ইয়াৰ ভিতৰত ৩ কিঃমিঃ ব্যাসাৰ্ধৰ এডভেন্সাৰ জ’ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/adventure-zone-at-jatayu-park/article7931967.ece|title=Adventure zone at Jatayu park - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/keralas-rocktheme-jatayu-park-getting-ready-to-woo-visitors/article7930125.ece|title=Kerala's rock-theme Jatayu Park getting ready to woo visitors|date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref> ২০১৫ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত ডুবাই কৰ্প’ৰেচন ফৰ টুৰিজম এণ্ড কমাৰ্চৰ ষ্টেকহ’ল্ডাৰ ৰিলেচনছৰ সঞ্চালক মজিদ অল মাৰীয়ে কেৰালাৰ তেতিয়াৰ মুখ্যমন্ত্ৰী শ্ৰী উমেন চাণ্ডীৰ সৈতে নিৰ্মাণাধীন জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান পৰিদৰ্শন কৰিছিল। == প্ৰৱেশ আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ == === অৱস্থিতি আৰু প্ৰৱেশাধিকাৰ === এই উদ্যানখন [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ এটা পাহাৰৰ শিখৰত অৱস্থিত। উদ্যানখনত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ কোনো বিশেষ পৰিবহণৰ প্ৰয়োজন নাই। জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য থকা পাহাৰৰ শীৰ্ষত উপনীত হ’বলৈ দৰ্শনাৰ্থীসকলে হয় ৮২৬টা খোপনি থকা খোজকঢ়া পথ ল’ব পাৰে, নহয় কেবল কাৰৰ সহায় ল’ব পাৰে। কেবল কাৰৰ যাত্ৰাৰ বাবে এটা অতিৰিক্ত সৰ্বসাধাৰণ টিকটৰ প্ৰয়োজন হয়। পাহাৰৰ শীৰ্ষলৈ যোৱাৰ পথত সুৰক্ষা পৰীক্ষাৰ (security screening) এক প্ৰক্ৰিয়া থাকে। কেমেৰা আৰু বেগ লগত নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়। কোনো ধৰণৰ খাদ্যবস্তু নিয়াৰ অনুমতি নাই। খোৱাপানী নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, কিন্তু প্লাষ্টিকৰ বটলত নহয়। পাহাৰৰ ওপৰত বিনামূলীয়া পৰিশোধিত খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা আছে। সমগ্ৰ পথছোৱাত কেইবাটাও কেফে (cafes) আছে। === শিলালিপি আৰু ফলক === সংগ্ৰহালয়ৰ বাহিৰত থকা এখন ফলকত আঘাতপ্ৰাপ্ত জটায়ুৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিৱেদন কৰি [[কে. জয়কুমাৰ]]ৰদ্বাৰা অনূদিত এটা কবিতা খোদিত কৰা হৈছে। এই ফলকখন কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰদ্বাৰা উৎসৰ্গা কৰা হৈছিল।[[চিত্ৰ:Jatayu-Earth-Center-Plaque.jpg|alt=শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰদ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰদ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|thumb]] <blockquote><poem> "পাহাৰৰ এই চূড়াত ক্ষন্তেক থমকি গভীৰ চিন্তাত মগ্ন হোৱা এয়াই সেই স্থান য’ত জটায়ু বাগৰি পৰিছিল নিজৰ নখ আৰু ঠোঁটেৰে বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰি সেই পৰস্ত্ৰী হৰণকাৰী দানৱক, যিয়ে ছলনাৰে হৰণ কৰিছিল এগৰাকী কন্যাক, যি আছিল এক অমূল্য ৰত্নস্বৰূপ..." </poem></blockquote> == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery> File:Jatayu Para, Kerala, Dec 2013.jpg|[[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান File:Jatayu statue.jpg File:Jatayu (1) 05.jpg File:Jatayu Earth’s Center from distance 02.jpg|দূৰৈৰপৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://jatayuearthscenter.in অধিকাৰিক ৱেবছাইট] {{Commons category|Jatayu Earth’s Center|জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান}} it1099ncsmuzm528ypmi645tbaog8uy 622116 622112 2026-07-31T14:46:27Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালা পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 622116 wikitext text/x-wiki {{Infobox park | name = জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰ | other_name = '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''' | image = Jatayu Earth Centre.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala | map_size = | map_caption = জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ অৱস্থিতি | type = উদ্যান | location = [[চডয়ামংগলাম]], [[কোল্লাম জিলা]], [[ভাৰত]] | nearest_city = [[কোল্লাম]]<br />''{{convert|38|km|abbr=on}}'' | coordinates = {{coord|8.865888|N|76.867306|E|region:India|format=dms|display=inline,title}} | area = {{convert|65|acre|2}} | opening = প্ৰথম পৰ্যায়<ref>{{cite web |url=https://www.voyagersworld.in/article/kerala%E2%80%99s-first-bot-model-ecotourism-project-now-open-public |title=Kerala's First BOT Model Ecotourism Project, is Now Open for Public |publisher=Voyagers World |access-date=6 December 2017 }}{{Dead link|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />'''{{Start date|df=yes|2017|12|05}}'''<br />দ্বিতীয় পৰ্যায়<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref><br />'''{{start date|df=yes|2018|08|17}}''' | designer = [[ৰাজীৱ অঞ্চল]] | operator = জটায়ুপাৰা টুৰিজম প্ৰাইভেট লিমিটেড | visitation = | budget = {{INRConvert|100|c}} | open = | status = গোটেই বছৰ খোলা থাকে | public_transit = [[চডয়ামংগলাম]] {{rint|bus}} - ১.৫&nbsp; কিঃমিঃ,<br />[[কোট্টাৰাক্কৰা]] {{rint|bus}} - ২১.৮&nbsp; কিঃমিঃ,<br />{{rws|Kottarakara}} {{rint|rail}} - ২০.৫&nbsp; কিঃমিঃ, <br /> [[ভাৰকলা]] {{rint|rail}} - ২৬ &nbsp; কিঃমিঃ,<br /> {{rws|Paravur}} {{rint|rail}} - ২৭ &nbsp; কিঃমিঃ,<br />[[কোল্লাম বন্দৰ|কোল্লাম]] {{rint|ferry}} - ৩৬&nbsp; কিঃমিঃ, <br />[[ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|ত্ৰিবান্দ্ৰম]] {{rint|air}} - ৫২.৩&nbsp; কিঃমিঃ | free_label = | free_data = | website = {{URL|https://jatayuearthscenter.in}} }} <onlyinclude> '''জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰ''', ({{IPA|ml|dʒɐʈaːju|IPA}}) বা '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। ই সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা গড়ে {{cvt|350|m}} উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ শীৰ্ষলৈ যাবলৈ কেবল কাৰৰ ব্যৱস্থা আছে আৰু এইখন কেৰালাৰ একমাত্ৰ কেবল কাৰ। বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ চৰাইৰ ভাস্কৰ্য আছে।<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref> কংক্ৰিট আৰু তীখাৰে নিৰ্মিত এই [[জটায়ু]]ৰ ভাস্কৰ্যটো {{convert|200|ft}} দীঘল, {{convert|150|ft}} বহল, {{convert|70|ft}} ওখ আৰু ই {{convert|15000|sqft}} মজিয়াৰ কালি আগুৰি আছে। ইয়াক ৰাজীৱ অঞ্চলৰদ্বাৰা খোদিত কৰা হৈছিল।<ref name="auto1">{{cite web|url=https://jatayuearthscenter.in/ |title=Jatayu Earth's Center Website |access-date=1 December 2015}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/international/india/kerala-park-to-welcome-visitors-in-jan |title=Kerala park to welcome visitors in Jan - Khaleej Times |access-date=1 December 2015}}</ref> [[চিত্ৰ:Jatayu sculpture.jpg|thumb|জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য]] শিলৰ শৈলীৰ এই প্ৰকৃতি উদ্যানখন আছিল কেৰালা ৰাজ্যত নিৰ্মাণ-পৰিচালনা-হস্তান্তৰ আৰ্হিৰ]] অধীনত প্ৰথমটো [[ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব|ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বৰ]] পৰ্যটন উদ্যোগ। এই উদ্যানখন কোল্লাম চহৰৰপৰা প্ৰায় {{convert|38|km|abbr=on}} আঁতৰত আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰপৰা {{convert|46|km|abbr=on}} আঁতৰত অৱস্থিত। সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, ২০১৮ চনৰ ১৭ আগষ্টত ইয়াক দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/adventure-rock-hill-open-for-visitors/articleshow/61937068.cms |title=Adventure Rock Hill open for visitors |work=The Times of India|date=6 December 2017 |access-date=6 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/destinations/kerala-adventure-rock-hill/ |title=Enjoy a day of adventure at Jatayu Earth's Center |publisher=Outlook Traveller |access-date=7 December 2017}}</ref></onlyinclude> == উৎপত্তি == [[চিত্ৰ:Ravi Varma-Ravana Sita Jathayu.jpg|thumb|150px|ৰাৱণে জটায়ুৰ ডেউকা কাটি থকা অৱস্থাত, [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ চিত্ৰকলা]] এই উদ্যানখন চডয়ামংগলাম (জটায়ুমংগলাম) চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত, যাৰ নামকৰণ [[জটায়ু]]ৰ নামেৰে কৰা হৈছিল। জটায়ু আছিল হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এটা শগুনৰূপী উপ-দেৱতা। মহাকাব্যখনৰ অনুসৰি, [[ৰাৱণ]] যেতিয়া [[সীতা]]ক হৰণ কৰি [[লংকা (মহাকাব্য)|লংকা]]লৈ লৈ যাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, তেতিয়া জটায়ুৱে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। জটায়ুৱে ৰাৱণৰ সৈতে বীৰত্বৰে যুঁজিছিল, কিন্তু জটায়ু অতি বৃদ্ধ হোৱাৰ বাবে ৰাৱণে তেওঁক অতি সোনকালেই পৰাস্ত কৰি ডেউকা কাটি পেলায় আৰু জটায়ু চডয়ামংগলামৰ শিলাখণ্ডত বাগৰি পৰে। [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ]]ই সীতাৰ সন্ধান কৰি থকা অৱস্থাত আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু মৃত্যুমুখী জটায়ুক দেখা পায়। জটায়ুৱে তেওঁলোকক ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ বিষয়ে অৱগত কৰে আৰু কয় যে ৰাৱণ দক্ষিণ দিশলৈ আগবাঢ়িছে।<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/jatayupara-chadayamangalam/262 |title=Jatayuara at Chadayamangalam - Kerala Tourism |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |title=Lepakshi Temple - Lepakshi :: The Treasure House of Art and Sculpture |access-date=1 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328103155/http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |archive-date=28 March 2012 |url-status=dead }}</ref> == উদ্যানখন == === মূৰ্তি=== এই মূৰ্তিটো এটা কিংবদন্তি – ৰামায়ণ – ৰ প্ৰতিনিধিত্ব স্বৰূপ আৰু ই নাৰীৰ সুৰক্ষা, সন্মান তথা নিৰাপত্তাৰ প্ৰতীক।<ref>{{Cite web|url=https://www.jatayuearthscenter.com/jadayu.html|title=Welcome to Jatayu Earth's Center|website=www.jatayuearthscenter.com|access-date=10 March 2019|archive-date=7 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307040029/http://jatayuearthscenter.com/jadayu.html|url-status=dead}}</ref> ইয়াৰ ডিজাইন আৰু নিৰ্মাণ ৰাজীৱ অঞ্চলৰদ্বাৰা কৰা হৈছিল।<ref name="auto1"/><ref name="auto"/> === মাত্ৰাসমূহ === {| class="wikitable" |+ ! বৈশিষ্ট্য!! জোখ |- | উচ্চতা || ২১ মিটাৰ |- | মজিয়াৰ কালি || ১,৪০০ বৰ্গ মিটাৰ |- | দৈৰ্ঘ্য || ৬১ মিটাৰ |- | প্ৰস্থ || ৪৬ মিটাৰ |- | ডেউকা আৰু নেজৰ পাখিৰ সংখ্যা || ৫২ খন |- | কাণৰপৰা কাণলৈ মূৰৰ ডাঠতা || অজ্ঞাত |- | মূৰৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | চকুৰপৰা চকুলৈ দূৰত্ব || অজ্ঞাত |- | মূৰ্তিটোৰ মুঠ ওজন || অজ্ঞাত |- | প্ৰতিটো নখৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ প্ৰস্থ || অজ্ঞাত |- | চকুৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |} === জটায়ু সংগ্ৰহালয় === ইয়াত এটা পাঁচমহলীয়া বিশাল ভাস্কৰ্য, এটা সংগ্ৰহালয় আৰু এটা বহুমাত্ৰিক (multi-dimensional) ছবিগৃহ আছে, য’ত জটায়ু আৰু ৰাৱণৰ মাজত হোৱা মহাকাব্যিক যুদ্ধখন দেখুওৱা এখন এনিমেটেড ছবি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই সকলোবোৰৰ উপৰি, জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰত এটা সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰও আছে, য’ত পৰম্পৰাগত কলা ৰূপ, প্ৰদৰ্শনী আৰু লোক-পৰিৱেশনসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। === এডভেন্সাৰ পাৰ্ক === এডভেন্সাৰ ৰক হিলত অৱস্থিত এই উদ্যানখন ২০১৭ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত মুকলি কৰা হয়। === কেভ ৰিজৰ্ট (গুহা ৰিজৰ্ট) === কোৱা হয় যে ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ পিছত জটায়ুৱে এটা গুহাত আশ্ৰয় লৈছিল। বৰ্তমান ইয়াত এটা আয়ুৰ্বেদিক আৰু সিদ্ধ গুহা ৰিজৰ্ট নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত আছে, যিয়ে জটায়ুৰ কাহিনীৰ সৈতে আয়ুৰ্বেদিক আৰোগ্য প্ৰদান কৰিব।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/jatayu-park-to-be-opened-for-public-in-january/article7932005.ece|title=Jatayu park to be opened for public in January - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|title=Phase I of State's First PPP Tourism Project to be Thrown Open in Jan - TNIE|access-date=1 December 2015|archive-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208081226/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/travel/travel-buzz/story/jatayu-nature-park-a-new-tourist-destination-of-kerala-277524-2015-12-16|title=Jatayu nature park: A new tourist destination of Kerala|access-date=1 December 2015}}</ref> === উৎসৰ্গা === ২০১৮ চনৰ ৪ জুলাইত এই উদ্যানখন দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয় আৰু [[কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰদ্বাৰা ইয়াৰ অনানুষ্ঠানিকভাৱে (soft-inaugurated) উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rock-theme-park-tobe-opened-on-july-4/article23963484.ece|title=Rock theme park to be opened on 4 July|date=23 May 2018|work=The Hindu|access-date=25 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/230518/jatayu-centre-to-open-on-july-4.html|title=Jatayu Centre to open on 4 July|date=23 May 2018|work=Deccan Chronicle|access-date=25 May 2018}}</ref> উদ্যানখনৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কামৰ ব্যয় আছিল ১০০ কোটি টকা আৰু ইয়াৰ ভিতৰত ৩ কিঃমিঃ ব্যাসাৰ্ধৰ এডভেন্সাৰ জ’ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/adventure-zone-at-jatayu-park/article7931967.ece|title=Adventure zone at Jatayu park - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/keralas-rocktheme-jatayu-park-getting-ready-to-woo-visitors/article7930125.ece|title=Kerala's rock-theme Jatayu Park getting ready to woo visitors|date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref> ২০১৫ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত ডুবাই কৰ্প’ৰেচন ফৰ টুৰিজম এণ্ড কমাৰ্চৰ ষ্টেকহ’ল্ডাৰ ৰিলেচনছৰ সঞ্চালক মজিদ অল মাৰীয়ে কেৰালাৰ তেতিয়াৰ মুখ্যমন্ত্ৰী শ্ৰী উমেন চাণ্ডীৰ সৈতে নিৰ্মাণাধীন জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান পৰিদৰ্শন কৰিছিল। == প্ৰৱেশ আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ == === অৱস্থিতি আৰু প্ৰৱেশাধিকাৰ === এই উদ্যানখন [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ এটা পাহাৰৰ শিখৰত অৱস্থিত। উদ্যানখনত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ কোনো বিশেষ পৰিবহণৰ প্ৰয়োজন নাই। জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য থকা পাহাৰৰ শীৰ্ষত উপনীত হ’বলৈ দৰ্শনাৰ্থীসকলে হয় ৮২৬টা খোপনি থকা খোজকঢ়া পথ ল’ব পাৰে, নহয় কেবল কাৰৰ সহায় ল’ব পাৰে। কেবল কাৰৰ যাত্ৰাৰ বাবে এটা অতিৰিক্ত সৰ্বসাধাৰণ টিকটৰ প্ৰয়োজন হয়। পাহাৰৰ শীৰ্ষলৈ যোৱাৰ পথত সুৰক্ষা পৰীক্ষাৰ (security screening) এক প্ৰক্ৰিয়া থাকে। কেমেৰা আৰু বেগ লগত নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়। কোনো ধৰণৰ খাদ্যবস্তু নিয়াৰ অনুমতি নাই। খোৱাপানী নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, কিন্তু প্লাষ্টিকৰ বটলত নহয়। পাহাৰৰ ওপৰত বিনামূলীয়া পৰিশোধিত খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা আছে। সমগ্ৰ পথছোৱাত কেইবাটাও কেফে (cafes) আছে। === শিলালিপি আৰু ফলক === সংগ্ৰহালয়ৰ বাহিৰত থকা এখন ফলকত আঘাতপ্ৰাপ্ত জটায়ুৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিৱেদন কৰি [[কে. জয়কুমাৰ]]ৰদ্বাৰা অনূদিত এটা কবিতা খোদিত কৰা হৈছে। এই ফলকখন কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰদ্বাৰা উৎসৰ্গা কৰা হৈছিল।[[চিত্ৰ:Jatayu-Earth-Center-Plaque.jpg|alt=শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰদ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰদ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|thumb]] <blockquote><poem> "পাহাৰৰ এই চূড়াত ক্ষন্তেক থমকি গভীৰ চিন্তাত মগ্ন হোৱা এয়াই সেই স্থান য’ত জটায়ু বাগৰি পৰিছিল নিজৰ নখ আৰু ঠোঁটেৰে বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰি সেই পৰস্ত্ৰী হৰণকাৰী দানৱক, যিয়ে ছলনাৰে হৰণ কৰিছিল এগৰাকী কন্যাক, যি আছিল এক অমূল্য ৰত্নস্বৰূপ..." </poem></blockquote> == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery> File:Jatayu Para, Kerala, Dec 2013.jpg|[[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান File:Jatayu statue.jpg File:Jatayu (1) 05.jpg File:Jatayu Earth’s Center from distance 02.jpg|দূৰৈৰপৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://jatayuearthscenter.in অধিকাৰিক ৱেবছাইট] {{Commons category|Jatayu Earth’s Center|জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] 2kx4fabh23ey3ph1lfuzd0m0fxo10r2 622117 622116 2026-07-31T14:46:50Z AjayDas 12623 added [[Category:উদ্যান]] using [[WP:HC|HotCat]] 622117 wikitext text/x-wiki {{Infobox park | name = জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰ | other_name = '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''' | image = Jatayu Earth Centre.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala | map_size = | map_caption = জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ অৱস্থিতি | type = উদ্যান | location = [[চডয়ামংগলাম]], [[কোল্লাম জিলা]], [[ভাৰত]] | nearest_city = [[কোল্লাম]]<br />''{{convert|38|km|abbr=on}}'' | coordinates = {{coord|8.865888|N|76.867306|E|region:India|format=dms|display=inline,title}} | area = {{convert|65|acre|2}} | opening = প্ৰথম পৰ্যায়<ref>{{cite web |url=https://www.voyagersworld.in/article/kerala%E2%80%99s-first-bot-model-ecotourism-project-now-open-public |title=Kerala's First BOT Model Ecotourism Project, is Now Open for Public |publisher=Voyagers World |access-date=6 December 2017 }}{{Dead link|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />'''{{Start date|df=yes|2017|12|05}}'''<br />দ্বিতীয় পৰ্যায়<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref><br />'''{{start date|df=yes|2018|08|17}}''' | designer = [[ৰাজীৱ অঞ্চল]] | operator = জটায়ুপাৰা টুৰিজম প্ৰাইভেট লিমিটেড | visitation = | budget = {{INRConvert|100|c}} | open = | status = গোটেই বছৰ খোলা থাকে | public_transit = [[চডয়ামংগলাম]] {{rint|bus}} - ১.৫&nbsp; কিঃমিঃ,<br />[[কোট্টাৰাক্কৰা]] {{rint|bus}} - ২১.৮&nbsp; কিঃমিঃ,<br />{{rws|Kottarakara}} {{rint|rail}} - ২০.৫&nbsp; কিঃমিঃ, <br /> [[ভাৰকলা]] {{rint|rail}} - ২৬ &nbsp; কিঃমিঃ,<br /> {{rws|Paravur}} {{rint|rail}} - ২৭ &nbsp; কিঃমিঃ,<br />[[কোল্লাম বন্দৰ|কোল্লাম]] {{rint|ferry}} - ৩৬&nbsp; কিঃমিঃ, <br />[[ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|ত্ৰিবান্দ্ৰম]] {{rint|air}} - ৫২.৩&nbsp; কিঃমিঃ | free_label = | free_data = | website = {{URL|https://jatayuearthscenter.in}} }} <onlyinclude> '''জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰ''', ({{IPA|ml|dʒɐʈaːju|IPA}}) বা '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। ই সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা গড়ে {{cvt|350|m}} উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ শীৰ্ষলৈ যাবলৈ কেবল কাৰৰ ব্যৱস্থা আছে আৰু এইখন কেৰালাৰ একমাত্ৰ কেবল কাৰ। বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ চৰাইৰ ভাস্কৰ্য আছে।<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref> কংক্ৰিট আৰু তীখাৰে নিৰ্মিত এই [[জটায়ু]]ৰ ভাস্কৰ্যটো {{convert|200|ft}} দীঘল, {{convert|150|ft}} বহল, {{convert|70|ft}} ওখ আৰু ই {{convert|15000|sqft}} মজিয়াৰ কালি আগুৰি আছে। ইয়াক ৰাজীৱ অঞ্চলৰদ্বাৰা খোদিত কৰা হৈছিল।<ref name="auto1">{{cite web|url=https://jatayuearthscenter.in/ |title=Jatayu Earth's Center Website |access-date=1 December 2015}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/international/india/kerala-park-to-welcome-visitors-in-jan |title=Kerala park to welcome visitors in Jan - Khaleej Times |access-date=1 December 2015}}</ref> [[চিত্ৰ:Jatayu sculpture.jpg|thumb|জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য]] শিলৰ শৈলীৰ এই প্ৰকৃতি উদ্যানখন আছিল কেৰালা ৰাজ্যত নিৰ্মাণ-পৰিচালনা-হস্তান্তৰ আৰ্হিৰ]] অধীনত প্ৰথমটো [[ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব|ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বৰ]] পৰ্যটন উদ্যোগ। এই উদ্যানখন কোল্লাম চহৰৰপৰা প্ৰায় {{convert|38|km|abbr=on}} আঁতৰত আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰপৰা {{convert|46|km|abbr=on}} আঁতৰত অৱস্থিত। সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, ২০১৮ চনৰ ১৭ আগষ্টত ইয়াক দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/adventure-rock-hill-open-for-visitors/articleshow/61937068.cms |title=Adventure Rock Hill open for visitors |work=The Times of India|date=6 December 2017 |access-date=6 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/destinations/kerala-adventure-rock-hill/ |title=Enjoy a day of adventure at Jatayu Earth's Center |publisher=Outlook Traveller |access-date=7 December 2017}}</ref></onlyinclude> == উৎপত্তি == [[চিত্ৰ:Ravi Varma-Ravana Sita Jathayu.jpg|thumb|150px|ৰাৱণে জটায়ুৰ ডেউকা কাটি থকা অৱস্থাত, [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ চিত্ৰকলা]] এই উদ্যানখন চডয়ামংগলাম (জটায়ুমংগলাম) চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত, যাৰ নামকৰণ [[জটায়ু]]ৰ নামেৰে কৰা হৈছিল। জটায়ু আছিল হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এটা শগুনৰূপী উপ-দেৱতা। মহাকাব্যখনৰ অনুসৰি, [[ৰাৱণ]] যেতিয়া [[সীতা]]ক হৰণ কৰি [[লংকা (মহাকাব্য)|লংকা]]লৈ লৈ যাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, তেতিয়া জটায়ুৱে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। জটায়ুৱে ৰাৱণৰ সৈতে বীৰত্বৰে যুঁজিছিল, কিন্তু জটায়ু অতি বৃদ্ধ হোৱাৰ বাবে ৰাৱণে তেওঁক অতি সোনকালেই পৰাস্ত কৰি ডেউকা কাটি পেলায় আৰু জটায়ু চডয়ামংগলামৰ শিলাখণ্ডত বাগৰি পৰে। [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ]]ই সীতাৰ সন্ধান কৰি থকা অৱস্থাত আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু মৃত্যুমুখী জটায়ুক দেখা পায়। জটায়ুৱে তেওঁলোকক ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ বিষয়ে অৱগত কৰে আৰু কয় যে ৰাৱণ দক্ষিণ দিশলৈ আগবাঢ়িছে।<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/jatayupara-chadayamangalam/262 |title=Jatayuara at Chadayamangalam - Kerala Tourism |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |title=Lepakshi Temple - Lepakshi :: The Treasure House of Art and Sculpture |access-date=1 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328103155/http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |archive-date=28 March 2012 |url-status=dead }}</ref> == উদ্যানখন == === মূৰ্তি=== এই মূৰ্তিটো এটা কিংবদন্তি – ৰামায়ণ – ৰ প্ৰতিনিধিত্ব স্বৰূপ আৰু ই নাৰীৰ সুৰক্ষা, সন্মান তথা নিৰাপত্তাৰ প্ৰতীক।<ref>{{Cite web|url=https://www.jatayuearthscenter.com/jadayu.html|title=Welcome to Jatayu Earth's Center|website=www.jatayuearthscenter.com|access-date=10 March 2019|archive-date=7 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307040029/http://jatayuearthscenter.com/jadayu.html|url-status=dead}}</ref> ইয়াৰ ডিজাইন আৰু নিৰ্মাণ ৰাজীৱ অঞ্চলৰদ্বাৰা কৰা হৈছিল।<ref name="auto1"/><ref name="auto"/> === মাত্ৰাসমূহ === {| class="wikitable" |+ ! বৈশিষ্ট্য!! জোখ |- | উচ্চতা || ২১ মিটাৰ |- | মজিয়াৰ কালি || ১,৪০০ বৰ্গ মিটাৰ |- | দৈৰ্ঘ্য || ৬১ মিটাৰ |- | প্ৰস্থ || ৪৬ মিটাৰ |- | ডেউকা আৰু নেজৰ পাখিৰ সংখ্যা || ৫২ খন |- | কাণৰপৰা কাণলৈ মূৰৰ ডাঠতা || অজ্ঞাত |- | মূৰৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | চকুৰপৰা চকুলৈ দূৰত্ব || অজ্ঞাত |- | মূৰ্তিটোৰ মুঠ ওজন || অজ্ঞাত |- | প্ৰতিটো নখৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ প্ৰস্থ || অজ্ঞাত |- | চকুৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |} === জটায়ু সংগ্ৰহালয় === ইয়াত এটা পাঁচমহলীয়া বিশাল ভাস্কৰ্য, এটা সংগ্ৰহালয় আৰু এটা বহুমাত্ৰিক (multi-dimensional) ছবিগৃহ আছে, য’ত জটায়ু আৰু ৰাৱণৰ মাজত হোৱা মহাকাব্যিক যুদ্ধখন দেখুওৱা এখন এনিমেটেড ছবি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই সকলোবোৰৰ উপৰি, জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰত এটা সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰও আছে, য’ত পৰম্পৰাগত কলা ৰূপ, প্ৰদৰ্শনী আৰু লোক-পৰিৱেশনসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। === এডভেন্সাৰ পাৰ্ক === এডভেন্সাৰ ৰক হিলত অৱস্থিত এই উদ্যানখন ২০১৭ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত মুকলি কৰা হয়। === কেভ ৰিজৰ্ট (গুহা ৰিজৰ্ট) === কোৱা হয় যে ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ পিছত জটায়ুৱে এটা গুহাত আশ্ৰয় লৈছিল। বৰ্তমান ইয়াত এটা আয়ুৰ্বেদিক আৰু সিদ্ধ গুহা ৰিজৰ্ট নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত আছে, যিয়ে জটায়ুৰ কাহিনীৰ সৈতে আয়ুৰ্বেদিক আৰোগ্য প্ৰদান কৰিব।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/jatayu-park-to-be-opened-for-public-in-january/article7932005.ece|title=Jatayu park to be opened for public in January - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|title=Phase I of State's First PPP Tourism Project to be Thrown Open in Jan - TNIE|access-date=1 December 2015|archive-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208081226/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/travel/travel-buzz/story/jatayu-nature-park-a-new-tourist-destination-of-kerala-277524-2015-12-16|title=Jatayu nature park: A new tourist destination of Kerala|access-date=1 December 2015}}</ref> === উৎসৰ্গা === ২০১৮ চনৰ ৪ জুলাইত এই উদ্যানখন দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয় আৰু [[কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰদ্বাৰা ইয়াৰ অনানুষ্ঠানিকভাৱে (soft-inaugurated) উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rock-theme-park-tobe-opened-on-july-4/article23963484.ece|title=Rock theme park to be opened on 4 July|date=23 May 2018|work=The Hindu|access-date=25 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/230518/jatayu-centre-to-open-on-july-4.html|title=Jatayu Centre to open on 4 July|date=23 May 2018|work=Deccan Chronicle|access-date=25 May 2018}}</ref> উদ্যানখনৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কামৰ ব্যয় আছিল ১০০ কোটি টকা আৰু ইয়াৰ ভিতৰত ৩ কিঃমিঃ ব্যাসাৰ্ধৰ এডভেন্সাৰ জ’ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/adventure-zone-at-jatayu-park/article7931967.ece|title=Adventure zone at Jatayu park - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/keralas-rocktheme-jatayu-park-getting-ready-to-woo-visitors/article7930125.ece|title=Kerala's rock-theme Jatayu Park getting ready to woo visitors|date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref> ২০১৫ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত ডুবাই কৰ্প’ৰেচন ফৰ টুৰিজম এণ্ড কমাৰ্চৰ ষ্টেকহ’ল্ডাৰ ৰিলেচনছৰ সঞ্চালক মজিদ অল মাৰীয়ে কেৰালাৰ তেতিয়াৰ মুখ্যমন্ত্ৰী শ্ৰী উমেন চাণ্ডীৰ সৈতে নিৰ্মাণাধীন জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান পৰিদৰ্শন কৰিছিল। == প্ৰৱেশ আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ == === অৱস্থিতি আৰু প্ৰৱেশাধিকাৰ === এই উদ্যানখন [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ এটা পাহাৰৰ শিখৰত অৱস্থিত। উদ্যানখনত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ কোনো বিশেষ পৰিবহণৰ প্ৰয়োজন নাই। জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য থকা পাহাৰৰ শীৰ্ষত উপনীত হ’বলৈ দৰ্শনাৰ্থীসকলে হয় ৮২৬টা খোপনি থকা খোজকঢ়া পথ ল’ব পাৰে, নহয় কেবল কাৰৰ সহায় ল’ব পাৰে। কেবল কাৰৰ যাত্ৰাৰ বাবে এটা অতিৰিক্ত সৰ্বসাধাৰণ টিকটৰ প্ৰয়োজন হয়। পাহাৰৰ শীৰ্ষলৈ যোৱাৰ পথত সুৰক্ষা পৰীক্ষাৰ (security screening) এক প্ৰক্ৰিয়া থাকে। কেমেৰা আৰু বেগ লগত নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়। কোনো ধৰণৰ খাদ্যবস্তু নিয়াৰ অনুমতি নাই। খোৱাপানী নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, কিন্তু প্লাষ্টিকৰ বটলত নহয়। পাহাৰৰ ওপৰত বিনামূলীয়া পৰিশোধিত খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা আছে। সমগ্ৰ পথছোৱাত কেইবাটাও কেফে (cafes) আছে। === শিলালিপি আৰু ফলক === সংগ্ৰহালয়ৰ বাহিৰত থকা এখন ফলকত আঘাতপ্ৰাপ্ত জটায়ুৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিৱেদন কৰি [[কে. জয়কুমাৰ]]ৰদ্বাৰা অনূদিত এটা কবিতা খোদিত কৰা হৈছে। এই ফলকখন কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰদ্বাৰা উৎসৰ্গা কৰা হৈছিল।[[চিত্ৰ:Jatayu-Earth-Center-Plaque.jpg|alt=শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰদ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰদ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|thumb]] <blockquote><poem> "পাহাৰৰ এই চূড়াত ক্ষন্তেক থমকি গভীৰ চিন্তাত মগ্ন হোৱা এয়াই সেই স্থান য’ত জটায়ু বাগৰি পৰিছিল নিজৰ নখ আৰু ঠোঁটেৰে বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰি সেই পৰস্ত্ৰী হৰণকাৰী দানৱক, যিয়ে ছলনাৰে হৰণ কৰিছিল এগৰাকী কন্যাক, যি আছিল এক অমূল্য ৰত্নস্বৰূপ..." </poem></blockquote> == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery> File:Jatayu Para, Kerala, Dec 2013.jpg|[[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান File:Jatayu statue.jpg File:Jatayu (1) 05.jpg File:Jatayu Earth’s Center from distance 02.jpg|দূৰৈৰপৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://jatayuearthscenter.in অধিকাৰিক ৱেবছাইট] {{Commons category|Jatayu Earth’s Center|জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] [[শ্ৰেণী:উদ্যান]] a26y0yrm6n8gb8mlq3t9imttfy0zn9v 622118 622117 2026-07-31T14:47:17Z AjayDas 12623 added [[Category:ভাস্কৰ্য]] using [[WP:HC|HotCat]] 622118 wikitext text/x-wiki {{Infobox park | name = জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰ | other_name = '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''' | image = Jatayu Earth Centre.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala | map_size = | map_caption = জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ অৱস্থিতি | type = উদ্যান | location = [[চডয়ামংগলাম]], [[কোল্লাম জিলা]], [[ভাৰত]] | nearest_city = [[কোল্লাম]]<br />''{{convert|38|km|abbr=on}}'' | coordinates = {{coord|8.865888|N|76.867306|E|region:India|format=dms|display=inline,title}} | area = {{convert|65|acre|2}} | opening = প্ৰথম পৰ্যায়<ref>{{cite web |url=https://www.voyagersworld.in/article/kerala%E2%80%99s-first-bot-model-ecotourism-project-now-open-public |title=Kerala's First BOT Model Ecotourism Project, is Now Open for Public |publisher=Voyagers World |access-date=6 December 2017 }}{{Dead link|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />'''{{Start date|df=yes|2017|12|05}}'''<br />দ্বিতীয় পৰ্যায়<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref><br />'''{{start date|df=yes|2018|08|17}}''' | designer = [[ৰাজীৱ অঞ্চল]] | operator = জটায়ুপাৰা টুৰিজম প্ৰাইভেট লিমিটেড | visitation = | budget = {{INRConvert|100|c}} | open = | status = গোটেই বছৰ খোলা থাকে | public_transit = [[চডয়ামংগলাম]] {{rint|bus}} - ১.৫&nbsp; কিঃমিঃ,<br />[[কোট্টাৰাক্কৰা]] {{rint|bus}} - ২১.৮&nbsp; কিঃমিঃ,<br />{{rws|Kottarakara}} {{rint|rail}} - ২০.৫&nbsp; কিঃমিঃ, <br /> [[ভাৰকলা]] {{rint|rail}} - ২৬ &nbsp; কিঃমিঃ,<br /> {{rws|Paravur}} {{rint|rail}} - ২৭ &nbsp; কিঃমিঃ,<br />[[কোল্লাম বন্দৰ|কোল্লাম]] {{rint|ferry}} - ৩৬&nbsp; কিঃমিঃ, <br />[[ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|ত্ৰিবান্দ্ৰম]] {{rint|air}} - ৫২.৩&nbsp; কিঃমিঃ | free_label = | free_data = | website = {{URL|https://jatayuearthscenter.in}} }} <onlyinclude> '''জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰ''', ({{IPA|ml|dʒɐʈaːju|IPA}}) বা '''জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান''', [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। ই সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা গড়ে {{cvt|350|m}} উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ শীৰ্ষলৈ যাবলৈ কেবল কাৰৰ ব্যৱস্থা আছে আৰু এইখন কেৰালাৰ একমাত্ৰ কেবল কাৰ। বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ চৰাইৰ ভাস্কৰ্য আছে।<ref name= quint>{{cite web|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |publisher=The Quint |date=23 May 2018 |access-date=25 May 2018}}</ref> কংক্ৰিট আৰু তীখাৰে নিৰ্মিত এই [[জটায়ু]]ৰ ভাস্কৰ্যটো {{convert|200|ft}} দীঘল, {{convert|150|ft}} বহল, {{convert|70|ft}} ওখ আৰু ই {{convert|15000|sqft}} মজিয়াৰ কালি আগুৰি আছে। ইয়াক ৰাজীৱ অঞ্চলৰদ্বাৰা খোদিত কৰা হৈছিল।<ref name="auto1">{{cite web|url=https://jatayuearthscenter.in/ |title=Jatayu Earth's Center Website |access-date=1 December 2015}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/international/india/kerala-park-to-welcome-visitors-in-jan |title=Kerala park to welcome visitors in Jan - Khaleej Times |access-date=1 December 2015}}</ref> [[চিত্ৰ:Jatayu sculpture.jpg|thumb|জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য]] শিলৰ শৈলীৰ এই প্ৰকৃতি উদ্যানখন আছিল কেৰালা ৰাজ্যত নিৰ্মাণ-পৰিচালনা-হস্তান্তৰ আৰ্হিৰ]] অধীনত প্ৰথমটো [[ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব|ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বৰ]] পৰ্যটন উদ্যোগ। এই উদ্যানখন কোল্লাম চহৰৰপৰা প্ৰায় {{convert|38|km|abbr=on}} আঁতৰত আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰপৰা {{convert|46|km|abbr=on}} আঁতৰত অৱস্থিত। সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, ২০১৮ চনৰ ১৭ আগষ্টত ইয়াক দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/adventure-rock-hill-open-for-visitors/articleshow/61937068.cms |title=Adventure Rock Hill open for visitors |work=The Times of India|date=6 December 2017 |access-date=6 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/destinations/kerala-adventure-rock-hill/ |title=Enjoy a day of adventure at Jatayu Earth's Center |publisher=Outlook Traveller |access-date=7 December 2017}}</ref></onlyinclude> == উৎপত্তি == [[চিত্ৰ:Ravi Varma-Ravana Sita Jathayu.jpg|thumb|150px|ৰাৱণে জটায়ুৰ ডেউকা কাটি থকা অৱস্থাত, [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ চিত্ৰকলা]] এই উদ্যানখন চডয়ামংগলাম (জটায়ুমংগলাম) চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত, যাৰ নামকৰণ [[জটায়ু]]ৰ নামেৰে কৰা হৈছিল। জটায়ু আছিল হিন্দু মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ এটা শগুনৰূপী উপ-দেৱতা। মহাকাব্যখনৰ অনুসৰি, [[ৰাৱণ]] যেতিয়া [[সীতা]]ক হৰণ কৰি [[লংকা (মহাকাব্য)|লংকা]]লৈ লৈ যাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, তেতিয়া জটায়ুৱে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। জটায়ুৱে ৰাৱণৰ সৈতে বীৰত্বৰে যুঁজিছিল, কিন্তু জটায়ু অতি বৃদ্ধ হোৱাৰ বাবে ৰাৱণে তেওঁক অতি সোনকালেই পৰাস্ত কৰি ডেউকা কাটি পেলায় আৰু জটায়ু চডয়ামংগলামৰ শিলাখণ্ডত বাগৰি পৰে। [[ৰাম]] আৰু [[লক্ষ্মণ]]ই সীতাৰ সন্ধান কৰি থকা অৱস্থাত আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু মৃত্যুমুখী জটায়ুক দেখা পায়। জটায়ুৱে তেওঁলোকক ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ বিষয়ে অৱগত কৰে আৰু কয় যে ৰাৱণ দক্ষিণ দিশলৈ আগবাঢ়িছে।<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/jatayupara-chadayamangalam/262 |title=Jatayuara at Chadayamangalam - Kerala Tourism |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |title=Lepakshi Temple - Lepakshi :: The Treasure House of Art and Sculpture |access-date=1 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328103155/http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=27 |archive-date=28 March 2012 |url-status=dead }}</ref> == উদ্যানখন == === মূৰ্তি=== এই মূৰ্তিটো এটা কিংবদন্তি – ৰামায়ণ – ৰ প্ৰতিনিধিত্ব স্বৰূপ আৰু ই নাৰীৰ সুৰক্ষা, সন্মান তথা নিৰাপত্তাৰ প্ৰতীক।<ref>{{Cite web|url=https://www.jatayuearthscenter.com/jadayu.html|title=Welcome to Jatayu Earth's Center|website=www.jatayuearthscenter.com|access-date=10 March 2019|archive-date=7 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307040029/http://jatayuearthscenter.com/jadayu.html|url-status=dead}}</ref> ইয়াৰ ডিজাইন আৰু নিৰ্মাণ ৰাজীৱ অঞ্চলৰদ্বাৰা কৰা হৈছিল।<ref name="auto1"/><ref name="auto"/> === মাত্ৰাসমূহ === {| class="wikitable" |+ ! বৈশিষ্ট্য!! জোখ |- | উচ্চতা || ২১ মিটাৰ |- | মজিয়াৰ কালি || ১,৪০০ বৰ্গ মিটাৰ |- | দৈৰ্ঘ্য || ৬১ মিটাৰ |- | প্ৰস্থ || ৪৬ মিটাৰ |- | ডেউকা আৰু নেজৰ পাখিৰ সংখ্যা || ৫২ খন |- | কাণৰপৰা কাণলৈ মূৰৰ ডাঠতা || অজ্ঞাত |- | মূৰৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | চকুৰপৰা চকুলৈ দূৰত্ব || অজ্ঞাত |- | মূৰ্তিটোৰ মুঠ ওজন || অজ্ঞাত |- | প্ৰতিটো নখৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ দৈৰ্ঘ্য || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |- | ঠোঁটৰ প্ৰস্থ || অজ্ঞাত |- | চকুৰ উচ্চতা || অজ্ঞাত |} === জটায়ু সংগ্ৰহালয় === ইয়াত এটা পাঁচমহলীয়া বিশাল ভাস্কৰ্য, এটা সংগ্ৰহালয় আৰু এটা বহুমাত্ৰিক (multi-dimensional) ছবিগৃহ আছে, য’ত জটায়ু আৰু ৰাৱণৰ মাজত হোৱা মহাকাব্যিক যুদ্ধখন দেখুওৱা এখন এনিমেটেড ছবি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই সকলোবোৰৰ উপৰি, জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰত এটা সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰও আছে, য’ত পৰম্পৰাগত কলা ৰূপ, প্ৰদৰ্শনী আৰু লোক-পৰিৱেশনসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। === এডভেন্সাৰ পাৰ্ক === এডভেন্সাৰ ৰক হিলত অৱস্থিত এই উদ্যানখন ২০১৭ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত মুকলি কৰা হয়। === কেভ ৰিজৰ্ট (গুহা ৰিজৰ্ট) === কোৱা হয় যে ৰাৱণৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ পিছত জটায়ুৱে এটা গুহাত আশ্ৰয় লৈছিল। বৰ্তমান ইয়াত এটা আয়ুৰ্বেদিক আৰু সিদ্ধ গুহা ৰিজৰ্ট নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত আছে, যিয়ে জটায়ুৰ কাহিনীৰ সৈতে আয়ুৰ্বেদিক আৰোগ্য প্ৰদান কৰিব।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/jatayu-park-to-be-opened-for-public-in-january/article7932005.ece|title=Jatayu park to be opened for public in January - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|title=Phase I of State's First PPP Tourism Project to be Thrown Open in Jan - TNIE|access-date=1 December 2015|archive-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208081226/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Phase-I-of-States-First-PPP-Tourism-Project-to-be-Thrown-Open-in-Jan/2015/11/29/article3151922.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/travel/travel-buzz/story/jatayu-nature-park-a-new-tourist-destination-of-kerala-277524-2015-12-16|title=Jatayu nature park: A new tourist destination of Kerala|access-date=1 December 2015}}</ref> === উৎসৰ্গা === ২০১৮ চনৰ ৪ জুলাইত এই উদ্যানখন দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি কৰা হয় আৰু [[কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰদ্বাৰা ইয়াৰ অনানুষ্ঠানিকভাৱে (soft-inaugurated) উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rock-theme-park-tobe-opened-on-july-4/article23963484.ece|title=Rock theme park to be opened on 4 July|date=23 May 2018|work=The Hindu|access-date=25 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/230518/jatayu-centre-to-open-on-july-4.html|title=Jatayu Centre to open on 4 July|date=23 May 2018|work=Deccan Chronicle|access-date=25 May 2018}}</ref> উদ্যানখনৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কামৰ ব্যয় আছিল ১০০ কোটি টকা আৰু ইয়াৰ ভিতৰত ৩ কিঃমিঃ ব্যাসাৰ্ধৰ এডভেন্সাৰ জ’ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/adventure-zone-at-jatayu-park/article7931967.ece|title=Adventure zone at Jatayu park - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/keralas-rocktheme-jatayu-park-getting-ready-to-woo-visitors/article7930125.ece|title=Kerala's rock-theme Jatayu Park getting ready to woo visitors|date=29 November 2015 |access-date=1 December 2015}}</ref> ২০১৫ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত ডুবাই কৰ্প’ৰেচন ফৰ টুৰিজম এণ্ড কমাৰ্চৰ ষ্টেকহ’ল্ডাৰ ৰিলেচনছৰ সঞ্চালক মজিদ অল মাৰীয়ে কেৰালাৰ তেতিয়াৰ মুখ্যমন্ত্ৰী শ্ৰী উমেন চাণ্ডীৰ সৈতে নিৰ্মাণাধীন জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান পৰিদৰ্শন কৰিছিল। == প্ৰৱেশ আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ == === অৱস্থিতি আৰু প্ৰৱেশাধিকাৰ === এই উদ্যানখন [[কেৰালা]]ৰ [[কোল্লাম জিলা]]ৰ এটা পাহাৰৰ শিখৰত অৱস্থিত। উদ্যানখনত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ কোনো বিশেষ পৰিবহণৰ প্ৰয়োজন নাই। জটায়ুৰ ভাস্কৰ্য থকা পাহাৰৰ শীৰ্ষত উপনীত হ’বলৈ দৰ্শনাৰ্থীসকলে হয় ৮২৬টা খোপনি থকা খোজকঢ়া পথ ল’ব পাৰে, নহয় কেবল কাৰৰ সহায় ল’ব পাৰে। কেবল কাৰৰ যাত্ৰাৰ বাবে এটা অতিৰিক্ত সৰ্বসাধাৰণ টিকটৰ প্ৰয়োজন হয়। পাহাৰৰ শীৰ্ষলৈ যোৱাৰ পথত সুৰক্ষা পৰীক্ষাৰ (security screening) এক প্ৰক্ৰিয়া থাকে। কেমেৰা আৰু বেগ লগত নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়। কোনো ধৰণৰ খাদ্যবস্তু নিয়াৰ অনুমতি নাই। খোৱাপানী নিবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, কিন্তু প্লাষ্টিকৰ বটলত নহয়। পাহাৰৰ ওপৰত বিনামূলীয়া পৰিশোধিত খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা আছে। সমগ্ৰ পথছোৱাত কেইবাটাও কেফে (cafes) আছে। === শিলালিপি আৰু ফলক === সংগ্ৰহালয়ৰ বাহিৰত থকা এখন ফলকত আঘাতপ্ৰাপ্ত জটায়ুৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিৱেদন কৰি [[কে. জয়কুমাৰ]]ৰদ্বাৰা অনূদিত এটা কবিতা খোদিত কৰা হৈছে। এই ফলকখন কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[পিনাৰায়ী বিজয়ন]]ৰদ্বাৰা উৎসৰ্গা কৰা হৈছিল।[[চিত্ৰ:Jatayu-Earth-Center-Plaque.jpg|alt=শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰদ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|শ্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নৰদ্বাৰা উৎসৰ্গিত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যানৰ ফলকখন|thumb]] <blockquote><poem> "পাহাৰৰ এই চূড়াত ক্ষন্তেক থমকি গভীৰ চিন্তাত মগ্ন হোৱা এয়াই সেই স্থান য’ত জটায়ু বাগৰি পৰিছিল নিজৰ নখ আৰু ঠোঁটেৰে বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰি সেই পৰস্ত্ৰী হৰণকাৰী দানৱক, যিয়ে ছলনাৰে হৰণ কৰিছিল এগৰাকী কন্যাক, যি আছিল এক অমূল্য ৰত্নস্বৰূপ..." </poem></blockquote> == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery> File:Jatayu Para, Kerala, Dec 2013.jpg|[[কোল্লাম জিলা]]ৰ চডয়ামংগলামত নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান File:Jatayu statue.jpg File:Jatayu (1) 05.jpg File:Jatayu Earth’s Center from distance 02.jpg|দূৰৈৰপৰা দেখা পোৱা এটা দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://jatayuearthscenter.in অধিকাৰিক ৱেবছাইট] {{Commons category|Jatayu Earth’s Center|জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] [[শ্ৰেণী:উদ্যান]] [[শ্ৰেণী:ভাস্কৰ্য]] 28yyysqi5p98e1n5h19krb9aln4y06x 0 138248 622109 2026-07-31T14:40:38Z AjayDas 12623 পৃষ্ঠা [[জটায়ু আৰ্থ চেণ্টাৰ নেচাৰ পাৰ্ক]]ৰ পৰা [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 622109 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] eundg8gibnucrkypi4cro2uzuc2r05k 0 138249 622110 2026-07-31T14:41:34Z AjayDas 12623 [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 622110 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]] r5na4rg9cztc4ubpap2qs9w10k8dr8y 0 138250 622113 2026-07-31T14:43:34Z AjayDas 12623 [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 622113 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] eundg8gibnucrkypi4cro2uzuc2r05k 0 138251 622114 2026-07-31T14:45:18Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: '''বাংৰেজী''' (Bangreji), যা '''বাংলিচ''' (Banglish) — 'বাংলা' (Bangla) আৰু 'ইংৰাজী' (English) শব্দৰ সংমিশ্ৰণ (portmanteau), বা '''বেংলিচ''' (Benglish) আৰু '''বংলিচ''' (Bonglish) নামেও জনাজাত, হৈছে [[বঙালী ভাষা|বঙালী]] (Bengali) আৰু ইংৰাজী ভাষা|ইংৰা... 622114 wikitext text/x-wiki '''বাংৰেজী''' (Bangreji), যা '''বাংলিচ''' (Banglish) — 'বাংলা' (Bangla) আৰু 'ইংৰাজী' (English) শব্দৰ সংমিশ্ৰণ (portmanteau), বা '''বেংলিচ''' (Benglish) আৰু '''বংলিচ''' (Bonglish) নামেও জনাজাত, হৈছে [[বঙালী ভাষা|বঙালী]] (Bengali) আৰু [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] (English) ভাষাৰ এক মিশ্ৰিত ব্যৱহাৰ বা "[[কোড চুইচিং]]" (code-switching){{sfn|Tahereen|2016}}। এই ভাষাগত মিশ্ৰণ বুজাবলৈ ১৯৭২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে "Benglish" আৰু ১৯৭attach৫ চনত "Banglish" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>Lambert, James. 2018. A multitude of ‘lishes’: The nomenclature of hybridity. ''English World-wide'', 39(1): 22. DOI: 10.1075/eww.38.3.04lam</ref> লিখিত প্ৰসংগত (written contexts), বেংলিচ বা বাংলিচে মূলতঃ '''ৰোমানীকৃত বঙালী''' (Romanised Bengali)-ক বুজায়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বঙালী ভাষাটো ৰোমান লিপি বা ইংৰাজী বৰ্ণমালা (English alphabet) ব্যৱহাৰ কৰি লিখা, য’ত প্ৰায়ে ইংৰাজী ভাষাৰ শব্দৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ (lexical borrowings) দেখা যায়।<ref>{{Cite book |last=Kaiser |first=M. Shamim |url=https://google.co.in |title=Proceedings of International Conference on Trends in Computational and Cognitive Engineering: Proceedings of TCCE 2020 |last2=Bandyopadhyay |first2=Anirban |last3=Mahmud |first3=Mufti |last4=Ray |first4=Kanad |date=2020-12-16 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-334-673-4 |pages=142 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sisodia |first=Dilip Singh |url=https://google.co.in |title=Machine Intelligence Techniques for Data Analysis and Signal Processing: Proceedings of the 4th International Conference MISP 2022, Volume 1 |last2=Garg |first2=Lalit |last3=Pachori |first3=Ram Bilas |last4=Tanveer |first4=M. |date=2023-05-30 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-99-0085-5 |pages=107 |language=en}}</ref> শৈক্ষিক বা পণ্ডিতমহলৰ (academic circles) আলোচনা অনুসৰি, "বেংলিচ ক্ৰিয়া" (Benglish verb) বুলিলে এনে এক যৌগিক ক্ৰিয়াক (compound verb) বুজায়, যিটো এটা ইংৰাজী শব্দ আৰু এটা বঙালী ক্ৰিয়া মিলি গঠিত হয়। যেনে: "অ্যাক্সিডেন্ট করা" (accident kora - অৰ্থাৎ দুৰ্ঘটনাত পতিত হোৱা), "ইন হওয়া" (in howa - অৰ্থাৎ প্ৰৱেশ কৰা), বা "কনফিউজ করা" (confuse kora - অৰ্থাৎ বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰা) আদি।<ref>[http://aclweb.org] Sishir Bhattacharya, 2010 Benglish Verbs: a Case of Code-Mixing in Bengali PACLIC 24 Proceedings</ref><ref>[https://ieee.org] Kundu, Subhash Chandra, 2012 Automatic detection of English words in Benglish text: A statistical approach 2012 4th International Conference on Intelligent Human Computer Interaction (IHCI)</ref><ref>[https://academia.edu] Hunting Elusive English in Hinglish and Benglish Text: Unfolding Challenges and Remedies, Centre for Development of Advanced Computing (CDAC)</ref> [[২০১২]] চনত বঙালী ভাষাৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে, [[বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়|বাংলাদেশ হাইকোৰ্ট]] (Bangladesh High Court)-ৰ এক নিৰ্দেশ মৰ্মে বাংলাদেশৰ টিভি, ৰেডিঅ'কে ধৰি সকলো ধৰণৰ গণমাধ্যমত "বাংলিচ" ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk|title=Bangladesh bans 'Banglish' to protect local tongue|date=17 February 2012|work=The Express Tribune|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 August 2018|access-date=23 November 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref><ref>{{cite web|lang=bn|title=ন্যক্বারজনক 'বাংলিশ' নিষিদ্ধ করল হাইকোর্ট – DW – 17.02.2012|url=https://dw.com|access-date=2024-02-23|website=dw.com}}</ref> ৰোমান লিপিত ছপা হোৱা বঙালী ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নিদৰ্শন আছিল ১৮০৩ চনত ছয়টা ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত ঈছপৰ সাধুৰ এটা সংগ্ৰহ, যাৰ নাম আছিল 'অৰিয়েণ্টেল ফেবুলিষ্ট' (Oriental Fabulist)। ১৯৩০-ৰ দশকত বিখ্যাত ভাষাবিদ [[সুনীতিকুমাৰ চট্টোপাধ্যায়]] (Suniti Kumar Chatterji)-এ বঙালী ভাষাৰ বানানৰ অসামঞ্জস্যতা দূৰ কৰিবলৈ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতীয় পাঠকৰ বাবে সহজসাধ্য কৰিবলৈ বঙালী ভাষাক ৰোমান লিপিত লিখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। বৰ্তমান ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ [[কলকাতা]] (Kolkata) চহৰৰ কিছুমান প্ৰকাশকে এনে পাঠকসকলৰ বাবে ইংরজী বৰ্ণমালা ব্যৱহাৰ কৰি ধ্ৰুপদী আৰু শিশুৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিসকলে বঙালী ক'ব পাৰে কিন্তু [[বঙালী বৰ্ণমালা]] (Bengali script) পঢ়িব নাজানে। উল্লেখনীয়ভাৱে, ২০১৮ চনৰ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কিতাপ মেলাত (Kolkata Book Fair) এজন প্ৰকাশকৰ বিক্ৰী তালিকাত এই "বেংলিচ কিতাপসমূহ" (Benglish books) তৃতীয় সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা শ্ৰেণী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bengali books for children in Roman script |url=https://telegraphindia.com}}</ref> ai2qybj6p5q042lqsonicj7i0tjsbp2 622115 622114 2026-07-31T14:46:07Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622115 wikitext text/x-wiki '''বাংৰেজী''' (Bangreji), যা '''বাংলিচ''' (Banglish) — 'বাংলা' (Bangla) আৰু 'ইংৰাজী' (English) শব্দৰ সংমিশ্ৰণ (portmanteau), বা '''বেংলিচ''' (Benglish) আৰু '''বংলিচ''' (Bonglish) নামেও জনাজাত, হৈছে [[বঙালী ভাষা|বঙালী]] (Bengali) আৰু [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] (English) ভাষাৰ এক মিশ্ৰিত ব্যৱহাৰ বা "[[কোড চুইচিং]]" (code-switching){{sfn|Tahereen|2016}}। এই ভাষাগত মিশ্ৰণ বুজাবলৈ ১৯৭২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে "Benglish" আৰু ১৯৭attach৫ চনত "Banglish" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>Lambert, James. 2018. A multitude of ‘lishes’: The nomenclature of hybridity. ''English World-wide'', 39(1): 22. DOI: 10.1075/eww.38.3.04lam</ref> লিখিত প্ৰসংগত (written contexts), বেংলিচ বা বাংলিচে মূলতঃ '''ৰোমানীকৃত বঙালী''' (Romanised Bengali)-ক বুজায়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বঙালী ভাষাটো ৰোমান লিপি বা ইংৰাজী বৰ্ণমালা (English alphabet) ব্যৱহাৰ কৰি লিখা, য’ত প্ৰায়ে ইংৰাজী ভাষাৰ শব্দৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ (lexical borrowings) দেখা যায়।<ref>{{Cite book |last=Kaiser |first=M. Shamim |url=https://google.co.in |title=Proceedings of International Conference on Trends in Computational and Cognitive Engineering: Proceedings of TCCE 2020 |last2=Bandyopadhyay |first2=Anirban |last3=Mahmud |first3=Mufti |last4=Ray |first4=Kanad |date=2020-12-16 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-334-673-4 |pages=142 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sisodia |first=Dilip Singh |url=https://google.co.in |title=Machine Intelligence Techniques for Data Analysis and Signal Processing: Proceedings of the 4th International Conference MISP 2022, Volume 1 |last2=Garg |first2=Lalit |last3=Pachori |first3=Ram Bilas |last4=Tanveer |first4=M. |date=2023-05-30 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-99-0085-5 |pages=107 |language=en}}</ref> শৈক্ষিক বা পণ্ডিতমহলৰ (academic circles) আলোচনা অনুসৰি, "বেংলিচ ক্ৰিয়া" (Benglish verb) বুলিলে এনে এক যৌগিক ক্ৰিয়াক (compound verb) বুজায়, যিটো এটা ইংৰাজী শব্দ আৰু এটা বঙালী ক্ৰিয়া মিলি গঠিত হয়। যেনে: "অ্যাক্সিডেণ্ট কৰা" (accident kora - অৰ্থাৎ দুৰ্ঘটনাত পতিত হোৱা), "ইন হওয়া" (in howa - অৰ্থাৎ প্ৰৱেশ কৰা), বা "কনফিউজ কৰা" (confuse kora - অৰ্থাৎ বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰা) আদি।<ref>[http://aclweb.org] Sishir Bhattacharya, 2010 Benglish Verbs: a Case of Code-Mixing in Bengali PACLIC 24 Proceedings</ref><ref>[https://ieee.org] Kundu, Subhash Chandra, 2012 Automatic detection of English words in Benglish text: A statistical approach 2012 4th International Conference on Intelligent Human Computer Interaction (IHCI)</ref><ref>[https://academia.edu] Hunting Elusive English in Hinglish and Benglish Text: Unfolding Challenges and Remedies, Centre for Development of Advanced Computing (CDAC)</ref> [[২০১২]] চনত বঙালী ভাষাৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে, [[বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়|বাংলাদেশ হাইকোৰ্ট]] (Bangladesh High Court)-ৰ এক নিৰ্দেশ মৰ্মে বাংলাদেশৰ টিভি, ৰেডিঅ'কে ধৰি সকলো ধৰণৰ গণমাধ্যমত "বাংলিচ" ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk|title=Bangladesh bans 'Banglish' to protect local tongue|date=17 February 2012|work=The Express Tribune|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 August 2018|access-date=23 November 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref><ref>{{cite web|lang=bn|title=ন্যক্বাৰজনক 'বাংলিশ' নিষিদ্ধ কৰল হাইকোৰ্ট – DW – 17.02.2012|url=https://dw.com|access-date=2024-02-23|website=dw.com}}</ref> ৰোমান লিপিত ছপা হোৱা বঙালী ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নিদৰ্শন আছিল ১৮০৩ চনত ছয়টা ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত ঈছপৰ সাধুৰ এটা সংগ্ৰহ, যাৰ নাম আছিল 'অৰিয়েণ্টেল ফেবুলিষ্ট' (Oriental Fabulist)। ১৯৩০-ৰ দশকত বিখ্যাত ভাষাবিদ [[সুনীতিকুমাৰ চট্টোপাধ্যায়]] (Suniti Kumar Chatterji)-এ বঙালী ভাষাৰ বানানৰ অসামঞ্জস্য দূৰ কৰিবলৈ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতীয় পাঠকৰ বাবে সহজসাধ্য কৰিবলৈ বঙালী ভাষাক ৰোমান লিপিত লিখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। বৰ্তমান ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ [[কলকাতা]] (Kolkata) চহৰৰ কিছুমান প্ৰকাশকে এনে পাঠকসকলৰ বাবে ইংৰজী বৰ্ণমালা ব্যৱহাৰ কৰি ধ্ৰুপদী আৰু শিশুৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিসকলে বঙালী ক'ব পাৰে কিন্তু [[বঙালী বৰ্ণমালা]] (Bengali script) পঢ়িব নাজানে। উল্লেখনীয়ভাৱে, ২০১৮ চনৰ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কিতাপ মেলাত (Kolkata Book Fair) এজন প্ৰকাশকৰ বিক্ৰী তালিকাত এই "বেংলিচ কিতাপসমূহ" (Benglish books) তৃতীয় সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা শ্ৰেণী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bengali books for children in Roman script |url=https://telegraphindia.com}}</ref> npdofstyftx7abc349doxv7kyccg2e0 622119 622115 2026-07-31T14:49:22Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622119 wikitext text/x-wiki '''বাংলিশ''' (Banglish) বা '''বাংৰেজী''' (Bangreji, [[বাংলা]]: বাংব়েজি) হ'ল [[বাংলা]] আৰু [[ইংৰাজী]] শব্দৰ সংমিশ্ৰণ (portmanteau), বা '''বেংলিচ''' (Benglish) আৰু '''বংলিচ''' (Bonglish) নামেও জনাজাত, হৈছে [[বঙালী ভাষা|বঙালী]] (Bengali) আৰু [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] (English) ভাষাৰ এক মিশ্ৰিত ব্যৱহাৰ বা "[[কোড চুইচিং]]" (code-switching){{sfn|Tahereen|2016}}। এই ভাষাগত মিশ্ৰণ বুজাবলৈ ১৯৭২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে "Benglish" আৰু ১৯৭attach৫ চনত "Banglish" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>Lambert, James. 2018. A multitude of ‘lishes’: The nomenclature of hybridity. ''English World-wide'', 39(1): 22. DOI: 10.1075/eww.38.3.04lam</ref> লিখিত প্ৰসংগত (written contexts), বেংলিচ বা বাংলিচে মূলতঃ '''ৰোমানীকৃত বঙালী''' (Romanised Bengali)-ক বুজায়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বঙালী ভাষাটো ৰোমান লিপি বা ইংৰাজী বৰ্ণমালা (English alphabet) ব্যৱহাৰ কৰি লিখা, য’ত প্ৰায়ে ইংৰাজী ভাষাৰ শব্দৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ (lexical borrowings) দেখা যায়।<ref>{{Cite book |last=Kaiser |first=M. Shamim |url=https://google.co.in |title=Proceedings of International Conference on Trends in Computational and Cognitive Engineering: Proceedings of TCCE 2020 |last2=Bandyopadhyay |first2=Anirban |last3=Mahmud |first3=Mufti |last4=Ray |first4=Kanad |date=2020-12-16 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-334-673-4 |pages=142 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sisodia |first=Dilip Singh |url=https://google.co.in |title=Machine Intelligence Techniques for Data Analysis and Signal Processing: Proceedings of the 4th International Conference MISP 2022, Volume 1 |last2=Garg |first2=Lalit |last3=Pachori |first3=Ram Bilas |last4=Tanveer |first4=M. |date=2023-05-30 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-99-0085-5 |pages=107 |language=en}}</ref> শৈক্ষিক বা পণ্ডিতমহলৰ (academic circles) আলোচনা অনুসৰি, "বেংলিচ ক্ৰিয়া" (Benglish verb) বুলিলে এনে এক যৌগিক ক্ৰিয়াক (compound verb) বুজায়, যিটো এটা ইংৰাজী শব্দ আৰু এটা বঙালী ক্ৰিয়া মিলি গঠিত হয়। যেনে: "অ্যাক্সিডেণ্ট কৰা" (accident kora - অৰ্থাৎ দুৰ্ঘটনাত পতিত হোৱা), "ইন হওয়া" (in howa - অৰ্থাৎ প্ৰৱেশ কৰা), বা "কনফিউজ কৰা" (confuse kora - অৰ্থাৎ বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰা) আদি।<ref>[http://aclweb.org] Sishir Bhattacharya, 2010 Benglish Verbs: a Case of Code-Mixing in Bengali PACLIC 24 Proceedings</ref><ref>[https://ieee.org] Kundu, Subhash Chandra, 2012 Automatic detection of English words in Benglish text: A statistical approach 2012 4th International Conference on Intelligent Human Computer Interaction (IHCI)</ref><ref>[https://academia.edu] Hunting Elusive English in Hinglish and Benglish Text: Unfolding Challenges and Remedies, Centre for Development of Advanced Computing (CDAC)</ref> [[২০১২]] চনত বঙালী ভাষাৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে, [[বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়|বাংলাদেশ হাইকোৰ্ট]] (Bangladesh High Court)-ৰ এক নিৰ্দেশ মৰ্মে বাংলাদেশৰ টিভি, ৰেডিঅ'কে ধৰি সকলো ধৰণৰ গণমাধ্যমত "বাংলিচ" ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk|title=Bangladesh bans 'Banglish' to protect local tongue|date=17 February 2012|work=The Express Tribune|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 August 2018|access-date=23 November 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref><ref>{{cite web|lang=bn|title=ন্যক্বাৰজনক 'বাংলিশ' নিষিদ্ধ কৰল হাইকোৰ্ট – DW – 17.02.2012|url=https://dw.com|access-date=2024-02-23|website=dw.com}}</ref> ৰোমান লিপিত ছপা হোৱা বঙালী ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নিদৰ্শন আছিল ১৮০৩ চনত ছয়টা ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত ঈছপৰ সাধুৰ এটা সংগ্ৰহ, যাৰ নাম আছিল 'অৰিয়েণ্টেল ফেবুলিষ্ট' (Oriental Fabulist)। ১৯৩০-ৰ দশকত বিখ্যাত ভাষাবিদ [[সুনীতিকুমাৰ চট্টোপাধ্যায়]] (Suniti Kumar Chatterji)-এ বঙালী ভাষাৰ বানানৰ অসামঞ্জস্য দূৰ কৰিবলৈ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতীয় পাঠকৰ বাবে সহজসাধ্য কৰিবলৈ বঙালী ভাষাক ৰোমান লিপিত লিখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। বৰ্তমান ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ [[কলকাতা]] (Kolkata) চহৰৰ কিছুমান প্ৰকাশকে এনে পাঠকসকলৰ বাবে ইংৰজী বৰ্ণমালা ব্যৱহাৰ কৰি ধ্ৰুপদী আৰু শিশুৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিসকলে বঙালী ক'ব পাৰে কিন্তু [[বঙালী বৰ্ণমালা]] (Bengali script) পঢ়িব নাজানে। উল্লেখনীয়ভাৱে, ২০১৮ চনৰ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কিতাপ মেলাত (Kolkata Book Fair) এজন প্ৰকাশকৰ বিক্ৰী তালিকাত এই "বেংলিচ কিতাপসমূহ" (Benglish books) তৃতীয় সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা শ্ৰেণী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bengali books for children in Roman script |url=https://telegraphindia.com}}</ref> fxclkbdfr5e05p6ube363r8bd8cyn52 622120 622119 2026-07-31T14:59:57Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622120 wikitext text/x-wiki '''বাংলিশ''' (Banglish) বা '''বাংৰেজী''' (Bangreji, [[বাংলা]]: বাংব়েজি) হ'ল [[বাংলা]] আৰু [[ইংৰাজী]] ভাষাৰ এক মিশ্ৰিত ব্যৱহাৰ বা "কোড চুইচিং" {{sfn|Tahereen|2016}}। এই ভাষাগত মিশ্ৰণ বুজাবলৈ ১৯৭২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে "বেংলিশ" আৰু ১৯৭৫ চনত "বাংলিশ" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>Lambert, James. 2018. A multitude of ‘lishes’: The nomenclature of hybridity. ''English World-wide'', 39(1): 22. DOI: 10.1075/eww.38.3.04lam</ref> লিখিত প্ৰসংগত বেংলিশ বা বাংলিশে মূলতঃ '''ৰোমানীকৃত বাংলা'''ক বুজায়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বাংলা ভাষাটো [[ৰোমান লিপি]] ব্যৱহাৰ কৰি লিখা, য’ত প্ৰায়ে ইংৰাজী ভাষাৰ শব্দৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়।<ref>{{Cite book |last=Kaiser |first=M. Shamim |url=https://google.co.in |title=Proceedings of International Conference on Trends in Computational and Cognitive Engineering: Proceedings of TCCE 2020 |last2=Bandyopadhyay |first2=Anirban |last3=Mahmud |first3=Mufti |last4=Ray |first4=Kanad |date=2020-12-16 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-334-673-4 |pages=142 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sisodia |first=Dilip Singh |url=https://google.co.in |title=Machine Intelligence Techniques for Data Analysis and Signal Processing: Proceedings of the 4th International Conference MISP 2022, Volume 1 |last2=Garg |first2=Lalit |last3=Pachori |first3=Ram Bilas |last4=Tanveer |first4=M. |date=2023-05-30 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-99-0085-5 |pages=107 |language=en}}</ref> শৈক্ষিক বা পণ্ডিতমহলৰ আলোচনা অনুসৰি, "বেংলিশ ক্ৰিয়া" বুলিলে এনে এক যৌগিক ক্ৰিয়াক বুজায়, যি এটা ইংৰাজী শব্দ আৰু এটা বাংলা ক্ৰিয়া মিলি গঠিত হয়। যেনে: "এক্সিডেণ্ট কৰা" (দুৰ্ঘটনাত সংঘটিত কৰা), "ইন হোৱা" (প্ৰৱেশ কৰা), বা "কনফিউজ কৰা" (বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰা) আদি।<ref>[http://aclweb.org] Sishir Bhattacharya, 2010 Benglish Verbs: a Case of Code-Mixing in Bengali PACLIC 24 Proceedings</ref><ref>[https://ieee.org] Kundu, Subhash Chandra, 2012 Automatic detection of English words in Benglish text: A statistical approach 2012 4th International Conference on Intelligent Human Computer Interaction (IHCI)</ref><ref>[https://academia.edu] Hunting Elusive English in Hinglish and Benglish Text: Unfolding Challenges and Remedies, Centre for Development of Advanced Computing (CDAC)</ref> ২০১২ চনত বাংলা ভাষাৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এক নিৰ্দেশ মৰ্মে বাংলাদেশৰ টিভি, ৰেডিঅ'কে ধৰি সকলো ধৰণৰ গণমাধ্যমত "বাংলিশ" ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk|title=Bangladesh bans 'Banglish' to protect local tongue|date=17 February 2012|work=The Express Tribune|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 August 2018|access-date=23 November 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref><ref>{{cite web|lang=bn|title=ন্যক্বাৰজনক 'বাংলিশ' নিষিদ্ধ কৰল হাইকোৰ্ট – DW – 17.02.2012|url=https://dw.com|access-date=2024-02-23|website=dw.com}}</ref> ৰোমান লিপিত ছপা হোৱা বঙালী ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নিদৰ্শন আছিল ১৮০৩ চনত ছয়টা ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত ঈছপৰ সাধুৰ এটা সংগ্ৰহ, যাৰ নাম আছিল ''অৰিয়েণ্টেল ফেবুলিষ্ট''। ১৯৩০-ৰ দশকত বিখ্যাত ভাষাবিদ [[সুনীতিকুমাৰ চট্টোপাধ্যায়|সুনীতিকুমাৰ চট্টোপাধ্যায়ে]] বাংলা ভাষাৰ বানানৰ অসামঞ্জস্য দূৰ কৰিবলৈ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতীয় পাঠকৰ বাবে সহজসাধ্য কৰিবলৈ বাংলা ভাষাক ৰোমান লিপিত লিখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। বৰ্তমান ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ [[কলকাতা]] চহৰৰ কিছুমান প্ৰকাশকে এনে পাঠকসকলৰ বাবে ৰোমান বৰ্ণমালা ব্যৱহাৰ কৰি ধ্ৰুপদী আৰু শিশুৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিসকলে বাংলা ক'ব পাৰে কিন্তু [[বাংলা বৰ্ণমালা]] পঢ়িব নাজানে। উল্লেখনীয়ভাৱে, ২০১৮ চনৰ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কিতাপ মেলাত এজন প্ৰকাশকৰ বিক্ৰী তালিকাত এই "বেংলিশ কিতাপসমূহ" তৃতীয় সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা শ্ৰেণী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bengali books for children in Roman script |url=https://telegraphindia.com}}</ref> bz5zwa2opywds254r2kbtl5yotvwzvr 622121 622120 2026-07-31T15:01:55Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622121 wikitext text/x-wiki '''বাংলিশ''' (Banglish) বা '''বাংৰেজী''' (Bangreji, [[বাংলা]]: বাংব়েজি) হ'ল [[বাংলা]] আৰু [[ইংৰাজী]] ভাষাৰ এক মিশ্ৰিত ব্যৱহাৰ বা "কোড চুইচিং" {{sfn|Tahereen|2016}}। এই ভাষাগত মিশ্ৰণ বুজাবলৈ ১৯৭২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে "বেংলিশ" আৰু ১৯৭৫ চনত "বাংলিশ" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>Lambert, James. 2018. A multitude of ‘lishes’: The nomenclature of hybridity. ''English World-wide'', 39(1): 22. DOI: 10.1075/eww.38.3.04lam</ref> লিখিত প্ৰসংগত বেংলিশ বা বাংলিশে মূলতঃ '''ৰোমানীকৃত বাংলা'''ক বুজায়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বাংলা ভাষাটো [[ৰোমান লিপি]] ব্যৱহাৰ কৰি লিখা, য’ত প্ৰায়ে ইংৰাজী ভাষাৰ শব্দৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়।<ref>{{Cite book |last=Kaiser |first=M. Shamim |url=https://google.co.in |title=Proceedings of International Conference on Trends in Computational and Cognitive Engineering: Proceedings of TCCE 2020 |last2=Bandyopadhyay |first2=Anirban |last3=Mahmud |first3=Mufti |last4=Ray |first4=Kanad |date=2020-12-16 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-334-673-4 |pages=142 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sisodia |first=Dilip Singh |url=https://google.co.in |title=Machine Intelligence Techniques for Data Analysis and Signal Processing: Proceedings of the 4th International Conference MISP 2022, Volume 1 |last2=Garg |first2=Lalit |last3=Pachori |first3=Ram Bilas |last4=Tanveer |first4=M. |date=2023-05-30 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-99-0085-5 |pages=107 |language=en}}</ref> শৈক্ষিক বা পণ্ডিতমহলৰ আলোচনা অনুসৰি, "বেংলিশ ক্ৰিয়া" বুলিলে এনে এক যৌগিক ক্ৰিয়াক বুজায়, যি এটা ইংৰাজী শব্দ আৰু এটা বাংলা ক্ৰিয়া মিলি গঠিত হয়। যেনে: "এক্সিডেণ্ট কৰা" (দুৰ্ঘটনাত সংঘটিত কৰা), "ইন হোৱা" (প্ৰৱেশ কৰা), বা "কনফিউজ কৰা" (বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰা) আদি।<ref>[http://aclweb.org] Sishir Bhattacharya, 2010 Benglish Verbs: a Case of Code-Mixing in Bengali PACLIC 24 Proceedings</ref><ref>[https://ieee.org] Kundu, Subhash Chandra, 2012 Automatic detection of English words in Benglish text: A statistical approach 2012 4th International Conference on Intelligent Human Computer Interaction (IHCI)</ref><ref>[https://academia.edu] Hunting Elusive English in Hinglish and Benglish Text: Unfolding Challenges and Remedies, Centre for Development of Advanced Computing (CDAC)</ref> ২০১২ চনত বাংলা ভাষাৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এক নিৰ্দেশ মৰ্মে বাংলাদেশৰ টিভি, ৰেডিঅ'কে ধৰি সকলো ধৰণৰ গণমাধ্যমত "বাংলিশ" ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk|title=Bangladesh bans 'Banglish' to protect local tongue|date=17 February 2012|work=The Express Tribune|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 August 2018|access-date=23 November 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref><ref>{{cite web|lang=bn|title=ন্যক্বাৰজনক 'বাংলিশ' নিষিদ্ধ কৰল হাইকোৰ্ট – DW – 17.02.2012|url=https://dw.com|access-date=2024-02-23|website=dw.com}}</ref> ৰোমান লিপিত ছপা হোৱা বঙালী ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নিদৰ্শন আছিল ১৮০৩ চনত ছয়টা ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত ঈছপৰ সাধুৰ এটা সংগ্ৰহ, যাৰ নাম আছিল ''অৰিয়েণ্টেল ফেবুলিষ্ট''। ১৯৩০-ৰ দশকত বিখ্যাত ভাষাবিদ [[সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়|সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়ে]] বাংলা ভাষাৰ বানানৰ অসামঞ্জস্য দূৰ কৰিবলৈ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতীয় পাঠকৰ বাবে সহজসাধ্য কৰিবলৈ বাংলা ভাষাক ৰোমান লিপিত লিখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। বৰ্তমান ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ [[কলকাতা]] চহৰৰ কিছুমান প্ৰকাশকে এনে পাঠকসকলৰ বাবে ৰোমান বৰ্ণমালা ব্যৱহাৰ কৰি ধ্ৰুপদী আৰু শিশুৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিসকলে বাংলা ক'ব পাৰে কিন্তু [[বাংলা লিপি|বাংলা বৰ্ণমালা]] পঢ়িব নাজানে। উল্লেখনীয়ভাৱে, ২০১৮ চনৰ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কিতাপ মেলাত এজন প্ৰকাশকৰ বিক্ৰী তালিকাত এই "বেংলিশ কিতাপসমূহ" তৃতীয় সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা শ্ৰেণী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bengali books for children in Roman script |url=https://telegraphindia.com}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} sy7kzer7b248vn7yw9y6dubrnme651h 622123 622121 2026-07-31T15:03:50Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622123 wikitext text/x-wiki '''বাংলিশ''' (Banglish) বা '''বাংৰেজী''' (Bangreji, [[বাংলা]]: বাংব়েজি) হ'ল [[বাংলা]] আৰু [[ইংৰাজী]] ভাষাৰ এক মিশ্ৰিত ব্যৱহাৰ বা "কোড চুইচিং" {{sfn|Tahereen|2016}}। এই ভাষাগত মিশ্ৰণ বুজাবলৈ ১৯৭২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে "বেংলিশ" আৰু ১৯৭৫ চনত "বাংলিশ" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>Lambert, James. 2018. A multitude of ‘lishes’: The nomenclature of hybridity. ''English World-wide'', 39(1): 22. DOI: 10.1075/eww.38.3.04lam</ref> লিখিত প্ৰসংগত বেংলিশ বা বাংলিশে মূলতঃ '''ৰোমানীকৃত বাংলা'''ক বুজায়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বাংলা ভাষাটো [[ৰোমান লিপি]] ব্যৱহাৰ কৰি লিখা, য’ত প্ৰায়ে ইংৰাজী ভাষাৰ শব্দৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়।<ref>{{Cite book |last=Kaiser |first=M. Shamim |url=https://google.co.in |title=Proceedings of International Conference on Trends in Computational and Cognitive Engineering: Proceedings of TCCE 2020 |last2=Bandyopadhyay |first2=Anirban |last3=Mahmud |first3=Mufti |last4=Ray |first4=Kanad |date=2020-12-16 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-334-673-4 |pages=142 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sisodia |first=Dilip Singh |url=https://google.co.in |title=Machine Intelligence Techniques for Data Analysis and Signal Processing: Proceedings of the 4th International Conference MISP 2022, Volume 1 |last2=Garg |first2=Lalit |last3=Pachori |first3=Ram Bilas |last4=Tanveer |first4=M. |date=2023-05-30 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-99-0085-5 |pages=107 |language=en}}</ref> শৈক্ষিক বা পণ্ডিতমহলৰ আলোচনা অনুসৰি, "বেংলিশ ক্ৰিয়া" বুলিলে এনে এক যৌগিক ক্ৰিয়াক বুজায়, যি এটা ইংৰাজী শব্দ আৰু এটা বাংলা ক্ৰিয়া মিলি গঠিত হয়। যেনে: "এক্সিডেণ্ট কৰা" (দুৰ্ঘটনাত সংঘটিত কৰা), "ইন হোৱা" (প্ৰৱেশ কৰা), বা "কনফিউজ কৰা" (বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰা) আদি।<ref>[http://aclweb.org] Sishir Bhattacharya, 2010 Benglish Verbs: a Case of Code-Mixing in Bengali PACLIC 24 Proceedings</ref><ref>[https://ieee.org] Kundu, Subhash Chandra, 2012 Automatic detection of English words in Benglish text: A statistical approach 2012 4th International Conference on Intelligent Human Computer Interaction (IHCI)</ref><ref>[https://academia.edu] Hunting Elusive English in Hinglish and Benglish Text: Unfolding Challenges and Remedies, Centre for Development of Advanced Computing (CDAC)</ref> ২০১২ চনত বাংলা ভাষাৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এক নিৰ্দেশ মৰ্মে বাংলাদেশৰ টিভি, ৰেডিঅ'কে ধৰি সকলো ধৰণৰ গণমাধ্যমত "বাংলিশ" ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk|title=Bangladesh bans 'Banglish' to protect local tongue|date=17 February 2012|work=The Express Tribune|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 August 2018|access-date=23 November 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref><ref>{{cite web|lang=bn|title=ন্যক্বাৰজনক 'বাংলিশ' নিষিদ্ধ কৰল হাইকোৰ্ট – DW – 17.02.2012|url=https://dw.com|access-date=2024-02-23|website=dw.com}}</ref> ৰোমান লিপিত ছপা হোৱা বঙালী ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নিদৰ্শন আছিল ১৮০৩ চনত ছয়টা ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত ঈছপৰ সাধুৰ এটা সংগ্ৰহ, যাৰ নাম আছিল ''অৰিয়েণ্টেল ফেবুলিষ্ট''। ১৯৩০-ৰ দশকত বিখ্যাত ভাষাবিদ [[সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়|সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়ে]] বাংলা ভাষাৰ বানানৰ অসামঞ্জস্য দূৰ কৰিবলৈ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতীয় পাঠকৰ বাবে সহজসাধ্য কৰিবলৈ বাংলা ভাষাক ৰোমান লিপিত লিখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। বৰ্তমান ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ [[কলকাতা]] চহৰৰ কিছুমান প্ৰকাশকে এনে পাঠকসকলৰ বাবে ৰোমান বৰ্ণমালা ব্যৱহাৰ কৰি ধ্ৰুপদী আৰু শিশুৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিসকলে বাংলা ক'ব পাৰে কিন্তু [[বাংলা লিপি|বাংলা বৰ্ণমালা]] পঢ়িব নাজানে। উল্লেখনীয়ভাৱে, ২০১৮ চনৰ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কিতাপ মেলাত এজন প্ৰকাশকৰ বিক্ৰী তালিকাত এই "বেংলিশ কিতাপসমূহ" তৃতীয় সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা শ্ৰেণী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bengali books for children in Roman script |url=https://telegraphindia.com}}</ref> ==আৰু চাওক== *[[মুৰাদ টাকলা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 0n77kfv28sy7zcx506g1gs5xwvyzyac 622124 622123 2026-07-31T15:04:17Z Kandarpajit Kallol 6257 /* তথ্যসূত্ৰ */ 622124 wikitext text/x-wiki '''বাংলিশ''' (Banglish) বা '''বাংৰেজী''' (Bangreji, [[বাংলা]]: বাংব়েজি) হ'ল [[বাংলা]] আৰু [[ইংৰাজী]] ভাষাৰ এক মিশ্ৰিত ব্যৱহাৰ বা "কোড চুইচিং" {{sfn|Tahereen|2016}}। এই ভাষাগত মিশ্ৰণ বুজাবলৈ ১৯৭২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে "বেংলিশ" আৰু ১৯৭৫ চনত "বাংলিশ" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>Lambert, James. 2018. A multitude of ‘lishes’: The nomenclature of hybridity. ''English World-wide'', 39(1): 22. DOI: 10.1075/eww.38.3.04lam</ref> লিখিত প্ৰসংগত বেংলিশ বা বাংলিশে মূলতঃ '''ৰোমানীকৃত বাংলা'''ক বুজায়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বাংলা ভাষাটো [[ৰোমান লিপি]] ব্যৱহাৰ কৰি লিখা, য’ত প্ৰায়ে ইংৰাজী ভাষাৰ শব্দৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়।<ref>{{Cite book |last=Kaiser |first=M. Shamim |url=https://google.co.in |title=Proceedings of International Conference on Trends in Computational and Cognitive Engineering: Proceedings of TCCE 2020 |last2=Bandyopadhyay |first2=Anirban |last3=Mahmud |first3=Mufti |last4=Ray |first4=Kanad |date=2020-12-16 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-334-673-4 |pages=142 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sisodia |first=Dilip Singh |url=https://google.co.in |title=Machine Intelligence Techniques for Data Analysis and Signal Processing: Proceedings of the 4th International Conference MISP 2022, Volume 1 |last2=Garg |first2=Lalit |last3=Pachori |first3=Ram Bilas |last4=Tanveer |first4=M. |date=2023-05-30 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-99-0085-5 |pages=107 |language=en}}</ref> শৈক্ষিক বা পণ্ডিতমহলৰ আলোচনা অনুসৰি, "বেংলিশ ক্ৰিয়া" বুলিলে এনে এক যৌগিক ক্ৰিয়াক বুজায়, যি এটা ইংৰাজী শব্দ আৰু এটা বাংলা ক্ৰিয়া মিলি গঠিত হয়। যেনে: "এক্সিডেণ্ট কৰা" (দুৰ্ঘটনাত সংঘটিত কৰা), "ইন হোৱা" (প্ৰৱেশ কৰা), বা "কনফিউজ কৰা" (বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰা) আদি।<ref>[http://aclweb.org] Sishir Bhattacharya, 2010 Benglish Verbs: a Case of Code-Mixing in Bengali PACLIC 24 Proceedings</ref><ref>[https://ieee.org] Kundu, Subhash Chandra, 2012 Automatic detection of English words in Benglish text: A statistical approach 2012 4th International Conference on Intelligent Human Computer Interaction (IHCI)</ref><ref>[https://academia.edu] Hunting Elusive English in Hinglish and Benglish Text: Unfolding Challenges and Remedies, Centre for Development of Advanced Computing (CDAC)</ref> ২০১২ চনত বাংলা ভাষাৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এক নিৰ্দেশ মৰ্মে বাংলাদেশৰ টিভি, ৰেডিঅ'কে ধৰি সকলো ধৰণৰ গণমাধ্যমত "বাংলিশ" ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk|title=Bangladesh bans 'Banglish' to protect local tongue|date=17 February 2012|work=The Express Tribune|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 August 2018|access-date=23 November 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref><ref>{{cite web|lang=bn|title=ন্যক্বাৰজনক 'বাংলিশ' নিষিদ্ধ কৰল হাইকোৰ্ট – DW – 17.02.2012|url=https://dw.com|access-date=2024-02-23|website=dw.com}}</ref> ৰোমান লিপিত ছপা হোৱা বঙালী ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নিদৰ্শন আছিল ১৮০৩ চনত ছয়টা ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত ঈছপৰ সাধুৰ এটা সংগ্ৰহ, যাৰ নাম আছিল ''অৰিয়েণ্টেল ফেবুলিষ্ট''। ১৯৩০-ৰ দশকত বিখ্যাত ভাষাবিদ [[সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়|সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়ে]] বাংলা ভাষাৰ বানানৰ অসামঞ্জস্য দূৰ কৰিবলৈ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতীয় পাঠকৰ বাবে সহজসাধ্য কৰিবলৈ বাংলা ভাষাক ৰোমান লিপিত লিখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। বৰ্তমান ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ [[কলকাতা]] চহৰৰ কিছুমান প্ৰকাশকে এনে পাঠকসকলৰ বাবে ৰোমান বৰ্ণমালা ব্যৱহাৰ কৰি ধ্ৰুপদী আৰু শিশুৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিসকলে বাংলা ক'ব পাৰে কিন্তু [[বাংলা লিপি|বাংলা বৰ্ণমালা]] পঢ়িব নাজানে। উল্লেখনীয়ভাৱে, ২০১৮ চনৰ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কিতাপ মেলাত এজন প্ৰকাশকৰ বিক্ৰী তালিকাত এই "বেংলিশ কিতাপসমূহ" তৃতীয় সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা শ্ৰেণী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bengali books for children in Roman script |url=https://telegraphindia.com}}</ref> ==আৰু চাওক== *[[মুৰাদ টাকলা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Wiktionary|Banglish}} j02ngf5xgctf64rjnzwjtmqu24bb6rr 622125 622124 2026-07-31T15:04:42Z Kandarpajit Kallol 6257 622125 wikitext text/x-wiki '''বাংলিশ''' (Banglish) বা '''বাংৰেজী''' (Bangreji, [[বাংলা]]: বাংব়েজি) হ'ল [[বাংলা]] আৰু [[ইংৰাজী]] ভাষাৰ এক মিশ্ৰিত ব্যৱহাৰ বা "কোড চুইচিং" {{sfn|Tahereen|2016}}। এই ভাষাগত মিশ্ৰণ বুজাবলৈ ১৯৭২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে "বেংলিশ" আৰু ১৯৭৫ চনত "বাংলিশ" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>Lambert, James. 2018. A multitude of ‘lishes’: The nomenclature of hybridity. ''English World-wide'', 39(1): 22. DOI: 10.1075/eww.38.3.04lam</ref> লিখিত প্ৰসংগত বেংলিশ বা বাংলিশে মূলতঃ '''ৰোমানীকৃত বাংলা'''ক বুজায়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বাংলা ভাষাটো [[ৰোমান লিপি]] ব্যৱহাৰ কৰি লিখা, য’ত প্ৰায়ে ইংৰাজী ভাষাৰ শব্দৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়।<ref>{{Cite book |last=Kaiser |first=M. Shamim |url=https://google.co.in |title=Proceedings of International Conference on Trends in Computational and Cognitive Engineering: Proceedings of TCCE 2020 |last2=Bandyopadhyay |first2=Anirban |last3=Mahmud |first3=Mufti |last4=Ray |first4=Kanad |date=2020-12-16 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-334-673-4 |pages=142 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sisodia |first=Dilip Singh |url=https://google.co.in |title=Machine Intelligence Techniques for Data Analysis and Signal Processing: Proceedings of the 4th International Conference MISP 2022, Volume 1 |last2=Garg |first2=Lalit |last3=Pachori |first3=Ram Bilas |last4=Tanveer |first4=M. |date=2023-05-30 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-99-0085-5 |pages=107 |language=en}}</ref> শৈক্ষিক বা পণ্ডিতমহলৰ আলোচনা অনুসৰি, "বেংলিশ ক্ৰিয়া" বুলিলে এনে এক যৌগিক ক্ৰিয়াক বুজায়, যি এটা ইংৰাজী শব্দ আৰু এটা বাংলা ক্ৰিয়া মিলি গঠিত হয়। যেনে: "এক্সিডেণ্ট কৰা" (দুৰ্ঘটনাত সংঘটিত কৰা), "ইন হোৱা" (প্ৰৱেশ কৰা), বা "কনফিউজ কৰা" (বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰা) আদি।<ref>[http://aclweb.org] Sishir Bhattacharya, 2010 Benglish Verbs: a Case of Code-Mixing in Bengali PACLIC 24 Proceedings</ref><ref>[https://ieee.org] Kundu, Subhash Chandra, 2012 Automatic detection of English words in Benglish text: A statistical approach 2012 4th International Conference on Intelligent Human Computer Interaction (IHCI)</ref><ref>[https://academia.edu] Hunting Elusive English in Hinglish and Benglish Text: Unfolding Challenges and Remedies, Centre for Development of Advanced Computing (CDAC)</ref> ২০১২ চনত বাংলা ভাষাৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এক নিৰ্দেশ মৰ্মে বাংলাদেশৰ টিভি, ৰেডিঅ'কে ধৰি সকলো ধৰণৰ গণমাধ্যমত "বাংলিশ" ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk|title=Bangladesh bans 'Banglish' to protect local tongue|date=17 February 2012|work=The Express Tribune|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 August 2018|access-date=23 November 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref><ref>{{cite web|lang=bn|title=ন্যক্বাৰজনক 'বাংলিশ' নিষিদ্ধ কৰল হাইকোৰ্ট – DW – 17.02.2012|url=https://dw.com|access-date=2024-02-23|website=dw.com}}</ref> ৰোমান লিপিত ছপা হোৱা বঙালী ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নিদৰ্শন আছিল ১৮০৩ চনত ছয়টা ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত ঈছপৰ সাধুৰ এটা সংগ্ৰহ, যাৰ নাম আছিল ''অৰিয়েণ্টেল ফেবুলিষ্ট''। ১৯৩০-ৰ দশকত বিখ্যাত ভাষাবিদ [[সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়|সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়ে]] বাংলা ভাষাৰ বানানৰ অসামঞ্জস্য দূৰ কৰিবলৈ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতীয় পাঠকৰ বাবে সহজসাধ্য কৰিবলৈ বাংলা ভাষাক ৰোমান লিপিত লিখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। বৰ্তমান ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ [[কলকাতা]] চহৰৰ কিছুমান প্ৰকাশকে এনে পাঠকসকলৰ বাবে ৰোমান বৰ্ণমালা ব্যৱহাৰ কৰি ধ্ৰুপদী আৰু শিশুৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিসকলে বাংলা ক'ব পাৰে কিন্তু [[বাংলা লিপি|বাংলা বৰ্ণমালা]] পঢ়িব নাজানে। উল্লেখনীয়ভাৱে, ২০১৮ চনৰ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কিতাপ মেলাত এজন প্ৰকাশকৰ বিক্ৰী তালিকাত এই "বেংলিশ কিতাপসমূহ" তৃতীয় সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা শ্ৰেণী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bengali books for children in Roman script |url=https://telegraphindia.com}}</ref> ==আৰু চাওক== *[[মুৰাদ টাকলা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 0n77kfv28sy7zcx506g1gs5xwvyzyac 622126 622125 2026-07-31T15:05:35Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622126 wikitext text/x-wiki '''বাংলিশ''' (Banglish) বা '''বাংৰেজী''' (Bangreji, [[বাংলা]]: বাংব়েজি) হ'ল [[বাংলা]] আৰু [[ইংৰাজী]] ভাষাৰ এক মিশ্ৰিত ব্যৱহাৰ বা "কোড চুইচিং" {{sfn|Tahereen|2016}}। এই ভাষাগত মিশ্ৰণ বুজাবলৈ ১৯৭২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে "বেংলিশ" আৰু ১৯৭৫ চনত "বাংলিশ" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>Lambert, James. 2018. A multitude of ‘lishes’: The nomenclature of hybridity. ''English World-wide'', 39(1): 22. DOI: 10.1075/eww.38.3.04lam</ref> লিখিত প্ৰসংগত বেংলিশ বা বাংলিশে মূলতঃ '''ৰোমানীকৃত বাংলা'''ক বুজায়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বাংলা ভাষাটো [[ৰোমান লিপি]] ব্যৱহাৰ কৰি লিখা, য’ত প্ৰায়ে ইংৰাজী ভাষাৰ শব্দৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়।<ref>{{Cite book |last=Kaiser |first=M. Shamim |url=https://google.co.in |title=Proceedings of International Conference on Trends in Computational and Cognitive Engineering: Proceedings of TCCE 2020 |last2=Bandyopadhyay |first2=Anirban |last3=Mahmud |first3=Mufti |last4=Ray |first4=Kanad |date=2020-12-16 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-334-673-4 |pages=142 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sisodia |first=Dilip Singh |url=https://google.co.in |title=Machine Intelligence Techniques for Data Analysis and Signal Processing: Proceedings of the 4th International Conference MISP 2022, Volume 1 |last2=Garg |first2=Lalit |last3=Pachori |first3=Ram Bilas |last4=Tanveer |first4=M. |date=2023-05-30 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-99-0085-5 |pages=107 |language=en}}</ref> শৈক্ষিক বা পণ্ডিতমহলৰ আলোচনা অনুসৰি, "বেংলিশ ক্ৰিয়া" বুলিলে এনে এক যৌগিক ক্ৰিয়াক বুজায়, যি এটা ইংৰাজী শব্দ আৰু এটা বাংলা ক্ৰিয়া মিলি গঠিত হয়। যেনে: "এক্সিডেণ্ট কৰা" (দুৰ্ঘটনাত সংঘটিত কৰা), "ইন হোৱা" (প্ৰৱেশ কৰা), বা "কনফিউজ কৰা" (বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰা) আদি।<ref>[http://aclweb.org] Sishir Bhattacharya, 2010 Benglish Verbs: a Case of Code-Mixing in Bengali PACLIC 24 Proceedings</ref><ref>[https://ieee.org] Kundu, Subhash Chandra, 2012 Automatic detection of English words in Benglish text: A statistical approach 2012 4th International Conference on Intelligent Human Computer Interaction (IHCI)</ref><ref>[https://academia.edu] Hunting Elusive English in Hinglish and Benglish Text: Unfolding Challenges and Remedies, Centre for Development of Advanced Computing (CDAC)</ref> ২০১২ চনত বাংলা ভাষাৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এক নিৰ্দেশ মৰ্মে বাংলাদেশৰ টিভি, ৰেডিঅ'কে ধৰি সকলো ধৰণৰ গণমাধ্যমত "বাংলিশ" ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk|title=Bangladesh bans 'Banglish' to protect local tongue|date=17 February 2012|work=The Express Tribune|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 August 2018|access-date=23 November 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref><ref>{{cite web|lang=bn|title=ন্যক্বাৰজনক 'বাংলিশ' নিষিদ্ধ কৰল হাইকোৰ্ট – DW – 17.02.2012|url=https://dw.com|access-date=2024-02-23|website=dw.com}}</ref> ৰোমান লিপিত ছপা হোৱা বঙালী ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নিদৰ্শন আছিল ১৮০৩ চনত ছয়টা ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত ঈছপৰ সাধুৰ এটা সংগ্ৰহ, যাৰ নাম আছিল ''অৰিয়েণ্টেল ফেবুলিষ্ট''। ১৯৩০-ৰ দশকত বিখ্যাত ভাষাবিদ [[সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়|সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়ে]] বাংলা ভাষাৰ বানানৰ অসামঞ্জস্য দূৰ কৰিবলৈ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতীয় পাঠকৰ বাবে সহজসাধ্য কৰিবলৈ বাংলা ভাষাক ৰোমান লিপিত লিখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। বৰ্তমান ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ [[কলকাতা]] চহৰৰ কিছুমান প্ৰকাশকে এনে পাঠকসকলৰ বাবে ৰোমান বৰ্ণমালা ব্যৱহাৰ কৰি ধ্ৰুপদী আৰু শিশুৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিসকলে বাংলা ক'ব পাৰে কিন্তু [[বাংলা লিপি|বাংলা বৰ্ণমালা]] পঢ়িব নাজানে। উল্লেখনীয়ভাৱে, ২০১৮ চনৰ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কিতাপ মেলাত এজন প্ৰকাশকৰ বিক্ৰী তালিকাত এই "বেংলিশ কিতাপসমূহ" তৃতীয় সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা শ্ৰেণী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bengali books for children in Roman script |url=https://telegraphindia.com}}</ref> ==আৰু চাওক== *[[মুৰাদ টাকলা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বঙালী ভাষা]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] 7usl9us00de35xdp73z3oet8u95l9ow 622128 622126 2026-07-31T15:06:21Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622128 wikitext text/x-wiki '''বাংলিশ''' (Banglish) বা '''বাংৰেজী''' (Bangreji, [[বাংলা]]: বাংব়েজি) হ'ল [[বাংলা]] আৰু [[ইংৰাজী]] ভাষাৰ এক মিশ্ৰিত ব্যৱহাৰ বা "কোড চুইচিং"। {{sfn|Tahereen|2016}} এই ভাষাগত মিশ্ৰণ বুজাবলৈ ১৯৭২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে "বেংলিশ" আৰু ১৯৭৫ চনত "বাংলিশ" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>Lambert, James. 2018. A multitude of ‘lishes’: The nomenclature of hybridity. ''English World-wide'', 39(1): 22. DOI: 10.1075/eww.38.3.04lam</ref> লিখিত প্ৰসংগত বেংলিশ বা বাংলিশে মূলতঃ '''ৰোমানীকৃত বাংলা'''ক বুজায়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বাংলা ভাষাটো [[ৰোমান লিপি]] ব্যৱহাৰ কৰি লিখা, য’ত প্ৰায়ে ইংৰাজী ভাষাৰ শব্দৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়।<ref>{{Cite book |last=Kaiser |first=M. Shamim |url=https://google.co.in |title=Proceedings of International Conference on Trends in Computational and Cognitive Engineering: Proceedings of TCCE 2020 |last2=Bandyopadhyay |first2=Anirban |last3=Mahmud |first3=Mufti |last4=Ray |first4=Kanad |date=2020-12-16 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-334-673-4 |pages=142 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sisodia |first=Dilip Singh |url=https://google.co.in |title=Machine Intelligence Techniques for Data Analysis and Signal Processing: Proceedings of the 4th International Conference MISP 2022, Volume 1 |last2=Garg |first2=Lalit |last3=Pachori |first3=Ram Bilas |last4=Tanveer |first4=M. |date=2023-05-30 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-99-0085-5 |pages=107 |language=en}}</ref> শৈক্ষিক বা পণ্ডিতমহলৰ আলোচনা অনুসৰি, "বেংলিশ ক্ৰিয়া" বুলিলে এনে এক যৌগিক ক্ৰিয়াক বুজায়, যি এটা ইংৰাজী শব্দ আৰু এটা বাংলা ক্ৰিয়া মিলি গঠিত হয়। যেনে: "এক্সিডেণ্ট কৰা" (দুৰ্ঘটনাত সংঘটিত কৰা), "ইন হোৱা" (প্ৰৱেশ কৰা), বা "কনফিউজ কৰা" (বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰা) আদি।<ref>[http://aclweb.org] Sishir Bhattacharya, 2010 Benglish Verbs: a Case of Code-Mixing in Bengali PACLIC 24 Proceedings</ref><ref>[https://ieee.org] Kundu, Subhash Chandra, 2012 Automatic detection of English words in Benglish text: A statistical approach 2012 4th International Conference on Intelligent Human Computer Interaction (IHCI)</ref><ref>[https://academia.edu] Hunting Elusive English in Hinglish and Benglish Text: Unfolding Challenges and Remedies, Centre for Development of Advanced Computing (CDAC)</ref> ২০১২ চনত বাংলা ভাষাৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এক নিৰ্দেশ মৰ্মে বাংলাদেশৰ টিভি, ৰেডিঅ'কে ধৰি সকলো ধৰণৰ গণমাধ্যমত "বাংলিশ" ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk|title=Bangladesh bans 'Banglish' to protect local tongue|date=17 February 2012|work=The Express Tribune|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 August 2018|access-date=23 November 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref><ref>{{cite web|lang=bn|title=ন্যক্বাৰজনক 'বাংলিশ' নিষিদ্ধ কৰল হাইকোৰ্ট – DW – 17.02.2012|url=https://dw.com|access-date=2024-02-23|website=dw.com}}</ref> ৰোমান লিপিত ছপা হোৱা বঙালী ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নিদৰ্শন আছিল ১৮০৩ চনত ছয়টা ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত ঈছপৰ সাধুৰ এটা সংগ্ৰহ, যাৰ নাম আছিল ''অৰিয়েণ্টেল ফেবুলিষ্ট''। ১৯৩০-ৰ দশকত বিখ্যাত ভাষাবিদ [[সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়|সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়ে]] বাংলা ভাষাৰ বানানৰ অসামঞ্জস্য দূৰ কৰিবলৈ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতীয় পাঠকৰ বাবে সহজসাধ্য কৰিবলৈ বাংলা ভাষাক ৰোমান লিপিত লিখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। বৰ্তমান ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ [[কলকাতা]] চহৰৰ কিছুমান প্ৰকাশকে এনে পাঠকসকলৰ বাবে ৰোমান বৰ্ণমালা ব্যৱহাৰ কৰি ধ্ৰুপদী আৰু শিশুৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিসকলে বাংলা ক'ব পাৰে কিন্তু [[বাংলা লিপি|বাংলা বৰ্ণমালা]] পঢ়িব নাজানে। উল্লেখনীয়ভাৱে, ২০১৮ চনৰ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কিতাপ মেলাত এজন প্ৰকাশকৰ বিক্ৰী তালিকাত এই "বেংলিশ কিতাপসমূহ" তৃতীয় সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা শ্ৰেণী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bengali books for children in Roman script |url=https://telegraphindia.com}}</ref> ==আৰু চাওক== *[[মুৰাদ টাকলা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বঙালী ভাষা]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] gg5ztkh8sovec4bxsfv0jweuwzo8pl5 622129 622128 2026-07-31T15:06:37Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622129 wikitext text/x-wiki '''বাংলিশ''' (Banglish) বা '''বাংৰেজী''' (Bangreji, [[বাংলা]]: বাংব়েজি) হ'ল [[বাংলা]] আৰু [[ইংৰাজী]] ভাষাৰ এক মিশ্ৰিত ব্যৱহাৰ বা "কোড চুইচিং"।{{sfn|Tahereen|2016}} এই ভাষাগত মিশ্ৰণ বুজাবলৈ ১৯৭২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে "বেংলিশ" আৰু ১৯৭৫ চনত "বাংলিশ" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>Lambert, James. 2018. A multitude of ‘lishes’: The nomenclature of hybridity. ''English World-wide'', 39(1): 22. DOI: 10.1075/eww.38.3.04lam</ref> লিখিত প্ৰসংগত বেংলিশ বা বাংলিশে মূলতঃ '''ৰোমানীকৃত বাংলা'''ক বুজায়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বাংলা ভাষাটো [[ৰোমান লিপি]] ব্যৱহাৰ কৰি লিখা, য’ত প্ৰায়ে ইংৰাজী ভাষাৰ শব্দৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়।<ref>{{Cite book |last=Kaiser |first=M. Shamim |url=https://google.co.in |title=Proceedings of International Conference on Trends in Computational and Cognitive Engineering: Proceedings of TCCE 2020 |last2=Bandyopadhyay |first2=Anirban |last3=Mahmud |first3=Mufti |last4=Ray |first4=Kanad |date=2020-12-16 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-334-673-4 |pages=142 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sisodia |first=Dilip Singh |url=https://google.co.in |title=Machine Intelligence Techniques for Data Analysis and Signal Processing: Proceedings of the 4th International Conference MISP 2022, Volume 1 |last2=Garg |first2=Lalit |last3=Pachori |first3=Ram Bilas |last4=Tanveer |first4=M. |date=2023-05-30 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-99-0085-5 |pages=107 |language=en}}</ref> শৈক্ষিক বা পণ্ডিতমহলৰ আলোচনা অনুসৰি, "বেংলিশ ক্ৰিয়া" বুলিলে এনে এক যৌগিক ক্ৰিয়াক বুজায়, যি এটা ইংৰাজী শব্দ আৰু এটা বাংলা ক্ৰিয়া মিলি গঠিত হয়। যেনে: "এক্সিডেণ্ট কৰা" (দুৰ্ঘটনাত সংঘটিত কৰা), "ইন হোৱা" (প্ৰৱেশ কৰা), বা "কনফিউজ কৰা" (বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰা) আদি।<ref>[http://aclweb.org] Sishir Bhattacharya, 2010 Benglish Verbs: a Case of Code-Mixing in Bengali PACLIC 24 Proceedings</ref><ref>[https://ieee.org] Kundu, Subhash Chandra, 2012 Automatic detection of English words in Benglish text: A statistical approach 2012 4th International Conference on Intelligent Human Computer Interaction (IHCI)</ref><ref>[https://academia.edu] Hunting Elusive English in Hinglish and Benglish Text: Unfolding Challenges and Remedies, Centre for Development of Advanced Computing (CDAC)</ref> ২০১২ চনত বাংলা ভাষাৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এক নিৰ্দেশ মৰ্মে বাংলাদেশৰ টিভি, ৰেডিঅ'কে ধৰি সকলো ধৰণৰ গণমাধ্যমত "বাংলিশ" ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk|title=Bangladesh bans 'Banglish' to protect local tongue|date=17 February 2012|work=The Express Tribune|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 August 2018|access-date=23 November 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref><ref>{{cite web|lang=bn|title=ন্যক্বাৰজনক 'বাংলিশ' নিষিদ্ধ কৰল হাইকোৰ্ট – DW – 17.02.2012|url=https://dw.com|access-date=2024-02-23|website=dw.com}}</ref> ৰোমান লিপিত ছপা হোৱা বঙালী ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নিদৰ্শন আছিল ১৮০৩ চনত ছয়টা ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত ঈছপৰ সাধুৰ এটা সংগ্ৰহ, যাৰ নাম আছিল ''অৰিয়েণ্টেল ফেবুলিষ্ট''। ১৯৩০-ৰ দশকত বিখ্যাত ভাষাবিদ [[সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়|সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়ে]] বাংলা ভাষাৰ বানানৰ অসামঞ্জস্য দূৰ কৰিবলৈ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতীয় পাঠকৰ বাবে সহজসাধ্য কৰিবলৈ বাংলা ভাষাক ৰোমান লিপিত লিখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। বৰ্তমান ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ [[কলকাতা]] চহৰৰ কিছুমান প্ৰকাশকে এনে পাঠকসকলৰ বাবে ৰোমান বৰ্ণমালা ব্যৱহাৰ কৰি ধ্ৰুপদী আৰু শিশুৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিসকলে বাংলা ক'ব পাৰে কিন্তু [[বাংলা লিপি|বাংলা বৰ্ণমালা]] পঢ়িব নাজানে। উল্লেখনীয়ভাৱে, ২০১৮ চনৰ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কিতাপ মেলাত এজন প্ৰকাশকৰ বিক্ৰী তালিকাত এই "বেংলিশ কিতাপসমূহ" তৃতীয় সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা শ্ৰেণী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bengali books for children in Roman script |url=https://telegraphindia.com}}</ref> ==আৰু চাওক== *[[মুৰাদ টাকলা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বঙালী ভাষা]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] 2cc1zsw1k1kdabmcilhm8842g510mx0 622146 622129 2026-07-31T15:32:26Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 622146 wikitext text/x-wiki '''বাংলিশ''' (Banglish) বা '''বাংৰেজী''' (Bangreji, [[বাংলা]]: বাংব়েজি) হ'ল [[বাংলা]] আৰু [[ইংৰাজী]] ভাষাৰ এক মিশ্ৰিত ব্যৱহাৰ বা "কোড চুইচিং"।{{sfn|Tahereen|2016}} এই ভাষাগত মিশ্ৰণ বুজাবলৈ ১৯৭২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে "বেংলিশ" আৰু ১৯৭৫ চনত "বাংলিশ" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>Lambert, James. 2018. A multitude of ‘lishes’: The nomenclature of hybridity. ''English World-wide'', 39(1): 22. DOI: 10.1075/eww.38.3.04lam</ref> লিখিত প্ৰসংগত বেংলিশ বা বাংলিশে মূলতঃ '''ৰোমানীকৃত বাংলা'''ক বুজায়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বাংলা ভাষাটো [[ৰোমান লিপি]] ব্যৱহাৰ কৰি লিখা, য’ত প্ৰায়ে ইংৰাজী ভাষাৰ শব্দৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়।<ref>{{Cite book |last=Kaiser |first=M. Shamim |url=https://google.co.in |title=Proceedings of International Conference on Trends in Computational and Cognitive Engineering: Proceedings of TCCE 2020 |last2=Bandyopadhyay |first2=Anirban |last3=Mahmud |first3=Mufti |last4=Ray |first4=Kanad |date=2020-12-16 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-334-673-4 |pages=142 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sisodia |first=Dilip Singh |url=https://google.co.in |title=Machine Intelligence Techniques for Data Analysis and Signal Processing: Proceedings of the 4th International Conference MISP 2022, Volume 1 |last2=Garg |first2=Lalit |last3=Pachori |first3=Ram Bilas |last4=Tanveer |first4=M. |date=2023-05-30 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-99-0085-5 |pages=107 |language=en}}</ref> শৈক্ষিক বা পণ্ডিতমহলৰ আলোচনা অনুসৰি "বেংলিশ ক্ৰিয়া" বুলিলে এনে এক যৌগিক ক্ৰিয়াক বুজায়, যি এটা ইংৰাজী শব্দ আৰু এটা বাংলা ক্ৰিয়া মিলি গঠিত হয়। যেনে: "এক্সিডেণ্ট কৰা" (দুৰ্ঘটনা সংঘটিত কৰা), "ইন হোৱা" (প্ৰৱেশ কৰা), বা "কনফিউজ কৰা" (বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰা) আদি।