অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2318 625496 624015 2026-08-09T04:41:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625496 wikitext text/x-wiki {{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}} {{Infobox musical artist | bgcolour = lightgray | name = জুবিন গাৰ্গ | image = File:Zubin Garg Live performance (cropped).jpg | caption = ২০২৫ চনত জুবিন গাৰ্গ | image_size = 300px | birth_date = {{Birth date|1972|11|18}} | background = solo_singer | birth_name = জুবিন বৰঠাকুৰ | alias = {{hlist|গ’ল্ডী<ref>{{cite web|last=Goswami|first=Darshana|title=The wonder boy called Goldie|website=Thumbprint NE|date=2025-09-22|url=https://thumbprintmag.in/single_post.php?id=the-wonder-boy-called-goldie|access-date=2025-09-22}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|অসমৰ হাৰ্টথ্ৰব|লুইতকণ্ঠ|হামিং সম্ৰাট|জুবিনদা|হিয়াৰ আমঠু<ref>{{cite news |last1=Baruah |first1=Sukrita |date=19 September 2025 |title=Zubeen da, voice of a generation, who listened to his own conscience|url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-da-voice-of-a-generation-who-listened-to-his-own-conscience-10259892/ |work=The Indian Express |access-date=20 September 2025}}</ref>|সোণটি}} | birth_place = [[তুৰা, মেঘালয়|তুৰা]], [[মেঘালয়]], [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}} | death_date = {{Death date and age|2025|09|19|1972|11|18}} | death_place=[[Singapore General Hospital|ছিংগাপুৰ জেনেৰেল হস্পিটেল]], [[বুকিত মেৰাহ]], [[ছিংগাপুৰৰ কেন্দ্ৰীয় এলেকা]] {{flagicon|Singapore}}<ref>{{cite web|title=Singer Zubeen Garg died in Singapore while swimming, not during scuba diving: report|website=The Hindu|date=2 Oct 2025|url=https://www.thehindu.com/news/national/singer-zubeen-garg-died-in-singapore-while-swimming-not-during-scuba-diving-report/article70117336.ece/|access-date=5 Oct 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Zubeen Garg is No More – Pratidin Time |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/zubeen-garg-is-no-more-10479313 | access-date=19 September 2025 |work=Pratidin Time |date=19 September 2025 |language=en}}</ref> | death_cause = | genre = {{hlist|[[অসমীয়া লোকগীত]]|[[ৰক সংগীত]]|[[বিহুগীত|বিহু]]|[[চলচ্চিত্ৰ]] [[সংগীত]]|[[অসমীয়া গীতি সাহিত্য]]|[[ভাৰতীয় লোক-সংগীত]]}} | occupation = {{hlist|কণ্ঠশিল্পী|নেপথ্য গায়ক|সংগীত পৰিচালক|সুৰকাৰ|গীতিকাৰ|সংগীত ব্যৱস্থাপক|চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা|পৰিচালক|প্ৰযোজক|বাদ্যযন্ত্ৰী|কবি|সমাজকৰ্মী|অভিনেতা}} | instrument = {{hlist|কীব’ৰ্ড|গীটাৰ|তবলা|মেণ্ড’লিন|দগৰ|পাৰকিউছন|আদি}} | nationality = {{flagicon|IND}} ভাৰতীয় | Ethnicity = [[অসমীয়া]] | label = {{hlist|এন.কে. প্ৰডাকশ্যন|ছ’নী মিউজিক|মেগনাছাউণ্ড ৰেকৰ্ড্‌ছ|ইউনিভাৰ্ছেল মিউজিক গ্ৰুপ|টাইম্‌ছ মিউজিক|টি-ছিৰীজ|জী মিউজিক কোম্পানী|ইৰʼছ নাও|সাৰেগামা|এছ.ভি.এফ.|সুৰিন্দৰ ফিল্ম্‌ছ|ইস্কে মুভীজ|ইক’ মিউজিক|ধ্বনি ৰেকৰ্ড্‌ছ|জুবিন গাৰ্গ মিউজিক|আপোন ৰেকৰ্ড্‌ছ|এ.চি. মাল্টিমিডিয়া|জলীউড নাও মিউজিক}} | years_active = ১৯৯২ - ২০২৫ | spouse = গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ | website = |Birth_name=জুবিন বৰঠাকুৰ|Work=[[জুবিন গাৰ্গে ৰেকৰ্ডিং কৰা গীতৰ তালিকা]]}} '''জুবিন গাৰ্গ''' ({{Lang-en|[[:en:Zubeen Garg|Zubeen Garg]]}}; [[১৮ নৱেম্বৰ]], ১৯৭২ – [[১৯ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৫]]) [[অসম]], [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ কণ্ঠশিল্পী। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ এগৰাকী [[সংগীত]] পৰিচালক, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, [[অভিনেতা]], চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক, [[চলচ্চিত্ৰ]] পৰিচালক, চিত্ৰনাট্যকাৰ, বাদ্যযন্ত্ৰী, [[কবি]] আৰু সমাজকৰ্মী।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms|title=Zubeen Garg on a different track|last=Ganguly|first=Ruman|date=26 March 2011|work=[[Indiatimes]]|access-date=2 July 2012|archive-date=8 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130308021824/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-26/news-interviews/29191918_1_zubeen-garg-bengali-films-bengali-version|url-status=live}}</ref> [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[বাংলা ভাষা|বাংলা]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]], [[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|কোচ-ৰাজবংশী]] ([[কামতাপুৰী ভাষা|কামতাপুৰী]]/[[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]]), [[অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী|চাহ বাগানীয়া]], [[হাজং ভাষা|হাজং]], [[মিচিং ভাষা|মিচিং]], [[কাৰ্বি ভাষা|কাৰ্বি]], [[গাৰো ভাষা|গাৰো]], [[ৰাভা ভাষা|ৰাভা]], [[পাতিৰাভা]], [[ডিমাচা ভাষা|ডিমাচা]], [[আহোম ভাষা|টাই-আহোম]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]], [[নেপালী ভাষা|নেপালী]], [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]], [[বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী ভাষা|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]], [[ককবৰক ভাষা|ককবৰক]], [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[তেলুগু ভাষা|তেলুগু]], [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]], [[আদি ভাষা|আদি]], [[গালো ভাষা|গালো]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[নিচি ভাষা|নিচি]], [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]], [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]], [[সংস্কৃত]], [[সিন্ধী]], [[উৰ্দু]] ইত্যাদি বিভিন্ন [[ভাষা|ভাষাত]] তেওঁ‌ কণ্ঠদান কৰিছে।<ref>{{Cite news|title=Zubeen's arrived|url=https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|access-date=10 January 2021|work=The Pioneer|language=en|date=26 May 2013|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|url-status=live|archivedate=4 April 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news |title=Singer Zubeen Garg hospitalised after head injury |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/ |work=The Indian Express |date=20 July 2022 |access-date=12 February 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327154132/https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/ |url-status=live }}</ref> ১৯৯২ চনত জুবিনৰ প্ৰথমটো এলবাম ''[[অনামিকা (শ্ৰব্য এলবাম)|অনামিকা]]'' মুক্তি পোৱাৰ<ref name="futuresounds1">{{cite web | url=http://www.futuresounds.in/store/anamika/ | title=About Zubeen's debut album Anamika at futuresounds.com | publisher=futuresounds.com | accessdate= 4 September 2015}}</ref> লগে লগে পেছাদাৰী সংগীত জগতখনৰ সৈতে জুবিন জড়িত হৈ পৰে। [[বাংলা]] চলচ্চিত্ৰ ''শুধু তুমি''ৰ কাৰণে জুবিনে ২০০৫ চনত শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালকৰ বঁটা লাভ কৰিছিল। [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী ভাষাৰ]] ''য়া আলি'' গীতটোৰ বাবে জুবিনে ২০০৬ চনত ''গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড (GIFA)'' আৰু ''ষ্টাৰডাষ্ট এৱাৰ্ড''ত ''শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী (পুৰুষ)'' বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ''Echoes of Silence'' (ইংৰাজী-খাচী) ছবিৰ বাবে ''শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক'' হিচাপে তেওঁ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা (ৰজত কমল)]] লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Assam shines with five honours at 71st National Film Awards |url=https://assamtribune.com/assam/assam-shines-with-five-honours-at-71st-national-film-awards-1587082 |website=The Assam Tribune |date=2 August 2025 |access-date=6 January 2025 |language=en}}</ref> আধুনিক অসমীয়া সংগীতত নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰাৰ বাবে ২০১৪ চনত জুবিন গাৰ্গলৈ [[ৰেনেছাঁ অসম বঁটা]] আগবঢ়োৱা হয়।<ref name="amarasom">{{cite web | title=জুবিন গাৰ্গলৈ ৰেনেছাঁ অসম বঁটা | publisher=[[আমাৰ অসম]] | date=১৩ মাৰ্চ ২০১৫ | accessdate=১৪ মাৰ্চ২০১৫}}</ref> ২০২৪ চনৰ ২৭ মে’ত জুবিন গাৰ্গক [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (USTM) য়ে সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০২৫ চনত [[বেলতলা]] বহাগী উৎসৱ সমিতিয়ে তেওঁক জীৱনজোৰা সাধনাৰ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]] বঁটা প্ৰদান কৰে। জুবিন গাৰ্গ বহুবাদ্যযন্ত্ৰী। তেওঁ বহুকেইবিধ বাদ্যযন্ত্ৰ বজাব জানিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আনন্দলহৰী, [[ঢোল]], [[দোতোৰা]], ড্ৰাম, [[গীটাৰ]], হাৰমনিকা, [[হাৰমনিয়াম]], মেণ্ড’লিন, কীব’ৰ্ড, [[তবলা]] আৰু একাধিক পাৰকিউছন বাদ্য অন্তৰ্ভুক্ত। অসমৰ সৰ্বাধিক পাৰিশ্ৰমিকপ্ৰাপ্ত কণ্ঠশিল্পীসকলৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম।<ref>{{Cite web|date=16 April 2017|title=Barred from singing in Hindi, Assam singer leaves Bihu stage|url=https://indianexpress.com/article/cities/guwahati/zubeen-garg-noonmati-bihu-sanmilan-stopped-from-singing-hindi-song-assam-top-singer-quits-bihu-stage-with-an-abuse-4614435/|url-access=limited|access-date=19 December 2020|website=The Indian Express|language=en}}</ref> প্ৰায় ৩৩ বছৰজোৰা তেওঁৰ কেৰিয়াৰত জুবিন গাৰ্গে ৪০টা ভাষাত ৩৮,০০০তকৈও অধিক [[গীত]] বাণীবদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite news|title=Thousands of fans bid adieu to Zubeen at Guwahati stadium|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/singer-zubeen-gargs-body-arrives-at-guwahati-airport-thousands-gather-to-get-last-glimpse/article70076293.ece|access-date=23 September 2025|work=[[The Hindu]]|date=21 September 2025|language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news|last1=Deb|first1=Abhijit|title=From 'Anamika' to 'Ya Ali': Zubeen Garg, a man of many emotions, bids farewell|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/from-anamika-to-ya-ali-zubeen-garg-a-man-of-many-emotions-bids-farewell-1503488612.html|access-date=23 September 2025|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|date=19 September 2025|language=en}}</ref> ২০২৫ চনৰ ১৯ ছেপ্টেম্বৰ‌ত [[ছিংগাপুৰ|ছিংগাপুৰত]] জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যু হয়। ==বংশ আৰু পৰিয়াল== ১৯৭২ চনৰ ১৮ নৱেম্বৰত [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] [[তুৰা, মেঘালয়|তুৰাত]] জুবিন গাৰ্গৰ জন্ম হয়।