<ref>[http://aclweb.org] Sishir Bhattacharya, 2010 Benglish Verbs: a Case of Code-Mixing in Bengali PACLIC 24 Proceedings</ref><ref>[https://ieee.org] Kundu, Subhash Chandra, 2012 Automatic detection of English words in Benglish text: A statistical approach 2012 4th International Conference on Intelligent Human Computer Interaction (IHCI)</ref><ref>[https://academia.edu] Hunting Elusive English in Hinglish and Benglish Text: Unfolding Challenges and Remedies, Centre for Development of Advanced Computing (CDAC)</ref> ২০১২ চনত বাংলা ভাষাৰ পৱিত্ৰতা আৰু শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এক নিৰ্দেশ মৰ্মে বাংলাদেশৰ টিভি, ৰেডিঅ'কে ধৰি সকলো ধৰণৰ গণমাধ্যমত "বাংলিশ" ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰচাৰ কৰাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk|title=Bangladesh bans 'Banglish' to protect local tongue|date=17 February 2012|work=The Express Tribune|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 August 2018|access-date=23 November 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref><ref>{{cite web|lang=bn|title=ন্যক্বাৰজনক 'বাংলিশ' নিষিদ্ধ কৰল হাইকোৰ্ট – DW – 17.02.2012|url=https://dw.com|access-date=2024-02-23|website=dw.com}}</ref> ৰোমান লিপিত ছপা হোৱা বঙালী ভাষাৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন নিদৰ্শন আছিল ১৮০৩ চনত ছয়টা ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত ঈছপৰ সাধুৰ এটা সংগ্ৰহ, যাৰ নাম আছিল ''অৰিয়েণ্টেল ফেবুলিষ্ট''। ১৯৩০-ৰ দশকত বিখ্যাত ভাষাবিদ [[সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়|সুনীতি কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়ে]] বাংলা ভাষাৰ বানানৰ অসামঞ্জস্য দূৰ কৰিবলৈ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতীয় পাঠকৰ বাবে সহজসাধ্য কৰিবলৈ বাংলা ভাষাক ৰোমান লিপিত লিখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। বৰ্তমান ভাৰতৰ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ [[কলকাতা]] চহৰৰ কিছুমান প্ৰকাশকে এনে পাঠকসকলৰ বাবে ৰোমান বৰ্ণমালা ব্যৱহাৰ কৰি ধ্ৰুপদী আৰু শিশুৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিসকলে বাংলা ক'ব পাৰে কিন্তু [[বাংলা লিপি|বাংলা বৰ্ণমালা]] পঢ়িব নাজানে। উল্লেখনীয়ভাৱে, ২০১৮ চনৰ কলকাতা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কিতাপ মেলাত এজন প্ৰকাশকৰ বিক্ৰী তালিকাত এই "বেংলিশ কিতাপসমূহ" তৃতীয় সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা শ্ৰেণী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bengali books for children in Roman script |url=https://telegraphindia.com}}</ref> ==আৰু চাওক== *[[মুৰাদ টাকলা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বঙালী ভাষা]] [[শ্ৰেণী:ভাষা]] aw3utj98n5usmp6527poitkyffs8xwv 0 138252 622144 2026-07-31T15:29:42Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ভোপাল]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 622144 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ভোপাল]] t5xbcsyn57b1wbz5tlhxaj0fj42ztfm 0 138253 622161 2026-07-31T16:48:43Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন... 622161 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যময় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]লৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩ সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম বিল বা সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় kah, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদী হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> toy10x699mvhspeukoyl2hmbv45ctmk 622162 622161 2026-07-31T16:51:40Z AjayDas 12623 /* */ 622162 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যময় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩ সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় kah, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদী হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> 62o52fgs6veo4ke6sryfvn74f4vdp7v 622164 622162 2026-07-31T17:13:05Z AjayDas 12623 622164 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যময় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩ সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমুহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদী হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎ সংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকুৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- !scope=col|ক্ৰমিক নং !scope=col|দেশ !scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮NT |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট।]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত [[দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ]]ে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰ পৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |বছৰ !rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center;" ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} l80hlfegqimuy44zkgfbxrt6kbgbtub 622165 622164 2026-07-31T17:14:56Z AjayDas 12623 /* ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট */ 622165 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যময় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩ সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমুহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদী হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎ সংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকুৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- !scope=col|ক্ৰমিক নং !scope=col|দেশ !scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮৫৯ |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট।]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত [[দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ]]ে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰ পৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |বছৰ !rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center;" ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} cqfcjvemr2wk1g0e5p3gd50fkxm0it3 622166 622165 2026-07-31T17:15:26Z AjayDas 12623 622166 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যময় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩ সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমুহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদী হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎ সংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- !scope=col|ক্ৰমিক নং !scope=col|দেশ !scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮৫৯ |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট।]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত [[দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ]]ে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰ পৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |বছৰ !rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center;" ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} 2lb5a7mbhwrndy1axntrmxin877hwlo 622168 622166 2026-07-31T17:56:14Z AjayDas 12623 /* ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট */ 622168 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যময় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩ সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমুহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদী হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎ সংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- !scope=col|ক্ৰমিক নং !scope=col|দেশ !scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮৫৯ |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট।]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰ পৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |বছৰ !rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center;" ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} ==মুখ‍্য আকৰ্ষণসমুহ== === সাগৰীয় সৈকতসমূহ === [[চিত্ৰ:Kovalam beach trivandrum kerala.jpg|thumb|left|350px|[[কোৱালাম সাগৰীয় সৈকত|কোৱালাম সৈকত]]]] পশ্চিম উপকূলত [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ কাষত অৱস্থিত কেৰালাৰ এক ৫৮০ কিঃমিঃ দীঘল উপকূলৰেখা আছে; যাৰ প্ৰায় সমগ্ৰ অংশতে বালিময় সাগৰীয় সৈকত দেখা পোৱা যায়। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম]] সৈকত আছিল পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰা কেৰালাৰ প্ৰথম সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ অন্যতম। ১৯৬০-ৰ দশকত ভ্ৰমণকাৰী আৰু ৰ’দ পুৱাব বিচৰা লোকসকলে ইয়াক নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯৭০-ৰ দশকত বৃহৎ সংখ্যক [[হিপ্পী]]ৰ আগমন ঘটিছিল। বৰ্তমান কোৱালাম ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ বেছি দৰ্শন কৰা সৈকতসমূহৰ অন্যতম।<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ ভিতৰত [[কাপ্পাড]], [[আলাপ্পুঝা]], [[কোঝিকোড়]] সৈকত, মাৰাৰী সৈকত (মাৰাৰীকুলাম, আলাপ্পুঝা), [[থুম্পোলী]] সৈকত, নাটিকা (ত্ৰিশূৰ), ভাদানাপ্পিল্লী সৈকত (ত্ৰিশূৰ), [[চেৰাই|চেৰাই সৈকত]], [[পোন্নানী|পোন্নানী সৈকত]], [[বেকিল]], [[বেপুৰ|বেপুৰ সৈকত]], [[ফোৰ্ট কোচি]], [[আঝীকাল সৈকত]] আৰু [[ভাৰকলা]] অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ [[মুঝাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় সৈকত|মুঝাপ্পিলাংগড় সৈকত]] আৰু কোঝিকোড়ৰ থিক্কোড়ী সৈকত হৈছে ভাৰতৰ একমাত্ৰ দুখন ড্ৰাইভ-ইন সৈকত (য’ত গাড়ী চলাব পাৰি)। নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ সমীক্ষা অনুসৰি মাৰাৰী সৈকতক বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পাঁচখন হেমক সৈকত (Hammock Beaches) হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমত ইয়াৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> pblzac4ep0jf2lbx30ujcjyubxe3lfx 622360 622168 2026-08-01T10:34:48Z AjayDas 12623 /* */ 622360 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যময় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩ সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমুহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎ সংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- !scope=col|ক্ৰমিক নং !scope=col|দেশ !scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮৫৯ |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট।]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰ পৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |বছৰ !rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center;" ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} ==মুখ‍্য আকৰ্ষণসমুহ== === সাগৰীয় সৈকতসমূহ === [[চিত্ৰ:Kovalam beach trivandrum kerala.jpg|thumb|left|350px|[[কোৱালাম সাগৰীয় সৈকত|কোৱালাম সৈকত]]]] পশ্চিম উপকূলত [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ কাষত অৱস্থিত কেৰালাৰ এক ৫৮০ কিঃমিঃ দীঘল উপকূলৰেখা আছে; যাৰ প্ৰায় সমগ্ৰ অংশতে বালিময় সাগৰীয় সৈকত দেখা পোৱা যায়। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম]] সৈকত আছিল পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰা কেৰালাৰ প্ৰথম সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ অন্যতম। ১৯৬০-ৰ দশকত ভ্ৰমণকাৰী আৰু ৰ’দ পুৱাব বিচৰা লোকসকলে ইয়াক নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯৭০-ৰ দশকত বৃহৎ সংখ্যক [[হিপ্পী]]ৰ আগমন ঘটিছিল। বৰ্তমান কোৱালাম ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ বেছি দৰ্শন কৰা সৈকতসমূহৰ অন্যতম।<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ ভিতৰত [[কাপ্পাড]], [[আলাপ্পুঝা]], [[কোঝিকোড়]] সৈকত, মাৰাৰী সৈকত (মাৰাৰীকুলাম, আলাপ্পুঝা), [[থুম্পোলী]] সৈকত, নাটিকা (ত্ৰিশূৰ), ভাদানাপ্পিল্লী সৈকত (ত্ৰিশূৰ), [[চেৰাই|চেৰাই সৈকত]], [[পোন্নানী|পোন্নানী সৈকত]], [[বেকিল]], [[বেপুৰ|বেপুৰ সৈকত]], [[ফোৰ্ট কোচি]], [[আঝীকাল সৈকত]] আৰু [[ভাৰকলা]] অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ [[মুঝাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় সৈকত|মুঝাপ্পিলাংগড় সৈকত]] আৰু কোঝিকোড়ৰ থিক্কোড়ী সৈকত হৈছে ভাৰতৰ একমাত্ৰ দুখন ড্ৰাইভ-ইন সৈকত (য’ত গাড়ী চলাব পাৰি)। নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ সমীক্ষা অনুসৰি মাৰাৰী সৈকতক বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পাঁচখন হেমক সৈকত (Hammock Beaches) হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমত ইয়াৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> 8v6l9mi8qxl28veronxq016jkqpx8vg 622363 622360 2026-08-01T10:49:22Z AjayDas 12623 /* সাগৰীয় সৈকতসমূহ */ 622363 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যময় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩ সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমুহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎ সংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- !scope=col|ক্ৰমিক নং !scope=col|দেশ !scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮৫৯ |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট।]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰ পৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |বছৰ !rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center;" ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} ==মুখ‍্য আকৰ্ষণসমুহ== === সাগৰীয় সৈকতসমূহ === [[চিত্ৰ:Kovalam beach trivandrum kerala.jpg|thumb|left|350px|[[কোৱালাম সাগৰীয় সৈকত|কোৱালাম সৈকত]]]] পশ্চিম উপকূলত [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ কাষত অৱস্থিত কেৰালাৰ এক ৫৮০ কিঃমিঃ দীঘল উপকূলৰেখা আছে; যাৰ প্ৰায় সমগ্ৰ অংশতে বালিময় সাগৰীয় সৈকত দেখা পোৱা যায়। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম]] সৈকত আছিল পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰা কেৰালাৰ প্ৰথম সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ অন্যতম। ১৯৬০-ৰ দশকত ভ্ৰমণকাৰী আৰু ৰ’দ পুৱাব বিচৰা লোকসকলে ইয়াক নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯৭০-ৰ দশকত বৃহৎ সংখ্যক [[হিপ্পী]]ৰ আগমন ঘটিছিল। বৰ্তমান কোৱালাম ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ বেছি দৰ্শন কৰা সৈকতসমূহৰ অন্যতম।<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ ভিতৰত [[কাপ্পাড]], [[আলাপ্পুঝা]], [[কোঝিকোড়]] সৈকত, মাৰাৰী সৈকত (মাৰাৰীকুলাম, আলাপ্পুঝা), [[থুম্পোলী]] সৈকত, নাটিকা (ত্ৰিশূৰ), ভাদানাপ্পিল্লী সৈকত (ত্ৰিশূৰ), [[চেৰাই|চেৰাই সৈকত]], [[পোন্নানী|পোন্নানী সৈকত]], [[বেকিল]], [[বেপুৰ|বেপুৰ সৈকত]], [[ফোৰ্ট কোচি]], [[আঝীকাল সৈকত]] আৰু [[ভাৰকলা]] অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ [[মুঝাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় সৈকত|মুঝাপ্পিলাংগড় সৈকত]] আৰু কোঝিকোড়ৰ থিক্কোড়ী সৈকত হৈছে ভাৰতৰ একমাত্ৰ দুখন ড্ৰাইভ-ইন সৈকত (য’ত গাড়ী চলাব পাৰি)। নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ সমীক্ষা অনুসৰি মাৰাৰী সৈকতক বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পাঁচখন হেমক সৈকত (Hammock Beaches) হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমত ইয়াৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> === বেকৱাটাৰ বা পশ্চাৎজল === {{main|কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ}} [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|[[পোন্নানী]]ৰ ওচৰৰ [[এদাপ্পাল|বিয়্যাম]] হ্ৰদত নাও চলোৱা অৱস্থাত]] [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumbnail|[[নীলেশ্বৰম]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''[[কেট্টুভাল্লাম]]'']] কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ (backwaters) হৈছে [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ উপকূলৰ (যাক [[মালাবাৰ উপকূল]] বুলি জনা যায়) সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত নিমখীয়া পানীৰ লাগুন আৰু হ্ৰদৰ এটা শৃংখল। বেকৱাটাৰত 'হাউচবোট' (নাওঘৰ) বা 'কেট্টুভাল্লাম'ৰ যাত্ৰা কেৰালাৰ এটা অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ পৰ্যটন মূলতঃ কেৰালাৰ [[আলাপ্পুঝা|আলেপ্পী]], [[কুমাৰাকোম]], [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], [[কোল্লাম]], [[পোন্নানী]], [[কাভায়ী বেকৱাটাৰ]], [[ভেম্বনাড]] আৰু [[বেকিল]] আদি অঞ্চলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। উৎসৱৰ বতৰত অনুষ্ঠিত হোৱা নাও খেলসমূহো এই বেকৱাটাৰ অঞ্চলবোৰৰ এটা প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ নেটৱৰ্কত কেইবাটাও ডাঙৰ হ্ৰদ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদটো হৈছে [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱ-নিৰ্মিত ১৫০০ কিঃমিঃ দীঘল খালৰ দ্বাৰা ইটোৰ সৈতে সিটো সংযোজিত হৈ আছে। কেইবাখনো নদীৰ পানী ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰবাহিত হয়। ই সমগ্ৰ কেৰালা ৰাজ্যজুৰি বিস্তৃত হৈ আছে। [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ পৰা বৈ অহা কেইবাখনো নদীৰ মুখত সাগৰীয় ঢৌ আৰু উপকূলীয় সোঁতৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত চাপৰ প্ৰাচীৰ দ্বীপ (barrier islands) সৃষ্টি হৈ এই বেকৱাটাৰসমূহ গঠন হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === হিল ষ্টেচন বা পাহাৰীয়া স্থানসমূহ === [[চিত্ৰ:Munnar Hillscape.jpg|thumb|[[মুন্নাৰ]]ৰ পাহাৰীয়া দৃশ্যপট]] [[চিত্ৰ:Sithar Kundu View Point 01.jpg|thumb|দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ পালাক্কাড জিলাৰ [[নেল্লিয়াম্পাথী]]ত অৱস্থিত সিতাৰ কুণ্ডু ভিউ পইণ্ট]] পূব কেৰালাৰ ভূখণ্ড [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাই আগুৰি আছে; সেয়েহে এই অঞ্চলটোত ওখ পাহাৰ, গিৰিপথ আৰু দ উপত্যকা দেখা পোৱা যায়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা এখন [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্ক’ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হোৱাৰ লগতে ই বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পটৰ অন্যতম। ইয়াৰ আটাইতকৈ দুৰ্গম বনাঞ্চলসমূহ ঘন অৰণ্যৰে আবৃত, আনহাতে অন্যান্য অঞ্চলসমূহত চাহ আৰু কফিৰ খেতি (মূলতঃ ১৯ আৰু ২০ শতিকাত স্থাপিত) বা অন্যান্য ধৰণৰ কৃষি কৰা হয়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা গড়ে ১৫০০ মিটাৰ উচ্চতালৈ উঠি গৈছে। এই অঞ্চলৰ কিছুমান জনপ্ৰিয় পাহাৰীয়া স্থান (হিল ষ্টেচন) হৈছে [[মুন্নাৰ]], [[ৱাগামন]], [[পৈথালমালা]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[নীলাম্বুৰ]], [[ইলাপেডিকা]], [[পীৰমেড]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|থেক্কাডী]], [[পনমুদী]] আৰু [[কালভাৰী মাউণ্ট]]। === বন্যপ্ৰাণী === {{main|কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী}} [[চিত্ৰ:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|[[পালাক্কাড জিলা]]ৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] হৈছে আটাইতকৈ বেছি সংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (lion-tailed macaque) বাসস্থান। এইবোৰ বিশ্বৰ আটাইতকৈ বিৰল আৰু আটাইতকৈ [[বিলুপ্তপ্ৰায় জীৱ|সংকটাপন্ন]] [[প্ৰাইমেট]]সমূহৰ অন্যতম।]] [[চিত্ৰ:The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg|thumb|200px|ত্ৰিশূৰত অৱস্থিত [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]]। [[কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী]] মূলতঃ [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে।]] কেৰালাৰ অধিকাংশ অঞ্চলত আৰ্দ্ৰ ক্ৰান্তীয় জলবায়ু বিৰাজ কৰে। ইয়াৰ স্বাভাৱিক বাসস্থানসমূহ নিম্ন উচ্চতাত ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজ [[বৰ্ষাৰণ্য]] আৰু পূব দিশৰ উচ্চভূমিৰ [[পৰ্ণপাতী উদ্ভিদ|পৰ্ণপাতী]] তথা অৰ্ধ-চিৰসেউজ অৰণ্যৰে গঠিত। অৱশ্যে ইয়াৰ ভূখণ্ড আৰু উচ্চতাৰ ব্যাপক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে ৰাজ্যখনৰ [[জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য]] বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম সমৃদ্ধ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। কেৰালাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বনাঞ্চলসমূহ ইয়াৰ পূব দিশৰ জিলাসমূহৰ চিৰসেউজ অৰণ্যত অৱস্থিত। কেৰালাত ৰামচৰ সন্মিলনৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত দুখন জলাশয় আছে: [[শাস্তমকোট্টা হ্ৰদ]] আৰু [[ভেম্বনাড-কোল জলাশয়]]। এই দুয়োখনকে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাশয় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত বহুতো সুৰক্ষিত সংৰক্ষণ অঞ্চল আছে, যাৰ ভিতৰত বিশাল [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ ১৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত। এই অৰণ্যসমূহত প্ৰধানকৈ [[এছিয়াৰ হাতী]] (''Elephas maximus''), [[ঢেকীয়াপতীয়া বংগীয় বাঘ]] (''Panthera tigris tigris''), [[নাহৰফুটুকী বাঘ]] (''Panthera pardus''), [[নীলগিৰি তাহৰ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') আৰু ধূসৰ ৰঙৰ বিশাল কেৰ্কেটুৱা (''Ratufa macroura'') আদি প্ৰধান [[প্ৰাণী]] পোৱা যায়।<ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> কুণ্ডালী পাহাৰৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]কে ধৰি অধিক দুৰ্গম সংৰক্ষিত বনাঞ্চলসমূহত বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতি যেনে [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] (''Macaca silenus''), [[ভাৰতীয় ভালুক]] (''Melursus (Ursus) ursinus ursinus'') আৰু [[গৌৰ]] (ভাৰতীয় বাইচন—''Bos gaurus'') পোৱা যায়। ইয়াত দেখা পোৱা অন্যান্য সাধাৰণ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় হেজাৰী বা শিয়ালু (''Hystrix indica''), [[চিতল হৰিণ]] (''Axis axis''), [[শৰপহু]] (''Cervus unicolor''), ধূসৰ হনুমান বান্দৰ, [[উৰণীয়া কেৰ্কেটুৱা]], [[জংঘলী মেকুৰী]] (''Felis chaus kutas''), [[বনৰীয়া গাহৰি]] (''Sus scrofa''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰ (Old World monkey), [[ধূসৰ কুকুৰনেচীয়া বাঘ]] (''Canis lupus'') আৰু এচিয়ান জহামাল (''Paradoxurus hermaphroditus'') অন্তৰ্ভুক্ত। কেৰালাত বহুতো সৰীসৃপ, যেনে ৰাজফেটি বা শংখচূড় (king cobra), চন্দ্ৰবোড়া বা ভাইপাৰ (viper), [[অজগৰ]] (python), বিভিন্ন কাছ আৰু ঘঁৰিয়াল পোৱা যায়—এইসমূহো পূব প্ৰান্তৰ বনাঞ্চলতে বেছিকৈ দেখা যায়। কেৰালাৰ [[পক্ষী]]কুলৰ ভিতৰত থলুৱা প্ৰজাতি যেনে শ্ৰী লংকালেন ভেকুলী-মুখা চৰাই (''Batrachostomus moniliger''), প্ৰাচ্যৰ বে ফেঁচা (Oriental bay owl), ডাঙৰ ফলভোজী চৰাই যেনে [[ৰাজধনেশ]] (''Buceros bicornis'') আৰু [[ভাৰতীয় ধূসৰ ধনেশ]] (Indian grey hornbill) পোৱা যায়। ইয়াৰ লগতে বহুলভাৱে বিস্তৃত চৰাই যেনে [[ময়ূৰ]], [[ভাৰতীয় পানী কাউৰী]], [[বন মইনা]] আৰু [[পাহাৰীয়া মইনা]], [[পানীডুবি চৰাই]] (Oriental darter), [[ক’লা মূৰৰ হালধীয়া চৰাই]], [[ভীমৰাজ চৰাই]] আৰু [[ফেঁচু চৰাই]], [[বুলবুলি চৰাই]] (''Pycnonotidae''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ [[মাছৰোকা]] আৰু [[ধনেশ বা কাঠঠোকৰা]] চৰাই, [[বন কুকুৰা]], [[চন্দ্ৰনা বা হীৰামন ভাটৌ]] (Alexandrine parakeet), আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ হাঁহ তথা পৰিভ্ৰমী চৰাইও ইয়াত দেখা যায়। তদুপৰি, কেৰালাৰ হ্ৰদ আৰু জলপথসমূহত থলুৱা প্ৰজাতিৰ মিঠা পানীৰ মাছ যেনে 'কাদু' (শিঙি মাছ—''Heteropneustes fossilis'') আৰু ইষৎ লুণীয়া পানীৰ (brackishwater) প্ৰজাতি যেনে 'ছুট্টাচী' (orange chromide—''Etroplus maculatus'', যাক একুৱাৰিয়ামৰ বাবে মূল্যবান গণ্য কৰা হয়) পোৱা যায়। === ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ === {{See also|কেৰালাৰ ইতিহাস}} [[চিত্ৰ:SeaFromBakel.jpg|thumb|কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ দুৰ্গ [[বেকিল দুৰ্গ]]ৰ ভিতৰৰ পৰা দেখা পোৱা এক বিস্তৃত দৃশ্য]] কেৰালাৰ ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত ৰাজপ্ৰসাদ, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> উল্লেখনীয় দুৰ্গসমূহৰ ভিতৰত [[বেকিল দুৰ্গ]], আড়িকাডী দুৰ্গ, চান্দ্ৰাগিৰী দুৰ্গ, হোচদুৰ্গ দুৰ্গ, [[পালাক্কাড দুৰ্গ]], [[থালাচ্ছেৰী]] দুৰ্গ, ''ফৰ্টালিজা ডা ছাও টমে'' (Fortaleza da São Tomé), [[ফোৰ্ট কোচি]], চেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ, ইষ্ট ফৰ্ট (পূব দুৰ্গ) আৰু আন্ছুথেংগু দুৰ্গ অন্যতম।<ref name="history"/> প্ৰধান ৰাজপ্ৰসাদসমূহৰ ভিতৰত [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], কনকাকুন্নু প্ৰসাদ, কউডিয়াৰ প্ৰসাদ, [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]], আৰাক্কল প্ৰসাদ, শক্তন থাম্পুৰান প্ৰসাদ, [[হিল পেলেচ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history"/> ইয়াৰ উপৰি [[মালাবাৰ উপকূল]] দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছুমান আটাইতকৈ পুৰণি [[কেৰালাত হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু মন্দিৰ]], পুৰণি [[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|মছজিদ]], পুৰণি [[কেৰালাত খ্ৰীষ্টধৰ্ম|গীৰ্জা]] আৰু পুৰণি [[কোদুংগালুৰ ইহুদী উপাসনাগৃহ|ইহুদী উপাসনাগৃহৰ]] (synagogue) বাসস্থান।<ref name="history"/> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক খাদ্য-ব্যৱসায়ৰ পথসমূহৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড়]]ৰ [[এছ. এম. ষ্ট্ৰীট]] (মিঠাই পথ) অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ মপ্পিলা বে (Mappila Bay) বন্দৰত দুৰ্গ আৰু ৰাজপ্ৰসাদ দুয়োটাই দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="history"/> ঐতিহাসিক ব্যৱসায়িক সম্পৰ্কৰ বাবে উত্তৰ কেৰালাত গঢ়ি উঠা এক পৰম্পৰাগত খাদ্য শৈলী [[থালাচ্ছেৰী ৰন্ধনশৈলী]]য়েও পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="history"/> ==উৎসৱ== 54g4vgeh2qfmbxqvc7bwy88z1kn48r1 622364 622363 2026-08-01T11:14:22Z AjayDas 12623 /* উৎসৱসমূহ */ 622364 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যময় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩ সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমুহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎ সংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- !scope=col|ক্ৰমিক নং !scope=col|দেশ !scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮৫৯ |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট।]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰ পৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |বছৰ !rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center;" ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} ==মুখ‍্য আকৰ্ষণসমুহ== === সাগৰীয় সৈকতসমূহ === [[চিত্ৰ:Kovalam beach trivandrum kerala.jpg|thumb|left|350px|[[কোৱালাম সাগৰীয় সৈকত|কোৱালাম সৈকত]]]] পশ্চিম উপকূলত [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ কাষত অৱস্থিত কেৰালাৰ এক ৫৮০ কিঃমিঃ দীঘল উপকূলৰেখা আছে; যাৰ প্ৰায় সমগ্ৰ অংশতে বালিময় সাগৰীয় সৈকত দেখা পোৱা যায়। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম]] সৈকত আছিল পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰা কেৰালাৰ প্ৰথম সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ অন্যতম। ১৯৬০-ৰ দশকত ভ্ৰমণকাৰী আৰু ৰ’দ পুৱাব বিচৰা লোকসকলে ইয়াক নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯৭০-ৰ দশকত বৃহৎ সংখ্যক [[হিপ্পী]]ৰ আগমন ঘটিছিল। বৰ্তমান কোৱালাম ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ বেছি দৰ্শন কৰা সৈকতসমূহৰ অন্যতম।<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ ভিতৰত [[কাপ্পাড]], [[আলাপ্পুঝা]], [[কোঝিকোড়]] সৈকত, মাৰাৰী সৈকত (মাৰাৰীকুলাম, আলাপ্পুঝা), [[থুম্পোলী]] সৈকত, নাটিকা (ত্ৰিশূৰ), ভাদানাপ্পিল্লী সৈকত (ত্ৰিশূৰ), [[চেৰাই|চেৰাই সৈকত]], [[পোন্নানী|পোন্নানী সৈকত]], [[বেকিল]], [[বেপুৰ|বেপুৰ সৈকত]], [[ফোৰ্ট কোচি]], [[আঝীকাল সৈকত]] আৰু [[ভাৰকলা]] অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ [[মুঝাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় সৈকত|মুঝাপ্পিলাংগড় সৈকত]] আৰু কোঝিকোড়ৰ থিক্কোড়ী সৈকত হৈছে ভাৰতৰ একমাত্ৰ দুখন ড্ৰাইভ-ইন সৈকত (য’ত গাড়ী চলাব পাৰি)। নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ সমীক্ষা অনুসৰি মাৰাৰী সৈকতক বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পাঁচখন হেমক সৈকত (Hammock Beaches) হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমত ইয়াৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> === বেকৱাটাৰ বা পশ্চাৎজল === {{main|কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ}} [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|[[পোন্নানী]]ৰ ওচৰৰ [[এদাপ্পাল|বিয়্যাম]] হ্ৰদত নাও চলোৱা অৱস্থাত]] [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumbnail|[[নীলেশ্বৰম]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''[[কেট্টুভাল্লাম]]'']] কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ (backwaters) হৈছে [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ উপকূলৰ (যাক [[মালাবাৰ উপকূল]] বুলি জনা যায়) সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত নিমখীয়া পানীৰ লাগুন আৰু হ্ৰদৰ এটা শৃংখল। বেকৱাটাৰত 'হাউচবোট' (নাওঘৰ) বা 'কেট্টুভাল্লাম'ৰ যাত্ৰা কেৰালাৰ এটা অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ পৰ্যটন মূলতঃ কেৰালাৰ [[আলাপ্পুঝা|আলেপ্পী]], [[কুমাৰাকোম]], [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], [[কোল্লাম]], [[পোন্নানী]], [[কাভায়ী বেকৱাটাৰ]], [[ভেম্বনাড]] আৰু [[বেকিল]] আদি অঞ্চলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। উৎসৱৰ বতৰত অনুষ্ঠিত হোৱা নাও খেলসমূহো এই বেকৱাটাৰ অঞ্চলবোৰৰ এটা প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ নেটৱৰ্কত কেইবাটাও ডাঙৰ হ্ৰদ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদটো হৈছে [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱ-নিৰ্মিত ১৫০০ কিঃমিঃ দীঘল খালৰ দ্বাৰা ইটোৰ সৈতে সিটো সংযোজিত হৈ আছে। কেইবাখনো নদীৰ পানী ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰবাহিত হয়। ই সমগ্ৰ কেৰালা ৰাজ্যজুৰি বিস্তৃত হৈ আছে। [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ পৰা বৈ অহা কেইবাখনো নদীৰ মুখত সাগৰীয় ঢৌ আৰু উপকূলীয় সোঁতৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত চাপৰ প্ৰাচীৰ দ্বীপ (barrier islands) সৃষ্টি হৈ এই বেকৱাটাৰসমূহ গঠন হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === হিল ষ্টেচন বা পাহাৰীয়া স্থানসমূহ === [[চিত্ৰ:Munnar Hillscape.jpg|thumb|[[মুন্নাৰ]]ৰ পাহাৰীয়া দৃশ্যপট]] [[চিত্ৰ:Sithar Kundu View Point 01.jpg|thumb|দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ পালাক্কাড জিলাৰ [[নেল্লিয়াম্পাথী]]ত অৱস্থিত সিতাৰ কুণ্ডু ভিউ পইণ্ট]] পূব কেৰালাৰ ভূখণ্ড [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাই আগুৰি আছে; সেয়েহে এই অঞ্চলটোত ওখ পাহাৰ, গিৰিপথ আৰু দ উপত্যকা দেখা পোৱা যায়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা এখন [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্ক’ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হোৱাৰ লগতে ই বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পটৰ অন্যতম। ইয়াৰ আটাইতকৈ দুৰ্গম বনাঞ্চলসমূহ ঘন অৰণ্যৰে আবৃত, আনহাতে অন্যান্য অঞ্চলসমূহত চাহ আৰু কফিৰ খেতি (মূলতঃ ১৯ আৰু ২০ শতিকাত স্থাপিত) বা অন্যান্য ধৰণৰ কৃষি কৰা হয়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা গড়ে ১৫০০ মিটাৰ উচ্চতালৈ উঠি গৈছে। এই অঞ্চলৰ কিছুমান জনপ্ৰিয় পাহাৰীয়া স্থান (হিল ষ্টেচন) হৈছে [[মুন্নাৰ]], [[ৱাগামন]], [[পৈথালমালা]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[নীলাম্বুৰ]], [[ইলাপেডিকা]], [[পীৰমেড]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|থেক্কাডী]], [[পনমুদী]] আৰু [[কালভাৰী মাউণ্ট]]। === বন্যপ্ৰাণী === {{main|কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী}} [[চিত্ৰ:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|[[পালাক্কাড জিলা]]ৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] হৈছে আটাইতকৈ বেছি সংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (lion-tailed macaque) বাসস্থান। এইবোৰ বিশ্বৰ আটাইতকৈ বিৰল আৰু আটাইতকৈ [[বিলুপ্তপ্ৰায় জীৱ|সংকটাপন্ন]] [[প্ৰাইমেট]]সমূহৰ অন্যতম।]] [[চিত্ৰ:The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg|thumb|200px|ত্ৰিশূৰত অৱস্থিত [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]]। [[কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী]] মূলতঃ [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে।]] কেৰালাৰ অধিকাংশ অঞ্চলত আৰ্দ্ৰ ক্ৰান্তীয় জলবায়ু বিৰাজ কৰে। ইয়াৰ স্বাভাৱিক বাসস্থানসমূহ নিম্ন উচ্চতাত ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজ [[বৰ্ষাৰণ্য]] আৰু পূব দিশৰ উচ্চভূমিৰ [[পৰ্ণপাতী উদ্ভিদ|পৰ্ণপাতী]] তথা অৰ্ধ-চিৰসেউজ অৰণ্যৰে গঠিত। অৱশ্যে ইয়াৰ ভূখণ্ড আৰু উচ্চতাৰ ব্যাপক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে ৰাজ্যখনৰ [[জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য]] বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম সমৃদ্ধ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। কেৰালাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বনাঞ্চলসমূহ ইয়াৰ পূব দিশৰ জিলাসমূহৰ চিৰসেউজ অৰণ্যত অৱস্থিত। কেৰালাত ৰামচৰ সন্মিলনৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত দুখন জলাশয় আছে: [[শাস্তমকোট্টা হ্ৰদ]] আৰু [[ভেম্বনাড-কোল জলাশয়]]। এই দুয়োখনকে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাশয় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত বহুতো সুৰক্ষিত সংৰক্ষণ অঞ্চল আছে, যাৰ ভিতৰত বিশাল [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ ১৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত। এই অৰণ্যসমূহত প্ৰধানকৈ [[এছিয়াৰ হাতী]] (''Elephas maximus''), [[ঢেকীয়াপতীয়া বংগীয় বাঘ]] (''Panthera tigris tigris''), [[নাহৰফুটুকী বাঘ]] (''Panthera pardus''), [[নীলগিৰি তাহৰ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') আৰু ধূসৰ ৰঙৰ বিশাল কেৰ্কেটুৱা (''Ratufa macroura'') আদি প্ৰধান [[প্ৰাণী]] পোৱা যায়।<ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> কুণ্ডালী পাহাৰৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]কে ধৰি অধিক দুৰ্গম সংৰক্ষিত বনাঞ্চলসমূহত বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতি যেনে [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] (''Macaca silenus''), [[ভাৰতীয় ভালুক]] (''Melursus (Ursus) ursinus ursinus'') আৰু [[গৌৰ]] (ভাৰতীয় বাইচন—''Bos gaurus'') পোৱা যায়। ইয়াত দেখা পোৱা অন্যান্য সাধাৰণ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় হেজাৰী বা শিয়ালু (''Hystrix indica''), [[চিতল হৰিণ]] (''Axis axis''), [[শৰপহু]] (''Cervus unicolor''), ধূসৰ হনুমান বান্দৰ, [[উৰণীয়া কেৰ্কেটুৱা]], [[জংঘলী মেকুৰী]] (''Felis chaus kutas''), [[বনৰীয়া গাহৰি]] (''Sus scrofa''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰ (Old World monkey), [[ধূসৰ কুকুৰনেচীয়া বাঘ]] (''Canis lupus'') আৰু এচিয়ান জহামাল (''Paradoxurus hermaphroditus'') অন্তৰ্ভুক্ত। কেৰালাত বহুতো সৰীসৃপ, যেনে ৰাজফেটি বা শংখচূড় (king cobra), চন্দ্ৰবোড়া বা ভাইপাৰ (viper), [[অজগৰ]] (python), বিভিন্ন কাছ আৰু ঘঁৰিয়াল পোৱা যায়—এইসমূহো পূব প্ৰান্তৰ বনাঞ্চলতে বেছিকৈ দেখা যায়। কেৰালাৰ [[পক্ষী]]কুলৰ ভিতৰত থলুৱা প্ৰজাতি যেনে শ্ৰী লংকালেন ভেকুলী-মুখা চৰাই (''Batrachostomus moniliger''), প্ৰাচ্যৰ বে ফেঁচা (Oriental bay owl), ডাঙৰ ফলভোজী চৰাই যেনে [[ৰাজধনেশ]] (''Buceros bicornis'') আৰু [[ভাৰতীয় ধূসৰ ধনেশ]] (Indian grey hornbill) পোৱা যায়। ইয়াৰ লগতে বহুলভাৱে বিস্তৃত চৰাই যেনে [[ময়ূৰ]], [[ভাৰতীয় পানী কাউৰী]], [[বন মইনা]] আৰু [[পাহাৰীয়া মইনা]], [[পানীডুবি চৰাই]] (Oriental darter), [[ক’লা মূৰৰ হালধীয়া চৰাই]], [[ভীমৰাজ চৰাই]] আৰু [[ফেঁচু চৰাই]], [[বুলবুলি চৰাই]] (''Pycnonotidae''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ [[মাছৰোকা]] আৰু [[ধনেশ বা কাঠঠোকৰা]] চৰাই, [[বন কুকুৰা]], [[চন্দ্ৰনা বা হীৰামন ভাটৌ]] (Alexandrine parakeet), আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ হাঁহ তথা পৰিভ্ৰমী চৰাইও ইয়াত দেখা যায়। তদুপৰি, কেৰালাৰ হ্ৰদ আৰু জলপথসমূহত থলুৱা প্ৰজাতিৰ মিঠা পানীৰ মাছ যেনে 'কাদু' (শিঙি মাছ—''Heteropneustes fossilis'') আৰু ইষৎ লুণীয়া পানীৰ (brackishwater) প্ৰজাতি যেনে 'ছুট্টাচী' (orange chromide—''Etroplus maculatus'', যাক একুৱাৰিয়ামৰ বাবে মূল্যবান গণ্য কৰা হয়) পোৱা যায়। === ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ === {{See also|কেৰালাৰ ইতিহাস}} [[চিত্ৰ:SeaFromBakel.jpg|thumb|কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ দুৰ্গ [[বেকিল দুৰ্গ]]ৰ ভিতৰৰ পৰা দেখা পোৱা এক বিস্তৃত দৃশ্য]] কেৰালাৰ ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত ৰাজপ্ৰসাদ, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> উল্লেখনীয় দুৰ্গসমূহৰ ভিতৰত [[বেকিল দুৰ্গ]], আড়িকাডী দুৰ্গ, চান্দ্ৰাগিৰী দুৰ্গ, হোচদুৰ্গ দুৰ্গ, [[পালাক্কাড দুৰ্গ]], [[থালাচ্ছেৰী]] দুৰ্গ, ''ফৰ্টালিজা ডা ছাও টমে'' (Fortaleza da São Tomé), [[ফোৰ্ট কোচি]], চেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ, ইষ্ট ফৰ্ট (পূব দুৰ্গ) আৰু আন্ছুথেংগু দুৰ্গ অন্যতম।<ref name="history"/> প্ৰধান ৰাজপ্ৰসাদসমূহৰ ভিতৰত [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], কনকাকুন্নু প্ৰসাদ, কউডিয়াৰ প্ৰসাদ, [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]], আৰাক্কল প্ৰসাদ, শক্তন থাম্পুৰান প্ৰসাদ, [[হিল পেলেচ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history"/> ইয়াৰ উপৰি [[মালাবাৰ উপকূল]] দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছুমান আটাইতকৈ পুৰণি [[কেৰালাত হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু মন্দিৰ]], পুৰণি [[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|মছজিদ]], পুৰণি [[কেৰালাত খ্ৰীষ্টধৰ্ম|গীৰ্জা]] আৰু পুৰণি [[কোদুংগালুৰ ইহুদী উপাসনাগৃহ|ইহুদী উপাসনাগৃহৰ]] (synagogue) বাসস্থান।<ref name="history"/> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক খাদ্য-ব্যৱসায়ৰ পথসমূহৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড়]]ৰ [[এছ. এম. ষ্ট্ৰীট]] (মিঠাই পথ) অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ মপ্পিলা বে (Mappila Bay) বন্দৰত দুৰ্গ আৰু ৰাজপ্ৰসাদ দুয়োটাই দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="history"/> ঐতিহাসিক ব্যৱসায়িক সম্পৰ্কৰ বাবে উত্তৰ কেৰালাত গঢ়ি উঠা এক পৰম্পৰাগত খাদ্য শৈলী [[থালাচ্ছেৰী ৰন্ধনশৈলী]]য়েও পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="history"/> == উৎসৱসমূহ == [[চিত্ৰ:Shashti075.JPG|thumb|200px|ষষ্ঠী]] [[চিত্ৰ:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|ত্ৰিশূৰ পুৰম]] [[চিত্ৰ:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|থিৰায়াট্টম (কুট্টিচাথান), ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ এটা জনজাতীয় ধৰ্মীয় পৰিৱেশ্য কলা]] কেৰালাৰ প্ৰধান উৎসৱ হৈছে [[ওনাম]]। কেৰালাত কেইবাটাও ধৰ্মীয় উৎসৱো পালন কৰা হয়। [[ত্ৰিশূৰ পুৰম]], [[আত্তুকাল পোংগল]], ভীমা পল্লী উৰুছ আৰু [[চেট্টিকুলংগাৰা কুম্ভ ভৰণী|চেট্টিকুলংগাৰা ভৰণী]] হৈছে কেৰালাৰ প্ৰধান মন্দিৰ উৎসৱ। ত্ৰিশূৰৰ ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰত [[ত্ৰিশূৰ পুৰম]] অনুষ্ঠিত হয়। [[মহা শিৱৰাত্ৰি|শিৱৰাত্ৰি]]ও কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ। শিৱৰাত্ৰিৰ সৈতে জড়িত আটাইতকৈ বিখ্যাত উৎসৱটো হৈছে [[অলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ]]। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ লোকসকলে [[বৰদিন]] আৰু [[ইষ্টাৰ]]ৰ দৰে উৎসৱসমূহ পালন কৰে। 'পৰুমালা পেৰুন্নাল', '[[মানৰকাদু]]', '[[আৰ্থোংকাল]]', '[[থুম্পোলী]]' আৰু '[[এডাথুৱা]] পেৰুন্নাল' হৈছে খ্ৰীষ্টানসকলৰ অন্যান্য আঞ্চলিক উৎসৱ। মুছলমান সম্প্ৰদায়ে [[ঈদুল ফিতৰ]] আৰু [[ঈদুল আজহা]] উদযাপন কৰে। কেৰালাৰ দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ গাঁৱৰ মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহত বাৰ্ষিক উৎসৱ [[থিৰায়াট্টম]] অনুষ্ঠিত হয়।<ref>"Thirayattam" (folklore Text- Malayalam, moorkkanad peethambaran), State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> === কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল === {{main|কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল}} [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] হৈছে দেশৰ সৰ্ববৃহৎ কলা প্ৰদৰশনী আৰু এছিয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ [[সমসাময়িক কলা]] উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে [[কোচি]] চহৰত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতৰ প্ৰথম বিয়েনালে ২০১২ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰৰ পৰা ২০১৩ চনৰ ১৩ মাৰ্চলৈ কোচীত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> 'ৱায়ানাদ সাহিত্য উৎসৱ' গ্ৰাম্য অঞ্চলত অনুষ্ঠিত হোৱা ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ সাহিত্য উৎসৱ। এইটো এটা দ্বিবাৰ্ষিক উৎসৱ আৰু প্ৰতিটো যুগ্ম বছৰত অনুষ্ঠিত হয়। সাহিত্য, ৰাজনীতি আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ সমগ্ৰ দেশৰ পৰা বক্তাসকল ইয়ালৈ আহে। যোৱা সংস্কৰণৰ কেইগৰাকীমান উল্লেখনীয় বক্তাৰ ভিতৰত [[প্ৰকাশ ৰাজ]], [[পাৰ্বতী তিৰুভথু]], শীলা টমী, ধন্যা ৰাজেন্দ্ৰন আদি অন্যতম আছিল।<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == চিকিৎসা পৰ্যটন == [[চিত্ৰ:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|thumbnail|[[আৰ্য বৈদ্য শালা]], [[কোট্টাক্কল]]]] [[আয়ুৰ্বেদ]] আৰু [[সিদ্ধ চিকিৎসা|সিদ্ধ]] চিকিৎসাৰ দৰে পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতিৰ দ্বাৰা প্ৰসাৰিত [[চিকিৎসা পৰ্যটন]] এই ৰাজ্যখনত ব্যাপকভাৱে জনপ্ৰিয়। ই দিনক দিনে অধিক সংখ্যক পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছে। কেৰালাক সাধাৰণতে আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ বা হাব বুলি জনা যায়। কেৰালাৰ চিকিৎসা পৰ্যটন খণ্ডটো ইয়াৰ গোলকীয় সুনাম আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ বাবে সুপৰিচিত।<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == সংস্কৃতি == {{main|কেৰালাৰ কলা|কেৰালাৰ সংস্কৃতি}} [[চিত্ৰ:Kathakali 1(Kerala).jpg|thumb|250px|[[কথাকলি]] হৈছে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ এক অন্যতম প্ৰধান ৰূপ]] [[চিত্ৰ:Vishnu Theyyam.jpg|thumb|250px|[[কান্নুৰ]]ৰ [[পায়্যানুৰ]]ৰ ওচৰৰ 'নড়ুভিলাথু কোট্টম'ত প্ৰদৰ্শিত 'বিষ্ণু মূৰ্তি [[থেয়্যাম]]']] [[চিত্ৰ:Theyyam of Kerala by Shagil Kannur (28).jpg|thumb|200px|[[থেয়্যাম]] হৈছে উত্তৰ কেৰালাত প্ৰচলিত এক হিন্দু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি]] [[চিত্ৰ:Kalaripayattu by young girls.jpg|thumb|250px|[[কালাৰিপায়াত্তু]] হৈছে কেৰালাত উৎপত্তি হোৱা এক ভাৰতীয় যুদ্ধকলা]] [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] মূলতঃ হিন্দু ধৰ্মৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত, যাৰ উৎস 'তামিলকণ' নামেৰে জনাজাত এক বৃহত্তৰ [[শ্ৰেণী:তামিল সংস্কৃতি|তামিল ঐতিহ্য]] অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। পৰৱৰ্তী সময়ত, বহিঃবিশ্বৰ সংস্কৃতিসমূহৰ সৈতে শতিকা জোৰা সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতি অধিক সমৃদ্ধিশালী হৈ পৰে।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{cite journal |surname1=Bhagyalekshmy |given1=S |year=2004 |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal=Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url=http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date=12 January 2006 |archive-date=20 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status=dead |pages=6–7}}</ref> ইয়াৰ থলুৱা [[পৰিৱেশ্য কলা]]সমূহৰ ভিতৰত ''[[কুডিয়াট্টম]]'', ''[[কথাকলি]]'' (কথা অৰ্থাৎ "কাহিনী" আৰু কলি অৰ্থাৎ "নাটক"), ইয়াৰে এক সুকীয়া ৰূপ ''[[কেৰালা নটনম]]'', ''[[কুথু]]'', ''[[মোহিনীঅট্টম]]'' ("মোহিনী ৰূপৰ নৃত্য"), ''[[থুল্লাল]]'', ''[[পদয়ানী]]'', ''[[থিৰায়াট্টম]]'' আৰু ''[[থেয়্যাম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। আন কিছুমান কলা অধিক ধৰ্মীয় আৰু জনজাতীয় বিষয়বস্তুৰ ওপৰত আধাৰিত। ইয়াৰ ভিতৰত ''[[চভিট্টু নাটক জোঁত|চভিট্টু নাটক]]'', মালিবাৰ অঞ্চলৰ ''[[ওপ্পানা]]'' (য’ত নৃত্য, তালবদ্ধ হাত চাপৰি আৰু গানৰ সংমিশ্ৰণ ঘটে) অন্যতম। অৱশ্যে, এই কলা ৰূপসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱসমূহতে প্ৰদৰ্শিত হয় আৰু সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ইমান জনপ্ৰিয় নহয়, কিয়নো তেওঁলোকে সমসাময়িক আধুনিক কলাৰ প্ৰতিহে অধিক আগ্ৰহ দেখুৱায়।{{citation needed|date=September 2024}} [[চিত্ৰ:Panchavadyam.jpg|thumb|200px|[[পঞ্চবাদ্যম]]]] কেৰালাত কেইবাটাও প্ৰাচীন ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি ভিত্তিক কলাৰ উৎপত্তি হৈছিল; ইয়াৰ ভিতৰত ''[[কালাৰিপায়াত্তু]]'' (কালাৰি অৰ্থাৎ "স্থান" বা "ৰণক্ষেত্ৰ" আৰু পায়াত্তু অৰ্থাৎ "অনুশীলন") অন্যতম। বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি যুদ্ধকলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম কালাৰিপায়াত্তুৰ উৎপত্তি মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি পৰশুৰামৰ দ্বাৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অন্যান্য ধৰ্মীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত ''[[থিৰায়াট্টম]]'', ''[[থেয়্যাম]]'', ''[[পূৰাক্কালি]]'' আৰু ''[[কুডিয়াট্টম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। থিৰায়াট্টম হৈছে দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ এক পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় লোককলা। উৎসৱৰ সমদলসমূহত প্ৰায়ে পৰম্পৰাগত সংগীত যেনে [[পঞ্চাৰী মেলাম]] বা [[পঞ্চবাদ্যম]] বজোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Kalaripayattu — Traditional Martial Art of Kerala |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/artforms/kalaripayattu-traditional-martial-art-of-kerala/4 |access-date=2026-05-27}}</ref> [[চাৰুকলা]]ৰ ক্ষেত্ৰত, ৰাজ্যখনত প্ৰাচীন আৰু সমসাময়িক উভয় কলা তথা শিল্পীৰ এক চহকী পৰম্পৰা আছে। কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত দেৱালচিত্ৰসমূহ সমগ্ৰ ৰাজ্যৰে প্ৰাচীন মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু ৰাজপ্ৰসাদবোৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খ্ৰীষ্টীয় ৯ম পৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই চিত্ৰসমূহত এক সুকীয়া শৈলী আৰু ৰং (প্ৰধানকৈ গেৰুৱা আৰু সেউজীয়া) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Keralan Mural Paintings |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/heritage/keralan-mural-paintings/ |access-date=2026-05-27}}</ref> কেৰালা ইয়াৰ ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ প্ৰধান ধৰ্মসমূহ হৈছে হিন্দু ধৰ্ম, খ্ৰীষ্টধৰ্ম আৰু ইছলাম ধৰ্ম। [[জৈন ধৰ্ম]], [[ইহুদী ধৰ্ম]], [[শিখ ধৰ্ম]] আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অনুগামীৰ সংখ্যা তুলনামূলকভাৱে কম।<ref>{{cite web |title=Population by religious community — Kerala (Census of India 2011) |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |access-date=2026-05-27}}</ref> সমগ্ৰ বিশ্বৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বাবে ৰাজ্যখনত বহুতো বিখ্যাত মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু মছজিদ গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ পাৰাভুৰৰ [[কোট্টাকাভু মাৰ থমা চাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা]] অন্যতম, যিখন পাঁচনি চেইণ্ট থমাছে ভাৰতত উপস্থিত হৈ স্থাপন কৰা প্ৰথম গীৰ্জাসমূহৰ এখন বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ইয়াৰোপৰি ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ [[চেৰামান জুমা মছজিদ]] ইয়াতেই অৱস্থিত, যিখন [[মহম্মদ|হজৰত মহম্মদ]]ৰ মৃত্যুৰ পূৰ্বৰে পৰা বৰ্তি থকা বুলি গণ্য কৰা হয়। কমণৱেল্থ অফ নেচনচৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি সক্ৰিয় ইহুদী উপাসনাগৃহ [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ| পৰদেশী উপাসনাগৃহ]] কেৰালাতে অৱস্থিত। ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বৈচিত্ৰ্য, ইয়াৰ সৈতে জড়িত উৎসৱ আৰু স্থাপত্যসমূহৰ পৰ্যটন সম্ভাৱনীয়তাক স্বীকাৰ কৰি পৰ্যটন বিভাগে এক "তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন" প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰিছে।<ref>[http://www.business-standard.com/lifeleisure/storypage.php?leftnm=5&subLeft=4&chklogin=N&autono=101092&tab=r Incredible Kerala]. Business-standard.com.</ref><ref>[http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 Jumbo tourism: Guruvayur temple to woo visitors] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140413145448/http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 |date=13 April 2014 }}</ref> প্ৰধান তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[গুৰুভায়ুৰ]], [[শবৰীমালা]], [[মালয়াতুৰ]], [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ|পৰদেশী উপাসনাগৃহ]], [[আৰ্থুংকাল]], [[থুম্পোলী]] গীৰ্জা, খ্ৰীষ্টাব্দ ১০৫ চনত নিৰ্মিত কুৰাভিলাংগাদৰ চেইণ্ট মেৰীছ ফোৰেন গীৰ্জা, [[আত্তুকাল পোংগল]] (যি বিশ্বৰ আটাইতকৈ বৃহৎ মহিলাৰ সমাৱেশ হিচাপে গিনেস ৰেকৰ্ডত স্থান পাইছে) আৰু [[চেট্টিকুলংগাৰা কুম্ভ ভৰণী|চেট্টিকুলংগাৰা ভৰণী]] অন্যতম। fjlqktl556ps33padqm1nnhgzr2mfdi 622369 622364 2026-08-01T11:22:26Z AjayDas 12623 /* সংস্কৃতি */ 622369 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যময় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩ সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমুহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎ সংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- !scope=col|ক্ৰমিক নং !scope=col|দেশ !scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮৫৯ |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট।]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰ পৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |বছৰ !rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center;" ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} ==মুখ‍্য আকৰ্ষণসমুহ== === সাগৰীয় সৈকতসমূহ === [[চিত্ৰ:Kovalam beach trivandrum kerala.jpg|thumb|left|350px|[[কোৱালাম সাগৰীয় সৈকত|কোৱালাম সৈকত]]]] পশ্চিম উপকূলত [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ কাষত অৱস্থিত কেৰালাৰ এক ৫৮০ কিঃমিঃ দীঘল উপকূলৰেখা আছে; যাৰ প্ৰায় সমগ্ৰ অংশতে বালিময় সাগৰীয় সৈকত দেখা পোৱা যায়। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম]] সৈকত আছিল পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰা কেৰালাৰ প্ৰথম সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ অন্যতম। ১৯৬০-ৰ দশকত ভ্ৰমণকাৰী আৰু ৰ’দ পুৱাব বিচৰা লোকসকলে ইয়াক নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯৭০-ৰ দশকত বৃহৎ সংখ্যক [[হিপ্পী]]ৰ আগমন ঘটিছিল। বৰ্তমান কোৱালাম ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ বেছি দৰ্শন কৰা সৈকতসমূহৰ অন্যতম।<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ ভিতৰত [[কাপ্পাড]], [[আলাপ্পুঝা]], [[কোঝিকোড়]] সৈকত, মাৰাৰী সৈকত (মাৰাৰীকুলাম, আলাপ্পুঝা), [[থুম্পোলী]] সৈকত, নাটিকা (ত্ৰিশূৰ), ভাদানাপ্পিল্লী সৈকত (ত্ৰিশূৰ), [[চেৰাই|চেৰাই সৈকত]], [[পোন্নানী|পোন্নানী সৈকত]], [[বেকিল]], [[বেপুৰ|বেপুৰ সৈকত]], [[ফোৰ্ট কোচি]], [[আঝীকাল সৈকত]] আৰু [[ভাৰকলা]] অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ [[মুঝাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় সৈকত|মুঝাপ্পিলাংগড় সৈকত]] আৰু কোঝিকোড়ৰ থিক্কোড়ী সৈকত হৈছে ভাৰতৰ একমাত্ৰ দুখন ড্ৰাইভ-ইন সৈকত (য’ত গাড়ী চলাব পাৰি)। নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ সমীক্ষা অনুসৰি মাৰাৰী সৈকতক বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পাঁচখন হেমক সৈকত (Hammock Beaches) হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমত ইয়াৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> === বেকৱাটাৰ বা পশ্চাৎজল === {{main|কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ}} [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|[[পোন্নানী]]ৰ ওচৰৰ [[এদাপ্পাল|বিয়্যাম]] হ্ৰদত নাও চলোৱা অৱস্থাত]] [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumbnail|[[নীলেশ্বৰম]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''[[কেট্টুভাল্লাম]]'']] কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ (backwaters) হৈছে [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ উপকূলৰ (যাক [[মালাবাৰ উপকূল]] বুলি জনা যায়) সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত নিমখীয়া পানীৰ লাগুন আৰু হ্ৰদৰ এটা শৃংখল। বেকৱাটাৰত 'হাউচবোট' (নাওঘৰ) বা 'কেট্টুভাল্লাম'ৰ যাত্ৰা কেৰালাৰ এটা অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ পৰ্যটন মূলতঃ কেৰালাৰ [[আলাপ্পুঝা|আলেপ্পী]], [[কুমাৰাকোম]], [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], [[কোল্লাম]], [[পোন্নানী]], [[কাভায়ী বেকৱাটাৰ]], [[ভেম্বনাড]] আৰু [[বেকিল]] আদি অঞ্চলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। উৎসৱৰ বতৰত অনুষ্ঠিত হোৱা নাও খেলসমূহো এই বেকৱাটাৰ অঞ্চলবোৰৰ এটা প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ নেটৱৰ্কত কেইবাটাও ডাঙৰ হ্ৰদ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদটো হৈছে [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱ-নিৰ্মিত ১৫০০ কিঃমিঃ দীঘল খালৰ দ্বাৰা ইটোৰ সৈতে সিটো সংযোজিত হৈ আছে। কেইবাখনো নদীৰ পানী ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰবাহিত হয়। ই সমগ্ৰ কেৰালা ৰাজ্যজুৰি বিস্তৃত হৈ আছে। [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ পৰা বৈ অহা কেইবাখনো নদীৰ মুখত সাগৰীয় ঢৌ আৰু উপকূলীয় সোঁতৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত চাপৰ প্ৰাচীৰ দ্বীপ (barrier islands) সৃষ্টি হৈ এই বেকৱাটাৰসমূহ গঠন হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === হিল ষ্টেচন বা পাহাৰীয়া স্থানসমূহ === [[চিত্ৰ:Munnar Hillscape.jpg|thumb|[[মুন্নাৰ]]ৰ পাহাৰীয়া দৃশ্যপট]] [[চিত্ৰ:Sithar Kundu View Point 01.jpg|thumb|দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ পালাক্কাড জিলাৰ [[নেল্লিয়াম্পাথী]]ত অৱস্থিত সিতাৰ কুণ্ডু ভিউ পইণ্ট]] পূব কেৰালাৰ ভূখণ্ড [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাই আগুৰি আছে; সেয়েহে এই অঞ্চলটোত ওখ পাহাৰ, গিৰিপথ আৰু দ উপত্যকা দেখা পোৱা যায়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা এখন [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্ক’ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হোৱাৰ লগতে ই বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পটৰ অন্যতম। ইয়াৰ আটাইতকৈ দুৰ্গম বনাঞ্চলসমূহ ঘন অৰণ্যৰে আবৃত, আনহাতে অন্যান্য অঞ্চলসমূহত চাহ আৰু কফিৰ খেতি (মূলতঃ ১৯ আৰু ২০ শতিকাত স্থাপিত) বা অন্যান্য ধৰণৰ কৃষি কৰা হয়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা গড়ে ১৫০০ মিটাৰ উচ্চতালৈ উঠি গৈছে। এই অঞ্চলৰ কিছুমান জনপ্ৰিয় পাহাৰীয়া স্থান (হিল ষ্টেচন) হৈছে [[মুন্নাৰ]], [[ৱাগামন]], [[পৈথালমালা]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[নীলাম্বুৰ]], [[ইলাপেডিকা]], [[পীৰমেড]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|থেক্কাডী]], [[পনমুদী]] আৰু [[কালভাৰী মাউণ্ট]]। === বন্যপ্ৰাণী === {{main|কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী}} [[চিত্ৰ:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|[[পালাক্কাড জিলা]]ৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] হৈছে আটাইতকৈ বেছি সংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (lion-tailed macaque) বাসস্থান। এইবোৰ বিশ্বৰ আটাইতকৈ বিৰল আৰু আটাইতকৈ [[বিলুপ্তপ্ৰায় জীৱ|সংকটাপন্ন]] [[প্ৰাইমেট]]সমূহৰ অন্যতম।]] [[চিত্ৰ:The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg|thumb|200px|ত্ৰিশূৰত অৱস্থিত [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]]। [[কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী]] মূলতঃ [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে।]] কেৰালাৰ অধিকাংশ অঞ্চলত আৰ্দ্ৰ ক্ৰান্তীয় জলবায়ু বিৰাজ কৰে। ইয়াৰ স্বাভাৱিক বাসস্থানসমূহ নিম্ন উচ্চতাত ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজ [[বৰ্ষাৰণ্য]] আৰু পূব দিশৰ উচ্চভূমিৰ [[পৰ্ণপাতী উদ্ভিদ|পৰ্ণপাতী]] তথা অৰ্ধ-চিৰসেউজ অৰণ্যৰে গঠিত। অৱশ্যে ইয়াৰ ভূখণ্ড আৰু উচ্চতাৰ ব্যাপক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে ৰাজ্যখনৰ [[জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য]] বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম সমৃদ্ধ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। কেৰালাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বনাঞ্চলসমূহ ইয়াৰ পূব দিশৰ জিলাসমূহৰ চিৰসেউজ অৰণ্যত অৱস্থিত। কেৰালাত ৰামচৰ সন্মিলনৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত দুখন জলাশয় আছে: [[শাস্তমকোট্টা হ্ৰদ]] আৰু [[ভেম্বনাড-কোল জলাশয়]]। এই দুয়োখনকে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাশয় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত বহুতো সুৰক্ষিত সংৰক্ষণ অঞ্চল আছে, যাৰ ভিতৰত বিশাল [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ ১৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত। এই অৰণ্যসমূহত প্ৰধানকৈ [[এছিয়াৰ হাতী]] (''Elephas maximus''), [[ঢেকীয়াপতীয়া বংগীয় বাঘ]] (''Panthera tigris tigris''), [[নাহৰফুটুকী বাঘ]] (''Panthera pardus''), [[নীলগিৰি তাহৰ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') আৰু ধূসৰ ৰঙৰ বিশাল কেৰ্কেটুৱা (''Ratufa macroura'') আদি প্ৰধান [[প্ৰাণী]] পোৱা যায়।<ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> কুণ্ডালী পাহাৰৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]কে ধৰি অধিক দুৰ্গম সংৰক্ষিত বনাঞ্চলসমূহত বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতি যেনে [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] (''Macaca silenus''), [[ভাৰতীয় ভালুক]] (''Melursus (Ursus) ursinus ursinus'') আৰু [[গৌৰ]] (ভাৰতীয় বাইচন—''Bos gaurus'') পোৱা যায়। ইয়াত দেখা পোৱা অন্যান্য সাধাৰণ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় হেজাৰী বা শিয়ালু (''Hystrix indica''), [[চিতল হৰিণ]] (''Axis axis''), [[শৰপহু]] (''Cervus unicolor''), ধূসৰ হনুমান বান্দৰ, [[উৰণীয়া কেৰ্কেটুৱা]], [[জংঘলী মেকুৰী]] (''Felis chaus kutas''), [[বনৰীয়া গাহৰি]] (''Sus scrofa''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰ (Old World monkey), [[ধূসৰ কুকুৰনেচীয়া বাঘ]] (''Canis lupus'') আৰু এচিয়ান জহামাল (''Paradoxurus hermaphroditus'') অন্তৰ্ভুক্ত। কেৰালাত বহুতো সৰীসৃপ, যেনে ৰাজফেটি বা শংখচূড় (king cobra), চন্দ্ৰবোড়া বা ভাইপাৰ (viper), [[অজগৰ]] (python), বিভিন্ন কাছ আৰু ঘঁৰিয়াল পোৱা যায়—এইসমূহো পূব প্ৰান্তৰ বনাঞ্চলতে বেছিকৈ দেখা যায়। কেৰালাৰ [[পক্ষী]]কুলৰ ভিতৰত থলুৱা প্ৰজাতি যেনে শ্ৰী লংকালেন ভেকুলী-মুখা চৰাই (''Batrachostomus moniliger''), প্ৰাচ্যৰ বে ফেঁচা (Oriental bay owl), ডাঙৰ ফলভোজী চৰাই যেনে [[ৰাজধনেশ]] (''Buceros bicornis'') আৰু [[ভাৰতীয় ধূসৰ ধনেশ]] (Indian grey hornbill) পোৱা যায়। ইয়াৰ লগতে বহুলভাৱে বিস্তৃত চৰাই যেনে [[ময়ূৰ]], [[ভাৰতীয় পানী কাউৰী]], [[বন মইনা]] আৰু [[পাহাৰীয়া মইনা]], [[পানীডুবি চৰাই]] (Oriental darter), [[ক’লা মূৰৰ হালধীয়া চৰাই]], [[ভীমৰাজ চৰাই]] আৰু [[ফেঁচু চৰাই]], [[বুলবুলি চৰাই]] (''Pycnonotidae''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ [[মাছৰোকা]] আৰু [[ধনেশ বা কাঠঠোকৰা]] চৰাই, [[বন কুকুৰা]], [[চন্দ্ৰনা বা হীৰামন ভাটৌ]] (Alexandrine parakeet), আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ হাঁহ তথা পৰিভ্ৰমী চৰাইও ইয়াত দেখা যায়। তদুপৰি, কেৰালাৰ হ্ৰদ আৰু জলপথসমূহত থলুৱা প্ৰজাতিৰ মিঠা পানীৰ মাছ যেনে 'কাদু' (শিঙি মাছ—''Heteropneustes fossilis'') আৰু ইষৎ লুণীয়া পানীৰ (brackishwater) প্ৰজাতি যেনে 'ছুট্টাচী' (orange chromide—''Etroplus maculatus'', যাক একুৱাৰিয়ামৰ বাবে মূল্যবান গণ্য কৰা হয়) পোৱা যায়। === ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ === {{See also|কেৰালাৰ ইতিহাস}} [[চিত্ৰ:SeaFromBakel.jpg|thumb|কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ দুৰ্গ [[বেকিল দুৰ্গ]]ৰ ভিতৰৰ পৰা দেখা পোৱা এক বিস্তৃত দৃশ্য]] কেৰালাৰ ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত ৰাজপ্ৰসাদ, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> উল্লেখনীয় দুৰ্গসমূহৰ ভিতৰত [[বেকিল দুৰ্গ]], আড়িকাডী দুৰ্গ, চান্দ্ৰাগিৰী দুৰ্গ, হোচদুৰ্গ দুৰ্গ, [[পালাক্কাড দুৰ্গ]], [[থালাচ্ছেৰী]] দুৰ্গ, ''ফৰ্টালিজা ডা ছাও টমে'' (Fortaleza da São Tomé), [[ফোৰ্ট কোচি]], চেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ, ইষ্ট ফৰ্ট (পূব দুৰ্গ) আৰু আন্ছুথেংগু দুৰ্গ অন্যতম।<ref name="history"/> প্ৰধান ৰাজপ্ৰসাদসমূহৰ ভিতৰত [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], কনকাকুন্নু প্ৰসাদ, কউডিয়াৰ প্ৰসাদ, [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]], আৰাক্কল প্ৰসাদ, শক্তন থাম্পুৰান প্ৰসাদ, [[হিল পেলেচ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history"/> ইয়াৰ উপৰি [[মালাবাৰ উপকূল]] দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছুমান আটাইতকৈ পুৰণি [[কেৰালাত হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু মন্দিৰ]], পুৰণি [[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|মছজিদ]], পুৰণি [[কেৰালাত খ্ৰীষ্টধৰ্ম|গীৰ্জা]] আৰু পুৰণি [[কোদুংগালুৰ ইহুদী উপাসনাগৃহ|ইহুদী উপাসনাগৃহৰ]] (synagogue) বাসস্থান।<ref name="history"/> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক খাদ্য-ব্যৱসায়ৰ পথসমূহৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড়]]ৰ [[এছ. এম. ষ্ট্ৰীট]] (মিঠাই পথ) অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ মপ্পিলা বে (Mappila Bay) বন্দৰত দুৰ্গ আৰু ৰাজপ্ৰসাদ দুয়োটাই দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="history"/> ঐতিহাসিক ব্যৱসায়িক সম্পৰ্কৰ বাবে উত্তৰ কেৰালাত গঢ়ি উঠা এক পৰম্পৰাগত খাদ্য শৈলী [[থালাচ্ছেৰী ৰন্ধনশৈলী]]য়েও পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="history"/> == উৎসৱসমূহ == [[চিত্ৰ:Shashti075.JPG|thumb|200px|ষষ্ঠী]] [[চিত্ৰ:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|ত্ৰিশূৰ পুৰম]] [[চিত্ৰ:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|থিৰায়াট্টম (কুট্টিচাথান), ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ এটা জনজাতীয় ধৰ্মীয় পৰিৱেশ্য কলা]] কেৰালাৰ প্ৰধান উৎসৱ হৈছে [[ওনাম]]। কেৰালাত কেইবাটাও ধৰ্মীয় উৎসৱো পালন কৰা হয়। [[ত্ৰিশূৰ পুৰম]], [[আত্তুকাল পোংগল]], ভীমা পল্লী উৰুছ আৰু [[চেট্টিকুলংগাৰা কুম্ভ ভৰণী|চেট্টিকুলংগাৰা ভৰণী]] হৈছে কেৰালাৰ প্ৰধান মন্দিৰ উৎসৱ। ত্ৰিশূৰৰ ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰত [[ত্ৰিশূৰ পুৰম]] অনুষ্ঠিত হয়। [[মহা শিৱৰাত্ৰি|শিৱৰাত্ৰি]]ও কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ। শিৱৰাত্ৰিৰ সৈতে জড়িত আটাইতকৈ বিখ্যাত উৎসৱটো হৈছে [[অলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ]]। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ লোকসকলে [[বৰদিন]] আৰু [[ইষ্টাৰ]]ৰ দৰে উৎসৱসমূহ পালন কৰে। 'পৰুমালা পেৰুন্নাল', '[[মানৰকাদু]]', '[[আৰ্থোংকাল]]', '[[থুম্পোলী]]' আৰু '[[এডাথুৱা]] পেৰুন্নাল' হৈছে খ্ৰীষ্টানসকলৰ অন্যান্য আঞ্চলিক উৎসৱ। মুছলমান সম্প্ৰদায়ে [[ঈদুল ফিতৰ]] আৰু [[ঈদুল আজহা]] উদযাপন কৰে। কেৰালাৰ দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ গাঁৱৰ মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহত বাৰ্ষিক উৎসৱ [[থিৰায়াট্টম]] অনুষ্ঠিত হয়।<ref>"Thirayattam" (folklore Text- Malayalam, moorkkanad peethambaran), State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> === কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল === {{main|কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল}} [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] হৈছে দেশৰ সৰ্ববৃহৎ কলা প্ৰদৰশনী আৰু এছিয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ [[সমসাময়িক কলা]] উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে [[কোচি]] চহৰত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতৰ প্ৰথম বিয়েনালে ২০১২ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰৰ পৰা ২০১৩ চনৰ ১৩ মাৰ্চলৈ কোচীত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> 'ৱায়ানাদ সাহিত্য উৎসৱ' গ্ৰাম্য অঞ্চলত অনুষ্ঠিত হোৱা ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ সাহিত্য উৎসৱ। এইটো এটা দ্বিবাৰ্ষিক উৎসৱ আৰু প্ৰতিটো যুগ্ম বছৰত অনুষ্ঠিত হয়। সাহিত্য, ৰাজনীতি আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ সমগ্ৰ দেশৰ পৰা বক্তাসকল ইয়ালৈ আহে। যোৱা সংস্কৰণৰ কেইগৰাকীমান উল্লেখনীয় বক্তাৰ ভিতৰত [[প্ৰকাশ ৰাজ]], [[পাৰ্বতী তিৰুভথু]], শীলা টমী, ধন্যা ৰাজেন্দ্ৰন আদি অন্যতম আছিল।<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == চিকিৎসা পৰ্যটন == [[চিত্ৰ:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|thumbnail|[[আৰ্য বৈদ্য শালা]], [[কোট্টাক্কল]]]] [[আয়ুৰ্বেদ]] আৰু [[সিদ্ধ চিকিৎসা|সিদ্ধ]] চিকিৎসাৰ দৰে পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতিৰ দ্বাৰা প্ৰসাৰিত [[চিকিৎসা পৰ্যটন]] এই ৰাজ্যখনত ব্যাপকভাৱে জনপ্ৰিয়। ই দিনক দিনে অধিক সংখ্যক পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছে। কেৰালাক সাধাৰণতে আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ বা হাব বুলি জনা যায়। কেৰালাৰ চিকিৎসা পৰ্যটন খণ্ডটো ইয়াৰ গোলকীয় সুনাম আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ বাবে সুপৰিচিত।<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == সংস্কৃতি == {{main|কেৰালাৰ কলা|কেৰালাৰ সংস্কৃতি}} [[চিত্ৰ:Kathakali 1(Kerala).jpg|thumb|250px|[[কথাকলি]] হৈছে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ এক অন্যতম প্ৰধান ৰূপ]] [[চিত্ৰ:Vishnu Theyyam.jpg|thumb|250px|[[কান্নুৰ]]ৰ [[পায়্যানুৰ]]ৰ ওচৰৰ 'নড়ুভিলাথু কোট্টম'ত প্ৰদৰ্শিত 'বিষ্ণু মূৰ্তি [[থেয়্যাম]]']] [[চিত্ৰ:Theyyam of Kerala by Shagil Kannur (28).jpg|thumb|200px|[[থেয়্যাম]] হৈছে উত্তৰ কেৰালাত প্ৰচলিত এক হিন্দু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি]] [[চিত্ৰ:Kalaripayattu by young girls.jpg|thumb|250px|[[কালাৰিপায়াত্তু]] হৈছে কেৰালাত উৎপত্তি হোৱা এক ভাৰতীয় যুদ্ধকলা]] [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] মূলতঃ হিন্দু ধৰ্মৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত, যাৰ উৎস 'তামিলকণ' নামেৰে জনাজাত এক বৃহত্তৰ [[শ্ৰেণী:তামিল সংস্কৃতি|তামিল ঐতিহ্য]] অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। পৰৱৰ্তী সময়ত, বহিঃবিশ্বৰ সংস্কৃতিসমূহৰ সৈতে শতিকা জোৰা সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতি অধিক সমৃদ্ধিশালী হৈ পৰে।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{cite journal |surname1=Bhagyalekshmy |given1=S |year=2004 |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal=Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url=http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date=12 January 2006 |archive-date=20 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status=dead |pages=6–7}}</ref> ইয়াৰ থলুৱা [[পৰিৱেশ্য কলা]]সমূহৰ ভিতৰত ''[[কুডিয়াট্টম]]'', ''[[কথাকলি]]'' (কথা অৰ্থাৎ "কাহিনী" আৰু কলি অৰ্থাৎ "নাটক"), ইয়াৰে এক সুকীয়া ৰূপ ''[[কেৰালা নটনম]]'', ''[[কুথু]]'', ''[[মোহিনীঅট্টম]]'' ("মোহিনী ৰূপৰ নৃত্য"), ''[[থুল্লাল]]'', ''[[পদয়ানী]]'', ''[[থিৰায়াট্টম]]'' আৰু ''[[থেয়্যাম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। আন কিছুমান কলা অধিক ধৰ্মীয় আৰু জনজাতীয় বিষয়বস্তুৰ ওপৰত আধাৰিত। ইয়াৰ ভিতৰত ''[[চভিট্টু নাটক জোঁত|চভিট্টু নাটক]]'', মালিবাৰ অঞ্চলৰ ''[[ওপ্পানা]]'' (য’ত নৃত্য, তালবদ্ধ হাত চাপৰি আৰু গানৰ সংমিশ্ৰণ ঘটে) অন্যতম। অৱশ্যে, এই কলা ৰূপসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱসমূহতে প্ৰদৰ্শিত হয় আৰু সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ইমান জনপ্ৰিয় নহয়, কিয়নো তেওঁলোকে সমসাময়িক আধুনিক কলাৰ প্ৰতিহে অধিক আগ্ৰহ দেখুৱায়।{{citation needed|date=September 2024}} [[চিত্ৰ:Panchavadyam.jpg|thumb|200px|[[পঞ্চবাদ্যম]]]] কেৰালাত কেইবাটাও প্ৰাচীন ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি ভিত্তিক কলাৰ উৎপত্তি হৈছিল; ইয়াৰ ভিতৰত ''[[কালাৰিপায়াত্তু]]'' (কালাৰি অৰ্থাৎ "স্থান" বা "ৰণক্ষেত্ৰ" আৰু পায়াত্তু অৰ্থাৎ "অনুশীলন") অন্যতম। বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি যুদ্ধকলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম কালাৰিপায়াত্তুৰ উৎপত্তি মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি পৰশুৰামৰ দ্বাৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অন্যান্য ধৰ্মীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত ''[[থিৰায়াট্টম]]'', ''[[থেয়্যাম]]'', ''[[পূৰাক্কালি]]'' আৰু ''[[কুডিয়াট্টম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। থিৰায়াট্টম হৈছে দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ এক পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় লোককলা। উৎসৱৰ সমদলসমূহত প্ৰায়ে পৰম্পৰাগত সংগীত যেনে [[পঞ্চাৰী মেলাম]] বা [[পঞ্চবাদ্যম]] বজোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Kalaripayattu — Traditional Martial Art of Kerala |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/artforms/kalaripayattu-traditional-martial-art-of-kerala/4 |access-date=2026-05-27}}</ref> [[চাৰুকলা]]ৰ ক্ষেত্ৰত, ৰাজ্যখনত প্ৰাচীন আৰু সমসাময়িক উভয় কলা তথা শিল্পীৰ এক চহকী পৰম্পৰা আছে। কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত দেৱালচিত্ৰসমূহ সমগ্ৰ ৰাজ্যৰে প্ৰাচীন মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু ৰাজপ্ৰসাদবোৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খ্ৰীষ্টীয় ৯ম পৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই চিত্ৰসমূহত এক সুকীয়া শৈলী আৰু ৰং (প্ৰধানকৈ গেৰুৱা আৰু সেউজীয়া) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Keralan Mural Paintings |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/heritage/keralan-mural-paintings/ |access-date=2026-05-27}}</ref> কেৰালা ইয়াৰ ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ প্ৰধান ধৰ্মসমূহ হৈছে হিন্দু ধৰ্ম, খ্ৰীষ্টধৰ্ম আৰু ইছলাম ধৰ্ম। [[জৈন ধৰ্ম]], [[ইহুদী ধৰ্ম]], [[শিখ ধৰ্ম]] আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অনুগামীৰ সংখ্যা তুলনামূলকভাৱে কম।<ref>{{cite web |title=Population by religious community — Kerala (Census of India 2011) |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |access-date=2026-05-27}}</ref> সমগ্ৰ বিশ্বৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বাবে ৰাজ্যখনত বহুতো বিখ্যাত মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু মছজিদ গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ পাৰাভুৰৰ [[কোট্টাকাভু মাৰ থমা চাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা]] অন্যতম, যিখন পাঁচনি চেইণ্ট থমাছে ভাৰতত উপস্থিত হৈ স্থাপন কৰা প্ৰথম গীৰ্জাসমূহৰ এখন বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ইয়াৰোপৰি ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ [[চেৰামন জুমা মছজিদ]] ইয়াতেই অৱস্থিত, যিখন [[মহম্মদ|হজৰত মহম্মদ]]ৰ মৃত্যুৰ পূৰ্বৰে পৰা বৰ্তি থকা বুলি গণ্য কৰা হয়। কমণৱেল্থ অফ নেচনচৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি সক্ৰিয় ইহুদী উপাসনাগৃহ [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ| পৰদেশী উপাসনাগৃহ]] কেৰালাতে অৱস্থিত। ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বৈচিত্ৰ্য, ইয়াৰ সৈতে জড়িত উৎসৱ আৰু স্থাপত্যসমূহৰ পৰ্যটন সম্ভাৱনীয়তাক স্বীকাৰ কৰি পৰ্যটন বিভাগে এক "তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন" প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰিছে।<ref>[http://www.business-standard.com/lifeleisure/storypage.php?leftnm=5&subLeft=4&chklogin=N&autono=101092&tab=r Incredible Kerala]. Business-standard.com.</ref><ref>[http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 Jumbo tourism: Guruvayur temple to woo visitors] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140413145448/http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 |date=13 April 2014 }}</ref> প্ৰধান তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[গুৰুভায়ুৰ]], [[শবৰীমালা]], [[মালয়াতুৰ]], [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ|পৰদেশী উপাসনাগৃহ]], [[আৰ্থুংকাল]], [[থুম্পোলী]] গীৰ্জা, খ্ৰীষ্টাব্দ ১০৫ চনত নিৰ্মিত কুৰাভিলাংগাদৰ চেইণ্ট মেৰীছ ফোৰেন গীৰ্জা, [[আত্তুকাল পোংগল]] (যি বিশ্বৰ আটাইতকৈ বৃহৎ মহিলাৰ সমাৱেশ হিচাপে গিনীজ ৰেকৰ্ডত স্থান পাইছে) আৰু [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] অন্যতম। == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery class="center" widths="240" heights="200"> File:Jatayu Earth's Center Nature Park.jpg|[[জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰ প্ৰকৃতি উদ্যান]] File:Bekal 1.jpg|[[বেকিল দুৰ্গ]] File:Kannurfort9a.jpg|[[চেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গ]] File:Edakkal Caves - Interior.jpg|[[এদাক্কাল গুহা]] File:Pookode Lake - snap - dec 2011 0117.JPG|[[পুকোড়ে হ্ৰদ]] File:Sargaalaya Arts & Crafts Village, Iringal views (5).jpg|[[সৰ্গালয়া ক্ৰাফ্টছ ভিলেজ]] File:Kottakkunnu, Malappuram municipality.jpg|[[কোট্টাকুন্নু]] File:Malampuzha dam in Palakkad, Kerala. 32.jpg|[[মালাম্পুঝা বান্ধ|মালাম্পুঝা উদ্যান বান্ধ]] File:Malampuzha Yakshi - മലമ്പുഴ യക്ഷി 03.JPG|[[যক্ষী (ভাস্কৰ্য)|যক্ষী]] File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|[[ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰ]] File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|[[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] File:Edappally Church at night 03.jpg|[[চেইণ্ট জৰ্জ চাইৰো-মালাবাৰ ফোৰেন গীৰ্জা, ইডাপ্পাল্লী]] File:Chinese Fishing Nets Cochin.jpg|[[কোচি]]ৰ [[চীনা মাছধৰা জাল]] File:Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg|[[কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেৰিনা]] File:Kochi Skyline.jpg|[[মেৰিন ড্ৰাইভ, কোচি]] File:Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg|[[বলগাট্টী প্ৰসাদ]] File:Kuravan kurathi statue, ramakkalmedu.jpg|[[ৰামাক্কালমেডু]] File:Munnar Top station.jpg|[[মুন্নাৰ]] File:009262022 Vaikom Mahadeva temple aerial view, Kottayam Kerala 012.jpg|[[ভাইকম শ্ৰী মহাদেৱ মন্দিৰ]] File:House Boat in morning, Alappuzha, Kerala.jpg|[[আলাপ্পুঝা]] File:009232022 Ambalaphuzha Shri Krishna Swamy Temple Kerala 08.jpg|[[আম্বালাপ্পুঝা শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰ]] File:Sabarimala temple during Periyar butterfly survey at Sabarimala, 2014 (3).jpg|[[শবৰীমালা]] File:Sree Padmanabhaswamy temple Thiruvananthapuram,.jpg|[[পদ্মনামস্বামী মন্দিৰ]] </gallery> == প্ৰশাসন == ''কেৰালা পৰ্যটন'' (Kerala Tourism) হৈছে [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগ]]ৰ জনপ্ৰিয় নাম (ৱেবছাইট: keralatourism.org)। [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা পৰ্যটন বিভাগ]] কেৰালাত পৰ্যটনৰ বহনক্ষম বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ। এই বিভাগৰ মুৰব্বী হৈছে এগৰাকী পৰ্যটন মন্ত্ৰী আৰু বৰ্তমানৰ কাৰ্যভাৰপ্ৰাপ্ত মন্ত্ৰীগৰাকী হৈছে [[পি. এ. মহম্মদ ৰিয়াছ]]।<ref>{{Cite web |title=Kerala Tourism PATA Gold Award 2025 {{!}} Minister Riyas Received Award in Bangkok {{!}} Most Engaging Social Media Campaign |url=https://www.keralatourism.org/newsletter/news/2025/minister-recieves-pata-gold-award-bangkok/2339 |access-date=2025-12-24 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.ETTravelWorld.com |title=Kerala's medical tourism sector is witnessing rapid growth says Minister Mohammad Riyas |url=https://travel.economictimes.indiatimes.com/news/tourism/wellness/keralas-medical-tourism-sector-experiences-significant-growth-minister-riyas/123473158 |access-date=2025-12-24 |website=ETTravelWorld.com |language=en}}</ref> ১৯৬৬ চনত কেৰালা চৰকাৰৰ দ্বাৰা [[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]] (KTDC) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই নিগম হৈছে ৰাজ্যখনত পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰ আৰু পৰ্যটন সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ নোডেল সংস্থা। জিলা পৰ্যায়ত ইয়াৰ বাবে [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ|জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদসমূহ (DTPC)]] গঠন কৰা হৈছে। পৰ্যটকসকলৰ সুৰক্ষা আৰু প্ৰতিৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ [[কেৰালা আৰক্ষী]]ৰ অধীনত এক সমৰ্পিত পৰ্যটন আৰক্ষী গোট (Tourist Police Unit) নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2018-05-21 |title=Tourism police will man key tourist hotspots in Kerala, says Loknath Behera |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/21/tourism-police-will-man-key-tourist-hotspots-in-kerala-says-loknath-behera-1817301.html |access-date=2025-12-24 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tourists can breathe easy as dedicated Kerala cops are around |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2018/09/12/tourists-can-breathe-easy-Kerala-tourism-police.html |access-date=2025-12-24 |website=www.onmanorama.com}}</ref> == টোকা আৰু তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|কেৰালা}} {{Spoken Wikipedia|keralatourism.ogg|date=2006-03-08}} {{Wikivoyage|Kerala|কেৰালা}} hfaqk9ezzxu6jfoxoa86ovz43uu1kpo 622370 622369 2026-08-01T11:23:28Z AjayDas 12623 /* সংস্কৃতি */ 622370 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যময় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩ সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমুহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎ সংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- !scope=col|ক্ৰমিক নং !scope=col|দেশ !scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮৫৯ |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট।]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰ পৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |বছৰ !rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center;" ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} ==মুখ‍্য আকৰ্ষণসমুহ== === সাগৰীয় সৈকতসমূহ === [[চিত্ৰ:Kovalam beach trivandrum kerala.jpg|thumb|left|350px|[[কোৱালাম সাগৰীয় সৈকত|কোৱালাম সৈকত]]]] পশ্চিম উপকূলত [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ কাষত অৱস্থিত কেৰালাৰ এক ৫৮০ কিঃমিঃ দীঘল উপকূলৰেখা আছে; যাৰ প্ৰায় সমগ্ৰ অংশতে বালিময় সাগৰীয় সৈকত দেখা পোৱা যায়। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম]] সৈকত আছিল পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰা কেৰালাৰ প্ৰথম সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ অন্যতম। ১৯৬০-ৰ দশকত ভ্ৰমণকাৰী আৰু ৰ’দ পুৱাব বিচৰা লোকসকলে ইয়াক নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯৭০-ৰ দশকত বৃহৎ সংখ্যক [[হিপ্পী]]ৰ আগমন ঘটিছিল। বৰ্তমান কোৱালাম ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ বেছি দৰ্শন কৰা সৈকতসমূহৰ অন্যতম।<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ ভিতৰত [[কাপ্পাড]], [[আলাপ্পুঝা]], [[কোঝিকোড়]] সৈকত, মাৰাৰী সৈকত (মাৰাৰীকুলাম, আলাপ্পুঝা), [[থুম্পোলী]] সৈকত, নাটিকা (ত্ৰিশূৰ), ভাদানাপ্পিল্লী সৈকত (ত্ৰিশূৰ), [[চেৰাই|চেৰাই সৈকত]], [[পোন্নানী|পোন্নানী সৈকত]], [[বেকিল]], [[বেপুৰ|বেপুৰ সৈকত]], [[ফোৰ্ট কোচি]], [[আঝীকাল সৈকত]] আৰু [[ভাৰকলা]] অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ [[মুঝাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় সৈকত|মুঝাপ্পিলাংগড় সৈকত]] আৰু কোঝিকোড়ৰ থিক্কোড়ী সৈকত হৈছে ভাৰতৰ একমাত্ৰ দুখন ড্ৰাইভ-ইন সৈকত (য’ত গাড়ী চলাব পাৰি)। নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ সমীক্ষা অনুসৰি মাৰাৰী সৈকতক বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পাঁচখন হেমক সৈকত (Hammock Beaches) হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমত ইয়াৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> === বেকৱাটাৰ বা পশ্চাৎজল === {{main|কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ}} [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|[[পোন্নানী]]ৰ ওচৰৰ [[এদাপ্পাল|বিয়্যাম]] হ্ৰদত নাও চলোৱা অৱস্থাত]] [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumbnail|[[নীলেশ্বৰম]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''[[কেট্টুভাল্লাম]]'']] কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ (backwaters) হৈছে [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ উপকূলৰ (যাক [[মালাবাৰ উপকূল]] বুলি জনা যায়) সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত নিমখীয়া পানীৰ লাগুন আৰু হ্ৰদৰ এটা শৃংখল। বেকৱাটাৰত 'হাউচবোট' (নাওঘৰ) বা 'কেট্টুভাল্লাম'ৰ যাত্ৰা কেৰালাৰ এটা অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ পৰ্যটন মূলতঃ কেৰালাৰ [[আলাপ্পুঝা|আলেপ্পী]], [[কুমাৰাকোম]], [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], [[কোল্লাম]], [[পোন্নানী]], [[কাভায়ী বেকৱাটাৰ]], [[ভেম্বনাড]] আৰু [[বেকিল]] আদি অঞ্চলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। উৎসৱৰ বতৰত অনুষ্ঠিত হোৱা নাও খেলসমূহো এই বেকৱাটাৰ অঞ্চলবোৰৰ এটা প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ নেটৱৰ্কত কেইবাটাও ডাঙৰ হ্ৰদ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদটো হৈছে [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱ-নিৰ্মিত ১৫০০ কিঃমিঃ দীঘল খালৰ দ্বাৰা ইটোৰ সৈতে সিটো সংযোজিত হৈ আছে। কেইবাখনো নদীৰ পানী ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰবাহিত হয়। ই সমগ্ৰ কেৰালা ৰাজ্যজুৰি বিস্তৃত হৈ আছে। [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ পৰা বৈ অহা কেইবাখনো নদীৰ মুখত সাগৰীয় ঢৌ আৰু উপকূলীয় সোঁতৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত চাপৰ প্ৰাচীৰ দ্বীপ (barrier islands) সৃষ্টি হৈ এই বেকৱাটাৰসমূহ গঠন হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === হিল ষ্টেচন বা পাহাৰীয়া স্থানসমূহ === [[চিত্ৰ:Munnar Hillscape.jpg|thumb|[[মুন্নাৰ]]ৰ পাহাৰীয়া দৃশ্যপট]] [[চিত্ৰ:Sithar Kundu View Point 01.jpg|thumb|দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ পালাক্কাড জিলাৰ [[নেল্লিয়াম্পাথী]]ত অৱস্থিত সিতাৰ কুণ্ডু ভিউ পইণ্ট]] পূব কেৰালাৰ ভূখণ্ড [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাই আগুৰি আছে; সেয়েহে এই অঞ্চলটোত ওখ পাহাৰ, গিৰিপথ আৰু দ উপত্যকা দেখা পোৱা যায়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা এখন [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্ক’ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হোৱাৰ লগতে ই বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পটৰ অন্যতম। ইয়াৰ আটাইতকৈ দুৰ্গম বনাঞ্চলসমূহ ঘন অৰণ্যৰে আবৃত, আনহাতে অন্যান্য অঞ্চলসমূহত চাহ আৰু কফিৰ খেতি (মূলতঃ ১৯ আৰু ২০ শতিকাত স্থাপিত) বা অন্যান্য ধৰণৰ কৃষি কৰা হয়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা গড়ে ১৫০০ মিটাৰ উচ্চতালৈ উঠি গৈছে। এই অঞ্চলৰ কিছুমান জনপ্ৰিয় পাহাৰীয়া স্থান (হিল ষ্টেচন) হৈছে [[মুন্নাৰ]], [[ৱাগামন]], [[পৈথালমালা]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[নীলাম্বুৰ]], [[ইলাপেডিকা]], [[পীৰমেড]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|থেক্কাডী]], [[পনমুদী]] আৰু [[কালভাৰী মাউণ্ট]]। === বন্যপ্ৰাণী === {{main|কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী}} [[চিত্ৰ:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|[[পালাক্কাড জিলা]]ৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] হৈছে আটাইতকৈ বেছি সংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (lion-tailed macaque) বাসস্থান। এইবোৰ বিশ্বৰ আটাইতকৈ বিৰল আৰু আটাইতকৈ [[বিলুপ্তপ্ৰায় জীৱ|সংকটাপন্ন]] [[প্ৰাইমেট]]সমূহৰ অন্যতম।]] [[চিত্ৰ:The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg|thumb|200px|ত্ৰিশূৰত অৱস্থিত [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]]। [[কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী]] মূলতঃ [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে।]] কেৰালাৰ অধিকাংশ অঞ্চলত আৰ্দ্ৰ ক্ৰান্তীয় জলবায়ু বিৰাজ কৰে। ইয়াৰ স্বাভাৱিক বাসস্থানসমূহ নিম্ন উচ্চতাত ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজ [[বৰ্ষাৰণ্য]] আৰু পূব দিশৰ উচ্চভূমিৰ [[পৰ্ণপাতী উদ্ভিদ|পৰ্ণপাতী]] তথা অৰ্ধ-চিৰসেউজ অৰণ্যৰে গঠিত। অৱশ্যে ইয়াৰ ভূখণ্ড আৰু উচ্চতাৰ ব্যাপক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে ৰাজ্যখনৰ [[জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য]] বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম সমৃদ্ধ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। কেৰালাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বনাঞ্চলসমূহ ইয়াৰ পূব দিশৰ জিলাসমূহৰ চিৰসেউজ অৰণ্যত অৱস্থিত। কেৰালাত ৰামচৰ সন্মিলনৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত দুখন জলাশয় আছে: [[শাস্তমকোট্টা হ্ৰদ]] আৰু [[ভেম্বনাড-কোল জলাশয়]]। এই দুয়োখনকে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাশয় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত বহুতো সুৰক্ষিত সংৰক্ষণ অঞ্চল আছে, যাৰ ভিতৰত বিশাল [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ ১৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত। এই অৰণ্যসমূহত প্ৰধানকৈ [[এছিয়াৰ হাতী]] (''Elephas maximus''), [[ঢেকীয়াপতীয়া বংগীয় বাঘ]] (''Panthera tigris tigris''), [[নাহৰফুটুকী বাঘ]] (''Panthera pardus''), [[নীলগিৰি তাহৰ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') আৰু ধূসৰ ৰঙৰ বিশাল কেৰ্কেটুৱা (''Ratufa macroura'') আদি প্ৰধান [[প্ৰাণী]] পোৱা যায়।<ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> কুণ্ডালী পাহাৰৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]কে ধৰি অধিক দুৰ্গম সংৰক্ষিত বনাঞ্চলসমূহত বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতি যেনে [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] (''Macaca silenus''), [[ভাৰতীয় ভালুক]] (''Melursus (Ursus) ursinus ursinus'') আৰু [[গৌৰ]] (ভাৰতীয় বাইচন—''Bos gaurus'') পোৱা যায়। ইয়াত দেখা পোৱা অন্যান্য সাধাৰণ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় হেজাৰী বা শিয়ালু (''Hystrix indica''), [[চিতল হৰিণ]] (''Axis axis''), [[শৰপহু]] (''Cervus unicolor''), ধূসৰ হনুমান বান্দৰ, [[উৰণীয়া কেৰ্কেটুৱা]], [[জংঘলী মেকুৰী]] (''Felis chaus kutas''), [[বনৰীয়া গাহৰি]] (''Sus scrofa''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰ (Old World monkey), [[ধূসৰ কুকুৰনেচীয়া বাঘ]] (''Canis lupus'') আৰু এচিয়ান জহামাল (''Paradoxurus hermaphroditus'') অন্তৰ্ভুক্ত। কেৰালাত বহুতো সৰীসৃপ, যেনে ৰাজফেটি বা শংখচূড় (king cobra), চন্দ্ৰবোড়া বা ভাইপাৰ (viper), [[অজগৰ]] (python), বিভিন্ন কাছ আৰু ঘঁৰিয়াল পোৱা যায়—এইসমূহো পূব প্ৰান্তৰ বনাঞ্চলতে বেছিকৈ দেখা যায়। কেৰালাৰ [[পক্ষী]]কুলৰ ভিতৰত থলুৱা প্ৰজাতি যেনে শ্ৰী লংকালেন ভেকুলী-মুখা চৰাই (''Batrachostomus moniliger''), প্ৰাচ্যৰ বে ফেঁচা (Oriental bay owl), ডাঙৰ ফলভোজী চৰাই যেনে [[ৰাজধনেশ]] (''Buceros bicornis'') আৰু [[ভাৰতীয় ধূসৰ ধনেশ]] (Indian grey hornbill) পোৱা যায়। ইয়াৰ লগতে বহুলভাৱে বিস্তৃত চৰাই যেনে [[ময়ূৰ]], [[ভাৰতীয় পানী কাউৰী]], [[বন মইনা]] আৰু [[পাহাৰীয়া মইনা]], [[পানীডুবি চৰাই]] (Oriental darter), [[ক’লা মূৰৰ হালধীয়া চৰাই]], [[ভীমৰাজ চৰাই]] আৰু [[ফেঁচু চৰাই]], [[বুলবুলি চৰাই]] (''Pycnonotidae''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ [[মাছৰোকা]] আৰু [[ধনেশ বা কাঠঠোকৰা]] চৰাই, [[বন কুকুৰা]], [[চন্দ্ৰনা বা হীৰামন ভাটৌ]] (Alexandrine parakeet), আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ হাঁহ তথা পৰিভ্ৰমী চৰাইও ইয়াত দেখা যায়। তদুপৰি, কেৰালাৰ হ্ৰদ আৰু জলপথসমূহত থলুৱা প্ৰজাতিৰ মিঠা পানীৰ মাছ যেনে 'কাদু' (শিঙি মাছ—''Heteropneustes fossilis'') আৰু ইষৎ লুণীয়া পানীৰ (brackishwater) প্ৰজাতি যেনে 'ছুট্টাচী' (orange chromide—''Etroplus maculatus'', যাক একুৱাৰিয়ামৰ বাবে মূল্যবান গণ্য কৰা হয়) পোৱা যায়। === ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ === {{See also|কেৰালাৰ ইতিহাস}} [[চিত্ৰ:SeaFromBakel.jpg|thumb|কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ দুৰ্গ [[বেকিল দুৰ্গ]]ৰ ভিতৰৰ পৰা দেখা পোৱা এক বিস্তৃত দৃশ্য]] কেৰালাৰ ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত ৰাজপ্ৰসাদ, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> উল্লেখনীয় দুৰ্গসমূহৰ ভিতৰত [[বেকিল দুৰ্গ]], আড়িকাডী দুৰ্গ, চান্দ্ৰাগিৰী দুৰ্গ, হোচদুৰ্গ দুৰ্গ, [[পালাক্কাড দুৰ্গ]], [[থালাচ্ছেৰী]] দুৰ্গ, ''ফৰ্টালিজা ডা ছাও টমে'' (Fortaleza da São Tomé), [[ফোৰ্ট কোচি]], চেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ, ইষ্ট ফৰ্ট (পূব দুৰ্গ) আৰু আন্ছুথেংগু দুৰ্গ অন্যতম।<ref name="history"/> প্ৰধান ৰাজপ্ৰসাদসমূহৰ ভিতৰত [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], কনকাকুন্নু প্ৰসাদ, কউডিয়াৰ প্ৰসাদ, [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]], আৰাক্কল প্ৰসাদ, শক্তন থাম্পুৰান প্ৰসাদ, [[হিল পেলেচ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history"/> ইয়াৰ উপৰি [[মালাবাৰ উপকূল]] দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছুমান আটাইতকৈ পুৰণি [[কেৰালাত হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু মন্দিৰ]], পুৰণি [[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|মছজিদ]], পুৰণি [[কেৰালাত খ্ৰীষ্টধৰ্ম|গীৰ্জা]] আৰু পুৰণি [[কোদুংগালুৰ ইহুদী উপাসনাগৃহ|ইহুদী উপাসনাগৃহৰ]] (synagogue) বাসস্থান।<ref name="history"/> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক খাদ্য-ব্যৱসায়ৰ পথসমূহৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড়]]ৰ [[এছ. এম. ষ্ট্ৰীট]] (মিঠাই পথ) অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ মপ্পিলা বে (Mappila Bay) বন্দৰত দুৰ্গ আৰু ৰাজপ্ৰসাদ দুয়োটাই দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="history"/> ঐতিহাসিক ব্যৱসায়িক সম্পৰ্কৰ বাবে উত্তৰ কেৰালাত গঢ়ি উঠা এক পৰম্পৰাগত খাদ্য শৈলী [[থালাচ্ছেৰী ৰন্ধনশৈলী]]য়েও পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="history"/> == উৎসৱসমূহ == [[চিত্ৰ:Shashti075.JPG|thumb|200px|ষষ্ঠী]] [[চিত্ৰ:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|ত্ৰিশূৰ পুৰম]] [[চিত্ৰ:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|থিৰায়াট্টম (কুট্টিচাথান), ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ এটা জনজাতীয় ধৰ্মীয় পৰিৱেশ্য কলা]] কেৰালাৰ প্ৰধান উৎসৱ হৈছে [[ওনাম]]। কেৰালাত কেইবাটাও ধৰ্মীয় উৎসৱো পালন কৰা হয়। [[ত্ৰিশূৰ পুৰম]], [[আত্তুকাল পোংগল]], ভীমা পল্লী উৰুছ আৰু [[চেট্টিকুলংগাৰা কুম্ভ ভৰণী|চেট্টিকুলংগাৰা ভৰণী]] হৈছে কেৰালাৰ প্ৰধান মন্দিৰ উৎসৱ। ত্ৰিশূৰৰ ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰত [[ত্ৰিশূৰ পুৰম]] অনুষ্ঠিত হয়। [[মহা শিৱৰাত্ৰি|শিৱৰাত্ৰি]]ও কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ। শিৱৰাত্ৰিৰ সৈতে জড়িত আটাইতকৈ বিখ্যাত উৎসৱটো হৈছে [[অলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ]]। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ লোকসকলে [[বৰদিন]] আৰু [[ইষ্টাৰ]]ৰ দৰে উৎসৱসমূহ পালন কৰে। 'পৰুমালা পেৰুন্নাল', '[[মানৰকাদু]]', '[[আৰ্থোংকাল]]', '[[থুম্পোলী]]' আৰু '[[এডাথুৱা]] পেৰুন্নাল' হৈছে খ্ৰীষ্টানসকলৰ অন্যান্য আঞ্চলিক উৎসৱ। মুছলমান সম্প্ৰদায়ে [[ঈদুল ফিতৰ]] আৰু [[ঈদুল আজহা]] উদযাপন কৰে। কেৰালাৰ দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ গাঁৱৰ মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহত বাৰ্ষিক উৎসৱ [[থিৰায়াট্টম]] অনুষ্ঠিত হয়।<ref>"Thirayattam" (folklore Text- Malayalam, moorkkanad peethambaran), State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> === কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল === {{main|কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল}} [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] হৈছে দেশৰ সৰ্ববৃহৎ কলা প্ৰদৰশনী আৰু এছিয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ [[সমসাময়িক কলা]] উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে [[কোচি]] চহৰত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতৰ প্ৰথম বিয়েনালে ২০১২ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰৰ পৰা ২০১৩ চনৰ ১৩ মাৰ্চলৈ কোচীত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> 'ৱায়ানাদ সাহিত্য উৎসৱ' গ্ৰাম্য অঞ্চলত অনুষ্ঠিত হোৱা ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ সাহিত্য উৎসৱ। এইটো এটা দ্বিবাৰ্ষিক উৎসৱ আৰু প্ৰতিটো যুগ্ম বছৰত অনুষ্ঠিত হয়। সাহিত্য, ৰাজনীতি আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ সমগ্ৰ দেশৰ পৰা বক্তাসকল ইয়ালৈ আহে। যোৱা সংস্কৰণৰ কেইগৰাকীমান উল্লেখনীয় বক্তাৰ ভিতৰত [[প্ৰকাশ ৰাজ]], [[পাৰ্বতী তিৰুভথু]], শীলা টমী, ধন্যা ৰাজেন্দ্ৰন আদি অন্যতম আছিল।<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == চিকিৎসা পৰ্যটন == [[চিত্ৰ:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|thumbnail|[[আৰ্য বৈদ্য শালা]], [[কোট্টাক্কল]]]] [[আয়ুৰ্বেদ]] আৰু [[সিদ্ধ চিকিৎসা|সিদ্ধ]] চিকিৎসাৰ দৰে পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতিৰ দ্বাৰা প্ৰসাৰিত [[চিকিৎসা পৰ্যটন]] এই ৰাজ্যখনত ব্যাপকভাৱে জনপ্ৰিয়। ই দিনক দিনে অধিক সংখ্যক পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছে। কেৰালাক সাধাৰণতে আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ বা হাব বুলি জনা যায়। কেৰালাৰ চিকিৎসা পৰ্যটন খণ্ডটো ইয়াৰ গোলকীয় সুনাম আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ বাবে সুপৰিচিত।<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == সংস্কৃতি == {{main|কেৰালাৰ কলা|কেৰালাৰ সংস্কৃতি}} [[চিত্ৰ:Kathakali 1(Kerala).jpg|thumb|250px|[[কথাকলি]] হৈছে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ এক অন্যতম প্ৰধান ৰূপ]] [[চিত্ৰ:Vishnu Theyyam.jpg|thumb|250px|[[কান্নুৰ]]ৰ [[পায়্যানুৰ]]ৰ ওচৰৰ 'নড়ুভিলাথু কোট্টম'ত প্ৰদৰ্শিত 'বিষ্ণু মূৰ্তি [[থেয়্যাম]]']] [[চিত্ৰ:Theyyam of Kerala by Shagil Kannur (28).jpg|thumb|200px|[[থেয়্যাম]] হৈছে উত্তৰ কেৰালাত প্ৰচলিত এক হিন্দু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি]] [[চিত্ৰ:Kalaripayattu by young girls.jpg|thumb|250px|[[কালাৰিপায়াত্তু]] হৈছে কেৰালাত উৎপত্তি হোৱা এক ভাৰতীয় যুদ্ধকলা]] [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] মূলতঃ হিন্দু ধৰ্মৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত, যাৰ উৎস 'তামিলকণ' নামেৰে জনাজাত এক বৃহত্তৰ [[শ্ৰেণী:তামিল সংস্কৃতি|তামিল ঐতিহ্য]] অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। পৰৱৰ্তী সময়ত, বহিঃবিশ্বৰ সংস্কৃতিসমূহৰ সৈতে শতিকা জোৰা সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতি অধিক সমৃদ্ধিশালী হৈ পৰে।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{cite journal |surname1=Bhagyalekshmy |given1=S |year=2004 |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal=Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url=http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date=12 January 2006 |archive-date=20 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status=dead |pages=6–7}}</ref> ইয়াৰ থলুৱা [[পৰিৱেশ্য কলা]]সমূহৰ ভিতৰত ''[[কুডিয়াট্টম]]'', ''[[কথাকলি]]'' (কথা অৰ্থাৎ "কাহিনী" আৰু কলি অৰ্থাৎ "নাটক"), ইয়াৰে এক সুকীয়া ৰূপ ''[[কেৰালা নটনম]]'', ''[[কুথু]]'', ''[[মোহিনীঅট্টম]]'' ("মোহিনী ৰূপৰ নৃত্য"), ''[[থুল্লাল]]'', ''[[পদয়ানী]]'', ''[[থিৰায়াট্টম]]'' আৰু ''[[থেয়্যাম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। আন কিছুমান কলা অধিক ধৰ্মীয় আৰু জনজাতীয় বিষয়বস্তুৰ ওপৰত আধাৰিত। ইয়াৰ ভিতৰত ''[[চভিট্টু নাটক জোঁত|চভিট্টু নাটক]]'', মালিবাৰ অঞ্চলৰ ''[[ওপ্পানা]]'' (য’ত নৃত্য, তালবদ্ধ হাত চাপৰি আৰু গানৰ সংমিশ্ৰণ ঘটে) অন্যতম। অৱশ্যে, এই কলা ৰূপসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱসমূহতে প্ৰদৰ্শিত হয় আৰু সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ইমান জনপ্ৰিয় নহয়, কিয়নো তেওঁলোকে সমসাময়িক আধুনিক কলাৰ প্ৰতিহে অধিক আগ্ৰহ দেখুৱায়।{{citation needed|date=September 2024}} [[চিত্ৰ:Panchavadyam.jpg|thumb|200px|[[পঞ্চবাদ্যম]]]] কেৰালাত কেইবাটাও প্ৰাচীন ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি ভিত্তিক কলাৰ উৎপত্তি হৈছিল; ইয়াৰ ভিতৰত ''[[কালাৰিপায়াত্তু]]'' (কালাৰি অৰ্থাৎ "স্থান" বা "ৰণক্ষেত্ৰ" আৰু পায়াত্তু অৰ্থাৎ "অনুশীলন") অন্যতম। বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি যুদ্ধকলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম কালাৰিপায়াত্তুৰ উৎপত্তি মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি পৰশুৰামৰ দ্বাৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অন্যান্য ধৰ্মীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত ''[[থিৰায়াট্টম]]'', ''[[থেয়্যাম]]'', ''[[পূৰাক্কালি]]'' আৰু ''[[কুডিয়াট্টম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। থিৰায়াট্টম হৈছে দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ এক পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় লোককলা। উৎসৱৰ সমদলসমূহত প্ৰায়ে পৰম্পৰাগত সংগীত যেনে [[পঞ্চাৰী মেলাম]] বা [[পঞ্চবাদ্যম]] বজোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Kalaripayattu — Traditional Martial Art of Kerala |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/artforms/kalaripayattu-traditional-martial-art-of-kerala/4 |access-date=2026-05-27}}</ref> [[চাৰুকলা]]ৰ ক্ষেত্ৰত, ৰাজ্যখনত প্ৰাচীন আৰু সমসাময়িক উভয় কলা তথা শিল্পীৰ এক চহকী পৰম্পৰা আছে। কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত দেৱালচিত্ৰসমূহ সমগ্ৰ ৰাজ্যৰে প্ৰাচীন মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু ৰাজপ্ৰসাদবোৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খ্ৰীষ্টীয় ৯ম পৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই চিত্ৰসমূহত এক সুকীয়া শৈলী আৰু ৰং (প্ৰধানকৈ গেৰুৱা আৰু সেউজীয়া) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Keralan Mural Paintings |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/heritage/keralan-mural-paintings/ |access-date=2026-05-27}}</ref> কেৰালা ইয়াৰ ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ প্ৰধান ধৰ্মসমূহ হৈছে হিন্দু ধৰ্ম, খ্ৰীষ্টধৰ্ম আৰু ইছলাম ধৰ্ম। [[জৈন ধৰ্ম]], [[ইহুদী ধৰ্ম]], [[শিখ ধৰ্ম]] আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অনুগামীৰ সংখ্যা তুলনামূলকভাৱে কম।<ref>{{cite web |title=Population by religious community — Kerala (Census of India 2011) |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |access-date=2026-05-27}}</ref> সমগ্ৰ বিশ্বৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বাবে ৰাজ্যখনত বহুতো বিখ্যাত মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু মছজিদ গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ পাৰাভুৰৰ [[কোট্টাকাভু মাৰ থমা চাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা]] অন্যতম, যিখন পাঁচনি চেইণ্ট থমাছে ভাৰতত উপস্থিত হৈ স্থাপন কৰা প্ৰথম গীৰ্জাসমূহৰ এখন বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ইয়াৰোপৰি ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ [[চেৰামন জুমা মছজিদ]] ইয়াতেই অৱস্থিত, যিখন [[মুহাম্মাদ|হজৰত মহম্মদ]]ৰ মৃত্যুৰ পূৰ্বৰে পৰা বৰ্তি থকা বুলি গণ্য কৰা হয়। কমণৱেল্থ অফ নেচনচৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি সক্ৰিয় ইহুদী উপাসনাগৃহ [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ| পৰদেশী উপাসনাগৃহ]] কেৰালাতে অৱস্থিত। ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বৈচিত্ৰ্য, ইয়াৰ সৈতে জড়িত উৎসৱ আৰু স্থাপত্যসমূহৰ পৰ্যটন সম্ভাৱনীয়তাক স্বীকাৰ কৰি পৰ্যটন বিভাগে এক "তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন" প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰিছে।<ref>[http://www.business-standard.com/lifeleisure/storypage.php?leftnm=5&subLeft=4&chklogin=N&autono=101092&tab=r Incredible Kerala]. Business-standard.com.</ref><ref>[http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 Jumbo tourism: Guruvayur temple to woo visitors] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140413145448/http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 |date=13 April 2014 }}</ref> প্ৰধান তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[গুৰুভায়ুৰ]], [[শবৰীমালা]], [[মালয়াতুৰ]], [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ|পৰদেশী উপাসনাগৃহ]], [[আৰ্থুংকাল]], [[থুম্পোলী]] গীৰ্জা, খ্ৰীষ্টাব্দ ১০৫ চনত নিৰ্মিত কুৰাভিলাংগাদৰ চেইণ্ট মেৰীছ ফোৰেন গীৰ্জা, [[আত্তুকাল পোংগল]] (যি বিশ্বৰ আটাইতকৈ বৃহৎ মহিলাৰ সমাৱেশ হিচাপে গিনীজ ৰেকৰ্ডত স্থান পাইছে) আৰু [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] অন্যতম। == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery class="center" widths="240" heights="200"> File:Jatayu Earth's Center Nature Park.jpg|[[জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰ প্ৰকৃতি উদ্যান]] File:Bekal 1.jpg|[[বেকিল দুৰ্গ]] File:Kannurfort9a.jpg|[[চেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গ]] File:Edakkal Caves - Interior.jpg|[[এদাক্কাল গুহা]] File:Pookode Lake - snap - dec 2011 0117.JPG|[[পুকোড়ে হ্ৰদ]] File:Sargaalaya Arts & Crafts Village, Iringal views (5).jpg|[[সৰ্গালয়া ক্ৰাফ্টছ ভিলেজ]] File:Kottakkunnu, Malappuram municipality.jpg|[[কোট্টাকুন্নু]] File:Malampuzha dam in Palakkad, Kerala. 32.jpg|[[মালাম্পুঝা বান্ধ|মালাম্পুঝা উদ্যান বান্ধ]] File:Malampuzha Yakshi - മലമ്പുഴ യക്ഷി 03.JPG|[[যক্ষী (ভাস্কৰ্য)|যক্ষী]] File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|[[ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰ]] File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|[[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] File:Edappally Church at night 03.jpg|[[চেইণ্ট জৰ্জ চাইৰো-মালাবাৰ ফোৰেন গীৰ্জা, ইডাপ্পাল্লী]] File:Chinese Fishing Nets Cochin.jpg|[[কোচি]]ৰ [[চীনা মাছধৰা জাল]] File:Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg|[[কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেৰিনা]] File:Kochi Skyline.jpg|[[মেৰিন ড্ৰাইভ, কোচি]] File:Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg|[[বলগাট্টী প্ৰসাদ]] File:Kuravan kurathi statue, ramakkalmedu.jpg|[[ৰামাক্কালমেডু]] File:Munnar Top station.jpg|[[মুন্নাৰ]] File:009262022 Vaikom Mahadeva temple aerial view, Kottayam Kerala 012.jpg|[[ভাইকম শ্ৰী মহাদেৱ মন্দিৰ]] File:House Boat in morning, Alappuzha, Kerala.jpg|[[আলাপ্পুঝা]] File:009232022 Ambalaphuzha Shri Krishna Swamy Temple Kerala 08.jpg|[[আম্বালাপ্পুঝা শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰ]] File:Sabarimala temple during Periyar butterfly survey at Sabarimala, 2014 (3).jpg|[[শবৰীমালা]] File:Sree Padmanabhaswamy temple Thiruvananthapuram,.jpg|[[পদ্মনামস্বামী মন্দিৰ]] </gallery> == প্ৰশাসন == ''কেৰালা পৰ্যটন'' (Kerala Tourism) হৈছে [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগ]]ৰ জনপ্ৰিয় নাম (ৱেবছাইট: keralatourism.org)। [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা পৰ্যটন বিভাগ]] কেৰালাত পৰ্যটনৰ বহনক্ষম বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ। এই বিভাগৰ মুৰব্বী হৈছে এগৰাকী পৰ্যটন মন্ত্ৰী আৰু বৰ্তমানৰ কাৰ্যভাৰপ্ৰাপ্ত মন্ত্ৰীগৰাকী হৈছে [[পি. এ. মহম্মদ ৰিয়াছ]]।<ref>{{Cite web |title=Kerala Tourism PATA Gold Award 2025 {{!}} Minister Riyas Received Award in Bangkok {{!}} Most Engaging Social Media Campaign |url=https://www.keralatourism.org/newsletter/news/2025/minister-recieves-pata-gold-award-bangkok/2339 |access-date=2025-12-24 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.ETTravelWorld.com |title=Kerala's medical tourism sector is witnessing rapid growth says Minister Mohammad Riyas |url=https://travel.economictimes.indiatimes.com/news/tourism/wellness/keralas-medical-tourism-sector-experiences-significant-growth-minister-riyas/123473158 |access-date=2025-12-24 |website=ETTravelWorld.com |language=en}}</ref> ১৯৬৬ চনত কেৰালা চৰকাৰৰ দ্বাৰা [[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]] (KTDC) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই নিগম হৈছে ৰাজ্যখনত পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰ আৰু পৰ্যটন সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ নোডেল সংস্থা। জিলা পৰ্যায়ত ইয়াৰ বাবে [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ|জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদসমূহ (DTPC)]] গঠন কৰা হৈছে। পৰ্যটকসকলৰ সুৰক্ষা আৰু প্ৰতিৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ [[কেৰালা আৰক্ষী]]ৰ অধীনত এক সমৰ্পিত পৰ্যটন আৰক্ষী গোট (Tourist Police Unit) নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2018-05-21 |title=Tourism police will man key tourist hotspots in Kerala, says Loknath Behera |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/21/tourism-police-will-man-key-tourist-hotspots-in-kerala-says-loknath-behera-1817301.html |access-date=2025-12-24 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tourists can breathe easy as dedicated Kerala cops are around |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2018/09/12/tourists-can-breathe-easy-Kerala-tourism-police.html |access-date=2025-12-24 |website=www.onmanorama.com}}</ref> == টোকা আৰু তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|কেৰালা}} {{Spoken Wikipedia|keralatourism.ogg|date=2006-03-08}} {{Wikivoyage|Kerala|কেৰালা}} hhgl9npaqexo2t3x7aqsub53wnekt1k 622371 622370 2026-08-01T11:24:08Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালা পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 622371 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যময় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩ সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমুহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎ সংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- !scope=col|ক্ৰমিক নং !scope=col|দেশ !scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮৫৯ |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট।]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰ পৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |বছৰ !rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center;" ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} ==মুখ‍্য আকৰ্ষণসমুহ== === সাগৰীয় সৈকতসমূহ === [[চিত্ৰ:Kovalam beach trivandrum kerala.jpg|thumb|left|350px|[[কোৱালাম সাগৰীয় সৈকত|কোৱালাম সৈকত]]]] পশ্চিম উপকূলত [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ কাষত অৱস্থিত কেৰালাৰ এক ৫৮০ কিঃমিঃ দীঘল উপকূলৰেখা আছে; যাৰ প্ৰায় সমগ্ৰ অংশতে বালিময় সাগৰীয় সৈকত দেখা পোৱা যায়। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম]] সৈকত আছিল পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰা কেৰালাৰ প্ৰথম সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ অন্যতম। ১৯৬০-ৰ দশকত ভ্ৰমণকাৰী আৰু ৰ’দ পুৱাব বিচৰা লোকসকলে ইয়াক নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯৭০-ৰ দশকত বৃহৎ সংখ্যক [[হিপ্পী]]ৰ আগমন ঘটিছিল। বৰ্তমান কোৱালাম ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ বেছি দৰ্শন কৰা সৈকতসমূহৰ অন্যতম।<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ ভিতৰত [[কাপ্পাড]], [[আলাপ্পুঝা]], [[কোঝিকোড়]] সৈকত, মাৰাৰী সৈকত (মাৰাৰীকুলাম, আলাপ্পুঝা), [[থুম্পোলী]] সৈকত, নাটিকা (ত্ৰিশূৰ), ভাদানাপ্পিল্লী সৈকত (ত্ৰিশূৰ), [[চেৰাই|চেৰাই সৈকত]], [[পোন্নানী|পোন্নানী সৈকত]], [[বেকিল]], [[বেপুৰ|বেপুৰ সৈকত]], [[ফোৰ্ট কোচি]], [[আঝীকাল সৈকত]] আৰু [[ভাৰকলা]] অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ [[মুঝাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় সৈকত|মুঝাপ্পিলাংগড় সৈকত]] আৰু কোঝিকোড়ৰ থিক্কোড়ী সৈকত হৈছে ভাৰতৰ একমাত্ৰ দুখন ড্ৰাইভ-ইন সৈকত (য’ত গাড়ী চলাব পাৰি)। নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ সমীক্ষা অনুসৰি মাৰাৰী সৈকতক বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পাঁচখন হেমক সৈকত (Hammock Beaches) হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমত ইয়াৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> === বেকৱাটাৰ বা পশ্চাৎজল === {{main|কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ}} [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|[[পোন্নানী]]ৰ ওচৰৰ [[এদাপ্পাল|বিয়্যাম]] হ্ৰদত নাও চলোৱা অৱস্থাত]] [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumbnail|[[নীলেশ্বৰম]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''[[কেট্টুভাল্লাম]]'']] কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ (backwaters) হৈছে [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ উপকূলৰ (যাক [[মালাবাৰ উপকূল]] বুলি জনা যায়) সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত নিমখীয়া পানীৰ লাগুন আৰু হ্ৰদৰ এটা শৃংখল। বেকৱাটাৰত 'হাউচবোট' (নাওঘৰ) বা 'কেট্টুভাল্লাম'ৰ যাত্ৰা কেৰালাৰ এটা অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ পৰ্যটন মূলতঃ কেৰালাৰ [[আলাপ্পুঝা|আলেপ্পী]], [[কুমাৰাকোম]], [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], [[কোল্লাম]], [[পোন্নানী]], [[কাভায়ী বেকৱাটাৰ]], [[ভেম্বনাড]] আৰু [[বেকিল]] আদি অঞ্চলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। উৎসৱৰ বতৰত অনুষ্ঠিত হোৱা নাও খেলসমূহো এই বেকৱাটাৰ অঞ্চলবোৰৰ এটা প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ নেটৱৰ্কত কেইবাটাও ডাঙৰ হ্ৰদ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদটো হৈছে [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱ-নিৰ্মিত ১৫০০ কিঃমিঃ দীঘল খালৰ দ্বাৰা ইটোৰ সৈতে সিটো সংযোজিত হৈ আছে। কেইবাখনো নদীৰ পানী ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰবাহিত হয়। ই সমগ্ৰ কেৰালা ৰাজ্যজুৰি বিস্তৃত হৈ আছে। [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ পৰা বৈ অহা কেইবাখনো নদীৰ মুখত সাগৰীয় ঢৌ আৰু উপকূলীয় সোঁতৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত চাপৰ প্ৰাচীৰ দ্বীপ (barrier islands) সৃষ্টি হৈ এই বেকৱাটাৰসমূহ গঠন হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === হিল ষ্টেচন বা পাহাৰীয়া স্থানসমূহ === [[চিত্ৰ:Munnar Hillscape.jpg|thumb|[[মুন্নাৰ]]ৰ পাহাৰীয়া দৃশ্যপট]] [[চিত্ৰ:Sithar Kundu View Point 01.jpg|thumb|দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ পালাক্কাড জিলাৰ [[নেল্লিয়াম্পাথী]]ত অৱস্থিত সিতাৰ কুণ্ডু ভিউ পইণ্ট]] পূব কেৰালাৰ ভূখণ্ড [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাই আগুৰি আছে; সেয়েহে এই অঞ্চলটোত ওখ পাহাৰ, গিৰিপথ আৰু দ উপত্যকা দেখা পোৱা যায়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা এখন [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্ক’ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হোৱাৰ লগতে ই বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পটৰ অন্যতম। ইয়াৰ আটাইতকৈ দুৰ্গম বনাঞ্চলসমূহ ঘন অৰণ্যৰে আবৃত, আনহাতে অন্যান্য অঞ্চলসমূহত চাহ আৰু কফিৰ খেতি (মূলতঃ ১৯ আৰু ২০ শতিকাত স্থাপিত) বা অন্যান্য ধৰণৰ কৃষি কৰা হয়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা গড়ে ১৫০০ মিটাৰ উচ্চতালৈ উঠি গৈছে। এই অঞ্চলৰ কিছুমান জনপ্ৰিয় পাহাৰীয়া স্থান (হিল ষ্টেচন) হৈছে [[মুন্নাৰ]], [[ৱাগামন]], [[পৈথালমালা]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[নীলাম্বুৰ]], [[ইলাপেডিকা]], [[পীৰমেড]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|থেক্কাডী]], [[পনমুদী]] আৰু [[কালভাৰী মাউণ্ট]]। === বন্যপ্ৰাণী === {{main|কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী}} [[চিত্ৰ:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|[[পালাক্কাড জিলা]]ৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] হৈছে আটাইতকৈ বেছি সংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (lion-tailed macaque) বাসস্থান। এইবোৰ বিশ্বৰ আটাইতকৈ বিৰল আৰু আটাইতকৈ [[বিলুপ্তপ্ৰায় জীৱ|সংকটাপন্ন]] [[প্ৰাইমেট]]সমূহৰ অন্যতম।]] [[চিত্ৰ:The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg|thumb|200px|ত্ৰিশূৰত অৱস্থিত [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]]। [[কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী]] মূলতঃ [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে।]] কেৰালাৰ অধিকাংশ অঞ্চলত আৰ্দ্ৰ ক্ৰান্তীয় জলবায়ু বিৰাজ কৰে। ইয়াৰ স্বাভাৱিক বাসস্থানসমূহ নিম্ন উচ্চতাত ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজ [[বৰ্ষাৰণ্য]] আৰু পূব দিশৰ উচ্চভূমিৰ [[পৰ্ণপাতী উদ্ভিদ|পৰ্ণপাতী]] তথা অৰ্ধ-চিৰসেউজ অৰণ্যৰে গঠিত। অৱশ্যে ইয়াৰ ভূখণ্ড আৰু উচ্চতাৰ ব্যাপক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে ৰাজ্যখনৰ [[জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য]] বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম সমৃদ্ধ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। কেৰালাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বনাঞ্চলসমূহ ইয়াৰ পূব দিশৰ জিলাসমূহৰ চিৰসেউজ অৰণ্যত অৱস্থিত। কেৰালাত ৰামচৰ সন্মিলনৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত দুখন জলাশয় আছে: [[শাস্তমকোট্টা হ্ৰদ]] আৰু [[ভেম্বনাড-কোল জলাশয়]]। এই দুয়োখনকে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাশয় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত বহুতো সুৰক্ষিত সংৰক্ষণ অঞ্চল আছে, যাৰ ভিতৰত বিশাল [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ ১৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত। এই অৰণ্যসমূহত প্ৰধানকৈ [[এছিয়াৰ হাতী]] (''Elephas maximus''), [[ঢেকীয়াপতীয়া বংগীয় বাঘ]] (''Panthera tigris tigris''), [[নাহৰফুটুকী বাঘ]] (''Panthera pardus''), [[নীলগিৰি তাহৰ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') আৰু ধূসৰ ৰঙৰ বিশাল কেৰ্কেটুৱা (''Ratufa macroura'') আদি প্ৰধান [[প্ৰাণী]] পোৱা যায়।<ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> কুণ্ডালী পাহাৰৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]কে ধৰি অধিক দুৰ্গম সংৰক্ষিত বনাঞ্চলসমূহত বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতি যেনে [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] (''Macaca silenus''), [[ভাৰতীয় ভালুক]] (''Melursus (Ursus) ursinus ursinus'') আৰু [[গৌৰ]] (ভাৰতীয় বাইচন—''Bos gaurus'') পোৱা যায়। ইয়াত দেখা পোৱা অন্যান্য সাধাৰণ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় হেজাৰী বা শিয়ালু (''Hystrix indica''), [[চিতল হৰিণ]] (''Axis axis''), [[শৰপহু]] (''Cervus unicolor''), ধূসৰ হনুমান বান্দৰ, [[উৰণীয়া কেৰ্কেটুৱা]], [[জংঘলী মেকুৰী]] (''Felis chaus kutas''), [[বনৰীয়া গাহৰি]] (''Sus scrofa''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰ (Old World monkey), [[ধূসৰ কুকুৰনেচীয়া বাঘ]] (''Canis lupus'') আৰু এচিয়ান জহামাল (''Paradoxurus hermaphroditus'') অন্তৰ্ভুক্ত। কেৰালাত বহুতো সৰীসৃপ, যেনে ৰাজফেটি বা শংখচূড় (king cobra), চন্দ্ৰবোড়া বা ভাইপাৰ (viper), [[অজগৰ]] (python), বিভিন্ন কাছ আৰু ঘঁৰিয়াল পোৱা যায়—এইসমূহো পূব প্ৰান্তৰ বনাঞ্চলতে বেছিকৈ দেখা যায়। কেৰালাৰ [[পক্ষী]]কুলৰ ভিতৰত থলুৱা প্ৰজাতি যেনে শ্ৰী লংকালেন ভেকুলী-মুখা চৰাই (''Batrachostomus moniliger''), প্ৰাচ্যৰ বে ফেঁচা (Oriental bay owl), ডাঙৰ ফলভোজী চৰাই যেনে [[ৰাজধনেশ]] (''Buceros bicornis'') আৰু [[ভাৰতীয় ধূসৰ ধনেশ]] (Indian grey hornbill) পোৱা যায়। ইয়াৰ লগতে বহুলভাৱে বিস্তৃত চৰাই যেনে [[ময়ূৰ]], [[ভাৰতীয় পানী কাউৰী]], [[বন মইনা]] আৰু [[পাহাৰীয়া মইনা]], [[পানীডুবি চৰাই]] (Oriental darter), [[ক’লা মূৰৰ হালধীয়া চৰাই]], [[ভীমৰাজ চৰাই]] আৰু [[ফেঁচু চৰাই]], [[বুলবুলি চৰাই]] (''Pycnonotidae''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ [[মাছৰোকা]] আৰু [[ধনেশ বা কাঠঠোকৰা]] চৰাই, [[বন কুকুৰা]], [[চন্দ্ৰনা বা হীৰামন ভাটৌ]] (Alexandrine parakeet), আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ হাঁহ তথা পৰিভ্ৰমী চৰাইও ইয়াত দেখা যায়। তদুপৰি, কেৰালাৰ হ্ৰদ আৰু জলপথসমূহত থলুৱা প্ৰজাতিৰ মিঠা পানীৰ মাছ যেনে 'কাদু' (শিঙি মাছ—''Heteropneustes fossilis'') আৰু ইষৎ লুণীয়া পানীৰ (brackishwater) প্ৰজাতি যেনে 'ছুট্টাচী' (orange chromide—''Etroplus maculatus'', যাক একুৱাৰিয়ামৰ বাবে মূল্যবান গণ্য কৰা হয়) পোৱা যায়। === ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ === {{See also|কেৰালাৰ ইতিহাস}} [[চিত্ৰ:SeaFromBakel.jpg|thumb|কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ দুৰ্গ [[বেকিল দুৰ্গ]]ৰ ভিতৰৰ পৰা দেখা পোৱা এক বিস্তৃত দৃশ্য]] কেৰালাৰ ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত ৰাজপ্ৰসাদ, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> উল্লেখনীয় দুৰ্গসমূহৰ ভিতৰত [[বেকিল দুৰ্গ]], আড়িকাডী দুৰ্গ, চান্দ্ৰাগিৰী দুৰ্গ, হোচদুৰ্গ দুৰ্গ, [[পালাক্কাড দুৰ্গ]], [[থালাচ্ছেৰী]] দুৰ্গ, ''ফৰ্টালিজা ডা ছাও টমে'' (Fortaleza da São Tomé), [[ফোৰ্ট কোচি]], চেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ, ইষ্ট ফৰ্ট (পূব দুৰ্গ) আৰু আন্ছুথেংগু দুৰ্গ অন্যতম।<ref name="history"/> প্ৰধান ৰাজপ্ৰসাদসমূহৰ ভিতৰত [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], কনকাকুন্নু প্ৰসাদ, কউডিয়াৰ প্ৰসাদ, [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]], আৰাক্কল প্ৰসাদ, শক্তন থাম্পুৰান প্ৰসাদ, [[হিল পেলেচ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history"/> ইয়াৰ উপৰি [[মালাবাৰ উপকূল]] দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছুমান আটাইতকৈ পুৰণি [[কেৰালাত হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু মন্দিৰ]], পুৰণি [[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|মছজিদ]], পুৰণি [[কেৰালাত খ্ৰীষ্টধৰ্ম|গীৰ্জা]] আৰু পুৰণি [[কোদুংগালুৰ ইহুদী উপাসনাগৃহ|ইহুদী উপাসনাগৃহৰ]] (synagogue) বাসস্থান।<ref name="history"/> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক খাদ্য-ব্যৱসায়ৰ পথসমূহৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড়]]ৰ [[এছ. এম. ষ্ট্ৰীট]] (মিঠাই পথ) অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ মপ্পিলা বে (Mappila Bay) বন্দৰত দুৰ্গ আৰু ৰাজপ্ৰসাদ দুয়োটাই দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="history"/> ঐতিহাসিক ব্যৱসায়িক সম্পৰ্কৰ বাবে উত্তৰ কেৰালাত গঢ়ি উঠা এক পৰম্পৰাগত খাদ্য শৈলী [[থালাচ্ছেৰী ৰন্ধনশৈলী]]য়েও পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="history"/> == উৎসৱসমূহ == [[চিত্ৰ:Shashti075.JPG|thumb|200px|ষষ্ঠী]] [[চিত্ৰ:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|ত্ৰিশূৰ পুৰম]] [[চিত্ৰ:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|থিৰায়াট্টম (কুট্টিচাথান), ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ এটা জনজাতীয় ধৰ্মীয় পৰিৱেশ্য কলা]] কেৰালাৰ প্ৰধান উৎসৱ হৈছে [[ওনাম]]। কেৰালাত কেইবাটাও ধৰ্মীয় উৎসৱো পালন কৰা হয়। [[ত্ৰিশূৰ পুৰম]], [[আত্তুকাল পোংগল]], ভীমা পল্লী উৰুছ আৰু [[চেট্টিকুলংগাৰা কুম্ভ ভৰণী|চেট্টিকুলংগাৰা ভৰণী]] হৈছে কেৰালাৰ প্ৰধান মন্দিৰ উৎসৱ। ত্ৰিশূৰৰ ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰত [[ত্ৰিশূৰ পুৰম]] অনুষ্ঠিত হয়। [[মহা শিৱৰাত্ৰি|শিৱৰাত্ৰি]]ও কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ। শিৱৰাত্ৰিৰ সৈতে জড়িত আটাইতকৈ বিখ্যাত উৎসৱটো হৈছে [[অলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ]]। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ লোকসকলে [[বৰদিন]] আৰু [[ইষ্টাৰ]]ৰ দৰে উৎসৱসমূহ পালন কৰে। 'পৰুমালা পেৰুন্নাল', '[[মানৰকাদু]]', '[[আৰ্থোংকাল]]', '[[থুম্পোলী]]' আৰু '[[এডাথুৱা]] পেৰুন্নাল' হৈছে খ্ৰীষ্টানসকলৰ অন্যান্য আঞ্চলিক উৎসৱ। মুছলমান সম্প্ৰদায়ে [[ঈদুল ফিতৰ]] আৰু [[ঈদুল আজহা]] উদযাপন কৰে। কেৰালাৰ দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ গাঁৱৰ মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহত বাৰ্ষিক উৎসৱ [[থিৰায়াট্টম]] অনুষ্ঠিত হয়।<ref>"Thirayattam" (folklore Text- Malayalam, moorkkanad peethambaran), State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> === কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল === {{main|কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল}} [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] হৈছে দেশৰ সৰ্ববৃহৎ কলা প্ৰদৰশনী আৰু এছিয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ [[সমসাময়িক কলা]] উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে [[কোচি]] চহৰত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতৰ প্ৰথম বিয়েনালে ২০১২ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰৰ পৰা ২০১৩ চনৰ ১৩ মাৰ্চলৈ কোচীত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> 'ৱায়ানাদ সাহিত্য উৎসৱ' গ্ৰাম্য অঞ্চলত অনুষ্ঠিত হোৱা ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ সাহিত্য উৎসৱ। এইটো এটা দ্বিবাৰ্ষিক উৎসৱ আৰু প্ৰতিটো যুগ্ম বছৰত অনুষ্ঠিত হয়। সাহিত্য, ৰাজনীতি আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ সমগ্ৰ দেশৰ পৰা বক্তাসকল ইয়ালৈ আহে। যোৱা সংস্কৰণৰ কেইগৰাকীমান উল্লেখনীয় বক্তাৰ ভিতৰত [[প্ৰকাশ ৰাজ]], [[পাৰ্বতী তিৰুভথু]], শীলা টমী, ধন্যা ৰাজেন্দ্ৰন আদি অন্যতম আছিল।<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == চিকিৎসা পৰ্যটন == [[চিত্ৰ:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|thumbnail|[[আৰ্য বৈদ্য শালা]], [[কোট্টাক্কল]]]] [[আয়ুৰ্বেদ]] আৰু [[সিদ্ধ চিকিৎসা|সিদ্ধ]] চিকিৎসাৰ দৰে পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতিৰ দ্বাৰা প্ৰসাৰিত [[চিকিৎসা পৰ্যটন]] এই ৰাজ্যখনত ব্যাপকভাৱে জনপ্ৰিয়। ই দিনক দিনে অধিক সংখ্যক পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছে। কেৰালাক সাধাৰণতে আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ বা হাব বুলি জনা যায়। কেৰালাৰ চিকিৎসা পৰ্যটন খণ্ডটো ইয়াৰ গোলকীয় সুনাম আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ বাবে সুপৰিচিত।<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == সংস্কৃতি == {{main|কেৰালাৰ কলা|কেৰালাৰ সংস্কৃতি}} [[চিত্ৰ:Kathakali 1(Kerala).jpg|thumb|250px|[[কথাকলি]] হৈছে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ এক অন্যতম প্ৰধান ৰূপ]] [[চিত্ৰ:Vishnu Theyyam.jpg|thumb|250px|[[কান্নুৰ]]ৰ [[পায়্যানুৰ]]ৰ ওচৰৰ 'নড়ুভিলাথু কোট্টম'ত প্ৰদৰ্শিত 'বিষ্ণু মূৰ্তি [[থেয়্যাম]]']] [[চিত্ৰ:Theyyam of Kerala by Shagil Kannur (28).jpg|thumb|200px|[[থেয়্যাম]] হৈছে উত্তৰ কেৰালাত প্ৰচলিত এক হিন্দু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি]] [[চিত্ৰ:Kalaripayattu by young girls.jpg|thumb|250px|[[কালাৰিপায়াত্তু]] হৈছে কেৰালাত উৎপত্তি হোৱা এক ভাৰতীয় যুদ্ধকলা]] [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] মূলতঃ হিন্দু ধৰ্মৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত, যাৰ উৎস 'তামিলকণ' নামেৰে জনাজাত এক বৃহত্তৰ [[শ্ৰেণী:তামিল সংস্কৃতি|তামিল ঐতিহ্য]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। পৰৱৰ্তী সময়ত, বহিঃবিশ্বৰ সংস্কৃতিসমূহৰ সৈতে শতিকা জোৰা সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতি অধিক সমৃদ্ধিশালী হৈ পৰে।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{cite journal |surname1=Bhagyalekshmy |given1=S |year=2004 |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal=Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url=http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date=12 January 2006 |archive-date=20 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status=dead |pages=6–7}}</ref> ইয়াৰ থলুৱা [[পৰিৱেশ্য কলা]]সমূহৰ ভিতৰত ''[[কুডিয়াট্টম]]'', ''[[কথাকলি]]'' (কথা অৰ্থাৎ "কাহিনী" আৰু কলি অৰ্থাৎ "নাটক"), ইয়াৰে এক সুকীয়া ৰূপ ''[[কেৰালা নটনম]]'', ''[[কুথু]]'', ''[[মোহিনীঅট্টম]]'' ("মোহিনী ৰূপৰ নৃত্য"), ''[[থুল্লাল]]'', ''[[পদয়ানী]]'', ''[[থিৰায়াট্টম]]'' আৰু ''[[থেয়্যাম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। আন কিছুমান কলা অধিক ধৰ্মীয় আৰু জনজাতীয় বিষয়বস্তুৰ ওপৰত আধাৰিত। ইয়াৰ ভিতৰত ''[[চভিট্টু নাটক জোঁত|চভিট্টু নাটক]]'', মালিবাৰ অঞ্চলৰ ''[[ওপ্পানা]]'' (য’ত নৃত্য, তালবদ্ধ হাত চাপৰি আৰু গানৰ সংমিশ্ৰণ ঘটে) অন্যতম। অৱশ্যে, এই কলা ৰূপসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱসমূহতে প্ৰদৰ্শিত হয় আৰু সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ইমান জনপ্ৰিয় নহয়, কিয়নো তেওঁলোকে সমসাময়িক আধুনিক কলাৰ প্ৰতিহে অধিক আগ্ৰহ দেখুৱায়।{{citation needed|date=September 2024}} [[চিত্ৰ:Panchavadyam.jpg|thumb|200px|[[পঞ্চবাদ্যম]]]] কেৰালাত কেইবাটাও প্ৰাচীন ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি ভিত্তিক কলাৰ উৎপত্তি হৈছিল; ইয়াৰ ভিতৰত ''[[কালাৰিপায়াত্তু]]'' (কালাৰি অৰ্থাৎ "স্থান" বা "ৰণক্ষেত্ৰ" আৰু পায়াত্তু অৰ্থাৎ "অনুশীলন") অন্যতম। বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি যুদ্ধকলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম কালাৰিপায়াত্তুৰ উৎপত্তি মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি পৰশুৰামৰ দ্বাৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অন্যান্য ধৰ্মীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত ''[[থিৰায়াট্টম]]'', ''[[থেয়্যাম]]'', ''[[পূৰাক্কালি]]'' আৰু ''[[কুডিয়াট্টম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। থিৰায়াট্টম হৈছে দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ এক পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় লোককলা। উৎসৱৰ সমদলসমূহত প্ৰায়ে পৰম্পৰাগত সংগীত যেনে [[পঞ্চাৰী মেলাম]] বা [[পঞ্চবাদ্যম]] বজোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Kalaripayattu — Traditional Martial Art of Kerala |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/artforms/kalaripayattu-traditional-martial-art-of-kerala/4 |access-date=2026-05-27}}</ref> [[চাৰুকলা]]ৰ ক্ষেত্ৰত, ৰাজ্যখনত প্ৰাচীন আৰু সমসাময়িক উভয় কলা তথা শিল্পীৰ এক চহকী পৰম্পৰা আছে। কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত দেৱালচিত্ৰসমূহ সমগ্ৰ ৰাজ্যৰে প্ৰাচীন মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু ৰাজপ্ৰসাদবোৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খ্ৰীষ্টীয় ৯ম পৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই চিত্ৰসমূহত এক সুকীয়া শৈলী আৰু ৰং (প্ৰধানকৈ গেৰুৱা আৰু সেউজীয়া) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Keralan Mural Paintings |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/heritage/keralan-mural-paintings/ |access-date=2026-05-27}}</ref> কেৰালা ইয়াৰ ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ প্ৰধান ধৰ্মসমূহ হৈছে হিন্দু ধৰ্ম, খ্ৰীষ্টধৰ্ম আৰু ইছলাম ধৰ্ম। [[জৈন ধৰ্ম]], [[ইহুদী ধৰ্ম]], [[শিখ ধৰ্ম]] আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অনুগামীৰ সংখ্যা তুলনামূলকভাৱে কম।<ref>{{cite web |title=Population by religious community — Kerala (Census of India 2011) |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |access-date=2026-05-27}}</ref> সমগ্ৰ বিশ্বৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বাবে ৰাজ্যখনত বহুতো বিখ্যাত মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু মছজিদ গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ পাৰাভুৰৰ [[কোট্টাকাভু মাৰ থমা চাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা]] অন্যতম, যিখন পাঁচনি চেইণ্ট থমাছে ভাৰতত উপস্থিত হৈ স্থাপন কৰা প্ৰথম গীৰ্জাসমূহৰ এখন বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ইয়াৰোপৰি ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ [[চেৰামন জুমা মছজিদ]] ইয়াতেই অৱস্থিত, যিখন [[মুহাম্মাদ|হজৰত মহম্মদ]]ৰ মৃত্যুৰ পূৰ্বৰে পৰা বৰ্তি থকা বুলি গণ্য কৰা হয়। কমণৱেল্থ অফ নেচনচৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি সক্ৰিয় ইহুদী উপাসনাগৃহ [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ| পৰদেশী উপাসনাগৃহ]] কেৰালাতে অৱস্থিত। ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বৈচিত্ৰ্য, ইয়াৰ সৈতে জড়িত উৎসৱ আৰু স্থাপত্যসমূহৰ পৰ্যটন সম্ভাৱনীয়তাক স্বীকাৰ কৰি পৰ্যটন বিভাগে এক "তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন" প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰিছে।<ref>[http://www.business-standard.com/lifeleisure/storypage.php?leftnm=5&subLeft=4&chklogin=N&autono=101092&tab=r Incredible Kerala]. Business-standard.com.</ref><ref>[http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 Jumbo tourism: Guruvayur temple to woo visitors] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140413145448/http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 |date=13 April 2014 }}</ref> প্ৰধান তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[গুৰুভায়ুৰ]], [[শবৰীমালা]], [[মালয়াতুৰ]], [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ|পৰদেশী উপাসনাগৃহ]], [[আৰ্থুংকাল]], [[থুম্পোলী]] গীৰ্জা, খ্ৰীষ্টাব্দ ১০৫ চনত নিৰ্মিত কুৰাভিলাংগাদৰ চেইণ্ট মেৰীছ ফোৰেন গীৰ্জা, [[আত্তুকাল পোংগল]] (যি বিশ্বৰ আটাইতকৈ বৃহৎ মহিলাৰ সমাৱেশ হিচাপে গিনীজ ৰেকৰ্ডত স্থান পাইছে) আৰু [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] অন্যতম। == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery class="center" widths="240" heights="200"> File:Jatayu Earth's Center Nature Park.jpg|[[জটায়ু আৰ্থছ চেন্টাৰ প্ৰকৃতি উদ্যান]] File:Bekal 1.jpg|[[বেকিল দুৰ্গ]] File:Kannurfort9a.jpg|[[চেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গ]] File:Edakkal Caves - Interior.jpg|[[এদাক্কাল গুহা]] File:Pookode Lake - snap - dec 2011 0117.JPG|[[পুকোড়ে হ্ৰদ]] File:Sargaalaya Arts & Crafts Village, Iringal views (5).jpg|[[সৰ্গালয়া ক্ৰাফ্টছ ভিলেজ]] File:Kottakkunnu, Malappuram municipality.jpg|[[কোট্টাকুন্নু]] File:Malampuzha dam in Palakkad, Kerala. 32.jpg|[[মালাম্পুঝা বান্ধ|মালাম্পুঝা উদ্যান বান্ধ]] File:Malampuzha Yakshi - മലമ്പുഴ യക്ഷി 03.JPG|[[যক্ষী (ভাস্কৰ্য)|যক্ষী]] File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|[[ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰ]] File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|[[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] File:Edappally Church at night 03.jpg|[[চেইণ্ট জৰ্জ চাইৰো-মালাবাৰ ফোৰেন গীৰ্জা, ইডাপ্পাল্লী]] File:Chinese Fishing Nets Cochin.jpg|[[কোচি]]ৰ [[চীনা মাছধৰা জাল]] File:Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg|[[কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেৰিনা]] File:Kochi Skyline.jpg|[[মেৰিন ড্ৰাইভ, কোচি]] File:Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg|[[বলগাট্টী প্ৰসাদ]] File:Kuravan kurathi statue, ramakkalmedu.jpg|[[ৰামাক্কালমেডু]] File:Munnar Top station.jpg|[[মুন্নাৰ]] File:009262022 Vaikom Mahadeva temple aerial view, Kottayam Kerala 012.jpg|[[ভাইকম শ্ৰী মহাদেৱ মন্দিৰ]] File:House Boat in morning, Alappuzha, Kerala.jpg|[[আলাপ্পুঝা]] File:009232022 Ambalaphuzha Shri Krishna Swamy Temple Kerala 08.jpg|[[আম্বালাপ্পুঝা শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰ]] File:Sabarimala temple during Periyar butterfly survey at Sabarimala, 2014 (3).jpg|[[শবৰীমালা]] File:Sree Padmanabhaswamy temple Thiruvananthapuram,.jpg|[[পদ্মনামস্বামী মন্দিৰ]] </gallery> == প্ৰশাসন == ''কেৰালা পৰ্যটন'' (Kerala Tourism) হৈছে [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগ]]ৰ জনপ্ৰিয় নাম (ৱেবছাইট: keralatourism.org)। [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা পৰ্যটন বিভাগ]] কেৰালাত পৰ্যটনৰ বহনক্ষম বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ। এই বিভাগৰ মুৰব্বী হৈছে এগৰাকী পৰ্যটন মন্ত্ৰী আৰু বৰ্তমানৰ কাৰ্যভাৰপ্ৰাপ্ত মন্ত্ৰীগৰাকী হৈছে [[পি. এ. মহম্মদ ৰিয়াছ]]।<ref>{{Cite web |title=Kerala Tourism PATA Gold Award 2025 {{!}} Minister Riyas Received Award in Bangkok {{!}} Most Engaging Social Media Campaign |url=https://www.keralatourism.org/newsletter/news/2025/minister-recieves-pata-gold-award-bangkok/2339 |access-date=2025-12-24 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.ETTravelWorld.com |title=Kerala's medical tourism sector is witnessing rapid growth says Minister Mohammad Riyas |url=https://travel.economictimes.indiatimes.com/news/tourism/wellness/keralas-medical-tourism-sector-experiences-significant-growth-minister-riyas/123473158 |access-date=2025-12-24 |website=ETTravelWorld.com |language=en}}</ref> ১৯৬৬ চনত কেৰালা চৰকাৰৰ দ্বাৰা [[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]] (KTDC) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই নিগম হৈছে ৰাজ্যখনত পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰ আৰু পৰ্যটন সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ নোডেল সংস্থা। জিলা পৰ্যায়ত ইয়াৰ বাবে [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ|জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদসমূহ (DTPC)]] গঠন কৰা হৈছে। পৰ্যটকসকলৰ সুৰক্ষা আৰু প্ৰতিৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ [[কেৰালা আৰক্ষী]]ৰ অধীনত এক সমৰ্পিত পৰ্যটন আৰক্ষী গোট (Tourist Police Unit) নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2018-05-21 |title=Tourism police will man key tourist hotspots in Kerala, says Loknath Behera |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/21/tourism-police-will-man-key-tourist-hotspots-in-kerala-says-loknath-behera-1817301.html |access-date=2025-12-24 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tourists can breathe easy as dedicated Kerala cops are around |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2018/09/12/tourists-can-breathe-easy-Kerala-tourism-police.html |access-date=2025-12-24 |website=www.onmanorama.com}}</ref> == টোকা আৰু তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|কেৰালা}} {{Spoken Wikipedia|keralatourism.ogg|date=2006-03-08}} {{Wikivoyage|Kerala|কেৰালা}} hxgs351y1gd44upzrthihihr5x2ibwk 622372 622371 2026-08-01T11:24:35Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622372 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰদ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যমজ় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰপৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰদ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমূহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰদ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰপৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন-ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎসংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- ! scope=col|ক্ৰমিক নং ! scope=col|দেশ ! scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮৫৯ |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট। ]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰপৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center; " ! rowspan="2" |বছৰ ! rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center; " ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center; " ! 2023 ! 21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center; " ! 2022 ! 19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center; " ! 2021 ! 7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center; " ! 2020 ! 5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center; " ! 2019 ! 19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center; " ! 2018 ! 16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center; " ! 2017 ! 15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center; " ! 2016 ! 14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center; " ! 2015 ! 13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center; " ! 2014 ! 12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center; " ! 2013 ! 11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center; " ! 2012 ! 10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} ==মুখ‍্য আকৰ্ষণসমূহ== === সাগৰীয় সৈকতসমূহ === [[চিত্ৰ:Kovalam beach trivandrum kerala.jpg|thumb|left|350px|[[কোৱালাম সাগৰীয় সৈকত|কোৱালাম সৈকত]]]] পশ্চিম উপকূলত [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ কাষত অৱস্থিত কেৰালাৰ এক ৫৮০ কিঃমিঃ দীঘল উপকূলৰেখা আছে; যাৰ প্ৰায় সমগ্ৰ অংশতে বালিময় সাগৰীয় সৈকত দেখা পোৱা যায়। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম]] সৈকত আছিল পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰা কেৰালাৰ প্ৰথম সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ অন্যতম। ১৯৬০-ৰ দশকত ভ্ৰমণকাৰী আৰু ৰ’দ পুৱাব বিচৰা লোকসকলে ইয়াক নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯৭০-ৰ দশকত বৃহৎসংখ্যক [[হিপ্পী]]ৰ আগমন ঘটিছিল। বৰ্তমান কোৱালাম ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ বেছি দৰ্শন কৰা সৈকতসমূহৰ অন্যতম।<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ ভিতৰত [[কাপ্পাড]], [[আলাপ্পুঝা]], [[কোঝিকোড়]] সৈকত, মাৰাৰী সৈকত (মাৰাৰীকুলাম, আলাপ্পুঝা), [[থুম্পোলী]] সৈকত, নাটিকা (ত্ৰিছূৰ), ভাদানাপ্পিল্লী সৈকত (ত্ৰিছূৰ), [[চেৰাই|চেৰাই সৈকত]], [[পোন্নানী|পোন্নানী সৈকত]], [[বেকিল]], [[বেপুৰ|বেপুৰ সৈকত]], [[ফোৰ্ট কোচি]], [[আঝীকাল সৈকত]] আৰু [[ভাৰকলা]] অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ [[মুঝাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় সৈকত|মুঝাপ্পিলাংগড় সৈকত]] আৰু কোঝিকোড়ৰ থিক্কোড়ী সৈকত হৈছে ভাৰতৰ একমাত্ৰ দুখন ড্ৰাইভ-ইন সৈকত (য’ত গাড়ী চলাব পাৰি)। নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ সমীক্ষা অনুসৰি মাৰাৰী সৈকতক বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পাঁচখন হেমক সৈকত (Hammock Beaches) হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমত ইয়াৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> === বেকৱাটাৰ বা পশ্চাৎজল === {{main|কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ}} [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|[[পোন্নানী]]ৰ ওচৰৰ [[এদাপ্পাল|বিয়্যাম]] হ্ৰদত নাও চলোৱা অৱস্থাত]] [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumbnail|[[নীলেশ্বৰম]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''[[কেট্টুভাল্লাম]]'']] কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ (backwaters) হৈছে [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ উপকূলৰ (যাক [[মালাবাৰ উপকূল]] বুলি জনা যায়) সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত নিমখীয়া পানীৰ লাগুন আৰু হ্ৰদৰ এটা শৃংখল। বেকৱাটাৰত 'হাউচবোট' (নাওঘৰ) বা 'কেট্টুভাল্লাম'ৰ যাত্ৰা কেৰালাৰ এটা অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ পৰ্যটন মূলতঃ কেৰালাৰ [[আলাপ্পুঝা|আলেপ্পী]], [[কুমাৰাকোম]], [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], [[কোল্লাম]], [[পোন্নানী]], [[কাভায়ী বেকৱাটাৰ]], [[ভেম্বনাড]] আৰু [[বেকিল]] আদি অঞ্চলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। উৎসৱৰ বতৰত অনুষ্ঠিত হোৱা নাও খেলসমূহো এই বেকৱাটাৰ অঞ্চলবোৰৰ এটা প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ নেটৱৰ্কত কেইবাটাও ডাঙৰ হ্ৰদ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদটো হৈছে [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱ-নিৰ্মিত ১৫০০ কিঃমিঃ দীঘল খালৰদ্বাৰা ইটোৰ সৈতে সিটো সংযোজিত হৈ আছে। কেইবাখনো নদীৰ পানী ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। ই সমগ্ৰ কেৰালা ৰাজ্যজুৰি বিস্তৃত হৈ আছে। [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰপৰা বৈ অহা কেইবাখনো নদীৰ মুখত সাগৰীয় ঢৌ আৰু উপকূলীয় সোঁতৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত চাপৰ প্ৰাচীৰ দ্বীপ (barrier islands) সৃষ্টি হৈ এই বেকৱাটাৰসমূহ গঠন হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === হিল ষ্টেচন বা পাহাৰীয়া স্থানসমূহ === [[চিত্ৰ:Munnar Hillscape.jpg|thumb|[[মুন্নাৰ]]ৰ পাহাৰীয়া দৃশ্য-পট]] [[চিত্ৰ:Sithar Kundu View Point 01.jpg|thumb|দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ পালাক্কাড জিলাৰ [[নেল্লিয়াম্পাথী]]ত অৱস্থিত সিতাৰ কুণ্ডু ভিউ পইণ্ট]] পূব কেৰালাৰ ভূ-খণ্ড [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাই আগুৰি আছে; সেয়েহে এই অঞ্চলটোত ওখ পাহাৰ, গিৰিপথ আৰু দ উপত্যকা দেখা পোৱা যায়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা এখন [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্ক’ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হোৱাৰ লগতে ই বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পটৰ অন্যতম। ইয়াৰ আটাইতকৈ দুৰ্গম বনাঞ্চলসমূহ ঘন অৰণ্যৰে আবৃত, আনহাতে অন্যান্য অঞ্চলসমূহত চাহ আৰু কফিৰ খেতি (মূলতঃ ১৯ আৰু ২০ শতিকাত স্থাপিত) বা অন্যান্য ধৰণৰ কৃষি কৰা হয়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা গড়ে ১৫০০ মিটাৰ উচ্চতালৈ উঠি গৈছে। এই অঞ্চলৰ কিছুমান জনপ্ৰিয় পাহাৰীয়া স্থান (হিল ষ্টেচন) হৈছে [[মুন্নাৰ]], [[ৱাগামন]], [[পৈথালমালা]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[নীলাম্বুৰ]], [[ইলাপেডিকা]], [[পীৰমেড]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|থেক্কাডী]], [[পনমুদী]] আৰু [[কালভাৰী মাউণ্ট]]। === বন্যপ্ৰাণী === {{main|কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী}} [[চিত্ৰ:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|[[পালাক্কাড জিলা]]ৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] হৈছে আটাইতকৈ বেছিসংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (lion-tailed macaque) বাসস্থান। এইবোৰ বিশ্বৰ আটাইতকৈ বিৰল আৰু আটাইতকৈ [[বিলুপ্তপ্ৰায় জীৱ|সংকটাপন্ন]] [[প্ৰাইমেট]]সমূহৰ অন্যতম। ]] [[চিত্ৰ:The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg|thumb|200px|ত্ৰিছূৰত অৱস্থিত [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]]। [[কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী]] মূলতঃ [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে। ]] কেৰালাৰ অধিকাংশ অঞ্চলত আৰ্দ্ৰ ক্ৰান্তীয় জলবায়ু বিৰাজ কৰে। ইয়াৰ স্বাভাৱিক বাসস্থানসমূহ নিম্ন উচ্চতাত ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজ [[বৰ্ষাৰণ্য]] আৰু পূব দিশৰ উচ্চভূমিৰ [[পৰ্ণপাতী উদ্ভিদ|পৰ্ণপাতী]] তথা অৰ্ধ-চিৰসেউজ অৰণ্যৰে গঠিত। অৱশ্যে ইয়াৰ ভূ-খণ্ড আৰু উচ্চতাৰ ব্যাপক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে ৰাজ্যখনৰ [[জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য]] বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম সমৃদ্ধ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। কেৰালাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বনাঞ্চলসমূহ ইয়াৰ পূব দিশৰ জিলাসমূহৰ চিৰসেউজ অৰণ্যত অৱস্থিত। কেৰালাত ৰামচৰ সন্মিলনৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত দুখন জলাশয় আছে: [[শাস্তমকোট্টা হ্ৰদ]] আৰু [[ভেম্বনাড-কোল জলাশয়]]। এই দুয়োখনকে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাশয় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত বহুতো সুৰক্ষিত সংৰক্ষণ অঞ্চল আছে, যাৰ ভিতৰত বিশাল [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ ১৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত। এই অৰণ্যসমূহত প্ৰধানকৈ [[এছিয়াৰ হাতী]] (''Elephas maximus''), [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বংগীয় বাঘ]] (''Panthera tigris tigris''), [[নাহৰফুটুকী বাঘ]] (''Panthera pardus''), [[নীলগিৰি তাহৰ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') আৰু ধূসৰ ৰঙৰ বিশাল কেৰ্কেটুৱা (''Ratufa macroura'') আদি প্ৰধান [[প্ৰাণী]] পোৱা যায়।<ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> কুণ্ডালী পাহাৰৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]কে ধৰি অধিক দুৰ্গম সংৰক্ষিত বনাঞ্চলসমূহত বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতি যেনে [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] (''Macaca silenus''), [[ভাৰতীয় ভালুক]] (''Melursus (Ursus) ursinus ursinus'') আৰু [[গৌৰ]] (ভাৰতীয় বাইচন—''Bos gaurus'') পোৱা যায়। ইয়াত দেখা পোৱা অন্যান্য সাধাৰণ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় হাজাৰী বা শিয়ালু (''Hystrix indica''), [[চিতল হৰিণ]] (''Axis axis''), [[শৰপহু]] (''Cervus unicolor''), ধূসৰ হনুমান বান্দৰ, [[উৰণীয়া কেৰ্কেটুৱা]], [[জংঘলী মেকুৰী]] (''Felis chaus kutas''), [[বনৰীয়া গাহৰি]] (''Sus scrofa''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰ (Old World monkey), [[ধূসৰ কুকুৰনেচীয়া বাঘ]] (''Canis lupus'') আৰু এছিয়ান জহামাল (''Paradoxurus hermaphroditus'') অন্তৰ্ভুক্ত। কেৰালাত বহুতো সৰীসৃপ, যেনে ৰাজফেটি বা শংখচূড় (king cobra), চন্দ্ৰবোড়া বা ভাইপাৰ (viper), [[অজগৰ]] (python), বিভিন্ন কাছ আৰু ঘঁৰিয়াল পোৱা যায়—এইসমূহো পূব প্ৰান্তৰ বনাঞ্চলতে বেছিকৈ দেখা যায়। কেৰালাৰ [[পক্ষী]]কুলৰ ভিতৰত থলুৱা প্ৰজাতি যেনে শ্ৰী লংকালেন ভেকুলী-মুখা চৰাই (''Batrachostomus moniliger''), প্ৰাচ্যৰ বে ফেঁচা (Oriental bay owl), ডাঙৰ ফলভোজী চৰাই যেনে [[ৰাজধনেশ]] (''Buceros bicornis'') আৰু [[ভাৰতীয় ধূসৰ ধনেশ]] (Indian grey hornbill) পোৱা যায়। ইয়াৰ লগতে বহুলভাৱে বিস্তৃত চৰাই যেনে [[ময়ূৰ]], [[ভাৰতীয় পানী কাউৰী]], [[বন মইনা]] আৰু [[পাহাৰীয়া মইনা]], [[পানীডুবি চৰাই]] (Oriental darter), [[ক’লা মূৰৰ হালধীয়া চৰাই]], [[ভীমৰাজ চৰাই]] আৰু [[ফেঁচু চৰাই]], [[বুলবুলি চৰাই]] (''Pycnonotidae''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ [[মাছৰোকা]] আৰু [[ধনেশ বা কাঠঠোকৰা]] চৰাই, [[বন কুকুৰা]], [[চন্দ্ৰনা বা হীৰামন ভাটৌ]] (Alexandrine parakeet), আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ হাঁহ তথা পৰিভ্ৰমী চৰায়ো ইয়াত দেখা যায়। তদুপৰি, কেৰালাৰ হ্ৰদ আৰু জলপথসমূহত থলুৱা প্ৰজাতিৰ মিঠা পানীৰ মাছ যেনে 'কাদু' (শিঙি মাছ—''Heteropneustes fossilis'') আৰু ইষৎ লুণীয়া পানীৰ (brackishwater) প্ৰজাতি যেনে 'ছুট্টাচী' (orange chromide—''Etroplus maculatus'', যাক একুৱাৰিয়ামৰ বাবে মূল্যৱান গণ্য কৰা হয়) পোৱা যায়। === ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ === {{See also|কেৰালাৰ ইতিহাস}} [[চিত্ৰ:SeaFromBakel.jpg|thumb|কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ দুৰ্গ [[বেকিল দুৰ্গ]]ৰ ভিতৰৰপৰা দেখা পোৱা এক বিস্তৃত দৃশ্য]] কেৰালাৰ ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত ৰাজপ্ৰাসাদ, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> উল্লেখনীয় দুৰ্গসমূহৰ ভিতৰত [[বেকিল দুৰ্গ]], আড়িকাডী দুৰ্গ, চান্দ্ৰাগিৰী দুৰ্গ, হোচদুৰ্গ দুৰ্গ, [[পালাক্কাড দুৰ্গ]], [[থালাচ্ছেৰী]] দুৰ্গ, ''ফৰ্টালিজা ডা ছাও টমে'' (Fortaleza da São Tomé), [[ফোৰ্ট কোচি]], চেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ, ইষ্ট ফৰ্ট (পূব দুৰ্গ) আৰু আঞ্ছুথেংগু দুৰ্গ অন্যতম।<ref name="history"/> প্ৰধান ৰাজপ্ৰাসাদসমূহৰ ভিতৰত [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], কনকাকুন্নু প্ৰসাদ, কউডিয়াৰ প্ৰসাদ, [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]], আৰাক্কল প্ৰসাদ, শক্তন থাম্পুৰান প্ৰসাদ, [[হিল পেলেচ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history"/> ইয়াৰ উপৰি [[মালাবাৰ উপকূল]] দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছুমান আটাইতকৈ পুৰণি [[কেৰালাত হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু মন্দিৰ]], পুৰণি [[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|মছজিদ]], পুৰণি [[কেৰালাত খ্ৰীষ্টধৰ্ম|গীৰ্জা]] আৰু পুৰণি [[কোদুংগালুৰ ইহুদী উপাসনাগৃহ|ইহুদী উপাসনাগৃহৰ]] (synagogue) বাসস্থান।<ref name="history"/> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক খাদ্য-ব্যৱসায়ৰ পথসমূহৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড়]]ৰ [[এছ. এম. ষ্ট্ৰীট]] (মিঠাই পথ) অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ মপ্পিলা বে (Mappila Bay) বন্দৰত দুৰ্গ আৰু ৰাজপ্ৰাসাদ দুয়োটাই দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="history"/> ঐতিহাসিক ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্কৰ বাবে উত্তৰ কেৰালাত গঢ়ি উঠা এক পৰম্পৰাগত খাদ্য শৈলী [[থালাচ্ছেৰী ৰন্ধনশৈলী]]য়েও পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="history"/> == উৎসৱসমূহ == [[চিত্ৰ:Shashti075.JPG|thumb|200px|ষষ্ঠী]] [[চিত্ৰ:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|ত্ৰিছূৰ পুৰম]] [[চিত্ৰ:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|থিৰায়াট্টম (কুট্টিচাথান), ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ এটা জনজাতীয় ধৰ্মীয় পৰিৱেশ্য কলা]] কেৰালাৰ প্ৰধান উৎসৱ হৈছে [[ওনাম]]। কেৰালাত কেইবাটাও ধৰ্মীয় উৎসৱো পালন কৰা হয়। [[ত্ৰিছূৰ পুৰম]], [[আত্তুকাল পোংগল]], ভীমা পল্লী উৰুছ আৰু [[চেট্টিকুলংগাৰা কুম্ভ ভৰণী|চেট্টিকুলংগাৰা ভৰণী]] হৈছে কেৰালাৰ প্ৰধান মন্দিৰ উৎসৱ। ত্ৰিছূৰৰ ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰত [[ত্ৰিছূৰ পুৰম]] অনুষ্ঠিত হয়। [[মহা শিৱৰাত্ৰি|শিৱৰাত্ৰি]]ও কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ। শিৱৰাত্ৰিৰ সৈতে জড়িত আটাইতকৈ বিখ্যাত উৎসৱটো হৈছে [[অলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ]]। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ লোকসকলে [[বৰদিন]] আৰু [[ইষ্টাৰ]]ৰ দৰে উৎসৱসমূহ পালন কৰে। 'পৰুমালা পেৰুন্নাল', '[[মানৰকাদু]]', '[[আৰ্থোংকাল]]', '[[থুম্পোলী]]' আৰু '[[এডাথুৱা]] পেৰুন্নাল' হৈছে খ্ৰীষ্টানসকলৰ অন্যান্য আঞ্চলিক উৎসৱ। মুছলমান সম্প্ৰদায়ে [[ঈদুল ফিতৰ]] আৰু [[ঈদুল আজহা]] উদ্‌যাপন কৰে। কেৰালাৰ দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ গাঁৱৰ মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহত বাৰ্ষিক উৎসৱ [[থিৰায়াট্টম]] অনুষ্ঠিত হয়।<ref>"Thirayattam" (folklore Text- Malayalam, moorkkanad peethambaran), State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> === কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল === {{main|কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল}} [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] হৈছে দেশৰ সৰ্ববৃহৎ কলা প্ৰদৰশনী আৰু এছিয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ [[সমসাময়িক কলা]] উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে [[কোচি]] চহৰত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতৰ প্ৰথম বিয়েনালে ২০১২ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০১৩ চনৰ ১৩ মাৰ্চলৈ কোচীত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> 'ৱায়ানাদ সাহিত্য উৎসৱ' গ্ৰাম্য অঞ্চলত অনুষ্ঠিত হোৱা ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ সাহিত্য উৎসৱ। এইটো এটা দ্বিবাৰ্ষিক উৎসৱ আৰু প্ৰতিটো যুগ্ম বছৰত অনুষ্ঠিত হয়। সাহিত্য, ৰাজনীতি আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ সমগ্ৰ দেশৰপৰা বক্তাসকল ইয়ালৈ আহে। যোৱা সংস্কৰণৰ কেইগৰাকীমান উল্লেখনীয় বক্তাৰ ভিতৰত [[প্ৰকাশ ৰাজ]], [[পাৰ্বতী তিৰুভথু]], শীলা টমী, ধন্যা ৰাজেন্দ্ৰন আদি অন্যতম আছিল।<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == চিকিৎসা পৰ্যটন == [[চিত্ৰ:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|thumbnail|[[আৰ্য বৈদ্য শালা]], [[কোট্টাক্কল]]]] [[আয়ুৰ্বেদ]] আৰু [[সিদ্ধ চিকিৎসা|সিদ্ধ]] চিকিৎসাৰ দৰে পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতিৰদ্বাৰা প্ৰসাৰিত [[চিকিৎসা পৰ্যটন]] এই ৰাজ্যখনত ব্যাপকভাৱে জনপ্ৰিয়। ই দিনক দিনে অধিকসংখ্যক পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছে। কেৰালাক সাধাৰণতে আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ বা হাব বুলি জনা যায়। কেৰালাৰ চিকিৎসা পৰ্যটন খণ্ডটো ইয়াৰ গোলকীয় সুনাম আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ বাবে সুপৰিচিত।<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == সংস্কৃতি == {{main|কেৰালাৰ কলা|কেৰালাৰ সংস্কৃতি}} [[চিত্ৰ:Kathakali 1(Kerala).jpg|thumb|250px|[[কথাকলি]] হৈছে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ এক অন্যতম প্ৰধান ৰূপ]] [[চিত্ৰ:Vishnu Theyyam.jpg|thumb|250px|[[কান্নুৰ]]ৰ [[পায়্যানুৰ]]ৰ ওচৰৰ 'নড়ুভিলাথু কোট্টম'ত প্ৰদৰ্শিত 'বিষ্ণু মূৰ্তি [[থেয়্যাম]]']] [[চিত্ৰ:Theyyam of Kerala by Shagil Kannur (28).jpg|thumb|200px|[[থেয়্যাম]] হৈছে উত্তৰ কেৰালাত প্ৰচলিত এক হিন্দু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি]] [[চিত্ৰ:Kalaripayattu by young girls.jpg|thumb|250px|[[কালাৰিপায়াত্তু]] হৈছে কেৰালাত উৎপত্তি হোৱা এক ভাৰতীয় যুদ্ধকলা]] [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] মূলতঃ হিন্দু ধৰ্মৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত, যাৰ উৎস 'তামিলকণ' নামেৰে জনাজাত এক বৃহত্তৰ [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। পৰৱৰ্তী সময়ত, বহিঃবিশ্বৰ সংস্কৃতিসমূহৰ সৈতে শতিকা জোৰা সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতি অধিক সমৃদ্ধিশালী হৈ পৰে।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{cite journal |surname1=Bhagyalekshmy |given1=S |year=2004 |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal=Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url=http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date=12 January 2006 |archive-date=20 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status=dead |pages=6–7}}</ref> ইয়াৰ থলুৱা [[পৰিৱেশ্য কলা]]সমূহৰ ভিতৰত ''[[কুডিয়াট্টম]]'', ''[[কথাকলি]]'' (কথা অৰ্থাৎ "কাহিনী" আৰু কলি অৰ্থাৎ "নাটক"), ইয়াৰে এক সুকীয়া ৰূপ ''[[কেৰালা নটনম]]'', ''[[কুথু]]'', ''[[মোহিনীঅট্টম]]'' ("মোহিনী ৰূপৰ নৃত্য"), ''[[থুল্লাল]]'', ''[[পদয়ানী]]'', ''[[থিৰায়াট্টম]]'' আৰু ''[[থেয়্যাম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। আন কিছুমান কলা অধিক ধৰ্মীয় আৰু জনজাতীয় বিষয়-বস্তুৰ ওপৰত আধাৰিত। ইয়াৰ ভিতৰত ''[[চভিট্টু নাটক জোঁত|চভিট্টু নাটক]]'', মালিবাৰ অঞ্চলৰ ''[[ওপ্পানা]]'' (য’ত নৃত্য, তালবদ্ধ হাত-চাপৰি আৰু গানৰ সংমিশ্ৰণ ঘটে) অন্যতম। অৱশ্যে, এই কলা ৰূপসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱসমূহতে প্ৰদৰ্শিত হয় আৰু সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ইমান জনপ্ৰিয় নহয়, কিয়নো তেওঁলোকে সমসাময়িক আধুনিক কলাৰ প্ৰতিহে অধিক আগ্ৰহ দেখুৱায়।{{citation needed|date=September 2024}} [[চিত্ৰ:Panchavadyam.jpg|thumb|200px|[[পঞ্চবাদ্যম]]]] কেৰালাত কেইবাটাও প্ৰাচীন ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি ভিত্তিক কলাৰ উৎপত্তি হৈছিল; ইয়াৰ ভিতৰত ''[[কালাৰিপায়াত্তু]]'' (কালাৰি অৰ্থাৎ "স্থান" বা "ৰণক্ষেত্ৰ" আৰু পায়াত্তু অৰ্থাৎ "অনুশীলন") অন্যতম। বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি যুদ্ধকলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম কালাৰিপায়াত্তুৰ উৎপত্তি মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি পৰশুৰামৰদ্বাৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অন্যান্য ধৰ্মীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত ''[[থিৰায়াট্টম]]'', ''[[থেয়্যাম]]'', ''[[পূৰাক্কালি]]'' আৰু ''[[কুডিয়াট্টম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। থিৰায়াট্টম হৈছে দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ এক পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় লোককলা। উৎসৱৰ সমদলসমূহত প্ৰায়ে পৰম্পৰাগত সংগীত যেনে [[পঞ্চাৰী মেলাম]] বা [[পঞ্চবাদ্যম]] বজোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Kalaripayattu — Traditional Martial Art of Kerala |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/artforms/kalaripayattu-traditional-martial-art-of-kerala/4 |access-date=2026-05-27}}</ref> [[চাৰুকলা]]ৰ ক্ষেত্ৰত, ৰাজ্যখনত প্ৰাচীন আৰু সমসাময়িক উভয় কলা তথা শিল্পীৰ এক চহকী পৰম্পৰা আছে। কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত দেৱালচিত্ৰসমূহ সমগ্ৰ ৰাজ্যৰে প্ৰাচীন মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু ৰাজপ্ৰাসাদবোৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খ্ৰীষ্টীয় ৯ম পৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই চিত্ৰসমূহত এক সুকীয়া শৈলী আৰু ৰং (প্ৰধানকৈ গেৰুৱা আৰু সেউজীয়া) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Keralan Mural Paintings |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/heritage/keralan-mural-paintings/ |access-date=2026-05-27}}</ref> কেৰালা ইয়াৰ ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ প্ৰধান ধৰ্মসমূহ হৈছে হিন্দু ধৰ্ম, খ্ৰীষ্টধৰ্ম আৰু ইছলাম ধৰ্ম। [[জৈন ধৰ্ম]], [[ইহুদী ধৰ্ম]], [[শিখ ধৰ্ম]] আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অনুগামীৰ সংখ্যা তুলনামূলকভাৱে কম।<ref>{{cite web |title=Population by religious community — Kerala (Census of India 2011) |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |access-date=2026-05-27}}</ref> সমগ্ৰ বিশ্বৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বাবে ৰাজ্যখনত বহুতো বিখ্যাত মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু মছজিদ গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ পাৰাভুৰৰ [[কোট্টাকাভু মাৰ থমা চাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা]] অন্যতম, যিখন পাঁচনি চেইণ্ট থমাছে ভাৰতত উপস্থিত হৈ স্থাপন কৰা প্ৰথম গীৰ্জাসমূহৰ এখন বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ [[চেৰামন জুমা মছজিদ]] ইয়াতেই অৱস্থিত, যিখন [[মুহাম্মাদ|হজৰত মহম্মদ]]ৰ মৃত্যুৰ পূৰ্বৰেপৰা বৰ্তি থকা বুলি গণ্য কৰা হয়। কমণৱেল্থ অফ নেচনচৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি সক্ৰিয় ইহুদী উপাসনাগৃহ [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ| পৰদেশী উপাসনাগৃহ]] কেৰালাতে অৱস্থিত। ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বৈচিত্ৰ্য, ইয়াৰ সৈতে জড়িত উৎসৱ আৰু স্থাপত্যসমূহৰ পৰ্যটন সম্ভাৱনীয়তাক স্বীকাৰ কৰি পৰ্যটন বিভাগে এক "তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন" প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰিছে।<ref>[http://www.business-standard.com/lifeleisure/storypage.php?leftnm=5&subLeft=4&chklogin=N&autono=101092&tab=r Incredible Kerala]. Business-standard.com.</ref><ref>[http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 Jumbo tourism: Guruvayur temple to woo visitors] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140413145448/http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 |date=13 April 2014 }}</ref> প্ৰধান তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[গুৰুভায়ুৰ]], [[শবৰীমালা]], [[মালয়াতুৰ]], [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ|পৰদেশী উপাসনাগৃহ]], [[আৰ্থুংকাল]], [[থুম্পোলী]] গীৰ্জা, খ্ৰীষ্টাব্দ ১০৫ চনত নিৰ্মিত কুৰাভিলাংগাদৰ চেইণ্ট মেৰীছ ফোৰেন গীৰ্জা, [[আত্তুকাল পোংগল]] (যি বিশ্বৰ আটাইতকৈ বৃহৎ মহিলাৰ সমাৱেশ হিচাপে গিনীজ ৰেকৰ্ডত স্থান পাইছে) আৰু [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] অন্যতম। == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery class="center" widths="240" heights="200"> File:Jatayu Earth's Center Nature Park.jpg|[[জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰ প্ৰকৃতি উদ্যান]] File:Bekal 1.jpg|[[বেকিল দুৰ্গ]] File:Kannurfort9a.jpg|[[চেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গ]] File:Edakkal Caves - Interior.jpg|[[এদাক্কাল গুহা]] File:Pookode Lake - snap - dec 2011 0117.JPG|[[পুকোড়ে হ্ৰদ]] File:Sargaalaya Arts & Crafts Village, Iringal views (5).jpg|[[সৰ্গালয়া ক্ৰাফ্টছ ভিলেজ]] File:Kottakkunnu, Malappuram municipality.jpg|[[কোট্টাকুন্নু]] File:Malampuzha dam in Palakkad, Kerala. 32.jpg|[[মালাম্পুঝা বান্ধ|মালাম্পুঝা উদ্যান বান্ধ]] File:Malampuzha Yakshi - മലമ്പുഴ യക്ഷി 03.JPG|[[যক্ষী (ভাস্কৰ্য)|যক্ষী]] File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|[[ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰ]] File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|[[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] File:Edappally Church at night 03.jpg|[[চেইণ্ট জৰ্জ চাইৰো-মালাবাৰ ফোৰেন গীৰ্জা, ইডাপ্পাল্লী]] File:Chinese Fishing Nets Cochin.jpg|[[কোচি]]ৰ [[চীনা মাছধৰা জাল]] File:Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg|[[কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেৰিনা]] File:Kochi Skyline.jpg|[[মেৰিন ড্ৰাইভ, কোচি]] File:Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg|[[বলগাট্টী প্ৰসাদ]] File:Kuravan kurathi statue, ramakkalmedu.jpg|[[ৰামাক্কালমেডু]] File:Munnar Top station.jpg|[[মুন্নাৰ]] File:009262022 Vaikom Mahadeva temple aerial view, Kottayam Kerala 012.jpg|[[ভাইকম শ্ৰী মহাদেৱ মন্দিৰ]] File:House Boat in morning, Alappuzha, Kerala.jpg|[[আলাপ্পুঝা]] File:009232022 Ambalaphuzha Shri Krishna Swamy Temple Kerala 08.jpg|[[আম্বালাপ্পুঝা শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰ]] File:Sabarimala temple during Periyar butterfly survey at Sabarimala, 2014 (3).jpg|[[শবৰীমালা]] File:Sree Padmanabhaswamy temple Thiruvananthapuram,.jpg|[[পদ্মনামস্বামী মন্দিৰ]] </gallery> == প্ৰশাসন == ''কেৰালা পৰ্যটন'' (Kerala Tourism) হৈছে [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগ]]ৰ জনপ্ৰিয় নাম (ৱেবছাইট: keralatourism.org)। [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা পৰ্যটন বিভাগ]] কেৰালাত পৰ্যটনৰ বহনক্ষম বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ। এই বিভাগৰ মুৰব্বী হৈছে এগৰাকী পৰ্যটন মন্ত্ৰী আৰু বৰ্তমানৰ কাৰ্যভাৰপ্ৰাপ্ত মন্ত্ৰীগৰাকী হৈছে [[পি. এ. মহম্মদ ৰিয়াছ]]।<ref>{{Cite web |title=Kerala Tourism PATA Gold Award 2025 {{!}} Minister Riyas Received Award in Bangkok {{!}} Most Engaging Social Media Campaign |url=https://www.keralatourism.org/newsletter/news/2025/minister-recieves-pata-gold-award-bangkok/2339 |access-date=2025-12-24 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.ETTravelWorld.com |title=Kerala's medical tourism sector is witnessing rapid growth says Minister Mohammad Riyas |url=https://travel.economictimes.indiatimes.com/news/tourism/wellness/keralas-medical-tourism-sector-experiences-significant-growth-minister-riyas/123473158 |access-date=2025-12-24 |website=ETTravelWorld.com |language=en}}</ref> ১৯৬৬ চনত কেৰালা চৰকাৰৰদ্বাৰা [[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]] (KTDC) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই নিগম হৈছে ৰাজ্যখনত পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰ আৰু পৰ্যটন সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ নোডেল সংস্থা। জিলা পৰ্যায়ত ইয়াৰ বাবে [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ|জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদসমূহ (DTPC)]] গঠন কৰা হৈছে। পৰ্যটকসকলৰ সুৰক্ষা আৰু প্ৰতিৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ [[কেৰালা আৰক্ষী]]ৰ অধীনত এক সমৰ্পিত পৰ্যটন আৰক্ষী গোট (Tourist Police Unit) নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2018-05-21 |title=Tourism police will man key tourist hotspots in Kerala, says Loknath Behera |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/21/tourism-police-will-man-key-tourist-hotspots-in-kerala-says-loknath-behera-1817301.html |access-date=2025-12-24 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tourists can breathe easy as dedicated Kerala cops are around |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2018/09/12/tourists-can-breathe-easy-Kerala-tourism-police.html |access-date=2025-12-24 |website=www.onmanorama.com}}</ref> == টোকা আৰু তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|কেৰালা}} {{Spoken Wikipedia|keralatourism.ogg|date=2006-03-08}} {{Wikivoyage|Kerala|কেৰালা}} day0lne7qdpngxnmrud1kqhel24xb04 622374 622372 2026-08-01T11:29:20Z AjayDas 12623 /* সংস্কৃতি */ 622374 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰদ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যমজ় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰপৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰদ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমূহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰদ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰপৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন-ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎসংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- ! scope=col|ক্ৰমিক নং ! scope=col|দেশ ! scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮৫৯ |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট। ]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰপৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center; " ! rowspan="2" |বছৰ ! rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center; " ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center; " ! 2023 ! 21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center; " ! 2022 ! 19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center; " ! 2021 ! 7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center; " ! 2020 ! 5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center; " ! 2019 ! 19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center; " ! 2018 ! 16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center; " ! 2017 ! 15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center; " ! 2016 ! 14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center; " ! 2015 ! 13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center; " ! 2014 ! 12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center; " ! 2013 ! 11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center; " ! 2012 ! 10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} ==মুখ‍্য আকৰ্ষণসমূহ== === সাগৰীয় সৈকতসমূহ === [[চিত্ৰ:Kovalam beach trivandrum kerala.jpg|thumb|left|350px|[[কোৱালাম সাগৰীয় সৈকত|কোৱালাম সৈকত]]]] পশ্চিম উপকূলত [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ কাষত অৱস্থিত কেৰালাৰ এক ৫৮০ কিঃমিঃ দীঘল উপকূলৰেখা আছে; যাৰ প্ৰায় সমগ্ৰ অংশতে বালিময় সাগৰীয় সৈকত দেখা পোৱা যায়। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম]] সৈকত আছিল পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰা কেৰালাৰ প্ৰথম সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ অন্যতম। ১৯৬০-ৰ দশকত ভ্ৰমণকাৰী আৰু ৰ’দ পুৱাব বিচৰা লোকসকলে ইয়াক নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯৭০-ৰ দশকত বৃহৎসংখ্যক [[হিপ্পী]]ৰ আগমন ঘটিছিল। বৰ্তমান কোৱালাম ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ বেছি দৰ্শন কৰা সৈকতসমূহৰ অন্যতম।<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ ভিতৰত [[কাপ্পাড]], [[আলাপ্পুঝা]], [[কোঝিকোড়]] সৈকত, মাৰাৰী সৈকত (মাৰাৰীকুলাম, আলাপ্পুঝা), [[থুম্পোলী]] সৈকত, নাটিকা (ত্ৰিছূৰ), ভাদানাপ্পিল্লী সৈকত (ত্ৰিছূৰ), [[চেৰাই|চেৰাই সৈকত]], [[পোন্নানী|পোন্নানী সৈকত]], [[বেকিল]], [[বেপুৰ|বেপুৰ সৈকত]], [[ফোৰ্ট কোচি]], [[আঝীকাল সৈকত]] আৰু [[ভাৰকলা]] অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ [[মুঝাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় সৈকত|মুঝাপ্পিলাংগড় সৈকত]] আৰু কোঝিকোড়ৰ থিক্কোড়ী সৈকত হৈছে ভাৰতৰ একমাত্ৰ দুখন ড্ৰাইভ-ইন সৈকত (য’ত গাড়ী চলাব পাৰি)। নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ সমীক্ষা অনুসৰি মাৰাৰী সৈকতক বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পাঁচখন হেমক সৈকত (Hammock Beaches) হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমত ইয়াৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> === বেকৱাটাৰ বা পশ্চাৎজল === {{main|কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ}} [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|[[পোন্নানী]]ৰ ওচৰৰ [[এদাপ্পাল|বিয়্যাম]] হ্ৰদত নাও চলোৱা অৱস্থাত]] [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumbnail|[[নীলেশ্বৰম]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''[[কেট্টুভাল্লাম]]'']] কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ (backwaters) হৈছে [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ উপকূলৰ (যাক [[মালাবাৰ উপকূল]] বুলি জনা যায়) সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত নিমখীয়া পানীৰ লাগুন আৰু হ্ৰদৰ এটা শৃংখল। বেকৱাটাৰত 'হাউচবোট' (নাওঘৰ) বা 'কেট্টুভাল্লাম'ৰ যাত্ৰা কেৰালাৰ এটা অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ পৰ্যটন মূলতঃ কেৰালাৰ [[আলাপ্পুঝা|আলেপ্পী]], [[কুমাৰাকোম]], [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], [[কোল্লাম]], [[পোন্নানী]], [[কাভায়ী বেকৱাটাৰ]], [[ভেম্বনাড]] আৰু [[বেকিল]] আদি অঞ্চলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। উৎসৱৰ বতৰত অনুষ্ঠিত হোৱা নাও খেলসমূহো এই বেকৱাটাৰ অঞ্চলবোৰৰ এটা প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ নেটৱৰ্কত কেইবাটাও ডাঙৰ হ্ৰদ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদটো হৈছে [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱ-নিৰ্মিত ১৫০০ কিঃমিঃ দীঘল খালৰদ্বাৰা ইটোৰ সৈতে সিটো সংযোজিত হৈ আছে। কেইবাখনো নদীৰ পানী ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। ই সমগ্ৰ কেৰালা ৰাজ্যজুৰি বিস্তৃত হৈ আছে। [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰপৰা বৈ অহা কেইবাখনো নদীৰ মুখত সাগৰীয় ঢৌ আৰু উপকূলীয় সোঁতৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত চাপৰ প্ৰাচীৰ দ্বীপ (barrier islands) সৃষ্টি হৈ এই বেকৱাটাৰসমূহ গঠন হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === হিল ষ্টেচন বা পাহাৰীয়া স্থানসমূহ === [[চিত্ৰ:Munnar Hillscape.jpg|thumb|[[মুন্নাৰ]]ৰ পাহাৰীয়া দৃশ্য-পট]] [[চিত্ৰ:Sithar Kundu View Point 01.jpg|thumb|দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ পালাক্কাড জিলাৰ [[নেল্লিয়াম্পাথী]]ত অৱস্থিত সিতাৰ কুণ্ডু ভিউ পইণ্ট]] পূব কেৰালাৰ ভূ-খণ্ড [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাই আগুৰি আছে; সেয়েহে এই অঞ্চলটোত ওখ পাহাৰ, গিৰিপথ আৰু দ উপত্যকা দেখা পোৱা যায়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা এখন [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্ক’ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হোৱাৰ লগতে ই বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পটৰ অন্যতম। ইয়াৰ আটাইতকৈ দুৰ্গম বনাঞ্চলসমূহ ঘন অৰণ্যৰে আবৃত, আনহাতে অন্যান্য অঞ্চলসমূহত চাহ আৰু কফিৰ খেতি (মূলতঃ ১৯ আৰু ২০ শতিকাত স্থাপিত) বা অন্যান্য ধৰণৰ কৃষি কৰা হয়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা গড়ে ১৫০০ মিটাৰ উচ্চতালৈ উঠি গৈছে। এই অঞ্চলৰ কিছুমান জনপ্ৰিয় পাহাৰীয়া স্থান (হিল ষ্টেচন) হৈছে [[মুন্নাৰ]], [[ৱাগামন]], [[পৈথালমালা]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[নীলাম্বুৰ]], [[ইলাপেডিকা]], [[পীৰমেড]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|থেক্কাডী]], [[পনমুদী]] আৰু [[কালভাৰী মাউণ্ট]]। === বন্যপ্ৰাণী === {{main|কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী}} [[চিত্ৰ:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|[[পালাক্কাড জিলা]]ৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] হৈছে আটাইতকৈ বেছিসংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (lion-tailed macaque) বাসস্থান। এইবোৰ বিশ্বৰ আটাইতকৈ বিৰল আৰু আটাইতকৈ [[বিলুপ্তপ্ৰায় জীৱ|সংকটাপন্ন]] [[প্ৰাইমেট]]সমূহৰ অন্যতম। ]] [[চিত্ৰ:The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg|thumb|200px|ত্ৰিছূৰত অৱস্থিত [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]]। [[কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী]] মূলতঃ [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে। ]] কেৰালাৰ অধিকাংশ অঞ্চলত আৰ্দ্ৰ ক্ৰান্তীয় জলবায়ু বিৰাজ কৰে। ইয়াৰ স্বাভাৱিক বাসস্থানসমূহ নিম্ন উচ্চতাত ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজ [[বৰ্ষাৰণ্য]] আৰু পূব দিশৰ উচ্চভূমিৰ [[পৰ্ণপাতী উদ্ভিদ|পৰ্ণপাতী]] তথা অৰ্ধ-চিৰসেউজ অৰণ্যৰে গঠিত। অৱশ্যে ইয়াৰ ভূ-খণ্ড আৰু উচ্চতাৰ ব্যাপক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে ৰাজ্যখনৰ [[জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য]] বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম সমৃদ্ধ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। কেৰালাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বনাঞ্চলসমূহ ইয়াৰ পূব দিশৰ জিলাসমূহৰ চিৰসেউজ অৰণ্যত অৱস্থিত। কেৰালাত ৰামচৰ সন্মিলনৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত দুখন জলাশয় আছে: [[শাস্তমকোট্টা হ্ৰদ]] আৰু [[ভেম্বনাড-কোল জলাশয়]]। এই দুয়োখনকে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাশয় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত বহুতো সুৰক্ষিত সংৰক্ষণ অঞ্চল আছে, যাৰ ভিতৰত বিশাল [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ ১৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত। এই অৰণ্যসমূহত প্ৰধানকৈ [[এছিয়াৰ হাতী]] (''Elephas maximus''), [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বংগীয় বাঘ]] (''Panthera tigris tigris''), [[নাহৰফুটুকী বাঘ]] (''Panthera pardus''), [[নীলগিৰি তাহৰ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') আৰু ধূসৰ ৰঙৰ বিশাল কেৰ্কেটুৱা (''Ratufa macroura'') আদি প্ৰধান [[প্ৰাণী]] পোৱা যায়।<ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> কুণ্ডালী পাহাৰৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]কে ধৰি অধিক দুৰ্গম সংৰক্ষিত বনাঞ্চলসমূহত বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতি যেনে [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] (''Macaca silenus''), [[ভাৰতীয় ভালুক]] (''Melursus (Ursus) ursinus ursinus'') আৰু [[গৌৰ]] (ভাৰতীয় বাইচন—''Bos gaurus'') পোৱা যায়। ইয়াত দেখা পোৱা অন্যান্য সাধাৰণ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় হাজাৰী বা শিয়ালু (''Hystrix indica''), [[চিতল হৰিণ]] (''Axis axis''), [[শৰপহু]] (''Cervus unicolor''), ধূসৰ হনুমান বান্দৰ, [[উৰণীয়া কেৰ্কেটুৱা]], [[জংঘলী মেকুৰী]] (''Felis chaus kutas''), [[বনৰীয়া গাহৰি]] (''Sus scrofa''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰ (Old World monkey), [[ধূসৰ কুকুৰনেচীয়া বাঘ]] (''Canis lupus'') আৰু এছিয়ান জহামাল (''Paradoxurus hermaphroditus'') অন্তৰ্ভুক্ত। কেৰালাত বহুতো সৰীসৃপ, যেনে ৰাজফেটি বা শংখচূড় (king cobra), চন্দ্ৰবোড়া বা ভাইপাৰ (viper), [[অজগৰ]] (python), বিভিন্ন কাছ আৰু ঘঁৰিয়াল পোৱা যায়—এইসমূহো পূব প্ৰান্তৰ বনাঞ্চলতে বেছিকৈ দেখা যায়। কেৰালাৰ [[পক্ষী]]কুলৰ ভিতৰত থলুৱা প্ৰজাতি যেনে শ্ৰী লংকালেন ভেকুলী-মুখা চৰাই (''Batrachostomus moniliger''), প্ৰাচ্যৰ বে ফেঁচা (Oriental bay owl), ডাঙৰ ফলভোজী চৰাই যেনে [[ৰাজধনেশ]] (''Buceros bicornis'') আৰু [[ভাৰতীয় ধূসৰ ধনেশ]] (Indian grey hornbill) পোৱা যায়। ইয়াৰ লগতে বহুলভাৱে বিস্তৃত চৰাই যেনে [[ময়ূৰ]], [[ভাৰতীয় পানী কাউৰী]], [[বন মইনা]] আৰু [[পাহাৰীয়া মইনা]], [[পানীডুবি চৰাই]] (Oriental darter), [[ক’লা মূৰৰ হালধীয়া চৰাই]], [[ভীমৰাজ চৰাই]] আৰু [[ফেঁচু চৰাই]], [[বুলবুলি চৰাই]] (''Pycnonotidae''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ [[মাছৰোকা]] আৰু [[ধনেশ বা কাঠঠোকৰা]] চৰাই, [[বন কুকুৰা]], [[চন্দ্ৰনা বা হীৰামন ভাটৌ]] (Alexandrine parakeet), আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ হাঁহ তথা পৰিভ্ৰমী চৰায়ো ইয়াত দেখা যায়। তদুপৰি, কেৰালাৰ হ্ৰদ আৰু জলপথসমূহত থলুৱা প্ৰজাতিৰ মিঠা পানীৰ মাছ যেনে 'কাদু' (শিঙি মাছ—''Heteropneustes fossilis'') আৰু ইষৎ লুণীয়া পানীৰ (brackishwater) প্ৰজাতি যেনে 'ছুট্টাচী' (orange chromide—''Etroplus maculatus'', যাক একুৱাৰিয়ামৰ বাবে মূল্যৱান গণ্য কৰা হয়) পোৱা যায়। === ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ === {{See also|কেৰালাৰ ইতিহাস}} [[চিত্ৰ:SeaFromBakel.jpg|thumb|কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ দুৰ্গ [[বেকিল দুৰ্গ]]ৰ ভিতৰৰপৰা দেখা পোৱা এক বিস্তৃত দৃশ্য]] কেৰালাৰ ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত ৰাজপ্ৰাসাদ, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> উল্লেখনীয় দুৰ্গসমূহৰ ভিতৰত [[বেকিল দুৰ্গ]], আড়িকাডী দুৰ্গ, চান্দ্ৰাগিৰী দুৰ্গ, হোচদুৰ্গ দুৰ্গ, [[পালাক্কাড দুৰ্গ]], [[থালাচ্ছেৰী]] দুৰ্গ, ''ফৰ্টালিজা ডা ছাও টমে'' (Fortaleza da São Tomé), [[ফোৰ্ট কোচি]], চেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ, ইষ্ট ফৰ্ট (পূব দুৰ্গ) আৰু আঞ্ছুথেংগু দুৰ্গ অন্যতম।<ref name="history"/> প্ৰধান ৰাজপ্ৰাসাদসমূহৰ ভিতৰত [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], কনকাকুন্নু প্ৰসাদ, কউডিয়াৰ প্ৰসাদ, [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]], আৰাক্কল প্ৰসাদ, শক্তন থাম্পুৰান প্ৰসাদ, [[হিল পেলেচ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history"/> ইয়াৰ উপৰি [[মালাবাৰ উপকূল]] দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছুমান আটাইতকৈ পুৰণি [[কেৰালাত হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু মন্দিৰ]], পুৰণি [[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|মছজিদ]], পুৰণি [[কেৰালাত খ্ৰীষ্টধৰ্ম|গীৰ্জা]] আৰু পুৰণি [[কোদুংগালুৰ ইহুদী উপাসনাগৃহ|ইহুদী উপাসনাগৃহৰ]] (synagogue) বাসস্থান।<ref name="history"/> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক খাদ্য-ব্যৱসায়ৰ পথসমূহৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড়]]ৰ [[এছ. এম. ষ্ট্ৰীট]] (মিঠাই পথ) অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ মপ্পিলা বে (Mappila Bay) বন্দৰত দুৰ্গ আৰু ৰাজপ্ৰাসাদ দুয়োটাই দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="history"/> ঐতিহাসিক ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্কৰ বাবে উত্তৰ কেৰালাত গঢ়ি উঠা এক পৰম্পৰাগত খাদ্য শৈলী [[থালাচ্ছেৰী ৰন্ধনশৈলী]]য়েও পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="history"/> == উৎসৱসমূহ == [[চিত্ৰ:Shashti075.JPG|thumb|200px|ষষ্ঠী]] [[চিত্ৰ:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|ত্ৰিছূৰ পুৰম]] [[চিত্ৰ:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|থিৰায়াট্টম (কুট্টিচাথান), ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ এটা জনজাতীয় ধৰ্মীয় পৰিৱেশ্য কলা]] কেৰালাৰ প্ৰধান উৎসৱ হৈছে [[ওনাম]]। কেৰালাত কেইবাটাও ধৰ্মীয় উৎসৱো পালন কৰা হয়। [[ত্ৰিছূৰ পুৰম]], [[আত্তুকাল পোংগল]], ভীমা পল্লী উৰুছ আৰু [[চেট্টিকুলংগাৰা কুম্ভ ভৰণী|চেট্টিকুলংগাৰা ভৰণী]] হৈছে কেৰালাৰ প্ৰধান মন্দিৰ উৎসৱ। ত্ৰিছূৰৰ ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰত [[ত্ৰিছূৰ পুৰম]] অনুষ্ঠিত হয়। [[মহা শিৱৰাত্ৰি|শিৱৰাত্ৰি]]ও কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ। শিৱৰাত্ৰিৰ সৈতে জড়িত আটাইতকৈ বিখ্যাত উৎসৱটো হৈছে [[অলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ]]। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ লোকসকলে [[বৰদিন]] আৰু [[ইষ্টাৰ]]ৰ দৰে উৎসৱসমূহ পালন কৰে। 'পৰুমালা পেৰুন্নাল', '[[মানৰকাদু]]', '[[আৰ্থোংকাল]]', '[[থুম্পোলী]]' আৰু '[[এডাথুৱা]] পেৰুন্নাল' হৈছে খ্ৰীষ্টানসকলৰ অন্যান্য আঞ্চলিক উৎসৱ। মুছলমান সম্প্ৰদায়ে [[ঈদুল ফিতৰ]] আৰু [[ঈদুল আজহা]] উদ্‌যাপন কৰে। কেৰালাৰ দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ গাঁৱৰ মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহত বাৰ্ষিক উৎসৱ [[থিৰায়াট্টম]] অনুষ্ঠিত হয়।<ref>"Thirayattam" (folklore Text- Malayalam, moorkkanad peethambaran), State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> === কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল === {{main|কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল}} [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] হৈছে দেশৰ সৰ্ববৃহৎ কলা প্ৰদৰশনী আৰু এছিয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ [[সমসাময়িক কলা]] উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে [[কোচি]] চহৰত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতৰ প্ৰথম বিয়েনালে ২০১২ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০১৩ চনৰ ১৩ মাৰ্চলৈ কোচীত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> 'ৱায়ানাদ সাহিত্য উৎসৱ' গ্ৰাম্য অঞ্চলত অনুষ্ঠিত হোৱা ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ সাহিত্য উৎসৱ। এইটো এটা দ্বিবাৰ্ষিক উৎসৱ আৰু প্ৰতিটো যুগ্ম বছৰত অনুষ্ঠিত হয়। সাহিত্য, ৰাজনীতি আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ সমগ্ৰ দেশৰপৰা বক্তাসকল ইয়ালৈ আহে। যোৱা সংস্কৰণৰ কেইগৰাকীমান উল্লেখনীয় বক্তাৰ ভিতৰত [[প্ৰকাশ ৰাজ]], [[পাৰ্বতী তিৰুভথু]], শীলা টমী, ধন্যা ৰাজেন্দ্ৰন আদি অন্যতম আছিল।<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == চিকিৎসা পৰ্যটন == [[চিত্ৰ:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|thumbnail|[[আৰ্য বৈদ্য শালা]], [[কোট্টাক্কল]]]] [[আয়ুৰ্বেদ]] আৰু [[সিদ্ধ চিকিৎসা|সিদ্ধ]] চিকিৎসাৰ দৰে পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতিৰদ্বাৰা প্ৰসাৰিত [[চিকিৎসা পৰ্যটন]] এই ৰাজ্যখনত ব্যাপকভাৱে জনপ্ৰিয়। ই দিনক দিনে অধিকসংখ্যক পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছে। কেৰালাক সাধাৰণতে আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ বা হাব বুলি জনা যায়। কেৰালাৰ চিকিৎসা পৰ্যটন খণ্ডটো ইয়াৰ গোলকীয় সুনাম আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ বাবে সুপৰিচিত।<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == সংস্কৃতি == {{main|কেৰালাৰ কলা|কেৰালাৰ সংস্কৃতি}} [[চিত্ৰ:Kathakali 1(Kerala).jpg|thumb|250px|[[কথাকলি]] হৈছে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ এক অন্যতম প্ৰধান ৰূপ]] [[চিত্ৰ:Vishnu Theyyam.jpg|thumb|250px|[[কান্নুৰ]]ৰ [[পায়্যানুৰ]]ৰ ওচৰৰ 'নড়ুভিলাথু কোট্টম'ত প্ৰদৰ্শিত 'বিষ্ণু মূৰ্তি [[থেয়্যাম]]']] [[চিত্ৰ:Theyyam of Kerala by Shagil Kannur (28).jpg|thumb|200px|[[থেয়্যাম]] হৈছে উত্তৰ কেৰালাত প্ৰচলিত এক হিন্দু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি]] [[চিত্ৰ:Kalaripayattu by young girls.jpg|thumb|250px|[[কালাৰিপায়াত্তু]] হৈছে কেৰালাত উৎপত্তি হোৱা এক ভাৰতীয় যুদ্ধকলা]] [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] মূলতঃ হিন্দু ধৰ্মৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত, যাৰ উৎস 'তামিলকণ' নামেৰে জনাজাত এক বৃহত্তৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। পৰৱৰ্তী সময়ত, বহিঃবিশ্বৰ সংস্কৃতিসমূহৰ সৈতে শতিকা জোৰা সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতি অধিক সমৃদ্ধিশালী হৈ পৰে।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{cite journal |surname1=Bhagyalekshmy |given1=S |year=2004 |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal=Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url=http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date=12 January 2006 |archive-date=20 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status=dead |pages=6–7}}</ref> ইয়াৰ থলুৱা [[পৰিৱেশ্য কলা]]সমূহৰ ভিতৰত ''[[কুডিয়াট্টম]]'', ''[[কথাকলি]]'' (কথা অৰ্থাৎ "কাহিনী" আৰু কলি অৰ্থাৎ "নাটক"), ইয়াৰে এক সুকীয়া ৰূপ ''[[কেৰালা নটনম]]'', ''[[কুথু]]'', ''[[মোহিনীঅট্টম]]'' ("মোহিনী ৰূপৰ নৃত্য"), ''[[থুল্লাল]]'', ''[[পদয়ানী]]'', ''[[থিৰায়াট্টম]]'' আৰু ''[[থেয়্যাম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। আন কিছুমান কলা অধিক ধৰ্মীয় আৰু জনজাতীয় বিষয়-বস্তুৰ ওপৰত আধাৰিত। ইয়াৰ ভিতৰত ''[[চভিট্টু নাটক জোঁত|চভিট্টু নাটক]]'', মালিবাৰ অঞ্চলৰ ''[[ওপ্পানা]]'' (য’ত নৃত্য, তালবদ্ধ হাত-চাপৰি আৰু গানৰ সংমিশ্ৰণ ঘটে) অন্যতম। অৱশ্যে, এই কলা ৰূপসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱসমূহতে প্ৰদৰ্শিত হয় আৰু সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ইমান জনপ্ৰিয় নহয়, কিয়নো তেওঁলোকে সমসাময়িক আধুনিক কলাৰ প্ৰতিহে অধিক আগ্ৰহ দেখুৱায়।{{citation needed|date=September 2024}} [[চিত্ৰ:Panchavadyam.jpg|thumb|200px|[[পঞ্চবাদ্যম]]]] কেৰালাত কেইবাটাও প্ৰাচীন ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি ভিত্তিক কলাৰ উৎপত্তি হৈছিল; ইয়াৰ ভিতৰত ''[[কালাৰিপায়াত্তু]]'' (কালাৰি অৰ্থাৎ "স্থান" বা "ৰণক্ষেত্ৰ" আৰু পায়াত্তু অৰ্থাৎ "অনুশীলন") অন্যতম। বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি যুদ্ধকলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম কালাৰিপায়াত্তুৰ উৎপত্তি মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি পৰশুৰামৰদ্বাৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অন্যান্য ধৰ্মীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত ''[[থিৰায়াট্টম]]'', ''[[থেয়্যাম]]'', ''[[পূৰাক্কালি]]'' আৰু ''[[কুডিয়াট্টম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। থিৰায়াট্টম হৈছে দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ এক পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় লোককলা। উৎসৱৰ সমদলসমূহত প্ৰায়ে পৰম্পৰাগত সংগীত যেনে [[পঞ্চাৰী মেলাম]] বা [[পঞ্চবাদ্যম]] বজোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Kalaripayattu — Traditional Martial Art of Kerala |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/artforms/kalaripayattu-traditional-martial-art-of-kerala/4 |access-date=2026-05-27}}</ref> [[চাৰুকলা]]ৰ ক্ষেত্ৰত, ৰাজ্যখনত প্ৰাচীন আৰু সমসাময়িক উভয় কলা তথা শিল্পীৰ এক চহকী পৰম্পৰা আছে। কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত দেৱালচিত্ৰসমূহ সমগ্ৰ ৰাজ্যৰে প্ৰাচীন মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু ৰাজপ্ৰাসাদবোৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খ্ৰীষ্টীয় ৯ম পৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই চিত্ৰসমূহত এক সুকীয়া শৈলী আৰু ৰং (প্ৰধানকৈ গেৰুৱা আৰু সেউজীয়া) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Keralan Mural Paintings |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/heritage/keralan-mural-paintings/ |access-date=2026-05-27}}</ref> কেৰালা ইয়াৰ ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ প্ৰধান ধৰ্মসমূহ হৈছে হিন্দু ধৰ্ম, খ্ৰীষ্টধৰ্ম আৰু ইছলাম ধৰ্ম। [[জৈন ধৰ্ম]], [[ইহুদী ধৰ্ম]], [[শিখ ধৰ্ম]] আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অনুগামীৰ সংখ্যা তুলনামূলকভাৱে কম।<ref>{{cite web |title=Population by religious community — Kerala (Census of India 2011) |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |access-date=2026-05-27}}</ref> সমগ্ৰ বিশ্বৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বাবে ৰাজ্যখনত বহুতো বিখ্যাত মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু মছজিদ গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ পাৰাভুৰৰ [[কোট্টাকাভু মাৰ থমা চাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা]] অন্যতম, যিখন পাঁচনি চেইণ্ট থমাছে ভাৰতত উপস্থিত হৈ স্থাপন কৰা প্ৰথম গীৰ্জাসমূহৰ এখন বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ [[চেৰামন জুমা মছজিদ]] ইয়াতেই অৱস্থিত, যিখন [[মুহাম্মাদ|হজৰত মহম্মদ]]ৰ মৃত্যুৰ পূৰ্বৰেপৰা বৰ্তি থকা বুলি গণ্য কৰা হয়। কমণৱেল্থ অফ নেচনচৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি সক্ৰিয় ইহুদী উপাসনাগৃহ [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ| পৰদেশী উপাসনাগৃহ]] কেৰালাতে অৱস্থিত। ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বৈচিত্ৰ্য, ইয়াৰ সৈতে জড়িত উৎসৱ আৰু স্থাপত্যসমূহৰ পৰ্যটন সম্ভাৱনীয়তাক স্বীকাৰ কৰি পৰ্যটন বিভাগে এক "তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন" প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰিছে।<ref>[http://www.business-standard.com/lifeleisure/storypage.php?leftnm=5&subLeft=4&chklogin=N&autono=101092&tab=r Incredible Kerala]. Business-standard.com.</ref><ref>[http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 Jumbo tourism: Guruvayur temple to woo visitors] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140413145448/http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 |date=13 April 2014 }}</ref> প্ৰধান তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[গুৰুভায়ুৰ]], [[শবৰীমালা]], [[মালয়াতুৰ]], [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ|পৰদেশী উপাসনাগৃহ]], [[আৰ্থুংকাল]], [[থুম্পোলী]] গীৰ্জা, খ্ৰীষ্টাব্দ ১০৫ চনত নিৰ্মিত কুৰাভিলাংগাদৰ চেইণ্ট মেৰীছ ফোৰেন গীৰ্জা, [[আত্তুকাল পোংগল]] (যি বিশ্বৰ আটাইতকৈ বৃহৎ মহিলাৰ সমাৱেশ হিচাপে গিনীজ ৰেকৰ্ডত স্থান পাইছে) আৰু [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] অন্যতম। == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery class="center" widths="240" heights="200"> File:Jatayu Earth's Center Nature Park.jpg|[[জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰ প্ৰকৃতি উদ্যান]] File:Bekal 1.jpg|[[বেকিল দুৰ্গ]] File:Kannurfort9a.jpg|[[চেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গ]] File:Edakkal Caves - Interior.jpg|[[এদাক্কাল গুহা]] File:Pookode Lake - snap - dec 2011 0117.JPG|[[পুকোড়ে হ্ৰদ]] File:Sargaalaya Arts & Crafts Village, Iringal views (5).jpg|[[সৰ্গালয়া ক্ৰাফ্টছ ভিলেজ]] File:Kottakkunnu, Malappuram municipality.jpg|[[কোট্টাকুন্নু]] File:Malampuzha dam in Palakkad, Kerala. 32.jpg|[[মালাম্পুঝা বান্ধ|মালাম্পুঝা উদ্যান বান্ধ]] File:Malampuzha Yakshi - മലമ്പുഴ യക്ഷി 03.JPG|[[যক্ষী (ভাস্কৰ্য)|যক্ষী]] File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|[[ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰ]] File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|[[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] File:Edappally Church at night 03.jpg|[[চেইণ্ট জৰ্জ চাইৰো-মালাবাৰ ফোৰেন গীৰ্জা, ইডাপ্পাল্লী]] File:Chinese Fishing Nets Cochin.jpg|[[কোচি]]ৰ [[চীনা মাছধৰা জাল]] File:Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg|[[কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেৰিনা]] File:Kochi Skyline.jpg|[[মেৰিন ড্ৰাইভ, কোচি]] File:Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg|[[বলগাট্টী প্ৰসাদ]] File:Kuravan kurathi statue, ramakkalmedu.jpg|[[ৰামাক্কালমেডু]] File:Munnar Top station.jpg|[[মুন্নাৰ]] File:009262022 Vaikom Mahadeva temple aerial view, Kottayam Kerala 012.jpg|[[ভাইকম শ্ৰী মহাদেৱ মন্দিৰ]] File:House Boat in morning, Alappuzha, Kerala.jpg|[[আলাপ্পুঝা]] File:009232022 Ambalaphuzha Shri Krishna Swamy Temple Kerala 08.jpg|[[আম্বালাপ্পুঝা শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰ]] File:Sabarimala temple during Periyar butterfly survey at Sabarimala, 2014 (3).jpg|[[শবৰীমালা]] File:Sree Padmanabhaswamy temple Thiruvananthapuram,.jpg|[[পদ্মনামস্বামী মন্দিৰ]] </gallery> == প্ৰশাসন == ''কেৰালা পৰ্যটন'' (Kerala Tourism) হৈছে [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগ]]ৰ জনপ্ৰিয় নাম (ৱেবছাইট: keralatourism.org)। [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা পৰ্যটন বিভাগ]] কেৰালাত পৰ্যটনৰ বহনক্ষম বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ। এই বিভাগৰ মুৰব্বী হৈছে এগৰাকী পৰ্যটন মন্ত্ৰী আৰু বৰ্তমানৰ কাৰ্যভাৰপ্ৰাপ্ত মন্ত্ৰীগৰাকী হৈছে [[পি. এ. মহম্মদ ৰিয়াছ]]।<ref>{{Cite web |title=Kerala Tourism PATA Gold Award 2025 {{!}} Minister Riyas Received Award in Bangkok {{!}} Most Engaging Social Media Campaign |url=https://www.keralatourism.org/newsletter/news/2025/minister-recieves-pata-gold-award-bangkok/2339 |access-date=2025-12-24 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.ETTravelWorld.com |title=Kerala's medical tourism sector is witnessing rapid growth says Minister Mohammad Riyas |url=https://travel.economictimes.indiatimes.com/news/tourism/wellness/keralas-medical-tourism-sector-experiences-significant-growth-minister-riyas/123473158 |access-date=2025-12-24 |website=ETTravelWorld.com |language=en}}</ref> ১৯৬৬ চনত কেৰালা চৰকাৰৰদ্বাৰা [[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]] (KTDC) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই নিগম হৈছে ৰাজ্যখনত পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰ আৰু পৰ্যটন সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ নোডেল সংস্থা। জিলা পৰ্যায়ত ইয়াৰ বাবে [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ|জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদসমূহ (DTPC)]] গঠন কৰা হৈছে। পৰ্যটকসকলৰ সুৰক্ষা আৰু প্ৰতিৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ [[কেৰালা আৰক্ষী]]ৰ অধীনত এক সমৰ্পিত পৰ্যটন আৰক্ষী গোট (Tourist Police Unit) নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2018-05-21 |title=Tourism police will man key tourist hotspots in Kerala, says Loknath Behera |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/21/tourism-police-will-man-key-tourist-hotspots-in-kerala-says-loknath-behera-1817301.html |access-date=2025-12-24 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tourists can breathe easy as dedicated Kerala cops are around |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2018/09/12/tourists-can-breathe-easy-Kerala-tourism-police.html |access-date=2025-12-24 |website=www.onmanorama.com}}</ref> == টোকা আৰু তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|কেৰালা}} {{Spoken Wikipedia|keralatourism.ogg|date=2006-03-08}} {{Wikivoyage|Kerala|কেৰালা}} 4d131giq50gtpkjnmch6opbw2n22ypa 622377 622374 2026-08-01T11:32:35Z AjayDas 12623 /* আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল */ 622377 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰদ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যমজ় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰপৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰদ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমূহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰদ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰপৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন-ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎসংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- ! scope=col|ক্ৰমিক নং ! scope=col|দেশ ! scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮৫৯ |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট। ]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰপৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center; " ! rowspan="2" |বছৰ ! rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center; " ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center; " ! 2023 ! 21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center; " ! 2022 ! 19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center; " ! 2021 ! 7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center; " ! 2020 ! 5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center; " ! 2019 ! 19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center; " ! 2018 ! 16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center; " ! 2017 ! 15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center; " ! 2016 ! 14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center; " ! 2015 ! 13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center; " ! 2014 ! 12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center; " ! 2013 ! 11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center; " ! 2012 ! 10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} ==মুখ‍্য আকৰ্ষণসমূহ== === সাগৰীয় সৈকতসমূহ === [[চিত্ৰ:Kovalam beach trivandrum kerala.jpg|thumb|left|350px|[[কোৱালাম সাগৰীয় সৈকত|কোৱালাম সৈকত]]]] পশ্চিম উপকূলত [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ কাষত অৱস্থিত কেৰালাৰ এক ৫৮০ কিঃমিঃ দীঘল উপকূলৰেখা আছে; যাৰ প্ৰায় সমগ্ৰ অংশতে বালিময় সাগৰীয় সৈকত দেখা পোৱা যায়। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম]] সৈকত আছিল পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰা কেৰালাৰ প্ৰথম সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ অন্যতম। ১৯৬০-ৰ দশকত ভ্ৰমণকাৰী আৰু ৰ’দ পুৱাব বিচৰা লোকসকলে ইয়াক নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯৭০-ৰ দশকত বৃহৎসংখ্যক [[হিপ্পী]]ৰ আগমন ঘটিছিল। বৰ্তমান কোৱালাম ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ বেছি দৰ্শন কৰা সৈকতসমূহৰ অন্যতম।<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ ভিতৰত [[কাপ্পাড]], [[আলাপ্পুঝা]], [[কোঝিকোড়]] সৈকত, মাৰাৰী সৈকত (মাৰাৰীকুলাম, আলাপ্পুঝা), [[থুম্পোলী]] সৈকত, নাটিকা (ত্ৰিছূৰ), ভাদানাপ্পিল্লী সৈকত (ত্ৰিছূৰ), [[চেৰাই|চেৰাই সৈকত]], [[পোন্নানী|পোন্নানী সৈকত]], [[বেকিল]], [[বেপুৰ|বেপুৰ সৈকত]], [[ফোৰ্ট কোচি]], [[আঝীকাল সৈকত]] আৰু [[ভাৰকলা]] অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ [[মুঝাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় সৈকত|মুঝাপ্পিলাংগড় সৈকত]] আৰু কোঝিকোড়ৰ থিক্কোড়ী সৈকত হৈছে ভাৰতৰ একমাত্ৰ দুখন ড্ৰাইভ-ইন সৈকত (য’ত গাড়ী চলাব পাৰি)। নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ সমীক্ষা অনুসৰি মাৰাৰী সৈকতক বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পাঁচখন হেমক সৈকত (Hammock Beaches) হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমত ইয়াৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> === বেকৱাটাৰ বা পশ্চাৎজল === {{main|কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ}} [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|[[পোন্নানী]]ৰ ওচৰৰ [[এদাপ্পাল|বিয়্যাম]] হ্ৰদত নাও চলোৱা অৱস্থাত]] [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumbnail|[[নীলেশ্বৰম]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''[[কেট্টুভাল্লাম]]'']] কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ (backwaters) হৈছে [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ উপকূলৰ (যাক [[মালাবাৰ উপকূল]] বুলি জনা যায়) সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত নিমখীয়া পানীৰ লাগুন আৰু হ্ৰদৰ এটা শৃংখল। বেকৱাটাৰত 'হাউচবোট' (নাওঘৰ) বা 'কেট্টুভাল্লাম'ৰ যাত্ৰা কেৰালাৰ এটা অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ পৰ্যটন মূলতঃ কেৰালাৰ [[আলাপ্পুঝা|আলেপ্পী]], [[কুমাৰাকোম]], [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], [[কোল্লাম]], [[পোন্নানী]], [[কাভায়ী বেকৱাটাৰ]], [[ভেম্বনাড]] আৰু [[বেকিল]] আদি অঞ্চলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। উৎসৱৰ বতৰত অনুষ্ঠিত হোৱা নাও খেলসমূহো এই বেকৱাটাৰ অঞ্চলবোৰৰ এটা প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ নেটৱৰ্কত কেইবাটাও ডাঙৰ হ্ৰদ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদটো হৈছে [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱ-নিৰ্মিত ১৫০০ কিঃমিঃ দীঘল খালৰদ্বাৰা ইটোৰ সৈতে সিটো সংযোজিত হৈ আছে। কেইবাখনো নদীৰ পানী ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। ই সমগ্ৰ কেৰালা ৰাজ্যজুৰি বিস্তৃত হৈ আছে। [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰপৰা বৈ অহা কেইবাখনো নদীৰ মুখত সাগৰীয় ঢৌ আৰু উপকূলীয় সোঁতৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত চাপৰ প্ৰাচীৰ দ্বীপ (barrier islands) সৃষ্টি হৈ এই বেকৱাটাৰসমূহ গঠন হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === হিল ষ্টেচন বা পাহাৰীয়া স্থানসমূহ === [[চিত্ৰ:Munnar Hillscape.jpg|thumb|[[মুন্নাৰ]]ৰ পাহাৰীয়া দৃশ্য-পট]] [[চিত্ৰ:Sithar Kundu View Point 01.jpg|thumb|দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ পালাক্কাড জিলাৰ [[নেল্লিয়াম্পাথী]]ত অৱস্থিত সিতাৰ কুণ্ডু ভিউ পইণ্ট]] পূব কেৰালাৰ ভূ-খণ্ড [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাই আগুৰি আছে; সেয়েহে এই অঞ্চলটোত ওখ পাহাৰ, গিৰিপথ আৰু দ উপত্যকা দেখা পোৱা যায়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা এখন [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্ক’ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হোৱাৰ লগতে ই বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পটৰ অন্যতম। ইয়াৰ আটাইতকৈ দুৰ্গম বনাঞ্চলসমূহ ঘন অৰণ্যৰে আবৃত, আনহাতে অন্যান্য অঞ্চলসমূহত চাহ আৰু কফিৰ খেতি (মূলতঃ ১৯ আৰু ২০ শতিকাত স্থাপিত) বা অন্যান্য ধৰণৰ কৃষি কৰা হয়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা গড়ে ১৫০০ মিটাৰ উচ্চতালৈ উঠি গৈছে। এই অঞ্চলৰ কিছুমান জনপ্ৰিয় পাহাৰীয়া স্থান (হিল ষ্টেচন) হৈছে [[মুন্নাৰ]], [[ৱাগামন]], [[পৈথালমালা]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[নীলাম্বুৰ]], [[ইলাপেডিকা]], [[পীৰমেড]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|থেক্কাডী]], [[পনমুদী]] আৰু [[কালভাৰী মাউণ্ট]]। === বন্যপ্ৰাণী === {{main|কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী}} [[চিত্ৰ:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|[[পালাক্কাড জিলা]]ৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] হৈছে আটাইতকৈ বেছিসংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (lion-tailed macaque) বাসস্থান। এইবোৰ বিশ্বৰ আটাইতকৈ বিৰল আৰু আটাইতকৈ [[বিলুপ্তপ্ৰায় জীৱ|সংকটাপন্ন]] [[প্ৰাইমেট]]সমূহৰ অন্যতম। ]] [[চিত্ৰ:The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg|thumb|200px|ত্ৰিছূৰত অৱস্থিত [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]]। [[কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী]] মূলতঃ [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে। ]] কেৰালাৰ অধিকাংশ অঞ্চলত আৰ্দ্ৰ ক্ৰান্তীয় জলবায়ু বিৰাজ কৰে। ইয়াৰ স্বাভাৱিক বাসস্থানসমূহ নিম্ন উচ্চতাত ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজ [[বৰ্ষাৰণ্য]] আৰু পূব দিশৰ উচ্চভূমিৰ [[পৰ্ণপাতী উদ্ভিদ|পৰ্ণপাতী]] তথা অৰ্ধ-চিৰসেউজ অৰণ্যৰে গঠিত। অৱশ্যে ইয়াৰ ভূ-খণ্ড আৰু উচ্চতাৰ ব্যাপক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে ৰাজ্যখনৰ [[জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য]] বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম সমৃদ্ধ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। কেৰালাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বনাঞ্চলসমূহ ইয়াৰ পূব দিশৰ জিলাসমূহৰ চিৰসেউজ অৰণ্যত অৱস্থিত। কেৰালাত ৰামচৰ সন্মিলনৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত দুখন জলাশয় আছে: [[শাস্তমকোট্টা হ্ৰদ]] আৰু [[ভেম্বনাড-কোল জলাশয়]]। এই দুয়োখনকে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাশয় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত বহুতো সুৰক্ষিত সংৰক্ষণ অঞ্চল আছে, যাৰ ভিতৰত বিশাল [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ ১৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত। এই অৰণ্যসমূহত প্ৰধানকৈ [[এছিয়াৰ হাতী]] (''Elephas maximus''), [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বংগীয় বাঘ]] (''Panthera tigris tigris''), [[নাহৰফুটুকী বাঘ]] (''Panthera pardus''), [[নীলগিৰি তাহৰ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') আৰু ধূসৰ ৰঙৰ বিশাল কেৰ্কেটুৱা (''Ratufa macroura'') আদি প্ৰধান [[প্ৰাণী]] পোৱা যায়।<ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> কুণ্ডালী পাহাৰৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]কে ধৰি অধিক দুৰ্গম সংৰক্ষিত বনাঞ্চলসমূহত বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতি যেনে [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] (''Macaca silenus''), [[ভাৰতীয় ভালুক]] (''Melursus (Ursus) ursinus ursinus'') আৰু [[গৌৰ]] (ভাৰতীয় বাইচন—''Bos gaurus'') পোৱা যায়। ইয়াত দেখা পোৱা অন্যান্য সাধাৰণ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় হাজাৰী বা শিয়ালু (''Hystrix indica''), [[চিতল হৰিণ]] (''Axis axis''), [[শৰপহু]] (''Cervus unicolor''), ধূসৰ হনুমান বান্দৰ, [[উৰণীয়া কেৰ্কেটুৱা]], [[জংঘলী মেকুৰী]] (''Felis chaus kutas''), [[বনৰীয়া গাহৰি]] (''Sus scrofa''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰ (Old World monkey), [[ধূসৰ কুকুৰনেচীয়া বাঘ]] (''Canis lupus'') আৰু এছিয়ান জহামাল (''Paradoxurus hermaphroditus'') অন্তৰ্ভুক্ত। কেৰালাত বহুতো সৰীসৃপ, যেনে ৰাজফেটি বা শংখচূড় (king cobra), চন্দ্ৰবোড়া বা ভাইপাৰ (viper), [[অজগৰ]] (python), বিভিন্ন কাছ আৰু ঘঁৰিয়াল পোৱা যায়—এইসমূহো পূব প্ৰান্তৰ বনাঞ্চলতে বেছিকৈ দেখা যায়। কেৰালাৰ [[পক্ষী]]কুলৰ ভিতৰত থলুৱা প্ৰজাতি যেনে শ্ৰী লংকালেন ভেকুলী-মুখা চৰাই (''Batrachostomus moniliger''), প্ৰাচ্যৰ বে ফেঁচা (Oriental bay owl), ডাঙৰ ফলভোজী চৰাই যেনে [[ৰাজধনেশ]] (''Buceros bicornis'') আৰু [[ভাৰতীয় ধূসৰ ধনেশ]] (Indian grey hornbill) পোৱা যায়। ইয়াৰ লগতে বহুলভাৱে বিস্তৃত চৰাই যেনে [[ময়ূৰ]], [[ভাৰতীয় পানী কাউৰী]], [[বন মইনা]] আৰু [[পাহাৰীয়া মইনা]], [[পানীডুবি চৰাই]] (Oriental darter), [[ক’লা মূৰৰ হালধীয়া চৰাই]], [[ভীমৰাজ চৰাই]] আৰু [[ফেঁচু চৰাই]], [[বুলবুলি চৰাই]] (''Pycnonotidae''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ [[মাছৰোকা]] আৰু [[ধনেশ বা কাঠঠোকৰা]] চৰাই, [[বন কুকুৰা]], [[চন্দ্ৰনা বা হীৰামন ভাটৌ]] (Alexandrine parakeet), আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ হাঁহ তথা পৰিভ্ৰমী চৰায়ো ইয়াত দেখা যায়। তদুপৰি, কেৰালাৰ হ্ৰদ আৰু জলপথসমূহত থলুৱা প্ৰজাতিৰ মিঠা পানীৰ মাছ যেনে 'কাদু' (শিঙি মাছ—''Heteropneustes fossilis'') আৰু ইষৎ লুণীয়া পানীৰ (brackishwater) প্ৰজাতি যেনে 'ছুট্টাচী' (orange chromide—''Etroplus maculatus'', যাক একুৱাৰিয়ামৰ বাবে মূল্যৱান গণ্য কৰা হয়) পোৱা যায়। === ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ === {{See also|কেৰালাৰ ইতিহাস}} [[চিত্ৰ:SeaFromBakel.jpg|thumb|কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ দুৰ্গ [[বেকিল দুৰ্গ]]ৰ ভিতৰৰপৰা দেখা পোৱা এক বিস্তৃত দৃশ্য]] কেৰালাৰ ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত ৰাজপ্ৰাসাদ, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> উল্লেখনীয় দুৰ্গসমূহৰ ভিতৰত [[বেকিল দুৰ্গ]], আড়িকাডী দুৰ্গ, চান্দ্ৰাগিৰী দুৰ্গ, হোচদুৰ্গ দুৰ্গ, [[পালাক্কাড দুৰ্গ]], [[থালাচ্ছেৰী]] দুৰ্গ, ''ফৰ্টালিজা ডা ছাও টমে'' (Fortaleza da São Tomé), [[ফোৰ্ট কোচি]], চেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ, ইষ্ট ফৰ্ট (পূব দুৰ্গ) আৰু আঞ্ছুথেংগু দুৰ্গ অন্যতম।