<ref name="Birthday">{{cite news |last1=Borkotoky |first1=Tonmoy |title=Zubeen Garg turns 48; fans shower him with birthday wishes |url=https://www.newslivetv.com/assam/zubeen-garg-turns-48-fans-shower-him-with-birthday-wishes/ |access-date=20 November 2019 |work=News Live TV |date=18 November 2019 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011231758/https://newslivetv.com/zubeen-garg-turns-48-fans-shower-him-with-birthday-wishes/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Rockstar with a humane heart – Zubeen Garg turns 48 today – Sentinelassam |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/rockstar-with-a-humane-heart-zubeen-garg-turns-48-today-512140 |access-date=18 November 2020 |work=The Sentinel |date=18 November 2020 |language=en |archive-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118051439/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/rockstar-with-a-humane-heart-zubeen-garg-turns-48-today-512140 |url-status=live }}</ref> জুবিনৰ পিতৃৰ নাম হৈছে মোহিনীমোহন বৰঠাকুৰ (ছদ্মনাম: কপিল ঠাকুৰ) আৰু মাতৃ স্বৰ্গীয় ইলি বৰঠাকুৰ (বিয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ইলি অধ্যাপক)।<ref name="Apr2022">{{cite news |last1=Parashar |first1=Utpal |date=29 July 2019 |title='These Brahmins should be killed,' says Assam singer Zubeen Garg; cases filed |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/these-brahmins-should-be-killed-says-assam-singer-zubeen-garg-cases-filed/story-QgaKOmiMcqiCEhzOc8K29O.html |work=Hindustan Times |access-date=12 April 2022 |archive-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115111218/https://www.hindustantimes.com/india-news/these-brahmins-should-be-killed-says-assam-singer-zubeen-garg-cases-filed/story-QgaKOmiMcqiCEhzOc8K29O.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Dristi |title=How Singer Zubeen Garg Got His Name |url=https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155 |access-date=20 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=19 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title='Ya Ali' singer Zubeen Garg provided security after ULFA threat And First Hindi Song|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/ |url-access=subscription |access-date=25 September 2025 |work=[[The Indian Express]] |date=22 April 2013 |language=en |archive-date=27 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227233959/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Zubeen Garg Biography, Zubeen Garg Profile - entertainment.oneindia.in |url=http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |website=[[Oneindia]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130812032230/http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |access-date=25 September 2025 |archive-date=12 August 2013 |language=en |archivedate=12 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812032230/http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Why Jibon Borthakur Chose to Become Zubeen Garg |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/why-zubeen-borthakur-chose-to-become-zubeen-garg-10481588 |access-date=25 September 2025 |work=[[Pratidin Time]] |date=20 September 2025 |language=en |archive-date=5 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005162156/https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/why-zubeen-borthakur-chose-to-become-zubeen-garg-10481588 |url-status=live }}</ref> ইলি অধ্যাপকৰ ঘৰ যোৰহাটৰ পুলিবৰৰ ভাতেমৰা গাঁৱত আছিল। কপিল ঠাকুৰ ২৪ বছৰ বয়সত বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল আৰু বিয়াৰ পাছত কপিল ঠাকুৰৰ লগত থাকিবলৈ ইলি অধ্যাপক তুৰালৈ গৈছিল।<ref name="পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (২)">{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=২ |language=as}}</ref> তুৰাৰ অসামৰিক চিকিৎসালয়তে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান জুবিনৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (৩)">{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৩ |language=as}}</ref> জুবিনৰ প্ৰকৃত নাম জুবিন বৰঠাকুৰ। প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ জুবিন মেহতাৰ নামত জুবিনৰ নাম ৰখা হৈছিল আৰু পাছত ''গাৰ্গ'' গোত্ৰ নামটো জুবিন গাৰ্গে প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাৰ সময়ত নিজেই সংযোজন কৰি ল'লে। সংগীত জগততো তেওঁ‌ জুবিন গাৰ্গৰূপে পৰিচিত হৈছিল। জুবিন গাৰ্গৰ প্ৰতিপালনত সহায় কৰিবলৈ তেওঁৰ মাহীয়েক কুনি গৈ তুৰাত কিছুদিন আছিল।<ref name="পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (৩)"/> জুবিনৰ পিতৃ-পৰিয়াল মূলতে [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ জিলাৰ]] [[জাঁজী|জাঁজীৰ]] অন্তৰ্গত তামোলীছিগা গাঁৱৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত শিক্ষা আৰু চাকৰিৰ সন্ধানত তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো যোৰহাট পাইছিলহি। যোৰহাটত তেওঁলোক ভাৰাঘৰত আছিল।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=১ |language=as}}</ref> প্ৰথমতে কপিল ঠাকুৰে চৰকাৰী কাৰ্যালয়ত কেৰাণীৰ চাকৰিত কৰিছিল আৰু পুৱা-গধূলি কেইটামান টিউচন কৰিছিল। কপিল ঠাকুৰে কলা শাখাত স্নাতক উত্তীৰ্ণ হৈছিল যদিও অৰ্থাভাৱত স্নাতকোত্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব নোৱাৰিলে। কিন্তু তেওঁ কোনোপধ্যেই ভাই-ভনী আৰু নিজৰ শিক্ষা যতি পৰিবলৈ দিয়া নাছিল।<ref name="পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (২)"/> চাকৰিৰ সন্ধান কৰি থাকোঁতেই তেওঁ তুৰাত বৰ্তমানতকৈ ভাল চাকৰি এটা পালে। আৰু তাতে ৪০ টকাত এটা ৰুম ভাৰালৈ লৈ থাকিবলৈ ল'লে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অধিক পঢ়া-শুনা কৰি অসম লোকসেৱা আয়োগৰ পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হয় আৰু সেইসূত্ৰে শ্ৰম বিভাগত নিজ দায়িত্ব পালন কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ মাটিৰ হাকিম হিচাপে (বৰ্তমানৰ চাৰ্কোল অফিচাৰ) কৰিমগঞ্জলৈ বদলি হয়।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫ |language=as}}</ref> আৰু চাকৰি-জীৱনৰ প্ৰথমছোৱাত সঘনাই ইঠাই-সিঠাইলৈ বদলি হ’বলগীয়া হৈছিল। সেয়ে কণমানি জুবিনৰ ল’ৰালি বিভিন্ন ঠাইৰ ভিন্ন অভিজ্ঞতাৰে ভৰ-পূৰ আছিল। জুবিনৰ পিতৃয়ে ''কপিল ঠাকুৰ''ৰ ছদ্মনামত কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ আৰু উপন্যাস লিখিছে। জুবিনৰ মাতৃ ইলি বৰঠাকুৰ এগৰাকী দক্ষ নৃত্যশিল্পী, অভিনেত্ৰী আৰু সু-গায়িকা আছিল। তথাপি তেওঁ নিজৰ প্ৰতিভাক পেছা হিচাপে লোৱা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ‌ কণমানি জুবিনক ঘৰতেই সকলো কলা শিকোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। জুবিনে মাতৃকেই নিজৰ জীৱনৰ প্ৰথম গুৰু বুলি বিবেচনা কৰিছিল। ২০০০ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত ইলি বৰঠাকুৰৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite book |title=জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ |editor-last=শইকীয়া |editor-first=মণ্টু |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০০৯ |page=৬৭ |language=as}}</ref> জুবিনৰ ভগ্নী দুগৰাকী: [[জংকী বৰঠাকুৰ]] আৰু পামী বৰঠাকুৰ। জংকী এগৰাকী গায়িকা আৰু অভিনেত্ৰী আছিল। দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে ২০০২ চনৰ ১২ জানুৱাৰীত [[তেজপুৰ|তেজপুৰৰ]] বালিপাৰাত ঘটা এটা শোকাৱহ মটৰ দুৰ্ঘটনাত জংকীৰ মৃত্যু হয়।<ref name="india.com">{{cite web | url=https://www.india.com/entertainment/how-zubeen-gargs-sister-jongki-barthakurs-untimely-death-shaped-his-musical-journey-8086747/ | title=How Zubeen Garg’s sister Jongki Barthakur’s untimely death shaped his musical journey | publisher=India.com | date=7 September, 2025 | accessdate=7 October 2025 | author=Mehzabeen, Mallika}}</ref> ইয়াৰ পাছতে জুবিনে জংকীৰ স্মৃতিত ''শিশু'' নামৰ এটা এলবাম মুক্তি দিয়ে। আনগৰাকী ভগ্নী ড॰ পামী বৰঠাকুৰ এগৰাকী অধ্যাপক। ড॰ বৰঠাকুৰে ''সাংগীতিক ভূগোল''ত গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট অৰ্জন কৰিছে। তেওঁ বৰ্তমান অসমস্থিত ৰয়েল গ্ল’বেল বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপিকা হিচাপে কৰ্মৰত।<ref name=" RGU">{{cite web | url=https://www.rgu.ac/faculty-palme-borthakur | title=Dr. Palme Borthakur | publisher=Royal Global University | accessdate=23 September 2025}}</ref><ref name="USTM">{{cite web | url=https://ustm.ac.in/32359-2/ | title=Dr. Palme Borthakur | publisher=USTM | accessdate=23 September 2025}}</ref> ২০০২ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত জুবিন গাৰ্গ গৰিমা শইকীয়াৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{cite web|last=Desk|first=TOI Entertainment|title=Who is Garima Saikia Garg? Meet wife of late singer Zubeen Garg and acclaimed costume designer|website=The Times of India|date=2025-09-19|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/who-is-garima-saikia-garg-meet-wife-of-late-singer-zubeen-garg-and-acclaimed-costume-designer/articleshow/123999749.cms|access-date=2025-09-22}}</ref> == শিক্ষা == পিতৃৰ চাকৰিসূত্ৰে জুবিন গাৰ্গৰ শিশুকাল একাধিক ঠাইত বিস্তৃত হৈ আছিল। তুৰাত জন্ম হোৱা শিশু জুবিনে শৈশৱৰ দুবছৰ তেজপুৰত কটায়। ইয়াৰ পাছত পৰিয়ালটো যোৰহাটলৈ অহাত তেওঁক চিনামৰাৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ স্কুল 'কাৰ্মেল'ত নামভৰ্তি কৰাই দিয়া হ’ল।