<ref name="history"/> প্ৰধান ৰাজপ্ৰাসাদসমূহৰ ভিতৰত [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], কনকাকুন্নু প্ৰসাদ, কউডিয়াৰ প্ৰসাদ, [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]], আৰাক্কল প্ৰসাদ, শক্তন থাম্পুৰান প্ৰসাদ, [[হিল পেলেচ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history"/> ইয়াৰ উপৰি [[মালাবাৰ উপকূল]] দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছুমান আটাইতকৈ পুৰণি [[কেৰালাত হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু মন্দিৰ]], পুৰণি [[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|মছজিদ]], পুৰণি [[কেৰালাত খ্ৰীষ্টধৰ্ম|গীৰ্জা]] আৰু পুৰণি [[কোদুংগালুৰ ইহুদী উপাসনাগৃহ|ইহুদী উপাসনাগৃহৰ]] (synagogue) বাসস্থান।<ref name="history"/> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক খাদ্য-ব্যৱসায়ৰ পথসমূহৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড়]]ৰ [[এছ. এম. ষ্ট্ৰীট]] (মিঠাই পথ) অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ মপ্পিলা বে (Mappila Bay) বন্দৰত দুৰ্গ আৰু ৰাজপ্ৰাসাদ দুয়োটাই দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="history"/> ঐতিহাসিক ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্কৰ বাবে উত্তৰ কেৰালাত গঢ়ি উঠা এক পৰম্পৰাগত খাদ্য শৈলী [[থালাচ্ছেৰী ৰন্ধনশৈলী]]য়েও পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="history"/> == উৎসৱসমূহ == [[চিত্ৰ:Shashti075.JPG|thumb|200px|ষষ্ঠী]] [[চিত্ৰ:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|ত্ৰিছূৰ পুৰম]] [[চিত্ৰ:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|থিৰায়াট্টম (কুট্টিচাথান), ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ এটা জনজাতীয় ধৰ্মীয় পৰিৱেশ্য কলা]] কেৰালাৰ প্ৰধান উৎসৱ হৈছে [[ওনাম]]। কেৰালাত কেইবাটাও ধৰ্মীয় উৎসৱো পালন কৰা হয়। [[ত্ৰিছূৰ পুৰম]], [[আত্তুকাল পোংগল]], ভীমা পল্লী উৰুছ আৰু [[চেট্টিকুলংগাৰা কুম্ভ ভৰণী|চেট্টিকুলংগাৰা ভৰণী]] হৈছে কেৰালাৰ প্ৰধান মন্দিৰ উৎসৱ। ত্ৰিছূৰৰ ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰত [[ত্ৰিছূৰ পুৰম]] অনুষ্ঠিত হয়। [[মহা শিৱৰাত্ৰি|শিৱৰাত্ৰি]]ও কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ। শিৱৰাত্ৰিৰ সৈতে জড়িত আটাইতকৈ বিখ্যাত উৎসৱটো হৈছে [[অলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ]]। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ লোকসকলে [[বৰদিন]] আৰু [[ইষ্টাৰ]]ৰ দৰে উৎসৱসমূহ পালন কৰে। 'পৰুমালা পেৰুন্নাল', '[[মানৰকাদু]]', '[[আৰ্থোংকাল]]', '[[থুম্পোলী]]' আৰু '[[এডাথুৱা]] পেৰুন্নাল' হৈছে খ্ৰীষ্টানসকলৰ অন্যান্য আঞ্চলিক উৎসৱ। মুছলমান সম্প্ৰদায়ে [[ঈদুল ফিতৰ]] আৰু [[ঈদুল আজহা]] উদ্‌যাপন কৰে। কেৰালাৰ দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ গাঁৱৰ মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহত বাৰ্ষিক উৎসৱ [[থিৰায়াট্টম]] অনুষ্ঠিত হয়।<ref>"Thirayattam" (folklore Text- Malayalam, moorkkanad peethambaran), State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> === কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল === {{main|কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল}} [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] হৈছে দেশৰ সৰ্ববৃহৎ কলা প্ৰদৰশনী আৰু এছিয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ [[সমসাময়িক কলা]] উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে [[কোচি]] চহৰত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতৰ প্ৰথম বিয়েনালে ২০১২ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০১৩ চনৰ ১৩ মাৰ্চলৈ কোচীত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> 'ৱায়ানাদ সাহিত্য উৎসৱ' গ্ৰাম্য অঞ্চলত অনুষ্ঠিত হোৱা ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ সাহিত্য উৎসৱ। এইটো এটা দ্বিবাৰ্ষিক উৎসৱ আৰু প্ৰতিটো যুগ্ম বছৰত অনুষ্ঠিত হয়। সাহিত্য, ৰাজনীতি আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ সমগ্ৰ দেশৰপৰা বক্তাসকল ইয়ালৈ আহে। যোৱা সংস্কৰণৰ কেইগৰাকীমান উল্লেখনীয় বক্তাৰ ভিতৰত [[প্ৰকাশ ৰাজ]], [[পাৰ্বতী তিৰুভথু]], শীলা টমী, ধন্যা ৰাজেন্দ্ৰন আদি অন্যতম আছিল।<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == চিকিৎসা পৰ্যটন == [[চিত্ৰ:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|thumbnail|[[আৰ্য বৈদ্য শালা]], [[কোট্টাক্কল]]]] [[আয়ুৰ্বেদ]] আৰু [[সিদ্ধ চিকিৎসা|সিদ্ধ]] চিকিৎসাৰ দৰে পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতিৰদ্বাৰা প্ৰসাৰিত [[চিকিৎসা পৰ্যটন]] এই ৰাজ্যখনত ব্যাপকভাৱে জনপ্ৰিয়। ই দিনক দিনে অধিকসংখ্যক পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছে। কেৰালাক সাধাৰণতে আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ বা হাব বুলি জনা যায়। কেৰালাৰ চিকিৎসা পৰ্যটন খণ্ডটো ইয়াৰ গোলকীয় সুনাম আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ বাবে সুপৰিচিত।<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == সংস্কৃতি == {{main|কেৰালাৰ কলা|কেৰালাৰ সংস্কৃতি}} [[চিত্ৰ:Kathakali 1(Kerala).jpg|thumb|250px|[[কথাকলি]] হৈছে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ এক অন্যতম প্ৰধান ৰূপ]] [[চিত্ৰ:Vishnu Theyyam.jpg|thumb|250px|[[কান্নুৰ]]ৰ [[পায়্যানুৰ]]ৰ ওচৰৰ 'নড়ুভিলাথু কোট্টম'ত প্ৰদৰ্শিত 'বিষ্ণু মূৰ্তি [[থেয়্যাম]]']] [[চিত্ৰ:Theyyam of Kerala by Shagil Kannur (28).jpg|thumb|200px|[[থেয়্যাম]] হৈছে উত্তৰ কেৰালাত প্ৰচলিত এক হিন্দু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি]] [[চিত্ৰ:Kalaripayattu by young girls.jpg|thumb|250px|[[কালাৰিপায়াত্তু]] হৈছে কেৰালাত উৎপত্তি হোৱা এক ভাৰতীয় যুদ্ধকলা]] [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] মূলতঃ হিন্দু ধৰ্মৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত, যাৰ উৎস 'তামিলকণ' নামেৰে জনাজাত এক বৃহত্তৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। পৰৱৰ্তী সময়ত, বহিঃবিশ্বৰ সংস্কৃতিসমূহৰ সৈতে শতিকা জোৰা সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতি অধিক সমৃদ্ধিশালী হৈ পৰে।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{cite journal |surname1=Bhagyalekshmy |given1=S |year=2004 |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal=Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url=http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date=12 January 2006 |archive-date=20 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status=dead |pages=6–7}}</ref> ইয়াৰ থলুৱা [[পৰিৱেশ্য কলা]]সমূহৰ ভিতৰত ''[[কুডিয়াট্টম]]'', ''[[কথাকলি]]'' (কথা অৰ্থাৎ "কাহিনী" আৰু কলি অৰ্থাৎ "নাটক"), ইয়াৰে এক সুকীয়া ৰূপ ''[[কেৰালা নটনম]]'', ''[[কুথু]]'', ''[[মোহিনীঅট্টম]]'' ("মোহিনী ৰূপৰ নৃত্য"), ''[[থুল্লাল]]'', ''[[পদয়ানী]]'', ''[[থিৰায়াট্টম]]'' আৰু ''[[থেয়্যাম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। আন কিছুমান কলা অধিক ধৰ্মীয় আৰু জনজাতীয় বিষয়-বস্তুৰ ওপৰত আধাৰিত। ইয়াৰ ভিতৰত ''[[চভিট্টু নাটক জোঁত|চভিট্টু নাটক]]'', মালিবাৰ অঞ্চলৰ ''[[ওপ্পানা]]'' (য’ত নৃত্য, তালবদ্ধ হাত-চাপৰি আৰু গানৰ সংমিশ্ৰণ ঘটে) অন্যতম। অৱশ্যে, এই কলা ৰূপসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱসমূহতে প্ৰদৰ্শিত হয় আৰু সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ইমান জনপ্ৰিয় নহয়, কিয়নো তেওঁলোকে সমসাময়িক আধুনিক কলাৰ প্ৰতিহে অধিক আগ্ৰহ দেখুৱায়।{{citation needed|date=September 2024}} [[চিত্ৰ:Panchavadyam.jpg|thumb|200px|[[পঞ্চবাদ্যম]]]] কেৰালাত কেইবাটাও প্ৰাচীন ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি ভিত্তিক কলাৰ উৎপত্তি হৈছিল; ইয়াৰ ভিতৰত ''[[কালাৰিপায়াত্তু]]'' (কালাৰি অৰ্থাৎ "স্থান" বা "ৰণক্ষেত্ৰ" আৰু পায়াত্তু অৰ্থাৎ "অনুশীলন") অন্যতম। বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি যুদ্ধকলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম কালাৰিপায়াত্তুৰ উৎপত্তি মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি পৰশুৰামৰদ্বাৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অন্যান্য ধৰ্মীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত ''[[থিৰায়াট্টম]]'', ''[[থেয়্যাম]]'', ''[[পূৰাক্কালি]]'' আৰু ''[[কুডিয়াট্টম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। থিৰায়াট্টম হৈছে দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ এক পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় লোককলা। উৎসৱৰ সমদলসমূহত প্ৰায়ে পৰম্পৰাগত সংগীত যেনে [[পঞ্চাৰী মেলাম]] বা [[পঞ্চবাদ্যম]] বজোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Kalaripayattu — Traditional Martial Art of Kerala |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/artforms/kalaripayattu-traditional-martial-art-of-kerala/4 |access-date=2026-05-27}}</ref> [[চাৰুকলা]]ৰ ক্ষেত্ৰত, ৰাজ্যখনত প্ৰাচীন আৰু সমসাময়িক উভয় কলা তথা শিল্পীৰ এক চহকী পৰম্পৰা আছে। কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত দেৱালচিত্ৰসমূহ সমগ্ৰ ৰাজ্যৰে প্ৰাচীন মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু ৰাজপ্ৰাসাদবোৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খ্ৰীষ্টীয় ৯ম পৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই চিত্ৰসমূহত এক সুকীয়া শৈলী আৰু ৰং (প্ৰধানকৈ গেৰুৱা আৰু সেউজীয়া) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Keralan Mural Paintings |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/heritage/keralan-mural-paintings/ |access-date=2026-05-27}}</ref> কেৰালা ইয়াৰ ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ প্ৰধান ধৰ্মসমূহ হৈছে হিন্দু ধৰ্ম, খ্ৰীষ্টধৰ্ম আৰু ইছলাম ধৰ্ম। [[জৈন ধৰ্ম]], [[ইহুদী ধৰ্ম]], [[শিখ ধৰ্ম]] আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অনুগামীৰ সংখ্যা তুলনামূলকভাৱে কম।<ref>{{cite web |title=Population by religious community — Kerala (Census of India 2011) |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |access-date=2026-05-27}}</ref> সমগ্ৰ বিশ্বৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বাবে ৰাজ্যখনত বহুতো বিখ্যাত মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু মছজিদ গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ পাৰাভুৰৰ [[কোট্টাকাভু মাৰ থমা চাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা]] অন্যতম, যিখন পাঁচনি চেইণ্ট থমাছে ভাৰতত উপস্থিত হৈ স্থাপন কৰা প্ৰথম গীৰ্জাসমূহৰ এখন বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ [[চেৰামন জুমা মছজিদ]] ইয়াতেই অৱস্থিত, যিখন [[মুহাম্মাদ|হজৰত মহম্মদ]]ৰ মৃত্যুৰ পূৰ্বৰেপৰা বৰ্তি থকা বুলি গণ্য কৰা হয়। কমণৱেল্থ অফ নেচনচৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি সক্ৰিয় ইহুদী উপাসনাগৃহ [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ| পৰদেশী উপাসনাগৃহ]] কেৰালাতে অৱস্থিত। ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বৈচিত্ৰ্য, ইয়াৰ সৈতে জড়িত উৎসৱ আৰু স্থাপত্যসমূহৰ পৰ্যটন সম্ভাৱনীয়তাক স্বীকাৰ কৰি পৰ্যটন বিভাগে এক "তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন" প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰিছে।<ref>[http://www.business-standard.com/lifeleisure/storypage.php?leftnm=5&subLeft=4&chklogin=N&autono=101092&tab=r Incredible Kerala]. Business-standard.com.</ref><ref>[http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 Jumbo tourism: Guruvayur temple to woo visitors] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140413145448/http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 |date=13 April 2014 }}</ref> প্ৰধান তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[গুৰুভায়ুৰ]], [[শবৰীমালা]], [[মালয়াতুৰ]], [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ|পৰদেশী উপাসনাগৃহ]], [[আৰ্থুংকাল]], [[থুম্পোলী]] গীৰ্জা, খ্ৰীষ্টাব্দ ১০৫ চনত নিৰ্মিত কুৰাভিলাংগাদৰ চেইণ্ট মেৰীছ ফোৰেন গীৰ্জা, [[আত্তুকাল পোংগল]] (যি বিশ্বৰ আটাইতকৈ বৃহৎ মহিলাৰ সমাৱেশ হিচাপে গিনীজ ৰেকৰ্ডত স্থান পাইছে) আৰু [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] অন্যতম। == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery class="center" widths="240" heights="200"> File:Jatayu Earth's Center Nature Park.jpg|[[জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰ প্ৰকৃতি উদ্যান]] File:Bekal 1.jpg|[[বেকিল দুৰ্গ]] File:Kannurfort9a.jpg|[[চেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গ]] File:Edakkal Caves - Interior.jpg|[[এদাক্কাল গুহা]] File:Pookode Lake - snap - dec 2011 0117.JPG|[[পুকোড়ে হ্ৰদ]] File:Sargaalaya Arts & Crafts Village, Iringal views (5).jpg|[[সৰ্গালয়া ক্ৰাফ্টছ ভিলেজ]] File:Kottakkunnu, Malappuram municipality.jpg|[[কোট্টাকুন্নু]] File:Malampuzha dam in Palakkad, Kerala. 32.jpg|[[মালাম্পুঝা বান্ধ|মালাম্পুঝা উদ্যান বান্ধ]] File:Malampuzha Yakshi - മലമ്പുഴ യക്ഷി 03.JPG|[[যক্ষী (ভাস্কৰ্য)|যক্ষী]] File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|[[ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰ]] File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|[[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] File:Edappally Church at night 03.jpg|[[চেইণ্ট জৰ্জ চাইৰো-মালাবাৰ ফোৰেন গীৰ্জা, ইডাপ্পাল্লী]] File:Chinese Fishing Nets Cochin.jpg|[[কোচি]]ৰ [[চীনা মাছধৰা জাল]] File:Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg|[[কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেৰিনা]] File:Kochi Skyline.jpg|[[মেৰিন ড্ৰাইভ, কোচি]] File:Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg|[[বলগাট্টী প্ৰসাদ]] File:Kuravan kurathi statue, ramakkalmedu.jpg|[[ৰামাক্কালমেডু]] File:Munnar Top station.jpg|[[মুন্নাৰ]] File:009262022 Vaikom Mahadeva temple aerial view, Kottayam Kerala 012.jpg|[[ভাইকম শ্ৰী মহাদেৱ মন্দিৰ]] File:House Boat in morning, Alappuzha, Kerala.jpg|[[আলাপ্পুঝা]] File:009232022 Ambalaphuzha Shri Krishna Swamy Temple Kerala 08.jpg|[[আম্বালাপ্পুঝা শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰ]] File:Sabarimala temple during Periyar butterfly survey at Sabarimala, 2014 (3).jpg|[[শবৰীমালা]] File:Sree Padmanabhaswamy temple Thiruvananthapuram,.jpg|[[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] </gallery> == প্ৰশাসন == ''কেৰালা পৰ্যটন'' (Kerala Tourism) হৈছে [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগ]]ৰ জনপ্ৰিয় নাম (ৱেবছাইট: keralatourism.org)। [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা পৰ্যটন বিভাগ]] কেৰালাত পৰ্যটনৰ বহনক্ষম বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ। এই বিভাগৰ মুৰব্বী হৈছে এগৰাকী পৰ্যটন মন্ত্ৰী আৰু বৰ্তমানৰ কাৰ্যভাৰপ্ৰাপ্ত মন্ত্ৰীগৰাকী হৈছে [[পি. এ. মহম্মদ ৰিয়াছ]]।<ref>{{Cite web |title=Kerala Tourism PATA Gold Award 2025 {{!}} Minister Riyas Received Award in Bangkok {{!}} Most Engaging Social Media Campaign |url=https://www.keralatourism.org/newsletter/news/2025/minister-recieves-pata-gold-award-bangkok/2339 |access-date=2025-12-24 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.ETTravelWorld.com |title=Kerala's medical tourism sector is witnessing rapid growth says Minister Mohammad Riyas |url=https://travel.economictimes.indiatimes.com/news/tourism/wellness/keralas-medical-tourism-sector-experiences-significant-growth-minister-riyas/123473158 |access-date=2025-12-24 |website=ETTravelWorld.com |language=en}}</ref> ১৯৬৬ চনত কেৰালা চৰকাৰৰদ্বাৰা [[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]] (KTDC) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই নিগম হৈছে ৰাজ্যখনত পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰ আৰু পৰ্যটন সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ নোডেল সংস্থা। জিলা পৰ্যায়ত ইয়াৰ বাবে [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ|জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদসমূহ (DTPC)]] গঠন কৰা হৈছে। পৰ্যটকসকলৰ সুৰক্ষা আৰু প্ৰতিৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ [[কেৰালা আৰক্ষী]]ৰ অধীনত এক সমৰ্পিত পৰ্যটন আৰক্ষী গোট (Tourist Police Unit) নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2018-05-21 |title=Tourism police will man key tourist hotspots in Kerala, says Loknath Behera |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/21/tourism-police-will-man-key-tourist-hotspots-in-kerala-says-loknath-behera-1817301.html |access-date=2025-12-24 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tourists can breathe easy as dedicated Kerala cops are around |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2018/09/12/tourists-can-breathe-easy-Kerala-tourism-police.html |access-date=2025-12-24 |website=www.onmanorama.com}}</ref> == টোকা আৰু তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|কেৰালা}} {{Spoken Wikipedia|keralatourism.ogg|date=2006-03-08}} {{Wikivoyage|Kerala|কেৰালা}} hygzqzf61v3i9b2fpgvuo9bucq15ka8 622378 622377 2026-08-01T11:33:16Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালা পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 622378 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় [[মালাবাৰ উপকূল]]ত অৱস্থিত দেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটন থলী। ''নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ট্ৰেভেলাৰ''ৰদ্বাৰা বিশ্বৰ ''দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান''ৰ অন্যতম হিচাপে নামাংকিত<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> কেৰালা বিশেষকৈ ইয়াৰ [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] উদ্যোগ আৰু সুন্দৰ বেকৱাটাৰসমূহৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> কেৰালাৰ বৈচিত্ৰ্যমজ় [[কেৰালাৰ জনসংখ্যা|জনগাঁথনি]]ৰ লগতে অনন্য [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা]] আছে। [[ইউনেস্ক’]]ৰপৰা আৰম্ভ কৰি নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকলৈকে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাই এই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> ২০২২ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহৰ তালিকাত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন অসাধাৰণ গন্তব্যস্থানৰ ভিতৰত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানৰ বাৰ্ষিক তালিকাত কেৰালাই ১৩সংখ্যক স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ভাৰতৰ একমাত্ৰ পৰ্যটন থলী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[চিত্ৰ:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[আলাপ্পুঝা]]ৰ কেৰালা হাউচবোট বা নাওঘৰ]] [[চিত্ৰ:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]]] [[চিত্ৰ:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম|কোৱালাম সৈকত]]]] [[চিত্ৰ:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[মুন্নাৰ]]]] [[চিত্ৰ:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|[[ফোৰ্ট কোচি]]ৰ জু টাউন]] [[চিত্ৰ:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]]] [[চিত্ৰ:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]]] ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কেৰালা তুলনামূলকভাৱে এক অপৰিচিত গন্তব্যস্থান আছিল, কিয়নো বেছিভাগ পৰ্যটন সূচী দেশৰ উত্তৰ প্ৰান্ততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰ্যবেক্ষণ কৰা চৰকাৰী সংস্থা—[[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]]ৰদ্বাৰা আৰম্ভ কৰা আক্ৰমণাত্মক বিপণন অভিযানে পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ ভেটি স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী দশকবোৰত, কেৰালা পৰ্যটনে নিজকে ভাৰতৰ অন্যতম এক সুকীয়া ছুটী কটোৱাৰ স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ পৰ্যটন প্ৰসাৰত ''[[ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ|কেৰালা – ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ]]'' (Kerala - God's Own Country) শীৰ্ষক শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ই এক গোলকীয় ছুপাৰব্ৰেণ্ড হৈ পৰে। কেৰালাক সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল থকা গন্তব্যস্থানসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> ২০১০ চনত কেৰালাই ৬,৬০,০০০ বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> কেৰালা দেশীয় তথা বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান। কেৰালা ইয়াৰ সাগৰীয় সমুদ্ৰ সৈকতসমূহ, [[আলাপ্পুঝা]] আৰু [[কোল্লাম]]ৰ বেকৱাটাৰ, পৰ্বতমালা আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ বাবে জনাজাত। ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[কোৱালাম]], [[মুঝাপ্পিলাংগড়]], [[বেকিল]] আৰু [[কাপ্পাড]]ৰ [[কেৰালাৰ সাগৰীয় সৈকতসমূহ|সাগৰীয় সৈকতসমূহ]]; [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], কোল্লামৰ আশে-পাশে থকা বেকৱাটাৰ পৰ্যটন আৰু হ্ৰদৰ ৰিজৰ্টসমূহ; [[মুন্নাৰ]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[ৱাগামন]] আৰু [[পনমুদী]]ৰ হিল ষ্টেচন আৰু ৰিজৰ্টসমূহ; আৰু [[ৱায়ানাদ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|ৱায়ানাদ]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]], [[পৰম্বীকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য|পৰম্বীকুলাম]], [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[ইৰাৱীকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। "[[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ|বেকৱাটাৰ]]" অঞ্চল—[[ভেম্বনাড হ্ৰদ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা পৰস্পৰ সংলগ্ন নদী, হ্ৰদ আৰু খালসমূহৰ এক বিশাল নেটৱৰ্কতো প্ৰচুৰ পৰ্যটকৰ সমাগম দেখা যায়। [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], [[হিল পেলেচ]] আৰু [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]ৰ দৰে ঐতিহ্যবাহী স্থানসমূহো পৰ্যটকসকলে ভ্ৰমণ কৰে। কেৰালাত পৰ্যটনৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে ২০০৭ চনত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰদ্বাৰা [[গ্ৰেণ্ড কেৰালা শ্বপিং ফেষ্টিভেল]] আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> তেতিয়াৰপৰা প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন কাৰ্যসূচীয়ে [[পৰিৱেশ পৰ্যটন|পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম পৰ্যটনক]] উদগনি দিয়ে, যিয়ে থলুৱা সংস্কৃতি, বন্যঅঞ্চলৰ দুঃসাহসিক অভিযান, স্বেচ্ছাসেৱা আৰু স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ব্যক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত পৰম্পৰাগত পৰ্যটনৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰু স্থানীয় লোকৰ সাংস্কৃতিক অখণ্ডতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হয়। ৰাজ্যখনে মূলতঃ [[কোচি]]ক কেন্দ্ৰ কৰি সভা, উদগনি, সন্মিলন আৰু প্ৰদৰ্শনী পৰ্যটনৰ (Meetings, incentives, conferencing, exhibitions) ক্ষেত্ৰতো গভীৰভাৱে খোপনি পুতিছে।<ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট == ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা কেৰালাৰ অৰ্থনীতি বহু পৰিমাণে কল্যাণমুখী [[গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদ|গণতান্ত্ৰিক সমাজবাদী]] নীতিৰ অধীনত পৰিচালিত হৈছিল। এই উন্নয়ন আৰ্হিৰ ফলত মানুহৰ মাজত উচ্চ [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক]] আৰু জীৱন-ধাৰণৰ মানদণ্ড বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকত অৰ্থনৈতিক স্থবিৰতাও (বাৰ্ষিক বিকাশৰ হাৰ ২.৩%) দেখা দিছিল।<ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> এই আপাত বিৰোধাভাস—অৰ্থাৎ উচ্চ মানৱ উন্নয়ন আৰু নিম্ন অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন—ৰ বাবে বৃহৎসংখ্যক শিক্ষিত নিবনুৱাই বিদেশত, বিশেষকৈ [[আৰৱ বিশ্ব|উপসাগৰীয় দেশসমূহত]] চাকৰিৰ সন্ধান কৰিবলগীয়া হৈছিল।{{citation needed|date=September 2024}} প্ৰৱাসীসকলৰ এই বৃহৎ সংখ্যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ ৰাজ্যখনত বহুতো ট্ৰেভেল অপাৰেটৰ আৰু এজেন্সী গঢ়ি উঠিছিল। কিন্তু অতি সোনকালে এই ধাৰা বিপৰীতমুখী হয়। ট্ৰেভেল এজেন্সীসমূহে অনুভৱ কৰে যে এখন পৰ্যটনস্থলী হিচাপে ৰাজ্যখনৰ এক অপৰিসীম সম্ভাৱনা আছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ কৰ্নেল জি.ভি. ৰাজা আৰু পি.জি.চি. পিল্লাই লগ লাগি কেৰালাৰ প্ৰথমখন ট্ৰেভেল এজেন্সী 'কেৰালা ট্ৰেভেলছ' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।{{citation needed|date=September 2024}} {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ ৰাষ্ট্ৰীয়তা অনুসৰি পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- ! scope=col|ক্ৰমিক নং ! scope=col|দেশ ! scope=col|পৰ্যটকৰ সংখ্যা |- |align=center|১ |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|১৮৬,০৮৫ |- |align=center|২ |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|১০৯,৮৫৯ |- |align=center|৩ |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|৯৭,৮৯৪ |- |align=center|৪ |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|৬৭,৪২৫ |- |align=center|৫ |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|৫৮,৪২২ |- |align=center|৬ |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|৫২,২৩৬ |- |align=center|৭ |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|৪২,০৮৯ |- |align=center|৮ |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|৪০,১৯৭ |- |align=center|৯ |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|৩৮,৬১৯ |- |align=center|১০ |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|৩৫,০৬৬ |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[চিত্ৰ:Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|কেৰালাৰ চুকে-কোণে থকা কেইটামান ৰিজৰ্ট। ]] ১৯৮৬ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটনে উদ্যোগৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কেৰালা পৰ্যটনে পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বিজ্ঞাপন অভিযানত ''God's Own Country'' (ঈশ্বৰৰ আপোন দেশ) শ্লোগানটো গ্ৰহণ কৰে। ছপা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত চলোৱা ব্যাপক প্ৰচাৰে আতিথ্য উদ্যোগত (hospitality industry) বুজন পৰিমাণৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈ ৰাজ্যখনত পৰ্যটন এক পূৰ্ণাংগ, বহু বিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ৰাজ্যখনে বিশ্ব পৰ্যটন উদ্যোগত নিজৰ বাবে এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই সৰ্বাধিক ব্ৰেণ্ড ৰিকল (brand recall) থকা অন্যতম স্থান হৈ পৰে।<ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> ২০০৩ চনত কেৰালা বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশ লাভ কৰা পৰ্যটন থলীসমূহৰ অন্যতম হৈ পৰে।<ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> ২০১২ চনত [[নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিক]]ৰ 'ট্ৰেভেলাৰ' আলোচনীত কেৰালাক বিশ্বৰ "দহখন স্বৰ্গসদৃশ স্থান" আৰু "জীৱনকালত চাবলগীয়া ৫০খন গন্তব্যস্থান"ৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হয়। 'ট্ৰেভেল এণ্ড লেইজাৰ' (Travel + Leisure) আলোচনীয়ো কেৰালাক "২১ শতিকাৰ ১০০খন মহান ভ্ৰমণস্থলী"ৰ অন্যতম বুলি বৰ্ণনা কৰে। ২০১২ চনত গুগল চাৰ্চৰ ট্ৰেণ্ডত ভাৰতৰ ভিতৰত এক নম্বৰ ভ্ৰমণ স্থান হিচাপে কেৰালাই [[তাজমহল]]কো অতিক্ৰম কৰিছিল। চি.এন.এন. ট্ৰেভেলে (CNN Travel) ২০১৯ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া ১৯খন শ্ৰেষ্ঠ স্থানৰ তালিকাত কেৰালাৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে ২০২২ চনত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰত অন্বেষণ কৰিবলগীয়া ৫০খন 'অসাধাৰণ গন্তব্যস্থান'ৰ ভিতৰত কেৰালাক বাছনি কৰিছিল। ৰাজ্যখনে 'বিশ্বৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানসমূহ'ৰ তালিকাত নৱম স্থান লাভ কৰিছিল আৰু ইয়াক 'পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰ' (eco-tourism hot spot) বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছে কেৰালাক বিশ্বৰ ৫২খন চাবলগীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰে। কেৰালাই এই তালিকাত ত্ৰয়োদশ স্থান লাভ কৰিছিল আৰু এই তালিকাত স্থান পোৱা ই ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য আছিল।<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ ২০১২-ৰপৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত পৰ্যটকৰ আগমনৰ সংখ্যা |- style="text-align:center; " ! rowspan="2" |বছৰ ! rowspan="2"| মুঠ পৰ্যটকৰ সংখ্যা ! colspan="2"|দেশীয় পৰ্যটক ! colspan="2"|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটক |- style="text-align:center; " ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) ! মুঠ দৰ্শনাৰ্থী ! পৰিৱৰ্তনৰ শতাংশ (%) |- style="text-align:center; " ! 2023 ! 21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center; " ! 2022 ! 19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center; " ! 2021 ! 7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center; " ! 2020 ! 5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center; " ! 2019 ! 19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center; " ! 2018 ! 16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center; " ! 2017 ! 15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center; " ! 2016 ! 14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center; " ! 2015 ! 13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center; " ! 2014 ! 12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center; " ! 2013 ! 11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center; " ! 2012 ! 10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} ==মুখ‍্য আকৰ্ষণসমূহ== === সাগৰীয় সৈকতসমূহ === [[চিত্ৰ:Kovalam beach trivandrum kerala.jpg|thumb|left|350px|[[কোৱালাম সাগৰীয় সৈকত|কোৱালাম সৈকত]]]] পশ্চিম উপকূলত [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ কাষত অৱস্থিত কেৰালাৰ এক ৫৮০ কিঃমিঃ দীঘল উপকূলৰেখা আছে; যাৰ প্ৰায় সমগ্ৰ অংশতে বালিময় সাগৰীয় সৈকত দেখা পোৱা যায়। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ ওচৰৰ [[কোৱালাম]] সৈকত আছিল পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰা কেৰালাৰ প্ৰথম সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ অন্যতম। ১৯৬০-ৰ দশকত ভ্ৰমণকাৰী আৰু ৰ’দ পুৱাব বিচৰা লোকসকলে ইয়াক নতুনকৈ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯৭০-ৰ দশকত বৃহৎসংখ্যক [[হিপ্পী]]ৰ আগমন ঘটিছিল। বৰ্তমান কোৱালাম ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ বেছি দৰ্শন কৰা সৈকতসমূহৰ অন্যতম।<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যান্য জনপ্ৰিয় সাগৰীয় সৈকতসমূহৰ ভিতৰত [[কাপ্পাড]], [[আলাপ্পুঝা]], [[কোঝিকোড়]] সৈকত, মাৰাৰী সৈকত (মাৰাৰীকুলাম, আলাপ্পুঝা), [[থুম্পোলী]] সৈকত, নাটিকা (ত্ৰিছূৰ), ভাদানাপ্পিল্লী সৈকত (ত্ৰিছূৰ), [[চেৰাই|চেৰাই সৈকত]], [[পোন্নানী|পোন্নানী সৈকত]], [[বেকিল]], [[বেপুৰ|বেপুৰ সৈকত]], [[ফোৰ্ট কোচি]], [[আঝীকাল সৈকত]] আৰু [[ভাৰকলা]] অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ [[মুঝাপ্পিলাংগড় সাগৰীয় সৈকত|মুঝাপ্পিলাংগড় সৈকত]] আৰু কোঝিকোড়ৰ থিক্কোড়ী সৈকত হৈছে ভাৰতৰ একমাত্ৰ দুখন ড্ৰাইভ-ইন সৈকত (য’ত গাড়ী চলাব পাৰি)। নেশ্যনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ সমীক্ষা অনুসৰি মাৰাৰী সৈকতক বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ পাঁচখন হেমক সৈকত (Hammock Beaches) হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমত ইয়াৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> === বেকৱাটাৰ বা পশ্চাৎজল === {{main|কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ}} [[চিত্ৰ:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumb|[[পোন্নানী]]ৰ ওচৰৰ [[এদাপ্পাল|বিয়্যাম]] হ্ৰদত নাও চলোৱা অৱস্থাত]] [[চিত্ৰ:Kottappuram-nileshwaram-house-boat.jpg|thumbnail|[[নীলেশ্বৰম]]ৰ কাভায়ী বেকৱাটাৰত এখন ''[[কেট্টুভাল্লাম]]'']] কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ (backwaters) হৈছে [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ উপকূলৰ (যাক [[মালাবাৰ উপকূল]] বুলি জনা যায়) সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত নিমখীয়া পানীৰ লাগুন আৰু হ্ৰদৰ এটা শৃংখল। বেকৱাটাৰত 'হাউচবোট' (নাওঘৰ) বা 'কেট্টুভাল্লাম'ৰ যাত্ৰা কেৰালাৰ এটা অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ পৰ্যটন মূলতঃ কেৰালাৰ [[আলাপ্পুঝা|আলেপ্পী]], [[কুমাৰাকোম]], [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]], [[কোল্লাম]], [[পোন্নানী]], [[কাভায়ী বেকৱাটাৰ]], [[ভেম্বনাড]] আৰু [[বেকিল]] আদি অঞ্চলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। উৎসৱৰ বতৰত অনুষ্ঠিত হোৱা নাও খেলসমূহো এই বেকৱাটাৰ অঞ্চলবোৰৰ এটা প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই বেকৱাটাৰ নেটৱৰ্কত কেইবাটাও ডাঙৰ হ্ৰদ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদটো হৈছে [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱ-নিৰ্মিত ১৫০০ কিঃমিঃ দীঘল খালৰদ্বাৰা ইটোৰ সৈতে সিটো সংযোজিত হৈ আছে। কেইবাখনো নদীৰ পানী ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। ই সমগ্ৰ কেৰালা ৰাজ্যজুৰি বিস্তৃত হৈ আছে। [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰপৰা বৈ অহা কেইবাখনো নদীৰ মুখত সাগৰীয় ঢৌ আৰু উপকূলীয় সোঁতৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত চাপৰ প্ৰাচীৰ দ্বীপ (barrier islands) সৃষ্টি হৈ এই বেকৱাটাৰসমূহ গঠন হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === হিল ষ্টেচন বা পাহাৰীয়া স্থানসমূহ === [[চিত্ৰ:Munnar Hillscape.jpg|thumb|[[মুন্নাৰ]]ৰ পাহাৰীয়া দৃশ্য-পট]] [[চিত্ৰ:Sithar Kundu View Point 01.jpg|thumb|দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ পালাক্কাড জিলাৰ [[নেল্লিয়াম্পাথী]]ত অৱস্থিত সিতাৰ কুণ্ডু ভিউ পইণ্ট]] পূব কেৰালাৰ ভূ-খণ্ড [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাই আগুৰি আছে; সেয়েহে এই অঞ্চলটোত ওখ পাহাৰ, গিৰিপথ আৰু দ উপত্যকা দেখা পোৱা যায়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা এখন [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্ক’ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হোৱাৰ লগতে ই বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পটৰ অন্যতম। ইয়াৰ আটাইতকৈ দুৰ্গম বনাঞ্চলসমূহ ঘন অৰণ্যৰে আবৃত, আনহাতে অন্যান্য অঞ্চলসমূহত চাহ আৰু কফিৰ খেতি (মূলতঃ ১৯ আৰু ২০ শতিকাত স্থাপিত) বা অন্যান্য ধৰণৰ কৃষি কৰা হয়। পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা গড়ে ১৫০০ মিটাৰ উচ্চতালৈ উঠি গৈছে। এই অঞ্চলৰ কিছুমান জনপ্ৰিয় পাহাৰীয়া স্থান (হিল ষ্টেচন) হৈছে [[মুন্নাৰ]], [[ৱাগামন]], [[পৈথালমালা]], [[ৱায়ানাদ]], [[নেল্লিয়াম্পাথী]], [[নীলাম্বুৰ]], [[ইলাপেডিকা]], [[পীৰমেড]], [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|থেক্কাডী]], [[পনমুদী]] আৰু [[কালভাৰী মাউণ্ট]]। === বন্যপ্ৰাণী === {{main|কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী}} [[চিত্ৰ:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|[[পালাক্কাড জিলা]]ৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] হৈছে আটাইতকৈ বেছিসংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (lion-tailed macaque) বাসস্থান। এইবোৰ বিশ্বৰ আটাইতকৈ বিৰল আৰু আটাইতকৈ [[বিলুপ্তপ্ৰায় জীৱ|সংকটাপন্ন]] [[প্ৰাইমেট]]সমূহৰ অন্যতম। ]] [[চিত্ৰ:The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg|thumb|200px|ত্ৰিছূৰত অৱস্থিত [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]]। [[কেৰালাৰ বন্যপ্ৰাণী]] মূলতঃ [[পশ্চিম ঘাট]] পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে। ]] কেৰালাৰ অধিকাংশ অঞ্চলত আৰ্দ্ৰ ক্ৰান্তীয় জলবায়ু বিৰাজ কৰে। ইয়াৰ স্বাভাৱিক বাসস্থানসমূহ নিম্ন উচ্চতাত ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজ [[বৰ্ষাৰণ্য]] আৰু পূব দিশৰ উচ্চভূমিৰ [[পৰ্ণপাতী উদ্ভিদ|পৰ্ণপাতী]] তথা অৰ্ধ-চিৰসেউজ অৰণ্যৰে গঠিত। অৱশ্যে ইয়াৰ ভূ-খণ্ড আৰু উচ্চতাৰ ব্যাপক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে ৰাজ্যখনৰ [[জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য]] বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম সমৃদ্ধ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। কেৰালাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বনাঞ্চলসমূহ ইয়াৰ পূব দিশৰ জিলাসমূহৰ চিৰসেউজ অৰণ্যত অৱস্থিত। কেৰালাত ৰামচৰ সন্মিলনৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত দুখন জলাশয় আছে: [[শাস্তমকোট্টা হ্ৰদ]] আৰু [[ভেম্বনাড-কোল জলাশয়]]। এই দুয়োখনকে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাশয় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত বহুতো সুৰক্ষিত সংৰক্ষণ অঞ্চল আছে, যাৰ ভিতৰত বিশাল [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ ১৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত। এই অৰণ্যসমূহত প্ৰধানকৈ [[এছিয়াৰ হাতী]] (''Elephas maximus''), [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বংগীয় বাঘ]] (''Panthera tigris tigris''), [[নাহৰফুটুকী বাঘ]] (''Panthera pardus''), [[নীলগিৰি তাহৰ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') আৰু ধূসৰ ৰঙৰ বিশাল কেৰ্কেটুৱা (''Ratufa macroura'') আদি প্ৰধান [[প্ৰাণী]] পোৱা যায়।<ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> কুণ্ডালী পাহাৰৰ [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]কে ধৰি অধিক দুৰ্গম সংৰক্ষিত বনাঞ্চলসমূহত বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতি যেনে [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] (''Macaca silenus''), [[ভাৰতীয় ভালুক]] (''Melursus (Ursus) ursinus ursinus'') আৰু [[গৌৰ]] (ভাৰতীয় বাইচন—''Bos gaurus'') পোৱা যায়। ইয়াত দেখা পোৱা অন্যান্য সাধাৰণ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় হাজাৰী বা শিয়ালু (''Hystrix indica''), [[চিতল হৰিণ]] (''Axis axis''), [[শৰপহু]] (''Cervus unicolor''), ধূসৰ হনুমান বান্দৰ, [[উৰণীয়া কেৰ্কেটুৱা]], [[জংঘলী মেকুৰী]] (''Felis chaus kutas''), [[বনৰীয়া গাহৰি]] (''Sus scrofa''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰ (Old World monkey), [[ধূসৰ কুকুৰনেচীয়া বাঘ]] (''Canis lupus'') আৰু এছিয়ান জহামাল (''Paradoxurus hermaphroditus'') অন্তৰ্ভুক্ত। কেৰালাত বহুতো সৰীসৃপ, যেনে ৰাজফেটি বা শংখচূড় (king cobra), চন্দ্ৰবোড়া বা ভাইপাৰ (viper), [[অজগৰ]] (python), বিভিন্ন কাছ আৰু ঘঁৰিয়াল পোৱা যায়—এইসমূহো পূব প্ৰান্তৰ বনাঞ্চলতে বেছিকৈ দেখা যায়। কেৰালাৰ [[পক্ষী]]কুলৰ ভিতৰত থলুৱা প্ৰজাতি যেনে শ্ৰী লংকালেন ভেকুলী-মুখা চৰাই (''Batrachostomus moniliger''), প্ৰাচ্যৰ বে ফেঁচা (Oriental bay owl), ডাঙৰ ফলভোজী চৰাই যেনে [[ৰাজধনেশ]] (''Buceros bicornis'') আৰু [[ভাৰতীয় ধূসৰ ধনেশ]] (Indian grey hornbill) পোৱা যায়। ইয়াৰ লগতে বহুলভাৱে বিস্তৃত চৰাই যেনে [[ময়ূৰ]], [[ভাৰতীয় পানী কাউৰী]], [[বন মইনা]] আৰু [[পাহাৰীয়া মইনা]], [[পানীডুবি চৰাই]] (Oriental darter), [[ক’লা মূৰৰ হালধীয়া চৰাই]], [[ভীমৰাজ চৰাই]] আৰু [[ফেঁচু চৰাই]], [[বুলবুলি চৰাই]] (''Pycnonotidae''), বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ [[মাছৰোকা]] আৰু [[ধনেশ বা কাঠঠোকৰা]] চৰাই, [[বন কুকুৰা]], [[চন্দ্ৰনা বা হীৰামন ভাটৌ]] (Alexandrine parakeet), আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ হাঁহ তথা পৰিভ্ৰমী চৰায়ো ইয়াত দেখা যায়। তদুপৰি, কেৰালাৰ হ্ৰদ আৰু জলপথসমূহত থলুৱা প্ৰজাতিৰ মিঠা পানীৰ মাছ যেনে 'কাদু' (শিঙি মাছ—''Heteropneustes fossilis'') আৰু ইষৎ লুণীয়া পানীৰ (brackishwater) প্ৰজাতি যেনে 'ছুট্টাচী' (orange chromide—''Etroplus maculatus'', যাক একুৱাৰিয়ামৰ বাবে মূল্যৱান গণ্য কৰা হয়) পোৱা যায়। === ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ === {{See also|কেৰালাৰ ইতিহাস}} [[চিত্ৰ:SeaFromBakel.jpg|thumb|কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ দুৰ্গ [[বেকিল দুৰ্গ]]ৰ ভিতৰৰপৰা দেখা পোৱা এক বিস্তৃত দৃশ্য]] কেৰালাৰ ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত ৰাজপ্ৰাসাদ, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> উল্লেখনীয় দুৰ্গসমূহৰ ভিতৰত [[বেকিল দুৰ্গ]], আড়িকাডী দুৰ্গ, চান্দ্ৰাগিৰী দুৰ্গ, হোচদুৰ্গ দুৰ্গ, [[পালাক্কাড দুৰ্গ]], [[থালাচ্ছেৰী]] দুৰ্গ, ''ফৰ্টালিজা ডা ছাও টমে'' (Fortaleza da São Tomé), [[ফোৰ্ট কোচি]], চেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ, ইষ্ট ফৰ্ট (পূব দুৰ্গ) আৰু আঞ্ছুথেংগু দুৰ্গ অন্যতম।<ref name="history"/> প্ৰধান ৰাজপ্ৰাসাদসমূহৰ ভিতৰত [[পদ্মনভপুৰম প্ৰসাদ]], কনকাকুন্নু প্ৰসাদ, কউডিয়াৰ প্ৰসাদ, [[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]], আৰাক্কল প্ৰসাদ, শক্তন থাম্পুৰান প্ৰসাদ, [[হিল পেলেচ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="history"/> ইয়াৰ উপৰি [[মালাবাৰ উপকূল]] দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছুমান আটাইতকৈ পুৰণি [[কেৰালাত হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু মন্দিৰ]], পুৰণি [[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|মছজিদ]], পুৰণি [[কেৰালাত খ্ৰীষ্টধৰ্ম|গীৰ্জা]] আৰু পুৰণি [[কোদুংগালুৰ ইহুদী উপাসনাগৃহ|ইহুদী উপাসনাগৃহৰ]] (synagogue) বাসস্থান।<ref name="history"/> কেৰালাৰ ঐতিহাসিক খাদ্য-ব্যৱসায়ৰ পথসমূহৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড়]]ৰ [[এছ. এম. ষ্ট্ৰীট]] (মিঠাই পথ) অন্যতম। [[কান্নুৰ]]ৰ মপ্পিলা বে (Mappila Bay) বন্দৰত দুৰ্গ আৰু ৰাজপ্ৰাসাদ দুয়োটাই দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="history"/> ঐতিহাসিক ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্কৰ বাবে উত্তৰ কেৰালাত গঢ়ি উঠা এক পৰম্পৰাগত খাদ্য শৈলী [[থালাচ্ছেৰী ৰন্ধনশৈলী]]য়েও পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে।<ref name="history"/> == উৎসৱসমূহ == [[চিত্ৰ:Shashti075.JPG|thumb|200px|ষষ্ঠী]] [[চিত্ৰ:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|ত্ৰিছূৰ পুৰম]] [[চিত্ৰ:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|থিৰায়াট্টম (কুট্টিচাথান), ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ এটা জনজাতীয় ধৰ্মীয় পৰিৱেশ্য কলা]] কেৰালাৰ প্ৰধান উৎসৱ হৈছে [[ওনাম]]। কেৰালাত কেইবাটাও ধৰ্মীয় উৎসৱো পালন কৰা হয়। [[ত্ৰিছূৰ পুৰম]], [[আত্তুকাল পোংগল]], ভীমা পল্লী উৰুছ আৰু [[চেট্টিকুলংগাৰা কুম্ভ ভৰণী|চেট্টিকুলংগাৰা ভৰণী]] হৈছে কেৰালাৰ প্ৰধান মন্দিৰ উৎসৱ। ত্ৰিছূৰৰ ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰত [[ত্ৰিছূৰ পুৰম]] অনুষ্ঠিত হয়। [[মহা শিৱৰাত্ৰি|শিৱৰাত্ৰি]]ও কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ। শিৱৰাত্ৰিৰ সৈতে জড়িত আটাইতকৈ বিখ্যাত উৎসৱটো হৈছে [[অলুৱা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ]]। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ লোকসকলে [[বৰদিন]] আৰু [[ইষ্টাৰ]]ৰ দৰে উৎসৱসমূহ পালন কৰে। 'পৰুমালা পেৰুন্নাল', '[[মানৰকাদু]]', '[[আৰ্থোংকাল]]', '[[থুম্পোলী]]' আৰু '[[এডাথুৱা]] পেৰুন্নাল' হৈছে খ্ৰীষ্টানসকলৰ অন্যান্য আঞ্চলিক উৎসৱ। মুছলমান সম্প্ৰদায়ে [[ঈদুল ফিতৰ]] আৰু [[ঈদুল আজহা]] উদ্‌যাপন কৰে। কেৰালাৰ দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ গাঁৱৰ মন্দিৰ বা উপাসনাগৃহসমূহত বাৰ্ষিক উৎসৱ [[থিৰায়াট্টম]] অনুষ্ঠিত হয়।<ref>"Thirayattam" (folklore Text- Malayalam, moorkkanad peethambaran), State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-81-200-4294-0}}</ref> === কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল === {{main|কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল}} [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] হৈছে দেশৰ সৰ্ববৃহৎ কলা প্ৰদৰশনী আৰু এছিয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ [[সমসাময়িক কলা]] উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে [[কোচি]] চহৰত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ভাৰতৰ প্ৰথম বিয়েনালে ২০১২ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০১৩ চনৰ ১৩ মাৰ্চলৈ কোচীত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> 'ৱায়ানাদ সাহিত্য উৎসৱ' গ্ৰাম্য অঞ্চলত অনুষ্ঠিত হোৱা ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ সাহিত্য উৎসৱ। এইটো এটা দ্বিবাৰ্ষিক উৎসৱ আৰু প্ৰতিটো যুগ্ম বছৰত অনুষ্ঠিত হয়। সাহিত্য, ৰাজনীতি আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ সমগ্ৰ দেশৰপৰা বক্তাসকল ইয়ালৈ আহে। যোৱা সংস্কৰণৰ কেইগৰাকীমান উল্লেখনীয় বক্তাৰ ভিতৰত [[প্ৰকাশ ৰাজ]], [[পাৰ্বতী তিৰুভথু]], শীলা টমী, ধন্যা ৰাজেন্দ্ৰন আদি অন্যতম আছিল।<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == চিকিৎসা পৰ্যটন == [[চিত্ৰ:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|thumbnail|[[আৰ্য বৈদ্য শালা]], [[কোট্টাক্কল]]]] [[আয়ুৰ্বেদ]] আৰু [[সিদ্ধ চিকিৎসা|সিদ্ধ]] চিকিৎসাৰ দৰে পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতিৰদ্বাৰা প্ৰসাৰিত [[চিকিৎসা পৰ্যটন]] এই ৰাজ্যখনত ব্যাপকভাৱে জনপ্ৰিয়। ই দিনক দিনে অধিকসংখ্যক পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিছে। কেৰালাক সাধাৰণতে আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ বা হাব বুলি জনা যায়। কেৰালাৰ চিকিৎসা পৰ্যটন খণ্ডটো ইয়াৰ গোলকীয় সুনাম আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ বাবে সুপৰিচিত।<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == সংস্কৃতি == {{main|কেৰালাৰ কলা|কেৰালাৰ সংস্কৃতি}} [[চিত্ৰ:Kathakali 1(Kerala).jpg|thumb|250px|[[কথাকলি]] হৈছে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ এক অন্যতম প্ৰধান ৰূপ]] [[চিত্ৰ:Vishnu Theyyam.jpg|thumb|250px|[[কান্নুৰ]]ৰ [[পায়্যানুৰ]]ৰ ওচৰৰ 'নড়ুভিলাথু কোট্টম'ত প্ৰদৰ্শিত 'বিষ্ণু মূৰ্তি [[থেয়্যাম]]']] [[চিত্ৰ:Theyyam of Kerala by Shagil Kannur (28).jpg|thumb|200px|[[থেয়্যাম]] হৈছে উত্তৰ কেৰালাত প্ৰচলিত এক হিন্দু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি]] [[চিত্ৰ:Kalaripayattu by young girls.jpg|thumb|250px|[[কালাৰিপায়াত্তু]] হৈছে কেৰালাত উৎপত্তি হোৱা এক ভাৰতীয় যুদ্ধকলা]] [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] মূলতঃ হিন্দু ধৰ্মৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত, যাৰ উৎস 'তামিলকণ' নামেৰে জনাজাত এক বৃহত্তৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। পৰৱৰ্তী সময়ত, বহিঃবিশ্বৰ সংস্কৃতিসমূহৰ সৈতে শতিকা জোৰা সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ সংস্কৃতি অধিক সমৃদ্ধিশালী হৈ পৰে।<ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{cite journal |surname1=Bhagyalekshmy |given1=S |year=2004 |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal=Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url=http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date=12 January 2006 |archive-date=20 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status=dead |pages=6–7}}</ref> ইয়াৰ থলুৱা [[পৰিৱেশ্য কলা]]সমূহৰ ভিতৰত ''[[কুডিয়াট্টম]]'', ''[[কথাকলি]]'' (কথা অৰ্থাৎ "কাহিনী" আৰু কলি অৰ্থাৎ "নাটক"), ইয়াৰে এক সুকীয়া ৰূপ ''[[কেৰালা নটনম]]'', ''[[কুথু]]'', ''[[মোহিনীঅট্টম]]'' ("মোহিনী ৰূপৰ নৃত্য"), ''[[থুল্লাল]]'', ''[[পদয়ানী]]'', ''[[থিৰায়াট্টম]]'' আৰু ''[[থেয়্যাম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। আন কিছুমান কলা অধিক ধৰ্মীয় আৰু জনজাতীয় বিষয়-বস্তুৰ ওপৰত আধাৰিত। ইয়াৰ ভিতৰত ''[[চভিট্টু নাটক জোঁত|চভিট্টু নাটক]]'', মালিবাৰ অঞ্চলৰ ''[[ওপ্পানা]]'' (য’ত নৃত্য, তালবদ্ধ হাত-চাপৰি আৰু গানৰ সংমিশ্ৰণ ঘটে) অন্যতম। অৱশ্যে, এই কলা ৰূপসমূহৰ বেছিভাগেই বৰ্তমান পৰ্যটক বা যুৱ মহোৎসৱসমূহতে প্ৰদৰ্শিত হয় আৰু সাধাৰণ কেৰালাবাসীৰ মাজত ইমান জনপ্ৰিয় নহয়, কিয়নো তেওঁলোকে সমসাময়িক আধুনিক কলাৰ প্ৰতিহে অধিক আগ্ৰহ দেখুৱায়।{{citation needed|date=September 2024}} [[চিত্ৰ:Panchavadyam.jpg|thumb|200px|[[পঞ্চবাদ্যম]]]] কেৰালাত কেইবাটাও প্ৰাচীন ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি ভিত্তিক কলাৰ উৎপত্তি হৈছিল; ইয়াৰ ভিতৰত ''[[কালাৰিপায়াত্তু]]'' (কালাৰি অৰ্থাৎ "স্থান" বা "ৰণক্ষেত্ৰ" আৰু পায়াত্তু অৰ্থাৎ "অনুশীলন") অন্যতম। বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি যুদ্ধকলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম কালাৰিপায়াত্তুৰ উৎপত্তি মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি পৰশুৰামৰদ্বাৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অন্যান্য ধৰ্মীয় কলাসমূহৰ ভিতৰত ''[[থিৰায়াট্টম]]'', ''[[থেয়্যাম]]'', ''[[পূৰাক্কালি]]'' আৰু ''[[কুডিয়াট্টম]]'' অন্তৰ্ভুক্ত। থিৰায়াট্টম হৈছে দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ এক পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় লোককলা। উৎসৱৰ সমদলসমূহত প্ৰায়ে পৰম্পৰাগত সংগীত যেনে [[পঞ্চাৰী মেলাম]] বা [[পঞ্চবাদ্যম]] বজোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Kalaripayattu — Traditional Martial Art of Kerala |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/artforms/kalaripayattu-traditional-martial-art-of-kerala/4 |access-date=2026-05-27}}</ref> [[চাৰুকলা]]ৰ ক্ষেত্ৰত, ৰাজ্যখনত প্ৰাচীন আৰু সমসাময়িক উভয় কলা তথা শিল্পীৰ এক চহকী পৰম্পৰা আছে। কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত দেৱালচিত্ৰসমূহ সমগ্ৰ ৰাজ্যৰে প্ৰাচীন মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু ৰাজপ্ৰাসাদবোৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খ্ৰীষ্টীয় ৯ম পৰা ১২শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্মিত এই চিত্ৰসমূহত এক সুকীয়া শৈলী আৰু ৰং (প্ৰধানকৈ গেৰুৱা আৰু সেউজীয়া) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Keralan Mural Paintings |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/heritage/keralan-mural-paintings/ |access-date=2026-05-27}}</ref> কেৰালা ইয়াৰ ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ প্ৰধান ধৰ্মসমূহ হৈছে হিন্দু ধৰ্ম, খ্ৰীষ্টধৰ্ম আৰু ইছলাম ধৰ্ম। [[জৈন ধৰ্ম]], [[ইহুদী ধৰ্ম]], [[শিখ ধৰ্ম]] আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অনুগামীৰ সংখ্যা তুলনামূলকভাৱে কম।<ref>{{cite web |title=Population by religious community — Kerala (Census of India 2011) |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |access-date=2026-05-27}}</ref> সমগ্ৰ বিশ্বৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বাবে ৰাজ্যখনত বহুতো বিখ্যাত মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু মছজিদ গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উত্তৰ পাৰাভুৰৰ [[কোট্টাকাভু মাৰ থমা চাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা]] অন্যতম, যিখন পাঁচনি চেইণ্ট থমাছে ভাৰতত উপস্থিত হৈ স্থাপন কৰা প্ৰথম গীৰ্জাসমূহৰ এখন বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ [[চেৰামন জুমা মছজিদ]] ইয়াতেই অৱস্থিত, যিখন [[মুহাম্মাদ|হজৰত মহম্মদ]]ৰ মৃত্যুৰ পূৰ্বৰেপৰা বৰ্তি থকা বুলি গণ্য কৰা হয়। কমণৱেল্থ অফ নেচনচৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি সক্ৰিয় ইহুদী উপাসনাগৃহ [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ| পৰদেশী উপাসনাগৃহ]] কেৰালাতে অৱস্থিত। ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বৈচিত্ৰ্য, ইয়াৰ সৈতে জড়িত উৎসৱ আৰু স্থাপত্যসমূহৰ পৰ্যটন সম্ভাৱনীয়তাক স্বীকাৰ কৰি পৰ্যটন বিভাগে এক "তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন" প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰিছে।<ref>[http://www.business-standard.com/lifeleisure/storypage.php?leftnm=5&subLeft=4&chklogin=N&autono=101092&tab=r Incredible Kerala]. Business-standard.com.</ref><ref>[http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 Jumbo tourism: Guruvayur temple to woo visitors] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140413145448/http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 |date=13 April 2014 }}</ref> প্ৰধান তীৰ্থযাত্ৰা পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত [[গুৰুভায়ুৰ]], [[শবৰীমালা]], [[মালয়াতুৰ]], [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ|পৰদেশী উপাসনাগৃহ]], [[আৰ্থুংকাল]], [[থুম্পোলী]] গীৰ্জা, খ্ৰীষ্টাব্দ ১০৫ চনত নিৰ্মিত কুৰাভিলাংগাদৰ চেইণ্ট মেৰীছ ফোৰেন গীৰ্জা, [[আত্তুকাল পোংগল]] (যি বিশ্বৰ আটাইতকৈ বৃহৎ মহিলাৰ সমাৱেশ হিচাপে গিনীজ ৰেকৰ্ডত স্থান পাইছে) আৰু [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] অন্যতম। == আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল == <gallery class="center" widths="240" heights="200"> File:Jatayu Earth's Center Nature Park.jpg|[[জটায়ু আৰ্থছ চেণ্টাৰ প্ৰকৃতি উদ্যান]] File:Bekal 1.jpg|[[বেকিল দুৰ্গ]] File:Kannurfort9a.jpg|[[চেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গ]] File:Edakkal Caves - Interior.jpg|[[এদাক্কাল গুহা]] File:Pookode Lake - snap - dec 2011 0117.JPG|[[পুকোড়ে হ্ৰদ]] File:Sargaalaya Arts & Crafts Village, Iringal views (5).jpg|[[সৰ্গালয়া ক্ৰাফ্টছ ভিলেজ]] File:Kottakkunnu, Malappuram municipality.jpg|[[কোট্টাকুন্নু]] File:Malampuzha dam in Palakkad, Kerala. 32.jpg|[[মালাম্পুঝা বান্ধ|মালাম্পুঝা উদ্যান বান্ধ]] File:Malampuzha Yakshi - മലമ്പുഴ യക്ഷി 03.JPG|[[যক্ষী (ভাস্কৰ্য)|যক্ষী]] File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|[[ৱাডাকুমনাথন মন্দিৰ]] File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|[[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] File:Edappally Church at night 03.jpg|[[চেইণ্ট জৰ্জ চাইৰো-মালাবাৰ ফোৰেন গীৰ্জা, ইডাপ্পাল্লী]] File:Chinese Fishing Nets Cochin.jpg|[[কোচি]]ৰ [[চীনা মাছধৰা জাল]] File:Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg|[[কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেৰিনা]] File:Kochi Skyline.jpg|[[মেৰিন ড্ৰাইভ, কোচি]] File:Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg|[[বলগাট্টী প্ৰসাদ]] File:Kuravan kurathi statue, ramakkalmedu.jpg|[[ৰামাক্কালমেডু]] File:Munnar Top station.jpg|[[মুন্নাৰ]] File:009262022 Vaikom Mahadeva temple aerial view, Kottayam Kerala 012.jpg|[[ভাইকম শ্ৰী মহাদেৱ মন্দিৰ]] File:House Boat in morning, Alappuzha, Kerala.jpg|[[আলাপ্পুঝা]] File:009232022 Ambalaphuzha Shri Krishna Swamy Temple Kerala 08.jpg|[[আম্বালাপ্পুঝা শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰ]] File:Sabarimala temple during Periyar butterfly survey at Sabarimala, 2014 (3).jpg|[[শবৰীমালা]] File:Sree Padmanabhaswamy temple Thiruvananthapuram,.jpg|[[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] </gallery> == প্ৰশাসন == ''কেৰালা পৰ্যটন'' (Kerala Tourism) হৈছে [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগ]]ৰ জনপ্ৰিয় নাম (ৱেবছাইট: keralatourism.org)। [[কেৰালাৰ পৰ্যটন বিভাগ|কেৰালা পৰ্যটন বিভাগ]] কেৰালাত পৰ্যটনৰ বহনক্ষম বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ। এই বিভাগৰ মুৰব্বী হৈছে এগৰাকী পৰ্যটন মন্ত্ৰী আৰু বৰ্তমানৰ কাৰ্যভাৰপ্ৰাপ্ত মন্ত্ৰীগৰাকী হৈছে [[পি. এ. মহম্মদ ৰিয়াছ]]।<ref>{{Cite web |title=Kerala Tourism PATA Gold Award 2025 {{!}} Minister Riyas Received Award in Bangkok {{!}} Most Engaging Social Media Campaign |url=https://www.keralatourism.org/newsletter/news/2025/minister-recieves-pata-gold-award-bangkok/2339 |access-date=2025-12-24 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.ETTravelWorld.com |title=Kerala's medical tourism sector is witnessing rapid growth says Minister Mohammad Riyas |url=https://travel.economictimes.indiatimes.com/news/tourism/wellness/keralas-medical-tourism-sector-experiences-significant-growth-minister-riyas/123473158 |access-date=2025-12-24 |website=ETTravelWorld.com |language=en}}</ref> ১৯৬৬ চনত কেৰালা চৰকাৰৰদ্বাৰা [[কেৰালা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম]] (KTDC) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই নিগম হৈছে ৰাজ্যখনত পৰ্যটনৰ প্ৰসাৰ আৰু পৰ্যটন সম্পৰ্কীয় আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশৰ বাবে দায়বদ্ধ নোডেল সংস্থা। জিলা পৰ্যায়ত ইয়াৰ বাবে [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ|জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদসমূহ (DTPC)]] গঠন কৰা হৈছে। পৰ্যটকসকলৰ সুৰক্ষা আৰু প্ৰতিৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ [[কেৰালা আৰক্ষী]]ৰ অধীনত এক সমৰ্পিত পৰ্যটন আৰক্ষী গোট (Tourist Police Unit) নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2018-05-21 |title=Tourism police will man key tourist hotspots in Kerala, says Loknath Behera |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/May/21/tourism-police-will-man-key-tourist-hotspots-in-kerala-says-loknath-behera-1817301.html |access-date=2025-12-24 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tourists can breathe easy as dedicated Kerala cops are around |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2018/09/12/tourists-can-breathe-easy-Kerala-tourism-police.html |access-date=2025-12-24 |website=www.onmanorama.com}}</ref> == টোকা আৰু তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|কেৰালা}} {{Spoken Wikipedia|keralatourism.ogg|date=2006-03-08}} {{Wikivoyage|Kerala|কেৰালা}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] fx0mb1tf4w5ktls423pyigb3xgf8lpc 0 138254 622163 2026-07-31T16:56:31Z AjayDas 12623 [[মত্তনচেৰী প্ৰসাদ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 622163 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মত্তনচেৰী প্ৰসাদ]] ab3zof6va20y1xeaxccut1uqivkt17i 4 138255 622169 2026-07-31T18:18:56Z Pranamikaadhikary 27435 নতুন পৃষ্ঠা: {{Cquote|ৰাষ্ট্ৰই দাবী কৰিলেও কেতিয়াও বিবেকৰ বিৰুদ্ধে কোনো কাম নকৰিব।|author=এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন}}</span> {{Cquote|কালিৰ পৰা শিকক, আজিৰ বাবে জীয়াই থাকক, আৰু কাইলৈৰ আশা কৰক। আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ... 622169 wikitext text/x-wiki {{Cquote|ৰাষ্ট্ৰই দাবী কৰিলেও কেতিয়াও বিবেকৰ বিৰুদ্ধে কোনো কাম নকৰিব।|author=এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন}}</span> {{Cquote|কালিৰ পৰা শিকক, আজিৰ বাবে জীয়াই থাকক, আৰু কাইলৈৰ আশা কৰক। আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল কেতিয়াও প্ৰশ্ন কৰা বন্ধ নকৰিব।|author=এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন।}}</span> 0p5jjgrryxsaaukzf8btsi8cl0kys6p 622170 622169 2026-07-31T18:21:28Z Pranamikaadhikary 27435 622170 wikitext text/x-wiki [[File:Albert Einstein Head cleaned.jpg|thumb|center|এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন]] {{Cquote|ৰাষ্ট্ৰই দাবী কৰিলেও কেতিয়াও বিবেকৰ বিৰুদ্ধে কোনো কাম নকৰিব।|author=এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন}}</span> {{Cquote|কালিৰ পৰা শিকক, আজিৰ বাবে জীয়াই থাকক, আৰু কাইলৈৰ আশা কৰক। আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল কেতিয়াও প্ৰশ্ন কৰা বন্ধ নকৰিব।|author=এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন।}}</span> svtu6fv69kmzzud7iwd7uhxibw7y61t 622171 622170 2026-07-31T18:21:54Z Pranamikaadhikary 27435 622171 wikitext text/x-wiki [[File:Albert Einstein Head cleaned.jpg|thumb|center|[[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন]]]] {{Cquote|ৰাষ্ট্ৰই দাবী কৰিলেও কেতিয়াও বিবেকৰ বিৰুদ্ধে কোনো কাম নকৰিব।|author=[[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন]]}}</span> {{Cquote|কালিৰ পৰা শিকক, আজিৰ বাবে জীয়াই থাকক, আৰু কাইলৈৰ আশা কৰক। আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল কেতিয়াও প্ৰশ্ন কৰা বন্ধ নকৰিব।|author=[[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন।]]}}</span> dwqk5oik22owhm312lphv4x6t4u53jj 622172 622171 2026-07-31T18:22:38Z Pranamikaadhikary 27435 622172 wikitext text/x-wiki [[File:Albert Einstein Head cleaned.jpg|thumb|center|[[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন]]]] {{Cquote|ৰাষ্ট্ৰই দাবী কৰিলেও কেতিয়াও বিবেকৰ বিৰুদ্ধে কোনো কাম নকৰিব।|author=[[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন]]}}</span> {{Cquote|কালিৰ পৰা শিকক, আজিৰ বাবে জীয়াই থাকক, আৰু কাইলৈৰ আশা কৰক। আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল কেতিয়াও প্ৰশ্ন কৰা বন্ধ নকৰিব।|author=[[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন]]}}</span> 7i369a0pvd32iwv2zaikqla395134no 622173 622172 2026-07-31T18:23:18Z Pranamikaadhikary 27435 622173 wikitext text/x-wiki [[File:Albert Einstein Head cleaned.jpg|thumb|center|[[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন]]]] {{Cquote|'''ৰাষ্ট্ৰই দাবী কৰিলেও কেতিয়াও বিবেকৰ বিৰুদ্ধে কোনো কাম নকৰিব।'''|author=[[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন]]}}</span> {{Cquote|'''কালিৰ পৰা শিকক, আজিৰ বাবে জীয়াই থাকক, আৰু কাইলৈৰ আশা কৰক। আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল কেতিয়াও প্ৰশ্ন কৰা বন্ধ নকৰিব।'''|author=[[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন]]}}</span> nirz8rvlpe06f0bz1lrokc8gftc04jd 4 138256 622176 2026-07-31T18:51:16Z Nayan j Nath 15159 নতুন পৃষ্ঠা: [[File:Prafullabala Baruah.jpg|right|200px]] '''প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা''' (Prafullabala Barua) অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ কণ্ঠশিল্পী। তেখেত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ পত্নী প্ৰিয়বালা ৰাভাৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী, নাট্য শিল্পী প্ৰবোধ বৰুৱাৰ... 622176 wikitext text/x-wiki [[File:Prafullabala Baruah.jpg|right|200px]] '''প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা''' (Prafullabala Barua) অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ কণ্ঠশিল্পী। তেখেত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ পত্নী প্ৰিয়বালা ৰাভাৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী, নাট্য শিল্পী প্ৰবোধ বৰুৱাৰ পত্নী আৰু প্ৰতিষ্ঠিত কণ্ঠশিল্পী তথা গীতিকাৰ ৰুবী সিংহৰ মাতৃ। ১৯৩৫ চনত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ দ্বাৰা গঠিত অসমৰ প্ৰথমটো মহিলাৰ অৰ্কেষ্ট্ৰা দলৰ প্ৰধান সদস্যা আছিল প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা। ১৯৩৭ চনত কলিকতাৰ ষ্টুডিঅ'ত গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ডত গীত- নাট বাণীবদ্ধ কৰিবলৈ নিয়া বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ সংগীত শিল্পীৰ দলটোত মুখ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী আছিল প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ কণ্ঠত বাণীবদ্ধ কৰোৱা ৰেকৰ্ড দুখন আছিল কুৰুৱা বতাহে , টিলাই মিলাই আৰু অ ' ৰংপুৰীয়া জী , অই আলহী। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ সৈতে দ্বৈত কণ্ঠত বাণীবদ্ধ কৰা ৰেকৰ্ড দুখন হৈছে (Senola Q.S. 260) গুৰু মোৰ শংকৰ , গকুলৰ যশোদা মাই , ( Senola Q.S. 446) নাৱৰ ভৰসা নাই , ৰঙতে বান্ধিছ ঘৰ।[1] বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা ৰচিত বিহুৱতী নাটখনত বগীতৰা চৰিত্ৰত আৰু জন্মাষ্টমী নাটখনত দৈৱকীৰ ভাওত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই দক্ষতাৰে অভিনয় কৰিছিল। ১৯৩৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই অসমীয়াৰ জাতীয় সংগীত অ' মোৰ আপোনাৰ দেশ তেওঁৰ প্ৰথম পত্নী প্ৰিয়বালা ৰাভা আৰু জেশাহু প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ সৈতে বাণীবদ্ধ কৰিছিল। গীতটোৰ সংগীত পৰিচালনা বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ আৰু সুৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ আছিল। [[প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা|ইয়াত বিতংকৈ পঢ়ক...]] যোৱামাহৰ ভাল প্ৰবন্ধ '''মহীশূৰ প্ৰাসাদ'''ৰ বিষয়ে [[মহীশূৰ প্ৰাসাদ|ইয়াত পঢ়ক...]] sd1jxjqbycu3rh4lm7vla71kcrb4scm 622177 622176 2026-07-31T18:51:44Z Nayan j Nath 15159 622177 wikitext text/x-wiki [[File:Prafullabala Baruah.jpg|right|200px]] '''প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা''' (Prafullabala Barua) অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ কণ্ঠশিল্পী। তেখেত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ পত্নী প্ৰিয়বালা ৰাভাৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী, নাট্য শিল্পী প্ৰবোধ বৰুৱাৰ পত্নী আৰু প্ৰতিষ্ঠিত কণ্ঠশিল্পী তথা গীতিকাৰ ৰুবী সিংহৰ মাতৃ। ১৯৩৫ চনত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ দ্বাৰা গঠিত অসমৰ প্ৰথমটো মহিলাৰ অৰ্কেষ্ট্ৰা দলৰ প্ৰধান সদস্যা আছিল প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা। ১৯৩৭ চনত কলিকতাৰ ষ্টুডিঅ'ত গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ডত গীত- নাট বাণীবদ্ধ কৰিবলৈ নিয়া বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ সংগীত শিল্পীৰ দলটোত মুখ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী আছিল প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ কণ্ঠত বাণীবদ্ধ কৰোৱা ৰেকৰ্ড দুখন আছিল কুৰুৱা বতাহে , টিলাই মিলাই আৰু অ' ৰংপুৰীয়া জী , অই আলহী। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ সৈতে দ্বৈত কণ্ঠত বাণীবদ্ধ কৰা ৰেকৰ্ড দুখন হৈছে (Senola Q.S. 260) গুৰু মোৰ শংকৰ , গকুলৰ যশোদা মাই , ( Senola Q.S. 446) নাৱৰ ভৰসা নাই , ৰঙতে বান্ধিছ ঘৰ। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা ৰচিত বিহুৱতী নাটখনত বগীতৰা চৰিত্ৰত আৰু জন্মাষ্টমী নাটখনত দৈৱকীৰ ভাওত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই দক্ষতাৰে অভিনয় কৰিছিল। ১৯৩৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই অসমীয়াৰ জাতীয় সংগীত অ' মোৰ আপোনাৰ দেশ তেওঁৰ প্ৰথম পত্নী প্ৰিয়বালা ৰাভা আৰু জেশাহু প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ সৈতে বাণীবদ্ধ কৰিছিল। গীতটোৰ সংগীত পৰিচালনা বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ আৰু সুৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ আছিল। [[প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা|ইয়াত বিতংকৈ পঢ়ক...]] যোৱামাহৰ ভাল প্ৰবন্ধ '''মহীশূৰ প্ৰাসাদ'''ৰ বিষয়ে [[মহীশূৰ প্ৰাসাদ|ইয়াত পঢ়ক...]] 3bx5etelc4fqrufloanqfhfxmrbob0r 0 138257 622245 2026-08-01T05:44:04Z Duhita Ragini Kalita 46712 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox film | name = মঞ্জুম্মেল বয়েজ | director = চিদাম্বৰম | producer = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />বাবু শ্বাহিৰ<br />শ্বন এণ্টনি | writer = চিদাম্বৰম | based_on = গুণা গুহাৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনা | starring = সৌবিন শ্বাহ... 622245 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মঞ্জুম্মেল বয়েজ | director = চিদাম্বৰম | producer = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />বাবু শ্বাহিৰ<br />শ্বন এণ্টনি | writer = চিদাম্বৰম | based_on = গুণা গুহাৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনা | starring = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />শ্ৰীনাথ ভাছী<br />দীপক পৰম্বোল<br />বালু ভাৰ্গীছ<br />গণপতি এছ পোডুৱাল<br />লাল জুনিয়ৰ<br />অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ<br />অৰুণ কুৰিয়ান<br />খালিদ ৰহমান<br />শ্বেবিন বেনছন | music = সুশিন শ্যাম | cinematography = শ্বাইজু খালিদ | editing = विवेक হৰ্ষণ | studio = পৰৱা ফিল্মছ | distributor = শ্ৰী গোকুলাম মুভিজ | released = ২২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪ | runtime = ১৩৫ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = ২০ কোটি টকা<ref name="DNA India">This film made in Rs 20 crore with no superstars, heroine, all new actors, is fastest to earn Rs 100 crore in industry, DNA India, 7 March 2024</ref> | gross = ২৪২.৩ কোটি টকা<ref name="pinkbo">സൂപ്പർ താരങ്ങളില്ല, ഓടിയത് 73 ദിവസം, നേടിയത് 240 കോടി ! 'മഞ്ഞുമ്മൽ' പിള്ളേർ നാളെ ഒടിടിയിൽ, ആകെ നേടിയത്?, AsianetNews, 4 May 2024</ref><ref name=":1">Top 10 Highest Grossing Indian Films Of 1st Half Of 2024 Worldwide Box Office Collections: Kalki 2898 AD leads by a huge margin; Fighter, Hanuman follow, PINKVILLA, 30 July 2024</ref> }} ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' হৈছে ২০২৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনা কৰিছে চিদাম্বৰমে। পৰৱা ফিল্মছৰ বেনাৰত ইয়াক প্ৰযোজনা কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, বাবু শ্বাহিৰ আৰু শ্বন এণ্টনিয়ে। এই চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল চৰিত্ৰসমূহত অভিনয় কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, শ্ৰীনাথ ভাছী, দীপক পৰম্বোল, বালু ভাৰ্গীছ, গণপতি এছ পোডুৱাল, লাল জুনিয়ৰ, অবিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ, অৰুণ কুৰিয়ান, খালিদ ৰহমান আৰু শ্বেবিন বেনছনে। ২০০৬ চনত গুণা গুহাত সংঘটিত হোৱা এটা প্ৰকৃত জীৱনৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনাৰ আধাৰত এই ছবিখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াত কোচিৰ ওচৰৰ মঞ্জুম্মেল নামৰ এটা সৰু অঞ্চলৰ এদল বন্ধুৱে কডাইকানাললৈ ফুৰিবলৈ যোৱাৰ কথা দেখুওৱা হৈছে আৰু তাত থকা গুণা গুহাত তেওঁলোকৰ এজন বন্ধু আবদ্ধ হৈ পৰাৰ পিছত পৰিস্থিতি সলনি হৈ পৰে। এই চলচ্চিত্ৰখন ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰা হৈছিল। একেটা মাহতে ইয়াৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হয় আৰু জুলাই মাহৰ মাজভাগত সম্পূৰ্ণ হয়। কডাইকানাল, পালানি, এৰ্নাকুলাম, কোচি আৰু পেৰুম্বাভুৰৰ উপৰি গুণা গুহাৰ কিছু অংশতো ইয়াৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা সুশিন শ্যামৰ, চিনেমেটোগ্ৰাফী শ্বাইজু খালিদৰ আৰু সম্পাদনা বিবেক হৰ্ষণৰ আছিল। ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' ২০২৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্বজুৰি ছবিগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হয় আৰু সমালোচকৰ ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। ই মালয়ালম ছবি জগতৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০০ কোটি টকাৰ অধিক উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="official">It's official! 'Manjummel Boys' crosses the Rs 200 crore milestone in 26 days, The Times of India, 19 March 2024</ref> == কাহিনী == ২০০৬ চনৰ ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত ক’চিৰ এটা আৰ্ট ক্লাৱৰ দহজনীয়া বন্ধুৰ দল এটাই ফুৰিবলৈ তামিলনাডুৰ কডাইকানাললৈ যায়। উভতি অহাৰ আগতে সুধী নামৰ এজন বন্ধুৱে গুণা চলচ্চিত্ৰখনৰ শ্বুটিং হোৱা গুণা গুহা চাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মদ্যপান কৰি থকা বন্ধুৰ দলটোৱে স্থানীয় পৰ্যটন গাইড ডমিনিকৰ স্পষ্ট সতৰ্কবাণীক আওকাণ কৰে আৰু বেৰ পাৰ হৈ গুহা ব্যৱস্থাৰ এটা নিষিদ্ধ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। এটা শিলৰ দেৱালত তেওঁলোকৰ দলৰ নাম মঞ্জুম্মেল বয়েজ বুলি লিখাৰ পিছত তেওঁলোকে এটা গ্ৰুপ ফটো তুলিবলৈ একত্ৰিত হয়। গ্ৰুপটোৰ ফালে খোজ কাঢ়ি যাওঁতে চুবাহে এটা অস্থিৰ মাটিত ভৰি দিয়ে আৰু হঠাতে এটা গভীৰ ফাটত খহি পৰে। তেওঁৰ বন্ধুসকলে প্ৰথমতে তেওঁ ধেমালি কৰি থকা বুলি ভাবিছিল যদিও যেতিয়া তেওঁলোকৰ চিঞৰৰ কোনো সঁহাৰি পোৱা নগ’ল তেতিয়া তেওঁলোক লগে লগে আতংকিত হৈ পৰে। সহায় বিচাৰি কেইজনমান সদস্যই দৌৰি স্থানীয় গাঁৱলৈ যায়। স্থানীয় ৰাইজে তেওঁলোকক জনায় যে এই নিষিদ্ধ এলেকাক চয়তানৰ পাকঘৰ বুলি জনা যায় যিটো ৯০০ ফুটতকৈও অধিক গভীৰ এক বিপজ্জনক খাদ আৰু য’ত ইয়াৰ পূৰ্বে ১৩ জন লোক পৰিছে কিন্তু এটাও মৃতদেহ উদ্ধাৰ হোৱা নাই। বন্ধুসকলে স্থানীয় আৰক্ষী থানালৈ লৰালৰি কৰে কিন্তু শত্ৰুভাৱাপন্ন আৰক্ষী বিষয়াসকলে তেওঁলোকক প্ৰহাৰ কৰে। ল’ৰাকেইটাই চুবাহক হত্যা কৰি অপৰাধ লুকুৱাবলৈ দুৰ্ঘটনাৰ ভুৱা কাহিনী ৰচনা কৰা বুলি সন্দেহ কৰি তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম তথ্য বতৰা দাখিল কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। ইফালে ধাৰাষাৰ বৰষুণ আৰম্ভ হয় যাৰ ফলত মাটিৰ তলৰ গুহাটো প্লাৱিত হোৱাৰ ভাবুকি আহে। পৰ্যটকসকলক সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিত্যাগ কৰিলে জনসাধাৰণৰ ক্ষোভৰ সন্মুখীন হ’ব লগা হ’ব পাৰে বুলি ভয় কৰি আৰক্ষীয়ে অনিচ্ছা সত্ত্বেও স্থান পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ এজন অকলশৰীয়া বিষয়াক প্ৰেৰণ কৰে। বাটত বিষয়াগৰাকীয়ে উল্লেখ কৰে যে এক দশক পূৰ্বে এজন প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীৰ ভাগিনক সেই একেটা গাতৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চলোৱা বৃহৎ বহুমুখী সামৰিক অভিযানেও ব্যৰ্থ হৈছিল। ক’লা খাদটোলৈ চাই বিষয়াগৰাকীয়ে চুবাহৰ মৃত্যু হোৱা বুলি সিদ্ধান্ত লয় আৰু দলটোক তাৰ পৰা গুচি যাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। কিন্তু ছিক্সন নামৰ আন এজন বন্ধুৱে গভীৰতাৰ পৰা ভাঁহি অহা এটা ক্ষীণ কান্দোনৰ শব্দ শুনিবলৈ পায় যাৰ দ্বাৰা প্ৰমাণ হয় যে চুবাহ এতিয়াও জীয়াই আছে। আৰক্ষীয়ে দমকল বাহিনীক মাতি পঠিয়ায় আৰু বিষয়াসকলে অনুমান কৰে যে চুবাহ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১২০ ফুট তলত আৱদ্ধ হৈ আছে। উদ্ধাৰকাৰী দলসমূহে ৰছী এডাল তললৈ নমাই দিবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু তেওঁলোকে অনুভৱ কৰে যে চুবাহ হয়তো ইমান বেছি আঘাতপ্ৰাপ্ত বা অচেতন হৈ আছে যে তেওঁ নিজেই ৰছীডাল ধৰিব নোৱাৰিব। অক্সিজেনৰ অভাৱ আৰু গুহা খহি পৰাৰ ভয়ত বিষয়াসকলে গাঁতটোৰ ভিতৰলৈ নামি যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। উপায়হীন হৈ দলটোৰ অন্যতম বন্ধু চিজু ডেভিদ কুত্তানে নিজেই সেই গভীৰ খাদলৈ নামি যাবলৈ স্বেচ্ছাই আগবাঢ়ি আহে। কৰ্তৃপক্ষই প্ৰথমতে ইতস্তত কৰিছিল যদিও বন্ধুসকল আৰু সমবেত স্থানীয় ৰাইজৰ যৌথ হেঁচাত তেওঁলোকে সন্মতি দিবলৈ বাধ্য হয়। কুত্তানক এটা হাৰ্নেছৰ সৈতে বান্ধি ক’লা খাদটোলৈ নমাই দিয়া হয়। প্ৰাৰম্ভিক ৰছীৰ দৈৰ্ঘ্য শেষ হোৱাৰ লগে লগে উশাহ বন্ধ হৈ যোৱাৰ ভয়ত আৰক্ষীয়ে তেওঁক ঘূৰি আহিবলৈ অনুৰোধ কৰে। কুত্তানে নিজৰ বন্ধুক এৰি থৈ যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু অধিক ৰছীৰ দাবী কৰে। ১২০ ফুট গভীৰতাত উপনীত হোৱাৰ পিছত তেওঁ এটা ঠেক আৰু পিচ্ছিল বোকাময় শিলৰ কাষত গুৰুতৰভাৱে ৰক্তাক্ত আৰু অৰ্ধচেতন অৱস্থাত চুবাহক আৱদ্ধ হৈ থকা দেখা পায়। কুত্তানে চুবাহক নিজৰ হাৰ্নেছৰ সৈতে সুৰক্ষিতভাৱে বান্ধিবলৈ সক্ষম হয় আৰু উদ্ধাৰকাৰী দলে দুয়োকে টানি ভূপৃষ্ঠলৈ লৈ আহে। দলটোৱে চুবাহক নিজৰ গৃহ চহৰৰ এখন হাস্পতাললৈ লৈ যোৱাৰ আগতে স্থানীয় ক্লিনিক এখনত প্ৰাথমিক চিকিৎসা প্ৰদান কৰা হয়। তামিলনাডু আৰক্ষীয়ে কোনো গোচৰ ৰুজু নকৰাকৈয়ে দলটোক তাৰ পৰা যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক কেতিয়াও ঘূৰি নাহি বলৈ সতৰ্ক কৰি দিয়ে। পৰিয়ালৰ মাজত হ’ব পৰা আতংক দূৰ কৰিবলৈ বন্ধুসকলে দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰকৃত কথাটো গোপন ৰাখিবলৈ সন্মত হয় আৰু চুবাহৰ পৰিয়ালক জনায় যে জলপ্ৰপাতত পৰি তেওঁ আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছে। চুবাহে প্ৰথমতে তীব্ৰ মানসিক আঘাতৰ বাবে দুঃস্বপ্ন আৰু অনিদ্ৰা ৰোগত ভুগিছিল যদিও পেশাদাৰী ট্ৰমা থেৰাপী লোৱাৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠে। কিছু সময়ৰ পিছত তামিলনাডুৰ পৰা ঘূৰি অহা এজন পৰ্যটকে এই অলৌকিক উদ্ধাৰৰ প্ৰকৃত কাহিনী স্থানীয় সমাজৰ আগত প্ৰকাশ কৰে আৰু ইয়াৰ পিছতে কুত্তান এজন প্ৰশংসিত নায়কত পৰিণত হয়। দুবছৰৰ পিছত চৰকাৰে কুত্তানক তেওঁৰ অসাধাৰণ সাহসিকতাৰ বাবে আনুষ্ঠানিকভাৱে জীৱন ৰক্ষা পদক প্ৰদান কৰে। == অভিনয় শিল্পী == * সৌবিন শ্বাহিৰ : চিজু ডেভিদ ওৰফে কুত্তান * কেভিন : কিশোৰ অৱস্থাৰ কুত্তান * শ্ৰীনাথ ভাছী : চুবাহ চন্দ্ৰন * দিলান ডেলিন জৰ্জ : দহ বছৰীয়া চুবাহ * ডিয়ান ডেলিন জৰ্জ : পাঁচ বছৰীয়া চুবাহ * দীপক পৰম্বোল : সুধী * দিবাকৰণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ সুধী * বালু ভাৰ্গীছ : ছিক্সন জন * গণপতি এছ পোডুৱাল : কৃষ্ণকুমাৰ ওৰফে কিচান * সাত্বিক : কিশোৰ অৱস্থাৰ কিচান * লাল জুনিয়ৰ : চিজু জন, ছিক্সনৰ ভাতৃ * অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ : অনিল * অৰুণ কুৰিয়ান : সুজিত * চান্দু চেলিম কুমাৰ : অভিলাষ জন * বিষ্ণু ৰেঘু : জিনচন * অৰুণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ জিনচন * খালিদ ৰহমান : প্ৰসাদ, টেক্সি চালক * ৰেণী উদয়কুমাৰ : চুবাহৰ মাতৃ * পূজা মোহনৰাজ : ষ্টুডিঅ’ৰ ছোৱালী * শ্বেবিন বেনছন : মেজো * জৰ্জ মৰিয়ান : আৰুমুগাম, এজন স্থানীয় বিক্ৰেতা * কাথিৰেচান : হেড কনিষ্টবল * ৰামচন্দ্ৰন দুৰৈৰাজ : ডমিনিক, এজন স্থানীয় গাইড * বিজয় গৌৰা : ৰথনাভেল, এজন স্থানীয় পৰ্যটন ফটোগ্ৰাফাৰ * বিজয় মুথু : চাব ইনস্পেক্টৰ * কাৰ্তিকা ভেল্লাথেৰী : কইনা * মণি : ফৰেষ্ট ৰেঞ্জ অফিচাৰ * শশীকুমাৰ : আৰক্ষী বিষয়া প্ৰকৃত মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ দলটোৱে ৰছী টনা প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত প্ৰতিদ্বন্দী দল হিচাপে এটা চুটি অভিনয় কৰিছিল।<ref name="The Times of India">Easter egg unveiled: The Real Manjummel Boys make a surprise appearance in the survival thriller, The Times of India, 9 March 2024</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} sgso4qgwkzhoqbr8e7upkz2w4mg59rn 622246 622245 2026-08-01T05:45:43Z Duhita Ragini Kalita 46712 622246 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মঞ্জুম্মেল বয়েজ | director = চিদাম্বৰম | producer = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />বাবু শ্বাহিৰ<br />শ্বন এণ্টনি | writer = চিদাম্বৰম | based_on = গুণা গুহাৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনা | starring = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />শ্ৰীনাথ ভাছী<br />দীপক পৰম্বোল<br />বালু ভাৰ্গীছ<br />গণপতি এছ পোডুৱাল<br />লাল জুনিয়ৰ<br />অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ<br />অৰুণ কুৰিয়ান<br />খালিদ ৰহমান<br />শ্বেবিন বেনছন | music = সুশিন শ্যাম | cinematography = শ্বাইজু খালিদ | editing = विवेक হৰ্ষণ | studio = পৰৱা ফিল্মছ | distributor = শ্ৰী গোকুলাম মুভিজ | released = ২২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪ | runtime = ১৩৫ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = ২০ কোটি টকা<ref name="DNA India">This film made in Rs 20 crore with no superstars, heroine, all new actors, is fastest to earn Rs 100 crore in industry, DNA India, 7 March 2024</ref> | gross = ২৪২.৩ কোটি টকা<ref name="pinkbo">സൂപ്പർ താരങ്ങളില്ല, ഓടിയത് 73 ദിവസം, നേടിയത് 240 കോടി ! 'മഞ്ഞുമ്മൽ' പിള്ളേർ നാളെ ഒടിടിയിൽ, ആകെ നേടിയത്?, AsianetNews, 4 May 2024</ref><ref name=":1">Top 10 Highest Grossing Indian Films Of 1st Half Of 2024 Worldwide Box Office Collections: Kalki 2898 AD leads by a huge margin; Fighter, Hanuman follow, PINKVILLA, 30 July 2024</ref> }} ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' হৈছে ২০২৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনা কৰিছে চিদাম্বৰমে। পৰৱা ফিল্মছৰ বেনাৰত ইয়াক প্ৰযোজনা কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, বাবু শ্বাহিৰ আৰু শ্বন এণ্টনিয়ে। এই চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল চৰিত্ৰসমূহত অভিনয় কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, শ্ৰীনাথ ভাছী, দীপক পৰম্বোল, বালু ভাৰ্গীছ, গণপতি এছ পোডুৱাল, লাল জুনিয়ৰ, অবিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ, অৰুণ কুৰিয়ান, খালিদ ৰহমান আৰু শ্বেবিন বেনছনে। ২০০৬ চনত গুণা গুহাত সংঘটিত হোৱা এটা প্ৰকৃত জীৱনৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনাৰ আধাৰত এই ছবিখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াত কোচিৰ ওচৰৰ মঞ্জুম্মেল নামৰ এটা সৰু অঞ্চলৰ এদল বন্ধুৱে কডাইকানাললৈ ফুৰিবলৈ যোৱাৰ কথা দেখুওৱা হৈছে আৰু তাত থকা গুণা গুহাত তেওঁলোকৰ এজন বন্ধু আবদ্ধ হৈ পৰাৰ পিছত পৰিস্থিতি সলনি হৈ পৰে। এই চলচ্চিত্ৰখন ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰা হৈছিল। একেটা মাহতে ইয়াৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হয় আৰু জুলাই মাহৰ মাজভাগত সম্পূৰ্ণ হয়। কডাইকানাল, পালানি, এৰ্নাকুলাম, কোচি আৰু পেৰুম্বাভুৰৰ উপৰি গুণা গুহাৰ কিছু অংশতো ইয়াৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা সুশিন শ্যামৰ, চিনেমেটোগ্ৰাফী শ্বাইজু খালিদৰ আৰু সম্পাদনা বিবেক হৰ্ষণৰ আছিল। ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' ২০২৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্বজুৰি ছবিগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হয় আৰু সমালোচকৰ ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। ই মালয়ালম ছবি জগতৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০০ কোটি টকাৰ অধিক উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="official">It's official! 'Manjummel Boys' crosses the Rs 200 crore milestone in 26 days, The Times of India, 19 March 2024</ref> == কাহিনী == ২০০৬ চনৰ ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত ক’চিৰ এটা আৰ্ট ক্লাৱৰ দহজনীয়া বন্ধুৰ দল এটাই ফুৰিবলৈ তামিলনাডুৰ কডাইকানাললৈ যায়। উভতি অহাৰ আগতে সুধী নামৰ এজন বন্ধুৱে গুণা চলচ্চিত্ৰখনৰ শ্বুটিং হোৱা গুণা গুহা চাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মদ্যপান কৰি থকা বন্ধুৰ দলটোৱে স্থানীয় পৰ্যটন গাইড ডমিনিকৰ স্পষ্ট সতৰ্কবাণীক আওকাণ কৰে আৰু বেৰ পাৰ হৈ গুহা ব্যৱস্থাৰ এটা নিষিদ্ধ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। এটা শিলৰ দেৱালত তেওঁলোকৰ দলৰ নাম মঞ্জুম্মেল বয়েজ বুলি লিখাৰ পিছত তেওঁলোকে এটা গ্ৰুপ ফটো তুলিবলৈ একত্ৰিত হয়। গ্ৰুপটোৰ ফালে খোজ কাঢ়ি যাওঁতে চুবাহে এটা অস্থিৰ মাটিত ভৰি দিয়ে আৰু হঠাতে এটা গভীৰ ফাটত খহি পৰে। তেওঁৰ বন্ধুসকলে প্ৰথমতে তেওঁ ধেমালি কৰি থকা বুলি ভাবিছিল যদিও যেতিয়া তেওঁলোকৰ চিঞৰৰ কোনো সঁহাৰি পোৱা নগ’ল তেতিয়া তেওঁলোক লগে লগে আতংকিত হৈ পৰে। সহায় বিচাৰি কেইজনমান সদস্যই দৌৰি স্থানীয় গাঁৱলৈ যায়। স্থানীয় ৰাইজে তেওঁলোকক জনায় যে এই নিষিদ্ধ এলেকাক চয়তানৰ পাকঘৰ বুলি জনা যায় যিটো ৯০০ ফুটতকৈও অধিক গভীৰ এক বিপজ্জনক খাদ আৰু য’ত ইয়াৰ পূৰ্বে ১৩ জন লোক পৰিছে কিন্তু এটাও মৃতদেহ উদ্ধাৰ হোৱা নাই। বন্ধুসকলে স্থানীয় আৰক্ষী থানালৈ লৰালৰি কৰে কিন্তু শত্ৰুভাৱাপন্ন আৰক্ষী বিষয়াসকলে তেওঁলোকক প্ৰহাৰ কৰে। ল’ৰাকেইটাই চুবাহক হত্যা কৰি অপৰাধ লুকুৱাবলৈ দুৰ্ঘটনাৰ ভুৱা কাহিনী ৰচনা কৰা বুলি সন্দেহ কৰি তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম তথ্য বতৰা দাখিল কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। ইফালে ধাৰাষাৰ বৰষুণ আৰম্ভ হয় যাৰ ফলত মাটিৰ তলৰ গুহাটো প্লাৱিত হোৱাৰ ভাবুকি আহে। পৰ্যটকসকলক সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিত্যাগ কৰিলে জনসাধাৰণৰ ক্ষোভৰ সন্মুখীন হ’ব লগা হ’ব পাৰে বুলি ভয় কৰি আৰক্ষীয়ে অনিচ্ছা সত্ত্বেও স্থান পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ এজন অকলশৰীয়া বিষয়াক প্ৰেৰণ কৰে। বাটত বিষয়াগৰাকীয়ে উল্লেখ কৰে যে এক দশক পূৰ্বে এজন প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীৰ ভাগিনক সেই একেটা গাতৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চলোৱা বৃহৎ বহুমুখী সামৰিক অভিযানেও ব্যৰ্থ হৈছিল। ক’লা খাদটোলৈ চাই বিষয়াগৰাকীয়ে চুবাহৰ মৃত্যু হোৱা বুলি সিদ্ধান্ত লয় আৰু দলটোক তাৰ পৰা গুচি যাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। কিন্তু ছিক্সন নামৰ আন এজন বন্ধুৱে গভীৰতাৰ পৰা ভাঁহি অহা এটা ক্ষীণ কান্দোনৰ শব্দ শুনিবলৈ পায় যাৰ দ্বাৰা প্ৰমাণ হয় যে চুবাহ এতিয়াও জীয়াই আছে। আৰক্ষীয়ে দমকল বাহিনীক মাতি পঠিয়ায় আৰু বিষয়াসকলে অনুমান কৰে যে চুবাহ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১২০ ফুট তলত আৱদ্ধ হৈ আছে। উদ্ধাৰকাৰী দলসমূহে ৰছী এডাল তললৈ নমাই দিবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু তেওঁলোকে অনুভৱ কৰে যে চুবাহ হয়তো ইমান বেছি আঘাতপ্ৰাপ্ত বা অচেতন হৈ আছে যে তেওঁ নিজেই ৰছীডাল ধৰিব নোৱাৰিব। অক্সিজেনৰ অভাৱ আৰু গুহা খহি পৰাৰ ভয়ত বিষয়াসকলে গাঁতটোৰ ভিতৰলৈ নামি যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। উপায়হীন হৈ দলটোৰ অন্যতম বন্ধু চিজু ডেভিদ কুত্তানে নিজেই সেই গভীৰ খাদলৈ নামি যাবলৈ স্বেচ্ছাই আগবাঢ়ি আহে। কৰ্তৃপক্ষই প্ৰথমতে ইতস্তত কৰিছিল যদিও বন্ধুসকল আৰু সমবেত স্থানীয় ৰাইজৰ যৌথ হেঁচাত তেওঁলোকে সন্মতি দিবলৈ বাধ্য হয়। কুত্তানক এটা হাৰ্নেছৰ সৈতে বান্ধি ক’লা খাদটোলৈ নমাই দিয়া হয়। প্ৰাৰম্ভিক ৰছীৰ দৈৰ্ঘ্য শেষ হোৱাৰ লগে লগে উশাহ বন্ধ হৈ যোৱাৰ ভয়ত আৰক্ষীয়ে তেওঁক ঘূৰি আহিবলৈ অনুৰোধ কৰে। কুত্তানে নিজৰ বন্ধুক এৰি থৈ যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু অধিক ৰছীৰ দাবী কৰে। ১২০ ফুট গভীৰতাত উপনীত হোৱাৰ পিছত তেওঁ এটা ঠেক আৰু পিচ্ছিল বোকাময় শিলৰ কাষত গুৰুতৰভাৱে ৰক্তাক্ত আৰু অৰ্ধচেতন অৱস্থাত চুবাহক আৱদ্ধ হৈ থকা দেখা পায়। কুত্তানে চুবাহক নিজৰ হাৰ্নেছৰ সৈতে সুৰক্ষিতভাৱে বান্ধিবলৈ সক্ষম হয় আৰু উদ্ধাৰকাৰী দলে দুয়োকে টানি ভূপৃষ্ঠলৈ লৈ আহে। দলটোৱে চুবাহক নিজৰ গৃহ চহৰৰ এখন হাস্পতাললৈ লৈ যোৱাৰ আগতে স্থানীয় ক্লিনিক এখনত প্ৰাথমিক চিকিৎসা প্ৰদান কৰা হয়। তামিলনাডু আৰক্ষীয়ে কোনো গোচৰ ৰুজু নকৰাকৈয়ে দলটোক তাৰ পৰা যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক কেতিয়াও ঘূৰি নাহি বলৈ সতৰ্ক কৰি দিয়ে। পৰিয়ালৰ মাজত হ’ব পৰা আতংক দূৰ কৰিবলৈ বন্ধুসকলে দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰকৃত কথাটো গোপন ৰাখিবলৈ সন্মত হয় আৰু চুবাহৰ পৰিয়ালক জনায় যে জলপ্ৰপাতত পৰি তেওঁ আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছে। চুবাহে প্ৰথমতে তীব্ৰ মানসিক আঘাতৰ বাবে দুঃস্বপ্ন আৰু অনিদ্ৰা ৰোগত ভুগিছিল যদিও পেশাদাৰী ট্ৰমা থেৰাপী লোৱাৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠে। কিছু সময়ৰ পিছত তামিলনাডুৰ পৰা ঘূৰি অহা এজন পৰ্যটকে এই অলৌকিক উদ্ধাৰৰ প্ৰকৃত কাহিনী স্থানীয় সমাজৰ আগত প্ৰকাশ কৰে আৰু ইয়াৰ পিছতে কুত্তান এজন প্ৰশংসিত নায়কত পৰিণত হয়। দুবছৰৰ পিছত চৰকাৰে কুত্তানক তেওঁৰ অসাধাৰণ সাহসিকতাৰ বাবে আনুষ্ঠানিকভাৱে জীৱন ৰক্ষা পদক প্ৰদান কৰে। == অভিনয় শিল্পী == * সৌবিন শ্বাহিৰ : চিজু ডেভিদ ওৰফে কুত্তান * কেভিন : কিশোৰ অৱস্থাৰ কুত্তান * শ্ৰীনাথ ভাছী : চুবাহ চন্দ্ৰন * দিলান ডেলিন জৰ্জ : দহ বছৰীয়া চুবাহ * ডিয়ান ডেলিন জৰ্জ : পাঁচ বছৰীয়া চুবাহ * দীপক পৰম্বোল : সুধী * দিবাকৰণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ সুধী * বালু ভাৰ্গীছ : ছিক্সন জন * গণপতি এছ পোডুৱাল : কৃষ্ণকুমাৰ ওৰফে কিচান * সাত্বিক : কিশোৰ অৱস্থাৰ কিচান * লাল জুনিয়ৰ : চিজু জন, ছিক্সনৰ ভাতৃ * অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ : অনিল * অৰুণ কুৰিয়ান : সুজিত * চান্দু চেলিম কুমাৰ : অভিলাষ জন * বিষ্ণু ৰেঘু : জিনচন * অৰুণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ জিনচন * খালিদ ৰহমান : প্ৰসাদ, টেক্সি চালক * ৰেণী উদয়কুমাৰ : চুবাহৰ মাতৃ * পূজা মোহনৰাজ : ষ্টুডিঅ’ৰ ছোৱালী * শ্বেবিন বেনছন : মেজো * জৰ্জ মৰিয়ান : আৰুমুগাম, এজন স্থানীয় বিক্ৰেতা * কাথিৰেচান : হেড কনিষ্টবল * ৰামচন্দ্ৰন দুৰৈৰাজ : ডমিনিক, এজন স্থানীয় গাইড * বিজয় গৌৰা : ৰথনাভেল, এজন স্থানীয় পৰ্যটন ফটোগ্ৰাফাৰ * বিজয় মুথু : চাব ইনস্পেক্টৰ * কাৰ্তিকা ভেল্লাথেৰী : কইনা * মণি : ফৰেষ্ট ৰেঞ্জ অফিচাৰ * শশীকুমাৰ : আৰক্ষী বিষয়া প্ৰকৃত মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ দলটোৱে ৰছী টনা প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত প্ৰতিদ্বন্দী দল হিচাপে এটা চুটি অভিনয় কৰিছিল।<ref name="The Times of India">Easter egg unveiled: The Real Manjummel Boys make a surprise appearance in the survival thriller, The Times of India, 9 March 2024</ref> == নিৰ্মাণ == === বিকাশ === চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণা চিদাম্বৰমে তেওঁৰ বন্ধু শ্বন এণ্টনিয়ে কোৱা এটা প্ৰকৃত জীৱনৰ কাহিনী শুনাৰ পিছত পাইছিল। কাহিনীটো আছিল কোচিৰ এদল ল’ৰাৰ যিয়ে কডাইকানাললৈ ভ্ৰমণৰ বাবে গৈছিল আৰু গুণা গুহা ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত তেওঁলোকৰ এজন বন্ধু ১২০ ফুট গভীৰ গাতত পৰিছিল। উদ্ধাৰকাৰী বিষয়াসকলে তললৈ নামিবলৈ ইতস্তত কৰাৰ বাবে ল’ৰাকেইটাৰ এজনে বন্ধুক বচাবলৈ ৰছীৰে তললৈ নামি গৈছিল। এই ঘটনাই চিদাম্বৰমক এখন সম্ভাৱ্য চলচ্চিত্ৰৰ সমলৰ বাবে চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। তেওঁ কোচিৰ ল’ৰাকেইটাক সাক্ষাৎ কৰে। তেওঁলোকৰ মুখৰ পৰা সমগ্ৰ ঘটনাটো শুনাৰ পিছত তেওঁ এই ঘটনাটোৰ আধাৰত এখন ছবি নিৰ্মাণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ঘটনাৰ প্ৰকৃত ক্ৰম পুনৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ তেওঁ ব্যাপক গৱেষণা কৰিছিল। গুণা গুহা ভ্ৰমণ কৰাৰ পিছত তেওঁ ল’ৰাকেইটাই অনুভৱ কৰা বিপদৰ দৃশ্য কল্পনা কৰিছিল আৰু এই স্থানখন দৃশ্যগ্ৰহণৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অনুপযুক্ত বুলিও বিশ্বাস কৰিছিল। চিত্ৰনাট্যখন লিখিবলৈ চিদাম্বৰমক ডেৰ বছৰ সময় লাগিছিল।<ref name=":4">Against all odds: Malayalam director Chidambaram speaks on Manjummel Boys's success, The New Indian Express, 5 May 2024</ref> এই প্ৰকল্পটোৰ বিষয়ে প্ৰথমতে ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছত প্ৰকাশ পাইছিল যিখন ২০২১ চনৰ জন ই মান চলচ্চিত্ৰৰ পিছত চিদাম্বৰমৰ দ্বিতীয়খন ছবি আছিল।<ref name=":0">'Jan.E.Man' director Chidambaram's next titled 'Manjummel Boys', The New Indian Express, 6 January 2023</ref> সৌবিন শ্বাহিৰ আৰু শ্ৰীনাথ ভাছীক মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ চুক্তিবদ্ধ কৰা হৈছিল। পৰৱা, কুম্বালাংগী নাইটছ, ভাইৰাছ আৰু ভীষ্ম পৰ্বম চলচ্চিত্ৰৰ পিছত এইখন তেওঁলোকৰ পঞ্চমখন যুটীয়া ছবি আছিল। সৌবিনে তেওঁৰ পিতৃ বাবু শ্বাহিৰ আৰু প্ৰযোজক বিতৰক শ্বন এণ্টনিৰ সৈতে মিলি তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰডাকচন হাউচ পৰৱা ফিল্মছৰ বেনাৰত ছবিখন প্ৰযোজনো কৰিছিল।<ref name=":0" /> চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ শ্বাইজু খালিদ, সংগীতজ্ঞ সুশিন শ্যাম, সম্পাদক বিবেক হৰ্ষণ আৰু প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ অজয়ন চালিছেৰীক কাৰিকৰী দলটোৰ অংশ হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> বালু ভাৰ্গীছ, গণপতি, লাল জুনিয়ৰ, দীপক পৰম্বোল, অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ, অৰুণ কুৰিয়ান, খালিদ ৰহমান, চান্দু চেলিমকুমাৰ আৰু বিষ্ণু ৰঘুৱেও ছবিখনৰ মূল চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। প্ৰকৃত জীৱনৰ মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ দলটোৱে ৰছী টনা প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত প্ৰতিদ্বন্দী দল হিচাপে এটা চুটি অভিনয় কৰিছিল। === দৃশ্যগ্ৰহণ === মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ ২০২৩ চন calendarৰ ২৬ জানুৱাৰীত কডাইকানালত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৭ জুলাইত সমাপ্ত হৈছিল। কেইবাটাও সূচীৰ জৰিয়তে প্ৰায় ১০১ কৰ্মদিনত ছবিখনৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখন পালানি, এৰ্নাকুলাম আৰু কোচিৰ আশে পাশেও শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনত দেখুওৱা গুহা আৰু ইয়াৰ চৌপাশৰ পৰিৱেশ আছিল প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ অজয়ন চালিছেৰীয়ে পেৰুম্বাভুৰৰ এটা পৰিত্যক্ত গুডামত নিৰ্মাণ কৰা এটা প্ৰকৃত ছেট। ছবিখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ শ্বুটিং গুহাটোৰ এটা প্ৰতিলিপিত কৰা হৈছিল। গুণা গুহাত শ্বুটিং কৰাৰ বিপজ্জনক সম্ভাৱনা উপলব্ধি কৰি যিটো অবাস্তৱ বুলি ভবা হৈছিল তেওঁলোকে জোখ মাখ লৈ পেৰুম্বাভুৰৰ এটা গুডামত ها সদৃশ গুহা এটা সাজি উলিয়াইছিল। ফ্ৰেম আৰু শিলৰ বাবে ধাতু আৰু ফাইবাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উচ্চতা আছিল প্ৰায় ৪০ ফুট আৰু অধিক উচ্চতা সৃষ্টি কৰিবলৈ অতিৰিক্ত ভিএফএক্স ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াক দুজন জ্যেষ্ঠ কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞই পৰীক্ষা কৰি মন্তব্য কৰিছিল যে এই পুনৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ সঁচা আছিল আৰু প্ৰকৃত গুণা গুহাৰ দৰেই দেখা গৈছিল। এই কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞসকল কমল হাছানৰ ১৯৯১ চনৰ গুণা চলচ্চিত্ৰখনৰ ক্ৰুৰ অংশ আছিল যাৰ শ্বুটিং গুহাৰ ভিতৰত কৰা হৈছিল। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} tec81mcpzlifrj7n2sjwzxwxsx9qj0v 622249 622246 2026-08-01T05:47:34Z Duhita Ragini Kalita 46712 622249 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মঞ্জুম্মেল বয়েজ | director = চিদাম্বৰম | producer = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />বাবু শ্বাহিৰ<br />শ্বন এণ্টনি | writer = চিদাম্বৰম | based_on = গুণা গুহাৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনা | starring = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />শ্ৰীনাথ ভাছী<br />দীপক পৰম্বোল<br />বালু ভাৰ্গীছ<br />গণপতি এছ পোডুৱাল<br />লাল জুনিয়ৰ<br />অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ<br />অৰুণ কুৰিয়ান<br />খালিদ ৰহমান<br />শ্বেবিন বেনছন | music = সুশিন শ্যাম | cinematography = শ্বাইজু খালিদ | editing = विवेक হৰ্ষণ | studio = পৰৱা ফিল্মছ | distributor = শ্ৰী গোকুলাম মুভিজ | released = ২২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪ | runtime = ১৩৫ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = ২০ কোটি টকা<ref name="DNA India">This film made in Rs 20 crore with no superstars, heroine, all new actors, is fastest to earn Rs 100 crore in industry, DNA India, 7 March 2024</ref> | gross = ২৪২.৩ কোটি টকা<ref name="pinkbo">സൂപ്പർ താരങ്ങളില്ല, ഓടിയത് 73 ദിവസം, നേടിയത് 240 കോടി ! 'മഞ്ഞുമ്മൽ' പിള്ളേർ നാളെ ഒടിടിയിൽ, ആകെ നേടിയത്?, AsianetNews, 4 May 2024</ref><ref name=":1">Top 10 Highest Grossing Indian Films Of 1st Half Of 2024 Worldwide Box Office Collections: Kalki 2898 AD leads by a huge margin; Fighter, Hanuman follow, PINKVILLA, 30 July 2024</ref> }} ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' হৈছে ২০২৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনা কৰিছে চিদাম্বৰমে। পৰৱা ফিল্মছৰ বেনাৰত ইয়াক প্ৰযোজনা কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, বাবু শ্বাহিৰ আৰু শ্বন এণ্টনিয়ে। এই চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল চৰিত্ৰসমূহত অভিনয় কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, শ্ৰীনাথ ভাছী, দীপক পৰম্বোল, বালু ভাৰ্গীছ, গণপতি এছ পোডুৱাল, লাল জুনিয়ৰ, অবিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ, অৰুণ কুৰিয়ান, খালিদ ৰহমান আৰু শ্বেবিন বেনছনে। ২০০৬ চনত গুণা গুহাত সংঘটিত হোৱা এটা প্ৰকৃত জীৱনৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনাৰ আধাৰত এই ছবিখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াত কোচিৰ ওচৰৰ মঞ্জুম্মেল নামৰ এটা সৰু অঞ্চলৰ এদল বন্ধুৱে কডাইকানাললৈ ফুৰিবলৈ যোৱাৰ কথা দেখুওৱা হৈছে আৰু তাত থকা গুণা গুহাত তেওঁলোকৰ এজন বন্ধু আবদ্ধ হৈ পৰাৰ পিছত পৰিস্থিতি সলনি হৈ পৰে। এই চলচ্চিত্ৰখন ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰা হৈছিল। একেটা মাহতে ইয়াৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হয় আৰু জুলাই মাহৰ মাজভাগত সম্পূৰ্ণ হয়। কডাইকানাল, পালানি, এৰ্নাকুলাম, কোচি আৰু পেৰুম্বাভুৰৰ উপৰি গুণা গুহাৰ কিছু অংশতো ইয়াৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা সুশিন শ্যামৰ, চিনেমেটোগ্ৰাফী শ্বাইজু খালিদৰ আৰু সম্পাদনা বিবেক হৰ্ষণৰ আছিল। ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' ২০২৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্বজুৰি ছবিগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হয় আৰু সমালোচকৰ ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। ই মালয়ালম ছবি জগতৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০০ কোটি টকাৰ অধিক উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="official">It's official! 'Manjummel Boys' crosses the Rs 200 crore milestone in 26 days, The Times of India, 19 March 2024</ref> == কাহিনী == ২০০৬ চনৰ ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত ক’চিৰ এটা আৰ্ট ক্লাৱৰ দহজনীয়া বন্ধুৰ দল এটাই ফুৰিবলৈ তামিলনাডুৰ কডাইকানাললৈ যায়। উভতি অহাৰ আগতে সুধী নামৰ এজন বন্ধুৱে গুণা চলচ্চিত্ৰখনৰ শ্বুটিং হোৱা গুণা গুহা চাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মদ্যপান কৰি থকা বন্ধুৰ দলটোৱে স্থানীয় পৰ্যটন গাইড ডমিনিকৰ স্পষ্ট সতৰ্কবাণীক আওকাণ কৰে আৰু বেৰ পাৰ হৈ গুহা ব্যৱস্থাৰ এটা নিষিদ্ধ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। এটা শিলৰ দেৱালত তেওঁলোকৰ দলৰ নাম মঞ্জুম্মেল বয়েজ বুলি লিখাৰ পিছত তেওঁলোকে এটা গ্ৰুপ ফটো তুলিবলৈ একত্ৰিত হয়। গ্ৰুপটোৰ ফালে খোজ কাঢ়ি যাওঁতে চুবাহে এটা অস্থিৰ মাটিত ভৰি দিয়ে আৰু হঠাতে এটা গভীৰ ফাটত খহি পৰে। তেওঁৰ বন্ধুসকলে প্ৰথমতে তেওঁ ধেমালি কৰি থকা বুলি ভাবিছিল যদিও যেতিয়া তেওঁলোকৰ চিঞৰৰ কোনো সঁহাৰি পোৱা নগ’ল তেতিয়া তেওঁলোক লগে লগে আতংকিত হৈ পৰে। সহায় বিচাৰি কেইজনমান সদস্যই দৌৰি স্থানীয় গাঁৱলৈ যায়। স্থানীয় ৰাইজে তেওঁলোকক জনায় যে এই নিষিদ্ধ এলেকাক চয়তানৰ পাকঘৰ বুলি জনা যায় যিটো ৯০০ ফুটতকৈও অধিক গভীৰ এক বিপজ্জনক খাদ আৰু য’ত ইয়াৰ পূৰ্বে ১৩ জন লোক পৰিছে কিন্তু এটাও মৃতদেহ উদ্ধাৰ হোৱা নাই। বন্ধুসকলে স্থানীয় আৰক্ষী থানালৈ লৰালৰি কৰে কিন্তু শত্ৰুভাৱাপন্ন আৰক্ষী বিষয়াসকলে তেওঁলোকক প্ৰহাৰ কৰে। ল’ৰাকেইটাই চুবাহক হত্যা কৰি অপৰাধ লুকুৱাবলৈ দুৰ্ঘটনাৰ ভুৱা কাহিনী ৰচনা কৰা বুলি সন্দেহ কৰি তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম তথ্য বতৰা দাখিল কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। ইফালে ধাৰাষাৰ বৰষুণ আৰম্ভ হয় যাৰ ফলত মাটিৰ তলৰ গুহাটো প্লাৱিত হোৱাৰ ভাবুকি আহে। পৰ্যটকসকলক সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিত্যাগ কৰিলে জনসাধাৰণৰ ক্ষোভৰ সন্মুখীন হ’ব লগা হ’ব পাৰে বুলি ভয় কৰি আৰক্ষীয়ে অনিচ্ছা সত্ত্বেও স্থান পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ এজন অকলশৰীয়া বিষয়াক প্ৰেৰণ কৰে। বাটত বিষয়াগৰাকীয়ে উল্লেখ কৰে যে এক দশক পূৰ্বে এজন প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীৰ ভাগিনক সেই একেটা গাতৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চলোৱা বৃহৎ বহুমুখী সামৰিক অভিযানেও ব্যৰ্থ হৈছিল। ক’লা খাদটোলৈ চাই বিষয়াগৰাকীয়ে চুবাহৰ মৃত্যু হোৱা বুলি সিদ্ধান্ত লয় আৰু দলটোক তাৰ পৰা গুচি যাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। কিন্তু ছিক্সন নামৰ আন এজন বন্ধুৱে গভীৰতাৰ পৰা ভাঁহি অহা এটা ক্ষীণ কান্দোনৰ শব্দ শুনিবলৈ পায় যাৰ দ্বাৰা প্ৰমাণ হয় যে চুবাহ এতিয়াও জীয়াই আছে। আৰক্ষীয়ে দমকল বাহিনীক মাতি পঠিয়ায় আৰু বিষয়াসকলে অনুমান কৰে যে চুবাহ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১২০ ফুট তলত আৱদ্ধ হৈ আছে। উদ্ধাৰকাৰী দলসমূহে ৰছী এডাল তললৈ নমাই দিবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু তেওঁলোকে অনুভৱ কৰে যে চুবাহ হয়তো ইমান বেছি আঘাতপ্ৰাপ্ত বা অচেতন হৈ আছে যে তেওঁ নিজেই ৰছীডাল ধৰিব নোৱাৰিব। অক্সিজেনৰ অভাৱ আৰু গুহা খহি পৰাৰ ভয়ত বিষয়াসকলে গাঁতটোৰ ভিতৰলৈ নামি যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। উপায়হীন হৈ দলটোৰ অন্যতম বন্ধু চিজু ডেভিদ কুত্তানে নিজেই সেই গভীৰ খাদলৈ নামি যাবলৈ স্বেচ্ছাই আগবাঢ়ি আহে। কৰ্তৃপক্ষই প্ৰথমতে ইতস্তত কৰিছিল যদিও বন্ধুসকল আৰু সমবেত স্থানীয় ৰাইজৰ যৌথ হেঁচাত তেওঁলোকে সন্মতি দিবলৈ বাধ্য হয়। কুত্তানক এটা হাৰ্নেছৰ সৈতে বান্ধি ক’লা খাদটোলৈ নমাই দিয়া হয়। প্ৰাৰম্ভিক ৰছীৰ দৈৰ্ঘ্য শেষ হোৱাৰ লগে লগে উশাহ বন্ধ হৈ যোৱাৰ ভয়ত আৰক্ষীয়ে তেওঁক ঘূৰি আহিবলৈ অনুৰোধ কৰে। কুত্তানে নিজৰ বন্ধুক এৰি থৈ যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু অধিক ৰছীৰ দাবী কৰে। ১২০ ফুট গভীৰতাত উপনীত হোৱাৰ পিছত তেওঁ এটা ঠেক আৰু পিচ্ছিল বোকাময় শিলৰ কাষত গুৰুতৰভাৱে ৰক্তাক্ত আৰু অৰ্ধচেতন অৱস্থাত চুবাহক আৱদ্ধ হৈ থকা দেখা পায়। কুত্তানে চুবাহক নিজৰ হাৰ্নেছৰ সৈতে সুৰক্ষিতভাৱে বান্ধিবলৈ সক্ষম হয় আৰু উদ্ধাৰকাৰী দলে দুয়োকে টানি ভূপৃষ্ঠলৈ লৈ আহে। দলটোৱে চুবাহক নিজৰ গৃহ চহৰৰ এখন হাস্পতাললৈ লৈ যোৱাৰ আগতে স্থানীয় ক্লিনিক এখনত প্ৰাথমিক চিকিৎসা প্ৰদান কৰা হয়। তামিলনাডু আৰক্ষীয়ে কোনো গোচৰ ৰুজু নকৰাকৈয়ে দলটোক তাৰ পৰা যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক কেতিয়াও ঘূৰি নাহি বলৈ সতৰ্ক কৰি দিয়ে। পৰিয়ালৰ মাজত হ’ব পৰা আতংক দূৰ কৰিবলৈ বন্ধুসকলে দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰকৃত কথাটো গোপন ৰাখিবলৈ সন্মত হয় আৰু চুবাহৰ পৰিয়ালক জনায় যে জলপ্ৰপাতত পৰি তেওঁ আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছে। চুবাহে প্ৰথমতে তীব্ৰ মানসিক আঘাতৰ বাবে দুঃস্বপ্ন আৰু অনিদ্ৰা ৰোগত ভুগিছিল যদিও পেশাদাৰী ট্ৰমা থেৰাপী লোৱাৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠে। কিছু সময়ৰ পিছত তামিলনাডুৰ পৰা ঘূৰি অহা এজন পৰ্যটকে এই অলৌকিক উদ্ধাৰৰ প্ৰকৃত কাহিনী স্থানীয় সমাজৰ আগত প্ৰকাশ কৰে আৰু ইয়াৰ পিছতে কুত্তান এজন প্ৰশংসিত নায়কত পৰিণত হয়। দুবছৰৰ পিছত চৰকাৰে কুত্তানক তেওঁৰ অসাধাৰণ সাহসিকতাৰ বাবে আনুষ্ঠানিকভাৱে জীৱন ৰক্ষা পদক প্ৰদান কৰে। == অভিনয় শিল্পী == * সৌবিন শ্বাহিৰ : চিজু ডেভিদ ওৰফে কুত্তান * কেভিন : কিশোৰ অৱস্থাৰ কুত্তান * শ্ৰীনাথ ভাছী : চুবাহ চন্দ্ৰন * দিলান ডেলিন জৰ্জ : দহ বছৰীয়া চুবাহ * ডিয়ান ডেলিন জৰ্জ : পাঁচ বছৰীয়া চুবাহ * দীপক পৰম্বোল : সুধী * দিবাকৰণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ সুধী * বালু ভাৰ্গীছ : ছিক্সন জন * গণপতি এছ পোডুৱাল : কৃষ্ণকুমাৰ ওৰফে কিচান * সাত্বিক : কিশোৰ অৱস্থাৰ কিচান * লাল জুনিয়ৰ : চিজু জন, ছিক্সনৰ ভাতৃ * অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ : অনিল * অৰুণ কুৰিয়ান : সুজিত * চান্দু চেলিম কুমাৰ : অভিলাষ জন * বিষ্ণু ৰেঘু : জিনচন * অৰুণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ জিনচন * খালিদ ৰহমান : প্ৰসাদ, টেক্সি চালক * ৰেণী উদয়কুমাৰ : চুবাহৰ মাতৃ * পূজা মোহনৰাজ : ষ্টুডিঅ’ৰ ছোৱালী * শ্বেবিন বেনছন : মেজো * জৰ্জ মৰিয়ান : আৰুমুগাম, এজন স্থানীয় বিক্ৰেতা * কাথিৰেচান : হেড কনিষ্টবল * ৰামচন্দ্ৰন দুৰৈৰাজ : ডমিনিক, এজন স্থানীয় গাইড * বিজয় গৌৰা : ৰথনাভেল, এজন স্থানীয় পৰ্যটন ফটোগ্ৰাফাৰ * বিজয় মুথু : চাব ইনস্পেক্টৰ * কাৰ্তিকা ভেল্লাথেৰী : কইনা * মণি : ফৰেষ্ট ৰেঞ্জ অফিচাৰ * শশীকুমাৰ : আৰক্ষী বিষয়া প্ৰকৃত মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ দলটোৱে ৰছী টনা প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত প্ৰতিদ্বন্দী দল হিচাপে এটা চুটি অভিনয় কৰিছিল।<ref name="The Times of India">Easter egg unveiled: The Real Manjummel Boys make a surprise appearance in the survival thriller, The Times of India, 9 March 2024</ref> == নিৰ্মাণ == === বিকাশ === চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণা চিদাম্বৰমে তেওঁৰ বন্ধু শ্বন এণ্টনিয়ে কোৱা এটা প্ৰকৃত জীৱনৰ কাহিনী শুনাৰ পিছত পাইছিল। কাহিনীটো আছিল কোচিৰ এদল ল’ৰাৰ যিয়ে কডাইকানাললৈ ভ্ৰমণৰ বাবে গৈছিল আৰু গুণা গুহা ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত তেওঁলোকৰ এজন বন্ধু ১২০ ফুট গভীৰ গাতত পৰিছিল। উদ্ধাৰকাৰী বিষয়াসকলে তললৈ নামিবলৈ ইতস্তত কৰাৰ বাবে ল’ৰাকেইটাৰ এজনে বন্ধুক বচাবলৈ ৰছীৰে তললৈ নামি গৈছিল। এই ঘটনাই চিদাম্বৰমক এখন সম্ভাৱ্য চলচ্চিত্ৰৰ সমলৰ বাবে চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। তেওঁ কোচিৰ ল’ৰাকেইটাক সাক্ষাৎ কৰে। তেওঁলোকৰ মুখৰ পৰা সমগ্ৰ ঘটনাটো শুনাৰ পিছত তেওঁ এই ঘটনাটোৰ আধাৰত এখন ছবি নিৰ্মাণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ঘটনাৰ প্ৰকৃত ক্ৰম পুনৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ তেওঁ ব্যাপক গৱেষণা কৰিছিল। গুণা গুহা ভ্ৰমণ কৰাৰ পিছত তেওঁ ল’ৰাকেইটাই অনুভৱ কৰা বিপদৰ দৃশ্য কল্পনা কৰিছিল আৰু এই স্থানখন দৃশ্যগ্ৰহণৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অনুপযুক্ত বুলিও বিশ্বাস কৰিছিল। চিত্ৰনাট্যখন লিখিবলৈ চিদাম্বৰমক ডেৰ বছৰ সময় লাগিছিল।<ref name=":4">Against all odds: Malayalam director Chidambaram speaks on Manjummel Boys's success, The New Indian Express, 5 May 2024</ref> এই প্ৰকল্পটোৰ বিষয়ে প্ৰথমতে ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছত প্ৰকাশ পাইছিল যিখন ২০২১ চনৰ জন ই মান চলচ্চিত্ৰৰ পিছত চিদাম্বৰমৰ দ্বিতীয়খন ছবি আছিল।<ref name=":0">'Jan.E.Man' director Chidambaram's next titled 'Manjummel Boys', The New Indian Express, 6 January 2023</ref> সৌবিন শ্বাহিৰ আৰু শ্ৰীনাথ ভাছীক মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ চুক্তিবদ্ধ কৰা হৈছিল। পৰৱা, কুম্বালাংগী নাইটছ, ভাইৰাছ আৰু ভীষ্ম পৰ্বম চলচ্চিত্ৰৰ পিছত এইখন তেওঁলোকৰ পঞ্চমখন যুটীয়া ছবি আছিল। সৌবিনে তেওঁৰ পিতৃ বাবু শ্বাহিৰ আৰু প্ৰযোজক বিতৰক শ্বন এণ্টনিৰ সৈতে মিলি তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰডাকচন হাউচ পৰৱা ফিল্মছৰ বেনাৰত ছবিখন প্ৰযোজনো কৰিছিল।<ref name=":0" /> চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ শ্বাইজু খালিদ, সংগীতজ্ঞ সুশিন শ্যাম, সম্পাদক বিবেক হৰ্ষণ আৰু প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ অজয়ন চালিছেৰীক কাৰিকৰী দলটোৰ অংশ হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> বালু ভাৰ্গীছ, গণপতি, লাল জুনিয়ৰ, দীপক পৰম্বোল, অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ, অৰুণ কুৰিয়ান, খালিদ ৰহমান, চান্দু চেলিমকুমাৰ আৰু বিষ্ণু ৰঘুৱেও ছবিখনৰ মূল চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। প্ৰকৃত জীৱনৰ মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ দলটোৱে ৰছী টনা প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত প্ৰতিদ্বন্দী দল হিচাপে এটা চুটি অভিনয় কৰিছিল। === দৃশ্যগ্ৰহণ === মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ ২০২৩ চন calendarৰ ২৬ জানুৱাৰীত কডাইকানালত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৭ জুলাইত সমাপ্ত হৈছিল। কেইবাটাও সূচীৰ জৰিয়তে প্ৰায় ১০১ কৰ্মদিনত ছবিখনৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখন পালানি, এৰ্নাকুলাম আৰু কোচিৰ আশে পাশেও শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনত দেখুওৱা গুহা আৰু ইয়াৰ চৌপাশৰ পৰিৱেশ আছিল প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ অজয়ন চালিছেৰীয়ে পেৰুম্বাভুৰৰ এটা পৰিত্যক্ত গুডামত নিৰ্মাণ কৰা এটা প্ৰকৃত ছেট। ছবিখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ শ্বুটিং গুহাটোৰ এটা প্ৰতিলিপিত কৰা হৈছিল। গুণা গুহাত শ্বুটিং কৰাৰ বিপজ্জনক সম্ভাৱনা উপলব্ধি কৰি যিটো অবাস্তৱ বুলি ভবা হৈছিল তেওঁলোকে জোখ মাখ লৈ পেৰুম্বাভুৰৰ এটা গুডামত ها সদৃশ গুহা এটা সাজি উলিয়াইছিল। ফ্ৰেম আৰু শিলৰ বাবে ধাতু আৰু ফাইবাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উচ্চতা আছিল প্ৰায় ৪০ ফুট আৰু অধিক উচ্চতা সৃষ্টি কৰিবলৈ অতিৰিক্ত ভিএফএক্স ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াক দুজন জ্যেষ্ঠ কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞই পৰীক্ষা কৰি মন্তব্য কৰিছিল যে এই পুনৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ সঁচা আছিল আৰু প্ৰকৃত গুণা গুহাৰ দৰেই দেখা গৈছিল। এই কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞসকল কমল হাছানৰ ১৯৯১ চনৰ গুণা চলচ্চিত্ৰখনৰ ক্ৰুৰ অংশ আছিল যাৰ শ্বুটিং গুহাৰ ভিতৰত কৰা হৈছিল। == সংগীত == ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ সুশিন শ্যামে ৰচনা কৰিছে। ইয়াত দুটা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে যিবোৰ প্ৰদীপ কুমাৰ আৰু ৰেপাৰ বেদনে গাইছে। গীতৰ কথা লিখিছে আনোৱাৰ আলী আৰু বেদনে। এই চলচ্চিত্ৰখনত ১৯৯১ চনৰ তামিল ছবি ''গুণা''ৰ কথা কেইবাবাৰো উল্লেখ কৰা হৈছে বিশেষকৈ কন্মনী অন্বোডু কাদলন গানটোৰ জৰিয়তে। এই ছবিখনে ৰাছিয়াৰ চচি চহৰত অনুষ্ঠিত কিনো ব্ৰাভো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সংগীতৰ বঁটা লাভ কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখন মহোৎসৱৰ প্ৰতিযোগিতামূলক শাখাত অংশগ্ৰহণ কৰা একমাত্ৰ ভাৰতীয় ছবি আছিল।<ref>Why Kerala's 'Manjummel Boys' is a perfect tribute to Kamal Haasan's 'Guna', India Today, 29 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys Wins Best Music Award At Russia's KinoBravo International Film Festival, News18, 7 October 2024</ref> == মুক্তি == === প্ৰেক্ষাগৃহ === ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' ২০২৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত ছবিগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখন প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি পোৱাৰ পূৰ্বে কেৰালাৰ ফিল্ম এক্সিবিটৰ্ছ ইউনিয়ণ অৰ্গেনাইজেশ্যনে কেৰালা ফিল্ম প্ৰডিউচাৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যন আৰু ফিল্ম ডিষ্ট্ৰিবিউটৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যনৰ এটা সিদ্ধান্তৰ বাবে ছবিগৃহত মালয়ালম ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন বন্ধ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল। এই সিদ্ধান্ত অনুসৰি ৪২ দিনতকৈ কম সময়ৰ ভিতৰত অ’টিটি প্লেটফৰ্মত মুক্তি পাবলগীয়া ছবিসমূহ প্ৰেক্ষাগৃহত প্ৰদৰ্শন নকৰাৰ কথা কোৱা হৈছিল। এই চলচ্চিত্ৰ ধৰ্মঘট ২০২৪ চনৰ ২৩ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা অব্যাহত আছিল আৰু ২ মাৰ্চ পৰ্যন্ত নতুন মালয়ালম ছবি গৃহত মুক্তি পোৱা নাছিল। অৱশ্যে পিছলৈ কেৰালা ফিল্ম প্ৰডিউচাৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যনে চুক্তি অনুসৰি কিছুমান নিৰ্দিষ্ট ছবিগৃহত ছবিখন মুক্তি পোৱাটো নিশ্চিত কৰিছিল। মুক্তিৰ পূৰ্বে এই চলচ্চিত্ৰখনে কেৰালাত অগ্ৰিম বুকিঙৰ পৰা ১.৪৭ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰিছিল। ইয়াৰ তেলুগু সংস্কৰণটো ২০২৪ চন calendarৰ ৬ এপ্ৰিলত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>'Manjummel Boys' gets a release date!, The Times of India, 12 February 2024</ref><ref>Kerala theatres to not screen Malayalam films releasing from Feb 22: Here's why, The News Minute, 21 February 2024</ref><ref>Telugu-dubbed Version Of Manjummel Boys To Release On This Date, News18, 28 March 2024</ref> === বিতৰণ === কেৰালা আৰু তামিলনাডুত ড্ৰিম বিগ ফিল্মছৰ জৰিয়তে শ্ৰী গোকুলাম মুভিজে এই ছবিখন মুক্তি দিছিল। বিদেশৰ বিতৰণৰ স্বত্ব ফাৰ্চ ফিল্ম কোম্পানীয়ে লাভ কৰিছিল। অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু তেলেংগানাত মাইত্ৰী মুভি মেকাৰ্ছ, সুকুমাৰ ৰাইটিঙচ আৰু প্ৰাইমশ্ব’ এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰ দ্বাৰা এই ছবিখন বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>The release of "Manjummel Boys" in Telugu by the Mythri Movie Makers Is A Matter Of Pride. "Manjummel Boys" connects well with Telugu audiences: Director Chidambaram S Poduval, Industry Hit, 30 March 2024</ref> === ঘৰুৱা মাধ্যম === চলচ্চিত্ৰখনৰ ষ্ট্ৰীমিং স্বত্ব আৰু ছেটেলাইট স্বত্ব ক্ৰমে ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰ আৰু এছিয়ানেটে লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চন calendarৰ ৫ মে’ৰ পৰা ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত মালয়ালম ভাষাৰ লগতে তামিল, তেলুগু, কানাড়া আৰু হিন্দী ভাষাৰ ডাব কৰা সংস্কৰণত ছবিখনৰ ষ্ট্ৰীমিং আৰম্ভ হৈছিল।<ref>Manjummel Boys Malayalam OTT release: When and where to watch Soubin Shahir-Sreenath Bhasi starrer survival thriller, Pinkvilla, 26 March 2024</ref><ref>Malayalam hit 'Manjummel Boys' locks its OTT release date, Onmanorama, 27 April 2024</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} i2ccp12fcsnr3r5aop6vvnwvnlnxuio 622251 622249 2026-08-01T05:49:26Z Duhita Ragini Kalita 46712 622251 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মঞ্জুম্মেল বয়েজ | director = চিদাম্বৰম | producer = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />বাবু শ্বাহিৰ<br />শ্বন এণ্টনি | writer = চিদাম্বৰম | based_on = গুণা গুহাৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনা | starring = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />শ্ৰীনাথ ভাছী<br />দীপক পৰম্বোল<br />বালু ভাৰ্গীছ<br />গণপতি এছ পোডুৱাল<br />লাল জুনিয়ৰ<br />অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ<br />অৰুণ কুৰিয়ান<br />খালিদ ৰহমান<br />শ্বেবিন বেনছন | music = সুশিন শ্যাম | cinematography = শ্বাইজু খালিদ | editing = विवेक হৰ্ষণ | studio = পৰৱা ফিল্মছ | distributor = শ্ৰী গোকুলাম মুভিজ | released = ২২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪ | runtime = ১৩৫ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = ২০ কোটি টকা<ref name="DNA India">This film made in Rs 20 crore with no superstars, heroine, all new actors, is fastest to earn Rs 100 crore in industry, DNA India, 7 March 2024</ref> | gross = ২৪২.৩ কোটি টকা<ref name="pinkbo">സൂപ്പർ താരങ്ങളില്ല, ഓടിയത് 73 ദിവസം, നേടിയത് 240 കോടി ! 'മഞ്ഞുമ്മൽ' പിള്ളേർ നാളെ ഒടിടിയിൽ, ആകെ നേടിയത്?, AsianetNews, 4 May 2024</ref><ref name=":1">Top 10 Highest Grossing Indian Films Of 1st Half Of 2024 Worldwide Box Office Collections: Kalki 2898 AD leads by a huge margin; Fighter, Hanuman follow, PINKVILLA, 30 July 2024</ref> }} ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' হৈছে ২০২৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনা কৰিছে চিদাম্বৰমে। পৰৱা ফিল্মছৰ বেনাৰত ইয়াক প্ৰযোজনা কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, বাবু শ্বাহিৰ আৰু শ্বন এণ্টনিয়ে। এই চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল চৰিত্ৰসমূহত অভিনয় কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, শ্ৰীনাথ ভাছী, দীপক পৰম্বোল, বালু ভাৰ্গীছ, গণপতি এছ পোডুৱাল, লাল জুনিয়ৰ, অবিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ, অৰুণ কুৰিয়ান, খালিদ ৰহমান আৰু শ্বেবিন বেনছনে। ২০০৬ চনত গুণা গুহাত সংঘটিত হোৱা এটা প্ৰকৃত জীৱনৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনাৰ আধাৰত এই ছবিখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াত কোচিৰ ওচৰৰ মঞ্জুম্মেল নামৰ এটা সৰু অঞ্চলৰ এদল বন্ধুৱে কডাইকানাললৈ ফুৰিবলৈ যোৱাৰ কথা দেখুওৱা হৈছে আৰু তাত থকা গুণা গুহাত তেওঁলোকৰ এজন বন্ধু আবদ্ধ হৈ পৰাৰ পিছত পৰিস্থিতি সলনি হৈ পৰে। এই চলচ্চিত্ৰখন ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰা হৈছিল। একেটা মাহতে ইয়াৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হয় আৰু জুলাই মাহৰ মাজভাগত সম্পূৰ্ণ হয়। কডাইকানাল, পালানি, এৰ্নাকুলাম, কোচি আৰু পেৰুম্বাভুৰৰ উপৰি গুণা গুহাৰ কিছু অংশতো ইয়াৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা সুশিন শ্যামৰ, চিনেমেটোগ্ৰাফী শ্বাইজু খালিদৰ আৰু সম্পাদনা বিবেক হৰ্ষণৰ আছিল। ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' ২০২৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্বজুৰি ছবিগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হয় আৰু সমালোচকৰ ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। ই মালয়ালম ছবি জগতৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০০ কোটি টকাৰ অধিক উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="official">It's official! 'Manjummel Boys' crosses the Rs 200 crore milestone in 26 days, The Times of India, 19 March 2024</ref> == কাহিনী == ২০০৬ চনৰ ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত ক’চিৰ এটা আৰ্ট ক্লাৱৰ দহজনীয়া বন্ধুৰ দল এটাই ফুৰিবলৈ তামিলনাডুৰ কডাইকানাললৈ যায়। উভতি অহাৰ আগতে সুধী নামৰ এজন বন্ধুৱে গুণা চলচ্চিত্ৰখনৰ শ্বুটিং হোৱা গুণা গুহা চাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মদ্যপান কৰি থকা বন্ধুৰ দলটোৱে স্থানীয় পৰ্যটন গাইড ডমিনিকৰ স্পষ্ট সতৰ্কবাণীক আওকাণ কৰে আৰু বেৰ পাৰ হৈ গুহা ব্যৱস্থাৰ এটা নিষিদ্ধ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। এটা শিলৰ দেৱালত তেওঁলোকৰ দলৰ নাম মঞ্জুম্মেল বয়েজ বুলি লিখাৰ পিছত তেওঁলোকে এটা গ্ৰুপ ফটো তুলিবলৈ একত্ৰিত হয়। গ্ৰুপটোৰ ফালে খোজ কাঢ়ি যাওঁতে চুবাহে এটা অস্থিৰ মাটিত ভৰি দিয়ে আৰু হঠাতে এটা গভীৰ ফাটত খহি পৰে। তেওঁৰ বন্ধুসকলে প্ৰথমতে তেওঁ ধেমালি কৰি থকা বুলি ভাবিছিল যদিও যেতিয়া তেওঁলোকৰ চিঞৰৰ কোনো সঁহাৰি পোৱা নগ’ল তেতিয়া তেওঁলোক লগে লগে আতংকিত হৈ পৰে। সহায় বিচাৰি কেইজনমান সদস্যই দৌৰি স্থানীয় গাঁৱলৈ যায়। স্থানীয় ৰাইজে তেওঁলোকক জনায় যে এই নিষিদ্ধ এলেকাক চয়তানৰ পাকঘৰ বুলি জনা যায় যিটো ৯০০ ফুটতকৈও অধিক গভীৰ এক বিপজ্জনক খাদ আৰু য’ত ইয়াৰ পূৰ্বে ১৩ জন লোক পৰিছে কিন্তু এটাও মৃতদেহ উদ্ধাৰ হোৱা নাই। বন্ধুসকলে স্থানীয় আৰক্ষী থানালৈ লৰালৰি কৰে কিন্তু শত্ৰুভাৱাপন্ন আৰক্ষী বিষয়াসকলে তেওঁলোকক প্ৰহাৰ কৰে। ল’ৰাকেইটাই চুবাহক হত্যা কৰি অপৰাধ লুকুৱাবলৈ দুৰ্ঘটনাৰ ভুৱা কাহিনী ৰচনা কৰা বুলি সন্দেহ কৰি তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম তথ্য বতৰা দাখিল কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। ইফালে ধাৰাষাৰ বৰষুণ আৰম্ভ হয় যাৰ ফলত মাটিৰ তলৰ গুহাটো প্লাৱিত হোৱাৰ ভাবুকি আহে। পৰ্যটকসকলক সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিত্যাগ কৰিলে জনসাধাৰণৰ ক্ষোভৰ সন্মুখীন হ’ব লগা হ’ব পাৰে বুলি ভয় কৰি আৰক্ষীয়ে অনিচ্ছা সত্ত্বেও স্থান পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ এজন অকলশৰীয়া বিষয়াক প্ৰেৰণ কৰে। বাটত বিষয়াগৰাকীয়ে উল্লেখ কৰে যে এক দশক পূৰ্বে এজন প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীৰ ভাগিনক সেই একেটা গাতৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চলোৱা বৃহৎ বহুমুখী সামৰিক অভিযানেও ব্যৰ্থ হৈছিল। ক’লা খাদটোলৈ চাই বিষয়াগৰাকীয়ে চুবাহৰ মৃত্যু হোৱা বুলি সিদ্ধান্ত লয় আৰু দলটোক তাৰ পৰা গুচি যাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। কিন্তু ছিক্সন নামৰ আন এজন বন্ধুৱে গভীৰতাৰ পৰা ভাঁহি অহা এটা ক্ষীণ কান্দোনৰ শব্দ শুনিবলৈ পায় যাৰ দ্বাৰা প্ৰমাণ হয় যে চুবাহ এতিয়াও জীয়াই আছে। আৰক্ষীয়ে দমকল বাহিনীক মাতি পঠিয়ায় আৰু বিষয়াসকলে অনুমান কৰে যে চুবাহ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১২০ ফুট তলত আৱদ্ধ হৈ আছে। উদ্ধাৰকাৰী দলসমূহে ৰছী এডাল তললৈ নমাই দিবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু তেওঁলোকে অনুভৱ কৰে যে চুবাহ হয়তো ইমান বেছি আঘাতপ্ৰাপ্ত বা অচেতন হৈ আছে যে তেওঁ নিজেই ৰছীডাল ধৰিব নোৱাৰিব। অক্সিজেনৰ অভাৱ আৰু গুহা খহি পৰাৰ ভয়ত বিষয়াসকলে গাঁতটোৰ ভিতৰলৈ নামি যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। উপায়হীন হৈ দলটোৰ অন্যতম বন্ধু চিজু ডেভিদ কুত্তানে নিজেই সেই গভীৰ খাদলৈ নামি যাবলৈ স্বেচ্ছাই আগবাঢ়ি আহে। কৰ্তৃপক্ষই প্ৰথমতে ইতস্তত কৰিছিল যদিও বন্ধুসকল আৰু সমবেত স্থানীয় ৰাইজৰ যৌথ হেঁচাত তেওঁলোকে সন্মতি দিবলৈ বাধ্য হয়। কুত্তানক এটা হাৰ্নেছৰ সৈতে বান্ধি ক’লা খাদটোলৈ নমাই দিয়া হয়। প্ৰাৰম্ভিক ৰছীৰ দৈৰ্ঘ্য শেষ হোৱাৰ লগে লগে উশাহ বন্ধ হৈ যোৱাৰ ভয়ত আৰক্ষীয়ে তেওঁক ঘূৰি আহিবলৈ অনুৰোধ কৰে। কুত্তানে নিজৰ বন্ধুক এৰি থৈ যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু অধিক ৰছীৰ দাবী কৰে। ১২০ ফুট গভীৰতাত উপনীত হোৱাৰ পিছত তেওঁ এটা ঠেক আৰু পিচ্ছিল বোকাময় শিলৰ কাষত গুৰুতৰভাৱে ৰক্তাক্ত আৰু অৰ্ধচেতন অৱস্থাত চুবাহক আৱদ্ধ হৈ থকা দেখা পায়। কুত্তানে চুবাহক নিজৰ হাৰ্নেছৰ সৈতে সুৰক্ষিতভাৱে বান্ধিবলৈ সক্ষম হয় আৰু উদ্ধাৰকাৰী দলে দুয়োকে টানি ভূপৃষ্ঠলৈ লৈ আহে। দলটোৱে চুবাহক নিজৰ গৃহ চহৰৰ এখন হাস্পতাললৈ লৈ যোৱাৰ আগতে স্থানীয় ক্লিনিক এখনত প্ৰাথমিক চিকিৎসা প্ৰদান কৰা হয়। তামিলনাডু আৰক্ষীয়ে কোনো গোচৰ ৰুজু নকৰাকৈয়ে দলটোক তাৰ পৰা যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক কেতিয়াও ঘূৰি নাহি বলৈ সতৰ্ক কৰি দিয়ে। পৰিয়ালৰ মাজত হ’ব পৰা আতংক দূৰ কৰিবলৈ বন্ধুসকলে দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰকৃত কথাটো গোপন ৰাখিবলৈ সন্মত হয় আৰু চুবাহৰ পৰিয়ালক জনায় যে জলপ্ৰপাতত পৰি তেওঁ আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছে। চুবাহে প্ৰথমতে তীব্ৰ মানসিক আঘাতৰ বাবে দুঃস্বপ্ন আৰু অনিদ্ৰা ৰোগত ভুগিছিল যদিও পেশাদাৰী ট্ৰমা থেৰাপী লোৱাৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠে। কিছু সময়ৰ পিছত তামিলনাডুৰ পৰা ঘূৰি অহা এজন পৰ্যটকে এই অলৌকিক উদ্ধাৰৰ প্ৰকৃত কাহিনী স্থানীয় সমাজৰ আগত প্ৰকাশ কৰে আৰু ইয়াৰ পিছতে কুত্তান এজন প্ৰশংসিত নায়কত পৰিণত হয়। দুবছৰৰ পিছত চৰকাৰে কুত্তানক তেওঁৰ অসাধাৰণ সাহসিকতাৰ বাবে আনুষ্ঠানিকভাৱে জীৱন ৰক্ষা পদক প্ৰদান কৰে। == অভিনয় শিল্পী == * সৌবিন শ্বাহিৰ : চিজু ডেভিদ ওৰফে কুত্তান * কেভিন : কিশোৰ অৱস্থাৰ কুত্তান * শ্ৰীনাথ ভাছী : চুবাহ চন্দ্ৰন * দিলান ডেলিন জৰ্জ : দহ বছৰীয়া চুবাহ * ডিয়ান ডেলিন জৰ্জ : পাঁচ বছৰীয়া চুবাহ * দীপক পৰম্বোল : সুধী * দিবাকৰণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ সুধী * বালু ভাৰ্গীছ : ছিক্সন জন * গণপতি এছ পোডুৱাল : কৃষ্ণকুমাৰ ওৰফে কিচান * সাত্বিক : কিশোৰ অৱস্থাৰ কিচান * লাল জুনিয়ৰ : চিজু জন, ছিক্সনৰ ভাতৃ * অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ : অনিল * অৰুণ কুৰিয়ান : সুজিত * চান্দু চেলিম কুমাৰ : অভিলাষ জন * বিষ্ণু ৰেঘু : জিনচন * অৰুণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ জিনচন * খালিদ ৰহমান : প্ৰসাদ, টেক্সি চালক * ৰেণী উদয়কুমাৰ : চুবাহৰ মাতৃ * পূজা মোহনৰাজ : ষ্টুডিঅ’ৰ ছোৱালী * শ্বেবিন বেনছন : মেজো * জৰ্জ মৰিয়ান : আৰুমুগাম, এজন স্থানীয় বিক্ৰেতা * কাথিৰেচান : হেড কনিষ্টবল * ৰামচন্দ্ৰন দুৰৈৰাজ : ডমিনিক, এজন স্থানীয় গাইড * বিজয় গৌৰা : ৰথনাভেল, এজন স্থানীয় পৰ্যটন ফটোগ্ৰাফাৰ * বিজয় মুথু : চাব ইনস্পেক্টৰ * কাৰ্তিকা ভেল্লাথেৰী : কইনা * মণি : ফৰেষ্ট ৰেঞ্জ অফিচাৰ * শশীকুমাৰ : আৰক্ষী বিষয়া প্ৰকৃত মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ দলটোৱে ৰছী টনা প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত প্ৰতিদ্বন্দী দল হিচাপে এটা চুটি অভিনয় কৰিছিল।<ref name="The Times of India">Easter egg unveiled: The Real Manjummel Boys make a surprise appearance in the survival thriller, The Times of India, 9 March 2024</ref> == নিৰ্মাণ == === বিকাশ === চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণা চিদাম্বৰমে তেওঁৰ বন্ধু শ্বন এণ্টনিয়ে কোৱা এটা প্ৰকৃত জীৱনৰ কাহিনী শুনাৰ পিছত পাইছিল। কাহিনীটো আছিল কোচিৰ এদল ল’ৰাৰ যিয়ে কডাইকানাললৈ ভ্ৰমণৰ বাবে গৈছিল আৰু গুণা গুহা ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত তেওঁলোকৰ এজন বন্ধু ১২০ ফুট গভীৰ গাতত পৰিছিল। উদ্ধাৰকাৰী বিষয়াসকলে তললৈ নামিবলৈ ইতস্তত কৰাৰ বাবে ল’ৰাকেইটাৰ এজনে বন্ধুক বচাবলৈ ৰছীৰে তললৈ নামি গৈছিল। এই ঘটনাই চিদাম্বৰমক এখন সম্ভাৱ্য চলচ্চিত্ৰৰ সমলৰ বাবে চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। তেওঁ কোচিৰ ল’ৰাকেইটাক সাক্ষাৎ কৰে। তেওঁলোকৰ মুখৰ পৰা সমগ্ৰ ঘটনাটো শুনাৰ পিছত তেওঁ এই ঘটনাটোৰ আধাৰত এখন ছবি নিৰ্মাণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ঘটনাৰ প্ৰকৃত ক্ৰম পুনৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ তেওঁ ব্যাপক গৱেষণা কৰিছিল। গুণা গুহা ভ্ৰমণ কৰাৰ পিছত তেওঁ ল’ৰাকেইটাই অনুভৱ কৰা বিপদৰ দৃশ্য কল্পনা কৰিছিল আৰু এই স্থানখন দৃশ্যগ্ৰহণৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অনুপযুক্ত বুলিও বিশ্বাস কৰিছিল। চিত্ৰনাট্যখন লিখিবলৈ চিদাম্বৰমক ডেৰ বছৰ সময় লাগিছিল।<ref name=":4">Against all odds: Malayalam director Chidambaram speaks on Manjummel Boys's success, The New Indian Express, 5 May 2024</ref> এই প্ৰকল্পটোৰ বিষয়ে প্ৰথমতে ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছত প্ৰকাশ পাইছিল যিখন ২০২১ চনৰ জন ই মান চলচ্চিত্ৰৰ পিছত চিদাম্বৰমৰ দ্বিতীয়খন ছবি আছিল।<ref name=":0">'Jan.E.Man' director Chidambaram's next titled 'Manjummel Boys', The New Indian Express, 6 January 2023</ref> সৌবিন শ্বাহিৰ আৰু শ্ৰীনাথ ভাছীক মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ চুক্তিবদ্ধ কৰা হৈছিল। পৰৱা, কুম্বালাংগী নাইটছ, ভাইৰাছ আৰু ভীষ্ম পৰ্বম চলচ্চিত্ৰৰ পিছত এইখন তেওঁলোকৰ পঞ্চমখন যুটীয়া ছবি আছিল। সৌবিনে তেওঁৰ পিতৃ বাবু শ্বাহিৰ আৰু প্ৰযোজক বিতৰক শ্বন এণ্টনিৰ সৈতে মিলি তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰডাকচন হাউচ পৰৱা ফিল্মছৰ বেনাৰত ছবিখন প্ৰযোজনো কৰিছিল।<ref name=":0" /> চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ শ্বাইজু খালিদ, সংগীতজ্ঞ সুশিন শ্যাম, সম্পাদক বিবেক হৰ্ষণ আৰু প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ অজয়ন চালিছেৰীক কাৰিকৰী দলটোৰ অংশ হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> বালু ভাৰ্গীছ, গণপতি, লাল জুনিয়ৰ, দীপক পৰম্বোল, অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ, অৰুণ কুৰিয়ান, খালিদ ৰহমান, চান্দু চেলিমকুমাৰ আৰু বিষ্ণু ৰঘুৱেও ছবিখনৰ মূল চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। প্ৰকৃত জীৱনৰ মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ দলটোৱে ৰছী টনা প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত প্ৰতিদ্বন্দী দল হিচাপে এটা চুটি অভিনয় কৰিছিল। === দৃশ্যগ্ৰহণ === মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ ২০২৩ চন calendarৰ ২৬ জানুৱাৰীত কডাইকানালত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৭ জুলাইত সমাপ্ত হৈছিল। কেইবাটাও সূচীৰ জৰিয়তে প্ৰায় ১০১ কৰ্মদিনত ছবিখনৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখন পালানি, এৰ্নাকুলাম আৰু কোচিৰ আশে পাশেও শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনত দেখুওৱা গুহা আৰু ইয়াৰ চৌপাশৰ পৰিৱেশ আছিল প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ অজয়ন চালিছেৰীয়ে পেৰুম্বাভুৰৰ এটা পৰিত্যক্ত গুডামত নিৰ্মাণ কৰা এটা প্ৰকৃত ছেট। ছবিখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ শ্বুটিং গুহাটোৰ এটা প্ৰতিলিপিত কৰা হৈছিল। গুণা গুহাত শ্বুটিং কৰাৰ বিপজ্জনক সম্ভাৱনা উপলব্ধি কৰি যিটো অবাস্তৱ বুলি ভবা হৈছিল তেওঁলোকে জোখ মাখ লৈ পেৰুম্বাভুৰৰ এটা গুডামত ها সদৃশ গুহা এটা সাজি উলিয়াইছিল। ফ্ৰেম আৰু শিলৰ বাবে ধাতু আৰু ফাইবাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উচ্চতা আছিল প্ৰায় ৪০ ফুট আৰু অধিক উচ্চতা সৃষ্টি কৰিবলৈ অতিৰিক্ত ভিএফএক্স ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াক দুজন জ্যেষ্ঠ কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞই পৰীক্ষা কৰি মন্তব্য কৰিছিল যে এই পুনৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ সঁচা আছিল আৰু প্ৰকৃত গুণা গুহাৰ দৰেই দেখা গৈছিল। এই কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞসকল কমল হাছানৰ ১৯৯১ চনৰ গুণা চলচ্চিত্ৰখনৰ ক্ৰুৰ অংশ আছিল যাৰ শ্বুটিং গুহাৰ ভিতৰত কৰা হৈছিল। == সংগীত == ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ সুশিন শ্যামে ৰচনা কৰিছে। ইয়াত দুটা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে যিবোৰ প্ৰদীপ কুমাৰ আৰু ৰেপাৰ বেদনে গাইছে। গীতৰ কথা লিখিছে আনোৱাৰ আলী আৰু বেদনে। এই চলচ্চিত্ৰখনত ১৯৯১ চনৰ তামিল ছবি ''গুণা''ৰ কথা কেইবাবাৰো উল্লেখ কৰা হৈছে বিশেষকৈ কন্মনী অন্বোডু কাদলন গানটোৰ জৰিয়তে। এই ছবিখনে ৰাছিয়াৰ চচি চহৰত অনুষ্ঠিত কিনো ব্ৰাভো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সংগীতৰ বঁটা লাভ কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখন মহোৎসৱৰ প্ৰতিযোগিতামূলক শাখাত অংশগ্ৰহণ কৰা একমাত্ৰ ভাৰতীয় ছবি আছিল।<ref>Why Kerala's 'Manjummel Boys' is a perfect tribute to Kamal Haasan's 'Guna', India Today, 29 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys Wins Best Music Award At Russia's KinoBravo International Film Festival, News18, 7 October 2024</ref> == মুক্তি == === প্ৰেক্ষাগৃহ === ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' ২০২৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত ছবিগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখন প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি পোৱাৰ পূৰ্বে কেৰালাৰ ফিল্ম এক্সিবিটৰ্ছ ইউনিয়ণ অৰ্গেনাইজেশ্যনে কেৰালা ফিল্ম প্ৰডিউচাৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যন আৰু ফিল্ম ডিষ্ট্ৰিবিউটৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যনৰ এটা সিদ্ধান্তৰ বাবে ছবিগৃহত মালয়ালম ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন বন্ধ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল। এই সিদ্ধান্ত অনুসৰি ৪২ দিনতকৈ কম সময়ৰ ভিতৰত অ’টিটি প্লেটফৰ্মত মুক্তি পাবলগীয়া ছবিসমূহ প্ৰেক্ষাগৃহত প্ৰদৰ্শন নকৰাৰ কথা কোৱা হৈছিল। এই চলচ্চিত্ৰ ধৰ্মঘট ২০২৪ চনৰ ২৩ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা অব্যাহত আছিল আৰু ২ মাৰ্চ পৰ্যন্ত নতুন মালয়ালম ছবি গৃহত মুক্তি পোৱা নাছিল। অৱশ্যে পিছলৈ কেৰালা ফিল্ম প্ৰডিউচাৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যনে চুক্তি অনুসৰি কিছুমান নিৰ্দিষ্ট ছবিগৃহত ছবিখন মুক্তি পোৱাটো নিশ্চিত কৰিছিল। মুক্তিৰ পূৰ্বে এই চলচ্চিত্ৰখনে কেৰালাত অগ্ৰিম বুকিঙৰ পৰা ১.৪৭ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰিছিল। ইয়াৰ তেলুগু সংস্কৰণটো ২০২৪ চন calendarৰ ৬ এপ্ৰিলত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>'Manjummel Boys' gets a release date!, The Times of India, 12 February 2024</ref><ref>Kerala theatres to not screen Malayalam films releasing from Feb 22: Here's why, The News Minute, 21 February 2024</ref><ref>Telugu-dubbed Version Of Manjummel Boys To Release On This Date, News18, 28 March 2024</ref> === বিতৰণ === কেৰালা আৰু তামিলনাডুত ড্ৰিম বিগ ফিল্মছৰ জৰিয়তে শ্ৰী গোকুলাম মুভিজে এই ছবিখন মুক্তি দিছিল। বিদেশৰ বিতৰণৰ স্বত্ব ফাৰ্চ ফিল্ম কোম্পানীয়ে লাভ কৰিছিল। অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু তেলেংগানাত মাইত্ৰী মুভি মেকাৰ্ছ, সুকুমাৰ ৰাইটিঙচ আৰু প্ৰাইমশ্ব’ এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰ দ্বাৰা এই ছবিখন বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>The release of "Manjummel Boys" in Telugu by the Mythri Movie Makers Is A Matter Of Pride. "Manjummel Boys" connects well with Telugu audiences: Director Chidambaram S Poduval, Industry Hit, 30 March 2024</ref> === ঘৰুৱা মাধ্যম === চলচ্চিত্ৰখনৰ ষ্ট্ৰীমিং স্বত্ব আৰু ছেটেলাইট স্বত্ব ক্ৰমে ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰ আৰু এছিয়ানেটে লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চন calendarৰ ৫ মে’ৰ পৰা ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত মালয়ালম ভাষাৰ লগতে তামিল, তেলুগু, কানাড়া আৰু হিন্দী ভাষাৰ ডাব কৰা সংস্কৰণত ছবিখনৰ ষ্ট্ৰীমিং আৰম্ভ হৈছিল।<ref>Manjummel Boys Malayalam OTT release: When and where to watch Soubin Shahir-Sreenath Bhasi starrer survival thriller, Pinkvilla, 26 March 2024</ref><ref>Malayalam hit 'Manjummel Boys' locks its OTT release date, Onmanorama, 27 April 2024</ref> == প্ৰতিক্ৰিয়া == === বক্স অফিচ === ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' চলচ্চিত্ৰখনে কেৰালাত ৭২.১ কোটি টকা আৰু ভাৰতৰ বাকী থকা অংশত মূলতঃ তামিলনাডুত ৬৪.১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ লগতে বিদেশৰ পৰা ৭৩.৩ কোটি টকা অৰ্জন কৰে। সমগ্ৰ বিশ্বজুৰি এই ছবিখনে মুঠ ২৪২.৩ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ভাৰতৰ বাকী থকা অংশত আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে ইয়াৰ অভিলেখ এতিয়াও অক্ষুণ্ণ আছে।<ref>25 കോടി മുടക്കി പത്തിരട്ടി വാരി മഞ്ഞുമ്മല്‍; ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ച പണംവാരിപ്പടത്തിന്റെ ഫോർമുല, Manorama Online, 18 September 2024</ref><ref>Malayalam Hit 'Manjummel Boys' Director Chidambaram To Make His FIRST Hindi Film; Deets Inside, News18, 17 July 2024</ref> ব্যৱসায়িক বিশেষজ্ঞসকলৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি মুক্তিৰ প্ৰথম দিনাই ছবিখনে প্ৰায় ৬.৯ কোটি টকাৰ ওপৰত উপাৰ্জন কৰে। দ্বিতীয় দিনা ছবিখনে ৮.১ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰি বিশ্বজুৰি মুঠ ১৫ কোটি টকাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰে। তৃতীয় দিনাৰ শেষলৈকে ইয়াৰ গোলকীয় উপাৰ্জন ২৬ কোটি টকাতকৈও অধিক হয়। মুক্তিৰ প্ৰথম চাৰিদিনীয়া সপ্তাহান্তত ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৩৫ কোটি টকা অৰ্জন কৰে। ৫ দিনত বিদেশৰ বজাৰৰ ১৯ কোটি টকা ধৰি ছবিখনৰ মুঠ উপাৰ্জন ৪১ কোটি টকা হয়। আঠ দিনত ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৫৫ কোটি টকা লাভ কৰে যাৰ ভিতৰত ঘৰুৱা বজাৰত ৩২ কোটি টকা আৰু বিদেশত ২৩ কোটি টকা আছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চৰ ভিতৰত ছবিখনে ১০০ কোটি টকাৰ ক্লাৱত প্ৰৱেশ কৰে। একে বছৰৰে ১৪ মাৰ্চৰ ভিতৰত ই ১৭৫ কোটি টকা স্পৰ্শ কৰে আৰু ১৯ মাৰ্চত ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' চলচ্চিত্ৰখনে বিশ্বজুৰি ২০০ কোটি টকাৰ এক ঐতিহাসিক মাইলৰখুঁটি অতিক্ৰম কৰে। ==== তামিলনাডু ==== তামিলনাডুত এই ছবিখনে প্ৰথম সপ্তাহান্তত ১ কোটি টকাৰ ব্যৱসায় কৰে। মাত্ৰ ১১ দিনৰ ভিতৰত ছবিখনে তাত ১৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰি ৰাজ্যখনত আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। চলচ্চিত্ৰ বিশ্লেষক আৰু প্ৰদৰ্শকসকলৰ মতে এই অভূতপূৰ্ব সফলতাৰ মূল কাৰণ আছিল ছবিখনৰ প্ৰায় ৬০ শতাংশ দৃশ্যগ্ৰহণ তামিলনাডুৰ পটভূমিত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি তামিল চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ পুৰণি স্মৃতি আৰু বিশেষকৈ গুণা গুহাত শ্বুটিং কৰা বিখ্যাত তামিল ছবি ''গুণা''ৰ প্ৰসংগই স্থানীয় দৰ্শক আৰু যুৱ প্ৰজন্মক আৱেগিকভাৱে আকৰ্ষিত কৰিছিল। === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === মঞ্জুম্মেল বয়েজ চলচ্চিত্ৰখনে সমালোচকসকলৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰিছে। পিংভিলাৰ এছ দেৱশংকৰে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৪টা তৰা দি লিখিছে যে মঞ্জুম্মেল বয়েজ হৈছে মালয়ালম চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ সংযোজন। সৰ্বোত্তম অভিজ্ঞতাৰ বাবে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ শব্দ গুণাগুণ থকা প্ৰেক্ষাগৃহত এই ছবিখন চোৱাটো প্ৰয়োজন আৰু ই দৰ্শকক নিশ্চিতভাৱে কঁপাই তুলিব। দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ গোপিকা আই এছে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৪টা তৰা প্ৰদান কৰি লিখিছে যে মঞ্জুম্মেল বয়েজ কেৱল এখন সাধাৰণ বন্ধুত্বৰ কথাছবি নহয় যাক চাৰ্ভাইভেল ছবিৰ দৰে সজোৱা হৈছে। যদি আপুনি এখন নিখুঁত চাৰ্ভাইভেল ছবি বিচাৰিছে তেন্তে এইখনেই সেই ছবি। ই দৃশ্যগ্ৰহণ, সুন্দৰ কাহিনী লিখন, চৰিত্ৰায়ন, সম্পাদনা, অভিনয় আৰু সকলো ধৰণৰ ৰোমাঞ্চৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। ৰেডিফৰ অৰ্জুন মেননে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৪টা তৰা দি মন্তব্য কৰিছে যে মঞ্জুম্মেল বয়েজ চলচ্চিত্ৰখনত বহুতো কথা ইমান সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে যে সৰু সৰু ত্ৰুটিবোৰে সামগ্ৰিক ছবিখনত বিশেষ প্ৰভাৱ পেলাব নোৱাৰে। অ’টিটিপ্লে’ৰ সঞ্জীথ শ্ৰীধৰণে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত চাৰে তিনিটা তৰা দি লিখিছে যে পৰিচালক চিদাম্বৰমে কেৱল মনোঞ্জনৰ বাবে মঞ্জুম্মেল বয়েজক অতিৰিক্ত নাট্য ৰূপ দিবলৈ চেষ্টা কৰা নাই আৰু ২০০৬ চনত কডাইকানালত সংঘটিত হোৱা প্ৰকৃত ঘটনাৰ প্ৰতি ইয়াৰ সত্যতা বজাই ৰাখিছে। দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ আনন্দু সুৰেশে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৩টা তৰা দি লিখিছে যে ইয়াৰ কিছু ত্ৰুটি থকাৰ পিছতো চিদাম্বৰমৰ ছবিখনক প্ৰকৃত মঞ্জুম্মেল বয়েজ আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰিয় বন্ধুক বচাবলৈ কৰা দৃঢ় প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতি এক শক্তিশালী শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে দেখা যাব পাৰে। ইণ্ডিয়া টুডেৰ জননী কে’ই ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৩টা তৰা প্ৰদান কৰি লিখিছে যে পৰিচালক চিদাম্বৰমৰ মঞ্জুম্মেল বয়েজ হৈছে এক হৃদয়স্পৰ্শী থ্ৰীলাৰ যিটো ইয়াৰ প্ৰচেষ্টাত সফল হৈছে। দ্য হিন্দুৰ এছ আৰ প্ৰবীণে লিখিছে যে যদিও চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ অংশটোৱে ভৰতৰ মালুটী ছবিৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে তথাপিও এই ছবিখনে চৰিত্ৰসমূহৰ বন্ধুত্বৰ সৈতে ঘটনাবোৰক দৃঢ়ভাৱে বান্ধি এক পৃথক পথ বাছি লৈছে। অন মনোৰমাৰ প্ৰিন্সী আলেকজেণ্ডাৰে লিখিছে যে সামগ্ৰিকভাৱে এই চলচ্চিত্ৰখন বন্ধুত্বৰ এক সুন্দৰভাৱে নিৰ্মিত কাহিনী যিয়ে চাৰ্ভাইভেল ড্ৰামাটোক অতিক্ৰম কৰি জয়লাভ কৰিছে।<ref>Manjummel Boys Movie Review: Sreenath-Soubin Shahir's survival thriller is heart-thumping tale that exemplifies friendship, Pinkvilla, 22 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys Movie Review: Chidambaram's Ensemble Survival Film Has It All; It's Well Written, Well Executed, The Times of India, 22 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys Review: Heartfelt Ode to Friendship, Rediff.com, 26 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys review: Chidambaram carves an earnest rescue thriller that relies on emotions to carry it, OTTplay, 22 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys movie review: Soubin Shahir, Sreenath Bhasi's chilling survival thriller asserts that hope is a good thing and no good thing ever dies, The Indian Express, 22 February 2024</ref><ref>'Manjummel Boys' Review: Soubin Shahir's survival drama is heartwarming, earnest, India Today, 22 February 2024</ref><ref>'Manjummel Boys' movie review: Chidambaram pulls off an immaculately-crafted survival thriller, The Hindu, 22 February 2024</ref><ref>A neatly crafted survival thriller: Manjummel Boys review, Onmanorama, 22 February 2024</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} 9ga4fw41un2p9ad58dy7duvzpre0lwt 622252 622251 2026-08-01T05:50:55Z Duhita Ragini Kalita 46712 622252 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মঞ্জুম্মেল বয়েজ | director = চিদাম্বৰম | producer = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />বাবু শ্বাহিৰ<br />শ্বন এণ্টনি | writer = চিদাম্বৰম | based_on = গুণা গুহাৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনা | starring = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />শ্ৰীনাথ ভাছী<br />দীপক পৰম্বোল<br />বালু ভাৰ্গীছ<br />গণপতি এছ পোডুৱাল<br />লাল জুনিয়ৰ<br />অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ<br />অৰুণ কুৰিয়ান<br />খালিদ ৰহমান<br />শ্বেবিন বেনছন | music = সুশিন শ্যাম | cinematography = শ্বাইজু খালিদ | editing = विवेक হৰ্ষণ | studio = পৰৱা ফিল্মছ | distributor = শ্ৰী গোকুলাম মুভিজ | released = ২২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪ | runtime = ১৩৫ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = ২০ কোটি টকা<ref name="DNA India">This film made in Rs 20 crore with no superstars, heroine, all new actors, is fastest to earn Rs 100 crore in industry, DNA India, 7 March 2024</ref> | gross = ২৪২.৩ কোটি টকা<ref name="pinkbo">സൂപ്പർ താരങ്ങളില്ല, ഓടിയത് 73 ദിവസം, നേടിയത് 240 കോടി ! 'മഞ്ഞുമ്മൽ' പിള്ളേർ നാളെ ഒടിടിയിൽ, ആകെ നേടിയത്?, AsianetNews, 4 May 2024</ref><ref name=":1">Top 10 Highest Grossing Indian Films Of 1st Half Of 2024 Worldwide Box Office Collections: Kalki 2898 AD leads by a huge margin; Fighter, Hanuman follow, PINKVILLA, 30 July 2024</ref> }} ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' হৈছে ২০২৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনা কৰিছে চিদাম্বৰমে। পৰৱা ফিল্মছৰ বেনাৰত ইয়াক প্ৰযোজনা কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, বাবু শ্বাহিৰ আৰু শ্বন এণ্টনিয়ে। এই চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল চৰিত্ৰসমূহত অভিনয় কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, শ্ৰীনাথ ভাছী, দীপক পৰম্বোল, বালু ভাৰ্গীছ, গণপতি এছ পোডুৱাল, লাল জুনিয়ৰ, অবিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ, অৰুণ কুৰিয়ান, খালিদ ৰহমান আৰু শ্বেবিন বেনছনে। ২০০৬ চনত গুণা গুহাত সংঘটিত হোৱা এটা প্ৰকৃত জীৱনৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনাৰ আধাৰত এই ছবিখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াত কোচিৰ ওচৰৰ মঞ্জুম্মেল নামৰ এটা সৰু অঞ্চলৰ এদল বন্ধুৱে কডাইকানাললৈ ফুৰিবলৈ যোৱাৰ কথা দেখুওৱা হৈছে আৰু তাত থকা গুণা গুহাত তেওঁলোকৰ এজন বন্ধু আবদ্ধ হৈ পৰাৰ পিছত পৰিস্থিতি সলনি হৈ পৰে। এই চলচ্চিত্ৰখন ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰা হৈছিল। একেটা মাহতে ইয়াৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হয় আৰু জুলাই মাহৰ মাজভাগত সম্পূৰ্ণ হয়। কডাইকানাল, পালানি, এৰ্নাকুলাম, কোচি আৰু পেৰুম্বাভুৰৰ উপৰি গুণা গুহাৰ কিছু অংশতো ইয়াৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা সুশিন শ্যামৰ, চিনেমেটোগ্ৰাফী শ্বাইজু খালিদৰ আৰু সম্পাদনা বিবেক হৰ্ষণৰ আছিল। ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' ২০২৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্বজুৰি ছবিগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হয় আৰু সমালোচকৰ ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। ই মালয়ালম ছবি জগতৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০০ কোটি টকাৰ অধিক উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="official">It's official! 'Manjummel Boys' crosses the Rs 200 crore milestone in 26 days, The Times of India, 19 March 2024</ref> == কাহিনী == ২০০৬ চনৰ ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত ক’চিৰ এটা আৰ্ট ক্লাৱৰ দহজনীয়া বন্ধুৰ দল এটাই ফুৰিবলৈ তামিলনাডুৰ কডাইকানাললৈ যায়। উভতি অহাৰ আগতে সুধী নামৰ এজন বন্ধুৱে গুণা চলচ্চিত্ৰখনৰ শ্বুটিং হোৱা গুণা গুহা চাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মদ্যপান কৰি থকা বন্ধুৰ দলটোৱে স্থানীয় পৰ্যটন গাইড ডমিনিকৰ স্পষ্ট সতৰ্কবাণীক আওকাণ কৰে আৰু বেৰ পাৰ হৈ গুহা ব্যৱস্থাৰ এটা নিষিদ্ধ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। এটা শিলৰ দেৱালত তেওঁলোকৰ দলৰ নাম মঞ্জুম্মেল বয়েজ বুলি লিখাৰ পিছত তেওঁলোকে এটা গ্ৰুপ ফটো তুলিবলৈ একত্ৰিত হয়। গ্ৰুপটোৰ ফালে খোজ কাঢ়ি যাওঁতে চুবাহে এটা অস্থিৰ মাটিত ভৰি দিয়ে আৰু হঠাতে এটা গভীৰ ফাটত খহি পৰে। তেওঁৰ বন্ধুসকলে প্ৰথমতে তেওঁ ধেমালি কৰি থকা বুলি ভাবিছিল যদিও যেতিয়া তেওঁলোকৰ চিঞৰৰ কোনো সঁহাৰি পোৱা নগ’ল তেতিয়া তেওঁলোক লগে লগে আতংকিত হৈ পৰে। সহায় বিচাৰি কেইজনমান সদস্যই দৌৰি স্থানীয় গাঁৱলৈ যায়। স্থানীয় ৰাইজে তেওঁলোকক জনায় যে এই নিষিদ্ধ এলেকাক চয়তানৰ পাকঘৰ বুলি জনা যায় যিটো ৯০০ ফুটতকৈও অধিক গভীৰ এক বিপজ্জনক খাদ আৰু য’ত ইয়াৰ পূৰ্বে ১৩ জন লোক পৰিছে কিন্তু এটাও মৃতদেহ উদ্ধাৰ হোৱা নাই। বন্ধুসকলে স্থানীয় আৰক্ষী থানালৈ লৰালৰি কৰে কিন্তু শত্ৰুভাৱাপন্ন আৰক্ষী বিষয়াসকলে তেওঁলোকক প্ৰহাৰ কৰে। ল’ৰাকেইটাই চুবাহক হত্যা কৰি অপৰাধ লুকুৱাবলৈ দুৰ্ঘটনাৰ ভুৱা কাহিনী ৰচনা কৰা বুলি সন্দেহ কৰি তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম তথ্য বতৰা দাখিল কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। ইফালে ধাৰাষাৰ বৰষুণ আৰম্ভ হয় যাৰ ফলত মাটিৰ তলৰ গুহাটো প্লাৱিত হোৱাৰ ভাবুকি আহে। পৰ্যটকসকলক সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিত্যাগ কৰিলে জনসাধাৰণৰ ক্ষোভৰ সন্মুখীন হ’ব লগা হ’ব পাৰে বুলি ভয় কৰি আৰক্ষীয়ে অনিচ্ছা সত্ত্বেও স্থান পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ এজন অকলশৰীয়া বিষয়াক প্ৰেৰণ কৰে। বাটত বিষয়াগৰাকীয়ে উল্লেখ কৰে যে এক দশক পূৰ্বে এজন প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীৰ ভাগিনক সেই একেটা গাতৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চলোৱা বৃহৎ বহুমুখী সামৰিক অভিযানেও ব্যৰ্থ হৈছিল। ক’লা খাদটোলৈ চাই বিষয়াগৰাকীয়ে চুবাহৰ মৃত্যু হোৱা বুলি সিদ্ধান্ত লয় আৰু দলটোক তাৰ পৰা গুচি যাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। কিন্তু ছিক্সন নামৰ আন এজন বন্ধুৱে গভীৰতাৰ পৰা ভাঁহি অহা এটা ক্ষীণ কান্দোনৰ শব্দ শুনিবলৈ পায় যাৰ দ্বাৰা প্ৰমাণ হয় যে চুবাহ এতিয়াও জীয়াই আছে। আৰক্ষীয়ে দমকল বাহিনীক মাতি পঠিয়ায় আৰু বিষয়াসকলে অনুমান কৰে যে চুবাহ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১২০ ফুট তলত আৱদ্ধ হৈ আছে। উদ্ধাৰকাৰী দলসমূহে ৰছী এডাল তললৈ নমাই দিবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু তেওঁলোকে অনুভৱ কৰে যে চুবাহ হয়তো ইমান বেছি আঘাতপ্ৰাপ্ত বা অচেতন হৈ আছে যে তেওঁ নিজেই ৰছীডাল ধৰিব নোৱাৰিব। অক্সিজেনৰ অভাৱ আৰু গুহা খহি পৰাৰ ভয়ত বিষয়াসকলে গাঁতটোৰ ভিতৰলৈ নামি যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। উপায়হীন হৈ দলটোৰ অন্যতম বন্ধু চিজু ডেভিদ কুত্তানে নিজেই সেই গভীৰ খাদলৈ নামি যাবলৈ স্বেচ্ছাই আগবাঢ়ি আহে। কৰ্তৃপক্ষই প্ৰথমতে ইতস্তত কৰিছিল যদিও বন্ধুসকল আৰু সমবেত স্থানীয় ৰাইজৰ যৌথ হেঁচাত তেওঁলোকে সন্মতি দিবলৈ বাধ্য হয়। কুত্তানক এটা হাৰ্নেছৰ সৈতে বান্ধি ক’লা খাদটোলৈ নমাই দিয়া হয়। প্ৰাৰম্ভিক ৰছীৰ দৈৰ্ঘ্য শেষ হোৱাৰ লগে লগে উশাহ বন্ধ হৈ যোৱাৰ ভয়ত আৰক্ষীয়ে তেওঁক ঘূৰি আহিবলৈ অনুৰোধ কৰে। কুত্তানে নিজৰ বন্ধুক এৰি থৈ যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু অধিক ৰছীৰ দাবী কৰে। ১২০ ফুট গভীৰতাত উপনীত হোৱাৰ পিছত তেওঁ এটা ঠেক আৰু পিচ্ছিল বোকাময় শিলৰ কাষত গুৰুতৰভাৱে ৰক্তাক্ত আৰু অৰ্ধচেতন অৱস্থাত চুবাহক আৱদ্ধ হৈ থকা দেখা পায়। কুত্তানে চুবাহক নিজৰ হাৰ্নেছৰ সৈতে সুৰক্ষিতভাৱে বান্ধিবলৈ সক্ষম হয় আৰু উদ্ধাৰকাৰী দলে দুয়োকে টানি ভূপৃষ্ঠলৈ লৈ আহে। দলটোৱে চুবাহক নিজৰ গৃহ চহৰৰ এখন হাস্পতাললৈ লৈ যোৱাৰ আগতে স্থানীয় ক্লিনিক এখনত প্ৰাথমিক চিকিৎসা প্ৰদান কৰা হয়। তামিলনাডু আৰক্ষীয়ে কোনো গোচৰ ৰুজু নকৰাকৈয়ে দলটোক তাৰ পৰা যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক কেতিয়াও ঘূৰি নাহি বলৈ সতৰ্ক কৰি দিয়ে। পৰিয়ালৰ মাজত হ’ব পৰা আতংক দূৰ কৰিবলৈ বন্ধুসকলে দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰকৃত কথাটো গোপন ৰাখিবলৈ সন্মত হয় আৰু চুবাহৰ পৰিয়ালক জনায় যে জলপ্ৰপাতত পৰি তেওঁ আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছে। চুবাহে প্ৰথমতে তীব্ৰ মানসিক আঘাতৰ বাবে দুঃস্বপ্ন আৰু অনিদ্ৰা ৰোগত ভুগিছিল যদিও পেশাদাৰী ট্ৰমা থেৰাপী লোৱাৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠে। কিছু সময়ৰ পিছত তামিলনাডুৰ পৰা ঘূৰি অহা এজন পৰ্যটকে এই অলৌকিক উদ্ধাৰৰ প্ৰকৃত কাহিনী স্থানীয় সমাজৰ আগত প্ৰকাশ কৰে আৰু ইয়াৰ পিছতে কুত্তান এজন প্ৰশংসিত নায়কত পৰিণত হয়। দুবছৰৰ পিছত চৰকাৰে কুত্তানক তেওঁৰ অসাধাৰণ সাহসিকতাৰ বাবে আনুষ্ঠানিকভাৱে জীৱন ৰক্ষা পদক প্ৰদান কৰে। == অভিনয় শিল্পী == * সৌবিন শ্বাহিৰ : চিজু ডেভিদ ওৰফে কুত্তান * কেভিন : কিশোৰ অৱস্থাৰ কুত্তান * শ্ৰীনাথ ভাছী : চুবাহ চন্দ্ৰন * দিলান ডেলিন জৰ্জ : দহ বছৰীয়া চুবাহ * ডিয়ান ডেলিন জৰ্জ : পাঁচ বছৰীয়া চুবাহ * দীপক পৰম্বোল : সুধী * দিবাকৰণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ সুধী * বালু ভাৰ্গীছ : ছিক্সন জন * গণপতি এছ পোডুৱাল : কৃষ্ণকুমাৰ ওৰফে কিচান * সাত্বিক : কিশোৰ অৱস্থাৰ কিচান * লাল জুনিয়ৰ : চিজু জন, ছিক্সনৰ ভাতৃ * অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ : অনিল * অৰুণ কুৰিয়ান : সুজিত * চান্দু চেলিম কুমাৰ : অভিলাষ জন * বিষ্ণু ৰেঘু : জিনচন * অৰুণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ জিনচন * খালিদ ৰহমান : প্ৰসাদ, টেক্সি চালক * ৰেণী উদয়কুমাৰ : চুবাহৰ মাতৃ * পূজা মোহনৰাজ : ষ্টুডিঅ’ৰ ছোৱালী * শ্বেবিন বেনছন : মেজো * জৰ্জ মৰিয়ান : আৰুমুগাম, এজন স্থানীয় বিক্ৰেতা * কাথিৰেচান : হেড কনিষ্টবল * ৰামচন্দ্ৰন দুৰৈৰাজ : ডমিনিক, এজন স্থানীয় গাইড * বিজয় গৌৰা : ৰথনাভেল, এজন স্থানীয় পৰ্যটন ফটোগ্ৰাফাৰ * বিজয় মুথু : চাব ইনস্পেক্টৰ * কাৰ্তিকা ভেল্লাথেৰী : কইনা * মণি : ফৰেষ্ট ৰেঞ্জ অফিচাৰ * শশীকুমাৰ : আৰক্ষী বিষয়া প্ৰকৃত মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ দলটোৱে ৰছী টনা প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত প্ৰতিদ্বন্দী দল হিচাপে এটা চুটি অভিনয় কৰিছিল।<ref name="The Times of India">Easter egg unveiled: The Real Manjummel Boys make a surprise appearance in the survival thriller, The Times of India, 9 March 2024</ref> == নিৰ্মাণ == === বিকাশ === চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণা চিদাম্বৰমে তেওঁৰ বন্ধু শ্বন এণ্টনিয়ে কোৱা এটা প্ৰকৃত জীৱনৰ কাহিনী শুনাৰ পিছত পাইছিল। কাহিনীটো আছিল কোচিৰ এদল ল’ৰাৰ যিয়ে কডাইকানাললৈ ভ্ৰমণৰ বাবে গৈছিল আৰু গুণা গুহা ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত তেওঁলোকৰ এজন বন্ধু ১২০ ফুট গভীৰ গাতত পৰিছিল। উদ্ধাৰকাৰী বিষয়াসকলে তললৈ নামিবলৈ ইতস্তত কৰাৰ বাবে ল’ৰাকেইটাৰ এজনে বন্ধুক বচাবলৈ ৰছীৰে তললৈ নামি গৈছিল। এই ঘটনাই চিদাম্বৰমক এখন সম্ভাৱ্য চলচ্চিত্ৰৰ সমলৰ বাবে চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। তেওঁ কোচিৰ ল’ৰাকেইটাক সাক্ষাৎ কৰে। তেওঁলোকৰ মুখৰ পৰা সমগ্ৰ ঘটনাটো শুনাৰ পিছত তেওঁ এই ঘটনাটোৰ আধাৰত এখন ছবি নিৰ্মাণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ঘটনাৰ প্ৰকৃত ক্ৰম পুনৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ তেওঁ ব্যাপক গৱেষণা কৰিছিল। গুণা গুহা ভ্ৰমণ কৰাৰ পিছত তেওঁ ল’ৰাকেইটাই অনুভৱ কৰা বিপদৰ দৃশ্য কল্পনা কৰিছিল আৰু এই স্থানখন দৃশ্যগ্ৰহণৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অনুপযুক্ত বুলিও বিশ্বাস কৰিছিল। চিত্ৰনাট্যখন লিখিবলৈ চিদাম্বৰমক ডেৰ বছৰ সময় লাগিছিল।<ref name=":4">Against all odds: Malayalam director Chidambaram speaks on Manjummel Boys's success, The New Indian Express, 5 May 2024</ref> এই প্ৰকল্পটোৰ বিষয়ে প্ৰথমতে ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছত প্ৰকাশ পাইছিল যিখন ২০২১ চনৰ জন ই মান চলচ্চিত্ৰৰ পিছত চিদাম্বৰমৰ দ্বিতীয়খন ছবি আছিল।<ref name=":0">'Jan.E.Man' director Chidambaram's next titled 'Manjummel Boys', The New Indian Express, 6 January 2023</ref> সৌবিন শ্বাহিৰ আৰু শ্ৰীনাথ ভাছীক মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ চুক্তিবদ্ধ কৰা হৈছিল। পৰৱা, কুম্বালাংগী নাইটছ, ভাইৰাছ আৰু ভীষ্ম পৰ্বম চলচ্চিত্ৰৰ পিছত এইখন তেওঁলোকৰ পঞ্চমখন যুটীয়া ছবি আছিল। সৌবিনে তেওঁৰ পিতৃ বাবু শ্বাহিৰ আৰু প্ৰযোজক বিতৰক শ্বন এণ্টনিৰ সৈতে মিলি তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰডাকচন হাউচ পৰৱা ফিল্মছৰ বেনাৰত ছবিখন প্ৰযোজনো কৰিছিল।<ref name=":0" /> চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ শ্বাইজু খালিদ, সংগীতজ্ঞ সুশিন শ্যাম, সম্পাদক বিবেক হৰ্ষণ আৰু প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ অজয়ন চালিছেৰীক কাৰিকৰী দলটোৰ অংশ হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> বালু ভাৰ্গীছ, গণপতি, লাল জুনিয়ৰ, দীপক পৰম্বোল, অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ, অৰুণ কুৰিয়ান, খালিদ ৰহমান, চান্দু চেলিমকুমাৰ আৰু বিষ্ণু ৰঘুৱেও ছবিখনৰ মূল চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। প্ৰকৃত জীৱনৰ মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ দলটোৱে ৰছী টনা প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত প্ৰতিদ্বন্দী দল হিচাপে এটা চুটি অভিনয় কৰিছিল। === দৃশ্যগ্ৰহণ === মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ ২০২৩ চন calendarৰ ২৬ জানুৱাৰীত কডাইকানালত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৭ জুলাইত সমাপ্ত হৈছিল। কেইবাটাও সূচীৰ জৰিয়তে প্ৰায় ১০১ কৰ্মদিনত ছবিখনৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখন পালানি, এৰ্নাকুলাম আৰু কোচিৰ আশে পাশেও শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনত দেখুওৱা গুহা আৰু ইয়াৰ চৌপাশৰ পৰিৱেশ আছিল প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ অজয়ন চালিছেৰীয়ে পেৰুম্বাভুৰৰ এটা পৰিত্যক্ত গুডামত নিৰ্মাণ কৰা এটা প্ৰকৃত ছেট। ছবিখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ শ্বুটিং গুহাটোৰ এটা প্ৰতিলিপিত কৰা হৈছিল। গুণা গুহাত শ্বুটিং কৰাৰ বিপজ্জনক সম্ভাৱনা উপলব্ধি কৰি যিটো অবাস্তৱ বুলি ভবা হৈছিল তেওঁলোকে জোখ মাখ লৈ পেৰুম্বাভুৰৰ এটা গুডামত ها সদৃশ গুহা এটা সাজি উলিয়াইছিল। ফ্ৰেম আৰু শিলৰ বাবে ধাতু আৰু ফাইবাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উচ্চতা আছিল প্ৰায় ৪০ ফুট আৰু অধিক উচ্চতা সৃষ্টি কৰিবলৈ অতিৰিক্ত ভিএফএক্স ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াক দুজন জ্যেষ্ঠ কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞই পৰীক্ষা কৰি মন্তব্য কৰিছিল যে এই পুনৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ সঁচা আছিল আৰু প্ৰকৃত গুণা গুহাৰ দৰেই দেখা গৈছিল। এই কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞসকল কমল হাছানৰ ১৯৯১ চনৰ গুণা চলচ্চিত্ৰখনৰ ক্ৰুৰ অংশ আছিল যাৰ শ্বুটিং গুহাৰ ভিতৰত কৰা হৈছিল। == সংগীত == ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ সুশিন শ্যামে ৰচনা কৰিছে। ইয়াত দুটা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে যিবোৰ প্ৰদীপ কুমাৰ আৰু ৰেপাৰ বেদনে গাইছে। গীতৰ কথা লিখিছে আনোৱাৰ আলী আৰু বেদনে। এই চলচ্চিত্ৰখনত ১৯৯১ চনৰ তামিল ছবি ''গুণা''ৰ কথা কেইবাবাৰো উল্লেখ কৰা হৈছে বিশেষকৈ কন্মনী অন্বোডু কাদলন গানটোৰ জৰিয়তে। এই ছবিখনে ৰাছিয়াৰ চচি চহৰত অনুষ্ঠিত কিনো ব্ৰাভো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সংগীতৰ বঁটা লাভ কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখন মহোৎসৱৰ প্ৰতিযোগিতামূলক শাখাত অংশগ্ৰহণ কৰা একমাত্ৰ ভাৰতীয় ছবি আছিল।<ref>Why Kerala's 'Manjummel Boys' is a perfect tribute to Kamal Haasan's 'Guna', India Today, 29 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys Wins Best Music Award At Russia's KinoBravo International Film Festival, News18, 7 October 2024</ref> == মুক্তি == === প্ৰেক্ষাগৃহ === ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' ২০২৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত ছবিগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখন প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি পোৱাৰ পূৰ্বে কেৰালাৰ ফিল্ম এক্সিবিটৰ্ছ ইউনিয়ণ অৰ্গেনাইজেশ্যনে কেৰালা ফিল্ম প্ৰডিউচাৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যন আৰু ফিল্ম ডিষ্ট্ৰিবিউটৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যনৰ এটা সিদ্ধান্তৰ বাবে ছবিগৃহত মালয়ালম ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন বন্ধ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল। এই সিদ্ধান্ত অনুসৰি ৪২ দিনতকৈ কম সময়ৰ ভিতৰত অ’টিটি প্লেটফৰ্মত মুক্তি পাবলগীয়া ছবিসমূহ প্ৰেক্ষাগৃহত প্ৰদৰ্শন নকৰাৰ কথা কোৱা হৈছিল। এই চলচ্চিত্ৰ ধৰ্মঘট ২০২৪ চনৰ ২৩ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা অব্যাহত আছিল আৰু ২ মাৰ্চ পৰ্যন্ত নতুন মালয়ালম ছবি গৃহত মুক্তি পোৱা নাছিল। অৱশ্যে পিছলৈ কেৰালা ফিল্ম প্ৰডিউচাৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যনে চুক্তি অনুসৰি কিছুমান নিৰ্দিষ্ট ছবিগৃহত ছবিখন মুক্তি পোৱাটো নিশ্চিত কৰিছিল। মুক্তিৰ পূৰ্বে এই চলচ্চিত্ৰখনে কেৰালাত অগ্ৰিম বুকিঙৰ পৰা ১.৪৭ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰিছিল। ইয়াৰ তেলুগু সংস্কৰণটো ২০২৪ চন calendarৰ ৬ এপ্ৰিলত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>'Manjummel Boys' gets a release date!, The Times of India, 12 February 2024</ref><ref>Kerala theatres to not screen Malayalam films releasing from Feb 22: Here's why, The News Minute, 21 February 2024</ref><ref>Telugu-dubbed Version Of Manjummel Boys To Release On This Date, News18, 28 March 2024</ref> === বিতৰণ === কেৰালা আৰু তামিলনাডুত ড্ৰিম বিগ ফিল্মছৰ জৰিয়তে শ্ৰী গোকুলাম মুভিজে এই ছবিখন মুক্তি দিছিল। বিদেশৰ বিতৰণৰ স্বত্ব ফাৰ্চ ফিল্ম কোম্পানীয়ে লাভ কৰিছিল। অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু তেলেংগানাত মাইত্ৰী মুভি মেকাৰ্ছ, সুকুমাৰ ৰাইটিঙচ আৰু প্ৰাইমশ্ব’ এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰ দ্বাৰা এই ছবিখন বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>The release of "Manjummel Boys" in Telugu by the Mythri Movie Makers Is A Matter Of Pride. "Manjummel Boys" connects well with Telugu audiences: Director Chidambaram S Poduval, Industry Hit, 30 March 2024</ref> === ঘৰুৱা মাধ্যম === চলচ্চিত্ৰখনৰ ষ্ট্ৰীমিং স্বত্ব আৰু ছেটেলাইট স্বত্ব ক্ৰমে ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰ আৰু এছিয়ানেটে লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চন calendarৰ ৫ মে’ৰ পৰা ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত মালয়ালম ভাষাৰ লগতে তামিল, তেলুগু, কানাড়া আৰু হিন্দী ভাষাৰ ডাব কৰা সংস্কৰণত ছবিখনৰ ষ্ট্ৰীমিং আৰম্ভ হৈছিল।<ref>Manjummel Boys Malayalam OTT release: When and where to watch Soubin Shahir-Sreenath Bhasi starrer survival thriller, Pinkvilla, 26 March 2024</ref><ref>Malayalam hit 'Manjummel Boys' locks its OTT release date, Onmanorama, 27 April 2024</ref> == প্ৰতিক্ৰিয়া == === বক্স অফিচ === ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' চলচ্চিত্ৰখনে কেৰালাত ৭২.১ কোটি টকা আৰু ভাৰতৰ বাকী থকা অংশত মূলতঃ তামিলনাডুত ৬৪.১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ লগতে বিদেশৰ পৰা ৭৩.৩ কোটি টকা অৰ্জন কৰে। সমগ্ৰ বিশ্বজুৰি এই ছবিখনে মুঠ ২৪২.৩ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ভাৰতৰ বাকী থকা অংশত আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে ইয়াৰ অভিলেখ এতিয়াও অক্ষুণ্ণ আছে।<ref>25 കോടി മുടക്കി പത്തിരട്ടി വാരി മഞ്ഞുമ്മല്‍; ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ച പണംവാരിപ്പടത്തിന്റെ ഫോർമുല, Manorama Online, 18 September 2024</ref><ref>Malayalam Hit 'Manjummel Boys' Director Chidambaram To Make His FIRST Hindi Film; Deets Inside, News18, 17 July 2024</ref> ব্যৱসায়িক বিশেষজ্ঞসকলৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি মুক্তিৰ প্ৰথম দিনাই ছবিখনে প্ৰায় ৬.৯ কোটি টকাৰ ওপৰত উপাৰ্জন কৰে। দ্বিতীয় দিনা ছবিখনে ৮.১ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰি বিশ্বজুৰি মুঠ ১৫ কোটি টকাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰে। তৃতীয় দিনাৰ শেষলৈকে ইয়াৰ গোলকীয় উপাৰ্জন ২৬ কোটি টকাতকৈও অধিক হয়। মুক্তিৰ প্ৰথম চাৰিদিনীয়া সপ্তাহান্তত ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৩৫ কোটি টকা অৰ্জন কৰে। ৫ দিনত বিদেশৰ বজাৰৰ ১৯ কোটি টকা ধৰি ছবিখনৰ মুঠ উপাৰ্জন ৪১ কোটি টকা হয়। আঠ দিনত ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৫৫ কোটি টকা লাভ কৰে যাৰ ভিতৰত ঘৰুৱা বজাৰত ৩২ কোটি টকা আৰু বিদেশত ২৩ কোটি টকা আছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চৰ ভিতৰত ছবিখনে ১০০ কোটি টকাৰ ক্লাৱত প্ৰৱেশ কৰে। একে বছৰৰে ১৪ মাৰ্চৰ ভিতৰত ই ১৭৫ কোটি টকা স্পৰ্শ কৰে আৰু ১৯ মাৰ্চত ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' চলচ্চিত্ৰখনে বিশ্বজুৰি ২০০ কোটি টকাৰ এক ঐতিহাসিক মাইলৰখুঁটি অতিক্ৰম কৰে। ==== তামিলনাডু ==== তামিলনাডুত এই ছবিখনে প্ৰথম সপ্তাহান্তত ১ কোটি টকাৰ ব্যৱসায় কৰে। মাত্ৰ ১১ দিনৰ ভিতৰত ছবিখনে তাত ১৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰি ৰাজ্যখনত আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। চলচ্চিত্ৰ বিশ্লেষক আৰু প্ৰদৰ্শকসকলৰ মতে এই অভূতপূৰ্ব সফলতাৰ মূল কাৰণ আছিল ছবিখনৰ প্ৰায় ৬০ শতাংশ দৃশ্যগ্ৰহণ তামিলনাডুৰ পটভূমিত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি তামিল চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ পুৰণি স্মৃতি আৰু বিশেষকৈ গুণা গুহাত শ্বুটিং কৰা বিখ্যাত তামিল ছবি ''গুণা''ৰ প্ৰসংগই স্থানীয় দৰ্শক আৰু যুৱ প্ৰজন্মক আৱেগিকভাৱে আকৰ্ষিত কৰিছিল। === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === মঞ্জুম্মেল বয়েজ চলচ্চিত্ৰখনে সমালোচকসকলৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰিছে। পিংভিলাৰ এছ দেৱশংকৰে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৪টা তৰা দি লিখিছে যে মঞ্জুম্মেল বয়েজ হৈছে মালয়ালম চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ সংযোজন। সৰ্বোত্তম অভিজ্ঞতাৰ বাবে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ শব্দ গুণাগুণ থকা প্ৰেক্ষাগৃহত এই ছবিখন চোৱাটো প্ৰয়োজন আৰু ই দৰ্শকক নিশ্চিতভাৱে কঁপাই তুলিব। দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ গোপিকা আই এছে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৪টা তৰা প্ৰদান কৰি লিখিছে যে মঞ্জুম্মেল বয়েজ কেৱল এখন সাধাৰণ বন্ধুত্বৰ কথাছবি নহয় যাক চাৰ্ভাইভেল ছবিৰ দৰে সজোৱা হৈছে। যদি আপুনি এখন নিখুঁত চাৰ্ভাইভেল ছবি বিচাৰিছে তেন্তে এইখনেই সেই ছবি। ই দৃশ্যগ্ৰহণ, সুন্দৰ কাহিনী লিখন, চৰিত্ৰায়ন, সম্পাদনা, অভিনয় আৰু সকলো ধৰণৰ ৰোমাঞ্চৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। ৰেডিফৰ অৰ্জুন মেননে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৪টা তৰা দি মন্তব্য কৰিছে যে মঞ্জুম্মেল বয়েজ চলচ্চিত্ৰখনত বহুতো কথা ইমান সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে যে সৰু সৰু ত্ৰুটিবোৰে সামগ্ৰিক ছবিখনত বিশেষ প্ৰভাৱ পেলাব নোৱাৰে। অ’টিটিপ্লে’ৰ সঞ্জীথ শ্ৰীধৰণে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত চাৰে তিনিটা তৰা দি লিখিছে যে পৰিচালক চিদাম্বৰমে কেৱল মনোঞ্জনৰ বাবে মঞ্জুম্মেল বয়েজক অতিৰিক্ত নাট্য ৰূপ দিবলৈ চেষ্টা কৰা নাই আৰু ২০০৬ চনত কডাইকানালত সংঘটিত হোৱা প্ৰকৃত ঘটনাৰ প্ৰতি ইয়াৰ সত্যতা বজাই ৰাখিছে। দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ আনন্দু সুৰেশে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৩টা তৰা দি লিখিছে যে ইয়াৰ কিছু ত্ৰুটি থকাৰ পিছতো চিদাম্বৰমৰ ছবিখনক প্ৰকৃত মঞ্জুম্মেল বয়েজ আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰিয় বন্ধুক বচাবলৈ কৰা দৃঢ় প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতি এক শক্তিশালী শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে দেখা যাব পাৰে। ইণ্ডিয়া টুডেৰ জননী কে’ই ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৩টা তৰা প্ৰদান কৰি লিখিছে যে পৰিচালক চিদাম্বৰমৰ মঞ্জুম্মেল বয়েজ হৈছে এক হৃদয়স্পৰ্শী থ্ৰীলাৰ যিটো ইয়াৰ প্ৰচেষ্টাত সফল হৈছে। দ্য হিন্দুৰ এছ আৰ প্ৰবীণে লিখিছে যে যদিও চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ অংশটোৱে ভৰতৰ মালুটী ছবিৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে তথাপিও এই ছবিখনে চৰিত্ৰসমূহৰ বন্ধুত্বৰ সৈতে ঘটনাবোৰক দৃঢ়ভাৱে বান্ধি এক পৃথক পথ বাছি লৈছে। অন মনোৰমাৰ প্ৰিন্সী আলেকজেণ্ডাৰে লিখিছে যে সামগ্ৰিকভাৱে এই চলচ্চিত্ৰখন বন্ধুত্বৰ এক সুন্দৰভাৱে নিৰ্মিত কাহিনী যিয়ে চাৰ্ভাইভেল ড্ৰামাটোক অতিক্ৰম কৰি জয়লাভ কৰিছে।<ref>Manjummel Boys Movie Review: Sreenath-Soubin Shahir's survival thriller is heart-thumping tale that exemplifies friendship, Pinkvilla, 22 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys Movie Review: Chidambaram's Ensemble Survival Film Has It All; It's Well Written, Well Executed, The Times of India, 22 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys Review: Heartfelt Ode to Friendship, Rediff.com, 26 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys review: Chidambaram carves an earnest rescue thriller that relies on emotions to carry it, OTTplay, 22 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys movie review: Soubin Shahir, Sreenath Bhasi's chilling survival thriller asserts that hope is a good thing and no good thing ever dies, The Indian Express, 22 February 2024</ref><ref>'Manjummel Boys' Review: Soubin Shahir's survival drama is heartwarming, earnest, India Today, 22 February 2024</ref><ref>'Manjummel Boys' movie review: Chidambaram pulls off an immaculately-crafted survival thriller, The Hindu, 22 February 2024</ref><ref>A neatly crafted survival thriller: Manjummel Boys review, Onmanorama, 22 February 2024</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বছৰ !বঁটা !অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ !বিভাগ !প্ৰাপক !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- | rowspan="12" |২০২৪ |কিনোব্ৰাভো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ৰাছিয়া |১ অক্টোবৰ ২০২৪ |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত |সুশিন শ্যাম |{{Won}} |<ref>Manjummel Boys Wins Award For Best Music At KinoBravo Festival, Russia, Times Now, 6 October 2024</ref> |- |মৰাঝাৰ এণ্টাৰটেইনমেণ্ট বঁটা ২০২৪ |২০ আগষ্ট ২০২৪ |বক্স অফিচ বঁটা |মঞ্জুম্মেল বয়েজ |{{Won}} |<ref>Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured, Onmanorama, 21 August 2024</ref> |- | rowspan="10" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | rowspan="10" |৩ নৱেম্বৰ ২০২৫ |শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ |মঞ্জুম্মেল বয়েজ |{{Won}} | rowspan="10" |<ref>55th Kerala State Film Awards: Mammootty & Shamla Hamza wins Best Actor awards, Manjummel Boys best film, here's the full list of winners, Cinema Express, 3 November 2025</ref> |- |শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | rowspan="2" |চিদাম্বৰম |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য মৌলিক |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ চৰিত্ৰ অভিনেতা |সৌবিন শ্বাহিৰ |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ চিনেমেটোগ্ৰাফী |শ্বাইজু খালিদ |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ কলা নিৰ্দেশক |অজয়ন চালিছেৰী |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ |বেদন |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ শব্দ সংমিশ্ৰণ |শ্বিজিন মেলভিন হাটন, ফজল এ বাকৰ |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ শব্দ আৰ্হি প্ৰস্তুতকৰণ |শ্বিজিন মেলভিন হাটন, অভিষেক নায়াৰ |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ পৰীক্ষাগাৰ বা ৰং বিশেষজ্ঞ |শ্ৰীক ভেৰিয়াৰ |{{Won}} |} == বিতৰ্ক == === জয়মোহনৰ মন্তব্য === বি জয়মোহনৰ মতে মঞ্জুম্মেল বয়েজ হৈছে এখন আমোদজনক চলচ্চিত্ৰ য’ত কাল্পনিক কাহিনীতকৈ বাস্তৱক বেছি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। তেওঁ কৈছিল যে কেৰালাৰ পৰা অহা পৰ্যটকসকলে অত্যধিক মদ্যপান, বমি, উজুটি খাই পৰা আৰু সাধাৰণ জ্ঞান বা সামাজিক সচেতনতাৰ অভাৱ প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref>K Bhagyaraj: 'Jeyamohan shouldn't have used such words while criticising Manjummel Boys', The Indian Express, 19 March 2024</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} 7a8go2vepfq7l9bxrc2rkhqyxssq47u 622253 622252 2026-08-01T05:52:52Z Duhita Ragini Kalita 46712 622253 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মঞ্জুম্মেল বয়েজ | director = চিদাম্বৰম | producer = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />বাবু শ্বাহিৰ<br />শ্বন এণ্টনি | writer = চিদাম্বৰম | based_on = গুণা গুহাৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনা | starring = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />শ্ৰীনাথ ভাছী<br />দীপক পৰম্বোল<br />বালু ভাৰ্গীছ<br />গণপতি এছ পোডুৱাল<br />লাল জুনিয়ৰ<br />অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ<br />অৰুণ কুৰিয়ান<br />খালিদ ৰহমান<br />শ্বেবিন বেনছন | music = সুশিন শ্যাম | cinematography = শ্বাইজু খালিদ | editing = विवेक হৰ্ষণ | studio = পৰৱা ফিল্মছ | distributor = শ্ৰী গোকুলাম মুভিজ | released = ২২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪ | runtime = ১৩৫ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = ২০ কোটি টকা<ref name="DNA India">This film made in Rs 20 crore with no superstars, heroine, all new actors, is fastest to earn Rs 100 crore in industry, DNA India, 7 March 2024</ref> | gross = ২৪২.৩ কোটি টকা<ref name="pinkbo">സൂപ്പർ താരങ്ങളില്ല, ഓടിയത് 73 ദിവസം, നേടിയത് 240 കോടി ! 'മഞ്ഞുമ്മൽ' പിള്ളേർ നാളെ ഒടിടിയിൽ, ആകെ നേടിയത്?, AsianetNews, 4 May 2024</ref><ref name=":1">Top 10 Highest Grossing Indian Films Of 1st Half Of 2024 Worldwide Box Office Collections: Kalki 2898 AD leads by a huge margin; Fighter, Hanuman follow, PINKVILLA, 30 July 2024</ref> }} ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' হৈছে ২০২৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনা কৰিছে চিদাম্বৰমে। পৰৱা ফিল্মছৰ বেনাৰত ইয়াক প্ৰযোজনা কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, বাবু শ্বাহিৰ আৰু শ্বন এণ্টনিয়ে। এই চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল চৰিত্ৰসমূহত অভিনয় কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, শ্ৰীনাথ ভাছী, দীপক পৰম্বোল, বালু ভাৰ্গীছ, গণপতি এছ পোডুৱাল, লাল জুনিয়ৰ, অবিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ, অৰুণ কুৰিয়ান, খালিদ ৰহমান আৰু শ্বেবিন বেনছনে। ২০০৬ চনত গুণা গুহাত সংঘটিত হোৱা এটা প্ৰকৃত জীৱনৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনাৰ আধাৰত এই ছবিখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াত কোচিৰ ওচৰৰ মঞ্জুম্মেল নামৰ এটা সৰু অঞ্চলৰ এদল বন্ধুৱে কডাইকানাললৈ ফুৰিবলৈ যোৱাৰ কথা দেখুওৱা হৈছে আৰু তাত থকা গুণা গুহাত তেওঁলোকৰ এজন বন্ধু আবদ্ধ হৈ পৰাৰ পিছত পৰিস্থিতি সলনি হৈ পৰে। এই চলচ্চিত্ৰখন ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰা হৈছিল। একেটা মাহতে ইয়াৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হয় আৰু জুলাই মাহৰ মাজভাগত সম্পূৰ্ণ হয়। কডাইকানাল, পালানি, এৰ্নাকুলাম, কোচি আৰু পেৰুম্বাভুৰৰ উপৰি গুণা গুহাৰ কিছু অংশতো ইয়াৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা সুশিন শ্যামৰ, চিনেমেটোগ্ৰাফী শ্বাইজু খালিদৰ আৰু সম্পাদনা বিবেক হৰ্ষণৰ আছিল। ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' ২০২৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্বজুৰি ছবিগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হয় আৰু সমালোচকৰ ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। ই মালয়ালম ছবি জগতৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০০ কোটি টকাৰ অধিক উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="official">It's official! 'Manjummel Boys' crosses the Rs 200 crore milestone in 26 days, The Times of India, 19 March 2024</ref> == কাহিনী == ২০০৬ চনৰ ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত ক’চিৰ এটা আৰ্ট ক্লাৱৰ দহজনীয়া বন্ধুৰ দল এটাই ফুৰিবলৈ তামিলনাডুৰ কডাইকানাললৈ যায়। উভতি অহাৰ আগতে সুধী নামৰ এজন বন্ধুৱে গুণা চলচ্চিত্ৰখনৰ শ্বুটিং হোৱা গুণা গুহা চাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মদ্যপান কৰি থকা বন্ধুৰ দলটোৱে স্থানীয় পৰ্যটন গাইড ডমিনিকৰ স্পষ্ট সতৰ্কবাণীক আওকাণ কৰে আৰু বেৰ পাৰ হৈ গুহা ব্যৱস্থাৰ এটা নিষিদ্ধ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। এটা শিলৰ দেৱালত তেওঁলোকৰ দলৰ নাম মঞ্জুম্মেল বয়েজ বুলি লিখাৰ পিছত তেওঁলোকে এটা গ্ৰুপ ফটো তুলিবলৈ একত্ৰিত হয়। গ্ৰুপটোৰ ফালে খোজ কাঢ়ি যাওঁতে চুবাহে এটা অস্থিৰ মাটিত ভৰি দিয়ে আৰু হঠাতে এটা গভীৰ ফাটত খহি পৰে। তেওঁৰ বন্ধুসকলে প্ৰথমতে তেওঁ ধেমালি কৰি থকা বুলি ভাবিছিল যদিও যেতিয়া তেওঁলোকৰ চিঞৰৰ কোনো সঁহাৰি পোৱা নগ’ল তেতিয়া তেওঁলোক লগে লগে আতংকিত হৈ পৰে। সহায় বিচাৰি কেইজনমান সদস্যই দৌৰি স্থানীয় গাঁৱলৈ যায়। স্থানীয় ৰাইজে তেওঁলোকক জনায় যে এই নিষিদ্ধ এলেকাক চয়তানৰ পাকঘৰ বুলি জনা যায় যিটো ৯০০ ফুটতকৈও অধিক গভীৰ এক বিপজ্জনক খাদ আৰু য’ত ইয়াৰ পূৰ্বে ১৩ জন লোক পৰিছে কিন্তু এটাও মৃতদেহ উদ্ধাৰ হোৱা নাই। বন্ধুসকলে স্থানীয় আৰক্ষী থানালৈ লৰালৰি কৰে কিন্তু শত্ৰুভাৱাপন্ন আৰক্ষী বিষয়াসকলে তেওঁলোকক প্ৰহাৰ কৰে। ল’ৰাকেইটাই চুবাহক হত্যা কৰি অপৰাধ লুকুৱাবলৈ দুৰ্ঘটনাৰ ভুৱা কাহিনী ৰচনা কৰা বুলি সন্দেহ কৰি তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম তথ্য বতৰা দাখিল কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। ইফালে ধাৰাষাৰ বৰষুণ আৰম্ভ হয় যাৰ ফলত মাটিৰ তলৰ গুহাটো প্লাৱিত হোৱাৰ ভাবুকি আহে। পৰ্যটকসকলক সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিত্যাগ কৰিলে জনসাধাৰণৰ ক্ষোভৰ সন্মুখীন হ’ব লগা হ’ব পাৰে বুলি ভয় কৰি আৰক্ষীয়ে অনিচ্ছা সত্ত্বেও স্থান পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ এজন অকলশৰীয়া বিষয়াক প্ৰেৰণ কৰে। বাটত বিষয়াগৰাকীয়ে উল্লেখ কৰে যে এক দশক পূৰ্বে এজন প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীৰ ভাগিনক সেই একেটা গাতৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চলোৱা বৃহৎ বহুমুখী সামৰিক অভিযানেও ব্যৰ্থ হৈছিল। ক’লা খাদটোলৈ চাই বিষয়াগৰাকীয়ে চুবাহৰ মৃত্যু হোৱা বুলি সিদ্ধান্ত লয় আৰু দলটোক তাৰ পৰা গুচি যাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। কিন্তু ছিক্সন নামৰ আন এজন বন্ধুৱে গভীৰতাৰ পৰা ভাঁহি অহা এটা ক্ষীণ কান্দোনৰ শব্দ শুনিবলৈ পায় যাৰ দ্বাৰা প্ৰমাণ হয় যে চুবাহ এতিয়াও জীয়াই আছে। আৰক্ষীয়ে দমকল বাহিনীক মাতি পঠিয়ায় আৰু বিষয়াসকলে অনুমান কৰে যে চুবাহ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১২০ ফুট তলত আৱদ্ধ হৈ আছে। উদ্ধাৰকাৰী দলসমূহে ৰছী এডাল তললৈ নমাই দিবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু তেওঁলোকে অনুভৱ কৰে যে চুবাহ হয়তো ইমান বেছি আঘাতপ্ৰাপ্ত বা অচেতন হৈ আছে যে তেওঁ নিজেই ৰছীডাল ধৰিব নোৱাৰিব। অক্সিজেনৰ অভাৱ আৰু গুহা খহি পৰাৰ ভয়ত বিষয়াসকলে গাঁতটোৰ ভিতৰলৈ নামি যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। উপায়হীন হৈ দলটোৰ অন্যতম বন্ধু চিজু ডেভিদ কুত্তানে নিজেই সেই গভীৰ খাদলৈ নামি যাবলৈ স্বেচ্ছাই আগবাঢ়ি আহে। কৰ্তৃপক্ষই প্ৰথমতে ইতস্তত কৰিছিল যদিও বন্ধুসকল আৰু সমবেত স্থানীয় ৰাইজৰ যৌথ হেঁচাত তেওঁলোকে সন্মতি দিবলৈ বাধ্য হয়। কুত্তানক এটা হাৰ্নেছৰ সৈতে বান্ধি ক’লা খাদটোলৈ নমাই দিয়া হয়। প্ৰাৰম্ভিক ৰছীৰ দৈৰ্ঘ্য শেষ হোৱাৰ লগে লগে উশাহ বন্ধ হৈ যোৱাৰ ভয়ত আৰক্ষীয়ে তেওঁক ঘূৰি আহিবলৈ অনুৰোধ কৰে। কুত্তানে নিজৰ বন্ধুক এৰি থৈ যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু অধিক ৰছীৰ দাবী কৰে। ১২০ ফুট গভীৰতাত উপনীত হোৱাৰ পিছত তেওঁ এটা ঠেক আৰু পিচ্ছিল বোকাময় শিলৰ কাষত গুৰুতৰভাৱে ৰক্তাক্ত আৰু অৰ্ধচেতন অৱস্থাত চুবাহক আৱদ্ধ হৈ থকা দেখা পায়। কুত্তানে চুবাহক নিজৰ হাৰ্নেছৰ সৈতে সুৰক্ষিতভাৱে বান্ধিবলৈ সক্ষম হয় আৰু উদ্ধাৰকাৰী দলে দুয়োকে টানি ভূপৃষ্ঠলৈ লৈ আহে। দলটোৱে চুবাহক নিজৰ গৃহ চহৰৰ এখন হাস্পতাললৈ লৈ যোৱাৰ আগতে স্থানীয় ক্লিনিক এখনত প্ৰাথমিক চিকিৎসা প্ৰদান কৰা হয়। তামিলনাডু আৰক্ষীয়ে কোনো গোচৰ ৰুজু নকৰাকৈয়ে দলটোক তাৰ পৰা যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক কেতিয়াও ঘূৰি নাহি বলৈ সতৰ্ক কৰি দিয়ে। পৰিয়ালৰ মাজত হ’ব পৰা আতংক দূৰ কৰিবলৈ বন্ধুসকলে দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰকৃত কথাটো গোপন ৰাখিবলৈ সন্মত হয় আৰু চুবাহৰ পৰিয়ালক জনায় যে জলপ্ৰপাতত পৰি তেওঁ আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছে। চুবাহে প্ৰথমতে তীব্ৰ মানসিক আঘাতৰ বাবে দুঃস্বপ্ন আৰু অনিদ্ৰা ৰোগত ভুগিছিল যদিও পেশাদাৰী ট্ৰমা থেৰাপী লোৱাৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠে। কিছু সময়ৰ পিছত তামিলনাডুৰ পৰা ঘূৰি অহা এজন পৰ্যটকে এই অলৌকিক উদ্ধাৰৰ প্ৰকৃত কাহিনী স্থানীয় সমাজৰ আগত প্ৰকাশ কৰে আৰু ইয়াৰ পিছতে কুত্তান এজন প্ৰশংসিত নায়কত পৰিণত হয়। দুবছৰৰ পিছত চৰকাৰে কুত্তানক তেওঁৰ অসাধাৰণ সাহসিকতাৰ বাবে আনুষ্ঠানিকভাৱে জীৱন ৰক্ষা পদক প্ৰদান কৰে। == অভিনয় শিল্পী == * সৌবিন শ্বাহিৰ : চিজু ডেভিদ ওৰফে কুত্তান * কেভিন : কিশোৰ অৱস্থাৰ কুত্তান * শ্ৰীনাথ ভাছী : চুবাহ চন্দ্ৰন * দিলান ডেলিন জৰ্জ : দহ বছৰীয়া চুবাহ * ডিয়ান ডেলিন জৰ্জ : পাঁচ বছৰীয়া চুবাহ * দীপক পৰম্বোল : সুধী * দিবাকৰণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ সুধী * বালু ভাৰ্গীছ : ছিক্সন জন * গণপতি এছ পোডুৱাল : কৃষ্ণকুমাৰ ওৰফে কিচান * সাত্বিক : কিশোৰ অৱস্থাৰ কিচান * লাল জুনিয়ৰ : চিজু জন, ছিক্সনৰ ভাতৃ * অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ : অনিল * অৰুণ কুৰিয়ান : সুজিত * চান্দু চেলিম কুমাৰ : অভিলাষ জন * বিষ্ণু ৰেঘু : জিনচন * অৰুণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ জিনচন * খালিদ ৰহমান : প্ৰসাদ, টেক্সি চালক * ৰেণী উদয়কুমাৰ : চুবাহৰ মাতৃ * পূজা মোহনৰাজ : ষ্টুডিঅ’ৰ ছোৱালী * শ্বেবিন বেনছন : মেজো * জৰ্জ মৰিয়ান : আৰুমুগাম, এজন স্থানীয় বিক্ৰেতা * কাথিৰেচান : হেড কনিষ্টবল * ৰামচন্দ্ৰন দুৰৈৰাজ : ডমিনিক, এজন স্থানীয় গাইড * বিজয় গৌৰা : ৰথনাভেল, এজন স্থানীয় পৰ্যটন ফটোগ্ৰাফাৰ * বিজয় মুথু : চাব ইনস্পেক্টৰ * কাৰ্তিকা ভেল্লাথেৰী : কইনা * মণি : ফৰেষ্ট ৰেঞ্জ অফিচাৰ * শশীকুমাৰ : আৰক্ষী বিষয়া প্ৰকৃত মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ দলটোৱে ৰছী টনা প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত প্ৰতিদ্বন্দী দল হিচাপে এটা চুটি অভিনয় কৰিছিল।<ref name="The Times of India">Easter egg unveiled: The Real Manjummel Boys make a surprise appearance in the survival thriller, The Times of India, 9 March 2024</ref> == নিৰ্মাণ == === বিকাশ === চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণা চিদাম্বৰমে তেওঁৰ বন্ধু শ্বন এণ্টনিয়ে কোৱা এটা প্ৰকৃত জীৱনৰ কাহিনী শুনাৰ পিছত পাইছিল। কাহিনীটো আছিল কোচিৰ এদল ল’ৰাৰ যিয়ে কডাইকানাললৈ ভ্ৰমণৰ বাবে গৈছিল আৰু গুণা গুহা ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত তেওঁলোকৰ এজন বন্ধু ১২০ ফুট গভীৰ গাতত পৰিছিল। উদ্ধাৰকাৰী বিষয়াসকলে তললৈ নামিবলৈ ইতস্তত কৰাৰ বাবে ল’ৰাকেইটাৰ এজনে বন্ধুক বচাবলৈ ৰছীৰে তললৈ নামি গৈছিল। এই ঘটনাই চিদাম্বৰমক এখন সম্ভাৱ্য চলচ্চিত্ৰৰ সমলৰ বাবে চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। তেওঁ কোচিৰ ল’ৰাকেইটাক সাক্ষাৎ কৰে। তেওঁলোকৰ মুখৰ পৰা সমগ্ৰ ঘটনাটো শুনাৰ পিছত তেওঁ এই ঘটনাটোৰ আধাৰত এখন ছবি নিৰ্মাণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ঘটনাৰ প্ৰকৃত ক্ৰম পুনৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ তেওঁ ব্যাপক গৱেষণা কৰিছিল। গুণা গুহা ভ্ৰমণ কৰাৰ পিছত তেওঁ ল’ৰাকেইটাই অনুভৱ কৰা বিপদৰ দৃশ্য কল্পনা কৰিছিল আৰু এই স্থানখন দৃশ্যগ্ৰহণৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অনুপযুক্ত বুলিও বিশ্বাস কৰিছিল। চিত্ৰনাট্যখন লিখিবলৈ চিদাম্বৰমক ডেৰ বছৰ সময় লাগিছিল।<ref name=":4">Against all odds: Malayalam director Chidambaram speaks on Manjummel Boys's success, The New Indian Express, 5 May 2024</ref> এই প্ৰকল্পটোৰ বিষয়ে প্ৰথমতে ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছত প্ৰকাশ পাইছিল যিখন ২০২১ চনৰ জন ই মান চলচ্চিত্ৰৰ পিছত চিদাম্বৰমৰ দ্বিতীয়খন ছবি আছিল।<ref name=":0">'Jan.E.Man' director Chidambaram's next titled 'Manjummel Boys', The New Indian Express, 6 January 2023</ref> সৌবিন শ্বাহিৰ আৰু শ্ৰীনাথ ভাছীক মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ চুক্তিবদ্ধ কৰা হৈছিল। পৰৱা, কুম্বালাংগী নাইটছ, ভাইৰাছ আৰু ভীষ্ম পৰ্বম চলচ্চিত্ৰৰ পিছত এইখন তেওঁলোকৰ পঞ্চমখন যুটীয়া ছবি আছিল। সৌবিনে তেওঁৰ পিতৃ বাবু শ্বাহিৰ আৰু প্ৰযোজক বিতৰক শ্বন এণ্টনিৰ সৈতে মিলি তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰডাকচন হাউচ পৰৱা ফিল্মছৰ বেনাৰত ছবিখন প্ৰযোজনো কৰিছিল।<ref name=":0" /> চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ শ্বাইজু খালিদ, সংগীতজ্ঞ সুশিন শ্যাম, সম্পাদক বিবেক হৰ্ষণ আৰু প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ অজয়ন চালিছেৰীক কাৰিকৰী দলটোৰ অংশ হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> বালু ভাৰ্গীছ, গণপতি, লাল জুনিয়ৰ, দীপক পৰম্বোল, অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ, অৰুণ কুৰিয়ান, খালিদ ৰহমান, চান্দু চেলিমকুমাৰ আৰু বিষ্ণু ৰঘুৱেও ছবিখনৰ মূল চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। প্ৰকৃত জীৱনৰ মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ দলটোৱে ৰছী টনা প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত প্ৰতিদ্বন্দী দল হিচাপে এটা চুটি অভিনয় কৰিছিল। === দৃশ্যগ্ৰহণ === মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ ২০২৩ চন calendarৰ ২৬ জানুৱাৰীত কডাইকানালত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৭ জুলাইত সমাপ্ত হৈছিল। কেইবাটাও সূচীৰ জৰিয়তে প্ৰায় ১০১ কৰ্মদিনত ছবিখনৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখন পালানি, এৰ্নাকুলাম আৰু কোচিৰ আশে পাশেও শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনত দেখুওৱা গুহা আৰু ইয়াৰ চৌপাশৰ পৰিৱেশ আছিল প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ অজয়ন চালিছেৰীয়ে পেৰুম্বাভুৰৰ এটা পৰিত্যক্ত গুডামত নিৰ্মাণ কৰা এটা প্ৰকৃত ছেট। ছবিখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ শ্বুটিং গুহাটোৰ এটা প্ৰতিলিপিত কৰা হৈছিল। গুণা গুহাত শ্বুটিং কৰাৰ বিপজ্জনক সম্ভাৱনা উপলব্ধি কৰি যিটো অবাস্তৱ বুলি ভবা হৈছিল তেওঁলোকে জোখ মাখ লৈ পেৰুম্বাভুৰৰ এটা গুডামত ها সদৃশ গুহা এটা সাজি উলিয়াইছিল। ফ্ৰেম আৰু শিলৰ বাবে ধাতু আৰু ফাইবাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উচ্চতা আছিল প্ৰায় ৪০ ফুট আৰু অধিক উচ্চতা সৃষ্টি কৰিবলৈ অতিৰিক্ত ভিএফএক্স ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াক দুজন জ্যেষ্ঠ কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞই পৰীক্ষা কৰি মন্তব্য কৰিছিল যে এই পুনৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ সঁচা আছিল আৰু প্ৰকৃত গুণা গুহাৰ দৰেই দেখা গৈছিল। এই কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞসকল কমল হাছানৰ ১৯৯১ চনৰ গুণা চলচ্চিত্ৰখনৰ ক্ৰুৰ অংশ আছিল যাৰ শ্বুটিং গুহাৰ ভিতৰত কৰা হৈছিল। == সংগীত == ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ সুশিন শ্যামে ৰচনা কৰিছে। ইয়াত দুটা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে যিবোৰ প্ৰদীপ কুমাৰ আৰু ৰেপাৰ বেদনে গাইছে। গীতৰ কথা লিখিছে আনোৱাৰ আলী আৰু বেদনে। এই চলচ্চিত্ৰখনত ১৯৯১ চনৰ তামিল ছবি ''গুণা''ৰ কথা কেইবাবাৰো উল্লেখ কৰা হৈছে বিশেষকৈ কন্মনী অন্বোডু কাদলন গানটোৰ জৰিয়তে। এই ছবিখনে ৰাছিয়াৰ চচি চহৰত অনুষ্ঠিত কিনো ব্ৰাভো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সংগীতৰ বঁটা লাভ কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখন মহোৎসৱৰ প্ৰতিযোগিতামূলক শাখাত অংশগ্ৰহণ কৰা একমাত্ৰ ভাৰতীয় ছবি আছিল।<ref>Why Kerala's 'Manjummel Boys' is a perfect tribute to Kamal Haasan's 'Guna', India Today, 29 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys Wins Best Music Award At Russia's KinoBravo International Film Festival, News18, 7 October 2024</ref> == মুক্তি == === প্ৰেক্ষাগৃহ === ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' ২০২৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত ছবিগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখন প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি পোৱাৰ পূৰ্বে কেৰালাৰ ফিল্ম এক্সিবিটৰ্ছ ইউনিয়ণ অৰ্গেনাইজেশ্যনে কেৰালা ফিল্ম প্ৰডিউচাৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যন আৰু ফিল্ম ডিষ্ট্ৰিবিউটৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যনৰ এটা সিদ্ধান্তৰ বাবে ছবিগৃহত মালয়ালম ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন বন্ধ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল। এই সিদ্ধান্ত অনুসৰি ৪২ দিনতকৈ কম সময়ৰ ভিতৰত অ’টিটি প্লেটফৰ্মত মুক্তি পাবলগীয়া ছবিসমূহ প্ৰেক্ষাগৃহত প্ৰদৰ্শন নকৰাৰ কথা কোৱা হৈছিল। এই চলচ্চিত্ৰ ধৰ্মঘট ২০২৪ চনৰ ২৩ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা অব্যাহত আছিল আৰু ২ মাৰ্চ পৰ্যন্ত নতুন মালয়ালম ছবি গৃহত মুক্তি পোৱা নাছিল। অৱশ্যে পিছলৈ কেৰালা ফিল্ম প্ৰডিউচাৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যনে চুক্তি অনুসৰি কিছুমান নিৰ্দিষ্ট ছবিগৃহত ছবিখন মুক্তি পোৱাটো নিশ্চিত কৰিছিল। মুক্তিৰ পূৰ্বে এই চলচ্চিত্ৰখনে কেৰালাত অগ্ৰিম বুকিঙৰ পৰা ১.৪৭ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰিছিল। ইয়াৰ তেলুগু সংস্কৰণটো ২০২৪ চন calendarৰ ৬ এপ্ৰিলত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>'Manjummel Boys' gets a release date!, The Times of India, 12 February 2024</ref><ref>Kerala theatres to not screen Malayalam films releasing from Feb 22: Here's why, The News Minute, 21 February 2024</ref><ref>Telugu-dubbed Version Of Manjummel Boys To Release On This Date, News18, 28 March 2024</ref> === বিতৰণ === কেৰালা আৰু তামিলনাডুত ড্ৰিম বিগ ফিল্মছৰ জৰিয়তে শ্ৰী গোকুলাম মুভিজে এই ছবিখন মুক্তি দিছিল। বিদেশৰ বিতৰণৰ স্বত্ব ফাৰ্চ ফিল্ম কোম্পানীয়ে লাভ কৰিছিল। অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু তেলেংগানাত মাইত্ৰী মুভি মেকাৰ্ছ, সুকুমাৰ ৰাইটিঙচ আৰু প্ৰাইমশ্ব’ এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰ দ্বাৰা এই ছবিখন বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>The release of "Manjummel Boys" in Telugu by the Mythri Movie Makers Is A Matter Of Pride. "Manjummel Boys" connects well with Telugu audiences: Director Chidambaram S Poduval, Industry Hit, 30 March 2024</ref> === ঘৰুৱা মাধ্যম === চলচ্চিত্ৰখনৰ ষ্ট্ৰীমিং স্বত্ব আৰু ছেটেলাইট স্বত্ব ক্ৰমে ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰ আৰু এছিয়ানেটে লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চন calendarৰ ৫ মে’ৰ পৰা ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত মালয়ালম ভাষাৰ লগতে তামিল, তেলুগু, কানাড়া আৰু হিন্দী ভাষাৰ ডাব কৰা সংস্কৰণত ছবিখনৰ ষ্ট্ৰীমিং আৰম্ভ হৈছিল।<ref>Manjummel Boys Malayalam OTT release: When and where to watch Soubin Shahir-Sreenath Bhasi starrer survival thriller, Pinkvilla, 26 March 2024</ref><ref>Malayalam hit 'Manjummel Boys' locks its OTT release date, Onmanorama, 27 April 2024</ref> == প্ৰতিক্ৰিয়া == === বক্স অফিচ === ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' চলচ্চিত্ৰখনে কেৰালাত ৭২.১ কোটি টকা আৰু ভাৰতৰ বাকী থকা অংশত মূলতঃ তামিলনাডুত ৬৪.১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ লগতে বিদেশৰ পৰা ৭৩.৩ কোটি টকা অৰ্জন কৰে। সমগ্ৰ বিশ্বজুৰি এই ছবিখনে মুঠ ২৪২.৩ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ভাৰতৰ বাকী থকা অংশত আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে ইয়াৰ অভিলেখ এতিয়াও অক্ষুণ্ণ আছে।<ref>25 കോടി മുടക്കി പത്തിരട്ടി വാരി മഞ്ഞുമ്മല്‍; ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ച പണംവാരിപ്പടത്തിന്റെ ഫോർമുല, Manorama Online, 18 September 2024</ref><ref>Malayalam Hit 'Manjummel Boys' Director Chidambaram To Make His FIRST Hindi Film; Deets Inside, News18, 17 July 2024</ref> ব্যৱসায়িক বিশেষজ্ঞসকলৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি মুক্তিৰ প্ৰথম দিনাই ছবিখনে প্ৰায় ৬.৯ কোটি টকাৰ ওপৰত উপাৰ্জন কৰে। দ্বিতীয় দিনা ছবিখনে ৮.১ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰি বিশ্বজুৰি মুঠ ১৫ কোটি টকাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰে। তৃতীয় দিনাৰ শেষলৈকে ইয়াৰ গোলকীয় উপাৰ্জন ২৬ কোটি টকাতকৈও অধিক হয়। মুক্তিৰ প্ৰথম চাৰিদিনীয়া সপ্তাহান্তত ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৩৫ কোটি টকা অৰ্জন কৰে। ৫ দিনত বিদেশৰ বজাৰৰ ১৯ কোটি টকা ধৰি ছবিখনৰ মুঠ উপাৰ্জন ৪১ কোটি টকা হয়। আঠ দিনত ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৫৫ কোটি টকা লাভ কৰে যাৰ ভিতৰত ঘৰুৱা বজাৰত ৩২ কোটি টকা আৰু বিদেশত ২৩ কোটি টকা আছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চৰ ভিতৰত ছবিখনে ১০০ কোটি টকাৰ ক্লাৱত প্ৰৱেশ কৰে। একে বছৰৰে ১৪ মাৰ্চৰ ভিতৰত ই ১৭৫ কোটি টকা স্পৰ্শ কৰে আৰু ১৯ মাৰ্চত ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' চলচ্চিত্ৰখনে বিশ্বজুৰি ২০০ কোটি টকাৰ এক ঐতিহাসিক মাইলৰখুঁটি অতিক্ৰম কৰে। ==== তামিলনাডু ==== তামিলনাডুত এই ছবিখনে প্ৰথম সপ্তাহান্তত ১ কোটি টকাৰ ব্যৱসায় কৰে। মাত্ৰ ১১ দিনৰ ভিতৰত ছবিখনে তাত ১৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰি ৰাজ্যখনত আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। চলচ্চিত্ৰ বিশ্লেষক আৰু প্ৰদৰ্শকসকলৰ মতে এই অভূতপূৰ্ব সফলতাৰ মূল কাৰণ আছিল ছবিখনৰ প্ৰায় ৬০ শতাংশ দৃশ্যগ্ৰহণ তামিলনাডুৰ পটভূমিত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি তামিল চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ পুৰণি স্মৃতি আৰু বিশেষকৈ গুণা গুহাত শ্বুটিং কৰা বিখ্যাত তামিল ছবি ''গুণা''ৰ প্ৰসংগই স্থানীয় দৰ্শক আৰু যুৱ প্ৰজন্মক আৱেগিকভাৱে আকৰ্ষিত কৰিছিল। === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === মঞ্জুম্মেল বয়েজ চলচ্চিত্ৰখনে সমালোচকসকলৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰিছে। পিংভিলাৰ এছ দেৱশংকৰে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৪টা তৰা দি লিখিছে যে মঞ্জুম্মেল বয়েজ হৈছে মালয়ালম চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ সংযোজন। সৰ্বোত্তম অভিজ্ঞতাৰ বাবে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ শব্দ গুণাগুণ থকা প্ৰেক্ষাগৃহত এই ছবিখন চোৱাটো প্ৰয়োজন আৰু ই দৰ্শকক নিশ্চিতভাৱে কঁপাই তুলিব। দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ গোপিকা আই এছে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৪টা তৰা প্ৰদান কৰি লিখিছে যে মঞ্জুম্মেল বয়েজ কেৱল এখন সাধাৰণ বন্ধুত্বৰ কথাছবি নহয় যাক চাৰ্ভাইভেল ছবিৰ দৰে সজোৱা হৈছে। যদি আপুনি এখন নিখুঁত চাৰ্ভাইভেল ছবি বিচাৰিছে তেন্তে এইখনেই সেই ছবি। ই দৃশ্যগ্ৰহণ, সুন্দৰ কাহিনী লিখন, চৰিত্ৰায়ন, সম্পাদনা, অভিনয় আৰু সকলো ধৰণৰ ৰোমাঞ্চৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। ৰেডিফৰ অৰ্জুন মেননে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৪টা তৰা দি মন্তব্য কৰিছে যে মঞ্জুম্মেল বয়েজ চলচ্চিত্ৰখনত বহুতো কথা ইমান সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে যে সৰু সৰু ত্ৰুটিবোৰে সামগ্ৰিক ছবিখনত বিশেষ প্ৰভাৱ পেলাব নোৱাৰে। অ’টিটিপ্লে’ৰ সঞ্জীথ শ্ৰীধৰণে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত চাৰে তিনিটা তৰা দি লিখিছে যে পৰিচালক চিদাম্বৰমে কেৱল মনোঞ্জনৰ বাবে মঞ্জুম্মেল বয়েজক অতিৰিক্ত নাট্য ৰূপ দিবলৈ চেষ্টা কৰা নাই আৰু ২০০৬ চনত কডাইকানালত সংঘটিত হোৱা প্ৰকৃত ঘটনাৰ প্ৰতি ইয়াৰ সত্যতা বজাই ৰাখিছে। দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ আনন্দু সুৰেশে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৩টা তৰা দি লিখিছে যে ইয়াৰ কিছু ত্ৰুটি থকাৰ পিছতো চিদাম্বৰমৰ ছবিখনক প্ৰকৃত মঞ্জুম্মেল বয়েজ আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰিয় বন্ধুক বচাবলৈ কৰা দৃঢ় প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতি এক শক্তিশালী শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে দেখা যাব পাৰে। ইণ্ডিয়া টুডেৰ জননী কে’ই ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৩টা তৰা প্ৰদান কৰি লিখিছে যে পৰিচালক চিদাম্বৰমৰ মঞ্জুম্মেল বয়েজ হৈছে এক হৃদয়স্পৰ্শী থ্ৰীলাৰ যিটো ইয়াৰ প্ৰচেষ্টাত সফল হৈছে। দ্য হিন্দুৰ এছ আৰ প্ৰবীণে লিখিছে যে যদিও চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ অংশটোৱে ভৰতৰ মালুটী ছবিৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে তথাপিও এই ছবিখনে চৰিত্ৰসমূহৰ বন্ধুত্বৰ সৈতে ঘটনাবোৰক দৃঢ়ভাৱে বান্ধি এক পৃথক পথ বাছি লৈছে। অন মনোৰমাৰ প্ৰিন্সী আলেকজেণ্ডাৰে লিখিছে যে সামগ্ৰিকভাৱে এই চলচ্চিত্ৰখন বন্ধুত্বৰ এক সুন্দৰভাৱে নিৰ্মিত কাহিনী যিয়ে চাৰ্ভাইভেল ড্ৰামাটোক অতিক্ৰম কৰি জয়লাভ কৰিছে।<ref>Manjummel Boys Movie Review: Sreenath-Soubin Shahir's survival thriller is heart-thumping tale that exemplifies friendship, Pinkvilla, 22 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys Movie Review: Chidambaram's Ensemble Survival Film Has It All; It's Well Written, Well Executed, The Times of India, 22 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys Review: Heartfelt Ode to Friendship, Rediff.com, 26 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys review: Chidambaram carves an earnest rescue thriller that relies on emotions to carry it, OTTplay, 22 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys movie review: Soubin Shahir, Sreenath Bhasi's chilling survival thriller asserts that hope is a good thing and no good thing ever dies, The Indian Express, 22 February 2024</ref><ref>'Manjummel Boys' Review: Soubin Shahir's survival drama is heartwarming, earnest, India Today, 22 February 2024</ref><ref>'Manjummel Boys' movie review: Chidambaram pulls off an immaculately-crafted survival thriller, The Hindu, 22 February 2024</ref><ref>A neatly crafted survival thriller: Manjummel Boys review, Onmanorama, 22 February 2024</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বছৰ !বঁটা !অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ !বিভাগ !প্ৰাপক !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- | rowspan="12" |২০২৪ |কিনোব্ৰাভো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ৰাছিয়া |১ অক্টোবৰ ২০২৪ |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত |সুশিন শ্যাম |{{Won}} |<ref>Manjummel Boys Wins Award For Best Music At KinoBravo Festival, Russia, Times Now, 6 October 2024</ref> |- |মৰাঝাৰ এণ্টাৰটেইনমেণ্ট বঁটা ২০২৪ |২০ আগষ্ট ২০২৪ |বক্স অফিচ বঁটা |মঞ্জুম্মেল বয়েজ |{{Won}} |<ref>Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured, Onmanorama, 21 August 2024</ref> |- | rowspan="10" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | rowspan="10" |৩ নৱেম্বৰ ২০২৫ |শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ |মঞ্জুম্মেল বয়েজ |{{Won}} | rowspan="10" |<ref>55th Kerala State Film Awards: Mammootty & Shamla Hamza wins Best Actor awards, Manjummel Boys best film, here's the full list of winners, Cinema Express, 3 November 2025</ref> |- |শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | rowspan="2" |চিদাম্বৰম |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য মৌলিক |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ চৰিত্ৰ অভিনেতা |সৌবিন শ্বাহিৰ |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ চিনেমেটোগ্ৰাফী |শ্বাইজু খালিদ |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ কলা নিৰ্দেশক |অজয়ন চালিছেৰী |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ |বেদন |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ শব্দ সংমিশ্ৰণ |শ্বিজিন মেলভিন হাটন, ফজল এ বাকৰ |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ শব্দ আৰ্হি প্ৰস্তুতকৰণ |শ্বিজিন মেলভিন হাটন, অভিষেক নায়াৰ |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ পৰীক্ষাগাৰ বা ৰং বিশেষজ্ঞ |শ্ৰীক ভেৰিয়াৰ |{{Won}} |} == বিতৰ্ক == === জয়মোহনৰ মন্তব্য === বি জয়মোহনৰ মতে মঞ্জুম্মেল বয়েজ হৈছে এখন আমোদজনক চলচ্চিত্ৰ য’ত কাল্পনিক কাহিনীতকৈ বাস্তৱক বেছি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। তেওঁ কৈছিল যে কেৰালাৰ পৰা অহা পৰ্যটকসকলে অত্যধিক মদ্যপান, বমি, উজুটি খাই পৰা আৰু সাধাৰণ জ্ঞান বা সামাজিক সচেতনতাৰ অভাৱ প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref>K Bhagyaraj: 'Jeyamohan shouldn't have used such words while criticising Manjummel Boys', The Indian Express, 19 March 2024</ref> === জালিয়াতি আৰু ধন সৰবৰাহৰ অভিযোগ === প্ৰতাৰণা আৰু জালিয়াতিৰ অভিযোগৰ তদন্তৰ বাবে মৰাড আৰক্ষীয়ে ছবিখনৰ প্ৰযোজকসকলক অভিযুক্ত কৰিছিল। সৌবিন শ্বাহিৰ, বাবু শ্বাহিৰ আৰু শ্বন এণ্টনিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম তথ্য বতৰা দাখিল কৰা হৈছিল। ২০২৪ চন calendarৰ ১৭ মে’ত কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ফৌজদাৰী গোচৰটো খাৰিজ কৰিবলৈ বিবাদীয়ে দাখিল কৰা আবেদনৰ ভিত্তিত এমাহৰ বাবে আইনী প্ৰক্ৰিয়া স্থগিত ৰাখিছিল।<ref>Manjummel boys movie producers landed in trouble, The Hindu, 24 April 2024</ref><ref>'Manjummel Boys': Kerala High Court stays proceedings in cheating case against producers of hit film, The Hindu, 17 May 2024</ref> === ইলাইয়াৰাজাৰ দ্বাৰা সাহিত্যিক চুৰ্যৰ অভিযোগ === ২০২৪ চন calendarৰ ২২ মে’ত সংগীত পৰিচালক ইলাইয়াৰাজাই তেওঁৰ গুণা ছবিৰ কন্মনী অন্বোডু কাদলন গানটো অননুমোদিতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ প্ৰযোজকসকললৈ এটা আনুষ্ঠানিক জাননী প্ৰেৰণ কৰে। পৰৱা ফিল্মছৰ সৌবিন শ্বাহিৰ, বাবু শ্বাহিৰ আৰু শ্বন এণ্টনিলৈ প্ৰেৰণ কৰা এই জাননীত গীতটোৰ ওপৰত ইলাইয়াৰাজাৰ আইনী আৰু নৈতিক অধিকাৰ থকাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে আইনী ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ অধিকাৰ সংৰক্ষিত কৰা হৈছে।<ref>Kanmani...Anbodu..., Ilayaraja issues notice to Manjummel Boys, The Times of India, 23 May 2024</ref> === আৰ্থিক প্ৰতাৰণা === মালয়ালম ছবি জগতৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হোৱা ব্লকবাষ্টাৰ মালয়ালম চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ মঞ্জুম্মেল বয়েজ এতিয়া ইয়াৰ প্ৰযোজকসকলৰ সৈতে জড়িত এক বৃহৎ আৰ্থিক প্ৰতাৰণাৰ বিতৰ্কৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ বিপুল বাণিজ্যিক সফলতা আৰু সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰাৰ পিছতো সংযুক্ত আৰৱ আমিৰশ্বাহীৰ এজন বিনিয়োগকাৰীয়ে অভিযোগ উত্থাপন কৰে যে ৪০ শতাংশ লাভৰ অংশিদাৰিত্বৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰে ৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰাৰ পিছত পৰৱা ফিল্মছৰ সৌবিন শ্বাহিৰৰ নেতৃত্বত থকা প্ৰডাকচন টিমটোৱে তেওঁক প্ৰতাৰণা কৰিছিল আৰু তেওঁ কোনো লাভাংশ লাভ কৰা নাছিল। এই সন্দৰ্ভত চলোৱা তদন্তৰ ফলত প্ৰতাৰণা, বিশ্বাসভংগ আৰু অপৰাধমূলক ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপিত হয়।<ref>Actor Soubin Shahir arrested in 'Manjummel Boys' fraud case, thefederal.com, 8 July 2025</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} l8m8f18qajikokpm7wnf8swlnfzrvq1 622254 622253 2026-08-01T05:53:11Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* তথ্যসূত্ৰ */ 622254 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মঞ্জুম্মেল বয়েজ | director = চিদাম্বৰম | producer = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />বাবু শ্বাহিৰ<br />শ্বন এণ্টনি | writer = চিদাম্বৰম | based_on = গুণা গুহাৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনা | starring = সৌবিন শ্বাহিৰ<br />শ্ৰীনাথ ভাছী<br />দীপক পৰম্বোল<br />বালু ভাৰ্গীছ<br />গণপতি এছ পোডুৱাল<br />লাল জুনিয়ৰ<br />অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ<br />অৰুণ কুৰিয়ান<br />খালিদ ৰহমান<br />শ্বেবিন বেনছন | music = সুশিন শ্যাম | cinematography = শ্বাইজু খালিদ | editing = विवेक হৰ্ষণ | studio = পৰৱা ফিল্মছ | distributor = শ্ৰী গোকুলাম মুভিজ | released = ২২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৪ | runtime = ১৩৫ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = ২০ কোটি টকা<ref name="DNA India">This film made in Rs 20 crore with no superstars, heroine, all new actors, is fastest to earn Rs 100 crore in industry, DNA India, 7 March 2024</ref> | gross = ২৪২.৩ কোটি টকা<ref name="pinkbo">സൂപ്പർ താരങ്ങളില്ല, ഓടിയത് 73 ദിവസം, നേടിയത് 240 കോടി ! 'മഞ്ഞുമ്മൽ' പിള്ളേർ നാളെ ഒടിടിയിൽ, ആകെ നേടിയത്?, AsianetNews, 4 May 2024</ref><ref name=":1">Top 10 Highest Grossing Indian Films Of 1st Half Of 2024 Worldwide Box Office Collections: Kalki 2898 AD leads by a huge margin; Fighter, Hanuman follow, PINKVILLA, 30 July 2024</ref> }} ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' হৈছে ২০২৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনা কৰিছে চিদাম্বৰমে। পৰৱা ফিল্মছৰ বেনাৰত ইয়াক প্ৰযোজনা কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, বাবু শ্বাহিৰ আৰু শ্বন এণ্টনিয়ে। এই চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল চৰিত্ৰসমূহত অভিনয় কৰিছে সৌবিন শ্বাহিৰ, শ্ৰীনাথ ভাছী, দীপক পৰম্বোল, বালু ভাৰ্গীছ, গণপতি এছ পোডুৱাল, লাল জুনিয়ৰ, অবিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ, অৰুণ কুৰিয়ান, খালিদ ৰহমান আৰু শ্বেবিন বেনছনে। ২০০৬ চনত গুণা গুহাত সংঘটিত হোৱা এটা প্ৰকৃত জীৱনৰ উদ্ধাৰ অভিযানৰ ঘটনাৰ আধাৰত এই ছবিখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াত কোচিৰ ওচৰৰ মঞ্জুম্মেল নামৰ এটা সৰু অঞ্চলৰ এদল বন্ধুৱে কডাইকানাললৈ ফুৰিবলৈ যোৱাৰ কথা দেখুওৱা হৈছে আৰু তাত থকা গুণা গুহাত তেওঁলোকৰ এজন বন্ধু আবদ্ধ হৈ পৰাৰ পিছত পৰিস্থিতি সলনি হৈ পৰে। এই চলচ্চিত্ৰখন ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰা হৈছিল। একেটা মাহতে ইয়াৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হয় আৰু জুলাই মাহৰ মাজভাগত সম্পূৰ্ণ হয়। কডাইকানাল, পালানি, এৰ্নাকুলাম, কোচি আৰু পেৰুম্বাভুৰৰ উপৰি গুণা গুহাৰ কিছু অংশতো ইয়াৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা সুশিন শ্যামৰ, চিনেমেটোগ্ৰাফী শ্বাইজু খালিদৰ আৰু সম্পাদনা বিবেক হৰ্ষণৰ আছিল। ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' ২০২৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত বিশ্বজুৰি ছবিগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হয় আৰু সমালোচকৰ ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। ই মালয়ালম ছবি জগতৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০০ কোটি টকাৰ অধিক উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="official">It's official! 'Manjummel Boys' crosses the Rs 200 crore milestone in 26 days, The Times of India, 19 March 2024</ref> == কাহিনী == ২০০৬ চনৰ ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত ক’চিৰ এটা আৰ্ট ক্লাৱৰ দহজনীয়া বন্ধুৰ দল এটাই ফুৰিবলৈ তামিলনাডুৰ কডাইকানাললৈ যায়। উভতি অহাৰ আগতে সুধী নামৰ এজন বন্ধুৱে গুণা চলচ্চিত্ৰখনৰ শ্বুটিং হোৱা গুণা গুহা চাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মদ্যপান কৰি থকা বন্ধুৰ দলটোৱে স্থানীয় পৰ্যটন গাইড ডমিনিকৰ স্পষ্ট সতৰ্কবাণীক আওকাণ কৰে আৰু বেৰ পাৰ হৈ গুহা ব্যৱস্থাৰ এটা নিষিদ্ধ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে। এটা শিলৰ দেৱালত তেওঁলোকৰ দলৰ নাম মঞ্জুম্মেল বয়েজ বুলি লিখাৰ পিছত তেওঁলোকে এটা গ্ৰুপ ফটো তুলিবলৈ একত্ৰিত হয়। গ্ৰুপটোৰ ফালে খোজ কাঢ়ি যাওঁতে চুবাহে এটা অস্থিৰ মাটিত ভৰি দিয়ে আৰু হঠাতে এটা গভীৰ ফাটত খহি পৰে। তেওঁৰ বন্ধুসকলে প্ৰথমতে তেওঁ ধেমালি কৰি থকা বুলি ভাবিছিল যদিও যেতিয়া তেওঁলোকৰ চিঞৰৰ কোনো সঁহাৰি পোৱা নগ’ল তেতিয়া তেওঁলোক লগে লগে আতংকিত হৈ পৰে। সহায় বিচাৰি কেইজনমান সদস্যই দৌৰি স্থানীয় গাঁৱলৈ যায়। স্থানীয় ৰাইজে তেওঁলোকক জনায় যে এই নিষিদ্ধ এলেকাক চয়তানৰ পাকঘৰ বুলি জনা যায় যিটো ৯০০ ফুটতকৈও অধিক গভীৰ এক বিপজ্জনক খাদ আৰু য’ত ইয়াৰ পূৰ্বে ১৩ জন লোক পৰিছে কিন্তু এটাও মৃতদেহ উদ্ধাৰ হোৱা নাই। বন্ধুসকলে স্থানীয় আৰক্ষী থানালৈ লৰালৰি কৰে কিন্তু শত্ৰুভাৱাপন্ন আৰক্ষী বিষয়াসকলে তেওঁলোকক প্ৰহাৰ কৰে। ল’ৰাকেইটাই চুবাহক হত্যা কৰি অপৰাধ লুকুৱাবলৈ দুৰ্ঘটনাৰ ভুৱা কাহিনী ৰচনা কৰা বুলি সন্দেহ কৰি তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম তথ্য বতৰা দাখিল কৰাৰ ভাবুকি দিয়ে। ইফালে ধাৰাষাৰ বৰষুণ আৰম্ভ হয় যাৰ ফলত মাটিৰ তলৰ গুহাটো প্লাৱিত হোৱাৰ ভাবুকি আহে। পৰ্যটকসকলক সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিত্যাগ কৰিলে জনসাধাৰণৰ ক্ষোভৰ সন্মুখীন হ’ব লগা হ’ব পাৰে বুলি ভয় কৰি আৰক্ষীয়ে অনিচ্ছা সত্ত্বেও স্থান পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ এজন অকলশৰীয়া বিষয়াক প্ৰেৰণ কৰে। বাটত বিষয়াগৰাকীয়ে উল্লেখ কৰে যে এক দশক পূৰ্বে এজন প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীৰ ভাগিনক সেই একেটা গাতৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চলোৱা বৃহৎ বহুমুখী সামৰিক অভিযানেও ব্যৰ্থ হৈছিল। ক’লা খাদটোলৈ চাই বিষয়াগৰাকীয়ে চুবাহৰ মৃত্যু হোৱা বুলি সিদ্ধান্ত লয় আৰু দলটোক তাৰ পৰা গুচি যাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। কিন্তু ছিক্সন নামৰ আন এজন বন্ধুৱে গভীৰতাৰ পৰা ভাঁহি অহা এটা ক্ষীণ কান্দোনৰ শব্দ শুনিবলৈ পায় যাৰ দ্বাৰা প্ৰমাণ হয় যে চুবাহ এতিয়াও জীয়াই আছে। আৰক্ষীয়ে দমকল বাহিনীক মাতি পঠিয়ায় আৰু বিষয়াসকলে অনুমান কৰে যে চুবাহ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১২০ ফুট তলত আৱদ্ধ হৈ আছে। উদ্ধাৰকাৰী দলসমূহে ৰছী এডাল তললৈ নমাই দিবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু তেওঁলোকে অনুভৱ কৰে যে চুবাহ হয়তো ইমান বেছি আঘাতপ্ৰাপ্ত বা অচেতন হৈ আছে যে তেওঁ নিজেই ৰছীডাল ধৰিব নোৱাৰিব। অক্সিজেনৰ অভাৱ আৰু গুহা খহি পৰাৰ ভয়ত বিষয়াসকলে গাঁতটোৰ ভিতৰলৈ নামি যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। উপায়হীন হৈ দলটোৰ অন্যতম বন্ধু চিজু ডেভিদ কুত্তানে নিজেই সেই গভীৰ খাদলৈ নামি যাবলৈ স্বেচ্ছাই আগবাঢ়ি আহে। কৰ্তৃপক্ষই প্ৰথমতে ইতস্তত কৰিছিল যদিও বন্ধুসকল আৰু সমবেত স্থানীয় ৰাইজৰ যৌথ হেঁচাত তেওঁলোকে সন্মতি দিবলৈ বাধ্য হয়। কুত্তানক এটা হাৰ্নেছৰ সৈতে বান্ধি ক’লা খাদটোলৈ নমাই দিয়া হয়। প্ৰাৰম্ভিক ৰছীৰ দৈৰ্ঘ্য শেষ হোৱাৰ লগে লগে উশাহ বন্ধ হৈ যোৱাৰ ভয়ত আৰক্ষীয়ে তেওঁক ঘূৰি আহিবলৈ অনুৰোধ কৰে। কুত্তানে নিজৰ বন্ধুক এৰি থৈ যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু অধিক ৰছীৰ দাবী কৰে। ১২০ ফুট গভীৰতাত উপনীত হোৱাৰ পিছত তেওঁ এটা ঠেক আৰু পিচ্ছিল বোকাময় শিলৰ কাষত গুৰুতৰভাৱে ৰক্তাক্ত আৰু অৰ্ধচেতন অৱস্থাত চুবাহক আৱদ্ধ হৈ থকা দেখা পায়। কুত্তানে চুবাহক নিজৰ হাৰ্নেছৰ সৈতে সুৰক্ষিতভাৱে বান্ধিবলৈ সক্ষম হয় আৰু উদ্ধাৰকাৰী দলে দুয়োকে টানি ভূপৃষ্ঠলৈ লৈ আহে। দলটোৱে চুবাহক নিজৰ গৃহ চহৰৰ এখন হাস্পতাললৈ লৈ যোৱাৰ আগতে স্থানীয় ক্লিনিক এখনত প্ৰাথমিক চিকিৎসা প্ৰদান কৰা হয়। তামিলনাডু আৰক্ষীয়ে কোনো গোচৰ ৰুজু নকৰাকৈয়ে দলটোক তাৰ পৰা যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু তেওঁলোকক কেতিয়াও ঘূৰি নাহি বলৈ সতৰ্ক কৰি দিয়ে। পৰিয়ালৰ মাজত হ’ব পৰা আতংক দূৰ কৰিবলৈ বন্ধুসকলে দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰকৃত কথাটো গোপন ৰাখিবলৈ সন্মত হয় আৰু চুবাহৰ পৰিয়ালক জনায় যে জলপ্ৰপাতত পৰি তেওঁ আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছে। চুবাহে প্ৰথমতে তীব্ৰ মানসিক আঘাতৰ বাবে দুঃস্বপ্ন আৰু অনিদ্ৰা ৰোগত ভুগিছিল যদিও পেশাদাৰী ট্ৰমা থেৰাপী লোৱাৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠে। কিছু সময়ৰ পিছত তামিলনাডুৰ পৰা ঘূৰি অহা এজন পৰ্যটকে এই অলৌকিক উদ্ধাৰৰ প্ৰকৃত কাহিনী স্থানীয় সমাজৰ আগত প্ৰকাশ কৰে আৰু ইয়াৰ পিছতে কুত্তান এজন প্ৰশংসিত নায়কত পৰিণত হয়। দুবছৰৰ পিছত চৰকাৰে কুত্তানক তেওঁৰ অসাধাৰণ সাহসিকতাৰ বাবে আনুষ্ঠানিকভাৱে জীৱন ৰক্ষা পদক প্ৰদান কৰে। == অভিনয় শিল্পী == * সৌবিন শ্বাহিৰ : চিজু ডেভিদ ওৰফে কুত্তান * কেভিন : কিশোৰ অৱস্থাৰ কুত্তান * শ্ৰীনাথ ভাছী : চুবাহ চন্দ্ৰন * দিলান ডেলিন জৰ্জ : দহ বছৰীয়া চুবাহ * ডিয়ান ডেলিন জৰ্জ : পাঁচ বছৰীয়া চুবাহ * দীপক পৰম্বোল : সুধী * দিবাকৰণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ সুধী * বালু ভাৰ্গীছ : ছিক্সন জন * গণপতি এছ পোডুৱাল : কৃষ্ণকুমাৰ ওৰফে কিচান * সাত্বিক : কিশোৰ অৱস্থাৰ কিচান * লাল জুনিয়ৰ : চিজু জন, ছিক্সনৰ ভাতৃ * অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ : অনিল * অৰুণ কুৰিয়ান : সুজিত * চান্দু চেলিম কুমাৰ : অভিলাষ জন * বিষ্ণু ৰেঘু : জিনচন * অৰুণ : কিশোৰ অৱস্থাৰ জিনচন * খালিদ ৰহমান : প্ৰসাদ, টেক্সি চালক * ৰেণী উদয়কুমাৰ : চুবাহৰ মাতৃ * পূজা মোহনৰাজ : ষ্টুডিঅ’ৰ ছোৱালী * শ্বেবিন বেনছন : মেজো * জৰ্জ মৰিয়ান : আৰুমুগাম, এজন স্থানীয় বিক্ৰেতা * কাথিৰেচান : হেড কনিষ্টবল * ৰামচন্দ্ৰন দুৰৈৰাজ : ডমিনিক, এজন স্থানীয় গাইড * বিজয় গৌৰা : ৰথনাভেল, এজন স্থানীয় পৰ্যটন ফটোগ্ৰাফাৰ * বিজয় মুথু : চাব ইনস্পেক্টৰ * কাৰ্তিকা ভেল্লাথেৰী : কইনা * মণি : ফৰেষ্ট ৰেঞ্জ অফিচাৰ * শশীকুমাৰ : আৰক্ষী বিষয়া প্ৰকৃত মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ দলটোৱে ৰছী টনা প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত প্ৰতিদ্বন্দী দল হিচাপে এটা চুটি অভিনয় কৰিছিল।