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৪ |language=as}}</ref> ===কৰিমগঞ্জত=== ইয়াৰ পাছত পিতৃৰ চাকৰি পুনৰ বদলি হোৱাত তেওঁলোক কৰিমগঞ্জলৈ যাবলগীয়া হয়। পিতৃ কপিল ঠাকুৰে এইবাৰ হাকিম হিচাপে কৰিমগঞ্জত যোগদান কৰিলে। কৰিমগঞ্জত তেওঁলোক আঠ বছৰ থাকে। পিতৃৰ দৃষ্টিত শিশু অৱস্থাত জুবিন ''দুষ্ট আৰু খট্‌খটীয়া'' হিচাপে পৰিচিত আছিল। কৰিমগঞ্জৰ বঙালী সমাজৰ মাজত থাকি তেওঁলোকে বঙালী জীৱনৰ লগত মিলি যাবলৈ চেষ্টা কৰিলে। ঘৰৰ আৰু বাহিৰত লগ পোৱা অসমীয়া মানুহৰ বাহিৰে বাকী সকলোতে তেওঁলোকে কৰিমগঞ্জৰ [[ছিলঠীয়া ভাষা|ছিলঠীয়া বঙালী]] ভাষাতেই কথা পাতিছিল। জুবিনেও সৰুৰেপৰা বাংলা ভাষা আয়ত্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৬ |language=as}}</ref> পিতৃৰ এই সম্পৰ্কত ভাষ্য এনেধৰণৰ—<blockquote>কৰিমগঞ্জৰ বাংলাটো আচলতে ছিলঠীয়া বাংলা। অসমৰ কামৰূপীয়া ভাষাৰ দৰে। জুবিনো সৰুৰেপৰা বাংলাভাষী হৈ উঠিল। বঙালী সমাজৰ লগত উঠা-বহা, ফুৰা-চকা কৰি তেওঁ ৰবীন্দ্ৰনাথ, নজৰুল আদিৰ লগত এসময়ত ভালদৰে পৰিচিত হৈ পৰিছিল।</blockquote> কৰিমগঞ্জত থকা প্ৰথমটো বছৰতেই জুবিনক তাৰ একমাত্ৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বিদ্যালয় "প্ৰান্তিক কিণ্ডাৰগাৰ্টেন"ত নাম লিখাই দিয়া হ’ল। ইয়াৰ পাছত তেওঁক কৰিমগঞ্জৰ হাইস্কুলত নামভৰ্তি কৰোৱা হয়। শৈশৱৰ সময়ছোৱাত জুবিন গাৰ্গৰ [[অমিতাভ বচ্চন|অমিতাভ বচ্চনৰ]] ছবিবোৰ প্ৰিয় আছিল। আৰু অমিতাভ বচ্চনৰ অনুকৰণৰ তেওঁ থ্ৰি-পীচ ছ্যুট পিন্ধিছিল। গানৰ প্ৰতি তেওঁৰ ধাউতি দিনক-দিনে বাঢ়ি অহা দেখি জুবিনক কৰিমগঞ্জৰ বিশিষ্ট তবলাবাদক ৰবীন বেনাৰ্জীৰ অধীনত [[তবলা]] শিকিবলৈ দিয়া হ’ল। পিতৃয়ে কৰিমগঞ্জৰ যাত্ৰা-দল ''শিল্পী-তীৰ্থ''ৰ সৈতে জড়িত হৈ এটা বছৰতে তিনিখন যাত্ৰা কৰিছিল; য’ত জুবিন গাৰ্গে তেওঁক সংগ দিছিল। আনহাতে বিদ্যালয়ত বছৰেকীয়া উৎসৱত জুবিন গাৰ্গে তবলা বাদন কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৭ |language=as}}</ref> বানপীড়িত কৰিমগঞ্জত বান-সাহায্যৰ কাম আৰু নিৰ্বাচনৰ কামত ব্যস্ত হ’বলগীয়া হোৱা হেতুকে কপিল ঠাকুৰ পৰিয়ালৰ প্ৰতি কেতিয়াবা প্ৰয়োজনীয় ধ্যান দিব পৰা নাছিল। তেনেস্থলত পত্নী ইলি বৰঠাকুৰে সন্তানৰ যত্ন লৈছিল। জুবিন গাৰ্গ আৰু জংকীক প্ৰাথমিক গান শিকোৱাৰ দায়িত্ব মাতৃ ইলি বৰঠাকুৰে লৈছিল। কৰিমগঞ্জত প্ৰায় আঠ বছৰ কটাই তেওঁলোক বিজনীলৈ আহে।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৮ |language=as}}</ref> জুবিনে জীৱনৰ প্ৰথম গুৰু বুলি নিজৰ মাতৃকেই বিবেচনা কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত জুবিনে গুৰু ৰমণী ৰায়ৰ ওচৰত অসমীয়া লোক-সংগীতৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। তেওঁ তামোলপুৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা মেট্ৰিক পাছ কৰিছিল। [[যোৰহাট|যোৰহাটৰ]] [[জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ৰ]] ছাত্ৰ জুবিনে তেওঁলোকৰ পৰিয়াল [[গুৱাহাটী|গুৱাহাটীলৈ]] স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ গুচি অহাৰ পাছত গুৱাহাটীৰ [[ভোলানাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|বি. বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ত]] স্নাতক বিজ্ঞান শাখাত নামভৰ্তি কৰে। কিন্তু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰখনৰ লগত সম্পূৰ্ণৰূপে নিজকে নিয়োজিত কৰিব লগা হোৱাত তেওঁ কলেজীয়া শিক্ষা আধৰুৱা হৈ ৰয়। ==কণ্ঠশিল্পী হিচাপে== === ১৯৯২-১৯৯৫: সংগীতশিল্পী হিচাপে যাত্ৰাৰম্ভ === বি. বৰুৱা কলেজত পঢ়ি থাকোঁতেই, ১৯৯২ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অনুষ্ঠিত যুৱ মহোৎসৱত পাশ্চাত্য সংগীত শাখাত একক পৰিৱেশনত স্বৰ্ণ পদক অৰ্জন কৰাটোৱেই আছিল জুবিনৰ জীৱনৰ টাৰ্নিং পইণ্ট। ইয়াতেই জুবিনে কণ্ঠশিল্পীৰূপে জীৱনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সফলতা আৰু বিশ্বাসৰ সোৱাদ পায়। ১৯৯৩ চনৰ দুৰ্গা পূজাৰ ষষ্ঠীৰদিনা এন কে প্ৰডাকচনে পৰিৱেশন কৰা প্ৰথম এলবাম ''অনামিকা'' মুক্তি হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ পেছাদাৰী সংগীত জগতখনত সোমাই পৰে।<ref>{{Cite book |title=জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ |editor-last=শইকীয়া |editor-first=মণ্টু |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০০৯ |page=৩৭ |language=as}}</ref> অৱশ্যে তেওঁৰ প্ৰথম বাণীবদ্ধ হোৱা গীত দুটা আছিল— ''তুমি জানো পাৰিবা সোণ'' আৰু ''তুমি জোনাকী সুবাস''। এই গীতদুটা তেওঁ ''ঋতু'' নামৰ এলবামটোৰ বাবে বাণীবদ্ধ কৰিছিল। কিন্তু ১৯৯৩ চন পৰ্যন্ত এইটো এলবামে মুক্তি পোৱা নাছিল। ''অনামিকা'' এলবামটোৱে অগতানুগতিকতাৰ বাবে অতি কম সময়তেই সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতত ই‌ন্‌ষ্টেণ্ট হিটৰূপে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত আৰোহণ কৰিছিল। ১৯৯৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মুক্তি পোৱা বলীউডৰ ভক্তিমূলক কণ্ঠশিল্পী [[অনুৰাধা পৌডৱাল]] আৰু উৎপল শৰ্মাই গোৱা অসমীয়া এলবাম ''অনুৰাধাত'' তেওঁ প্ৰথমে গীতিকাৰ আৰু সংগীত সুৰকাৰ হিচাপে অৱদান আগবঢ়াইছিল, যাৰ ফলত তেওঁ প্ৰথম এলবাম হিচাপে চিহ্নিত হৈছিল য’ত তেওঁ কোনো ধৰণৰ কণ্ঠদান কৰা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ছোৱাত তেওঁ ''সপোনৰ সুৰ'' (১৯৯২), ''জোনাকী মন'' (১৯৯৩), ''মায়া'' (১৯৯৪), ''আশা'' (১৯৯৫)কে প্ৰমুখ্য কৰি ভালেমান এলবাম মুকলি কৰে। <ref>{{Citation |title=Xopunor Xur - Zubeen Garg - Download or Listen Free - JioSaavn |date=6 November 2023 |url=https://www.jiosaavn.com/album/xopunor-xur/0VAyq8SQg0Q_ |access-date=21 September 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Asha • Future Sounds |url=https://www.futuresounds.in/store/asha/ |access-date=21 September 2025 |website=Future Sounds |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |title=Junaki Mon - Zubeen Garg, Jonki - Download or Listen Free - JioSaavn |date=18 July 2009 |url=https://www.jiosaavn.com/album/junaki-mon/ovJnC-NY70c_ |access-date=21 September 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |title=Maya (Original) by Zubeen Garg on Apple Music |date=8 May 2021 |url=https://music.apple.com/ca/album/maya-original/1580812170 |access-date=21 September 2025 |language=en-CA}}</ref> ১৯৯৫ চনত মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে তেওঁ ''উজান পিৰীতি'' নামৰ ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হোৱা এটি [[বিহু|বিহুৰ]] এলবাম মুকলি কৰিছিল।<ref>{{cite book|last=Saikia|first=Montu|title=Zubeen Garg: Jibanar Para Ganaloi|publisher=Chandra Prakash|location=Guwahati|year=2009|page=97|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452684|language=Assamese}}</ref> === ১৯৯৫-১৯৯৭: বলীউড কণ্ঠশিল্পী কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিবলৈ মুম্বাইলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা === কুৰি শতিকাৰ শেষৰ দশকৰ মাজভাগতে জুবিন গাৰ্গে [[বলিউড]] সংগীত জগতত কাম কৰিবলৈ [[মুম্বাই]]লৈ গুচি যায় আৰু তাৰপৰাই তেওঁৰ প্ৰথম ইণ্ডীপপ একক এলবাম ''চান্দনী ৰাত'' প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Citation|title=Chandni Raat by Zubeen Garg|date=9 October 2015|url=https://music.apple.com/us/album/chandni-raat/1048576498|language=en-US|access-date=24 October 2022}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ শেষৰ ফালে [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]ক লগ পাই তেওঁৰ তেতিয়াৰ আগন্তুক অসমীয়া এলবাম ''জুবিনৰ গান''ৰ বাবে তেওঁলোকৰ প্ৰথম গীত "উজাগৰি নিশাৰ উতলা মন" ৰেকৰ্ডিং কৰে, যিটো ১৯৯৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মহালক্ষ্মী আয়াৰৰ প্ৰথম এলবাম হিচাপে মুক্তি লাভ কৰিছিল। <ref>{{cite news|url=https://assam.news18.com/news/assam/mahalakshmi-iyer-pay-tribute-to-zubeen-garg-skd-499891.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518193251/https://assam.news18.com/news/assam/mahalakshmi-iyer-pay-tribute-to-zubeen-garg-skd-499891.html|title=জুবিনৰ কথা কৈ আৱেগিক মহালক্ষ্মী, কেৱল মহালক্ষ্মীৰ বাবেই জুবিনে লিখিছিল এই গান, মহালক্ষ্মীয়ে ক’লে বহু কথা... বহু কাহিনী...! আজি সন্ধিয়া ৭.৫০ বজাত ‘সুৰৰ সোপানে সোপানে|last1=Bhagwati|first1=Nabajit|date=18 November 2025|archive-date=18 May 2026|work=News18 Assam Northeast}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/31638328-Zubeen-Garg-Mahalakshmi-Hema-Zubeenor-Gaan|title=জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী*, হেমা* – জুবিনৰ গান|website=Discogs}}</ref> পাছলৈ তেওঁ ''চন্দা (১৯৯৬)'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি খণ্ড ১ (১৯৯৬)'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি খণ্ড ২ (১৯৯৭),'' ''জলৱা (১৯৯৮)'', আদি একাধিক হিন্দী এলবাম আৰু ৰিমিক্স বাণীবদ্ধ কৰে। ১৯৯৬ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ অতি সোনকালে মুক্তি পাবলগীয়া হিন্দী এলবাম ''দুনিয়া''ৰ বাবে "মেইনে দেখে হে সভি ৰং দুনিয়া কে" গীতটোৰ আৰম্ভণিৰ গীটাৰ বজাইছিল আৰু এইদৰে তেওঁৰ কণ্ঠ, কথা, সুৰ, আৰু সংগীত অবিহনে তেওঁৰ প্ৰথম এলবাম বা গীত হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। প্ৰথমে এই গীতটো [[আশা ভোছলে]]ই গোৱাৰ উদ্দেশ্য আছিল, কিন্তু, তেওঁৰ ব্যস্ততাৰ বাবে তেওঁৰ ঠাইত বলীউডৰ কণ্ঠশিল্পী ৰাগেশ্বৰী গীতটো গাইছিল। এই এলবামটো ১৯৯৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত মুক্তি পাইছিল। <ref>{{Cite news|date=19 September 2025|title=Who Was Singer Zubeen Garg? All About His Popular Songs, Family, Achievements|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/who-was-singer-zubeen-garg-who-died-at-52-all-about-his-popular-songs-family-achievements-article-152855099|access-date=22 September 2025|work=Times Now}}</ref> === ১৯৯৭-১৯৯৮: প্ৰথম বাংলা এলবাম আৰু প্ৰথম সহোদৰ এলবাম === বলীউড আৰু অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ আৰু সংগীত উদ্যোগত গান গোৱাৰ সমান্তৰালকৈ ১৯৯৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেওঁ বাংলা সংগীত জগতত প্ৰৱেশ কৰে য'ত তেওঁ প্ৰথম বাংলা এলবাম ''সুৰেৰ উপহাৰ'' মুকলি কৰে য'ত মৌচুমী চহৰীয়াৰ মুখ্য সহশিল্পী আৰু মিলি বৰুৱা আৰু [[সাগৰিকা মুখাৰ্জী|সাগৰিকা]]ৰ পটভূমি কণ্ঠদান কৰা হয়, যি [[শান|চান]]ৰ ভগ্নী।<ref>{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/36797428-Zubeen-Maushumi-Surer-Upahar|title=জুবিন, মৌচুমী – সুৰেৰ উপহাৰ (কেছেট)|website=Discogs}}</ref> পিছৰ এমাহৰ ভিতৰত, তেওঁ ভগ্নী আৰু তেতিয়াই নৱাগত সহ-কণ্ঠশিল্পী জংকী বৰঠাকুৰক লৈ তেওঁৰ ''মুক্তি'' এলবামও মুকলি কৰি তেওঁলোকৰ প্ৰথম অসমীয়া ভাই-ভনীৰ যুটি এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু তেওঁলোকে নাজিয়া-জোহেব আৰু চান-সাগৰিকাৰ পৰা প্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/35341735-Zubeen-Jonkie-Mukti|title=জুবিন, জংকি - মুক্তি (কেছেট)|website=Discogs}}</ref> এই এলবামটোও অডিঅ চিডি ফৰ্মেটত মুক্তি পোৱা প্ৰথম অসমীয়া এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই এলবামটোৰ আগতে অসমত বজাৰ আৰু অডিঅ' চিডি ফৰ্মেটত প্ৰৱেশ কৰা প্ৰথমটো এলবাম আছিল: চানৰ প্ৰথম এলবাম ''লাভ-অলজি'' আৰু ৰাগেশ্বৰীৰ প্ৰথম এলবাম ''দুনিয়া'', যিটো ১৯৯৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত মুক্তি পাইছিল। === ১৯৯৮-২০০৩: নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী আত্মপ্ৰকাশ, দ্বিতীয় ইণ্ডিপপ এলবাম আৰু তেওঁৰ প্ৰথম ব্ৰেকথ্ৰু অসমীয়া এলবাম === তেওঁ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল ''পুৰাণী কবৰ'' (১৯৯৮) ছবিখনত, য'ত তেওঁ দুটা গীত গাইছিল: "কুচ তো কাহো" আৰু "দিল মেৰা চুৰয়া এক হাছিনা"। পৰৱৰ্তী কেইমাহমানৰ ভিতৰতে ''[[যৌৱনে আমনি কৰে]]'' ছবিত দেখা পোৱা প্ৰথমটো অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ গীত "বুকু দুৰু দুৰু" গাইছিল। ১৯৯৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁৰ দ্বিতীয়টো ইণ্ডিপপ এলবাম ''ইউহি কভি'' মুকলি কৰিছিল, য'ত তেতিয়াই নৱাগত অভিনেত্ৰী ভূমিকা চাওলাক প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছিল আৰু ভাৰতৰ চেনেল ভি আৰু এমটিভি মিউজিক চেনেলত প্ৰচাৰিত এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম মিউজিক ভিডিঅ'। তেওঁ ''দিল ছে'' (১৯৯৮), ''ড’লি ছজা কে ৰখনা'' (১৯৯৮), ''মৰম নদীৰ গাভৰু গাত'' (১৯৯৯), ''[[বুকুৰ মাজত জ্বলে]]'' (১৯৯৯), ''[[হিয়া দিয়া নিয়া]]'' (২০০০), ''ফিজা'' (২০০০) আদি হিন্দী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে গীত গাইছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodmdb.com/celebrities/biography/zubeen-garg/792|title=About Zubeen Garg|website=bollywoodmdb.com|access-date=30 April 2017|archive-date=27 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127083834/http://www.bollywoodmdb.com/celebrities/biography/zubeen-garg/792|url-status=live}}</ref> ২০০০ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত গাৰ্গে তেওঁৰ পৰৱৰ্তী অসমীয়া এলবাম ''পাখি'' মুকলি কৰে কাৰণ এই এলবামটো ২০০০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মৃত্যু হোৱা তেওঁৰ মাতৃৰ নামত উৎসৰ্গিত কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই এলবামটো অসমত তেওঁৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য অগ্ৰগতি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া এলবাম হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। ২০০২ চনত তেওঁ কে কে আৰু সুনীতা ৰাৱে গোৱা "মুঝে প্যায়াৰ হো গয়া" নামৰ এটা হিন্দী গীত ৰচনা কৰে যিটো ইণ্ডিপপ এলবাম/টেলিভিছন শ্ব' ''চেনেল ভি জামিনত'' দেখা যায়। সেই বছৰতে তেওঁ ''কান্তে'' ছবিৰ তিনিটা গীত গাইছিল। ২০০৩ চনত তেওঁ ''মুদ্দা – দি ইছ্যু'' চিনেমাৰ "ছপ্নে ছাৰে" আৰু "খোৱাবৌ কী", ''চুপকে ছে'' চিনেমাৰ "মাংগো অগৰ দিল ছে ত’ খুদা", ''মুম্বাই ছে আয়া মেৰা দৌস্ত'' চিনেমাৰ "হোলী ৰে" আৰু ''জাল: দা ট্ৰেপ'' চিনেমাৰ "জ’ প্যাৰ তুমনে" গীত গাইছিল।<ref>{{Citation|last=Array|title=Jo Pyar Tumne (Jaal – The Trap / Soundtrack Version) (Full Song) – KK, K. S. Chithra – Download or Listen Free – JioSaavn|date=14 August 2008|url=https://www.jiosaavn.com/song/jo-pyar-tumne-jaal---the-trap--soundtrack-version/MQcBSA1RBgI|access-date=8 March 2020|archive-date=20 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220181601/https://www.jiosaavn.com/song/jo-pyar-tumne-jaal---the-trap--soundtrack-version/MQcBSA1RBgI|url-status=live}}</ref> === ২০০৩–২০০৬: বাংলা ভাষাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী আত্মপ্ৰকাশ আৰু তেওঁৰ একক এলবাম ''যন্ত্ৰ'' === ২০০৩ চনত [[বঙালী ভাষা|বাংলা]] সংগীত জগতত জুবিন গাৰ্গৰ অভিষেক ঘটে, য’ত তেওঁ ''মন'' চিনামাত "অ মন বোলাকা" আৰু "অভিলাশী মনে" নামৰ দুটা গীত গাইছিল। পাছৰ বছৰত তেওঁ ''শুধু তুমি'' চিনামাত তিনিটা গীত গীত গায় আৰু ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Citation|last=Array|title=Ektuku Chhoan Lage (Shudhu Tumi / Soundtrack Version) (Full Song) – Zubeen Garg – Download or Listen Free – JioSaavn|date=5 October 2008|url=https://www.jiosaavn.com/song/ektuku-chhoan-lage-shudhu-tumi--soundtrack-version/NA48ZSFaelc|access-date=8 March 2020}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ সহ-কণ্ঠশিল্পী অবিহনে তেওঁৰ অসমীয়া এলবাম ''যন্ত্ৰ'' মুকলি কৰি বছৰৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া এলবামৰ লগতে তেতিয়ালৈকে সৰ্বকালৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া অচলচ্চিত্ৰ এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয়। ২০০৫ চনত তেওঁ ''প্ৰেমী'' নামৰ বাংলা চিনেমাখনত "অ’ বন্ধুৰে" আৰু "লাগেনা ভালো" গাইছিল। <ref>{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/27085053-Zubeen-Garg-Jantra|title=জুবিন গাৰ্গ - যন্ত্ৰ (কেছেট}}</ref> === ২০০৬–২০২৫:'য়া আলী'ৰ সফলতা আৰু পৰৱৰ্তী সময়=== [[চিত্ৰ:Zubeen Garg in Audio Release of "Zindagi".jpg|thumb|240x180px|২০০৭ চনত জিন্দেগী নামৰ চিনেমাখনৰ অডিঅ' মুক্তিৰ সময়ত গাৰ্গ]] [[File:Zubin & Zublee mesmerising the crowd with their iconic live performance of “Anuradha”.jpg|thumb|'অনুৰাধা' গীতৰ জৰিয়তে জুবিন গাৰ্গ আৰু [[জুবলী বৰুৱা]]ই দৰ্শকক সুকীয়া অনুভূতি প্ৰদান কৰে। ]] ''গেংষ্টাৰ'' চিনেমাখনৰ জৰিয়তে জুবিন গাৰ্গে বলীউডত সৰ্বাধিক পৰিচিতি লাভ কৰে। ইয়াত তেওঁ "য়া আলী" গীতটো গাইছিল।<ref>{{cite web|title=মিউজিক হিটছ ২০০০–২০০৯|trans-title=Music Hits 2000-2009|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5|website=Boxofficeindia.com|access-date=30 April 2017|date=22 January 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122120910/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5|archive-date=22 January 2009|archivedate=15 February 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080215081557/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5&PHPSESSID=108b9056cd4ca14236f9c6119d34dcce|deadurl=yes}}</ref> এই গীতটোৰ জৰিয়তে তেওঁ ২০০৬ চনত শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ''গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড্‌ছ (GIFA)'' লাভ কৰে। তেওঁৰ পৰৱৰ্তী হিন্দী এলবাম ''জিন্দেগী'' ২০০৭ চনত মুক্তি পায়।<ref>{{cite web|title=জুবিনৰ অভিলাষী হয়|trans-title=Zubeen gets ambitius|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-gets-ambitious/articleshow/2320677.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20250215092432/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-gets-ambitious/articleshow/2320677.cms|date=30 August 2007|archive-date=15 February 2025|access-date=12 July 2026|website=Times of India|url-status=live}}</ref> ২০০৮ চনৰ আৰম্ভণিতে গাৰ্গে কুমাৰ ভবেশৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি তেওঁলোকৰ "কামৰূপীয়া ছোৱালী" গীতটো ৰেকৰ্ডিং কৰে।<ref>{{cite web|title=কামৰূপীয়া ছোৱালী|url=https://www.youtube.com/watch?v=pavaz7IwA5U|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712113014/https://www.youtube.com/watch?v=pavaz7IwA5U|archive-date=12 July 2026|website=YouTube|date=6 November 2019|access-date=12 July 2026}}</ref><ref>{{cite web|title= কামৰূপীয়া ছোৱালী ঐ ভিডিঅ' গীত - কুমাৰ ভৱেশ আৰু জুবিন গাৰ্গ|trans-title=Kamrupia Suwali oi video song - Kumar Bhabesh and Zubeen Garg|url=https://www.youtube.com/watch?v=coMupu79-K4|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712113359/https://www.youtube.com/watch?v=coMupu79-K4|date=12 June 2019|archive-date=12 July 2026|access-date=12 July 2026}}</ref> ২০০৮ চনৰ মাজভাগত তেওঁৰ প্ৰথম নাট্য গীত "তুমি দুচকুতে কাজল ললে" ৰেকৰ্ডিং কৰে, যিটো ''হেংগুল থিয়েটাৰ''ত অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web|title=তুমি দুচকুতে কাজল ললে - হেঙুল থিয়েটাৰ ২০০৮-০৯ - জুবিন গাৰ্গ - অফিচিয়েল অডিঅ'| trans-title=TUMI DUSOKUTE KAJOL LOLE - Hengool Theatre 2008-09 - Zubeen Garg - Official Audio|url=https://www.youtube.com/watch?v=41686YS7eFg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712113725/https://www.youtube.com/watch?v=41686YS7eFg|archive-date=12 July 2026|date=2 November 2022|website=YouTube|access-date=12 July 2026}}</ref> ২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেওঁ আন এক একক এলবাম ''ৰুমাল'' মুকলি কৰে, য'ত "দুপৰৰ মুহোনাত", "ৰুমাল ৰুমাল", "অমানিখা হাৰে আছে" ইত্যাদি হিট গীতসমূহ সন্নিবিষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=জুবিন গাৰ্গৰ নতুন এলবাম মুকলি|trans-title=Zubeen Garg launches new album |url=http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/zubeen-garg-launches-new-album|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006201345/http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/zubeen-garg-launches-new-album|archive-date=6 October 2008|publisher=radioandmusic|date=4 October 2008|access-date=12 July 2026|url-status=live}}</ref> ২০০৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ ''মন মানে না'' চিনেমাৰ "মন মানে না", ''চিৰোদিনী তুমি যে'' আমাৰ চিনেমাৰ "পিয়া ৰে পিয়া ৰে", আৰু ''লাভ'' ''ষ্টৰী'' চিনেমাৰ "মন জেতে চায় শুধু" আদি কেইবাটাও বঙালী গীত ৰেকৰ্ডিং কৰে। ২০১২ চনত গাৰ্গে তেওঁৰ ২০ বছৰীয়া সংগীত যাত্ৰা সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ তেওঁৰ দুটা একক এলবাম মুকলি কৰে, এটা আছিল ''ৰুণজুন'', যিটো ২০১২ চনৰ ৪ জানুৱাৰীত মুক্তি পাইছিল,<ref>{{cite web|title=ৰুণজুন - অডিঅ' মুক্তি অনুষ্ঠান - জুবিন গাৰ্গ LIVE - ৰুণজুন নুপুৰে মাতে|trans-title=RunJun - Audio Release Ceremony - Zubeen Garg Live - Runjun Nupure Mate|url=https://www.facebook.com/BHASKARJAAN/videos/286387458076889/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712125633/https://www.facebook.com/BHASKARJAAN/videos/286387458076889/?rdid=KNUh2Dc8wOe81fX8|archive-date=12 July 2026|last1=Bordoloi|first1=Bhaskar Kshyp|date=8 January 2012|website=Facebook}}</ref> আৰু আনটো আছিল ''ৰক'', যিটো ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মুক্তি পাইছিল। ''ৰক'' এলবামটোত মুঠ চৈধ্যটা গীত আছে, যাৰ ফলত ই আজিলৈকে তেওঁৰ আটাইতকৈ দীঘলীয়া এলবাম।