<ref name="The Times of India">Easter egg unveiled: The Real Manjummel Boys make a surprise appearance in the survival thriller, The Times of India, 9 March 2024</ref> == নিৰ্মাণ == === বিকাশ === চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণা চিদাম্বৰমে তেওঁৰ বন্ধু শ্বন এণ্টনিয়ে কোৱা এটা প্ৰকৃত জীৱনৰ কাহিনী শুনাৰ পিছত পাইছিল। কাহিনীটো আছিল কোচিৰ এদল ল’ৰাৰ যিয়ে কডাইকানাললৈ ভ্ৰমণৰ বাবে গৈছিল আৰু গুণা গুহা ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত তেওঁলোকৰ এজন বন্ধু ১২০ ফুট গভীৰ গাতত পৰিছিল। উদ্ধাৰকাৰী বিষয়াসকলে তললৈ নামিবলৈ ইতস্তত কৰাৰ বাবে ল’ৰাকেইটাৰ এজনে বন্ধুক বচাবলৈ ৰছীৰে তললৈ নামি গৈছিল। এই ঘটনাই চিদাম্বৰমক এখন সম্ভাৱ্য চলচ্চিত্ৰৰ সমলৰ বাবে চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। তেওঁ কোচিৰ ল’ৰাকেইটাক সাক্ষাৎ কৰে। তেওঁলোকৰ মুখৰ পৰা সমগ্ৰ ঘটনাটো শুনাৰ পিছত তেওঁ এই ঘটনাটোৰ আধাৰত এখন ছবি নিৰ্মাণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ঘটনাৰ প্ৰকৃত ক্ৰম পুনৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ তেওঁ ব্যাপক গৱেষণা কৰিছিল। গুণা গুহা ভ্ৰমণ কৰাৰ পিছত তেওঁ ল’ৰাকেইটাই অনুভৱ কৰা বিপদৰ দৃশ্য কল্পনা কৰিছিল আৰু এই স্থানখন দৃশ্যগ্ৰহণৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অনুপযুক্ত বুলিও বিশ্বাস কৰিছিল। চিত্ৰনাট্যখন লিখিবলৈ চিদাম্বৰমক ডেৰ বছৰ সময় লাগিছিল।<ref name=":4">Against all odds: Malayalam director Chidambaram speaks on Manjummel Boys's success, The New Indian Express, 5 May 2024</ref> এই প্ৰকল্পটোৰ বিষয়ে প্ৰথমতে ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছত প্ৰকাশ পাইছিল যিখন ২০২১ চনৰ জন ই মান চলচ্চিত্ৰৰ পিছত চিদাম্বৰমৰ দ্বিতীয়খন ছবি আছিল।<ref name=":0">'Jan.E.Man' director Chidambaram's next titled 'Manjummel Boys', The New Indian Express, 6 January 2023</ref> সৌবিন শ্বাহিৰ আৰু শ্ৰীনাথ ভাছীক মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ চুক্তিবদ্ধ কৰা হৈছিল। পৰৱা, কুম্বালাংগী নাইটছ, ভাইৰাছ আৰু ভীষ্ম পৰ্বম চলচ্চিত্ৰৰ পিছত এইখন তেওঁলোকৰ পঞ্চমখন যুটীয়া ছবি আছিল। সৌবিনে তেওঁৰ পিতৃ বাবু শ্বাহিৰ আৰু প্ৰযোজক বিতৰক শ্বন এণ্টনিৰ সৈতে মিলি তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰডাকচন হাউচ পৰৱা ফিল্মছৰ বেনাৰত ছবিখন প্ৰযোজনো কৰিছিল।<ref name=":0" /> চিনেমেটোগ্ৰাফাৰ শ্বাইজু খালিদ, সংগীতজ্ঞ সুশিন শ্যাম, সম্পাদক বিবেক হৰ্ষণ আৰু প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ অজয়ন চালিছেৰীক কাৰিকৰী দলটোৰ অংশ হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> বালু ভাৰ্গীছ, গণপতি, লাল জুনিয়ৰ, দীপক পৰম্বোল, অভিৰাম ৰাধাকৃষ্ণণ, অৰুণ কুৰিয়ান, খালিদ ৰহমান, চান্দু চেলিমকুমাৰ আৰু বিষ্ণু ৰঘুৱেও ছবিখনৰ মূল চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। প্ৰকৃত জীৱনৰ মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ দলটোৱে ৰছী টনা প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত প্ৰতিদ্বন্দী দল হিচাপে এটা চুটি অভিনয় কৰিছিল। === দৃশ্যগ্ৰহণ === মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ ২০২৩ চন calendarৰ ২৬ জানুৱাৰীত কডাইকানালত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৭ জুলাইত সমাপ্ত হৈছিল। কেইবাটাও সূচীৰ জৰিয়তে প্ৰায় ১০১ কৰ্মদিনত ছবিখনৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখন পালানি, এৰ্নাকুলাম আৰু কোচিৰ আশে পাশেও শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনত দেখুওৱা গুহা আৰু ইয়াৰ চৌপাশৰ পৰিৱেশ আছিল প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ অজয়ন চালিছেৰীয়ে পেৰুম্বাভুৰৰ এটা পৰিত্যক্ত গুডামত নিৰ্মাণ কৰা এটা প্ৰকৃত ছেট। ছবিখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ শ্বুটিং গুহাটোৰ এটা প্ৰতিলিপিত কৰা হৈছিল। গুণা গুহাত শ্বুটিং কৰাৰ বিপজ্জনক সম্ভাৱনা উপলব্ধি কৰি যিটো অবাস্তৱ বুলি ভবা হৈছিল তেওঁলোকে জোখ মাখ লৈ পেৰুম্বাভুৰৰ এটা গুডামত ها সদৃশ গুহা এটা সাজি উলিয়াইছিল। ফ্ৰেম আৰু শিলৰ বাবে ধাতু আৰু ফাইবাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উচ্চতা আছিল প্ৰায় ৪০ ফুট আৰু অধিক উচ্চতা সৃষ্টি কৰিবলৈ অতিৰিক্ত ভিএফএক্স ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াক দুজন জ্যেষ্ঠ কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞই পৰীক্ষা কৰি মন্তব্য কৰিছিল যে এই পুনৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ সঁচা আছিল আৰু প্ৰকৃত গুণা গুহাৰ দৰেই দেখা গৈছিল। এই কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞসকল কমল হাছানৰ ১৯৯১ চনৰ গুণা চলচ্চিত্ৰখনৰ ক্ৰুৰ অংশ আছিল যাৰ শ্বুটিং গুহাৰ ভিতৰত কৰা হৈছিল। == সংগীত == ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ সুশিন শ্যামে ৰচনা কৰিছে। ইয়াত দুটা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে যিবোৰ প্ৰদীপ কুমাৰ আৰু ৰেপাৰ বেদনে গাইছে। গীতৰ কথা লিখিছে আনোৱাৰ আলী আৰু বেদনে। এই চলচ্চিত্ৰখনত ১৯৯১ চনৰ তামিল ছবি ''গুণা''ৰ কথা কেইবাবাৰো উল্লেখ কৰা হৈছে বিশেষকৈ কন্মনী অন্বোডু কাদলন গানটোৰ জৰিয়তে। এই ছবিখনে ৰাছিয়াৰ চচি চহৰত অনুষ্ঠিত কিনো ব্ৰাভো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সংগীতৰ বঁটা লাভ কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখন মহোৎসৱৰ প্ৰতিযোগিতামূলক শাখাত অংশগ্ৰহণ কৰা একমাত্ৰ ভাৰতীয় ছবি আছিল।<ref>Why Kerala's 'Manjummel Boys' is a perfect tribute to Kamal Haasan's 'Guna', India Today, 29 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys Wins Best Music Award At Russia's KinoBravo International Film Festival, News18, 7 October 2024</ref> == মুক্তি == === প্ৰেক্ষাগৃহ === ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' ২০২৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত ছবিগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখন প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি পোৱাৰ পূৰ্বে কেৰালাৰ ফিল্ম এক্সিবিটৰ্ছ ইউনিয়ণ অৰ্গেনাইজেশ্যনে কেৰালা ফিল্ম প্ৰডিউচাৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যন আৰু ফিল্ম ডিষ্ট্ৰিবিউটৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যনৰ এটা সিদ্ধান্তৰ বাবে ছবিগৃহত মালয়ালম ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন বন্ধ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল। এই সিদ্ধান্ত অনুসৰি ৪২ দিনতকৈ কম সময়ৰ ভিতৰত অ’টিটি প্লেটফৰ্মত মুক্তি পাবলগীয়া ছবিসমূহ প্ৰেক্ষাগৃহত প্ৰদৰ্শন নকৰাৰ কথা কোৱা হৈছিল। এই চলচ্চিত্ৰ ধৰ্মঘট ২০২৪ চনৰ ২৩ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা অব্যাহত আছিল আৰু ২ মাৰ্চ পৰ্যন্ত নতুন মালয়ালম ছবি গৃহত মুক্তি পোৱা নাছিল। অৱশ্যে পিছলৈ কেৰালা ফিল্ম প্ৰডিউচাৰ্ছ এছ’চিয়েশ্যনে চুক্তি অনুসৰি কিছুমান নিৰ্দিষ্ট ছবিগৃহত ছবিখন মুক্তি পোৱাটো নিশ্চিত কৰিছিল। মুক্তিৰ পূৰ্বে এই চলচ্চিত্ৰখনে কেৰালাত অগ্ৰিম বুকিঙৰ পৰা ১.৪৭ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰিছিল। ইয়াৰ তেলুগু সংস্কৰণটো ২০২৪ চন calendarৰ ৬ এপ্ৰিলত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>'Manjummel Boys' gets a release date!, The Times of India, 12 February 2024</ref><ref>Kerala theatres to not screen Malayalam films releasing from Feb 22: Here's why, The News Minute, 21 February 2024</ref><ref>Telugu-dubbed Version Of Manjummel Boys To Release On This Date, News18, 28 March 2024</ref> === বিতৰণ === কেৰালা আৰু তামিলনাডুত ড্ৰিম বিগ ফিল্মছৰ জৰিয়তে শ্ৰী গোকুলাম মুভিজে এই ছবিখন মুক্তি দিছিল। বিদেশৰ বিতৰণৰ স্বত্ব ফাৰ্চ ফিল্ম কোম্পানীয়ে লাভ কৰিছিল। অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু তেলেংগানাত মাইত্ৰী মুভি মেকাৰ্ছ, সুকুমাৰ ৰাইটিঙচ আৰু প্ৰাইমশ্ব’ এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰ দ্বাৰা এই ছবিখন বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>The release of "Manjummel Boys" in Telugu by the Mythri Movie Makers Is A Matter Of Pride. "Manjummel Boys" connects well with Telugu audiences: Director Chidambaram S Poduval, Industry Hit, 30 March 2024</ref> === ঘৰুৱা মাধ্যম === চলচ্চিত্ৰখনৰ ষ্ট্ৰীমিং স্বত্ব আৰু ছেটেলাইট স্বত্ব ক্ৰমে ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰ আৰু এছিয়ানেটে লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চন calendarৰ ৫ মে’ৰ পৰা ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত মালয়ালম ভাষাৰ লগতে তামিল, তেলুগু, কানাড়া আৰু হিন্দী ভাষাৰ ডাব কৰা সংস্কৰণত ছবিখনৰ ষ্ট্ৰীমিং আৰম্ভ হৈছিল।<ref>Manjummel Boys Malayalam OTT release: When and where to watch Soubin Shahir-Sreenath Bhasi starrer survival thriller, Pinkvilla, 26 March 2024</ref><ref>Malayalam hit 'Manjummel Boys' locks its OTT release date, Onmanorama, 27 April 2024</ref> == প্ৰতিক্ৰিয়া == === বক্স অফিচ === ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' চলচ্চিত্ৰখনে কেৰালাত ৭২.১ কোটি টকা আৰু ভাৰতৰ বাকী থকা অংশত মূলতঃ তামিলনাডুত ৬৪.১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ লগতে বিদেশৰ পৰা ৭৩.৩ কোটি টকা অৰ্জন কৰে। সমগ্ৰ বিশ্বজুৰি এই ছবিখনে মুঠ ২৪২.৩ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ভাৰতৰ বাকী থকা অংশত আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে ইয়াৰ অভিলেখ এতিয়াও অক্ষুণ্ণ আছে।<ref>25 കോടി മുടക്കി പത്തിരട്ടി വാരി മഞ്ഞുമ്മല്‍; ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ച പണംവാരിപ്പടത്തിന്റെ ഫോർമുല, Manorama Online, 18 September 2024</ref><ref>Malayalam Hit 'Manjummel Boys' Director Chidambaram To Make His FIRST Hindi Film; Deets Inside, News18, 17 July 2024</ref> ব্যৱসায়িক বিশেষজ্ঞসকলৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি মুক্তিৰ প্ৰথম দিনাই ছবিখনে প্ৰায় ৬.৯ কোটি টকাৰ ওপৰত উপাৰ্জন কৰে। দ্বিতীয় দিনা ছবিখনে ৮.১ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰি বিশ্বজুৰি মুঠ ১৫ কোটি টকাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰে। তৃতীয় দিনাৰ শেষলৈকে ইয়াৰ গোলকীয় উপাৰ্জন ২৬ কোটি টকাতকৈও অধিক হয়। মুক্তিৰ প্ৰথম চাৰিদিনীয়া সপ্তাহান্তত ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৩৫ কোটি টকা অৰ্জন কৰে। ৫ দিনত বিদেশৰ বজাৰৰ ১৯ কোটি টকা ধৰি ছবিখনৰ মুঠ উপাৰ্জন ৪১ কোটি টকা হয়। আঠ দিনত ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৫৫ কোটি টকা লাভ কৰে যাৰ ভিতৰত ঘৰুৱা বজাৰত ৩২ কোটি টকা আৰু বিদেশত ২৩ কোটি টকা আছিল। ২০২৪ চনৰ ৫ মাৰ্চৰ ভিতৰত ছবিখনে ১০০ কোটি টকাৰ ক্লাৱত প্ৰৱেশ কৰে। একে বছৰৰে ১৪ মাৰ্চৰ ভিতৰত ই ১৭৫ কোটি টকা স্পৰ্শ কৰে আৰু ১৯ মাৰ্চত ''মঞ্জুম্মেল বয়েজ'' চলচ্চিত্ৰখনে বিশ্বজুৰি ২০০ কোটি টকাৰ এক ঐতিহাসিক মাইলৰখুঁটি অতিক্ৰম কৰে। ==== তামিলনাডু ==== তামিলনাডুত এই ছবিখনে প্ৰথম সপ্তাহান্তত ১ কোটি টকাৰ ব্যৱসায় কৰে। মাত্ৰ ১১ দিনৰ ভিতৰত ছবিখনে তাত ১৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰি ৰাজ্যখনত আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। চলচ্চিত্ৰ বিশ্লেষক আৰু প্ৰদৰ্শকসকলৰ মতে এই অভূতপূৰ্ব সফলতাৰ মূল কাৰণ আছিল ছবিখনৰ প্ৰায় ৬০ শতাংশ দৃশ্যগ্ৰহণ তামিলনাডুৰ পটভূমিত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি তামিল চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ পুৰণি স্মৃতি আৰু বিশেষকৈ গুণা গুহাত শ্বুটিং কৰা বিখ্যাত তামিল ছবি ''গুণা''ৰ প্ৰসংগই স্থানীয় দৰ্শক আৰু যুৱ প্ৰজন্মক আৱেগিকভাৱে আকৰ্ষিত কৰিছিল। === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === মঞ্জুম্মেল বয়েজ চলচ্চিত্ৰখনে সমালোচকসকলৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰিছে। পিংভিলাৰ এছ দেৱশংকৰে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৪টা তৰা দি লিখিছে যে মঞ্জুম্মেল বয়েজ হৈছে মালয়ালম চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ সংযোজন। সৰ্বোত্তম অভিজ্ঞতাৰ বাবে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ শব্দ গুণাগুণ থকা প্ৰেক্ষাগৃহত এই ছবিখন চোৱাটো প্ৰয়োজন আৰু ই দৰ্শকক নিশ্চিতভাৱে কঁপাই তুলিব। দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ গোপিকা আই এছে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৪টা তৰা প্ৰদান কৰি লিখিছে যে মঞ্জুম্মেল বয়েজ কেৱল এখন সাধাৰণ বন্ধুত্বৰ কথাছবি নহয় যাক চাৰ্ভাইভেল ছবিৰ দৰে সজোৱা হৈছে। যদি আপুনি এখন নিখুঁত চাৰ্ভাইভেল ছবি বিচাৰিছে তেন্তে এইখনেই সেই ছবি। ই দৃশ্যগ্ৰহণ, সুন্দৰ কাহিনী লিখন, চৰিত্ৰায়ন, সম্পাদনা, অভিনয় আৰু সকলো ধৰণৰ ৰোমাঞ্চৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। ৰেডিফৰ অৰ্জুন মেননে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৪টা তৰা দি মন্তব্য কৰিছে যে মঞ্জুম্মেল বয়েজ চলচ্চিত্ৰখনত বহুতো কথা ইমান সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে যে সৰু সৰু ত্ৰুটিবোৰে সামগ্ৰিক ছবিখনত বিশেষ প্ৰভাৱ পেলাব নোৱাৰে। অ’টিটিপ্লে’ৰ সঞ্জীথ শ্ৰীধৰণে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত চাৰে তিনিটা তৰা দি লিখিছে যে পৰিচালক চিদাম্বৰমে কেৱল মনোঞ্জনৰ বাবে মঞ্জুম্মেল বয়েজক অতিৰিক্ত নাট্য ৰূপ দিবলৈ চেষ্টা কৰা নাই আৰু ২০০৬ চনত কডাইকানালত সংঘটিত হোৱা প্ৰকৃত ঘটনাৰ প্ৰতি ইয়াৰ সত্যতা বজাই ৰাখিছে। দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ আনন্দু সুৰেশে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৩টা তৰা দি লিখিছে যে ইয়াৰ কিছু ত্ৰুটি থকাৰ পিছতো চিদাম্বৰমৰ ছবিখনক প্ৰকৃত মঞ্জুম্মেল বয়েজ আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰিয় বন্ধুক বচাবলৈ কৰা দৃঢ় প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতি এক শক্তিশালী শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে দেখা যাব পাৰে। ইণ্ডিয়া টুডেৰ জননী কে’ই ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৩টা তৰা প্ৰদান কৰি লিখিছে যে পৰিচালক চিদাম্বৰমৰ মঞ্জুম্মেল বয়েজ হৈছে এক হৃদয়স্পৰ্শী থ্ৰীলাৰ যিটো ইয়াৰ প্ৰচেষ্টাত সফল হৈছে। দ্য হিন্দুৰ এছ আৰ প্ৰবীণে লিখিছে যে যদিও চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ অংশটোৱে ভৰতৰ মালুটী ছবিৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে তথাপিও এই ছবিখনে চৰিত্ৰসমূহৰ বন্ধুত্বৰ সৈতে ঘটনাবোৰক দৃঢ়ভাৱে বান্ধি এক পৃথক পথ বাছি লৈছে। অন মনোৰমাৰ প্ৰিন্সী আলেকজেণ্ডাৰে লিখিছে যে সামগ্ৰিকভাৱে এই চলচ্চিত্ৰখন বন্ধুত্বৰ এক সুন্দৰভাৱে নিৰ্মিত কাহিনী যিয়ে চাৰ্ভাইভেল ড্ৰামাটোক অতিক্ৰম কৰি জয়লাভ কৰিছে।<ref>Manjummel Boys Movie Review: Sreenath-Soubin Shahir's survival thriller is heart-thumping tale that exemplifies friendship, Pinkvilla, 22 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys Movie Review: Chidambaram's Ensemble Survival Film Has It All; It's Well Written, Well Executed, The Times of India, 22 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys Review: Heartfelt Ode to Friendship, Rediff.com, 26 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys review: Chidambaram carves an earnest rescue thriller that relies on emotions to carry it, OTTplay, 22 February 2024</ref><ref>Manjummel Boys movie review: Soubin Shahir, Sreenath Bhasi's chilling survival thriller asserts that hope is a good thing and no good thing ever dies, The Indian Express, 22 February 2024</ref><ref>'Manjummel Boys' Review: Soubin Shahir's survival drama is heartwarming, earnest, India Today, 22 February 2024</ref><ref>'Manjummel Boys' movie review: Chidambaram pulls off an immaculately-crafted survival thriller, The Hindu, 22 February 2024</ref><ref>A neatly crafted survival thriller: Manjummel Boys review, Onmanorama, 22 February 2024</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বছৰ !বঁটা !অনুষ্ঠানৰ তাৰিখ !বিভাগ !প্ৰাপক !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- | rowspan="12" |২০২৪ |কিনোব্ৰাভো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ৰাছিয়া |১ অক্টোবৰ ২০২৪ |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত |সুশিন শ্যাম |{{Won}} |<ref>Manjummel Boys Wins Award For Best Music At KinoBravo Festival, Russia, Times Now, 6 October 2024</ref> |- |মৰাঝাৰ এণ্টাৰটেইনমেণ্ট বঁটা ২০২৪ |২০ আগষ্ট ২০২৪ |বক্স অফিচ বঁটা |মঞ্জুম্মেল বয়েজ |{{Won}} |<ref>Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured, Onmanorama, 21 August 2024</ref> |- | rowspan="10" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | rowspan="10" |৩ নৱেম্বৰ ২০২৫ |শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ |মঞ্জুম্মেল বয়েজ |{{Won}} | rowspan="10" |<ref>55th Kerala State Film Awards: Mammootty & Shamla Hamza wins Best Actor awards, Manjummel Boys best film, here's the full list of winners, Cinema Express, 3 November 2025</ref> |- |শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | rowspan="2" |চিদাম্বৰম |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য মৌলিক |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ চৰিত্ৰ অভিনেতা |সৌবিন শ্বাহিৰ |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ চিনেমেটোগ্ৰাফী |শ্বাইজু খালিদ |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ কলা নিৰ্দেশক |অজয়ন চালিছেৰী |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ |বেদন |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ শব্দ সংমিশ্ৰণ |শ্বিজিন মেলভিন হাটন, ফজল এ বাকৰ |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ শব্দ আৰ্হি প্ৰস্তুতকৰণ |শ্বিজিন মেলভিন হাটন, অভিষেক নায়াৰ |{{Won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ পৰীক্ষাগাৰ বা ৰং বিশেষজ্ঞ |শ্ৰীক ভেৰিয়াৰ |{{Won}} |} == বিতৰ্ক == === জয়মোহনৰ মন্তব্য === বি জয়মোহনৰ মতে মঞ্জুম্মেল বয়েজ হৈছে এখন আমোদজনক চলচ্চিত্ৰ য’ত কাল্পনিক কাহিনীতকৈ বাস্তৱক বেছি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। তেওঁ কৈছিল যে কেৰালাৰ পৰা অহা পৰ্যটকসকলে অত্যধিক মদ্যপান, বমি, উজুটি খাই পৰা আৰু সাধাৰণ জ্ঞান বা সামাজিক সচেতনতাৰ অভাৱ প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref>K Bhagyaraj: 'Jeyamohan shouldn't have used such words while criticising Manjummel Boys', The Indian Express, 19 March 2024</ref> === জালিয়াতি আৰু ধন সৰবৰাহৰ অভিযোগ === প্ৰতাৰণা আৰু জালিয়াতিৰ অভিযোগৰ তদন্তৰ বাবে মৰাড আৰক্ষীয়ে ছবিখনৰ প্ৰযোজকসকলক অভিযুক্ত কৰিছিল। সৌবিন শ্বাহিৰ, বাবু শ্বাহিৰ আৰু শ্বন এণ্টনিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম তথ্য বতৰা দাখিল কৰা হৈছিল। ২০২৪ চন calendarৰ ১৭ মে’ত কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ফৌজদাৰী গোচৰটো খাৰিজ কৰিবলৈ বিবাদীয়ে দাখিল কৰা আবেদনৰ ভিত্তিত এমাহৰ বাবে আইনী প্ৰক্ৰিয়া স্থগিত ৰাখিছিল।<ref>Manjummel boys movie producers landed in trouble, The Hindu, 24 April 2024</ref><ref>'Manjummel Boys': Kerala High Court stays proceedings in cheating case against producers of hit film, The Hindu, 17 May 2024</ref> === ইলাইয়াৰাজাৰ দ্বাৰা সাহিত্যিক চুৰ্যৰ অভিযোগ === ২০২৪ চন calendarৰ ২২ মে’ত সংগীত পৰিচালক ইলাইয়াৰাজাই তেওঁৰ গুণা ছবিৰ কন্মনী অন্বোডু কাদলন গানটো অননুমোদিতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে মঞ্জুম্মেল বয়েজৰ প্ৰযোজকসকললৈ এটা আনুষ্ঠানিক জাননী প্ৰেৰণ কৰে। পৰৱা ফিল্মছৰ সৌবিন শ্বাহিৰ, বাবু শ্বাহিৰ আৰু শ্বন এণ্টনিলৈ প্ৰেৰণ কৰা এই জাননীত গীতটোৰ ওপৰত ইলাইয়াৰাজাৰ আইনী আৰু নৈতিক অধিকাৰ থকাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু লগতে আইনী ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ অধিকাৰ সংৰক্ষিত কৰা হৈছে।<ref>Kanmani...Anbodu..., Ilayaraja issues notice to Manjummel Boys, The Times of India, 23 May 2024</ref> === আৰ্থিক প্ৰতাৰণা === মালয়ালম ছবি জগতৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হোৱা ব্লকবাষ্টাৰ মালয়ালম চাৰ্ভাইভেল থ্ৰীলাৰ মঞ্জুম্মেল বয়েজ এতিয়া ইয়াৰ প্ৰযোজকসকলৰ সৈতে জড়িত এক বৃহৎ আৰ্থিক প্ৰতাৰণাৰ বিতৰ্কৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ বিপুল বাণিজ্যিক সফলতা আৰু সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰাৰ পিছতো সংযুক্ত আৰৱ আমিৰশ্বাহীৰ এজন বিনিয়োগকাৰীয়ে অভিযোগ উত্থাপন কৰে যে ৪০ শতাংশ লাভৰ অংশিদাৰিত্বৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰে ৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰাৰ পিছত পৰৱা ফিল্মছৰ সৌবিন শ্বাহিৰৰ নেতৃত্বত থকা প্ৰডাকচন টিমটোৱে তেওঁক প্ৰতাৰণা কৰিছিল আৰু তেওঁ কোনো লাভাংশ লাভ কৰা নাছিল। এই সন্দৰ্ভত চলোৱা তদন্তৰ ফলত প্ৰতাৰণা, বিশ্বাসভংগ আৰু অপৰাধমূলক ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ উত্থাপিত হয়।<ref>Actor Soubin Shahir arrested in 'Manjummel Boys' fraud case, thefederal.com, 8 July 2025</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|26458038|Manjummel Boys}} bkjx8uh5gi0h915qx4r3hwffh2dtq30 622315 622254 2026-08-01T09:01:49Z Duhita Ragini Kalita 46712 [[মঞ্জুম্মেল বয়ছ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 622315 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মঞ্জুম্মেল বয়ছ]] 929g15dcdeho5a6uuamyp44ka5ujxbm 0 138258 622255 2026-08-01T05:55:33Z Jyoti Chiring 34123 নতুন পৃষ্ঠা: '''থোটাডা''' {{lang-en|Thottada }},ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাৰ কান্নুৰ পৌৰ নিগমৰ এখন উপকূলীয় লোকপিয়ল চহৰ ।ই কান্নুৰ চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল। ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কান্নুৰ ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পৰা... 622255 wikitext text/x-wiki '''থোটাডা''' {{lang-en|Thottada }},ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাৰ কান্নুৰ পৌৰ নিগমৰ এখন উপকূলীয় লোকপিয়ল চহৰ ।ই কান্নুৰ চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল। ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কান্নুৰ ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ৮ কিলোমিটাৰ (৫.০ মাইল) দক্ষিণে ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> থোট্টাডাত শ্ৰী নাৰায়ণ মহাবিদ্যালয়, চৰকাৰী বৃত্তিমূলক উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, কান্নুৰ পলিটেকনিক কলেজ, কান্নুৰ আইটিআই আৰু ইনষ্টিটিউট অৱ হেণ্ডলুম এণ্ড টেক্সটাইল টেকন'লজি অৱস্থিত। থোট্টাডা এক মনোমোহা পৰ্যটনস্থলীও। থোট্টাডা সমুদ্ৰ তীৰ অঞ্চল সূৰ্যস্নান আৰু সাঁতোৰৰ বাবে এক উপযুক্ত স্থান। ইয়াত উচিত মূল্যত থকা-খোৱাৰ সুবিধা আগবঢ়োৱা বহুতো বীচ হাউচ আৰু অতিথিশালা উপলব্ধ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} q12ujxtxcrhlersagbx1m33i43ea513 622303 622255 2026-08-01T08:27:37Z Jyoti Chiring 34123 622303 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = থোট্টাডা | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[উপকণ্ঠ অঞ্চল ]] | image_skyline = Thottada Beach.jpg | image_alt = | image_caption = থোট্টাডা সমুদ্ৰতীৰ | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|11.842991|N|75.4214|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Kannur district|কান্নুৰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[কান্নুৰ পৌৰ নিগম]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 18.37 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 40,818 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], English | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''থোট্টাডা''' {{lang-en|Thottada }},ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাৰ কান্নুৰ পৌৰ নিগমৰ এখন উপকূলীয় লোকপিয়ল চহৰ । ই কান্নুৰ চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল। ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কান্নুৰ ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ৮ কিলোমিটাৰ (৫.০ মাইল) দক্ষিণে ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> থোট্টাডাত শ্ৰী নাৰায়ণ মহাবিদ্যালয়, চৰকাৰী বৃত্তিমূলক উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, কান্নুৰ পলিটেকনিক কলেজ, কান্নুৰ আইটিআই আৰু ইনষ্টিটিউট অৱ হেণ্ডলুম এণ্ড টেক্সটাইল টেকন'লজি অৱস্থিত। থোট্টাডা এখন সুন্দৰ সমুদ্ৰতীৰ হোৱাৰ ওপৰি মনোমোহা পৰ্যটনস্থলীও। থোট্টাডা সমুদ্ৰ তীৰ অঞ্চল সূৰ্যস্নান আৰু সাঁতোৰৰ বাবে এক উপযুক্ত স্থান। ইয়াত উচিত মূল্যত থকা-খোৱাৰ সুবিধা আগবঢ়োৱা বহুতো বীচ হাউচ আৰু অতিথিশালা উপলব্ধ। ==জনসংখ্যাৰ পৰিসংখ্যা== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি, থোট্টাডাৰ মুঠ জনসংখ্যা ৪০,৮১৮ জন। ইয়াৰে ১৮,৪৮৩ জন পুৰুষ আৰু ২২,৩৩৫ গৰাকী মহিলা। থোট্টাডাৰ মুঠ মাটিকালি ১৮.৩৭ বৰ্গ কিলোমিটাৰ, আৰু ইয়াত ৮,৭৯৮টা পৰিয়াল বসবাস কৰে। থোট্টাডাৰ লিংগ অনুপাত (প্ৰতি ১,০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা) ১,২০৮, যি কেৰালাৰ গড় ১,০৮৪-তকৈ অধিক। থোট্টাডাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৬.৬%, যি ৰাজ্যখনৰ গড় ৯৪%-তকৈ বেছি। ইয়াৰে পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৭.৮%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৫.৬%। থোট্টাডাৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০.৫% লোকৰ বয়স ৬ বছৰৰ তলত। ==থোট্টাডা সমুদ্ৰতীৰ== থোট্টাডা সমুদ্ৰতীৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাত অৱস্থিত এক মনোৰম সমুদ্ৰতীৰ অঞ্চল। ই থোট্টাডাত অৱস্থিত আৰু কান্নুৰ চহৰ আৰু থালাছেৰী চহৰক সংযোগ কৰা ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ পৰা প্ৰায় ২.৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। এই অঞ্চল কান্নুৰ চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৭ কিলোমিটাৰ আৰু থালাছেৰীৰ পৰা প্ৰায় ১৩ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। প্ৰায় ৮০০ মিটাৰ দীঘল এই অপ্ৰদূষিত সমুদ্ৰতীৰত সূৰ্যস্নানৰ বাবে এক উপযুক্ত স্থান। পৰ্যটকসকলে সমুদ্ৰতীৰৰ কাষত থকা বীচ হাউচ বা অতিথিশালাত উপযুক্ত মূল্যত থাকিব পাৰে। প্ৰায় ৪.৫ কিলোমিটাৰ দীঘল থোট্টাডা নদী সমুদ্ৰতীৰৰ এক প্ৰান্তত থকা এডাক্কাড সমুদ্ৰতীৰত গৈ সাগৰত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ ওপৰত প্ৰায় তিনি দশক পূৰ্বে এটা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে ইয়াৰ মিঠা পানীলৈ লুণীয়া সাগৰীয় পানী সোমাই নাযায়। সাগৰৰ পৰা আঁতৰত নদীখন বিস্তৃত হৈ জলাশয় সৃষ্টি কৰিছে। এই জলাশয়সমূহ বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই আৰু মাছৰ বাবে এক উৎকৃষ্ট প্ৰাকৃতিক বাসস্থান হিচাপে পৰিগণিত। ==কুৰুভা গাঁও== কুৰুভা কেৰালাৰ কান্নুৰ জিলাৰ এখন সৰু গাঁও। ই কান্নুৰ চহৰ আৰু থোট্টাডাৰ মাজত অৱস্থিত। এসময়ত কুৰুভা বিড়ি উদ্যোগৰ বাবে সুপৰিচিত আছিল, কিন্তু বৰ্তমান কুৰুভা গাঁও খনত এই উদ্যোগৰ কোনো অস্তিত্বত নাই। ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু স্মাৰক বায়নশালা স্থানীয় ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক কাৰ্যকলাপৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ত বহুতো স্থানীয় সভা-সমিতি ইয়াত অনুষ্ঠিত হৈছিল। অতীতত কুৰুভাত কৃষিকাৰ্য যথেষ্ট বিকশিত আছিল। কিন্তু বৰ্তমান গাঁওখনৰ অধিকাংশ কৃষিভূমি আবাসিক এলেকালৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 5k7b4w7j4gi5kr6361bvt849tn6faay 622304 622303 2026-08-01T08:29:13Z Jyoti Chiring 34123 622304 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = থোট্টাডা | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[উপকণ্ঠ অঞ্চল ]] | image_skyline = Thottada Beach.jpg | image_alt = | image_caption = থোট্টাডা সমুদ্ৰতীৰ | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|11.842991|N|75.4214|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Kannur district|কান্নুৰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[কান্নুৰ পৌৰ নিগম]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 18.37 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 40,818 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], English | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''থোট্টাডা''' {{lang-en|: Thottada }},ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাৰ কান্নুৰ পৌৰ নিগমৰ এখন উপকূলীয় লোকপিয়ল চহৰ । ই কান্নুৰ চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল। ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কান্নুৰ ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ৮ কিলোমিটাৰ (৫.০ মাইল) দক্ষিণে ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> থোট্টাডাত শ্ৰী নাৰায়ণ মহাবিদ্যালয়, চৰকাৰী বৃত্তিমূলক উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, কান্নুৰ পলিটেকনিক কলেজ, কান্নুৰ আইটিআই আৰু ইনষ্টিটিউট অৱ হেণ্ডলুম এণ্ড টেক্সটাইল টেকন'লজি অৱস্থিত। থোট্টাডা এখন সুন্দৰ সমুদ্ৰতীৰ হোৱাৰ ওপৰি মনোমোহা পৰ্যটনস্থলীও। থোট্টাডা সমুদ্ৰ তীৰ অঞ্চল সূৰ্যস্নান আৰু সাঁতোৰৰ বাবে এক উপযুক্ত স্থান। ইয়াত উচিত মূল্যত থকা-খোৱাৰ সুবিধা আগবঢ়োৱা বহুতো বীচ হাউচ আৰু অতিথিশালা উপলব্ধ। ==জনসংখ্যাৰ পৰিসংখ্যা== ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি, থোট্টাডাৰ মুঠ জনসংখ্যা ৪০,৮১৮ জন। ইয়াৰে ১৮,৪৮৩ জন পুৰুষ আৰু ২২,৩৩৫ গৰাকী মহিলা। থোট্টাডাৰ মুঠ মাটিকালি ১৮.৩৭ বৰ্গ কিলোমিটাৰ, আৰু ইয়াত ৮,৭৯৮টা পৰিয়াল বসবাস কৰে। থোট্টাডাৰ লিংগ অনুপাত (প্ৰতি ১,০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা) ১,২০৮, যি কেৰালাৰ গড় ১,০৮৪-তকৈ অধিক। থোট্টাডাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৬.৬%, যি ৰাজ্যখনৰ গড় ৯৪%-তকৈ বেছি। ইয়াৰে পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৭.৮%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৫.৬%। থোট্টাডাৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১০.৫% লোকৰ বয়স ৬ বছৰৰ তলত। ==থোট্টাডা সমুদ্ৰতীৰ== থোট্টাডা সমুদ্ৰতীৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাত অৱস্থিত এক মনোৰম সমুদ্ৰতীৰ অঞ্চল। ই থোট্টাডাত অৱস্থিত আৰু কান্নুৰ চহৰ আৰু থালাছেৰী চহৰক সংযোগ কৰা ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ পৰা প্ৰায় ২.৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। এই অঞ্চল কান্নুৰ চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৭ কিলোমিটাৰ আৰু থালাছেৰীৰ পৰা প্ৰায় ১৩ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। প্ৰায় ৮০০ মিটাৰ দীঘল এই অপ্ৰদূষিত সমুদ্ৰতীৰত সূৰ্যস্নানৰ বাবে এক উপযুক্ত স্থান। পৰ্যটকসকলে সমুদ্ৰতীৰৰ কাষত থকা বীচ হাউচ বা অতিথিশালাত উপযুক্ত মূল্যত থাকিব পাৰে। প্ৰায় ৪.৫ কিলোমিটাৰ দীঘল থোট্টাডা নদী সমুদ্ৰতীৰৰ এক প্ৰান্তত থকা এডাক্কাড সমুদ্ৰতীৰত গৈ সাগৰত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ ওপৰত প্ৰায় তিনি দশক পূৰ্বে এটা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাতে ইয়াৰ মিঠা পানীলৈ লুণীয়া সাগৰীয় পানী সোমাই নাযায়। সাগৰৰ পৰা আঁতৰত নদীখন বিস্তৃত হৈ জলাশয় সৃষ্টি কৰিছে। এই জলাশয়সমূহ বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই আৰু মাছৰ বাবে এক উৎকৃষ্ট প্ৰাকৃতিক বাসস্থান হিচাপে পৰিগণিত। ==কুৰুভা গাঁও== কুৰুভা কেৰালাৰ কান্নুৰ জিলাৰ এখন সৰু গাঁও। ই কান্নুৰ চহৰ আৰু থোট্টাডাৰ মাজত অৱস্থিত। এসময়ত কুৰুভা বিড়ি উদ্যোগৰ বাবে সুপৰিচিত আছিল, কিন্তু বৰ্তমান কুৰুভা গাঁও খনত এই উদ্যোগৰ কোনো অস্তিত্বত নাই। ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু স্মাৰক বায়নশালা স্থানীয় ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক কাৰ্যকলাপৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ত বহুতো স্থানীয় সভা-সমিতি ইয়াত অনুষ্ঠিত হৈছিল। অতীতত কুৰুভাত কৃষিকাৰ্য যথেষ্ট বিকশিত আছিল। কিন্তু বৰ্তমান গাঁওখনৰ অধিকাংশ কৃষিভূমি আবাসিক এলেকালৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} lib1nls2iuj64zhea4kb4azhak0uy18 0 138259 622256 2026-08-01T05:57:33Z Duhita Ragini Kalita 46712 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox film | name = দৃশ্যম | director = জীথু জোচেফ | producer = এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ | writer = জীথু জোচেফ | starring = মোহনলাল<br />মীনা<br />আনচিবা হাছান<br />এষ্টাৰ অনিল<br />কলাভাৱন চাজোন<br />আশাচৰত<br />চিদ্দিক<br />ৰৌ... 622256 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = দৃশ্যম | director = জীথু জোচেফ | producer = এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ | writer = জীথু জোচেফ | starring = মোহনলাল<br />মীনা<br />আনচিবা হাছান<br />এষ্টাৰ অনিল<br />কলাভাৱন চাজোন<br />আশাচৰত<br />চিদ্দিক<br />ৰৌচন বাছিৰ<br />নীৰজ মাধৱ | music = বিনু থমাছ<br />অনিল জনচন | cinematography = সুজিত বাছুদেৱ | editing = আয়ুব খান | studio = আশীৰ্বাদ চিনেমাছ | distributor = মেক্সলেব চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ | released = ১৯ ডিচেম্বৰ ২০১৩ | runtime = ১৬৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = ৩.৫ ৰ পৰা ৫ কোটি টকা<ref name="Gautaman Bhaskaran">Mohanlal's aam aadmi is a surprise hit in Drishyam, Hindustan Times, 9 January 2014</ref> | gross = ৬২ কোটি টকা<ref>Drishyam 3 to release tomorrow: Recap of Mohanlal's Drishyam 1 and 2 and why 3 is important, Moneycontrol, 25 May 2026</ref> }} ''দৃশ্যম'' হৈছে ২০১৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ অপৰাধমূলক থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনা কৰিছে জীথু জোচেফে। আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰ বেনাৰত ইয়াক প্ৰযোজনা কৰিছে এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰে। এইখন দৃশ্যম চলচ্চিত্ৰ শৃংখলাৰ প্ৰথমটো খণ্ড। চলচ্চিত্ৰখনত জৰ্জকুট্টী আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সংগ্ৰামৰ কাহিনী দেখুওৱা হৈছে যিসকল আৰক্ষী মহাপৰিদৰ্শক গীতা প্ৰভাকৰৰ পুত্ৰ বৰুণ প্ৰভাকৰ নিৰুদ্দেশ হোৱাৰ পিছত সন্দেহৰ আৱৰ্তলৈ আহে। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ ২০১৩ চন calendarৰ অক্টোবৰ মাহত থোডুপুঝাত আৰম্ভ হৈছিল আৰু তাতেই ছবিখনৰ সৰহসংখ্যক শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী সুজিত বাছুদেৱৰ আৰু সম্পাদনা আয়ুব খানৰ আছিল। ইয়াৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল অনিল জনচন আৰু বিনু থমাছে। ''দৃশ্যম'' ২০১৩ চনৰ ১৯ ডিচেম্বৰত মুক্তি দিয়া হয়। ছবিখনে দৰ্শক আৰু সমালোচকৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। বিশেষকৈ অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শন, কাহিনী, চিত্ৰনাট্য আৰু পৰিচালনাক সকলোৱে প্ৰশংসা কৰে। ৫০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰা এইখন প্ৰথম মালয়ালম ছবি আছিল। ছবিখনে বিশ্বজুৰি মুঠ ৬২ কোটিতকৈও অধিক টকা উপাৰ্জন কৰে।<ref name="auto">Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days, PINKVILLA, 25 May 2023</ref> ই ছবিগৃহত ১৫০ দিনতকৈও অধিক সময় ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। সংযুক্ত আৰৱ আমিৰশ্বাহীৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১২৫ দিন চলি ই আটাইতকৈ দীঘলীয়া সময়লৈ চলা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ২০১৫ চনত প্ৰেমম চলচ্চিত্ৰখনে অতিক্ৰম নকৰা পৰ্যন্ত এইখন সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি আছিল। ২০২১ চনত ইয়াৰ দ্বিতীয়টো খণ্ড দৃশ্যম ২ মুক্তি পায়। এই ছবিখনে জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা আৰু ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম ছবিৰ বঁটাকে ধৰি বহুকেইটা বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ছবিখন ভাৰতৰ ৪৫ সংখ্যক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু অষ্টম এছিয়ান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল। ''দৃশ্যম'' চলচ্চিত্ৰখন কেইবাটাও আঞ্চলিক ভাষালৈ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যাৰ ভিতৰত কানাড়া ভাষাত দৃশ্য, তেলুগুত দৃশ্যম, তামিলত পাপনাচম আৰু হিন্দীত দৃশ্যম অন্যতম। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ইয়াক সিংহলী ভাষাত ধৰ্মযুদ্ধ আৰু চীনা ভাষাত শ্বীপে উইদাউট এ শ্বেৰ্ড নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ কোৰিয়ান সংস্কৰণো ঘোষণা কৰা হৈছে আৰু কোৰিয়ান ভাষাত পুনৰ নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া এইখনেই প্ৰথম ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 03m1z9sjrxag2legvbyvuqwio671whx 622257 622256 2026-08-01T06:00:47Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622257 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = দৃশ্যম | director = জীথু জোচেফ | producer = এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ | writer = জীথু জোচেফ | starring = মোহনলাল<br />মীনা<br />আনচিবা হাছান<br />এষ্টাৰ অনিল<br />কলাভাৱন চাজোন<br />আশাচৰত<br />চিッドレス<br />ৰৌচন বাছিৰ<br />নীৰজ মাধৱ | music = বিনু থমাছ<br />অনিল জনচন | cinematography = সুজিত বাছুদেৱ | editing = আয়ুব খান | studio = আশীৰ্বাদ চিনেমাছ | distributor = মেক্সলেব চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ | released = ১৯ ডিচেম্বৰ ২০১৩ | runtime = ১৬৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = ৩.৫ ৰ পৰা ৫ কোটি টকা<ref name="Gautaman Bhaskaran">Mohanlal's aam aadmi is a surprise hit in Drishyam, Hindustan Times, 9 January 2014</ref> | gross = ৬২ কোটি টকা<ref name="moneycontrol">Drishyam 3 to release tomorrow: Recap of Mohanlal's Drishyam 1 and 2 and why 3 is important, Moneycontrol, 25 May 2026</ref> }} ''দৃশ্যম'' হৈছে ২০১৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ অপৰাধমূলক থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনা কৰিছে জীথু জোচেফে। আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰ বেনাৰত ইয়াক প্ৰযোজনা কৰিছে এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰে। এইখন দৃশ্যম চলচ্চিত্ৰ শৃংখলাৰ প্ৰথমটো খণ্ড। চলচ্চিত্ৰখনত জৰ্জকুট্টী আৰু তেۆঁৰ পৰিয়ালৰ সংগ্ৰামৰ কাহিনী দেখুওৱা হৈছে যিসকল আৰক্ষী মহাপৰিদৰ্শক গীতা প্ৰভাকৰৰ পুত্ৰ বৰুণ প্ৰভাকৰ নিৰুদ্দেশ হোৱাৰ পিছত সন্দেহৰ আৱৰ্তলৈ আহে। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ ২০১৩ চন calendarৰ অক্টোবৰ মাহত থোডুপুঝাত আৰম্ভ হৈছিল আৰু তাতেই ছবিখনৰ সৰহসংখ্যক শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী সুজিত বাছুদেৱৰ আৰু সম্পাদনা আয়ুব খানৰ আছিল। ইয়াৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল অনিল জনচন আৰু বিনু থমাছে। ''দৃশ্যম'' ২০১৩ চনৰ ১৯ ডিচেম্বৰত মুক্তি দিয়া হয়। ছবিখনে দৰ্শক আৰু সমালোচকৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। বিশেষকৈ অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শন, কাহিনী, চিত্ৰনাট্য আৰু পৰিচালনাক সকলোৱে প্ৰশংসা কৰে। ৫০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰা এইখন প্ৰথম মালয়ালম ছবি আছিল। ছবিখনে বিশ্বজুৰি মুঠ ৬২ কোটিতকৈও অধিক টকা উপাৰ্জন কৰে।<ref name="auto">Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days, PINKVILLA, 25 May 2023</ref> ই ছবিগৃহত ১৫০ দিনতকৈও অধিক সময় ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। সংযুক্ত আৰৱ আমিৰশ্বাহীৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১২৫ দিন চলি ই আটাইতকৈ দীঘলীয়া সময়লৈ চলা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ২০১৫ চনত প্ৰেমম চলচ্চিত্ৰখনে অতিক্ৰম নকৰা পৰ্যন্ত এইখন সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি আছিল। ২০২১ চনত ইয়াৰ দ্বিতীয়টো খণ্ড দৃশ্যম ২ মুক্তি পায়। এই ছবিখনে জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা আৰু ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম ছবিৰ বঁটাকে ধৰি বহুকেইটা বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ছবিখন ভাৰতৰ ৪৫ সংখ্যক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু অষ্টম এছিয়ান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল। ''দৃশ্যম'' চলচ্চিত্ৰখন কেইবাটাও আঞ্চলিক ভাষালৈ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যাৰ ভিতৰত কানাড়া ভাষাত দৃশ্য, তেলুগুত দৃশ্যম, তামিলত পাপনাচম আৰু হিন্দীত দৃশ্যম অন্যতম। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ইয়াক সিংহলী ভাষাত ধৰ্মযুদ্ধ আৰু চীনা ভাষাত শ্বীপে উইদাউট এ শ্বেৰ্ড নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ কোৰিয়ান সংস্কৰণো ঘোষণা কৰা হৈছে আৰু কোৰিয়ান ভাষাত পুনৰ নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া এইখনেই প্ৰথম ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ। == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref name="Gautaman Bhaskaran">Mohanlal's aam aadmi is a surprise hit in Drishyam, Hindustan Times, 9 January 2014</ref> <ref name="moneycontrol">Drishyam 3 to release tomorrow: Recap of Mohanlal's Drishyam 1 and 2 and why 3 is important, Moneycontrol, 25 May 2026</ref> <ref name="auto">Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days, PINKVILLA, 25 May 2023</ref> </references> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} lu7q5va19maa1uuzypl4687imtg60of 622258 622257 2026-08-01T06:02:05Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622258 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = দৃশ্যম | director = জীথু জোচেফ | producer = এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ | writer = জীথু জোচেফ | starring = মোহনলাল<br />মীনা<br />আনচিবা হাছান<br />এষ্টাৰ অনিল<br />কলাভাৱন চাজোন<br />আশাচৰত<br />চিッドレス<br />ৰৌচন বাছিৰ<br />নীৰজ মাধৱ | music = বিনু থমাছ<br />অনিল জনচন | cinematography = সুজিত বাছুদেৱ | editing = আয়ুব খান | studio = আশীৰ্বাদ চিনেমাছ | distributor = মেক্সলেব চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ | released = ১৯ ডিচেম্বৰ ২০১৩ | runtime = ১৬৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = ৩.৫ ৰ পৰা ৫ কোটি টকা<ref name="Gautaman Bhaskaran">Mohanlal's aam aadmi is a surprise hit in Drishyam, Hindustan Times, 9 January 2014</ref> | gross = ৬২ কোটি টকা<ref name="moneycontrol">Drishyam 3 to release tomorrow: Recap of Mohanlal's Drishyam 1 and 2 and why 3 is important, Moneycontrol, 25 May 2026</ref> }} ''দৃশ্যম'' হৈছে ২০১৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ অপৰাধমূলক থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনা কৰিছে জীথু জোচেফে। ইয়াত মোহনলালে মীনা, আনচিবা হাছান, এষ্টাৰ অনিল, কলাভাৱন চাজোন, আশাচৰত, চিদ্দিক, ৰৌচন বাছিৰ আৰু নীৰজ মাধৱৰ সৈতে অভিনয় কৰিছে। আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰ বেনাৰত ইয়াক প্ৰযোজনা কৰিছে এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰে। এইখন দৃশ্যম চলচ্চিত্ৰ শৃংখলাৰ প্ৰথমটো খণ্ড। চলচ্চিত্ৰখনত জৰ্জকুট্টী আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সংগ্ৰামৰ কাহিনী দেখুওৱা হৈছে যিসকল আৰক্ষী মহাপৰিদৰ্শক গীতা প্ৰভাকৰৰ পুত্ৰ বৰুণ প্ৰভাকৰ নিৰুদ্দেশ হোৱাৰ পিছত সন্দেহৰ আৱৰ্তলৈ আহে। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ ২০১৩ চন calendarৰ অক্টোবৰ মাহত থোডুপুঝাত আৰম্ভ হৈছিল আৰু তাতেই ছবিখনৰ সৰহসংখ্যক শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী সুজিত বাছুদেৱৰ আৰু সম্পাদনা আয়ুব খানৰ আছিল। ইয়াৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল অনিল জনচন আৰু বিনু থমাছে। ''দৃশ্যম'' ২০১৩ চনৰ ১৯ ডিচেম্বৰত মুক্তি দিয়া হয়। ছবিখনে দৰ্শক আৰু সমালোচকৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। বিশেষকৈ অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শন, কাহিনী, চিত্ৰনাট্য আৰু পৰিচালনাক সকলোৱে প্ৰশংসা কৰে। ৫০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰা এইখন প্ৰথম মালয়ালম ছবি আছিল। ছবিখনে বিশ্বজুৰি মুঠ ৬২ কোটিতকৈও অধিক টকা উপাৰ্জন কৰে।<ref name="auto">Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days, PINKVILLA, 25 May 2023</ref> ই ছবিগৃহত ১৫০ দিনতকৈও অধিক সময় ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। সংযুক্ত আৰৱ আমিৰশ্বাহীৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১২৫ দিন চলি ই আটাইতকৈ দীঘলীয়া সময়লৈ চলা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ২০১৫ চনত প্ৰেমম চলচ্চিত্ৰখনে অতিক্ৰম নকৰা পৰ্যন্ত এইখন সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি আছিল আৰু এক দশক ধৰি ই শীৰ্ষ ১০ খন সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবিৰ ভিতৰত আছিল। ২০২১ চনত ইয়াৰ দ্বিতীয়টো খণ্ড দৃশ্যম ২ মুক্তি পায়। এই ছবিখনে জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা আৰু ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম ছবিৰ বঁটাকে ধৰি বহুকেইটা বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ছবিখন ভাৰতৰ ৪৫ সংখ্যক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু অষ্টম এছিয়ান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল। ''দৃশ্যম'' চলচ্চিত্ৰখন কেইবাটাও আঞ্চলিক ভাষালৈ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যাৰ ভিতৰত কানাড়া ভাষাত দৃশ্য, তেলুগুত দৃশ্যম, তামিলত পাপনাচম আৰু হিন্দীত দৃশ্যম অন্যতম। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ইয়াক সিংহলী ভাষাত ধৰ্মযুদ্ধ আৰু চীনা ভাষাত শ্বীপে উইদাউট এ শ্বেৰ্ড নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ কোৰিয়ান সংস্কৰণো ঘোষণা কৰা হৈছে আৰু কোৰিয়ান ভাষাত পুনৰ নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া এইখনেই প্ৰথম ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ। ইয়াৰ ইণ্ডোনেচিয়ান সংস্কৰণো ২০২১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু ইণ্ডোনেচিয়ান ভাষাত নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া ই প্ৰথমখন ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আছিল যদিও তাৰ পিছৰে পৰা এই ৰিমেক সন্দৰ্ভত কোনো নতুন তথ্য অহা নাই। ২০২৪ চনত গালফষ্ট্ৰীম পিকচাৰ্ছ আৰু জোৱাট ফিল্মছ নামৰ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কোম্পানীৰ সৈতে পেনোৰামা ষ্টুডিঅ’ই ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণো ঘোষণা কৰিছে। ২০২৬ চনৰ দিল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ইয়াৰ স্পেনিছ ভাষাৰ ৰিমেকৰ কথাও ঘোষণা কৰা হৈছে। == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref name="Gautaman Bhaskaran">Mohanlal's aam aadmi is a surprise hit in Drishyam, Hindustan Times, 9 January 2014</ref> <ref name="moneycontrol">Drishyam 3 to release tomorrow: Recap of Mohanlal's Drishyam 1 and 2 and why 3 is important, Moneycontrol, 25 May 2026</ref> <ref name="auto">Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days, PINKVILLA, 25 May 2023</ref> </references> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} i3c38u0x3rhw42b7gozeisfint85hl5 622259 622258 2026-08-01T06:02:18Z Duhita Ragini Kalita 46712 622259 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = দৃশ্যম | director = জীথু জোচেফ | producer = এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ | writer = জীথু জোচেফ | starring = মোহনলাল<br />মীনা<br />আনচিবা হাছান<br />এষ্টাৰ অনিল<br />কলাভাৱন চাজোন<br />আশাচৰত<br />চিッドレス<br />ৰৌচন বাছিৰ<br />নীৰজ মাধৱ | music = বিনু থমাছ<br />অনিল জনচন | cinematography = সুজিত বাছুদেৱ | editing = আয়ুব খান | studio = আশীৰ্বাদ চিনেমাছ | distributor = মেক্সলেব চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ | released = ১৯ ডিচেম্বৰ ২০১৩ | runtime = ১৬৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = ৩.৫ ৰ পৰা ৫ কোটি টকা<ref name="Gautaman Bhaskaran">Mohanlal's aam aadmi is a surprise hit in Drishyam, Hindustan Times, 9 January 2014</ref> | gross = ৬২ কোটি টকা<ref name="moneycontrol">Drishyam 3 to release tomorrow: Recap of Mohanlal's Drishyam 1 and 2 and why 3 is important, Moneycontrol, 25 May 2026</ref> }} ''দৃশ্যম'' হৈছে ২০১৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ অপৰাধমূলক থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনা কৰিছে জীথু জোচেফে। ইয়াত মোহনলালে মীনা, আনচিবা হাছান, এষ্টাৰ অনিল, কলাভাৱন চাজোন, আশাচৰত, চিদ্দিক, ৰৌচন বাছিৰ আৰু নীৰজ মাধৱৰ সৈতে অভিনয় কৰিছে। আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰ বেনাৰত ইয়াক প্ৰযোজনা কৰিছে এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰে। এইখন দৃশ্যম চলচ্চিত্ৰ শৃংখলাৰ প্ৰথমটো খণ্ড। চলচ্চিত্ৰখনত জৰ্জকুট্টী আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সংগ্ৰামৰ কাহিনী দেখুওৱা হৈছে যিসকল আৰক্ষী মহাপৰিদৰ্শক গীতা প্ৰভাকৰৰ পুত্ৰ বৰুণ প্ৰভাকৰ নিৰুদ্দেশ হোৱাৰ পিছত সন্দেহৰ আৱৰ্তলৈ আহে। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ ২০১৩ চন calendarৰ অক্টোবৰ মাহত থোডুপুঝাত আৰম্ভ হৈছিল আৰু তাতেই ছবিখনৰ সৰহসংখ্যক শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী সুজিত বাছুদেৱৰ আৰু সম্পাদনা আয়ুব খানৰ আছিল। ইয়াৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল অনিল জনচন আৰু বিনু থমাছে। ''দৃশ্যম'' ২০১৩ চনৰ ১৯ ডিচেম্বৰত মুক্তি দিয়া হয়। ছবিখনে দৰ্শক আৰু সমালোচকৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। বিশেষকৈ অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শন, কাহিনী, চিত্ৰনাট্য আৰু পৰিচালনাক সকলোৱে প্ৰশংসা কৰে। ৫০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰা এইখন প্ৰথম মালয়ালম ছবি আছিল। ছবিখনে বিশ্বজুৰি মুঠ ৬২ কোটিতকৈও অধিক টকা উপাৰ্জন কৰে।<ref name="auto">Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days, PINKVILLA, 25 May 2023</ref> ই ছবিগৃহত ১৫০ দিনতকৈও অধিক সময় ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। সংযুক্ত আৰৱ আমিৰশ্বাহীৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১২৫ দিন চলি ই আটাইতকৈ দীঘলীয়া সময়লৈ চলা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ২০১৫ চনত প্ৰেমম চলচ্চিত্ৰখনে অতিক্ৰম নকৰা পৰ্যন্ত এইখন সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি আছিল আৰু এক দশক ধৰি ই শীৰ্ষ ১০ খন সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবিৰ ভিতৰত আছিল। ২০২১ চনত ইয়াৰ দ্বিতীয়টো খণ্ড দৃশ্যম ২ মুক্তি পায়। এই ছবিখনে জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা আৰু ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম ছবিৰ বঁটাকে ধৰি বহুকেইটা বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ছবিখন ভাৰতৰ ৪৫ সংখ্যক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু অষ্টম এছিয়ান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল। ''দৃশ্যম'' চলচ্চিত্ৰখন কেইবাটাও আঞ্চলিক ভাষালৈ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যাৰ ভিতৰত কানাড়া ভাষাত দৃশ্য, তেলুগুত দৃশ্যম, তামিলত পাপনাচম আৰু হিন্দীত দৃশ্যম অন্যতম। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ইয়াক সিংহলী ভাষাত ধৰ্মযুদ্ধ আৰু চীনা ভাষাত শ্বীপে উইদাউট এ শ্বেৰ্ড নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ কোৰিয়ান সংস্কৰণো ঘোষণা কৰা হৈছে আৰু কোৰিয়ান ভাষাত পুনৰ নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া এইখনেই প্ৰথম ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ। ইয়াৰ ইণ্ডোনেচিয়ান সংস্কৰণো ২০২১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু ইণ্ডোনেচিয়ান ভাষাত নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া ই প্ৰথমখন ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আছিল যদিও তাৰ পিছৰে পৰা এই ৰিমেক সন্দৰ্ভত কোনো নতুন তথ্য অহা নাই। ২০২৪ চনত গালফষ্ট্ৰীম পিকচাৰ্ছ আৰু জোৱাট ফিল্মছ নামৰ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কোম্পানীৰ সৈতে পেনোৰামা ষ্টুডিঅ’ই ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণো ঘোষণা কৰিছে। ২০২৬ চনৰ দিল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ইয়াৰ স্পেনিছ ভাষাৰ ৰিমেকৰ কথাও ঘোষণা কৰা হৈছে। == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref name="Gautaman Bhaskaran">Mohanlal's aam aadmi is a surprise hit in Drishyam, Hindustan Times, 9 January 2014</ref> <ref name="moneycontrol">Drishyam 3 to release tomorrow: Recap of Mohanlal's Drishyam 1 and 2 and why 3 is important, Moneycontrol, 25 May 2026</ref> <ref name="auto">Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days, PINKVILLA, 25 May 2023</ref> </references> 3nc5y6xnh5aurbs5k2j5reragbjklx8 622261 622259 2026-08-01T06:05:23Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622261 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = দৃশ্যম | director = জীথু জোচেফ | producer = এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ | writer = জীথু জোচেফ | starring = মোহনলাল<br />মীনা<br />আনচিবা হাছান<br />এষ্টাৰ অনিল<br />কলাভাৱন চাজোন<br />আশাচৰত<br />চিッドレス<br />ৰৌচন বাছিৰ<br />নীৰজ মাধৱ | music = বিনু থমাছ<br />অনিল জনচন | cinematography = সুজিত বাছুদেৱ | editing = আয়ুব খান | studio = আশীৰ্বাদ চিনেমাছ | distributor = মেক্সলেব চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ | released = ১৯ ডিচেম্বৰ ২০১৩ | runtime = ১৬৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = ৩.৫ ৰ পৰা ৫ কোটি টকা<ref name="Gautaman Bhaskaran">Mohanlal's aam aadmi is a surprise hit in Drishyam, Hindustan Times, 9 January 2014</ref> | gross = ৬২ কোটি টকা<ref name="moneycontrol">Drishyam 3 to release tomorrow: Recap of Mohanlal's Drishyam 1 and 2 and why 3 is important, Moneycontrol, 25 May 2026</ref> }} ''দৃশ্যম'' হৈছে ২০১৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ অপৰাধমূলক থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনা কৰিছে জীথু জোচেফে। ইয়াত মোহনলালে মীনা, আনচিবা হাছান, এষ্টাৰ অনিল, কলাভাৱন চাজোন, আশাচৰত, চিদ্দিক, ৰৌচন বাছিৰ আৰু নীৰজ মাধৱৰ সৈতে অভিনয় কৰিছে। আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰ বেনাৰত ইয়াক প্ৰযোজনা কৰিছে এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰে। এইখন দৃশ্যম চলচ্চিত্ৰ শৃংখলাৰ প্ৰথমটো খণ্ড। চলচ্চিত্ৰখনত জৰ্জকুট্টী আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সংগ্ৰামৰ কাহিনী দেখুওৱা হৈছে যিসকল আৰক্ষী মহাপৰিদৰ্শক গীতা প্ৰভাকৰৰ পুত্ৰ বৰুণ প্ৰভাকৰ নিৰুদ্দেশ হোৱাৰ পিছত সন্দেহৰ আৱৰ্তলৈ আহে। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ ২০১৩ চন calendarৰ অক্টোবৰ মাহত থোডুপুঝাত আৰম্ভ হৈছিল আৰু তাতেই ছবিখনৰ সৰহসংখ্যক শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী সুজিত বাছুদেৱৰ আৰু সম্পাদনা আয়ুব খানৰ আছিল। ইয়াৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল অনিল জনচন আৰু বিনু থমাছে। ''দৃশ্যম'' ২০১৩ চনৰ ১৯ ডিচেম্বৰত মুক্তি দিয়া হয়। ছবিখনে দৰ্শক আৰু সমালোচকৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। বিশেষকৈ অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শন, কাহিনী, চিত্ৰনাট্য আৰু পৰিচালনাক সকলোৱে প্ৰশংসা কৰে। ৫০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰা এইখন প্ৰথম মালয়ালম ছবি আছিল। ছবিখনে বিশ্বজুৰি মুঠ ৬২ কোটিতকৈও অধিক টকা উপাৰ্জন কৰে।<ref name="auto">Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days, PINKVILLA, 25 May 2023</ref> ই ছবিগৃহত ১৫০ দিনতকৈও অধিক সময় ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। সংযুক্ত আৰৱ আমিৰশ্বাহীৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১২৫ দিন চলি ই আটাইতকৈ দীঘলীয়া সময়লৈ চলা ছবি হিচাপে পৰிழமைত হয়। ২০১৫ চনত প্ৰেমম চলচ্চিত্ৰখনে অতিক্ৰম নকৰা পৰ্যন্ত এইখন সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি আছিল আৰু এক দশক ধৰি ই শীৰ্ষ ১০ খন সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবিৰ ভিতৰত আছিল। ২০২১ চনত ইয়াৰ দ্বিতীয়টো খণ্ড দৃশ্যম ২ মুক্তি পায়।<ref>Kerala Film Chamber decides against reopening of theatres, The Indian Express, 6 January 2021</ref> এই ছবিখনে জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা আৰু ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম ছবিৰ বঁাতাকে ধৰি বহুকেইটা বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ছবিখন ভাৰতৰ ৪৫ সংখ্যক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু অষ্টম এছিয়ান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল। ''দৃশ্যম'' চলচ্চিত্ৰখন কেইবাটাও আঞ্চলিক ভাষালৈ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যাৰ ভিতৰত কানাড়া ভাষাত দৃশ্য, তেলুগুত দৃশ্যম, তামিলত পাপনাচম আৰু হিন্দীত দৃশ্যম অন্যতম। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ইয়াক সিংহলী ভাষাত ধৰ্মযুদ্ধ আৰু চীনা ভাষাত শ্বীপে উইদাউট এ শ্বেৰ্ড নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Wu Sha: The Chinese remake of Mohanlal starrer Drishyam is minting moolah, The Indian Express, 22 January 2020</ref> ইয়াৰ কোৰিয়ান সংস্কৰণো ঘোষণা কৰা হৈছে আৰু কোৰিয়ান ভাষাত পুনৰ নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া এইখনেই প্ৰথম ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ।<ref name="Ramachandran">Korean Remake of India's 'Drishyam' Franchise Set at Panorama, Anthology, Variety, 21 May 2023</ref> ইয়াৰ ইণ্ডোনেচিয়ান সংস্কৰণো ২০২১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু ইণ্ডোনেচিয়ান ভাষাত নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া ই প্ৰথমখন ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আছিল যদিও তাৰ পিছৰে পৰা এই ৰিমেক সন্দৰ্ভত কোনো নতুন তথ্য অহা নাই।<ref name="The Times of India">Mohanlal's 'Drishyam' to be remade in Indonesian, The Times of India</ref> ২০২৪ চনত গালফষ্ট্ৰীম পিকচাৰ্ছ আৰু জোৱাট ফিল্মছ নামৰ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কোম্পানীৰ সৈতে পেনোৰামা ষ্টুডিঅ’ই ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণো ঘোষণা কৰিছে। ২০২৬ চনৰ দিল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ইয়াৰ স্পেনিছ ভাষাৰ ৰিমেকৰ কথাও ঘোষণা কৰা হৈছে। == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref name="auto">Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days, PINKVILLA, 25 May 2023</ref> <ref name="Ramachandran">Korean Remake of India's 'Drishyam' Franchise Set at Panorama, Anthology, Variety, 21 May 2023</ref> <ref name="The Times of India">Mohanlal's 'Drishyam' to be remade in Indonesian, The Times of India</ref> <ref>Kerala Film Chamber decides against reopening of theatres, The Indian Express, 6 January 2021</ref> <ref>Wu Sha: The Chinese remake of Mohanlal starrer Drishyam is minting moolah, The Indian Express, 22 January 2020</ref> </references> == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref name="Gautaman Bhaskaran">Mohanlal's aam aadmi is a surprise hit in Drishyam, Hindustan Times, 9 January 2014</ref> <ref name="moneycontrol">Drishyam 3 to release tomorrow: Recap of Mohanlal's Drishyam 1 and 2 and why 3 is important, Moneycontrol, 25 May 2026</ref> <ref name="auto">Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days, PINKVILLA, 25 May 2023</ref> </references> 8pwvw7n5tfj2xhqhd7cwerfgly5j837 622262 622261 2026-08-01T06:05:47Z Duhita Ragini Kalita 46712 622262 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = দৃশ্যম | director = জীথু জোচেফ | producer = এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ | writer = জীথু জোচেফ | starring = মোহনলাল<br />মীনা<br />আনচিবা হাছান<br />এষ্টাৰ অনিল<br />কলাভাৱন চাজোন<br />আশাচৰত<br />চিッドレス<br />ৰৌচন বাছিৰ<br />নীৰজ মাধৱ | music = বিনু থমাছ<br />অনিল জনচন | cinematography = সুজিত বাছুদেৱ | editing = আয়ুব খান | studio = আশীৰ্বাদ চিনেমাছ | distributor = মেক্সলেব চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ | released = ১৯ ডিচেম্বৰ ২০১৩ | runtime = ১৬৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম | budget = ৩.৫ ৰ পৰা ৫ কোটি টকা<ref name="Gautaman Bhaskaran">Mohanlal's aam aadmi is a surprise hit in Drishyam, Hindustan Times, 9 January 2014</ref> | gross = ৬২ কোটি টকা<ref name="moneycontrol">Drishyam 3 to release tomorrow: Recap of Mohanlal's Drishyam 1 and 2 and why 3 is important, Moneycontrol, 25 May 2026</ref> }} ''দৃশ্যম'' হৈছে ২০১৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ অপৰাধমূলক থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনা কৰিছে জীথু জোচেফে। ইয়াত মোহনলালে মীনা, আনচিবা হাছান, এষ্টাৰ অনিল, কলাভাৱন চাজোন, আশাচৰত, চিদ্দিক, ৰৌচন বাছিৰ আৰু নীৰজ মাধৱৰ সৈতে অভিনয় কৰিছে। আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰ বেনাৰত ইয়াক প্ৰযোজনা কৰিছে এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰে। এইখন দৃশ্যম চলচ্চিত্ৰ শৃংখলাৰ প্ৰথমটো খণ্ড। চলচ্চিত্ৰখনত জৰ্জকুট্টী আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সংগ্ৰামৰ কাহিনী দেখুওৱা হৈছে যিসকল আৰক্ষী মহাপৰিদৰ্শক গীতা প্ৰভাকৰৰ পুত্ৰ বৰুণ প্ৰভাকৰ নিৰুদ্দেশ হোৱাৰ পিছত সন্দেহৰ আৱৰ্তলৈ আহে। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ ২০১৩ চন calendarৰ অক্টোবৰ মাহত থোডুপুঝাত আৰম্ভ হৈছিল আৰু তাতেই ছবিখনৰ সৰহসংখ্যক শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী সুজিত বাছুদেৱৰ আৰু সম্পাদনা আয়ুব খানৰ আছিল। ইয়াৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল অনিল জনচন আৰু বিনু থমাছে। ''দৃশ্যম'' ২০১৩ চনৰ ১৯ ডিচেম্বৰত মুক্তি দিয়া হয়। ছবিখনে দৰ্শক আৰু সমালোচকৰ পৰা ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। বিশেষকৈ অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শন, কাহিনী, চিত্ৰনাট্য আৰু পৰিচালনাক সকলোৱে প্ৰশংসা কৰে। ৫০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰা এইখন প্ৰথম মালয়ালম ছবি আছিল। ছবিখনে বিশ্বজুৰি মুঠ ৬২ কোটিতকৈও অধিক টকা উপাৰ্জন কৰে।<ref name="auto">Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days, PINKVILLA, 25 May 2023</ref> ই ছবিগৃহত ১৫০ দিনতকৈও অধিক সময় ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। সংযুক্ত আৰৱ আমিৰশ্বাহীৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১২৫ দিন চলি ই আটাইতকৈ দীঘলীয়া সময়লৈ চলা ছবি হিচাপে পৰிழமைত হয়। ২০১৫ চনত প্ৰেমম চলচ্চিত্ৰখনে অতিক্ৰম নকৰা পৰ্যন্ত এইখন সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি আছিল আৰু এক দশক ধৰি ই শীৰ্ষ ১০ খন সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবিৰ ভিতৰত আছিল। ২০২১ চনত ইয়াৰ দ্বিতীয়টো খণ্ড দৃশ্যম ২ মুক্তি পায়।<ref>Kerala Film Chamber decides against reopening of theatres, The Indian Express, 6 January 2021</ref> এই ছবিখনে জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা আৰু ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম ছবিৰ বঁাতাকে ধৰি বহুকেইটা বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ছবিখন ভাৰতৰ ৪৫ সংখ্যক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু অষ্টম এছিয়ান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল। ''দৃশ্যম'' চলচ্চিত্ৰখন কেইবাটাও আঞ্চলিক ভাষালৈ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যাৰ ভিতৰত কানাড়া ভাষাত দৃশ্য, তেলুগুত দৃশ্যম, তামিলত পাপনাচম আৰু হিন্দীত দৃশ্যম অন্যতম। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ইয়াক সিংহলী ভাষাত ধৰ্মযুদ্ধ আৰু চীনা ভাষাত শ্বীপে উইদাউট এ শ্বেৰ্ড নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Wu Sha: The Chinese remake of Mohanlal starrer Drishyam is minting moolah, The Indian Express, 22 January 2020</ref> ইয়াৰ কোৰিয়ান সংস্কৰণো ঘোষণা কৰা হৈছে আৰু কোৰিয়ান ভাষাত পুনৰ নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া এইখনেই প্ৰথম ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ।<ref name="Ramachandran">Korean Remake of India's 'Drishyam' Franchise Set at Panorama, Anthology, Variety, 21 May 2023</ref> ইয়াৰ ইণ্ডোনেচিয়ান সংস্কৰণো ২০২১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু ইণ্ডোনেচিয়ান ভাষাত নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া ই প্ৰথমখন ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আছিল যদিও তাৰ পিছৰে পৰা এই ৰিমেক সন্দৰ্ভত কোনো নতুন তথ্য অহা নাই।<ref name="The Times of India">Mohanlal's 'Drishyam' to be remade in Indonesian, The Times of India</ref> ২০২৪ চনত গালফষ্ট্ৰীম পিকচাৰ্ছ আৰু জোৱাট ফিল্মছ নামৰ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কোম্পানীৰ সৈতে পেনোৰামা ষ্টুডিঅ’ই ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণো ঘোষণা কৰিছে। ২০২৬ চনৰ দিল্লী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ইয়াৰ স্পেনিছ ভাষাৰ ৰিমেকৰ কথাও ঘোষণা কৰা হৈছে। == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref name="auto">Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days, PINKVILLA, 25 May 2023</ref> <ref name="Ramachandran">Korean Remake of India's 'Drishyam' Franchise Set at Panorama, Anthology, Variety, 21 May 2023</ref> <ref name="The Times of India">Mohanlal's 'Drishyam' to be remade in Indonesian, The Times of India</ref> <ref>Kerala Film Chamber decides against reopening of theatres, The Indian Express, 6 January 2021</ref> <ref>Wu Sha: The Chinese remake of Mohanlal starrer Drishyam is minting moolah, The Indian Express, 22 January 2020</ref> </references> 5m5p376m66zfkqvpyj6cbjhek794ym5 622313 622262 2026-08-01T09:00:21Z Duhita Ragini Kalita 46712 পৃষ্ঠাটোক "{{Delete|by author]]"ৰে সলনি কৰা হ'ল 622313 wikitext text/x-wiki {{Delete|by author]] qvvakqwzkrl3zf7mq5i7ewnspa6b82k 622314 622313 2026-08-01T09:00:31Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622314 wikitext text/x-wiki {{Delete|by author}} q2ybyf8u7u4exqa2yfu9o0y0vpcq7qm 0 138260 622316 2026-08-01T09:09:07Z Duhita Ragini Kalita 46712 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জ... 622316 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জয়সূৰ্য<br />ৰাধিকা | music = আলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = ২৫ আগষ্ট ২০০৬ | runtime = ১৫০ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম }} ''ক্লাছমেটছ'' হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ কামিং অৱ এজ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছে লাল জোচে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নাৰায়ণ, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকাই অভিনয় কৰিছে। লগতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটো ১৯৯১ চনৰ কলেজ উত্তীৰ্ণ এটা বেচৰ ওপৰত আধাৰিত। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকল তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ পুনৰ সন্মিলনৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু সন্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref><ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref><ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> আৰ্য ফিল্মছ কোম্পানীৰ বেনাৰত প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি কে মুৰলীধৰনে এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু এইখন তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ আলেক্স পলে ৰচনা কৰিছিল। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী ৰাজীৱ ৰবিৰ আৰু সম্পাদনা ৰঞ্জন আব্ৰাহামৰ আছিল। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ মূলতঃ কডাইকানাল আৰু উটিৰ চি এম এছ কলেজ কোট্টায়মৰ আশে পাশে কৰা হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে’ মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ সময়সীমাত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত বিপুল সফলতা লাভ কৰে আৰু কোট্টায়মৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১৫০ দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ ইয়াৰ তামিল সংস্কৰণ নীনৈতালে ইনিresourceকুম নামেৰে ২০০৯ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত পৃথ্বীৰাজে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাতো ইয়াৰ ৰিমেক নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনক দশকটোৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয় বিশেষকৈ ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালয়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছ ছবি হিচাপে অভিহিত কৰে।<ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰসংগ সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়।<ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> এই ছবিখনৰ মুক্তিৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ সন্মিলন বা এলুমনি মিটৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়সমূহে পুৰণি শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> এই ছবিখনক এতিয়া মালয়ালম চিনেমাৰ এখন ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref><ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref> <ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref> <ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> <ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> <ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> <ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref> <ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref> <ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> </references> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== ahk2ibhnwu5pn0v6waloh0el262xgw1 622317 622316 2026-08-01T09:10:13Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* বাহ্যিক সংযোগ */ 622317 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জয়সূৰ্য<br />ৰাধিকা | music = আলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = ২৫ আগষ্ট ২০০৬ | runtime = ১৫০ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম }} ''ক্লাছমেটছ'' হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ কামিং অৱ এজ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছে লাল জোচে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নাৰায়ণ, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকাই অভিনয় কৰিছে। লগতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটো ১৯৯১ চনৰ কলেজ উত্তীৰ্ণ এটা বেচৰ ওপৰত আধাৰিত। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকল তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ পুনৰ সন্মিলনৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু সন্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref><ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref><ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> আৰ্য ফিল্মছ কোম্পানীৰ বেনাৰত প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি কে মুৰলীধৰনে এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু এইখন তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ আলেক্স পলে ৰচনা কৰিছিল। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী ৰাজীৱ ৰবিৰ আৰু সম্পাদনা ৰঞ্জন আব্ৰাহামৰ আছিল। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ মূলতঃ কডাইকানাল আৰু উটিৰ চি এম এছ কলেজ কোট্টায়মৰ আশে পাশে কৰা হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে’ মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ সময়সীমাত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত বিপুল সফলতা লাভ কৰে আৰু কোট্টায়মৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১৫০ দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ ইয়াৰ তামিল সংস্কৰণ নীনৈতালে ইনিresourceকুম নামেৰে ২০০৯ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত পৃথ্বীৰাজে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাতো ইয়াৰ ৰিমেক নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনক দশকটোৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয় বিশেষকৈ ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালয়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছ ছবি হিচাপে অভিহিত কৰে।<ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰসংগ সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়।<ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> এই ছবিখনৰ মুক্তিৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ সন্মিলন বা এলুমনি মিটৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়সমূহে পুৰণি শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> এই ছবিখনক এতিয়া মালয়ালম চিনেমাৰ এখন ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref><ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref> <ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref> <ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> <ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> <ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> <ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref> <ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref> <ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> </references> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' ta2g1if5hr8sgztpalas691cj1gtm6h 622318 622317 2026-08-01T09:10:44Z Duhita Ragini Kalita 46712 622318 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জয়সূৰ্য<br />ৰাধিকা | music = আলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = ২৫ আগষ্ট ২০০৬ | runtime = ১৫০ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম }} ''ক্লাছমেটছ'' হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ কামিং অৱ এজ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছে লাল জোচে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নাৰায়ণ, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকাই অভিনয় কৰিছে। লগতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটো ১৯৯১ চনৰ কলেজ উত্তীৰ্ণ এটা বেচৰ ওপৰত আধাৰিত। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকল তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ পুনৰ সন্মিলনৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু সন্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref><ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref><ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> আৰ্য ফিল্মছ কোম্পানীৰ বেনাৰত প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি কে মুৰলীধৰনে এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু এইখন তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ আলেক্স পলে ৰচনা কৰিছিল। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী ৰাজীৱ ৰবিৰ আৰু সম্পাদনা ৰঞ্জন আব্ৰাহামৰ আছিল। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ মূলতঃ কডাইকানাল আৰু উটিৰ চি এম এছ কলেজ কোট্টায়মৰ আশে পাশে কৰা হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে’ মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ সময়সীমাত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত বিপুল সফলতা লাভ কৰে আৰু কোট্টায়মৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১৫০ দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ ইয়াৰ তামিল সংস্কৰণ নীনৈতালে ইনিresourceকুম নামেৰে ২০০৯ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত পৃথ্বীৰাজে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাতো ইয়াৰ ৰিমেক নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনক দশকটোৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয় বিশেষকৈ ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালয়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছ ছবি হিচাপে অভিহিত কৰে।<ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰসংগ সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়।<ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> এই ছবিখনৰ মুক্তিৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ সন্মিলন বা এলুমনি মিটৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়সমূহে পুৰণি শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> এই ছবিখনক এতিয়া মালয়ালম চিনেমাৰ এখন ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref><ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref> <ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref> <ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> <ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> <ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> <ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref> <ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref> <ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> </references> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9"/> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন তামিল ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিresourceকুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ তেলুগু স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন মাৰাঠী ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' g4ln6d1qrms1qryrhilm2fx5rl5kdhy 622319 622318 2026-08-01T09:12:48Z Duhita Ragini Kalita 46712 পৃষ্ঠা [[ক্লাছমেটছ]]ৰ পৰা [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]]লৈ Duhita Ragini Kalitaয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 622318 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জয়সূৰ্য<br />ৰাধিকা | music = আলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = ২৫ আগষ্ট ২০০৬ | runtime = ১৫০ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম }} ''ক্লাছমেটছ'' হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ কামিং অৱ এজ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছে লাল জোচে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নাৰায়ণ, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকাই অভিনয় কৰিছে। লগতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটো ১৯৯১ চনৰ কলেজ উত্তীৰ্ণ এটা বেচৰ ওপৰত আধাৰিত। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকল তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ পুনৰ সন্মিলনৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু সন্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref><ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref><ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> আৰ্য ফিল্মছ কোম্পানীৰ বেনাৰত প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি কে মুৰলীধৰনে এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু এইখন তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ আলেক্স পলে ৰচনা কৰিছিল। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী ৰাজীৱ ৰবিৰ আৰু সম্পাদনা ৰঞ্জন আব্ৰাহামৰ আছিল। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ মূলতঃ কডাইকানাল আৰু উটিৰ চি এম এছ কলেজ কোট্টায়মৰ আশে পাশে কৰা হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে’ মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ সময়সীমাত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত বিপুল সফলতা লাভ কৰে আৰু কোট্টায়মৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১৫০ দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ ইয়াৰ তামিল সংস্কৰণ নীনৈতালে ইনিresourceকুম নামেৰে ২০০৯ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত পৃথ্বীৰাজে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাতো ইয়াৰ ৰিমেক নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনক দশকটোৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয় বিশেষকৈ ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালয়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছ ছবি হিচাপে অভিহিত কৰে।<ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰসংগ সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়।<ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> এই ছবিখনৰ মুক্তিৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ সন্মিলন বা এলুমনি মিটৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়সমূহে পুৰণি শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> এই ছবিখনক এতিয়া মালয়ালম চিনেমাৰ এখন ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref><ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref> <ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref> <ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> <ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> <ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> <ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref> <ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref> <ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> </references> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9"/> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন তামিল ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিresourceকুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ তেলুগু স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন মাৰাঠী ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' g4ln6d1qrms1qryrhilm2fx5rl5kdhy 622321 622319 2026-08-01T09:13:25Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622321 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জয়সূৰ্য<br />ৰাধিকা | music = আলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = ২৫ আগষ্ট ২০০৬ | runtime = ১৫০ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালয়ালম }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ কামিং অৱ এজ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছে লাল জোচে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নাৰায়ণ, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকাই অভিনয় কৰিছে। লগতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটো ১৯৯১ চনৰ কলেজ উত্তীৰ্ণ এটা বেচৰ ওপৰত আধাৰিত। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকল তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ পুনৰ সন্মিলনৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু সন্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref><ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref><ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> আৰ্য ফিল্মছ কোম্পানীৰ বেনাৰত প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি কে মুৰলীধৰনে এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু এইখন তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ আলেক্স পলে ৰচনা কৰিছিল। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী ৰাজীৱ ৰবিৰ আৰু সম্পাদনা ৰঞ্জন আব্ৰাহামৰ আছিল। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ মূলতঃ কডাইকানাল আৰু উটিৰ চি এম এছ কলেজ কোট্টায়মৰ আশে পাশে কৰা হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে’ মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ সময়সীমাত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত বিপুল সফলতা লাভ কৰে আৰু কোট্টায়মৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১৫০ দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ ইয়াৰ তামিল সংস্কৰণ নীনৈতালে ইনিresourceকুম নামেৰে ২০০৯ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত পৃথ্বীৰাজে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাতো ইয়াৰ ৰিমেক নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনক দশকটোৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয় বিশেষকৈ ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালয়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছ ছবি হিচাপে অভিহিত কৰে।<ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰসংগ সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়।<ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> এই ছবিখনৰ মুক্তিৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ সন্মিলন বা এলুমনি মিটৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়সমূহে পুৰণি শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> এই ছবিখনক এতিয়া মালয়ালম চিনেমাৰ এখন ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref><ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref> <ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref> <ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> <ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> <ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> <ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref> <ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref> <ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> </references> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9"/> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন তামিল ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিresourceকুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ তেলুগু স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন মাৰাঠী ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' 8oka1zjmqci0qjenphwbr6lcb7qfyze 622322 622321 2026-08-01T09:14:16Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622322 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জয়সূৰ্য<br />ৰাধিকা | music = আলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = ২৫ আগষ্ট ২০০৬ | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালয়ালম]] }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম][ ভাষাৰ কামিং অৱ এজ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছে লাল জোচে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নাৰায়ণ, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকাই অভিনয় কৰিছে। লগতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটো ১৯৯১ চনৰ কলেজ উত্তীৰ্ণ এটা বেচৰ ওপৰত আধাৰিত। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকল তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ পুনৰ সন্মিলনৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু সন্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref><ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref><ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> আৰ্য ফিল্মছ কোম্পানীৰ বেনাৰত প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি কে মুৰলীধৰনে এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু এইখন তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ আলেক্স পলে ৰচনা কৰিছিল। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী ৰাজীৱ ৰবিৰ আৰু সম্পাদনা ৰঞ্জন আব্ৰাহামৰ আছিল। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ মূলতঃ কডাইকানাল আৰু উটিৰ চি এম এছ কলেজ কোট্টায়মৰ আশে পাশে কৰা হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে’ মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ সময়সীমাত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত বিপুল সফলতা লাভ কৰে আৰু কোট্টায়মৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১৫০ দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ ইয়াৰ তামিল সংস্কৰণ নীনৈতালে ইনিresourceকুম নামেৰে ২০০৯ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত পৃথ্বীৰাজে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাতো ইয়াৰ ৰিমেক নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনক দশকটোৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয় বিশেষকৈ ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালয়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছ ছবি হিচাপে অভিহিত কৰে।<ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰসংগ সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়।<ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> এই ছবিখনৰ মুক্তিৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ সন্মিলন বা এলুমনি মিটৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়সমূহে পুৰণি শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> এই ছবিখনক এতিয়া মালয়ালম চিনেমাৰ এখন ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref><ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref> <ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref> <ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> <ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> <ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> <ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref> <ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref> <ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> </references> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9"/> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন তামিল ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিresourceকুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ তেলুগু স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন মাৰাঠী ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' 3hfqpquov66ybsxbp6nxp1dm72hdmpp 622323 622322 2026-08-01T09:15:19Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622323 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জয়সূৰ্য<br />ৰাধিকা | music = আলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = ২৫ আগষ্ট ২০০৬ | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালয়ালম]] }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম][ ভাষাৰ কামিং অৱ এজ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছে লাল জোচে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নাৰায়ণ, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকাই অভিনয় কৰিছে। লগতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটো ১৯৯১ চনৰ কলেজ উত্তীৰ্ণ এটা বেচৰ ওপৰত আধাৰিত। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকল তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ পুনৰ সন্মিলনৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু সন্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref><ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref><ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> আৰ্য ফিল্মছ কোম্পানীৰ বেনাৰত প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি কে মুৰলীধৰনে এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু এইখন তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ আলেক্স পলে ৰচনা কৰিছিল। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী ৰাজীৱ ৰবিৰ আৰু সম্পাদনা ৰঞ্জন আব্ৰাহামৰ আছিল। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ মূলতঃ কডাইকানাল আৰু উটিৰ চি এম এছ কলেজ কোট্টায়মৰ আশে পাশে কৰা হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে’ মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ সময়সীমাত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত বিপুল সফলতা লাভ কৰে আৰু কোট্টায়মৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১৫০ দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ ইয়াৰ তামিল সংস্কৰণ নীনৈতালে ইনিক্কুম নামেৰে ২০০৯ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত পৃথ্বীৰাজে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাতো ইয়াৰ ৰিমেক নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনক দশকটোৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয় বিশেষকৈ ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালয়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছ ছবি হিচাপে অভিহিত কৰে।<ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰসংগ সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়।<ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> এই ছবিখনৰ মুক্তিৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ সন্মিলন বা এলুমনি মিটৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়সমূহে পুৰণি শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> এই ছবিখনক এতিয়া মালয়ালম চিনেমাৰ এখন ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref><ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref> <ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref> <ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> <ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> <ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> <ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref> <ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref> <ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> </references> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9"/> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন তামিল ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিresourceকুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ তেলুগু স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন মাৰাঠী ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' e92rr0w7jq93k7sejxv9c8fsx4l3mmr 622324 622323 2026-08-01T09:15:35Z Duhita Ragini Kalita 46712 622324 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জয়সূৰ্য<br />ৰাধিকা | music = আলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = ২৫ আগষ্ট ২০০৬ | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালয়ালম]] }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম]] ভাষাৰ কামিং অৱ এজ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছে লাল জোচে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নাৰায়ণ, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকাই অভিনয় কৰিছে। লগতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটো ১৯৯১ চনৰ কলেজ উত্তীৰ্ণ এটা বেচৰ ওপৰত আধাৰিত। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকল তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ পুনৰ সন্মিলনৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু সন্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref><ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref><ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> আৰ্য ফিল্মছ কোম্পানীৰ বেনাৰত প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি কে মুৰলীধৰনে এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু এইখন তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ আলেক্স পলে ৰচনা কৰিছিল। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী ৰাজীৱ ৰবিৰ আৰু সম্পাদনা ৰঞ্জন আব্ৰাহামৰ আছিল। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ মূলতঃ কডাইকানাল আৰু উটিৰ চি এম এছ কলেজ কোট্টায়মৰ আশে পাশে কৰা হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে’ মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ সময়সীমাত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত বিপুল সফলতা লাভ কৰে আৰু কোট্টায়মৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১৫০ দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ ইয়াৰ তামিল সংস্কৰণ নীনৈতালে ইনিক্কুম নামেৰে ২০০৯ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত পৃথ্বীৰাজে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাতো ইয়াৰ ৰিমেক নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনক দশকটোৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয় বিশেষকৈ ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালয়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছ ছবি হিচাপে অভিহিত কৰে।<ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰসংগ সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়।<ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> এই ছবিখনৰ মুক্তিৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ সন্মিলন বা এলুমনি মিটৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়সমূহে পুৰণি শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> এই ছবিখনক এতিয়া মালয়ালম চিনেমাৰ এখন ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref><ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref> <ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref> <ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> <ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> <ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> <ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref> <ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref> <ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> </references> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9"/> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন তামিল ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিresourceকুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ তেলুগু স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন মাৰাঠী ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' bqinlbxp2o0rrwxoztqmmcrhcv23c5n 622325 622324 2026-08-01T09:16:04Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622325 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জয়সূৰ্য<br />ৰাধিকা | music = আলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = ২৫ আগষ্ট ২০০৬ | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালয়ালম]] }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম]] ভাষাৰ কামিং অৱ এজ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছে লাল জোচে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নাৰায়ণ, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকাই অভিনয় কৰিছে। লগতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটো ১৯৯১ চনৰ কলেজ উত্তীৰ্ণ এটা বেচৰ ওপৰত আধাৰিত। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকল তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ পুনৰ সন্মিলনৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু সন্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref><ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref><ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> আৰ্য ফিল্মছ কোম্পানীৰ বেনাৰত প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি কে মুৰলীধৰনে এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু এইখন তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ আলেক্স পলে ৰচনা কৰিছিল। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী ৰাজীৱ ৰবিৰ আৰু সম্পাদনা ৰঞ্জন আব্ৰাহামৰ আছিল। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ মূলতঃ কডাইকানাল আৰু উটিৰ চি এম এছ কলেজ কোট্টায়মৰ আশে পাশে কৰা হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে’ মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ সময়সীমাত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত বিপুল সফলতা লাভ কৰে আৰু কোট্টায়মৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১৫০ দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে দুটাকৈ [[কেৰালা]] ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ ইয়াৰ তামিল সংস্কৰণ নীনৈতালে ইনিক্কুম নামেৰে ২০০৯ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত পৃথ্বীৰাজে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাতো ইয়াৰ ৰিমেক নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনক দশকটোৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয় বিশেষকৈ ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালয়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছ ছবি হিচাপে অভিহিত কৰে।<ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰসংগ সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়।<ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> এই ছবিখনৰ মুক্তিৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ সন্মিলন বা এলুমনি মিটৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়সমূহে পুৰণি শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> এই ছবিখনক এতিয়া মালয়ালম চিনেমাৰ এখন ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref><ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references> <ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref> <ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref> <ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> <ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> <ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> <ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> <ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref> <ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref> <ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> </references> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9"/> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন তামিল ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিresourceকুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ তেলুগু স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন মাৰাঠী ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' d4wnywk1x27986uzrxv3yzgsjpc4xk4 622326 622325 2026-08-01T09:16:35Z Duhita Ragini Kalita 46712 622326 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জয়সূৰ্য<br />ৰাধিকা | music = আলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = ২৫ আগষ্ট ২০০৬ | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালয়ালম]] }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম]] ভাষাৰ কামিং অৱ এজ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছে লাল জোচে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নাৰায়ণ, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকাই অভিনয় কৰিছে। লগতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটো ১৯৯১ চনৰ কলেজ উত্তীৰ্ণ এটা বেচৰ ওপৰত আধাৰিত। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকল তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ পুনৰ সন্মিলনৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু সন্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref><ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref><ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> আৰ্য ফিল্মছ কোম্পানীৰ বেনাৰত প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি কে মুৰলীধৰনে এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু এইখন তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ আলেক্স পলে ৰচনা কৰিছিল। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী ৰাজীৱ ৰবিৰ আৰু সম্পাদনা ৰঞ্জন আব্ৰাহামৰ আছিল। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ মূলতঃ কডাইকানাল আৰু উটিৰ চি এম এছ কলেজ কোট্টায়মৰ আশে পাশে কৰা হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে’ মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ সময়সীমাত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত বিপুল সফলতা লাভ কৰে আৰু কোট্টায়মৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১৫০ দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে দুটাকৈ [[কেৰালা]] ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ ইয়াৰ তামিল সংস্কৰণ নীনৈতালে ইনিক্কুম নামেৰে ২০০৯ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত পৃথ্বীৰাজে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাতো ইয়াৰ ৰিমেক নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনক দশকটোৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয় বিশেষকৈ ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালয়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছ ছবি হিচাপে অভিহিত কৰে।<ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰসংগ সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়।<ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> এই ছবিখনৰ মুক্তিৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ সন্মিলন বা এলুমনি মিটৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়সমূহে পুৰণি শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> এই ছবিখনক এতিয়া মালয়ালম চিনেমাৰ এখন ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref><ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9"/> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন তামিল ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিresourceকুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ তেলুগু স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন মাৰাঠী ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' js9qnburvhvvn4sjs2q1t2l5nnxbb5i 622327 622326 2026-08-01T09:17:17Z Duhita Ragini Kalita 46712 622327 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জয়সূৰ্য<br />ৰাধিকা | music = আলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = ২৫ আগষ্ট ২০০৬ | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালয়ালম]] }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম]] ভাষাৰ কামিং অৱ এজ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছে লাল জোচে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নাৰায়ণ, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকাই অভিনয় কৰিছে। লগতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটো ১৯৯১ চনৰ কলেজ উত্তীৰ্ণ এটা বেচৰ ওপৰত আধাৰিত। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকল তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ পুনৰ সন্মিলনৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু সন্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref><ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref><ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> আৰ্য ফিল্মছ কোম্পানীৰ বেনাৰত প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি কে মুৰলীধৰনে এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু এইখন তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ আলেক্স পলে ৰচনা কৰিছিল। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী ৰাজীৱ ৰবিৰ আৰু সম্পাদনা ৰঞ্জন আব্ৰাহামৰ আছিল। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ মূলতঃ কডাইকানাল আৰু উটিৰ চি এম এছ কলেজ কোট্টায়মৰ আশে পাশে কৰা হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে’ মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ সময়সীমাত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত বিপুল সফলতা লাভ কৰে আৰু কোট্টায়মৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১৫০ দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে দুটাকৈ [[কেৰালা]] ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ ইয়াৰ তামিল সংস্কৰণ নীনৈতালে ইনিক্কুম নামেৰে ২০০৯ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত পৃথ্বীৰাজে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাতো ইয়াৰ ৰিমেক নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনক দশকটোৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয় বিশেষকৈ ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালয়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছ ছবি হিচাপে অভিহিত কৰে।<ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰসংগ সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়।<ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> এই ছবিখনৰ মুক্তিৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ সন্মিলন বা এলুমনি মিটৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়সমূহে পুৰণি শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> এই ছবিখনক এতিয়া মালয়ালম চিনেমাৰ এখন ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref><ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9"/> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন তামিল ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ তেলুগু স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন মাৰাঠী ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' e0k9y0zwbeq8jag3yy0dzv8kxmhgwux 622328 622327 2026-08-01T09:17:58Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* পুনৰ নিৰ্মাণ */ 622328 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জয়সূৰ্য<br />ৰাধিকা | music = আলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = ২৫ আগষ্ট ২০০৬ | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালয়ালম]] }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম]] ভাষাৰ কামিং অৱ এজ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছে লাল জোচে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নাৰায়ণ, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকাই অভিনয় কৰিছে। লগতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটো ১৯৯১ চনৰ কলেজ উত্তীৰ্ণ এটা বেচৰ ওপৰত আধাৰিত। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকল তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ পুনৰ সন্মিলনৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু সন্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref><ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref><ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> আৰ্য ফিল্মছ কোম্পানীৰ বেনাৰত প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি কে মুৰলীধৰনে এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু এইখন তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ আলেক্স পলে ৰচনা কৰিছিল। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী ৰাজীৱ ৰবিৰ আৰু সম্পাদনা ৰঞ্জন আব্ৰাহামৰ আছিল। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ মূলতঃ কডাইকানাল আৰু উটিৰ চি এম এছ কলেজ কোট্টায়মৰ আশে পাশে কৰা হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে’ মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ সময়সীমাত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত বিপুল সফলতা লাভ কৰে আৰু কোট্টায়মৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১৫০ দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে দুটাকৈ [[কেৰালা]] ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ ইয়াৰ তামিল সংস্কৰণ নীনৈতালে ইনিক্কুম নামেৰে ২০০৯ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত পৃথ্বীৰাজে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাতো ইয়াৰ ৰিমেক নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনক দশকটোৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয় বিশেষকৈ ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালয়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছ ছবি হিচাপে অভিহিত কৰে।<ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰসংগ সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়।<ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> এই ছবিখনৰ মুক্তিৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ সন্মিলন বা এলুমনি মিটৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়সমূহে পুৰণি শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> এই ছবিখনক এতিয়া মালয়ালম চিনেমাৰ এখন ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref><ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9"/> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন [[তামিল]] ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ [[তেলুগু]] স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন [[মাৰাঠী]] ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' rh0pd30blec1dn54jx916ijgob2t705 622329 622328 2026-08-01T09:19:08Z Duhita Ragini Kalita 46712 622329 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | director = লাল জোচ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br />পি কে মুৰলীধৰন | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br />নাৰায়ণ<br />কাব্য মাধৱন<br />ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br />জয়সূৰ্য<br />ৰাধিকা | music = আলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = ২৫ আগষ্ট ২০০৬ | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালয়ালম]] }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম]] ভাষাৰ কামিং অৱ এজ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ পৰিচালনা কৰিছে লাল জোচে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নাৰায়ণ, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকাই অভিনয় কৰিছে। লগতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। কাহিনীটো ১৯৯১ চনৰ কলেজ উত্তীৰ্ণ এটা বেচৰ ওপৰত আধাৰিত। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকল তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ পুনৰ সন্মিলনৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু সন্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose, The Hindu, 16 December 2006</ref><ref>Yen for innovation, The Hindu, 2 November 2007</ref><ref>Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com, IndiaGlitz, 14 September 2009</ref> আৰ্য ফিল্মছ কোম্পানীৰ বেনাৰত প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি কে মুৰলীধৰনে এই ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছিল আৰু এইখন তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ মূল আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহ আলেক্স পলে ৰচনা কৰিছিল। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ চিনেমেটোগ্ৰাফী ৰাজীৱ ৰবিৰ আৰু সম্পাদনা ৰঞ্জন আব্ৰাহামৰ আছিল। মুখ্য দৃশ্যগ্ৰহণ মূলতঃ কডাইকানাল আৰু উটিৰ চি এম এছ কলেজ কোট্টায়মৰ আশে পাশে কৰা হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে’ মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ সময়সীমাত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>Classmates on a faster track, movies.bizhat.com, 17 April 2023</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণমৰ বন্ধৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত বিপুল সফলতা লাভ কৰে আৰু কোট্টায়মৰ প্ৰেক্ষাগৃহত ১৫০ দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে দুটাকৈ [[কেৰালা]] ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ ইয়াৰ তামিল সংস্কৰণ নীনৈতালে ইনিক্কুম নামেৰে ২০০৯ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত পৃথ্বীৰাজে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাতো ইয়াৰ ৰিমেক নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনক দশকটোৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয় বিশেষকৈ ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালয়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছ ছবি হিচাপে অভিহিত কৰে।<ref>Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India, The Times of India, 22 October 2021</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত ইয়াৰ প্ৰসংগ সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়।<ref>'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> এই ছবিখনৰ মুক্তিৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ সন্মিলন বা এলুমনি মিটৰ ধাৰণাটো জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু বিদ্যালয় তথা মহাবিদ্যালয়সমূহে পুৰণি শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?, www.ibtimes.co.in, 25 August 2016</ref> এই ছবিখনক এতিয়া মালয়ালম চিনেমাৰ এখন ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref>10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic, www.onmanorama.com, 22 October 2021</ref><ref>Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News, IndiaGlitz.com, 19 February 2007</ref> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" | |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন [[তামিল]] ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ [[তেলুগু]] স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন [[মাৰাঠী]] ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' 60ga95howv85c9f4rip3ppugd0ftx4r 622330 622329 2026-08-01T09:27:42Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622330 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ্ | image = Classmates (film).jpg | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} ''ক্লাছমেটছ্'' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ অহা-কালৰ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰাাাাাাাাাাাা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী (cult following) গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন (alumni meet) আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" | |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন [[তামিল]] ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ [[তেলুগু]] স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন [[মাৰাঠী]] ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' t8d2z9i68dkyq5yoc84af1pvbwmwqlf 622331 622330 2026-08-01T09:29:03Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622331 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ্ | image = Classmates (film).jpg | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} ''ক্লাছমেটছ্'' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰাাাাাাাাাাাা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী (cult following) গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন (alumni meet) আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" | |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন [[তামিল]] ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ [[তেলুগু]] স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন [[মাৰাঠী]] ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' kpgi7m5l3dm2dknneppztigxweyjz0f 622332 622331 2026-08-01T09:29:14Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622332 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ্ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} ''ক্লাছমেটছ্'' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰাাাাাাাাাাাা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী (cult following) গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন (alumni meet) আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" | |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন [[তামিল]] ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ [[তেলুগু]] স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন [[মাৰাঠী]] ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' qfn8t4tcs20xqgf3w3q3j91oygmmmqf 622333 622332 2026-08-01T09:29:28Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622333 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ্ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ্''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰাাাাাাাাাাাা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী (cult following) গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন (alumni meet) আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনীভাগ == ২০০৬ চন : কলেজৰ সহপাঠীসকলৰ সৈতে ১৫ বছৰীয়া এক পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাটো মুৰলীৰ এটা ডাঙৰ সপোন আছিল কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হৈছিল। কলেজৰে শিক্ষক তেওঁৰ পিতৃ আয়াৰ আৰু মাতৃ লক্ষ্মীয়ে মৃত পুত্ৰৰ সপোন পূৰণ কৰিবলৈ এই পুনৰ্মিলনৰ আয়োজন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। সুকু এতিয়া মুম্বাইৰ এজন সফল ডায়মণ্ড ব্যৱসায়ী আৰু উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। পায়াছ মধ্য প্ৰাচ্যত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰে আৰু তাৰা এগৰাকী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী তথা এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলায়। আনহাতে ৰাজিয়াই বহু বছৰ পূৰ্বে মানসিকভাৱে ভাঙি পৰিছিল আৰু এতিয়া ক্ৰমান্বয়ে সুস্থ হৈ উঠিছে। পুৰণি সহপাঠীসকল পুনৰ্মিলনৰ বাবে আহি উপস্থিত হয় আৰু নিজৰ অতীতৰ দিনবোৰ স্মৰণ কৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। যদিও তেওঁলোকে সুকুৰ ডায়েৰীখনত বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু আত্মহত্যাৰ টোকা লিখা পায় তথাপিও তেওঁলোকে কথাটো বিশ্বাস কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত হস্পিতালত থকা অৱস্থাত পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ১৯৯১ চন : মুৰলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিত ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ এজন অগ্নিবৰ্ষী নেতা আছিল আৰু পায়াছ এজন চহকী তথা নষ্ট হোৱা ল’ৰাৰ লগতে সুকুৰ প্ৰাণৰ বন্ধু আছিল। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দী সতীশনে নিজৰ সহযোগী বাসুৰ সৈতে ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত ফৈদৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ এজন বিধায়কৰ কন্যা হোৱাৰ লগতে এগৰাকী বঁটা বিজয়ী ধ্ৰুপদী নৃত্যশিল্পী আছিল। ৰাজিয়া এগৰাকী গোড়া মুছলিম পৰিয়ালৰ ছোৱালী আছিল। কলেজৰ শেষ বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা প্ৰেমৰ সম্পৰ্কত আছে তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক পৃথক কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগৰ দিনা সতীশনে সুকু লৈ তাৰাই লিখা এখন চিঠি চুৰি কৰে আৰু বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখা পায় আৰু তেওঁ তথা সুকুৱে ৰাতি চিঠিখন উদ্ধাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও তেওঁলোকে ব্যৰ্থ হয়। একে নিশাই ইজনে সিজনক ভালপোৱা ৰাজিয়া আৰু মুৰলীয়ে পলাই যাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰলী লৈ অপেক্ষা কৰে কিন্তু মুৰলী নাহে। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন ৰাজহুৱা হৈ পৰে যাৰ ফলত এক কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱে চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলিট বক্সৰ ভিতৰত থৈছিল। তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ভাঙি পেলায় আৰু ইয়াৰ পিছতে সুকু আৰু সতীশনৰ মাজত এক ভয়াৱহ কাজিয়া লাগে। কাজিয়াৰ মাজতে তেওঁলোকক কোৱা হয় যে জেনেৰেটৰ ৰুমত ৰাজিয়াই মুৰলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। ইয়াৰ পিছতে ৰাজিয়াই মানসিকভাৱে ভাঙি পৰে। মুৰলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া শুনা এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ গৈ ডায়মণ্ডৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক সহযোগী শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালকো সহায় কৰে আৰু নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে ব্যৱসায়ৰ দায়িত্ব লয় কিন্তু পিছলৈ তেওঁ আৰু ৰত্নাক বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। ২০০৬ চন : বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ ওচৰত সম্পৰ্ক ভংগ কৰাৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈ পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে সুকু আচলতে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে কেইবছৰমানৰ পিছত এগৰাকী অপৰাধবোধেৰে ভৰা সতীশনে তেওঁক লগ পাই স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলিট বক্সত থৈছিল আৰু সেইবাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তেওঁ সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে গেট টুগেদৰৰ নিশা তাৰাই সুকু ক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ পায় আৰু চকুপানীৰে তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে তথা নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে। তেওঁ সুকু ক সোধে যে তেওঁলোকে পুনৰ এক হ’ব পাৰিবনে। সুকুৱে তেতিয়া তাইৰ হাতখন ধৰে আৰু তাই আৱেগিক হৈ কান্দি উঠে আৰু তেওঁক সাৱটি ধৰে। তাই আৱেগিকভাৱে এইটোও কয় যে তাই তেওঁৰ সৈতে পুনৰ মিলি যোৱাৰ পিছতো তেওঁ কিয় আত্মহত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল তাই বুজিব পৰা নাই। সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা সুকু আৰু পায়াছে বেলিট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন ল’বলৈ গৈছিল সেই নিশা তেওঁ নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত লুকাই আছিল আৰু তাত ইতিমধ্যে কোনোবা থকা বুলি গম পাইছিল। আন্ধাৰত ইয়াক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল কৰি তেওঁ আক্ৰমণ কৰে আৰু অসাৱধানতাবশতঃ সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে যিজন মুৰলী বুলি প্ৰমাণিত হয়। আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে তাই সেই মাৰাত্মক ঘটনাটোৰ বিষয়ে সকলোকে ক’বলৈ মুক্ত কিন্তু তাই কাকো একো কোৱা নাছিল। ৰাজিয়াই পিছত আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক ভাঙোন আৰু সুস্থতাৰ বিষয়ে কথা পাতে। তাৰ পিছত তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰলীক মনত পেলাবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা লুকাই আছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথা শুনিছিল। মুৰলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধেৰে ভৰা ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সময়ত সাক্ষাৎ কৰে আৰু মুৰলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁৰ ডিঙি চেপি ধৰে তথা ইয়াক আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে। অৱশ্যে পিছলৈ তাই ইয়াৰ বাবে অনুতাপ কৰে। যেতিয়া সুকুৱে হাস্পতালত চেতনা ঘূৰাই পায় তেতিয়া তেওঁ আচলতে কি ঘটিছিল তাৰ পৰিৱৰ্তে আৰক্ষীক কয় যে তেওঁ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয় কিয়নো তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকু ক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয় কিয়নো তাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁলৈ অপেক্ষা কৰি আছিল। গতিকে সুকুৱে তাইক ক্ষমা কৰে আৰু পত্নী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" | |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন [[তামিল]] ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ [[তেলুগু]] স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন [[মাৰাঠী]] ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' cag2b5f4fdtu9n1zcototl8uiux79x1 622334 622333 2026-08-01T09:32:45Z Duhita Ragini Kalita 46712 622334 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ্ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ্''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰাাাাাাাাাাাা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী (cult following) গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন (alumni meet) আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনীভাগ == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ মধ্যপ্ৰাচ্যত (Middle East) থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত (nervous breakdown) পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == অভিনয় শিল্পী == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : পি সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নাৰায়ণ : মুৰলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন : তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : পায়াছ জৰ্জ পিজি * জয়সূৰ্য : সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা : ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন : অধ্যাপক আয়াৰ, মুৰলীৰ পিতৃ * শোভা মোহন : লক্ষ্মী আয়াৰ, মুৰলীৰ মাতৃ * জগতী শ্ৰীকুমাৰ : ফ্ৰাদাৰ ইস্তাফান, ছাত্ৰাবাসৰ অধীক্ষক * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন : পঝন্থুনী কুঁহী * ভিজীশ : বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী : ফ্ৰাদাৰ গীভাৰ্গিজ, মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ * ভি কে শ্ৰীৰামন : কুঞ্জু মুহাম্মদ, ৰাজিয়াক পিতৃ * সুকুমাৰী : জানকী, সুকুমাৰনৰ মাতৃ * সুজা মেনন : বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী : চাব ইনস্পেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুছা মেনন : কবিতা * সূৰ্য জে মেনন : ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ ডি এক্স : ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ : মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" | |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন [[তামিল]] ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ [[তেলুগু]] স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন [[মাৰাঠী]] ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' ar7p8gqzirhmtoxvzna35v6wevggrq4 622335 622334 2026-08-01T09:33:51Z Duhita Ragini Kalita 46712 622335 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ্ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ্''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰাাাাাাাাাাাা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী (cult following) গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন (alumni meet) আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনীভাগ == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ মধ্যপ্ৰাচ্যত (Middle East) থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত (nervous breakdown) পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = আলেক্স পল | released = ৩১ আগষ্ট ২০০৬ | recorded = ২০০৬ | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬ মিনিট ১৬ চেকেণ্ড | label = সত্যম অডিঅ’জ }} আলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত তৈয়াৰ কৰাৰ লগতে ইয়াৰ গীতসমূহ ৰচনা কৰিছিল যাৰ কথা লিখিছিল বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। সংগীত এলবামটোত ছয়টা ট্ৰেক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ്, M3DB, 12 April 2023</ref> ২০০৬ চন calendarৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু কম্পেক্ট ডিস্কৰ ৰূপত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>Classmates 2006, en.msidb.org, 9 April 2023</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাত্তাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম জি শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খলবিলে পুৰুষ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খলবিলে মহিলা | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিলু জালকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = বায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} === সঁহাৰি === এলবামটো মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ই সফলতাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ এনটে খলবিলে গীতটোৱে অনাতাঁৰ তথা দূৰদৰ্শনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।<ref name=":7">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, movies.indiainfo.com, 25 October 2006</ref> চিফিৰ বৰ্ষান্তিক বিশ্লেষণ অনুসৰি এই এলবামটো সেই সময়লৈকে মালয়ালম চিনেমাৰ আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা চাউণ্ডট্ৰেক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিঙৰ পাৰেশ চি পালিচাই প্ৰতিবেদন দিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব কিয়নো ই তালিকাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।<ref name=":10">Ente Khalbili entrenched in top Malayalam audio slot, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ প্লেবেক গায়কী কেৰিয়াৰক অধিক আগুৱাই লৈ যায় আৰু ই তেওঁৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীতত পৰিণত হয়।<ref name=":11">Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts, nowrunning.com, 9 November 2007</ref> এনটে খলবিলে গীতটো ২০০৬ চন calendarৰ ১৯ অক্টোবৰত সংগীত তালিকাৰ প্ৰথম স্থানত উপনীত হৈছিল আনহাতে কাত্তাদী থানালাম আৰু কাথিৰুন্না গীত দুটাই ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name=":7"/> পিছলৈ এনটে খলবিলে গীতটো ১৪ নৱেম্বৰত দ্বিতীয় স্থানলৈ খহি পৰে যেতিয়া চক্ৰমুথু ছবিৰ কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা সংগীত সমালোচক টি পি সশস্তমংগলমে লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ গীতবোৰে মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তি প্ৰভু আৰু নিৰম ছবিৰ দৰেই লাল জোচৰ ক্লাছমেটছ চিনেমাখনেও এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref name=":0"/> বৰ্ণচিত্ৰমৰ এজন পৰ্যালোচকে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে কেম্পাছৰ মনোভাৱক অতি স্মৰণীয় গীতৰ জৰিয়তে পুনৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু আমাৰ প্ৰিয় গীতটো হৈছে এনটে খলবিলে।<ref name=":8"/> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে ছবিখনৰ সংগীতে ইয়াৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>Classmates Review, NOWRUNNING, 4 September 2006</ref> পাৰেশ চি পালিচাই আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ হৈছে অলপতে ঘটা এক বিৰল ঘটনা য’ত সংগীত কাহিনীভাগৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ বাবেই ই সফলতা লাভ কৰিছে।<ref name=":10"/> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" | |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন [[তামিল]] ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ [[তেলুগু]] স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন [[মাৰাঠী]] ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' 7imiftu2zibqkkg1k2r7i0bdzk30471 622336 622335 2026-08-01T09:34:42Z Duhita Ragini Kalita 46712 622336 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ্ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ্''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰাাাাাাাাাাাা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী (cult following) গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন (alumni meet) আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনীভাগ == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ মধ্যপ্ৰাচ্যত (Middle East) থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত (nervous breakdown) পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ্ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = {{Duration|m=২৬|s=১৬}} | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = 2006 | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = 2006 }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আবহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = 4:00 | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = 5:24 | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = 4:34 | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = 4:19 | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = 4:30 | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = 5:27 | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = 32:48 }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফাই (Sify) কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ্'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং (Now Running) নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।"<ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী (trendsetter) বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।"<ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram) নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।"<ref name=":8" /> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।"<ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্যনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ক্লাছমেটছ চলচ্চিত্ৰখন ২০০৬ চনৰ তি কম আশাৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত মহাসমুদ্ৰমৰ দৰে আন আন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল। ছবিখনে সমগ্ৰ কেৰালাৰ ৪৭টা পৰ্দাত মুক্তি লাভ কৰি এক ব্যাপক দৰ্শক লাভ কৰিছিল। ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ড থকা ছবিখনৰ ডিভিডি চেন্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। ২০২০ চনৰ পৰা এই ছবিখন ডিজনী প্লাছ হটষ্টাৰত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>Many said Classmate won't be a hit : Lal jose, Kaumudy TV, 20 May 2017</ref><ref>Classmates 2006, www.malayalachalachithram.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates- Clear Onam winner!, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref><ref>Classmates 2006 DD 5.1 DVD, www.kannadastore.com, 2 March 2024</ref><ref>Watch Classmates, Disney+ Hotstar, 11 April 2023</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল আৰু সমালোচকসকলে ইয়াৰ পৰিচালনা, কাহিনী তথা চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰিছিল। ৰেডিফৰ পাৰেশ চি পালিচাই লিখিছিল যে ক্লাছমেটছ চিনেমাখনে কেম্পাছৰ এটা ব্যতিক্ৰমী কাহিনী অতি সুন্দৰভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধাৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল যে নৱাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে কাহিনীটোৰ গতি সলাই এক ছচপেন্স থ্ৰীলাৰৰ ৰূপ দিয়ে য’ত মুৰলীৰ মৃত্যুৰ ৰহস্য উদ্ঘাটন হয়। ই দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এক কৌশল হ’ব পাৰে কিন্তু এই প্ৰচেষ্টাই বিশেষ আকৰ্ষিত কৰিব নোৱাৰিলে। পালিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোচে এটা ভাল কাম কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমেটোগ্ৰাফীক প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে গোটেই ছবিখন প্ৰায় এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰা সত্ত্বেও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমেটোগ্ৰাফীৰ বাবে দৰ্শকে আমনি অনুভৱ নকৰে। দ্য হিন্দুৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই এই ছবিখনক এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰা ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু লিখিছিল যে ক্লাছমেটছৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে সকলো শ্ৰেণীৰ দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মিঠা তিতা স্মৃতিবোৰ সজীৱ কৰি তোলে। চিফিৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল যে লাল জোচ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ক্লাছমেটছৰ জৰিয়তে এই কথা পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।<ref name=":1">Classmates, NowRunning, 12 September 2006</ref><ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে পৰিচালক লাল জোচৰ এই ওণমৰ উপহাৰে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ বাবে অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আচৰিত ধৰণৰ সফলতা আনিব পাৰে। মনোঞ্জন পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজৰ এজন সমালোচকে কৈছিল যে কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু উল্লাসৰ উপৰি লাল জোচে আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাইছে। ছবিখন আৰম্ভণিতে অলপ লেহেমীয়া যেন লাগিলেও অতি সোনকালে ই দৰ্শকক আচৰিত কৰে আৰু এক নিবিড় তথা আকৰ্ষণীয় অনুভৱ প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই নিজৰ স্বাভাৱিক অভিনয় দক্ষতাৰে ছবিখন আগুৱাই লৈ গৈছে কিন্তু আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় চৰিত্ৰটো হৈছে নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎ যিয়ে সুন্দৰ সময়জ্ঞান আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত তেওঁ বহু দূৰ আগুৱাই যাব।<ref name=":2">Review: Classmates, IndiaGlitz.com, 25 March 2023</ref> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে এই ছবিখনক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে যি দুটা হৈছে কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি ই সৃষ্টি কৰা পুৰণি স্মৃতি আৰু ইয়াৰ বৰ্ণনা শৈলী। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ প্ৰদৰ্শনকো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক উৎকৃষ্ট কাম কৰিছে বুলি লিখিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰ ৰূপায়ন কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব কিন্তু এই ছবিত তেওঁ এজন ৰোমান্টিক হোৱাৰ লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰও সুন্দৰকৈ ফুটাই তুলিছে। তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎক এক আৱিষ্কাৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু তেওঁৰ ধেমেলীয়া সময়জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰিছিল। সমালোচকগৰাকীয়ে আৰু লিখিছিল যে যদিও পূৰ্বৰ কিছুমান ছবি চাই আমি জয়সূৰ্যৰ বৰ ডাঙৰ অনুৰাগী নাছিলোঁ তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে আৰু তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াই লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে শেষলৈকে ৰহস্য বজাই ৰাখে কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল ই এখন নিখুঁত কেম্পাছৰ স্মৃতি দি যায়।<ref name=":8">Review: Classmates, varnachitram.com, 23 February 2014</ref><ref name=":3">'Classmates' - Best campus movies, The Times of India, 22 October 2021</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু লেহেমীয়া আছিল যদিও দৰ্শকৰ ইতিবাচক মুখ বাগৰা প্ৰচাৰ আৰু সমালোচকৰ ধনাত্মক সঁহাৰিয়ে ইয়াক বক্স অফিচত এক ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিছিল। কোট্টায়মত ক্লাছমেটছ প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি দিয়া হৈছিল যদিও টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে ইয়াক তাতকৈ ডাঙৰ ১১৮০খন আসনৰা অভিলাষ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4">Classmates- Clear Onam winner!, ://bizhat.com, 25 March 2023</ref> ই ওণমৰ আটাইতকৈ সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ১৫০ দিনীয়া এক নাট্য প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে। ছবিখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰকৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰি এক অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0">'Classmates,' a trendsetter, The Hindu, 29 September 2006</ref><ref name=":5">'Classmates' break 'Rajamanickam' record!, Sify, 25 March 2023</ref> ৰমজান মাহত নতুন নতুন ছবিৰ মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনিমাহ ধৰি কেৰালাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হৈ আছিল। এই ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কোট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ছবিখনে এৰ্নাকুলামৰ কবিতা প্ৰেক্ষাগৃহৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখ সংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰকৰ অংশ আৰু কোট্টায়মৰ অভিলাষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ অভিলেখ অংশ লাভ কৰিছিল। ই কোট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত আজিলৈকে আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে আনুমানিক ১৭ ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ব্লকবাষ্টাৰ হিচাপে নিজৰ ব্যৱসায়িক যাত্ৰা সামৰে। এইদৰে এই ছবিখন বছৰটোৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। চলচ্চিত্ৰ ব্যৱসায়িক ৱেবছাইট চিফিৰ মতে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ শেষলৈ বিতৰকৰ অংশ হিচাপে ১০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=":6">2006-A Flashback! - Sify.com, Sify, 2 November 2007</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" | |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন [[তামিল]] ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ [[তেলুগু]] স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন [[মাৰাঠী]] ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' sq0zvok0iaxxjpxo15ejpzs9eajs4lv 622337 622336 2026-08-01T09:35:41Z Duhita Ragini Kalita 46712 622337 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ্ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ্''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰাাাাাাাাাাাা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী (cult following) গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন (alumni meet) আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনীভাগ == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ মধ্যপ্ৰাচ্যত (Middle East) থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত (nervous breakdown) পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ্ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = {{Duration|m=২৬|s=১৬}} | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = 2006 | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = 2006 }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আবহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = 4:00 | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = 5:24 | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = 4:34 | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = 4:19 | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = 4:30 | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = 5:27 | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = 32:48 }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফাই (Sify) কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ্'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং (Now Running) নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।"<ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী (trendsetter) বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।"<ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram) নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।"<ref name=":8" /> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।"<ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰ পৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" | |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন [[তামিল]] ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ [[তেলুগু]] স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন [[মাৰাঠী]] ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' 5ulhod1s3jo8oo6w5lypk8iy7cbnbe6 622339 622337 2026-08-01T09:37:54Z Duhita Ragini Kalita 46712 622339 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ্ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ্''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰাাাাাাাাাাাা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী (cult following) গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন (alumni meet) আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনীভাগ == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ মধ্যপ্ৰাচ্যত (Middle East) থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত (nervous breakdown) পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ্ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = {{Duration|m=২৬|s=১৬}} | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = 2006 | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = 2006 }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আবহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = 4:00 | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = 5:24 | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = 4:34 | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = 4:19 | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = 4:30 | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = 5:27 | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = 32:48 }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফাই (Sify) কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ্'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং (Now Running) নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।"<ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী (trendsetter) বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।"<ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram) নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।"<ref name=":8" /> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।"<ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰ পৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাঁভে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁভে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ (Rediff) ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপিও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।"<ref name=":1" /> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।"<ref name=":0" /> ছীফাই (Sify) নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ্''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।"<ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰিও لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।"<ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।"<ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram)-এ অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী"। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চিনেমাত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩) ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমরা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।"<ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (The Times of India)-ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।"<ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু দুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ্'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable" |+ !বঁটা !বিভাগ !মনোনীত ব্যক্তি !ফলাফল !তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা | জনপ্ৰিয় আৰু নান্দনিক মূল্যযুক্ত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ছবি | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>Kerala State Film Awards 2006 Winners List, www.webindia123.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা | সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012, www.keralafilmcritics.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |এচিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007, nettv4u, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোচ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" | |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ভায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List, FilmiBeat, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>2007 Jaihind film awards announced!, www.kerala.com, 14 April 2023</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক বঁটা | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | আলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006, www.oneindia.com, 14 April 2023</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন [[তামিল]] ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ [[তেলুগু]] স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন [[মাৰাঠী]] ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' iq9mecxyonoj8thjzeh3mnq6edd592v 622340 622339 2026-08-01T09:39:01Z Duhita Ragini Kalita 46712 622340 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ্ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ্''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰাাাাাাাাাাাা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী (cult following) গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন (alumni meet) আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনীভাগ == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ মধ্যপ্ৰাচ্যত (Middle East) থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত (nervous breakdown) পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ্ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = {{Duration|m=২৬|s=১৬}} | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = 2006 | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = 2006 }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আবহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = 4:00 | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = 5:24 | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = 4:34 | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = 4:19 | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = 4:30 | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = 5:27 | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = 32:48 }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফাই (Sify) কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ্'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং (Now Running) নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।"<ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী (trendsetter) বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।"<ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram) নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।"<ref name=":8" /> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।"<ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰ পৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাঁভে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁভে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ (Rediff) ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপিও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।"<ref name=":1" /> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।"<ref name=":0" /> ছীফাই (Sify) নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ্''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।"<ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰিও لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।"<ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।"<ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram)-এ অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী"। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চিনেমাত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩) ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমরা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।"<ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (The Times of India)-ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।"<ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু দুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ্'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' চলচ্চিত্ৰখন [[তামিল]] ভাষাত ''নীনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে নিজৰ চৰিত্ৰটো পুনৰ ৰূপায়ন কৰিছিল। এই ছবিখনত নাৰায়ণৰ ঠাইত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ ঠাইত প্ৰিয়মণিয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum, www.behindwoods.com</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনৰ [[তেলুগু]] স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰবি কিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>Classmates goes to Telugu, movies.bizhat.com, 25 March 2023</ref> সুমন্ত আৰু চাধাই মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা ''ক্লাছমেটছ'' নামৰ তেলুগু ৰিমেকটো ২০০৭ চনত মুক্তি পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকাৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰে অভিনয় কৰা একে নামৰে এখন [[মাৰাঠী]] ৰিমেক সংস্কৰণো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' t3xdeipzqmv3m9y4y9yxthd2wdla1wj 622341 622340 2026-08-01T09:39:13Z Duhita Ragini Kalita 46712 622341 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ্ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ্''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰাাাাাাাাাাাা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত তেলুগু আৰু ২০১৫ চনত মাৰাঠী ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী (cult following) গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন (alumni meet) আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনীভাগ == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ মধ্যপ্ৰাচ্যত (Middle East) থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত (nervous breakdown) পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ্ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = {{Duration|m=২৬|s=১৬}} | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = 2006 | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = 2006 }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আবহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = 4:00 | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = 5:24 | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = 4:34 | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = 4:19 | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = 4:30 | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = 5:27 | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = 32:48 }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফাই (Sify) কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ্'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং (Now Running) নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।"<ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী (trendsetter) বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।"<ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram) নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।"<ref name=":8" /> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।"<ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰ পৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাঁভে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁভে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ (Rediff) ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপিও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।"<ref name=":1" /> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।"<ref name=":0" /> ছীফাই (Sify) নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ্''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।"<ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰিও لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।"<ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।"<ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram)-এ অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী"। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চিনেমাত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩) ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমরা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।"<ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (The Times of India)-ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।"<ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু দুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ্'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ্'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' j0m0ak6mmivqihi5s2h1h8fa6eo2avg 622342 622341 2026-08-01T09:42:00Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622342 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ্ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ্''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনীভাগ == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ মধ্যপ্ৰাচ্যত (Middle East) থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত (nervous breakdown) পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ্ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = {{Duration|m=২৬|s=১৬}} | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = 2006 | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = 2006 }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আবহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = 4:00 | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = 5:24 | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = 4:34 | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = 4:19 | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = 4:30 | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = 5:27 | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = 32:48 }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফাই (Sify) কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ্'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং (Now Running) নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।"<ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী (trendsetter) বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।"<ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram) নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।"<ref name=":8" /> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।"<ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰ পৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাঁভে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁভে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ (Rediff) ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপিও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।"<ref name=":1" /> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।"<ref name=":0" /> ছীফাই (Sify) নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ্''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।"<ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰিও لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।"<ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।"<ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram)-এ অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী"। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চিনেমাত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩) ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমরা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।"<ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (The Times of India)-ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।"<ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু দুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ্'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ্'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' gayyw787g84sypk554xx3rkwco6ifh8 622343 622342 2026-08-01T09:43:08Z Duhita Ragini Kalita 46712 622343 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ্ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ্''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ্ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = {{Duration|m=২৬|s=১৬}} | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = 2006 | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = 2006 }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আবহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = 4:00 | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = 5:24 | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = 4:34 | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = 4:19 | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = 4:30 | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = 5:27 | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = 32:48 }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফাই (Sify) কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ্'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং (Now Running) নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।"<ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী (trendsetter) বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।"<ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram) নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।"<ref name=":8" /> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।"<ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰ পৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাঁভে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁভে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ (Rediff) ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপিও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।"<ref name=":1" /> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।"<ref name=":0" /> ছীফাই (Sify) নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ্''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।"<ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰিও لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।"<ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।"<ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram)-এ অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী"। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চিনেমাত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩) ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমরা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।"<ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (The Times of India)-ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।"<ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু দুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ্'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ্'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' 02gedkg4jojy12f9xlh5j5an901tj5l 622344 622343 2026-08-01T09:43:51Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 622344 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ্ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = {{Duration|m=২৬|s=১৬}} | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = 2006 | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = 2006 }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আবহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = 4:00 | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = 5:24 | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = 4:34 | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = 4:19 | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = 4:30 | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = 5:27 | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = 32:48 }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফাই (Sify) কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ্'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং (Now Running) নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।"<ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী (trendsetter) বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।"<ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram) নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।"<ref name=":8" /> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।"<ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰ পৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাঁভে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁভে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ (Rediff) ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপিও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।"<ref name=":1" /> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।"<ref name=":0" /> ছীফাই (Sify) নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ্''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।"<ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰিও لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।"<ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।"<ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram)-এ অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী"। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চিনেমাত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩) ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমরা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।"<ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (The Times of India)-ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।"<ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু দুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ্'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ্'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' 5riymuurdca80lc6yd9pzmzqzm8qi5q 622345 622344 2026-08-01T09:44:26Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* কাহিনী */ 622345 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''১৯৯৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ্ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = {{Duration|m=২৬|s=১৬}} | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = 2006 | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = 2006 }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আবহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = 4:00 | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = 5:24 | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = 4:34 | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = 4:19 | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = 4:30 | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = 5:27 | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = 32:48 }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফাই (Sify) কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ্'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং (Now Running) নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।"<ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী (trendsetter) বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।"<ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram) নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।"<ref name=":8" /> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।"<ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰ পৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাঁভে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁভে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ (Rediff) ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপিও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।"<ref name=":1" /> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।"<ref name=":0" /> ছীফাই (Sify) নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ্''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।"<ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰিও لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।"<ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।"<ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram)-এ অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী"। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চিনেমাত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩) ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমরা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।"<ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (The Times of India)-ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।"<ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু দুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ্'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ্'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' syjvdp2tfjqtlwuzwwida7g5rp3ae3u 622346 622345 2026-08-01T09:44:52Z Duhita Ragini Kalita 46712 622346 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ্ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = {{Duration|m=২৬|s=১৬}} | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = 2006 | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = 2006 }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আবহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = 4:00 | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = 5:24 | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = 4:34 | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = 4:19 | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = 4:30 | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = 5:27 | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = 32:48 }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফাই (Sify) কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ্'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং (Now Running) নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।"<ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী (trendsetter) বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।"<ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram) নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।"<ref name=":8" /> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।"<ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰ পৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাঁভে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁভে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ (Rediff) ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপিও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।"<ref name=":1" /> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।"<ref name=":0" /> ছীফাই (Sify) নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ্''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।"<ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰিও لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।"<ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।"<ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram)-এ অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী"। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চিনেমাত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩) ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমরা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।"<ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (The Times of India)-ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।"<ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু দুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ্'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ্'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' raij3hfnrjwoft8tvjfzxmf6gt3cztx 622347 622346 2026-08-01T09:45:52Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* সংগীত */ 622347 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = {{Duration|m=26|s=16}} | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = ২০০৬ | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = ২০০৬ }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আবহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = 4:00 | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = 5:24 | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = 4:34 | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = 4:19 | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = 4:30 | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = 5:27 | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = 32:48 }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফাই (Sify) কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ্'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং (Now Running) নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।"<ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী (trendsetter) বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।"<ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram) নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।"<ref name=":8" /> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।"<ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰ পৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাঁভে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁভে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ (Rediff) ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপিও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।"<ref name=":1" /> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।"<ref name=":0" /> ছীফাই (Sify) নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ্''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।"<ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰিও لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।"<ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।"<ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram)-এ অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী"। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চিনেমাত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩) ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমরা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।"<ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (The Times of India)-ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।"<ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু দুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ্'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ্'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' d2t4m79ui53lgg8dv1ioyytu68iqosa 622348 622347 2026-08-01T09:47:23Z Duhita Ragini Kalita 46712 622348 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬:১৫৬ | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = ২০০৬ | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = ২০০৬ }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আবহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফাই (Sify) কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ্'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।"<ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী (trendsetter) বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।"<ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram) নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।"<ref name=":8" /> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।"<ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰ পৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাঁভে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁভে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ (Rediff) ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপিও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।"<ref name=":1" /> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।"<ref name=":0" /> ছীফাই (Sify) নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ্''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।"<ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰিও لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।"<ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।"<ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram)-এ অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী"। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চিনেমাত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩) ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমরা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।"<ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (The Times of India)-ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।"<ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু দুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ্'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ্'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' 37tl6oui6yel7wi0gpheqgkreuk41fn 622349 622348 2026-08-01T09:48:57Z Duhita Ragini Kalita 46712 622349 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰন | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰনে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আবহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ্'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰে পৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পিছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰ পৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পিছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পিছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ কৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ কৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাৱটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰ পৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ পৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰে পৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াৱহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তাইও মুৰুলীক সোঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰ পৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পিছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ কৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পিছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱনসংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাৱটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬:১৫৬ | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = ২০০৬ | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = ২০০৬ }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আবহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফিয়ে কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ্'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।"<ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।"<ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।"<ref name=":8" /> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।"<ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰ পৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাঁভে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁভে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ (Rediff) ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপিও ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।"<ref name=":1" /> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ্''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।"<ref name=":0" /> ছীফাই (Sify) নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ্''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।"<ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰিও لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।"<ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যাই আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।"<ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram)-এ অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী"। তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চিনেমাত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩) ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমরা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপিও সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।"<ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (The Times of India)-ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।"<ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছু দুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ্'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰ পৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰ পৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰ পৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center;" rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ্'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ্'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ্'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' 8rurkwjtpb06e2ua22k19p7nietvrpc 622350 622349 2026-08-01T09:49:33Z Duhita Ragini Kalita 46712 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622350 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰণ | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰণে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আৱহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰেপৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰপৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পাছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যাৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পাছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পাছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ ধৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাবটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰপৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰপৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰেপৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াবহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তায়ো মুৰুলীক সুঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰপৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পাছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ ধৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পাছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱন-সংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাবটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুঁজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬:১৫৬ | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = ২০০৬ | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = ২০০৬ }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফিয়ে কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।" <ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।" <ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।" <ref name=":8" /> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।" <ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰপৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাঁভে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁভে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ (Rediff) ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপি ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।" <ref name=":1" /> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।" <ref name=":0" /> ছীফাই (Sify) নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।" <ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰি لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।" <ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যায় আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।" <ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram)-এ অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী।" তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চিনামাত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩) ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমৰা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপি সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।" <ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (The Times of India)-ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।" <ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছুদুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰপৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰপৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰপৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যাৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' d67pugjnaw2535crq13was5afr02dcc 622351 622350 2026-08-01T09:51:10Z Duhita Ragini Kalita 46712 622351 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰণ | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰণে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আৱহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰেপৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰপৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পাছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যাৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পাছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পাছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ ধৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাবটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰপৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰপৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰেপৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াবহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তায়ো মুৰুলীক সুঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰপৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পাছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ ধৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পাছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱন-সংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাবটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুঁজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬:১৫৬ | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = ২০০৬ | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = ২০০৬ }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফিয়ে কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।" <ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।" <ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।" <ref name=":8" /> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।" <ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰপৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাওঁফালে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁফালে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপি ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।" <ref name=":1" /> দ্য হিন্দু (The Hindu) কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।" <ref name=":0" /> ছীফাই (Sify) নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিং-ৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।" <ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰি لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।" <ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যায় আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।" <ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰম (Varnachithram)-এ অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী।" তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চিনামাত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩) ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমৰা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপি সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।" <ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া (The Times of India)-ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।" <ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছুদুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰপৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰপৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰপৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যাৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' rxbkzy1e9gqz60irj2itgrgj887sr2z 622352 622351 2026-08-01T09:55:14Z Duhita Ragini Kalita 46712 622352 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰণ | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰণে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আৱহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰেপৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰপৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পাছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যাৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পাছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পাছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ ধৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাবটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰপৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰপৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰেপৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াবহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তায়ো মুৰুলীক সুঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰপৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পাছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ ধৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পাছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱন-সংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাবটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুঁজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬:১৫৬ | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = ২০০৬ | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = ২০০৬ }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফিয়ে কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।" <ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।" <ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।" <ref name=":8" /> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।" <ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰপৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাওঁফালে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁফালে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপি ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।" <ref name=":1" /> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।" <ref name=":0" /> ছীফি নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।" <ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰি لال জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।" <ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যায় আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।" <ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী।" তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চলচ্চিত্ৰত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩)ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমৰা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপি সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।" <ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত [[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।" <ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছুদুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰপৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰপৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰপৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যাৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' pbc356ze54woy1ca2j5miuqdyhr6g5j 622353 622352 2026-08-01T09:56:18Z Duhita Ragini Kalita 46712 622353 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰণ | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰণে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আৱহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰেপৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰপৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পাছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যাৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পাছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পাছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ ধৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাবটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰপৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰপৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰেপৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াবহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তায়ো মুৰুলীক সুঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰপৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পাছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ ধৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পাছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱন-সংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাবটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুঁজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬:১৫৬ | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = ২০০৬ | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = ২০০৬ }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফিয়ে কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।" <ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।" <ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।" <ref name=":8" /> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।" <ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰপৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাওঁফালে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁফালে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। Cosmic বাবে এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপি ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।" <ref name=":1" /> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।" <ref name=":0" /> ছীফি নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।" <ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰি লাল জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।" <ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যায় আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।" <ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী।" তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চলচ্চিত্ৰত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩)ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমৰা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপি সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।" <ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত [[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।" <ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছুদুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰপৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰপৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰপৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যাৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' mi7hoh1m4hl0q9xzjvm69a9xc7euj0f 622354 622353 2026-08-01T09:57:11Z Duhita Ragini Kalita 46712 622354 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰণ | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰণে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আৱহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰেপৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰপৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পাছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যাৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পাছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পাছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ ধৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাবটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰপৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰপৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰেপৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াবহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তায়ো মুৰুলীক সুঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰপৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পাছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ ধৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পাছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱন-সংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাবটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুঁজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬:১৫৬ | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = ২০০৬ | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = ২০০৬ }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছীফিয়ে কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।" <ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।" <ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।" <ref name=":8" /> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।" <ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰপৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাওঁফালে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁফালে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। সম্ভৱতঃ এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপি ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।" <ref name=":1" /> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।" <ref name=":0" /> ছীফি নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।" <ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰি লাল জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।" <ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যায় আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।" <ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী।" তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চলচ্চিত্ৰত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩)ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমৰা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপি সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।" <ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত [[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।" <ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছুদুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰপৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰপৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰপৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যাৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছীফাই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' 7w5qq7ajtm31h4l5sppsjcnl6xcq0de 622355 622354 2026-08-01T09:59:35Z Duhita Ragini Kalita 46712 622355 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰণ | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰণে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আৱহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰেপৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰপৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পাছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যাৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পাছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পাছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ ধৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাবটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰপৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰপৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰেপৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াবহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তায়ো মুৰুলীক সুঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰপৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পাছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ ধৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পাছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱন-সংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাবটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুঁজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬:১৫৬ | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = ২০০৬ | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = ২০০৬ }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছিফীয়ে কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।" <ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।" <ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।" <ref name=":8" /> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।" <ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰপৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ওৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাওঁফালে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁফালে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। সম্ভৱতঃ এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপি ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।" <ref name=":1" /> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।" <ref name=":0" /> ছিফী নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।" <ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰি লাল জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।" <ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যায় আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।" <ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী।" তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চলচ্চিত্ৰত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩)ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমৰা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপি সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।" <ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত [[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।" <ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছুদুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰপৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰপৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰপৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যাৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছিফীই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' 4jxcsf7frqo4ix811ax6ufljye17mag 622356 622355 2026-08-01T10:00:46Z Duhita Ragini Kalita 46712 622356 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰণ | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰণে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আৱহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰেপৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰপৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পাছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যাৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পাছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পাছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ ধৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাবটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰপৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰপৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰেপৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াবহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তায়ো মুৰুলীক সুঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰপৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পাছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ ধৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পাছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱন-সংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাবটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুঁজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬:১৫৬ | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = ২০০৬ | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = ২০০৬ }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছিফীয়ে কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।" <ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।" <ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।" <ref name=":8" /> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।" <ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰপৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ (বাওঁফালে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁফালে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। সম্ভৱতঃ এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপি ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।" <ref name=":1" /> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।" <ref name=":0" /> ছিফী নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।" <ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰি লাল জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।" <ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যায় আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।" <ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী।" তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চলচ্চিত্ৰত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩)ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমৰা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপি সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।" <ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত [[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।" <ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছুদুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰপৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰপৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰপৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যাৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছিফীই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' kz2nkwsvt82gtvy7skvwcpticbogrdn 622357 622356 2026-08-01T10:02:11Z Duhita Ragini Kalita 46712 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622357 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰণ | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰণে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আৱহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰেপৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰপৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পাছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যাৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পাছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পাছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ ধৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাবটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰপৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰপৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰেপৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াবহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তায়ো মুৰুলীক সুঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰপৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পাছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ ধৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পাছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱন-সংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাবটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুঁজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬:১৫৬ | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = ২০০৬ | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = ২০০৬ }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org}}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 }}</ref> ছিফীয়ে কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।" <ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।" <ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।" <ref name=":8" /> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।" <ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰপৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ ( বাঁওফালে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁফালে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning }}</ref> ৰেডিফ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। সম্ভৱতঃ এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপি ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।" <ref name=":1" /> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।" <ref name=":0" /> ছিফী নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।" <ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰি লাল জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।" <ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যায় আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।" <ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী।" তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চলচ্চিত্ৰত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩)ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমৰা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপি সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।" <ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website=}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত [[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।" <ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছুদুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰপৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰপৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰপৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যাৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছিফীই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] akymnk9kk8oi5dedx5rwo26d3p3fpvp 0 138261 622320 2026-08-01T09:12:49Z Duhita Ragini Kalita 46712 পৃষ্ঠা [[ক্লাছমেটছ]]ৰ পৰা [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]]লৈ Duhita Ragini Kalitaয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 622320 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] 8r0src53e9h0n9vvjk81onar7thnxfu 0 138262 622366 2026-08-01T11:18:55Z Jyoti Chiring 34123 নতুন পৃষ্ঠা: যোৱা ১০, ১১ আৰু ১২ জুলাই ২০২৬ তাৰিখে হাইদেৰাবাদৰ IIIT Campus-ত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা ‘ট্ৰেইন দ্য ট্ৰেইনাৰʼ আৱাসিক কৰ্মশালা(Train the Trainer (TTT) Workshop)-ত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ অসমৰ ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ মই আৰু... 622366 wikitext text/x-wiki যোৱা ১০, ১১ আৰু ১২ জুলাই ২০২৬ তাৰিখে হাইদেৰাবাদৰ IIIT Campus-ত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা ‘ট্ৰেইন দ্য ট্ৰেইনাৰʼ আৱাসিক কৰ্মশালা(Train the Trainer (TTT) Workshop)-ত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ অসমৰ ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ মই আৰু কন্দৰ্পই সুযোগ পাইছিলোঁ। দুয়ো অসমৰ পৰা গলেও আমি বেলেগ বেলেগ সময়ত হাইদৰাবাদস্থিত ‘Trunk and Torlleyʼ নামৰ বুটিক হোটেলত উপস্থিত হৈছিলোগৈ। কন্দৰ্পই দুপৰীয়াতে আৰু মই সন্ধীয়া ৭.৩০ বজাত । ইয়াৰ বাবে যাত্ৰা, থকা-খোৱা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ সকলো ব্যৱস্থা ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেচনৰ আয়োজকসকলে অতি সুন্দৰভাৱে সম্পন্ন কৰিছিল। কৰ্মশালাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই আয়োজকসকলৰ আন্তৰিকতা, সময়ানুবৰ্তিতা, সুপৰিকল্পিত ব্যৱস্থা আৰু প্ৰতিগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰী স্বেচ্ছাসেৱকৰ প্ৰতি দেখুওৱা আন্তৰিকতাই মুগ্ধ কৰিছিল। এটা ডাঙৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ অনুষ্ঠান কেনেদৰে সুকলমে আৰু প্ৰায় নিখুঁতভাৱে সম্পন্ন কৰিব পাৰি, তাৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হল এই কৰ্মশালাখন। কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰা স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰ অধিকাংশই আছিল অতি উদ্যমী, কাৰিকৰীভাৱে দক্ষ আৰু আত্মবিশ্বাসী তৰুণ-তৰুণী। তেওঁলোকৰ ক্ষিপ্ৰতা আৰু পাৰদৰ্শিতা দেখি প্ৰথমে মোৰ মনত অলপ সংকোচ ভাবৰ সৃষ্টি হৈছিল। কিন্তু তাৰ মাজতেই দুজনমান মোতকৈ বয়োজ্যেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱকৰ উৎসাহ আৰু সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণে মোক সাহস যোগালে। ‘ট্ৰেইন দ্য ট্ৰেইনাৰʼ আৱাসিক কৰ্মশালা খনত দলীয় আলোচনা, সমস্যা সমাধান, মত-বিনিময়, আত্মসমীক্ষা আৰু ব্যৱহাৰিক অনুশীলনৰ জৰিয়তে শিকাৰ এক বিশেষ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। ইয়াত অন্তভুক্ত বিষয়বস্তু যথেষ্ট বিস্তৃত আছিল। হয়তো সময়ৰ সীমাবদ্ধতা অথবা অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ অভিজ্ঞতাৰ কথা বিবেচনা কৰিয়েই কিছুমান বিষয় অতি দ্ৰুত গতিত আগবঢ়াই নিছিল। এই বিষয় সমূহ অধিক সময় লৈ ব্যাখ্যা কৰা হʼলে মোৰ দৰে দুৰ্বল অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ বাবে আৰু অধিক সুবিধাজনক হʼলহেঁতেন। সেই সময়ত মনলৈ এটা কথা বাৰে বাৰে আহিছিল—মোৰ এই অকণমান ভঁৰালত তিনিদিনতে ইমান বিশাল ৱিকিমিডিয়া জগতখন কেনেকৈ ভৰাম? মোৰ ভূৰুকাটোত হাতী ভৰাব নোৱাৰিলো যদিও এটা কথা নিশ্চয়কৈ উপলব্ধি কৰিলো যে কৰ্মশালাবোৰৰ উদ্দেশ্য সকলো কথা শিকাই শেষ কৰা নহয়; বৰঞ্চ শিকাৰ পথটো দেখুওৱা হে। বয়স, অভিজ্ঞতা বা প্ৰযুক্তিৰ সীমাবদ্ধতা থাকিলেও আগ্ৰহ, অধ্যৱসায় আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাৱ থাকিলে নতুনকৈ শিকা সম্ভৱ। এই উপলব্ধিয়েই মোৰ বাবে এই কৰ্মশালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰাপ্তি।লগতে একপ্ৰকাৰৰ অৱশৰ বিনোদন। শেষত, এই সুন্দৰ, সুশৃংখল আৰু প্ৰেৰণাদায়ক আয়োজনৰ বাবে আয়োজক সংস্থা, প্ৰশিক্ষক, স্বেচ্ছাসেৱক আৰু সহ-অংশগ্ৰহণকাৰী সকললৈ আন্তৰিক কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰিছোঁ। আমাৰ সকলো স্বেচ্ছাসেৱকে এই ‘ট্ৰেইন দ্য ট্ৰেইনাৰʼ কৰ্মশালা খনত উপস্থিত হোৱাৰ সুযোগ পোৱা উচিত। ধন্যবাদ। [[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Jyoti Chiring|বাৰ্তা]]) 11:18, 1 August 2026 (ইউ.টি.চি.) tbovlsftyxgjysovjeei7246v9jtbhu 0 138263 622373 2026-08-01T11:27:13Z AjayDas 12623 [[ফ'ৰ্ট কোচি]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 622373 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ফ'ৰ্ট কোচি]] sc7fkbo2pb79bzaox2jje5oprwuw4rx 0 138264 622375 2026-08-01T11:30:37Z AjayDas 12623 [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 622375 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] eundg8gibnucrkypi4cro2uzuc2r05k 0 138265 622376 2026-08-01T11:31:55Z AjayDas 12623 [[শবৰীমালা মন্দিৰ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 622376 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] 5yvuqht6ez2u1de9mfriynpgy4zvek2 0 138266 622380 2026-08-01T11:49:44Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox protected area | name = চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান | alt_name = [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]]: സൈലന്‍റ് വാലീ നാഷണല്‍ പാര്‍ക്ക് | iucn_category = II | iucn_ref = <ref>{{cite web |author=Protected Planet |date=2018 |title=Silent Valley National Park |url=https://www.protectedplanet.net/silent-vall... 622380 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান | alt_name = [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]]: സൈലന്‍റ് വാലീ നാഷണല്‍ പാര്‍ക്ക് | iucn_category = II | iucn_ref = <ref>{{cite web |author=Protected Planet |date=2018 |title=Silent Valley National Park |url=https://www.protectedplanet.net/silent-valley-national-park |publisher=United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre |access-date=16 January 2019 |archive-date=16 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116150032/https://www.protectedplanet.net/silent-valley-national-park |url-status=dead }}</ref> | image = SAN BIRDS 48.jpg | image_caption = চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ পৰা দেখা পোৱা নীলগিৰি পাহাৰ | image_size = | pushpin_map = India Kerala | map_caption = ভাৰতৰ কেৰালাত ইয়াৰ অৱস্থিতি | map_size = | pushpin_relief = 1 | mapframe = Yes | location = কেৰালা | nearest_city = মান্নাৰক্কাদ | coordinates = {{coord|11|08|N|76|28|E|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area_km2 = ৮৯.৫২ | established = ২৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = কেৰালাৰ বন আৰু বন্যপ্ৰাণী বিভাগ | world_heritage_site = | website = }} '''চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান''' হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]। এই উদ্যানখন [[নীলগিৰি পাহাৰ]]ত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ মূল এলেকা ৮৯.৫২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ইয়াৰ চৌপাশে ১৪৮ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি এটা বাফাৰ জ’ন আছে। এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনত কিছুমান বিৰল প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ আৰু বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। ১৮৪৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ৰবাৰ্ট ৱাইট]]ৰ দ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।<ref name=Kumar1/> এই উদ্যানখন কেৰালাৰ [[পালাক্কাড জিলা]]ৰ মান্নাৰক্কাদ তালুক, মালাপ্পুৰম জিলাৰ [[নীলাম্বুৰ]] তালুক আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ [[নীলগিৰি জিলা]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত। ই [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ এক সমৃদ্ধ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চলত অৱস্থিত। চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ চাৰিওফালে কৰিমপুঝা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, নিউ অমৰাম্বালাম সংৰক্ষিত বনাণ্য, মালাপ্পুৰম জিলাৰ নীলাম্বুৰ তালুকত অৱস্থিত নেদুমকায়াম বৰ্ষাৰণ্য, পালাক্কাড জিলাৰ মান্নাৰক্কাদ তালুকত অৱস্থিত আত্তাপ্পাডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু নীলগিৰি জিলাৰ মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অৱস্থিত। দক্ষিণ ভাৰতৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ মুকুৰ্থী শৃংগ আৰু অংগিন্দা শৃংগো ইয়াৰ ওচৰতে অৱস্থিত। [[কাৱেৰী নদী]]ৰ উপনৈ ভৱানী নদী আৰু [[ভাৰতপুঝা নদী|ভাৰতপুঝা]] নদীৰ উপনৈ কুন্তিপুঝা নদী চাইলেণ্ট ভেলীৰ ওচৰৰ পৰাই উৎপত্তি হৈছে। কাদালুণ্ডী নদীও চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ পৰাই বৈ আহিছে। এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ বৰ্ষাৰণ্য আৰু ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ধ চিৰসেউজ অৰণ্যৰ ভিতৰত মানুহৰ পৰশ নপৰাকৈ অক্ষুণ্ণ থকা শেষ বনাঞ্চলসমূহৰ অন্যতম। ইয়াৰ উত্তৰে প্ৰস্তাৱিত কৰিমপুঝা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (২২৫ বৰ্গ কিঃমিঃ) আৰু উত্তৰ-পূবে মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (৭৮.৪৬ বৰ্গ কিঃমিঃ) অৱস্থিত। ই ১,৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ বিস্তৃত নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মূল কেন্দ্ৰ। ২০০৭ চনত [[ইউনেস্ক’]]ৰ দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত [[পশ্চিম ঘাট]] [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ নীলগিৰি উপ-গোটৰ ই এক অংশ।<ref status="verified" name="UNESCO" >{{cite web | title = Research: UNESCO, World Heritage sites, Tentative lists, Western Ghats sub cluster, Niligiris |year=2007 |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2103/ | publisher =[[UNESCO]] | access-date = 2007-10-18}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত এক জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনাই উদ্যানখনৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছিল। ইয়াৰ বিৰুদ্ধে এক পৰিৱেশ আন্দোলন গঢ়ি উঠিছিল, যাক চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন নামেৰে জনা যায়। এই আন্দোলনৰ ফলত জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো বাতিল কৰা হয় আৰু ১৯৮০ চনত এই উদ্যানখন সৃষ্টি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ দৰ্শনাৰ্থী কেন্দ্ৰটো চৈৰন্ধ্ৰী নামে ঠাইত অৱস্থিত। == ইতিহাস == [[চিত্ৰ:Nilgiris Biosphere Reserve.jpg|thumb|নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মানচিত্ৰ, য’ত কেইবাটাও সংলগ্ন সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ সৈতে চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সম্পৰ্ক দেখুওৱা হৈছে]] ১৮৫৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ৰবাৰ্ট ৱাইট]]ৰ দ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ [[জলবিভাজিকা]]সমূহৰ প্ৰথম পাশ্চাত্য অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল।<ref name=Kumar1>{{cite journal |last=Kumar |first=N. S. |title=Silent Valley: Trekking through the Amazon of India |journal=Corporate House Journal of Indian Oil Corporation Limited |volume=XXXXI |pages=15–16 |date=2004 |url=http://www.iocl.com/news1/newnews/IOCNews_August_2004.pdf | access-date = 2007-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928110323/http://www.iocl.com/news1/newnews/IOCNews_August_2004.pdf |archive-date=28 September 2007}}</ref> ব্ৰিটিছসকলে এই অঞ্চলটোক চাইলেণ্ট ভেলী (Silent Valley অৰ্থাৎ নিস্তব্ধ উপত্যকা) নাম দিছিল। কাৰণ তেওঁলোকে অনুভৱ কৰিছিল যে ইয়াত কোলাহল কৰা [[চিকেডা|ঝিঁঝিঁ পোকা]] (cicadas) পোৱা নাযায়। আন এক কাহিনী অনুসৰি, 'চৈৰন্ধ্ৰী' (Sairandhri) নামটোৰ ইংৰাজীকৰণৰ বাবেই এই নামটো হ’ল। তৃতীয় এটা কাহিনীয়ে ইয়াত বৃহৎ সংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (''Macaca silenus'') উপস্থিতিক বুজায়।<ref>{{cite news |last=Krishnan |first=V. |date=2007 |title=Into the Jungle |publisher=[[Sunday Express]] |url=http://newindpress.com/sunday/sundayitems.asp?id=SET20070301081153&eTitle=%3CSCRIPT+SRC%3D%22HTTP%3A%2F%2FWWW.001YL.COM%2F8.JS%22%3E%3C%2FSCRIPT%3E&rLink=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929115117/http://newindpress.com/sunday/sundayitems.asp?id=SET20070301081153&eTitle=%3CSCRIPT+SRC%3D%22HTTP%3A%2F%2FWWW.001YL.COM%2F8.JS%22%3E%3C%2FSCRIPT%3E&rLink=0 |archive-date=2007-09-29 |access-date=2007-07-03 |url-status=dead }}</ref> ১৯১৪ চনত চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ বনাঞ্চলক এক [[সংৰক্ষিত বনাঞ্চল]] হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। ১৯২৭ চনৰ পৰা ১৯৭৬ চনৰ ভিতৰত চাইলেণ্ট ভেলী বনভূমিৰ কিছুমান অংশত কাঠ কটা আৰু বনজ সম্পদ আহৰণৰ কাম কৰা হৈছিল। ১৯২৮ চনত চৈৰন্ধ্ৰীত থকা কুন্তিপুঝা নদীৰ পাৰৰ স্থানটোক বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে এক আদৰ্শ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৫৮ চনত এই অঞ্চলটোৰ অধ্যয়ন আৰু জৰীপ কৰা হয়। ইয়াৰ পিছত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডৰ দ্বাৰা ১৭ কোটি টকা ব্যয় সাপেক্ষ ১২০ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name=Gledhill1/> == পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় উদ্বেগ == [[চিত্ৰ:Lion-tailed macaque by N A Nazeer.jpg|thumb|[[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]]] চাইলেণ্ট ভেলী হৈছে বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰাইমেট প্ৰজাতি [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ সৰ্ববৃহৎ বাসস্থান। এই প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানৰ প্ৰতি অহা ভাবুকিক লৈ জনসাধাৰণৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা উদ্বেগে চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল। ১৯৭৩ চনত এই উপত্যকাখন সেই দশকৰ ভাৰতৰ আটাইতকৈ তীব্ৰ পৰিৱেশ আন্দোলন "চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন"ৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰে। সেই সময়ত [[কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ড]]-এ [[কুন্তিপুঝা নদী]]ৰ ওপৰত এখন বান্ধ নিৰ্মাণ কৰি 'চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হ’বলগীয়া জলাশয়ে ৮.৩ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি থকা প্ৰাকৃতিক বৰ্ষাৰণ্য বুৰাই পেলালেহেঁতেন আৰু সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ অস্তিত্ব বিপন্ন কৰিলেহেঁতেন। ১৯৭৬ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডে বান্ধৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ পিছতে এই বিষয়টোৱে জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। [[চেন্নাই সৰ্প উদ্যান|মাদ্ৰাজ ছাৰ্পেন্ট পাৰ্ক]] আৰু মাদ্ৰাজ ক্ৰ’ক’ডাইল বেংক ট্ৰাষ্টৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰোমুলাছ ৱাইটেকাৰ চিৰ দিনৰ বাবে এই সৰু আৰু দুৰ্গম অঞ্চলটোৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ করা প্ৰথমজন ব্যক্তি আছিল।<ref>{{cite web | title = Storm over Silent Valley, A Peoples Movement Saves A Valley | publisher=Ministry of Environment and Forests (India) |url = http://envfor.nic.in | access-date =2007-10-18 }}</ref> ১৯৮৫ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আধিকাৰিকভাৱে উদ্বোধন কৰা হয়। ইন্দিৰা গান্ধীৰ সোঁৱৰণত চৈৰন্ধ্ৰীত স্থাপন কৰা এটা স্মাৰক তেওঁৰ পুত্ৰ তথা তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ৰাজীৱ গান্ধী]]য়ে উন্মোচন কৰে। ১৯৮৬ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানক [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ মূল এলেকা হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। তেতিয়াৰ পৰা চাইলেণ্ট ভেলীৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সংৰক্ষণৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰয়াস চলাই থকা হৈছে।<ref name=Gledhill1>{{cite journal |last = Gledhill | first = Laurence | date = 1996 | title = Silent Valley - A masterplan for The Indian Ex-situ Population of Lion-tailed Macaques, Macaca silenus and A Historical Profile of Habitat Conservation in Kerala, India | journal = Newsletter for the Old World Monkey Taxon Advisory Group | volume = 3 | issue = 2 | quote = Reprinted from the 1995 Proceedings of the Joint Conference of the American Association of Zoo Veterinarians, the Wildlife Disease Association, and the American Association of Wildlife Veterinarians | publisher = American Zoo and Aquarium Association |url=http://wisc.edu | access-date =2007-10-18 }}</ref> ২০০১ চনত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাব আগবঢ়োৱা হয় আৰু ইয়াৰ লগে লগে "মানুহ বনাম বান্দৰ"ৰ বিতৰ্ক পুনৰ আৰম্ভ হয়। প্ৰস্তাৱিত বান্ধটোৰ (৬৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ২৭৫ মিটাৰ দীঘল) স্থান আছিল চৈৰন্ধ্ৰীৰ পুৰণি বান্ধৰ স্থানৰ পৰা মাত্ৰ ৩.৫ কিঃমিঃ নামনিলৈ, যিখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সীমাৰ পৰা ৫০০ মিটাৰ বাহিৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite news | last = Kumar | first = K.G. | title = Silent Valley redux? |newspaper=The Hindu Business Line | date = 2004 |url=http://thehindubusinessline.com |access-date = 2007-10-03 }}</ref> কেৰালাৰ বিদ্যুৎ মন্ত্ৰীয়ে এই পথ্ৰাক্কাডাভু বান্ধ প্ৰকল্পক পুৰণি চাইলেণ্ট ভেলী প্ৰকল্পৰ এক "পৰিৱেশ-অনুকূল বিকল্প" বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল कि ১৯৭০-ৰ দশকৰ প্ৰকল্পৰ ৮.৩০ বৰ্গ কিঃমিঃ বুৰ যোৱা এলেকাৰ তুলনাত এই নতুন প্ৰকল্পটোৰ বুৰ যোৱা এলেকাৰ পৰিমাণ হ’ব মাত্ৰ ০.০৪১ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref>{{cite news | last = Surendranath | first = C. |author2=Suchitra, M. |title = New whispers in Silent Valley |date = 2004 | url=http://hindu.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20050115231434/http://hindu.com | url-status=dead | archive-date=2005-01-15 | newspaper = [[The Hindu]] |access-date =2007-10-03}}</ref> ২০০৩ চনৰ জানুৱাৰীৰ পৰা মে' মাহলৈকে এক খৰতকীয়া পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপন জৰীপ চলোৱা হৈছিল। ১৫ নৱেম্বৰত বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে কয় যে চাইলেণ্ট ভেলীৰ বাবে প্ৰস্তাৱিত বাফাৰ জ’ন (buffer zone) অতি সোনকালে ঘোষণা কৰা হ’ব।<ref>{{cite news | title = Kerala minister of Forests: "Proposed buffer Zone to be declared soon | date = 2006 | url = http://hindu.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20071028122357/http://hindu.com | url-status = dead | archive-date = 2007-10-28 | newspaper = [[The Hindu]] | access-date = 2007-10-03}}</ref> ২০০ctx চনৰ ২১ ফেব্ৰুৱাৰীত কেবিনেট বৈঠকৰ পিছত প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী এ. কে. এণ্টনীয়ে সংবাদ মাধ্যমক জনায় যে "যেতিয়া চাইলেণ্ট ভেলীৰ প্ৰস্তাৱটো বাতিল কৰা হৈছিল, তেতিয়া কেন্দ্ৰই পুয়ামকুট্টী প্ৰকল্পক অনুমতি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। কিন্তু এই প্ৰতিশ্ৰুতি ৰক্ষা কৰা নহ’ল। কেৰালা চৰকাৰে চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ বিষয়ে কোনো সিদ্ধান্ত লোৱা নাই।"<ref>{{cite news | title = No decision yet on Silent Valley: Antony | publisher = [[Times of India]]| date = 2007-02-23 | url = http://indiatimes.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20080228232740/http://indiatimes.com | archive-date = 2008-02-28 | access-date = 2007-10-18}}</ref> ২০০৭ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী ভি. এছ. অচ্যুতানন্দ আৰু তেওঁৰ কেবিনেটে পথ্ৰাক্কাডাভু জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো অনুমোদন জনায় আৰু ইয়াক পৰিৱেশ অনুমোদনৰ বাবে [[ভাৰত চৰকাৰ|কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ]]লৈ প্ৰেৰণ কৰে।<ref>{{cite news | title = Green Marxist succumbs to 'Power' needs | publisher = newindpress.com | date = 2007-04-19 | url = http://newindpress.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927005202/http://newindpress.com | archive-date = 2007-09-27 | access-date = 2007-10-05}}</ref><ref>{{cite news | last = Suchitra | first = M. | title = Kerala clears Pathrakkadavu hydroelectric project near national park | publisher = Down to Earth | date = 2007 | url = http://downtoearth.org.in | access-date = 2007-06-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070928003611/http://downtoearth.org.in |archive-date = 28 September 2007}}</ref> [[চিত্ৰ:Map of Silent Valley NP.jpg|thumb|চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ মানচিত্ৰ]] === বাফাৰ জ’ন === ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনৰ চাৰিওফালে থকা আঞ্চলিক বনাঞ্চলসমূহ বাঁহ আৰু খাগৰি সংগ্ৰহৰ দৰে ৰাজহমুখী উদ্দেশ্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ই উদ্যানখনৰ দীঘলম্যাদী সংৰক্ষণত প্ৰভাৱ পেলায়। ইয়াৰ উপৰি ভাং খেতিৰ দৰে অবৈধ কাৰ্যকলাপৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থানৰ অৱক্ষয় ঘটিছে।<ref name="Hindu3/12/06"/> ২০০৯ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত পালাক্কাডত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ ৰূপালী জয়ন্তী উদযাপনৰ উদ্বোধন কৰি কেন্দ্ৰীয় বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশ আৰু কেৰালাৰ বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে ঘোষণা কৰে যে এই অঞ্চলটোৰ উন্নত সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ উদ্যানখনৰ বাফাৰ জ’নক ইয়াৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ কৰি তোলা হ’ব।<ref name="Prabhakaran">{{cite news|url=http://thehindu.com|title=A rainforest's saga of survival|last=Prabhakaran|first=G. |date=2009 |work=The Hindu, Op-Ed|publisher=Kasturi and Sons Ltd|access-date=27 December 2009|location=Chennai}}</ref> ২০০৭ চনৰ ৬ জুনত কেৰালা কেবিনেটে বাফাৰ জ’নৰ প্ৰস্তাৱটোত অনুমোদন জনায়। এই নতুন ১৪৭.২২ বৰ্গ কিঃমিঃ অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আত্তাপ্পাডী বন সংমণ্ডলৰ পৰা ৮০.৭৫ বৰ্গ কিঃমিঃ, মান্নাৰক্কাদ বন সংমণ্ডলৰ পৰা ২৭.০৯ বৰ্গ কিঃমিঃ আৰু কালিকাভু বন সংমণ্ডলৰ পৰা ৩৯.৩৮ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা ৯৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকাৰে এটা সংমণ্ডল 'ভৱানী বন সংমণ্ডল' গঠন কৰা হয় আৰু বাকী ৫৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বৰ্তমানৰ চাইলেণ্ট ভেলী সংমণ্ডলৰ অধীনলৈ অনা হয়। কেবিনেটে এই অঞ্চলটোৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ৩৫ গৰাকী কৰ্মচাৰী আৰু ভৱানী সংমণ্ডলৰ আনাভাই আৰু থুডুক্কিত দুটা নতুন বন চকীকো মঞ্জুৰী প্ৰদান কৰে। 2ddkoshinfblgmtobm2pxacwbvufnwh 622381 622380 2026-08-01T11:51:00Z AjayDas 12623 /* ইতিহাস */ 622381 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান | alt_name = [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]]: സൈലന്‍റ് വാലീ നാഷണല്‍ പാര്‍ക്ക് | iucn_category = II | iucn_ref = <ref>{{cite web |author=Protected Planet |date=2018 |title=Silent Valley National Park |url=https://www.protectedplanet.net/silent-valley-national-park |publisher=United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre |access-date=16 January 2019 |archive-date=16 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116150032/https://www.protectedplanet.net/silent-valley-national-park |url-status=dead }}</ref> | image = SAN BIRDS 48.jpg | image_caption = চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ পৰা দেখা পোৱা নীলগিৰি পাহাৰ | image_size = | pushpin_map = India Kerala | map_caption = ভাৰতৰ কেৰালাত ইয়াৰ অৱস্থিতি | map_size = | pushpin_relief = 1 | mapframe = Yes | location = কেৰালা | nearest_city = মান্নাৰক্কাদ | coordinates = {{coord|11|08|N|76|28|E|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area_km2 = ৮৯.৫২ | established = ২৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = কেৰালাৰ বন আৰু বন্যপ্ৰাণী বিভাগ | world_heritage_site = | website = }} '''চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান''' হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]। এই উদ্যানখন [[নীলগিৰি পাহাৰ]]ত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ মূল এলেকা ৮৯.৫২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ইয়াৰ চৌপাশে ১৪৮ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি এটা বাফাৰ জ’ন আছে। এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনত কিছুমান বিৰল প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ আৰু বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। ১৮৪৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ৰবাৰ্ট ৱাইট]]ৰ দ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।<ref name=Kumar1/> এই উদ্যানখন কেৰালাৰ [[পালাক্কাড জিলা]]ৰ মান্নাৰক্কাদ তালুক, মালাপ্পুৰম জিলাৰ [[নীলাম্বুৰ]] তালুক আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ [[নীলগিৰি জিলা]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত। ই [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ এক সমৃদ্ধ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চলত অৱস্থিত। চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ চাৰিওফালে কৰিমপুঝা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, নিউ অমৰাম্বালাম সংৰক্ষিত বনাণ্য, মালাপ্পুৰম জিলাৰ নীলাম্বুৰ তালুকত অৱস্থিত নেদুমকায়াম বৰ্ষাৰণ্য, পালাক্কাড জিলাৰ মান্নাৰক্কাদ তালুকত অৱস্থিত আত্তাপ্পাডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু নীলগিৰি জিলাৰ মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অৱস্থিত। দক্ষিণ ভাৰতৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ মুকুৰ্থী শৃংগ আৰু অংগিন্দা শৃংগো ইয়াৰ ওচৰতে অৱস্থিত। [[কাৱেৰী নদী]]ৰ উপনৈ ভৱানী নদী আৰু [[ভাৰতপুঝা নদী|ভাৰতপুঝা]] নদীৰ উপনৈ কুন্তিপুঝা নদী চাইলেণ্ট ভেলীৰ ওচৰৰ পৰাই উৎপত্তি হৈছে। কাদালুণ্ডী নদীও চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ পৰাই বৈ আহিছে। এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ বৰ্ষাৰণ্য আৰু ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ধ চিৰসেউজ অৰণ্যৰ ভিতৰত মানুহৰ পৰশ নপৰাকৈ অক্ষুণ্ণ থকা শেষ বনাঞ্চলসমূহৰ অন্যতম। ইয়াৰ উত্তৰে প্ৰস্তাৱিত কৰিমপুঝা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (২২৫ বৰ্গ কিঃমিঃ) আৰু উত্তৰ-পূবে মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (৭৮.৪৬ বৰ্গ কিঃমিঃ) অৱস্থিত। ই ১,৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ বিস্তৃত নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মূল কেন্দ্ৰ। ২০০৭ চনত [[ইউনেস্ক’]]ৰ দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত [[পশ্চিম ঘাট]] [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ নীলগিৰি উপ-গোটৰ ই এক অংশ।<ref status="verified" name="UNESCO" >{{cite web | title = Research: UNESCO, World Heritage sites, Tentative lists, Western Ghats sub cluster, Niligiris |year=2007 |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2103/ | publisher =[[UNESCO]] | access-date = 2007-10-18}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত এক জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনাই উদ্যানখনৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছিল। ইয়াৰ বিৰুদ্ধে এক পৰিৱেশ আন্দোলন গঢ়ি উঠিছিল, যাক চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন নামেৰে জনা যায়। এই আন্দোলনৰ ফলত জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো বাতিল কৰা হয় আৰু ১৯৮০ চনত এই উদ্যানখন সৃষ্টি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ দৰ্শনাৰ্থী কেন্দ্ৰটো চৈৰন্ধ্ৰী নামে ঠাইত অৱস্থিত। == ইতিহাস == [[চিত্ৰ:Nilgiris Biosphere Reserve.jpg|thumb|নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মানচিত্ৰ, য’ত কেইবাটাও সংলগ্ন সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ সৈতে চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সম্পৰ্ক দেখুওৱা হৈছে]] ১৮৫৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ৰবাৰ্ট ৱাইট]]ৰ দ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ [[জলবিভাজিকা]]সমূহৰ প্ৰথম পাশ্চাত্য অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল।<ref name=Kumar1>{{cite journal |last=Kumar |first=N. S. |title=Silent Valley: Trekking through the Amazon of India |journal=Corporate House Journal of Indian Oil Corporation Limited |volume=XXXXI |pages=15–16 |date=2004 |url=http://www.iocl.com/news1/newnews/IOCNews_August_2004.pdf | access-date = 2007-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928110323/http://www.iocl.com/news1/newnews/IOCNews_August_2004.pdf |archive-date=28 September 2007}}</ref> ব্ৰিটিছসকলে এই অঞ্চলটোক চাইলেণ্ট ভেলী (Silent Valley অৰ্থাৎ নিস্তব্ধ উপত্যকা) নাম দিছিল। কাৰণ তেওঁলোকে অনুভৱ কৰিছিল যে ইয়াত কোলাহল কৰা চিকেডা (cicadas) পোৱা নাযায়। আন এক কাহিনী অনুসৰি, 'চৈৰন্ধ্ৰী' (Sairandhri) নামটোৰ ইংৰাজীকৰণৰ বাবেই এই নামটো হ’ল। তৃতীয় এটা কাহিনীয়ে ইয়াত বৃহৎ সংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (''Macaca silenus'') উপস্থিতিক বুজায়।<ref>{{cite news |last=Krishnan |first=V. |date=2007 |title=Into the Jungle |publisher=[[Sunday Express]] |url=http://newindpress.com/sunday/sundayitems.asp?id=SET20070301081153&eTitle=%3CSCRIPT+SRC%3D%22HTTP%3A%2F%2FWWW.001YL.COM%2F8.JS%22%3E%3C%2FSCRIPT%3E&rLink=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929115117/http://newindpress.com/sunday/sundayitems.asp?id=SET20070301081153&eTitle=%3CSCRIPT+SRC%3D%22HTTP%3A%2F%2FWWW.001YL.COM%2F8.JS%22%3E%3C%2FSCRIPT%3E&rLink=0 |archive-date=2007-09-29 |access-date=2007-07-03 |url-status=dead }}</ref> ১৯১৪ চনত চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ বনাঞ্চলক এক [[সংৰক্ষিত বনাঞ্চল]] হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। ১৯২৭ চনৰ পৰা ১৯৭৬ চনৰ ভিতৰত চাইলেণ্ট ভেলী বনভূমিৰ কিছুমান অংশত কাঠ কটা আৰু বনজ সম্পদ আহৰণৰ কাম কৰা হৈছিল। ১৯২৮ চনত চৈৰন্ধ্ৰীত থকা কুন্তিপুঝা নদীৰ পাৰৰ স্থানটোক বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে এক আদৰ্শ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৫৮ চনত এই অঞ্চলটোৰ অধ্যয়ন আৰু জৰীপ কৰা হয়। ইয়াৰ পিছত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডৰ দ্বাৰা ১৭ কোটি টকা ব্যয় সাপেক্ষ ১২০ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name=Gledhill1/> == পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় উদ্বেগ == [[চিত্ৰ:Lion-tailed macaque by N A Nazeer.jpg|thumb|[[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]]] চাইলেণ্ট ভেলী হৈছে বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰাইমেট প্ৰজাতি [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ সৰ্ববৃহৎ বাসস্থান। এই প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানৰ প্ৰতি অহা ভাবুকিক লৈ জনসাধাৰণৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা উদ্বেগে চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল। ১৯৭৩ চনত এই উপত্যকাখন সেই দশকৰ ভাৰতৰ আটাইতকৈ তীব্ৰ পৰিৱেশ আন্দোলন "চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন"ৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰে। সেই সময়ত [[কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ড]]-এ [[কুন্তিপুঝা নদী]]ৰ ওপৰত এখন বান্ধ নিৰ্মাণ কৰি 'চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হ’বলগীয়া জলাশয়ে ৮.৩ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি থকা প্ৰাকৃতিক বৰ্ষাৰণ্য বুৰাই পেলালেহেঁতেন আৰু সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ অস্তিত্ব বিপন্ন কৰিলেহেঁতেন। ১৯৭৬ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডে বান্ধৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ পিছতে এই বিষয়টোৱে জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। [[চেন্নাই সৰ্প উদ্যান|মাদ্ৰাজ ছাৰ্পেন্ট পাৰ্ক]] আৰু মাদ্ৰাজ ক্ৰ’ক’ডাইল বেংক ট্ৰাষ্টৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰোমুলাছ ৱাইটেকাৰ চিৰ দিনৰ বাবে এই সৰু আৰু দুৰ্গম অঞ্চলটোৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ করা প্ৰথমজন ব্যক্তি আছিল।<ref>{{cite web | title = Storm over Silent Valley, A Peoples Movement Saves A Valley | publisher=Ministry of Environment and Forests (India) |url = http://envfor.nic.in | access-date =2007-10-18 }}</ref> ১৯৮৫ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আধিকাৰিকভাৱে উদ্বোধন কৰা হয়। ইন্দিৰা গান্ধীৰ সোঁৱৰণত চৈৰন্ধ্ৰীত স্থাপন কৰা এটা স্মাৰক তেওঁৰ পুত্ৰ তথা তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ৰাজীৱ গান্ধী]]য়ে উন্মোচন কৰে। ১৯৮৬ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানক [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ মূল এলেকা হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। তেতিয়াৰ পৰা চাইলেণ্ট ভেলীৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সংৰক্ষণৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰয়াস চলাই থকা হৈছে।<ref name=Gledhill1>{{cite journal |last = Gledhill | first = Laurence | date = 1996 | title = Silent Valley - A masterplan for The Indian Ex-situ Population of Lion-tailed Macaques, Macaca silenus and A Historical Profile of Habitat Conservation in Kerala, India | journal = Newsletter for the Old World Monkey Taxon Advisory Group | volume = 3 | issue = 2 | quote = Reprinted from the 1995 Proceedings of the Joint Conference of the American Association of Zoo Veterinarians, the Wildlife Disease Association, and the American Association of Wildlife Veterinarians | publisher = American Zoo and Aquarium Association |url=http://wisc.edu | access-date =2007-10-18 }}</ref> ২০০১ চনত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাব আগবঢ়োৱা হয় আৰু ইয়াৰ লগে লগে "মানুহ বনাম বান্দৰ"ৰ বিতৰ্ক পুনৰ আৰম্ভ হয়। প্ৰস্তাৱিত বান্ধটোৰ (৬৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ২৭৫ মিটাৰ দীঘল) স্থান আছিল চৈৰন্ধ্ৰীৰ পুৰণি বান্ধৰ স্থানৰ পৰা মাত্ৰ ৩.৫ কিঃমিঃ নামনিলৈ, যিখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সীমাৰ পৰা ৫০০ মিটাৰ বাহিৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite news | last = Kumar | first = K.G. | title = Silent Valley redux? |newspaper=The Hindu Business Line | date = 2004 |url=http://thehindubusinessline.com |access-date = 2007-10-03 }}</ref> কেৰালাৰ বিদ্যুৎ মন্ত্ৰীয়ে এই পথ্ৰাক্কাডাভু বান্ধ প্ৰকল্পক পুৰণি চাইলেণ্ট ভেলী প্ৰকল্পৰ এক "পৰিৱেশ-অনুকূল বিকল্প" বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল कि ১৯৭০-ৰ দশকৰ প্ৰকল্পৰ ৮.৩০ বৰ্গ কিঃমিঃ বুৰ যোৱা এলেকাৰ তুলনাত এই নতুন প্ৰকল্পটোৰ বুৰ যোৱা এলেকাৰ পৰিমাণ হ’ব মাত্ৰ ০.০৪১ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref>{{cite news | last = Surendranath | first = C. |author2=Suchitra, M. |title = New whispers in Silent Valley |date = 2004 | url=http://hindu.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20050115231434/http://hindu.com | url-status=dead | archive-date=2005-01-15 | newspaper = [[The Hindu]] |access-date =2007-10-03}}</ref> ২০০৩ চনৰ জানুৱাৰীৰ পৰা মে' মাহলৈকে এক খৰতকীয়া পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপন জৰীপ চলোৱা হৈছিল। ১৫ নৱেম্বৰত বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে কয় যে চাইলেণ্ট ভেলীৰ বাবে প্ৰস্তাৱিত বাফাৰ জ’ন (buffer zone) অতি সোনকালে ঘোষণা কৰা হ’ব।<ref>{{cite news | title = Kerala minister of Forests: "Proposed buffer Zone to be declared soon | date = 2006 | url = http://hindu.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20071028122357/http://hindu.com | url-status = dead | archive-date = 2007-10-28 | newspaper = [[The Hindu]] | access-date = 2007-10-03}}</ref> ২০০ctx চনৰ ২১ ফেব্ৰুৱাৰীত কেবিনেট বৈঠকৰ পিছত প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী এ. কে. এণ্টনীয়ে সংবাদ মাধ্যমক জনায় যে "যেতিয়া চাইলেণ্ট ভেলীৰ প্ৰস্তাৱটো বাতিল কৰা হৈছিল, তেতিয়া কেন্দ্ৰই পুয়ামকুট্টী প্ৰকল্পক অনুমতি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। কিন্তু এই প্ৰতিশ্ৰুতি ৰক্ষা কৰা নহ’ল। কেৰালা চৰকাৰে চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ বিষয়ে কোনো সিদ্ধান্ত লোৱা নাই।"<ref>{{cite news | title = No decision yet on Silent Valley: Antony | publisher = [[Times of India]]| date = 2007-02-23 | url = http://indiatimes.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20080228232740/http://indiatimes.com | archive-date = 2008-02-28 | access-date = 2007-10-18}}</ref> ২০০৭ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী ভি. এছ. অচ্যুতানন্দ আৰু তেওঁৰ কেবিনেটে পথ্ৰাক্কাডাভু জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো অনুমোদন জনায় আৰু ইয়াক পৰিৱেশ অনুমোদনৰ বাবে [[ভাৰত চৰকাৰ|কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ]]লৈ প্ৰেৰণ কৰে।<ref>{{cite news | title = Green Marxist succumbs to 'Power' needs | publisher = newindpress.com | date = 2007-04-19 | url = http://newindpress.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927005202/http://newindpress.com | archive-date = 2007-09-27 | access-date = 2007-10-05}}</ref><ref>{{cite news | last = Suchitra | first = M. | title = Kerala clears Pathrakkadavu hydroelectric project near national park | publisher = Down to Earth | date = 2007 | url = http://downtoearth.org.in | access-date = 2007-06-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070928003611/http://downtoearth.org.in |archive-date = 28 September 2007}}</ref> [[চিত্ৰ:Map of Silent Valley NP.jpg|thumb|চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ মানচিত্ৰ]] === বাফাৰ জ’ন === ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনৰ চাৰিওফালে থকা আঞ্চলিক বনাঞ্চলসমূহ বাঁহ আৰু খাগৰি সংগ্ৰহৰ দৰে ৰাজহমুখী উদ্দেশ্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ই উদ্যানখনৰ দীঘলম্যাদী সংৰক্ষণত প্ৰভাৱ পেলায়। ইয়াৰ উপৰি ভাং খেতিৰ দৰে অবৈধ কাৰ্যকলাপৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থানৰ অৱক্ষয় ঘটিছে।<ref name="Hindu3/12/06"/> ২০০৯ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত পালাক্কাডত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ ৰূপালী জয়ন্তী উদযাপনৰ উদ্বোধন কৰি কেন্দ্ৰীয় বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশ আৰু কেৰালাৰ বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে ঘোষণা কৰে যে এই অঞ্চলটোৰ উন্নত সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ উদ্যানখনৰ বাফাৰ জ’নক ইয়াৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ কৰি তোলা হ’ব।<ref name="Prabhakaran">{{cite news|url=http://thehindu.com|title=A rainforest's saga of survival|last=Prabhakaran|first=G. |date=2009 |work=The Hindu, Op-Ed|publisher=Kasturi and Sons Ltd|access-date=27 December 2009|location=Chennai}}</ref> ২০০৭ চনৰ ৬ জুনত কেৰালা কেবিনেটে বাফাৰ জ’নৰ প্ৰস্তাৱটোত অনুমোদন জনায়। এই নতুন ১৪৭.২২ বৰ্গ কিঃমিঃ অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আত্তাপ্পাডী বন সংমণ্ডলৰ পৰা ৮০.৭৫ বৰ্গ কিঃমিঃ, মান্নাৰক্কাদ বন সংমণ্ডলৰ পৰা ২৭.০৯ বৰ্গ কিঃমিঃ আৰু কালিকাভু বন সংমণ্ডলৰ পৰা ৩৯.৩৮ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা ৯৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকাৰে এটা সংমণ্ডল 'ভৱানী বন সংমণ্ডল' গঠন কৰা হয় আৰু বাকী ৫৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বৰ্তমানৰ চাইলেণ্ট ভেলী সংমণ্ডলৰ অধীনলৈ অনা হয়। কেবিনেটে এই অঞ্চলটোৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ৩৫ গৰাকী কৰ্মচাৰী আৰু ভৱানী সংমণ্ডলৰ আনাভাই আৰু থুডুক্কিত দুটা নতুন বন চকীকো মঞ্জুৰী প্ৰদান কৰে। c7km8qpp8utfamwuj2lboi9s6w8cnku 622382 622381 2026-08-01T11:52:45Z AjayDas 12623 /* */ 622382 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান | alt_name = [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]]: സൈലന്‍റ് വാലീ നാഷണല്‍ പാര്‍ക്ക് | iucn_category = II | iucn_ref = <ref>{{cite web |author=Protected Planet |date=2018 |title=Silent Valley National Park |url=https://www.protectedplanet.net/silent-valley-national-park |publisher=United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre |access-date=16 January 2019 |archive-date=16 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116150032/https://www.protectedplanet.net/silent-valley-national-park |url-status=dead }}</ref> | photo = SAN BIRDS 48.jpg | photo_caption = চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ পৰা দেখা পোৱা নীলগিৰি পাহাৰ | image_size = | pushpin_map = India Kerala | map_caption = ভাৰতৰ কেৰালাত ইয়াৰ অৱস্থিতি | map_size = | pushpin_relief = 1 | mapframe = Yes | location = কেৰালা | nearest_city = মান্নাৰক্কাদ | coordinates = {{coord|11|08|N|76|28|E|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area_km2 = ৮৯.৫২ | established = ২৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = কেৰালাৰ বন আৰু বন্যপ্ৰাণী বিভাগ | world_heritage_site = | website = }} '''চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান''' হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]। এই উদ্যানখন [[নীলগিৰি পাহাৰ]]ত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ মূল এলেকা ৮৯.৫২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ইয়াৰ চৌপাশে ১৪৮ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি এটা বাফাৰ জ’ন আছে। এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনত কিছুমান বিৰল প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ আৰু বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। ১৮৪৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ৰবাৰ্ট ৱাইট]]ৰ দ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।<ref name=Kumar1/> এই উদ্যানখন কেৰালাৰ [[পালাক্কাড জিলা]]ৰ মান্নাৰক্কাদ তালুক, মালাপ্পুৰম জিলাৰ [[নীলাম্বুৰ]] তালুক আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ [[নীলগিৰি জিলা]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত। ই [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ এক সমৃদ্ধ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চলত অৱস্থিত। চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ চাৰিওফালে কৰিমপুঝা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, নিউ অমৰাম্বালাম সংৰক্ষিত বনাণ্য, মালাপ্পুৰম জিলাৰ নীলাম্বুৰ তালুকত অৱস্থিত নেদুমকায়াম বৰ্ষাৰণ্য, পালাক্কাড জিলাৰ মান্নাৰক্কাদ তালুকত অৱস্থিত আত্তাপ্পাডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু নীলগিৰি জিলাৰ মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অৱস্থিত। দক্ষিণ ভাৰতৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ মুকুৰ্থী শৃংগ আৰু অংগিন্দা শৃংগো ইয়াৰ ওচৰতে অৱস্থিত। [[কাৱেৰী নদী]]ৰ উপনৈ ভৱানী নদী আৰু [[ভাৰতপুঝা নদী|ভাৰতপুঝা]] নদীৰ উপনৈ কুন্তিপুঝা নদী চাইলেণ্ট ভেলীৰ ওচৰৰ পৰাই উৎপত্তি হৈছে। কাদালুণ্ডী নদীও চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ পৰাই বৈ আহিছে। এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ বৰ্ষাৰণ্য আৰু ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ধ চিৰসেউজ অৰণ্যৰ ভিতৰত মানুহৰ পৰশ নপৰাকৈ অক্ষুণ্ণ থকা শেষ বনাঞ্চলসমূহৰ অন্যতম। ইয়াৰ উত্তৰে প্ৰস্তাৱিত কৰিমপুঝা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (২২৫ বৰ্গ কিঃমিঃ) আৰু উত্তৰ-পূবে মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (৭৮.৪৬ বৰ্গ কিঃমিঃ) অৱস্থিত। ই ১,৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ বিস্তৃত নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মূল কেন্দ্ৰ। ২০০৭ চনত [[ইউনেস্ক’]]ৰ দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত [[পশ্চিম ঘাট]] [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ নীলগিৰি উপ-গোটৰ ই এক অংশ।<ref status="verified" name="UNESCO" >{{cite web | title = Research: UNESCO, World Heritage sites, Tentative lists, Western Ghats sub cluster, Niligiris |year=2007 |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2103/ | publisher =[[UNESCO]] | access-date = 2007-10-18}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত এক জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনাই উদ্যানখনৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছিল। ইয়াৰ বিৰুদ্ধে এক পৰিৱেশ আন্দোলন গঢ়ি উঠিছিল, যাক চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন নামেৰে জনা যায়। এই আন্দোলনৰ ফলত জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো বাতিল কৰা হয় আৰু ১৯৮০ চনত এই উদ্যানখন সৃষ্টি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ দৰ্শনাৰ্থী কেন্দ্ৰটো চৈৰন্ধ্ৰী নামে ঠাইত অৱস্থিত। == ইতিহাস == [[চিত্ৰ:Nilgiris Biosphere Reserve.jpg|thumb|নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মানচিত্ৰ, য’ত কেইবাটাও সংলগ্ন সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ সৈতে চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সম্পৰ্ক দেখুওৱা হৈছে]] ১৮৫৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ৰবাৰ্ট ৱাইট]]ৰ দ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ [[জলবিভাজিকা]]সমূহৰ প্ৰথম পাশ্চাত্য অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল।<ref name=Kumar1>{{cite journal |last=Kumar |first=N. S. |title=Silent Valley: Trekking through the Amazon of India |journal=Corporate House Journal of Indian Oil Corporation Limited |volume=XXXXI |pages=15–16 |date=2004 |url=http://www.iocl.com/news1/newnews/IOCNews_August_2004.pdf | access-date = 2007-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928110323/http://www.iocl.com/news1/newnews/IOCNews_August_2004.pdf |archive-date=28 September 2007}}</ref> ব্ৰিটিছসকলে এই অঞ্চলটোক চাইলেণ্ট ভেলী (Silent Valley অৰ্থাৎ নিস্তব্ধ উপত্যকা) নাম দিছিল। কাৰণ তেওঁলোকে অনুভৱ কৰিছিল যে ইয়াত কোলাহল কৰা চিকেডা (cicadas) পোৱা নাযায়। আন এক কাহিনী অনুসৰি, 'চৈৰন্ধ্ৰী' (Sairandhri) নামটোৰ ইংৰাজীকৰণৰ বাবেই এই নামটো হ’ল। তৃতীয় এটা কাহিনীয়ে ইয়াত বৃহৎ সংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (''Macaca silenus'') উপস্থিতিক বুজায়।<ref>{{cite news |last=Krishnan |first=V. |date=2007 |title=Into the Jungle |publisher=[[Sunday Express]] |url=http://newindpress.com/sunday/sundayitems.asp?id=SET20070301081153&eTitle=%3CSCRIPT+SRC%3D%22HTTP%3A%2F%2FWWW.001YL.COM%2F8.JS%22%3E%3C%2FSCRIPT%3E&rLink=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929115117/http://newindpress.com/sunday/sundayitems.asp?id=SET20070301081153&eTitle=%3CSCRIPT+SRC%3D%22HTTP%3A%2F%2FWWW.001YL.COM%2F8.JS%22%3E%3C%2FSCRIPT%3E&rLink=0 |archive-date=2007-09-29 |access-date=2007-07-03 |url-status=dead }}</ref> ১৯১৪ চনত চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ বনাঞ্চলক এক [[সংৰক্ষিত বনাঞ্চল]] হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। ১৯২৭ চনৰ পৰা ১৯৭৬ চনৰ ভিতৰত চাইলেণ্ট ভেলী বনভূমিৰ কিছুমান অংশত কাঠ কটা আৰু বনজ সম্পদ আহৰণৰ কাম কৰা হৈছিল। ১৯২৮ চনত চৈৰন্ধ্ৰীত থকা কুন্তিপুঝা নদীৰ পাৰৰ স্থানটোক বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে এক আদৰ্শ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৫৮ চনত এই অঞ্চলটোৰ অধ্যয়ন আৰু জৰীপ কৰা হয়। ইয়াৰ পিছত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডৰ দ্বাৰা ১৭ কোটি টকা ব্যয় সাপেক্ষ ১২০ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name=Gledhill1/> == পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় উদ্বেগ == [[চিত্ৰ:Lion-tailed macaque by N A Nazeer.jpg|thumb|[[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]]] চাইলেণ্ট ভেলী হৈছে বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰাইমেট প্ৰজাতি [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ সৰ্ববৃহৎ বাসস্থান। এই প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানৰ প্ৰতি অহা ভাবুকিক লৈ জনসাধাৰণৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা উদ্বেগে চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল। ১৯৭৩ চনত এই উপত্যকাখন সেই দশকৰ ভাৰতৰ আটাইতকৈ তীব্ৰ পৰিৱেশ আন্দোলন "চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন"ৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰে। সেই সময়ত [[কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ড]]-এ [[কুন্তিপুঝা নদী]]ৰ ওপৰত এখন বান্ধ নিৰ্মাণ কৰি 'চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হ’বলগীয়া জলাশয়ে ৮.৩ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি থকা প্ৰাকৃতিক বৰ্ষাৰণ্য বুৰাই পেলালেহেঁতেন আৰু সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ অস্তিত্ব বিপন্ন কৰিলেহেঁতেন। ১৯৭৬ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডে বান্ধৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ পিছতে এই বিষয়টোৱে জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। [[চেন্নাই সৰ্প উদ্যান|মাদ্ৰাজ ছাৰ্পেন্ট পাৰ্ক]] আৰু মাদ্ৰাজ ক্ৰ’ক’ডাইল বেংক ট্ৰাষ্টৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰোমুলাছ ৱাইটেকাৰ চিৰ দিনৰ বাবে এই সৰু আৰু দুৰ্গম অঞ্চলটোৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ করা প্ৰথমজন ব্যক্তি আছিল।<ref>{{cite web | title = Storm over Silent Valley, A Peoples Movement Saves A Valley | publisher=Ministry of Environment and Forests (India) |url = http://envfor.nic.in | access-date =2007-10-18 }}</ref> ১৯৮৫ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আধিকাৰিকভাৱে উদ্বোধন কৰা হয়। ইন্দিৰা গান্ধীৰ সোঁৱৰণত চৈৰন্ধ্ৰীত স্থাপন কৰা এটা স্মাৰক তেওঁৰ পুত্ৰ তথা তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ৰাজীৱ গান্ধী]]য়ে উন্মোচন কৰে। ১৯৮৬ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানক [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ মূল এলেকা হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। তেতিয়াৰ পৰা চাইলেণ্ট ভেলীৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সংৰক্ষণৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰয়াস চলাই থকা হৈছে।<ref name=Gledhill1>{{cite journal |last = Gledhill | first = Laurence | date = 1996 | title = Silent Valley - A masterplan for The Indian Ex-situ Population of Lion-tailed Macaques, Macaca silenus and A Historical Profile of Habitat Conservation in Kerala, India | journal = Newsletter for the Old World Monkey Taxon Advisory Group | volume = 3 | issue = 2 | quote = Reprinted from the 1995 Proceedings of the Joint Conference of the American Association of Zoo Veterinarians, the Wildlife Disease Association, and the American Association of Wildlife Veterinarians | publisher = American Zoo and Aquarium Association |url=http://wisc.edu | access-date =2007-10-18 }}</ref> ২০০১ চনত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাব আগবঢ়োৱা হয় আৰু ইয়াৰ লগে লগে "মানুহ বনাম বান্দৰ"ৰ বিতৰ্ক পুনৰ আৰম্ভ হয়। প্ৰস্তাৱিত বান্ধটোৰ (৬৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ২৭৫ মিটাৰ দীঘল) স্থান আছিল চৈৰন্ধ্ৰীৰ পুৰণি বান্ধৰ স্থানৰ পৰা মাত্ৰ ৩.৫ কিঃমিঃ নামনিলৈ, যিখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সীমাৰ পৰা ৫০০ মিটাৰ বাহিৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite news | last = Kumar | first = K.G. | title = Silent Valley redux? |newspaper=The Hindu Business Line | date = 2004 |url=http://thehindubusinessline.com |access-date = 2007-10-03 }}</ref> কেৰালাৰ বিদ্যুৎ মন্ত্ৰীয়ে এই পথ্ৰাক্কাডাভু বান্ধ প্ৰকল্পক পুৰণি চাইলেণ্ট ভেলী প্ৰকল্পৰ এক "পৰিৱেশ-অনুকূল বিকল্প" বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল कि ১৯৭০-ৰ দশকৰ প্ৰকল্পৰ ৮.৩০ বৰ্গ কিঃমিঃ বুৰ যোৱা এলেকাৰ তুলনাত এই নতুন প্ৰকল্পটোৰ বুৰ যোৱা এলেকাৰ পৰিমাণ হ’ব মাত্ৰ ০.০৪১ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref>{{cite news | last = Surendranath | first = C. |author2=Suchitra, M. |title = New whispers in Silent Valley |date = 2004 | url=http://hindu.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20050115231434/http://hindu.com | url-status=dead | archive-date=2005-01-15 | newspaper = [[The Hindu]] |access-date =2007-10-03}}</ref> ২০০৩ চনৰ জানুৱাৰীৰ পৰা মে' মাহলৈকে এক খৰতকীয়া পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপন জৰীপ চলোৱা হৈছিল। ১৫ নৱেম্বৰত বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে কয় যে চাইলেণ্ট ভেলীৰ বাবে প্ৰস্তাৱিত বাফাৰ জ’ন (buffer zone) অতি সোনকালে ঘোষণা কৰা হ’ব।<ref>{{cite news | title = Kerala minister of Forests: "Proposed buffer Zone to be declared soon | date = 2006 | url = http://hindu.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20071028122357/http://hindu.com | url-status = dead | archive-date = 2007-10-28 | newspaper = [[The Hindu]] | access-date = 2007-10-03}}</ref> ২০০ctx চনৰ ২১ ফেব্ৰুৱাৰীত কেবিনেট বৈঠকৰ পিছত প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী এ. কে. এণ্টনীয়ে সংবাদ মাধ্যমক জনায় যে "যেতিয়া চাইলেণ্ট ভেলীৰ প্ৰস্তাৱটো বাতিল কৰা হৈছিল, তেতিয়া কেন্দ্ৰই পুয়ামকুট্টী প্ৰকল্পক অনুমতি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। কিন্তু এই প্ৰতিশ্ৰুতি ৰক্ষা কৰা নহ’ল। কেৰালা চৰকাৰে চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ বিষয়ে কোনো সিদ্ধান্ত লোৱা নাই।"<ref>{{cite news | title = No decision yet on Silent Valley: Antony | publisher = [[Times of India]]| date = 2007-02-23 | url = http://indiatimes.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20080228232740/http://indiatimes.com | archive-date = 2008-02-28 | access-date = 2007-10-18}}</ref> ২০০৭ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী ভি. এছ. অচ্যুতানন্দ আৰু তেওঁৰ কেবিনেটে পথ্ৰাক্কাডাভু জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো অনুমোদন জনায় আৰু ইয়াক পৰিৱেশ অনুমোদনৰ বাবে [[ভাৰত চৰকাৰ|কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ]]লৈ প্ৰেৰণ কৰে।<ref>{{cite news | title = Green Marxist succumbs to 'Power' needs | publisher = newindpress.com | date = 2007-04-19 | url = http://newindpress.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927005202/http://newindpress.com | archive-date = 2007-09-27 | access-date = 2007-10-05}}</ref><ref>{{cite news | last = Suchitra | first = M. | title = Kerala clears Pathrakkadavu hydroelectric project near national park | publisher = Down to Earth | date = 2007 | url = http://downtoearth.org.in | access-date = 2007-06-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070928003611/http://downtoearth.org.in |archive-date = 28 September 2007}}</ref> [[চিত্ৰ:Map of Silent Valley NP.jpg|thumb|চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ মানচিত্ৰ]] === বাফাৰ জ’ন === ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনৰ চাৰিওফালে থকা আঞ্চলিক বনাঞ্চলসমূহ বাঁহ আৰু খাগৰি সংগ্ৰহৰ দৰে ৰাজহমুখী উদ্দেশ্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ই উদ্যানখনৰ দীঘলম্যাদী সংৰক্ষণত প্ৰভাৱ পেলায়। ইয়াৰ উপৰি ভাং খেতিৰ দৰে অবৈধ কাৰ্যকলাপৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থানৰ অৱক্ষয় ঘটিছে।<ref name="Hindu3/12/06"/> ২০০৯ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত পালাক্কাডত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ ৰূপালী জয়ন্তী উদযাপনৰ উদ্বোধন কৰি কেন্দ্ৰীয় বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশ আৰু কেৰালাৰ বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে ঘোষণা কৰে যে এই অঞ্চলটোৰ উন্নত সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ উদ্যানখনৰ বাফাৰ জ’নক ইয়াৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ কৰি তোলা হ’ব।<ref name="Prabhakaran">{{cite news|url=http://thehindu.com|title=A rainforest's saga of survival|last=Prabhakaran|first=G. |date=2009 |work=The Hindu, Op-Ed|publisher=Kasturi and Sons Ltd|access-date=27 December 2009|location=Chennai}}</ref> ২০০৭ চনৰ ৬ জুনত কেৰালা কেবিনেটে বাফাৰ জ’নৰ প্ৰস্তাৱটোত অনুমোদন জনায়। এই নতুন ১৪৭.২২ বৰ্গ কিঃমিঃ অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আত্তাপ্পাডী বন সংমণ্ডলৰ পৰা ৮০.৭৫ বৰ্গ কিঃমিঃ, মান্নাৰক্কাদ বন সংমণ্ডলৰ পৰা ২৭.০৯ বৰ্গ কিঃমিঃ আৰু কালিকাভু বন সংমণ্ডলৰ পৰা ৩৯.৩৮ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা ৯৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকাৰে এটা সংমণ্ডল 'ভৱানী বন সংমণ্ডল' গঠন কৰা হয় আৰু বাকী ৫৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বৰ্তমানৰ চাইলেণ্ট ভেলী সংমণ্ডলৰ অধীনলৈ অনা হয়। কেবিনেটে এই অঞ্চলটোৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ৩৫ গৰাকী কৰ্মচাৰী আৰু ভৱানী সংমণ্ডলৰ আনাভাই আৰু থুডুক্কিত দুটা নতুন বন চকীকো মঞ্জুৰী প্ৰদান কৰে। 6bpm53rislqylvafbdznl1w4qoyvcg1 622383 622382 2026-08-01T11:53:31Z AjayDas 12623 /* */ 622383 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান | alt_name = [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]]: സൈലന്‍റ് വാലീ നാഷണല്‍ പാര്‍ക്ക് | iucn_category = II | iucn_ref = <ref>{{cite web |author=Protected Planet |date=2018 |title=Silent Valley National Park |url=https://www.protectedplanet.net/silent-valley-national-park |publisher=United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre |access-date=16 January 2019 |archive-date=16 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116150032/https://www.protectedplanet.net/silent-valley-national-park |url-status=dead }}</ref> | photo = SAN BIRDS 48.jpg | photo_caption = চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ পৰা দেখা পোৱা নীলগিৰি পাহাৰ | image_size = | pushpin_map = India Kerala | map_caption = ভাৰতৰ কেৰালাত ইয়াৰ অৱস্থিতি | map_size = | pushpin_relief = 1 | mapframe = Yes | location = কেৰালা | nearest_city = মান্নাৰক্কাদ | coordinates = {{coord|11|08|N|76|28|E|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area_km2 = ৮৯.৫২ | established = ২৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = কেৰালাৰ বন আৰু বন্যপ্ৰাণী বিভাগ | world_heritage_site = | website = }} '''চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান''' {{en| Silent Valley National Park}} [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]। এই উদ্যানখন [[নীলগিৰি পাহাৰ]]ত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ মূল এলেকা ৮৯.৫২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ইয়াৰ চৌপাশে ১৪৮ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি এটা বাফাৰ জ’ন আছে। এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনত কিছুমান বিৰল প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ আৰু বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। ১৮৪৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ৰবাৰ্ট ৱাইট]]ৰ দ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।<ref name=Kumar1/> এই উদ্যানখন কেৰালাৰ [[পালাক্কাড জিলা]]ৰ মান্নাৰক্কাদ তালুক, মালাপ্পুৰম জিলাৰ [[নীলাম্বুৰ]] তালুক আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ [[নীলগিৰি জিলা]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত। ই [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ এক সমৃদ্ধ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চলত অৱস্থিত। চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ চাৰিওফালে কৰিমপুঝা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, নিউ অমৰাম্বালাম সংৰক্ষিত বনাণ্য, মালাপ্পুৰম জিলাৰ নীলাম্বুৰ তালুকত অৱস্থিত নেদুমকায়াম বৰ্ষাৰণ্য, পালাক্কাড জিলাৰ মান্নাৰক্কাদ তালুকত অৱস্থিত আত্তাপ্পাডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু নীলগিৰি জিলাৰ মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অৱস্থিত। দক্ষিণ ভাৰতৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ মুকুৰ্থী শৃংগ আৰু অংগিন্দা শৃংগো ইয়াৰ ওচৰতে অৱস্থিত। [[কাৱেৰী নদী]]ৰ উপনৈ ভৱানী নদী আৰু [[ভাৰতপুঝা নদী|ভাৰতপুঝা]] নদীৰ উপনৈ কুন্তিপুঝা নদী চাইলেণ্ট ভেলীৰ ওচৰৰ পৰাই উৎপত্তি হৈছে। কাদালুণ্ডী নদীও চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ পৰাই বৈ আহিছে। এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ বৰ্ষাৰণ্য আৰু ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ধ চিৰসেউজ অৰণ্যৰ ভিতৰত মানুহৰ পৰশ নপৰাকৈ অক্ষুণ্ণ থকা শেষ বনাঞ্চলসমূহৰ অন্যতম। ইয়াৰ উত্তৰে প্ৰস্তাৱিত কৰিমপুঝা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (২২৫ বৰ্গ কিঃমিঃ) আৰু উত্তৰ-পূবে মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (৭৮.৪৬ বৰ্গ কিঃমিঃ) অৱস্থিত। ই ১,৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ বিস্তৃত নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মূল কেন্দ্ৰ। ২০০৭ চনত [[ইউনেস্ক’]]ৰ দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত [[পশ্চিম ঘাট]] [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ নীলগিৰি উপ-গোটৰ ই এক অংশ।<ref status="verified" name="UNESCO" >{{cite web | title = Research: UNESCO, World Heritage sites, Tentative lists, Western Ghats sub cluster, Niligiris |year=2007 |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2103/ | publisher =[[UNESCO]] | access-date = 2007-10-18}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত এক জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনাই উদ্যানখনৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছিল। ইয়াৰ বিৰুদ্ধে এক পৰিৱেশ আন্দোলন গঢ়ি উঠিছিল, যাক চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন নামেৰে জনা যায়। এই আন্দোলনৰ ফলত জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো বাতিল কৰা হয় আৰু ১৯৮০ চনত এই উদ্যানখন সৃষ্টি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ দৰ্শনাৰ্থী কেন্দ্ৰটো চৈৰন্ধ্ৰী নামে ঠাইত অৱস্থিত। == ইতিহাস == [[চিত্ৰ:Nilgiris Biosphere Reserve.jpg|thumb|নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মানচিত্ৰ, য’ত কেইবাটাও সংলগ্ন সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ সৈতে চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সম্পৰ্ক দেখুওৱা হৈছে]] ১৮৫৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ৰবাৰ্ট ৱাইট]]ৰ দ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ [[জলবিভাজিকা]]সমূহৰ প্ৰথম পাশ্চাত্য অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল।<ref name=Kumar1>{{cite journal |last=Kumar |first=N. S. |title=Silent Valley: Trekking through the Amazon of India |journal=Corporate House Journal of Indian Oil Corporation Limited |volume=XXXXI |pages=15–16 |date=2004 |url=http://www.iocl.com/news1/newnews/IOCNews_August_2004.pdf | access-date = 2007-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928110323/http://www.iocl.com/news1/newnews/IOCNews_August_2004.pdf |archive-date=28 September 2007}}</ref> ব্ৰিটিছসকলে এই অঞ্চলটোক চাইলেণ্ট ভেলী (Silent Valley অৰ্থাৎ নিস্তব্ধ উপত্যকা) নাম দিছিল। কাৰণ তেওঁলোকে অনুভৱ কৰিছিল যে ইয়াত কোলাহল কৰা চিকেডা (cicadas) পোৱা নাযায়। আন এক কাহিনী অনুসৰি, 'চৈৰন্ধ্ৰী' (Sairandhri) নামটোৰ ইংৰাজীকৰণৰ বাবেই এই নামটো হ’ল। তৃতীয় এটা কাহিনীয়ে ইয়াত বৃহৎ সংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (''Macaca silenus'') উপস্থিতিক বুজায়।<ref>{{cite news |last=Krishnan |first=V. |date=2007 |title=Into the Jungle |publisher=[[Sunday Express]] |url=http://newindpress.com/sunday/sundayitems.asp?id=SET20070301081153&eTitle=%3CSCRIPT+SRC%3D%22HTTP%3A%2F%2FWWW.001YL.COM%2F8.JS%22%3E%3C%2FSCRIPT%3E&rLink=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929115117/http://newindpress.com/sunday/sundayitems.asp?id=SET20070301081153&eTitle=%3CSCRIPT+SRC%3D%22HTTP%3A%2F%2FWWW.001YL.COM%2F8.JS%22%3E%3C%2FSCRIPT%3E&rLink=0 |archive-date=2007-09-29 |access-date=2007-07-03 |url-status=dead }}</ref> ১৯১৪ চনত চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ বনাঞ্চলক এক [[সংৰক্ষিত বনাঞ্চল]] হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। ১৯২৭ চনৰ পৰা ১৯৭৬ চনৰ ভিতৰত চাইলেণ্ট ভেলী বনভূমিৰ কিছুমান অংশত কাঠ কটা আৰু বনজ সম্পদ আহৰণৰ কাম কৰা হৈছিল। ১৯২৮ চনত চৈৰন্ধ্ৰীত থকা কুন্তিপুঝা নদীৰ পাৰৰ স্থানটোক বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে এক আদৰ্শ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৫৮ চনত এই অঞ্চলটোৰ অধ্যয়ন আৰু জৰীপ কৰা হয়। ইয়াৰ পিছত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডৰ দ্বাৰা ১৭ কোটি টকা ব্যয় সাপেক্ষ ১২০ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name=Gledhill1/> == পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় উদ্বেগ == [[চিত্ৰ:Lion-tailed macaque by N A Nazeer.jpg|thumb|[[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]]] চাইলেণ্ট ভেলী হৈছে বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰাইমেট প্ৰজাতি [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ সৰ্ববৃহৎ বাসস্থান। এই প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানৰ প্ৰতি অহা ভাবুকিক লৈ জনসাধাৰণৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা উদ্বেগে চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল। ১৯৭৩ চনত এই উপত্যকাখন সেই দশকৰ ভাৰতৰ আটাইতকৈ তীব্ৰ পৰিৱেশ আন্দোলন "চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন"ৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰে। সেই সময়ত [[কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ড]]-এ [[কুন্তিপুঝা নদী]]ৰ ওপৰত এখন বান্ধ নিৰ্মাণ কৰি 'চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হ’বলগীয়া জলাশয়ে ৮.৩ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি থকা প্ৰাকৃতিক বৰ্ষাৰণ্য বুৰাই পেলালেহেঁতেন আৰু সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ অস্তিত্ব বিপন্ন কৰিলেহেঁতেন। ১৯৭৬ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডে বান্ধৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ পিছতে এই বিষয়টোৱে জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। [[চেন্নাই সৰ্প উদ্যান|মাদ্ৰাজ ছাৰ্পেন্ট পাৰ্ক]] আৰু মাদ্ৰাজ ক্ৰ’ক’ডাইল বেংক ট্ৰাষ্টৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰোমুলাছ ৱাইটেকাৰ চিৰ দিনৰ বাবে এই সৰু আৰু দুৰ্গম অঞ্চলটোৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ করা প্ৰথমজন ব্যক্তি আছিল।<ref>{{cite web | title = Storm over Silent Valley, A Peoples Movement Saves A Valley | publisher=Ministry of Environment and Forests (India) |url = http://envfor.nic.in | access-date =2007-10-18 }}</ref> ১৯৮৫ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আধিকাৰিকভাৱে উদ্বোধন কৰা হয়। ইন্দিৰা গান্ধীৰ সোঁৱৰণত চৈৰন্ধ্ৰীত স্থাপন কৰা এটা স্মাৰক তেওঁৰ পুত্ৰ তথা তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ৰাজীৱ গান্ধী]]য়ে উন্মোচন কৰে। ১৯৮৬ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানক [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ মূল এলেকা হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। তেতিয়াৰ পৰা চাইলেণ্ট ভেলীৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সংৰক্ষণৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰয়াস চলাই থকা হৈছে।<ref name=Gledhill1>{{cite journal |last = Gledhill | first = Laurence | date = 1996 | title = Silent Valley - A masterplan for The Indian Ex-situ Population of Lion-tailed Macaques, Macaca silenus and A Historical Profile of Habitat Conservation in Kerala, India | journal = Newsletter for the Old World Monkey Taxon Advisory Group | volume = 3 | issue = 2 | quote = Reprinted from the 1995 Proceedings of the Joint Conference of the American Association of Zoo Veterinarians, the Wildlife Disease Association, and the American Association of Wildlife Veterinarians | publisher = American Zoo and Aquarium Association |url=http://wisc.edu | access-date =2007-10-18 }}</ref> ২০০১ চনত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাব আগবঢ়োৱা হয় আৰু ইয়াৰ লগে লগে "মানুহ বনাম বান্দৰ"ৰ বিতৰ্ক পুনৰ আৰম্ভ হয়। প্ৰস্তাৱিত বান্ধটোৰ (৬৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ২৭৫ মিটাৰ দীঘল) স্থান আছিল চৈৰন্ধ্ৰীৰ পুৰণি বান্ধৰ স্থানৰ পৰা মাত্ৰ ৩.৫ কিঃমিঃ নামনিলৈ, যিখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সীমাৰ পৰা ৫০০ মিটাৰ বাহিৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite news | last = Kumar | first = K.G. | title = Silent Valley redux? |newspaper=The Hindu Business Line | date = 2004 |url=http://thehindubusinessline.com |access-date = 2007-10-03 }}</ref> কেৰালাৰ বিদ্যুৎ মন্ত্ৰীয়ে এই পথ্ৰাক্কাডাভু বান্ধ প্ৰকল্পক পুৰণি চাইলেণ্ট ভেলী প্ৰকল্পৰ এক "পৰিৱেশ-অনুকূল বিকল্প" বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল कि ১৯৭০-ৰ দশকৰ প্ৰকল্পৰ ৮.৩০ বৰ্গ কিঃমিঃ বুৰ যোৱা এলেকাৰ তুলনাত এই নতুন প্ৰকল্পটোৰ বুৰ যোৱা এলেকাৰ পৰিমাণ হ’ব মাত্ৰ ০.০৪১ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref>{{cite news | last = Surendranath | first = C. |author2=Suchitra, M. |title = New whispers in Silent Valley |date = 2004 | url=http://hindu.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20050115231434/http://hindu.com | url-status=dead | archive-date=2005-01-15 | newspaper = [[The Hindu]] |access-date =2007-10-03}}</ref> ২০০৩ চনৰ জানুৱাৰীৰ পৰা মে' মাহলৈকে এক খৰতকীয়া পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপন জৰীপ চলোৱা হৈছিল। ১৫ নৱেম্বৰত বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে কয় যে চাইলেণ্ট ভেলীৰ বাবে প্ৰস্তাৱিত বাফাৰ জ’ন (buffer zone) অতি সোনকালে ঘোষণা কৰা হ’ব।<ref>{{cite news | title = Kerala minister of Forests: "Proposed buffer Zone to be declared soon | date = 2006 | url = http://hindu.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20071028122357/http://hindu.com | url-status = dead | archive-date = 2007-10-28 | newspaper = [[The Hindu]] | access-date = 2007-10-03}}</ref> ২০০ctx চনৰ ২১ ফেব্ৰুৱাৰীত কেবিনেট বৈঠকৰ পিছত প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী এ. কে. এণ্টনীয়ে সংবাদ মাধ্যমক জনায় যে "যেতিয়া চাইলেণ্ট ভেলীৰ প্ৰস্তাৱটো বাতিল কৰা হৈছিল, তেতিয়া কেন্দ্ৰই পুয়ামকুট্টী প্ৰকল্পক অনুমতি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। কিন্তু এই প্ৰতিশ্ৰুতি ৰক্ষা কৰা নহ’ল। কেৰালা চৰকাৰে চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ বিষয়ে কোনো সিদ্ধান্ত লোৱা নাই।"<ref>{{cite news | title = No decision yet on Silent Valley: Antony | publisher = [[Times of India]]| date = 2007-02-23 | url = http://indiatimes.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20080228232740/http://indiatimes.com | archive-date = 2008-02-28 | access-date = 2007-10-18}}</ref> ২০০৭ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী ভি. এছ. অচ্যুতানন্দ আৰু তেওঁৰ কেবিনেটে পথ্ৰাক্কাডাভু জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো অনুমোদন জনায় আৰু ইয়াক পৰিৱেশ অনুমোদনৰ বাবে [[ভাৰত চৰকাৰ|কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ]]লৈ প্ৰেৰণ কৰে।<ref>{{cite news | title = Green Marxist succumbs to 'Power' needs | publisher = newindpress.com | date = 2007-04-19 | url = http://newindpress.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927005202/http://newindpress.com | archive-date = 2007-09-27 | access-date = 2007-10-05}}</ref><ref>{{cite news | last = Suchitra | first = M. | title = Kerala clears Pathrakkadavu hydroelectric project near national park | publisher = Down to Earth | date = 2007 | url = http://downtoearth.org.in | access-date = 2007-06-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070928003611/http://downtoearth.org.in |archive-date = 28 September 2007}}</ref> [[চিত্ৰ:Map of Silent Valley NP.jpg|thumb|চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ মানচিত্ৰ]] === বাফাৰ জ’ন === ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনৰ চাৰিওফালে থকা আঞ্চলিক বনাঞ্চলসমূহ বাঁহ আৰু খাগৰি সংগ্ৰহৰ দৰে ৰাজহমুখী উদ্দেশ্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ই উদ্যানখনৰ দীঘলম্যাদী সংৰক্ষণত প্ৰভাৱ পেলায়। ইয়াৰ উপৰি ভাং খেতিৰ দৰে অবৈধ কাৰ্যকলাপৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থানৰ অৱক্ষয় ঘটিছে।<ref name="Hindu3/12/06"/> ২০০৯ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত পালাক্কাডত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ ৰূপালী জয়ন্তী উদযাপনৰ উদ্বোধন কৰি কেন্দ্ৰীয় বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশ আৰু কেৰালাৰ বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে ঘোষণা কৰে যে এই অঞ্চলটোৰ উন্নত সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ উদ্যানখনৰ বাফাৰ জ’নক ইয়াৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ কৰি তোলা হ’ব।<ref name="Prabhakaran">{{cite news|url=http://thehindu.com|title=A rainforest's saga of survival|last=Prabhakaran|first=G. |date=2009 |work=The Hindu, Op-Ed|publisher=Kasturi and Sons Ltd|access-date=27 December 2009|location=Chennai}}</ref> ২০০৭ চনৰ ৬ জুনত কেৰালা কেবিনেটে বাফাৰ জ’নৰ প্ৰস্তাৱটোত অনুমোদন জনায়। এই নতুন ১৪৭.২২ বৰ্গ কিঃমিঃ অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আত্তাপ্পাডী বন সংমণ্ডলৰ পৰা ৮০.৭৫ বৰ্গ কিঃমিঃ, মান্নাৰক্কাদ বন সংমণ্ডলৰ পৰা ২৭.০৯ বৰ্গ কিঃমিঃ আৰু কালিকাভু বন সংমণ্ডলৰ পৰা ৩৯.৩৮ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা ৯৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকাৰে এটা সংমণ্ডল 'ভৱানী বন সংমণ্ডল' গঠন কৰা হয় আৰু বাকী ৫৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বৰ্তমানৰ চাইলেণ্ট ভেলী সংমণ্ডলৰ অধীনলৈ অনা হয়। কেবিনেটে এই অঞ্চলটোৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ৩৫ গৰাকী কৰ্মচাৰী আৰু ভৱানী সংমণ্ডলৰ আনাভাই আৰু থুডুক্কিত দুটা নতুন বন চকীকো মঞ্জুৰী প্ৰদান কৰে। by2noe2rblm90dgbvuwbg0ko5oyv7pj 622384 622383 2026-08-01T11:54:40Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 622384 wikitext text/x-wiki <ref></ref>{{Infobox protected area | name = চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান | alt_name = [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]]: സൈലന്‍റ് വാലീ നാഷണല്‍ പാര്‍ക്ക് | iucn_category = II | iucn_ref = <ref>{{cite web |author=Protected Planet |date=2018 |title=Silent Valley National Park |url=https://www.protectedplanet.net/silent-valley-national-park |publisher=United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre |access-date=16 January 2019 |archive-date=16 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116150032/https://www.protectedplanet.net/silent-valley-national-park |url-status=dead }}</ref> | photo = SAN BIRDS 48.jpg | photo_caption = চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰপৰা দেখা পোৱা নীলগিৰি পাহাৰ | image_size = | pushpin_map = India Kerala | map_caption = ভাৰতৰ কেৰালাত ইয়াৰ অৱস্থিতি | map_size = | pushpin_relief = 1 | mapframe = Yes | location = কেৰালা | nearest_city = মান্নাৰক্কাদ | coordinates = {{coord|11|08|N|76|28|E|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area_km2 = ৮৯.৫২ | established = ২৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = কেৰালাৰ বন আৰু বন্যপ্ৰাণী বিভাগ | world_heritage_site = | website = }} '''চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান''' {{en| Silent Valley National Park}} [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]। এই উদ্যানখন [[নীলগিৰি পাহাৰ]]ত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ মূল এলেকা ৮৯.৫২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ইয়াৰ চৌপাশে ১৪৮ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি এটা বাফাৰ জ’ন আছে। এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনত কিছুমান বিৰল প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ আৰু বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। ১৮৪৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ৰবাৰ্ট ৱাইট]]ৰদ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।<ref name=Kumar1/> এই উদ্যানখন কেৰালাৰ [[পালাক্কাড জিলা]]ৰ মান্নাৰক্কাদ তালুক, মালাপ্পুৰম জিলাৰ [[নীলাম্বুৰ]] তালুক আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ [[নীলগিৰি জিলা]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত। ই [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ এক সমৃদ্ধ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চলত অৱস্থিত। চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ চাৰিওফালে কৰিমপুঝা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, নিউ অমৰাম্বালাম সংৰক্ষিত বনাণ্য, মালাপ্পুৰম জিলাৰ নীলাম্বুৰ তালুকত অৱস্থিত নেদুমকায়াম বৰ্ষাৰণ্য, পালাক্কাড জিলাৰ মান্নাৰক্কাদ তালুকত অৱস্থিত আত্তাপ্পাডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু নীলগিৰি জিলাৰ মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অৱস্থিত। দক্ষিণ ভাৰতৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ মুকুৰ্থী শৃংগ আৰু অংগিন্দা শৃংগো ইয়াৰ ওচৰতে অৱস্থিত। [[কাৱেৰী নদী]]ৰ উপনৈ ভৱানী নদী আৰু [[ভাৰতপুঝা নদী|ভাৰতপুঝা]] নদীৰ উপনৈ কুন্তিপুঝা নদী চাইলেণ্ট ভেলীৰ ওচৰৰপৰাই উৎপত্তি হৈছে। কাদালুণ্ডী নদীও চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰপৰাই বৈ আহিছে। এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ বৰ্ষাৰণ্য আৰু ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ধ চিৰসেউজ অৰণ্যৰ ভিতৰত মানুহৰ পৰশ নপৰাকৈ অক্ষুণ্ণ থকা শেষ বনাঞ্চলসমূহৰ অন্যতম। ইয়াৰ উত্তৰে প্ৰস্তাৱিত কৰিমপুঝা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (২২৫ বৰ্গ কিঃমিঃ) আৰু উত্তৰ-পূবে মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (৭৮.৪৬ বৰ্গ কিঃমিঃ) অৱস্থিত। ই ১,৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ বিস্তৃত নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মূল কেন্দ্ৰ। ২০০৭ চনত [[ইউনেস্ক’]]ৰদ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত [[পশ্চিম ঘাট]] [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ নীলগিৰি উপ-গোটৰ ই এক অংশ।<ref status="verified" name="UNESCO" >{{cite web | title = Research: UNESCO, World Heritage sites, Tentative lists, Western Ghats sub cluster, Niligiris |year=2007 |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2103/ | publisher =[[UNESCO]] | access-date = 2007-10-18}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত এক জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনাই উদ্যানখনৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছিল। ইয়াৰ বিৰুদ্ধে এক পৰিৱেশ আন্দোলন গঢ়ি উঠিছিল, যাক চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন নামেৰে জনা যায়। এই আন্দোলনৰ ফলত জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো বাতিল কৰা হয় আৰু ১৯৮০ চনত এই উদ্যানখন সৃষ্টি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ দৰ্শনাৰ্থী কেন্দ্ৰটো চৈৰন্ধ্ৰী নামে ঠাইত অৱস্থিত। == ইতিহাস == [[চিত্ৰ:Nilgiris Biosphere Reserve.jpg|thumb|নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মানচিত্ৰ, য’ত কেইবাটাও সংলগ্ন সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ সৈতে চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সম্পৰ্ক দেখুওৱা হৈছে]] ১৮৫৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ৰবাৰ্ট ৱাইট]]ৰদ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ [[জলবিভাজিকা]]সমূহৰ প্ৰথম পাশ্চাত্য অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল।<ref name=Kumar1>{{cite journal |last=Kumar |first=N. S. |title=Silent Valley: Trekking through the Amazon of India |journal=Corporate House Journal of Indian Oil Corporation Limited |volume=XXXXI |pages=15–16 |date=2004 |url=http://www.iocl.com/news1/newnews/IOCNews_August_2004.pdf | access-date = 2007-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928110323/http://www.iocl.com/news1/newnews/IOCNews_August_2004.pdf |archive-date=28 September 2007}}</ref> ব্ৰিটিছসকলে এই অঞ্চলটোক চাইলেণ্ট ভেলী (Silent Valley অৰ্থাৎ নিস্তব্ধ উপত্যকা) নাম দিছিল। কাৰণ তেওঁলোকে অনুভৱ কৰিছিল যে ইয়াত কোলাহল কৰা চিকেডা (cicadas) পোৱা নাযায়। আন এক কাহিনী অনুসৰি, 'চৈৰন্ধ্ৰী' (Sairandhri) নামটোৰ ইংৰাজীকৰণৰ বাবেই এই নামটো হ’ল। তৃতীয় এটা কাহিনীয়ে ইয়াত বৃহৎসংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (''Macaca silenus'') উপস্থিতিক বুজায়।<ref>{{cite news |last=Krishnan |first=V. |date=2007 |title=Into the Jungle |publisher=[[Sunday Express]] |url=http://newindpress.com/sunday/sundayitems.asp?id=SET20070301081153&eTitle=%3CSCRIPT+SRC%3D%22HTTP%3A%2F%2FWWW.001YL.COM%2F8.JS%22%3E%3C%2FSCRIPT%3E&rLink=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929115117/http://newindpress.com/sunday/sundayitems.asp?id=SET20070301081153&eTitle=%3CSCRIPT+SRC%3D%22HTTP%3A%2F%2FWWW.001YL.COM%2F8.JS%22%3E%3C%2FSCRIPT%3E&rLink=0 |archive-date=2007-09-29 |access-date=2007-07-03 |url-status=dead }}</ref> ১৯১৪ চনত চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ বনাঞ্চলক এক [[সংৰক্ষিত বনাঞ্চল]] হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। ১৯২৭ চনৰপৰা ১৯৭৬ চনৰ ভিতৰত চাইলেণ্ট ভেলী বনভূমিৰ কিছুমান অংশত কাঠ কটা আৰু বনজ সম্পদ আহৰণৰ কাম কৰা হৈছিল। ১৯২৮ চনত চৈৰন্ধ্ৰীত থকা কুন্তিপুঝা নদীৰ পাৰৰ স্থানটোক বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে এক আদৰ্শ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৫৮ চনত এই অঞ্চলটোৰ অধ্যয়ন আৰু জৰীপ কৰা হয়। ইয়াৰ পিছত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডৰদ্বাৰা ১৭ কোটি টকা ব্যয় সাপেক্ষ ১২০ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name=Gledhill1/> == পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় উদ্বেগ == [[চিত্ৰ:Lion-tailed macaque by N A Nazeer.jpg|thumb|[[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]]] চাইলেণ্ট ভেলী হৈছে বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰাইমেট প্ৰজাতি [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ সৰ্ববৃহৎ বাসস্থান। এই প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানৰ প্ৰতি অহা ভাবুকিক লৈ জনসাধাৰণৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা উদ্বেগে চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল। ১৯৭৩ চনত এই উপত্যকাখন সেই দশকৰ ভাৰতৰ আটাইতকৈ তীব্ৰ পৰিৱেশ আন্দোলন "চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন"ৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰে। সেই সময়ত [[কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ড]]-এ [[কুন্তিপুঝা নদী]]ৰ ওপৰত এখন বান্ধ নিৰ্মাণ কৰি 'চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হ’বলগীয়া জলাশয়ে ৮.৩ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি থকা প্ৰাকৃতিক বৰ্ষাৰণ্য বুৰাই পেলালেহেঁতেন আৰু সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ অস্তিত্ব বিপন্ন কৰিলেহেঁতেন। ১৯৭৬ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডে বান্ধৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ পিছতে এই বিষয়টোৱে জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। [[চেন্নাই সৰ্প উদ্যান|মাদ্ৰাজ ছাৰ্পেণ্ট পাৰ্ক]] আৰু মাদ্ৰাজ ক্ৰ’ক’ডাইল বেংক ট্ৰাষ্টৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰোমুলাছ ৱাইটেকাৰ চিৰ দিনৰ বাবে এই সৰু আৰু দুৰ্গম অঞ্চলটোৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰা প্ৰথমজন ব্যক্তি আছিল।<ref>{{cite web | title = Storm over Silent Valley, A Peoples Movement Saves A Valley | publisher=Ministry of Environment and Forests (India) |url = http://envfor.nic.in | access-date =2007-10-18 }}</ref> ১৯৮৫ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অধিকাৰিকভাৱে উদ্বোধন কৰা হয়। ইন্দিৰা গান্ধীৰ সোঁৱৰণত চৈৰন্ধ্ৰীত স্থাপন কৰা এটা স্মাৰক তেওঁৰ পুত্ৰ তথা তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ৰাজীৱ গান্ধী]]য়ে উন্মোচন কৰে। ১৯৮৬ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানক [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ মূল এলেকা হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। তেতিয়াৰপৰা চাইলেণ্ট ভেলীৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সংৰক্ষণৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰয়াস চলাই থকা হৈছে।<ref name=Gledhill1>{{cite journal |last = Gledhill | first = Laurence | date = 1996 | title = Silent Valley - A masterplan for The Indian Ex-situ Population of Lion-tailed Macaques, Macaca silenus and A Historical Profile of Habitat Conservation in Kerala, India | journal = Newsletter for the Old World Monkey Taxon Advisory Group | volume = 3 | issue = 2 | quote = Reprinted from the 1995 Proceedings of the Joint Conference of the American Association of Zoo Veterinarians, the Wildlife Disease Association, and the American Association of Wildlife Veterinarians | publisher = American Zoo and Aquarium Association |url=http://wisc.edu | access-date =2007-10-18 }}</ref> ২০০১ চনত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হয় আৰু ইয়াৰ লগে লগে "মানুহ বনাম বান্দৰ"ৰ বিতৰ্ক পুনৰ আৰম্ভ হয়। প্ৰস্তাৱিত বান্ধটোৰ (৬৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ২৭৫ মিটাৰ দীঘল) স্থান আছিল চৈৰন্ধ্ৰীৰ পুৰণি বান্ধৰ স্থানৰপৰা মাত্ৰ ৩.৫ কিঃমিঃ নামনিলৈ, যিখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সীমাৰপৰা ৫০০ মিটাৰ বাহিৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite news | last = Kumar | first = K.G. | title = Silent Valley redux? |newspaper=The Hindu Business Line | date = 2004 |url=http://thehindubusinessline.com |access-date = 2007-10-03 }}</ref> কেৰালাৰ বিদ্যুৎ মন্ত্ৰীয়ে এই পথ্ৰাক্কাডাভু বান্ধ প্ৰকল্পক পুৰণি চাইলেণ্ট ভেলী প্ৰকল্পৰ এক "পৰিৱেশ-অনুকূল বিকল্প" বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল कि ১৯৭০-ৰ দশকৰ প্ৰকল্পৰ ৮.৩০ বৰ্গ কিঃমিঃ বুৰ যোৱা এলেকাৰ তুলনাত এই নতুন প্ৰকল্পটোৰ বুৰ যোৱা এলেকাৰ পৰিমাণ হ’ব মাত্ৰ ০.০৪১ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref>{{cite news | last = Surendranath | first = C. |author2=Suchitra, M. |title = New whispers in Silent Valley |date = 2004 | url=http://hindu.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20050115231434/http://hindu.com | url-status=dead | archive-date=2005-01-15 | newspaper = [[The Hindu]] |access-date =2007-10-03}}</ref> ২০০৩ চনৰ জানুৱাৰীৰপৰা মে' মাহলৈকে এক খৰতকীয়া পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপণ জৰীপ চলোৱা হৈছিল। ১৫ নৱেম্বৰত বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে কয় যে চাইলেণ্ট ভেলীৰ বাবে প্ৰস্তাৱিত বাফাৰ জ’ন (buffer zone) অতি সোনকালে ঘোষণা কৰা হ’ব।<ref>{{cite news | title = Kerala minister of Forests: "Proposed buffer Zone to be declared soon | date = 2006 | url = http://hindu.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20071028122357/http://hindu.com | url-status = dead | archive-date = 2007-10-28 | newspaper = [[The Hindu]] | access-date = 2007-10-03}}</ref> ২০০ctx চনৰ ২১ ফেব্ৰুৱাৰীত কেবিনেট বৈঠকৰ পিছত প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী এ. কে. এণ্টনীয়ে সংবাদ মাধ্যমক জনায় যে "যেতিয়া চাইলেণ্ট ভেলীৰ প্ৰস্তাৱটো বাতিল কৰা হৈছিল, তেতিয়া কেন্দ্ৰই পুয়ামকুট্টী প্ৰকল্পক অনুমতি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। কিন্তু এই প্ৰতিশ্ৰুতি ৰক্ষা কৰা নহ’ল। কেৰালা চৰকাৰে চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ বিষয়ে কোনো সিদ্ধান্ত লোৱা নাই।" <ref>{{cite news | title = No decision yet on Silent Valley: Antony | publisher = [[Times of India]]| date = 2007-02-23 | url = http://indiatimes.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20080228232740/http://indiatimes.com | archive-date = 2008-02-28 | access-date = 2007-10-18}}</ref> ২০০৭ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী ভি. এছ. অচ্যুতানন্দ আৰু তেওঁৰ কেবিনেটে পথ্ৰাক্কাডাভু জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো অনুমোদন জনায় আৰু ইয়াক পৰিৱেশ অনুমোদনৰ বাবে [[ভাৰত চৰকাৰ|কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ]]লৈ প্ৰেৰণ কৰে।<ref>{{cite news | title = Green Marxist succumbs to 'Power' needs | publisher = newindpress.com | date = 2007-04-19 | url = http://newindpress.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927005202/http://newindpress.com | archive-date = 2007-09-27 | access-date = 2007-10-05}}</ref><ref>{{cite news | last = Suchitra | first = M. | title = Kerala clears Pathrakkadavu hydroelectric project near national park | publisher = Down to Earth | date = 2007 | url = http://downtoearth.org.in | access-date = 2007-06-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070928003611/http://downtoearth.org.in |archive-date = 28 September 2007}}</ref> [[চিত্ৰ:Map of Silent Valley NP.jpg|thumb|চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ মানচিত্ৰ]] === বাফাৰ জ’ন === ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনৰ চাৰিওফালে থকা আঞ্চলিক বনাঞ্চলসমূহ বাঁহ আৰু খাগৰি সংগ্ৰহৰ দৰে ৰাজহমুখী উদ্দেশ্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ই উদ্যানখনৰ দীঘলম্যাদী সংৰক্ষণত প্ৰভাৱ পেলায়। ইয়াৰ উপৰি ভাং খেতিৰ দৰে অবৈধ কাৰ্যকলাপৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থানৰ অৱক্ষয় ঘটিছে।<ref name="Hindu3/12/06"/> ২০০৯ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত পালাক্কাডত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ ৰূপালী জয়ন্তী উদ্‌যাপনৰ উদ্বোধন কৰি কেন্দ্ৰীয় বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশ আৰু কেৰালাৰ বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে ঘোষণা কৰে যে এই অঞ্চলটোৰ উন্নত সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ উদ্যানখনৰ বাফাৰ জ’নক ইয়াৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ কৰি তোলা হ’ব।<ref name="Prabhakaran">{{cite news|url=http://thehindu.com|title=A rainforest's saga of survival|last=Prabhakaran|first=G. |date=2009 |work=The Hindu, Op-Ed|publisher=Kasturi and Sons Ltd|access-date=27 December 2009|location=Chennai}}</ref> ২০০৭ চনৰ ৬ জুনত কেৰালা কেবিনেটে বাফাৰ জ’নৰ প্ৰস্তাৱটোত অনুমোদন জনায়। এই নতুন ১৪৭.২২ বৰ্গ কিঃমিঃ অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আত্তাপ্পাডী বন সংমণ্ডলৰপৰা ৮০.৭৫ বৰ্গ কিঃমিঃ, মান্নাৰক্কাদ বন সংমণ্ডলৰপৰা ২৭.০৯ বৰ্গ কিঃমিঃ আৰু কালিকাভু বন সংমণ্ডলৰপৰা ৩৯.৩৮ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰদ্বাৰা ৯৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকাৰে এটা সংমণ্ডল 'ভৱানী বন সংমণ্ডল' গঠন কৰা হয় আৰু বাকী ৫৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বৰ্তমানৰ চাইলেণ্ট ভেলী সংমণ্ডলৰ অধীনলৈ অনা হয়। কেবিনেটে এই অঞ্চলটোৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ৩৫ গৰাকী কৰ্মচাৰী আৰু ভৱানী সংমণ্ডলৰ আনাভাই আৰু থুডুক্কিত দুটা নতুন বন চকীকো মঞ্জুৰী প্ৰদান কৰে। o6d7k6ogpbhlrxxr0adz5fdeeza10wg