<ref>{{cite web|title=জুবিন গাৰ্গ - ৰক চিডি (এলবাম, ষ্টেৰিঅ') ২০১২|trans-title=Zubeen Garg - Rock CD (Album, Stereo) 2012|url=https://www.discogs.com/release/35335300-Zubeen-Garg-Rock|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712125827/https://www.discogs.com/release/35335300-Zubeen-Garg-Rock|archive-date=12 July 2026|access-date=12 July 2026}}</ref> ২০১৩ চনত তেওঁৰ অন্তিম হিন্দী এলবাম ''[[পাকীজা_(শ্ৰব্য_এলবাম)|পাকিজা]]'' মুকলি কৰে, য'ত তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে গাইছিল, লিখিছিল, আৰু সুৰ কৰিছিল। এই এলবামটো অৰুণাচল প্ৰদেশত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা প্ৰথমটো ভাৰতীয় মিউজিক ভিডিঅ’ও হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.timesofindia.com/entertainment/music/news-and-interviews/Zubeen-Gargs-latest-Hindi-Album/articleshow/19754340.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130184827/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/Zubeen-Gargs-latest-Hindi-Album/articleshow/19754340.cms|url-status=live|archive-date=30 November 2024|title=জুবিন গাৰ্গৰ শেহতীয়া হিন্দী এলবাম|trans-title=Zubeen Garg’s latest Hindi Album|access-date=12 July 2026|date=28 April 2013|work=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.assamtimes.org/node/8184|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606020858/www.assamtimes.org/node/8184|title=পাকিজাঃ জুবিন গাৰ্গৰ নতুন এলবাম মুক্তি|trans-title=Pakeeza: Zubeen Garg's new album released|archive-date=6 June 2013|accessdate=15 September 2014|work=Assam Times|date=14 April 2013|first=Koushik |last=Hazarika|url-status=dead}}</ref> একে বছৰতে তেওঁ ৯০ৰ দশকৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ইণ্ডিপপ কন্ঠশিল্পী [[আলিছা চিনাই]]ৰ সৈতে "দিল টু হি বাটা" ৰেকৰ্ডিং কৰে, যিখন যিটো ''কৃষ ৩'' ছবিখনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|title='য়া আলী' পোষ্ট, বলীউডৰ বিষয়ে নিৰ্বাচিত: জুবিন|trans-title=Post 'Ya Ali', selective about Bollywood: Zubeen|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/post-ya-ali-selective-about-bollywood-songs-zubeen/articleshow/27184028.cms|date=10 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20230107132806/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/post-ya-ali-selective-about-bollywood-songs-zubeen/articleshow/27184028.cms|archive-date=7 January 2023|access-date=12 July 2026|website=The Times of India|url-status=live}}</ref> == মঞ্চৰ সংগীতানুষ্ঠান == [[File:Zubeen_EUphuism.JPG|thumb|২০১১ চনত এখন সংগীতানুষ্ঠানত পৰিৱেশনৰত জুবিন গাৰ্গ]] সমগ্ৰ অসমৰ বিহু অনুষ্ঠান আৰু অন্যান্য সাংস্কৃতিক উৎসৱত জুবিন গাৰ্গে কেৱল অসমীয়া গীতেই নহয়, হিন্দী, বঙালী, আৰু অন্যান্য ভাষাতো গীত গাইছিল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু বহিঃৰাজ্যত তেওঁ অসমীয়া আৰু ভাৰতীয় সংগীতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে। উল্লেখযোগ্য যে, তেওঁ ট্ৰিনিদাদ আৰু ট’বাগোত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল, য’ত তেওঁ কেইবাটাও হিন্দী আৰু অসমীয়া হিট গীত গাইছিল আৰু কঞ্চাৰ্টৰ শিৰোনাম দখল কৰা প্ৰথমজন অসমীয়া মনোৰঞ্জনকাৰী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Zubeen Garg enthralls Trinidad audience |url=https://www.hindustantimes.com/music/zubeen-garg-enthralls-trinidad-audience/story-sfcF1kZq2wnEi32VcF2ukO.html |work=Hindustan Times |date=17 August 2010 |access-date=20 September 2025}} </ref> ==পেছাদাৰী সংগীত জীৱন== ===শ্ৰব্য এলবাম=== ====অসমীয়া এলবাম==== {{columns-list|3| * [[অনামিকা (শ্ৰব্য এলবাম)|অনামিকা]] (১৯৯২) * সপোনৰ সুৰ (১৯৯২) * জোনাকি মন (১৯৯৩) * [[মায়া (শ্ৰব্য এলবাম)|মায়া]] (১৯৯৪) * [[আশা (এলবাম)|আশা]] (১৯৯৫) * উজান পিৰীতি (১৯৯৫) * [[জুবিনৰ গান (শ্ৰব্য এলবাম)|জুবিনৰ গান]] (১৯৯৬) * জান মণি (১৯৯৬) * [[ৰং (শ্ৰব্য এলবাম)|ৰং]] (১৯৯৬) * [[মুক্তি (শ্ৰব্য এলবাম)|মুক্তি]] (১৯৯৭) * স্নিগ্ধ জোনাক (১৯৯৮) * শব্দ (১৯৯৮) * মেঘৰ বৰণ (১৯৯৯) * ৰাংঢালী (১৯৯৯) * ভৰ দুপৰীয়া (১৯৯৯) * সপোন (১৯৯৯) * ৰংমন (১৯৯৯) * [[পাখি]] (২০০০) * হিয়া মন (২০০১) * বান্ধৈ (২০০২) * আকৌ হিয়া মন (২০০২) * শিশু (২০০২) * চিনাকি মন (২০০৩) * পকা ধানে ৰিঙিয়া (২০০৩) * সন্ধ্যাতৰা (২০০৩) * লাজুকী মন (২০০৪) * যন্ত্ৰ (২০০৪) * ডেউকা (২০০৫) * চিনাকি সুৰ (২০০৫) * বৰষুণ (২০০৬) * সন্ধ্যাতৰা ২ (২০০৬) * মুখা (২০০৬) * সন্ধ্যা (২০০৬) * অন্তৰা (২০০৭) * মোৰ প্ৰিয় গীত (২০০৮) * ৰুমাল (২০০৮) * মোৰ গানত জ্বলে (২০০৯) * বাঁহী (২০১১) * গান (২০১১) * ৰুণজুন (২০১২) * সোণালী মন (২০১২) * মনে মনে (২০১২) * ৰক (২০১২) * মুকুতা (২০১২) * পথ (২০১৪) * কোন তুমি (২০১৪) * কিং (২০১৫) * মা (২০১৯) * চিলা (২০২০) }} ====হিন্দী আৰু বঙালী এলবাম==== {{columns-list|2| * চাঁন্দিনী ৰাত (১৯৯৫) * চঁন্দা (১৯৯৮) * য়ুহি কভী (১৯৯৮) * স্পৰ্শ (২০০০-০১) * শ্ৰদ্ধাঞ্জলি (খণ্ড ১,২,৩) * মেৰে লিয়ে<ref>{{Cite web|title=মেৰে লিয়ে (2001) - হিন্দী এলবাম, ট্ৰেকলিষ্ট, সম্পূৰ্ণ এলবাম বিৱৰণ আৰু অধিক (আৰ্কাইভ কৰা)|url=http://www.zubeendiscography.com/2021/08/451265843261439035.html|access-date=২০২১-০৯-০৯|website=ZG Discography|language=en|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828180443/http://www.zubeendiscography.com/2021/08/451265843261439035.html|deadurl=unfit}}</ref> (২০০১) * নূপুৰ (২০০১) * [[জিন্দেগী (শ্ৰব্য এলবাম)|জিন্দেগী]] (২০০৭) * তুমি (২০০৭) * প্ৰেম (২০১২) * [[পাকীজা (শ্ৰব্য এলবাম)|পাকীজা]] (২০১৩) * চুফী ইস্ক্ (২০১৭) |}} ===অন্যান্য এলবাম=== *অনুৰাধা (১৯৯৩) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ আৰু সুৰকাৰ হিচাপে *পুবেৰোণ (১৯৯৪) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ আৰু সুৰকাৰ হিচাপে *দুনিয়া (১৯৯৭) (হিন্দী এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে *মেঘা (১৯৯৯) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ হিচাপে *মন (২০০০) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ হিচাপে *কুৱলী (২০০২) (অসমীয়া এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে *চেনেল ভি জামিন (২০০২) (হিন্দী আৰু ইংৰাজী এলবাম) - সংগীত আৰু সুৰকাৰ হিচাপে *মহালক্ষ্মী (২০০২) (হিন্দী এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে *অস্ত্ৰ প্ৰেমৰ (২০০৫) (অসমীয়া এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে *ধন্যবাদ (২০০৭) (হিন্দী এলবাম) – সংগীত আৰু সুৰকাৰ হিচাপে *জীৱন ডিঙা (২০১২) (বাংলা এলবাম) – সংগীত আৰু সুৰকাৰ হিচাপে ===সংগীত পৰিচালনা=== {| class="wikitable" |- style="text-align:center; " ! colspan=4 style="background:#B0C4DE; " | অসমীয়া ছবি |- style="text-align:center; " ! style="background:#ccc; "| বৰ্ষ ! style="background:#ccc; "| কথাছবি ! style="background:#ccc; "| পৰিচালক ! style="background:#ccc; "| অন্যান্য তথ্য |- |২০২৫ |[[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]] |ৰাজেশ ভূঞা | |- |২০২৫ |যোদ্ধা |ভাস্কৰ গোস্বামী | |- |২০২৫ |[[ভাইমন দা (চলচ্চিত্ৰ)|ভাইমন দা]] |শশাংক সমীৰ |এটি গীত (এৰা-এৰি) |- |২০২৪ |[[চিকাৰ]] |দেবাংকৰ বৰগোহাঁই | |- |২০২৩ |ৰাঘৱ |[[যতীন বৰা]] | |- |২০২৩ |দ্য শ্লেমবুক |বিষ্ণুজ্যোতি সন্দিকৈ | |- |২০২৩ |[[ডক্তৰ বেজবৰুৱা ২]] |[[নিপন গোস্বামী]] | |- |২০১৯ |প্ৰতিঘাত |অচিন্ত শংকৰ |শীৰ্ষগীত |- | ২০১৯ || [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] || জুবিন গাৰ্গ || |- | ২০১৯ || [[ৰত্নাকৰ (চলচ্চিত্ৰ)|ৰত্নাকৰ]] || [[যতীন বৰা]] || |- |২০১৮ |দ্য আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড |ৰাজেশ যশপাল | |- | ২০১৭ || প্ৰিয়াৰ প্ৰিয় || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০১৭ || [[মিছন চাইনা]] || জুবিন গাৰ্গ || |- | ২০১৫ || [[গানে কি আনে]] || ৰাজেশ যশপাল || |- | ২০১৪ || [[ৰ'দৰ চিঠি|ৰ’দৰ চিঠি]] || [[বাহাৰুল ইছলাম]] || |- | ২০১২ || [[এখন নেদেখা নদীৰ সিপাৰে]] || বিদ্যুৎ কটকী || |- | ২০০৮ || [[মন যায়]]|| [[এম মণিৰাম]] || |- | ২০০৬ || [[আমি অসমীয়া]]|| ৰাজীৱ ভট্টাচাৰ্য্য || |- | ২০০৬ || [[অধিনায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|অধিনায়ক]] || যতীন বৰা || |- | ২০০৪ || [[দীনবন্ধু (২০০৪ চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০৪ || [[ৰং]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০৪ || [[বাৰুদ (চলচ্চিত্ৰ)|বাৰুদ]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০৩ || জোনাকবিহীন এই জীৱন || মুন্না আহমেদ || আৱহ সংগীত |- | ২০০৩ || অগ্নিসাক্ষী|| যদুমণি দত্ত || |- | ২০০৩ || [[বিধাতা (চলচ্চিত্ৰ)|বিধাতা]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০৩|| প্ৰিয়া মিলন || মুন্না আহমেদ || |- | ২০০৩ || জুমন সুমন|| মহিবুল হক || |- |২০০২ |[[জোনাকী মন]] |জীৱৰাজ বৰ্মন | |- | ২০০২ || [[প্ৰেম আৰু প্ৰেম]]|| [[শম্ভু গুপ্তা]] || |- | ২০০২ || [[জীৱন নদীৰ দুটি পাৰ ]]|| মুন্না আহমেদ || |- | ২০০২ || [[কন্যাদান (চলচ্চিত্ৰ)|কন্যাদান]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০১ || [[নায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|নায়ক]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০১ || শেষ উপহাৰ|| গোপাল বৰঠাকুৰ||শীৰ্ষগীত |- | ২০০১ || [[দাগ (অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ)|দাগ]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০০|| [[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]]|| জুবিন গাৰ্গ|| |- | ২০০০ || [[হিয়া দিয়া নিয়া]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] || |- style="text-align:center; " ! colspan=4 style="background:#B0C4DE; " | অন্য ভাষা |- style="text-align:center; " ! style="background:#ccc; "| বৰ্ষ ! style="background:#ccc; "| কথাছবি ! style="background:#ccc; "| ভাষা ! style="background:#ccc; "| অন্যান্য তথ্য |- |২০১৯ |সামসাৰা |[[বাংলা]] |মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- | width="150"|২০১৬ || width="200"| দিল ত’ দীৱানা হ্যে || width="200"| হিন্দী || width="150"| মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- |২০১০ |কাছে এসো তুমি |বাংলা |মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- |২০১০ |মন নিয়ে |বাংলা |মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- | width="150" |২০০৬ || width="200" | ষ্ট্ৰিংছ || width="200" | [[হিন্দী]] || width="150" | মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- | width="150" | ২০০৪ || width="200" | শুধু তুমি || width="200" | বাংলা || width="150" | মুক্তিপ্ৰাপ্ত |} == অভিনয় জীৱন == জুবিন গাৰ্গে ২০০০ চনত এন কে প্ৰডাকচনৰ অধীনত নিৰ্মিত ''[[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]]'' ছবিত অভিনেতা আৰু পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ''[[দীনবন্ধু (চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]]'' (২০০৪), ''[[মন যায় (চলচ্চিত্ৰ)|মন যায়]]'' (২০০৮), ''[[গানে কি আনে|গানে কি আনে]] (২০১৬)'', ''[[মিছন চাইনা (চলচ্চিত্ৰ)|মিছন চাইনা]]'' (২০১৭), ''দ্য আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড'' (২০১৮), ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' (২০১৯), ''ৰাজনীতি'' (২০২২), ''ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২'' (২০২৩), ''ৱাইড এংগল'' (২০২৪), ''চিকাৰ'' (২০২৪) আৰু অভিমন্যু (২০২৪) ত অভিনয় কৰিছিল। জুবিন অভিনীত ''[[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]]'' ২০২৫ চনৰ ৩১ অক্টোবৰত মুক্তিলাভ কৰে।<ref name="IMDB">{{cite web | url=https://www.imdb.com/title/tt29939499/ | title=Roi Roi Binale | accessdate=23 September 2025}}</ref> জুবিন গাৰ্গে অভিনয় কৰা একাধিক ছবিয়েই বক্স অফিচত সফলতা লাভ কৰিছে। ২০১৭ চনত ৮ ছেপ্টেম্বৰত ৬৫টা চিনেমা হলত মুক্তি লাভ কৰা ''মিছন চাইনা''ক দিল্লী, বেংগালুৰু আৰু মুম্বাইকে ধৰি অসমৰ বাহিৰত থকা আঠটা চিনেমা হলত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে প্ৰথম সপ্তাহৰ ভিতৰতে মুঠ ২ কোটি ৪০ লাখ টকা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.time8.in/the-exact-box-office-collection-of-mission-china-over-the-1st-week-revealed/|title=The Exact Box Office Collection of Mission China 1st Week Revealed|access-date=16 September 2017|website=Time8.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.northeastguide.in/assam/mission-china-collection-box-office-movie-review-total-budget/|title=Mission China Box Office|website=Northeastguide.in|access-date=9 September 2017|archivedate=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170909095105/https://www.northeastguide.in/assam/mission-china-collection-box-office-movie-review-total-budget/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://in.bookmyshow.com/buytickets/mission-china-national-capital-region-ncr/movie-ncr-ET00061289-MT/20170911/|title=Mission China Realising Theatre |website=Bookmyshow.com|access-date=11 September 2017}}</ref> মিছন চাইনাই [[অসম|অসমত]] যথেষ্ট ব্যৱধানত ব্লকবাষ্টাৰ বাহুবলী আৰু [[ছলমান খান|ছলমান খানৰ]] [[বজৰংগী ভাইজান|বজৰংগী ভাইজানৰ]] প্ৰথম দিনৰ সংগ্ৰহৰ অভিলেখ ভংগ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=10 September 2017|title=Mission China: Old-fashioned projector promo helps Assamese film beat Baahubali record|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mission-china-old-fashioned-projector-promo-helps-assamese-film-beat-baahubali-record/story-OfDn0UHUMlikrueyPECFJK.html|access-date=28 January 2021|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> বৰ্তমান ই [[:en:Assamese_cinema#List_of_highest-grossing_Assamese_films|সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী অসমীয়া ছবিৰ]] ভিতৰত ৬ নং স্থানত আছে। ২০১৯ চনত মুক্তিলভা ''কাঞ্চনজংঘা''ই ১০ দিনতে ৩.৯ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰি সকলো অভিলেখ ভংগ কৰিছিল। দৰ্শকৰ ব্যাপক সঁহাৰি লাভ কৰা ছবিখনে প্ৰথমদিনাই ২২.৫ লাখ টকা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তিনিদিনৰ ভিতৰতে কাঞ্চনজংঘাই কোটিৰো অধিক টকাৰ ব্যৱসায় কৰে। ২০২৫ চনত মুক্তি লভা জুবিন গাৰ্গৰ অন্তিম ছবি "ৰৈ ৰৈ বিনালে"ই ৩০ কোটি টকা ব্যৱসায় কৰি আৰু ৰাতিপুৱা ৪.০০ বজাত অসমীয়া চিনেমাৰ প্ৰথম প্ৰদৰ্শনীৰ ব্যৱস্থাৰে ৯০ বছৰীয়া অসমীয়া চিনেমাৰ জগতত ইতিহাস ৰচে। <ref name="India Today NE">{{cite web | url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/zubeens-kanchanjangha-sweeps-box-office-collects-3-9-crore-10-days-397330-2019-09-16 | title=Zubeen’s Kanchanjangha Sweeps Box Office, Collects 3.9 Crore in 10 days | publisher=India Today NE | date=Sep 16, 2019, Updated Jun 29, 2022, 1:43 AM IST | accessdate=23 September 2025}}</ref> [[File:গানে কি আনে চলচ্চিত্ৰ প'ষ্টাৰ.jpg|thumb|গানে কি আনে চলচ্চিত্ৰৰ প'ষ্টাৰত জুবিন গাৰ্গ]] ==অভিনীত ছবি== {| class="wikitable sortable" ! width="50" | বৰ্ষ ! width="200" | কথাছবি ! width="200" | পৰিচালক ! width="200" | চৰিত্ৰ |- | ২০০০ || [[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]] || জুবিন গাৰ্গ ||ৰিচি |- | ২০০২ || [[প্ৰেম আৰু প্ৰেম]] || [[শম্ভু গুপ্তা]] || বিশেষ এভূমুকি |- | ২০০৪ ||[[দীনবন্ধু (২০০৪ চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || বিপুল |- | ২০০৮ || [[মন যায়]] || [[এম মণিৰাম]]|| মানৱ |- | ২০১১ || [[ৰামধেনু (চলচ্চিত্ৰ)|ৰামধেনু]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || বিশেষ এভূমুকি |- |২০১৩ |[[ভাল পাব নাজানিলো]] |‌ঋতুৰাজ দত্ত |ইন্দ্ৰনীল |- | ২০১৪ || [[ৰ'দৰ চিঠি|ৰ’দৰ চিঠি]] || [[বাহাৰুল ইছলাম]] ||বাবা |- |২০১৪ |[[চুমা পৰশতে]] |জোনমণি দেৱী খাউণ্ড |বিশেষ এভূমুকি |- | ২০১৫ || [[অহেতুক]] || বাণী দাস || বিশেষ এভূমুকি |- | ২০১৬ || [[সাত নম্বৰৰ সন্ধানত]] || [[আব্দুল মজিদ]] || শিবু |- | ২০১৬ || [[গানে কি আনে]] || ৰাজেশ যশপাল ||নীলাভ জোনাক বৰুৱা |- | ২০১৭ || [[মিছন চাইনা]] || জুবিন গাৰ্গ ||কৰ্ণেল গোস্বামী |- | ২০১৭ || প্ৰিয়াৰ প্ৰিয় || [[মুনিন বৰুৱা]] || প্ৰিয়ব্ৰত কাকতি / বিষ্ণুজ্যোতি বেজবৰুৱা |- |২০১৭ |তুমি আহিবানে |প্ৰেৰণা বৰবৰুৱা |বিশেষ এভূমুকি |- | ২০১৮ || দি আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড || ৰাজেশ যশপাল||ডন্ |- | ২০১৯ || [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] || জুবিন গাৰ্গ || অনিৰ্বাণ ভট্টাচাৰ্য |- |২০১৯ |প্ৰতিঘাত |অচিন্ত শংকৰ |বিশেষ এভূমুকি |- | ২০২২ || ৰাজনীতি || মঞ্জিত শৰ্মা || অৰিন্দম |- |২০২৩ || [[ডক্তৰ বেজবৰুৱা ২|ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২]]|| [[নিপন গোস্বামী]] || আৰক্ষী বিষয়া মহাদেৱ বৰবৰুৱা |- |২০২৪ || চিকাৰ || দেবাংকৰ বৰগোহাঁই ||শংকৰ চিকাৰী |- |২০২৪ |অভিমন্যু |অচিন্ত শংকৰ |বিশেষ এভূমুকি |- |২০২৪ || [[ৱাইড এংগল (চলচ্চিত্ৰ)|ৱাইড এংগল]]|| [[জয়ন্ত নাথ]] || গৌতম শৰ্মা |- |২০২৫ || যোদ্ধা || ভাস্কৰ শৰ্মা || বিশেষ এভূমুকি |- |২০২৫ || [[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]] || ৰাজেশ ভূঞা || ৰাউল (এগৰাকী অন্ধ শিল্পীৰ ৰূপত) |- |} ==অভিনীত টেলিভিছন== {| class="wikitable sortable" ! width="50" | বৰ্ষ ! width="200" | টেলিভিছন ! width="200" | চৰিত্ৰ ! width="200" | নোট |- |১৯৯৮ |এমটিভি মষ্ট ৱাণ্টেড |নিজেই (বিশেষ অতিথি) |তেতিয়াৰ এমটিভিৰ ভিজে ৰাগেশ্বৰীৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰৰ সময়ত তেওঁৰ প্ৰথম টেলিভিছনত পৰ্দাত উপস্থিত হয়, তেওঁৰ প্ৰথম মিউজিক ভিডিঅ' "য়ুহি কভি" মুকলি কৰাৰ পিছত। |- |২০০১ |মুভছ এণ্ড শ্বেকাৰছ |নিজেই (বিশেষ সহ-অতিথি) |ভাৰতীয় গভীৰ নিশাৰ টক শ্ব' |- |২০০৭ |ছাৰেগামা লিল' চেম্পছ |নিজেই (বিচাৰক) |বাংলা সংগীত গেম শ্ব' |- |২০০৮ |বোল বেবী বোল |নিজেই (বিশেষ অতিথি) |ভাৰতীয় সংগীত গেম শ্ব' <br /> গায়ক আদনান ছামিৰ দ্বাৰা আয়োজিত |- |২০১০–১১ |অনুৰাধা |অনিৰুদ্ধ |তেওঁৰ প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ অসমীয়া ধাৰাবাহিক |- |২০১১ |দিদি নং ১ |নিজেই (বিশেষ অতিথি) |মহিলাৰ বাবে বাংলা সংগীত গেম শ্ব' |- |২০১৩ |ছাৰেগামা লিল' চেম্পছ |নিজেই (বিশেষ অতিথি) |বাংলা সংগীত গেম শ্ব' |- |২০১৩-১৪ |মই জুবিন গাৰ্গ হ'ব বিচাৰো |নিজেই (বিচাৰক) | |- |২০২১ |মায়াবিনী ৰাতিৰ বুকুত |নিজেই (এংকৰ) | |- |২০২৫-২৬ |সুৰিয়া সুবাস |নিজেই (সংগীত শিল্পী) |সংগীত কনচাৰ্ট ৱেব-ধাৰাবাহিক <br /> সমগ্ৰ অসম ৰাজ্যৰ সকলো জিলাৰ চিত্ৰগ্ৰহণ কৰিছিল |} ==সাহিত্য চৰ্চা== জুবিন গাৰ্গ সাহিত্য জগতৰ লগতো জড়িত হৈ আছিল। ২০১৭ চনত তেওঁ কাব্য গ্ৰন্থৰ বাবে সেউজী-সেউজী বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Assam: Seuji-Seuji Award conferred upon singer Zubeen Garg|url=https://www.thenortheasttoday.com/current-affairs/states/assam-seuji-seuji-award-conferred-upon-singer-zubeen-garg|access-date=19 December 2020|website=The Northeast Today|date=22 December 2017}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" |- style="background:#cfc; text-align:center; " |'''বৰ্ষ''' |'''পুথি''' |'''ভাষা''' |- |২০০৯ |''শব্দ অনুভূতি'' | rowspan="3" |অসমীয়া |- |২০১৮ |''জুবিনৰ পদ্য''<ref>{{Cite web|title=With over Rs 4.5 crores in sales and 4 lakh visitors, 20th Northeast Book Fair breaks all past records|url=https://www.guwahatiplus.com/article-detail/with-over-rs-4-5-crores-in-sales-and-4-lakh-visitors-20th-northeast-book-fair-breaks-all-past-records|access-date=23 September 2020|website=G Plus|language=en}}</ref> |- |২০২০ |''জুবিনৰ পদ্য (দ্বিতীয় সংস্কৰণ)'' |} ==সামাজিক সক্ৰিয়তা আৰু লোকহিতৈষী কৰ্ম== গাৰ্গে বিভিন্ন কামৰ বাবে ধন আগবঢ়োৱা ''কলাগুৰু আৰ্টিষ্ট ফাউণ্ডেশ্যন'' নামৰ এটা দাতব্য সংস্থা চলাইছিল। অসমত বিধ্বংসী বানপানী হ’লে তেওঁ মানুহক কাপোৰ, ঔষধ আৰু বৰঙনি দান কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |title=Beyond Bollywood |url=https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20181105-beyond-bollywood-1374988-2018-10-27 |access-date=18 September 2019 |work=India Today |date=5 November 2018 |language=en |archive-date=2 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102154758/https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20181105-beyond-bollywood-1374988-2018-10-27 |url-status=live }}</ref> তেওঁ [[অসম লোকসেৱা আয়োগ|এপিএছচি]]-ৰ নিযুক্তি ক্ষেত্ৰৰ দুৰ্নীতিৰ বিষয়টো লৈ তেওঁৰ [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] চিনেমাখন নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.guwahatiplus.com/daily-news/zubeen-s-next-film-kanchenjunga-to-be-based-on-apsc-scam|title=Zubeen's next film 'Kanchenjunga' to be based on APSC scam|website=G Plus|language=en|access-date=18 September 2019|archive-date=9 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209092909/http://www.guwahatiplus.com/daily-news/zubeen-s-next-film-kanchenjunga-to-be-based-on-apsc-scam|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/singing-sensation-zubeen-garg-and-team-visits-dhemaji-for-kanchanjangha-promotion/|title=Singing sensation Zubeen Garg and Team visits Dhemaji for Kanchanjangha Promotion|date=29 October 2018|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=18 September 2019|archive-date=31 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831065523/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/singing-sensation-zubeen-garg-and-team-visits-dhemaji-for-kanchanjangha-promotion/|url-status=live}}</ref> জুবিন [[ফুটবল]] অনুৰাগী আছিল আৰু [[বানপানী|বানপীড়িত লোকসকলৰ]] বাবে ধন সংগ্ৰহৰ মানসেৰে মেট্‌চ খেলিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Sports/2015-10-05/Soccer-for-charity-in-Assam/179263|title=Soccer for charity in Assam|website=The Hans India|date=5 October 2015|access-date=14 May 2019|archive-date=14 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514063145/https://www.thehansindia.com/posts/index/Sports/2015-10-05/Soccer-for-charity-in-Assam/179263|url-status=live}}</ref> গাৰ্গ অসমৰ '[[নাগৰিকত্ব (সংশোধনী) আইন, ২০১৯|কা]]'-বিৰোধী প্ৰতিবাদত আগ-ভাগ লোৱা অন্যতম অৰাজনৈতিক ব্যক্তি আছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/music-art-tie-them-as-zubeen-garg-and-a-host-of-assamese-artistes-lead-anti-caa-stir-from-the-front-2432069.html|title=Music, Art Tie Them as Zubeen Garg and a Host of Assamese Artistes Lead Anti-CAA Stir from the Front|website=News18|access-date=13 March 2020|date=21 December 2019|archive-date=14 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114054315/https://www.news18.com/news/india/music-art-tie-them-as-zubeen-garg-and-a-host-of-assamese-artistes-lead-anti-caa-stir-from-the-front-2432069.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sengupta |first1=Aditi |title='Don't mess with Assam': Zubeen Garg |url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/dont-mess-with-assam-zubeen-garg/article30404699.ece |access-date=13 March 2020 |work=@businessline |date=26 December 2019 |language=en |archive-date=17 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417192412/https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/dont-mess-with-assam-zubeen-garg/article30404699.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=CAA 'not forgotten': Zubeen Garg |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/caa-not-forgotten-zubeen-garg/cid/1801261 |access-date=24 October 2022 |website=www.telegraphindia.com}}</ref> ২০২১ চনৰ মে’ মাহত [[কৰ'নাভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯|ক’ভিড-১৯-ৰ]] সংক্ৰমণৰ উত্থানৰ সময়ত গাৰ্গে গুৱাহাটীত থকা দুমহলীয়া ঘৰটো ক’ভিড কেয়াৰ চেণ্টাৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ আগবঢ়াইছিল। ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল সেইসময়ত ৰোগীৰ বাবে বিছনাৰ বৰ্ধিত চাহিদা পূৰণ কৰা।<ref>{{Cite web |date=6 May 2021 |title=Zubeen Garg offers his house to convert as Covid care centre |url=https://assamtribune.com/guwahati/zubeen-garg-offers-his-house-to-convert-as-covid-care-centre-1091844 |access-date=19 June 2024 |website=The Assam Tribune |language=en}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ২০০২ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত জুবিন গাৰ্গে অসমৰ [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] নিবাসী ফেশ্বন ডিজাইনাৰ গৰিমা শইকীয়াক বিয়া কৰায়।<ref>{{cite web| url=https://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| title=Assam: Zubeen Garg to celebrate his birthday by releasing music album of 'Mission China'!| work=The North East Today| date=18 November 2016| access-date=8 September 2017| archive-date=23 May 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170523122714/http://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| url-status=live| archivedate=23 May 2017| archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523122714/http://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| deadurl=yes}}</ref> গৰিমা শইকীয়া গোলাঘাটৰ শান্তিপুৰৰ সুৰেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া আৰু ৰুণুমী শইকীয়াৰ একমাত্ৰ জীয়ৰী। তেওঁ মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ইংৰাজী সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰে। ইয়াৰ লগতে তেওঁ এগৰাকী ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ। তেওঁলোকৰ চিনাকি ফেন-মেইলৰ জৰিয়তে হৈছিল। গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গে ডিজাইন কৰা ভালেমান সাজ-পোছাক জুবিন গাৰ্গে পৰিধান কৰে।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫৭ |language=as}}</ref> তেওঁ সহ-প্ৰযোজক হিচাপেও একাধিক ছবিত জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে কাম কৰিছে। ===ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগী আৰু ঈশ্বৰ বিশ্বাস=== জুবিন গাৰ্গে নিজকে ''ধৰ্ম-অবিশ্বাসী'' বুলি গণ্য কৰিছিল আৰু কৈছিল যে, তেওঁৰ কোনো জাতি-ধৰ্ম নাই, তেওঁ মুক্ত।<ref>{{cite news |title=I Don't Have Any Caste, Religion Or God: Zubeen Garg |url=https://m.guwahatiplus.com/article/i-don-t-have-any-caste-religion-or-god-zubeen-garg/5862/amp#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17141538671889&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com |work=Guwahati Plus |date=29 July 2019 |access-date=27 April 2024 |archivedate=26 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240426180152/https://m.guwahatiplus.com/article/i-don-t-have-any-caste-religion-or-god-zubeen-garg/5862/amp#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17141538671889&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com |deadurl=yes }}</ref> জুবিন গাৰ্গৰ ঈশ্বৰ বিশ্বাস সম্পৰ্কত স্পষ্ট অভিমত দিয়াটো প্ৰায় দুষ্কৰ বুলি পিতৃ কপিল ঠাকুৰে ''পিতৃৰ দৃষ্টিৰে জুবিন'' গ্ৰন্থত লিখিছে। জুবিন গাৰ্গে গুৱাহাটীৰ কৌটিলিংগম মন্দিৰলৈ মাজে-মধ্যে যোৱাৰ কথা তেওঁ শুনিছে। ইয়াৰ লগতে অসমৰ বাহিৰত থকা কোনো কোনো মন্দিৰ দৰ্শন কৰাৰ কথাও তেওঁ শুনিছে। অৱশ্যে এটা কথা পিতৃয়ে ক'ব বিচাৰে যে, ''জুবিন গাৰ্গৰ বুদ্ধ-দৰ্শন খুব প্ৰিয়। '' অৱশ্যে সেই সম্পৰ্কে সণ্ঢালনিকৈ অধ্যয়ন কৰিবলৈ তেওঁ ''এতিয়া সময় দুৰ্লভ'' বুলি প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫৯ |language=as}}</ref> ==বঁটা আৰু সন্মান== [[File:Zubeen Garg receiving National Award.jpg|thumb|৫৫সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০০৯ত নন-ফিচাৰ ফিল্ম ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ''ৰ বাবে জুবিন গাৰ্গক ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[প্ৰতিভা পাটিল|প্ৰতিভা পাটিলে]] শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনাৰ বঁটা দিয়ে। ]] ১৯৯৬ চনত চেনেল ভি মিউজিক এৱাৰ্ড্‌ছ আৰু স্ক্ৰীন এৱাৰ্ড্‌ছত জুবিন গাৰ্গ "চান্দনী ৰাত" এলবামৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ ভাৰতীয় পপ এলবাম হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় যিটো ক্ৰমে দলেৰ মেহেন্দীৰ এলবাম ''বলো তা ৰা ৰা'' আৰু সুচিত্ৰ কৃষ্ণমূৰ্থীৰ এলবাম ''ডোলে ডোলে''ৰ হাতত পৰাস্ত হয়। ২০১১ চনত আমেৰিকাৰ ইলিনয়ৰ অক ব্ৰুকত অনুষ্ঠিত হোৱা অসম অধিৱেশনৰদ্বাৰা জুবিন গাৰ্গক বছৰৰ অতিথি শিল্পী হিচাপে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Koch |first1=Lars-Christian |last2=Klotz |first2=Sebastian |last3=Bohlman |first3=Philip V |title=Sounding Cities : Auditory Transformations in Berlin, Chicago, and Kolkata |date=2018 |publisher=LIT |location=Zürich |isbn=978-3-643-90555-0 |pages=213 |language=English}}</ref> ২০২৪ চনৰ ২৭ মে'ত জুবিন গাৰ্গক [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়, মেঘালয়|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ]] পৰা সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Hon. D.Litt. to Zubeen Garg and Lou Majaw at 10th USTM Convocation |work=USTM |url=https://ustm.ac.in/event/hon-d-litt-to-zubeen-garg-and-lou-majaw-at-10th-ustm-convocation/ |access-date=27 August 2024 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 August 2024 |title=USTM Holds 10th Convocation, Honors Zubeen Garg and Lou Majaw |url=https://www.pratidintime.com/north-east/meghalaya/ustm-holds-10th-convocation-honors-zubeen-garg-and-lou-majaw |access-date=27 August 2024 |website=Pratidin Time |language=en}}</ref> ২০০৯ চনৰ ৫৫সংখ্যক [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাত]] অ-কাহিনীমূলক ছবি ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ''ৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনাৰ বঁটা লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰ তাৰিখে কটন বিশ্ববিদ্যালয়ে জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ নৱেম্বৰ তাৰিখে ভাৰতীয় ডাক বিভাগৰ অসম শাখাই শিল্পীগৰাকীৰ ৫৩ সংখ্যক জন্মদিন উপলক্ষ্যে তেওঁৰ নামত এটি বিশেষ স্মৃতিচাৰণ পোষ্ট কাৰ্ড মুকলি কৰে। ২০২৬ চনত ফিল্মফেয়াৰ(অসম) য়ে জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা আৰু 'ৰৈ ৰৈ বিনালে' ছবিখনৰ বাবে বিশেষ বঁটা প্ৰদান কৰে। ২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাই তাৰিখে অসম সাহিত্য সভাই জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে সংগীতসুধাকৰ অভিধা প্ৰদান কৰে। {| class="wikitable" |- style="background:#cfc; text-align:center; " | বৰ্ষ|| '''বঁটা'''|| চলচ্চিত্ৰ/এলবাম/থিয়েটাৰ|| '''শিতান'''|| '''ফলাফল''' |- |rowspan="2" |১৯৯৬ |স্ক্ৰীন বঁটা |rowspan="2" |''চান্দনী ৰাত'' |rowspan="2" |শ্ৰেষ্ঠ আত্মপ্ৰকাশ ভাৰতীয় পপ এলবাম |{{nom}} |- |চেনেল ভি মিউজিক বঁটা |{{nom}} |- | rowspan="2" |২০০৫ |BFJA বঁটা|| ''শুধো তুমি''|| শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক|| {{won}} |- |প্ৰাগ চিনে বঁটা-২০০৫ |''ৰং'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী – "ছায়া দৰে থাকা তুমি"<ref>{{Cite web|date=7 March 2021|title=Northeast's Sensation Zubeen Garg: Early Life, Career, Awards & Controversies – Sentinelassam|url=https://www.sentinelassam.com/entertainment/wikipedia-of-northeasts-singing-sensation-zubeen-garg-527402|access-date=9 March 2021|website=www.sentinelassam.com|language=en}}</ref> |{{won}} |- |২০০৬ |গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড<ref name="GIFA List Of Winners">{{cite web|title=G.I.F.A. Awards 2006: winners|date=10 December 2006|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2006/12/10/1918/index.html|website=[[Bollywood Hungama]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121175701/http://www.bollywoodhungama.com/features/2006/12/10/1918/index.html|access-date=24 April 2017|archive-date=21 November 2008}}</ref> | rowspan="6" |গেংষ্টাৰ | rowspan="4" |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (য়া আলি) |{{won}} |- | rowspan="5" |২০০৭ |ফিল্মফেয়াৰ বঁটা |{{nom}} |- |জী চিনে |{{nom}} |- |আইফা বঁটা<ref name=altfg>{{cite web |author=Andre Soares |url=http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |title=Indian Film Academy Awards 2007 |publisher=Altfg.com |date=2 June 2007 |access-date=13 June 2012 |archive-date=8 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208180559/http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |url-status=live |archivedate=8 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208180559/http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |deadurl=yes }}</ref> |{{nom}} |- |ষ্টাৰডাষ্ট বঁটা<ref>{{cite web|title=Stardust Awards Winners for 2006|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/stardust-awards-winners-for-2006/|publisher=indicine.com|access-date=24 April 2017|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717184206/http://www.indicine.com/movies/bollywood/stardust-awards-winners-for-2006/|url-status=live}}</ref> |নতুন আলোড়নকাৰী কণ্ঠ |{{won}} |- |স্ক্ৰীন বঁটা<ref>{{Cite web |date=3 May 2022 |title=Screen Award for Best Male Playback Singer |url=https://bollywoodproduct.in/screen-award-for-best-male-playback-singer/ |access-date=2 July 2022 |website=Bollywood Product |language=en-US}}</ref> |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠ (য়া আলি) |{{nom}} |- | rowspan="2" |২০০৮ | rowspan="2" |কলাকাৰ বঁটা |জিন্দেগী | rowspan="2" |শ্ৰেষ্ঠ মিউজিক এলবাম |{{won}} |- |''তুমি'' |{{won}} |- | ২০০৯ ||৫৫সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা || ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ'' || শ্ৰেষ্ঠ অ-কাহিনীমূলক সংগীত পৰিচালনাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|| {{won}} |- |২০১১ |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১১ |''[[জেতুকা পাতৰ দৰে (চলচ্চিত্ৰ)|জেতুকা পাতৰ দৰে]]'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"পুৱাৰ হাঁহিত"'' |{{nom}} |- |২০১২ ||প্ৰাগ চিনে বঁটা-২০১২<ref>{{cite web |title=Prag Cine Awards 2015 to be held in Assam |date=24 January 2015 |url=http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/news-broadcasting/prag-cine-awards-2015-to-be-held-in-assam-150124 |publisher=indiantelevision.com |access-date=24 April 2017 |archive-date=1 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501001923/http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/news-broadcasting/prag-cine-awards-2015-to-be-held-in-assam-150124 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Prag Cine Award on March 21, 22|url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815/city053|publisher=assamtribune.com|access-date=24 April 2017|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402195918/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815%2Fcity053|url-status=live|archivedate=2 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402195918/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815/city053|deadurl=yes}}</ref> |''[[ৰামধেনু (চলচ্চিত্ৰ)|ৰামধেনু]]'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"ৰং দিয়া মৰম"'' |{{nom}} |- |২০১৩ |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৩ |''মি এণ্ড মাই ছিষ্টাৰ'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"থুনুক-থানাক"'' |{{nom}} |- |২০১৪ |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৪ |''চিঞৰ'' |"শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"কালৰ অসুৰ"'' |{{nom}} |- | rowspan="2" | ২০১৫ | rowspan="2" |প্ৰাগ চিনে বঁটা উত্তৰ-পূব ২০১৫||''[[অহেতুক]]'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"অহেতুক"'' |{{won}} |- |''ৰ’দৰ চিঠি'' |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা |{{nom}} |- | rowspan="2" |২০১৬ | rowspan="2" |গপ চপ মিউজিক বঁটা |''বলিয়া কৃষ্ণ (হেঙুল থিয়েটাৰ)'' |বছৰটোৰ শীৰ্ষক গীত – "''বলিয়া কৃষ্ণ''" |{{won}} |- | rowspan="3" |''গানে কি আনে'' |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক – ''"জানো জানো"'' |{{won}} |- | rowspan="3" |২০১৭ | rowspan="2" |প্ৰাগ চিনে নৰ্থ-ইষ্ট ২০১৭ |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"জানো জানো"'' |{{nom}} |- |ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা |''[[কহিনুৰ থিয়েটাৰ|কহিনুৰ থিয়েটাৰ]]'' |ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী – "জনম জনম''"''<ref>{{Cite web|title=Dalmia Bharat : First Mobile Theatre Awards presented by Dalmia Cement {{!}} MarketScreener|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/DALMIA-BHARAT-LTD-9743873/news/Dalmia-Bharat-First-Mobile-Theatre-Awards-presented-by-Dalmia-Cement-24725283/|access-date=13 February 2021|website=www.marketscreener.com|date=10 July 2017 |language=en}}</ref> |{{won}} |- | rowspan="5" | ২০১৮ | rowspan="4" |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৮<ref>{{Cite web |date=28 May 2018 |title=Prag Cine Awards North-East 2018: Best director award for Utpal Barpujari |url=http://nenow.in/north-east-news/prag-cine-awards-north-east-2018-best-director-award-for-utpal-barpujari.html |access-date=20 August 2022 |website=NORTHEAST NOW |language=en-US}}</ref>|| rowspan="3" | ''[[মিছন চাইনা (চলচ্চিত্ৰ)|মিছন চাইনা]]'' || শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (জনপ্ৰিয়) || {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ ছবি (জনপ্ৰিয়) || {{won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"দিন জ্বলে ৰাতি জ্বলে"'' |{{nom}} |- |''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়'' |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{nom}} |- |ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা |''[[আৱাহন থিয়েটাৰ|আৱাহন থিয়েটাৰ]]'' |ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"অ' মা"''<ref>{{Cite web|title=Assam's Mobile theater industry gets due recognition; Artists, writers and personalities awarded|url=https://www.thenortheasttoday.com/current-affairs/states/assams-mobile-theater-industry-gets-due-recognition-artists-writers-and-personalities-awarded|access-date=13 February 2021|website=TheNortheastToday – Read From North East (TNT)|date=22 June 2018|language=en}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |{{won}} |- |২০১৯ |ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা |''দেউতা (চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰ)'' |ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"অ' দেউতা"''<ref>{{Cite web|date=20 July 2019|title=Tapan Das Bags Best Theatre Actor Award|url=https://www.pratidintime.com/tapan-das-bags-best-theatre-actor-award/|access-date=13 February 2021|website=Pratidin Time|language=en-US|archivedate=2 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502130727/https://www.pratidintime.com/tapan-das-bags-best-theatre-actor-award/|deadurl=yes}}</ref> |{{won}} |- | rowspan="7" |২০২১ | rowspan="7" |প্ৰাগ চিনে বঁটা<ref>{{Cite web |title=20th Prag Cine Awards on Jan 30 |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/20th-prag-cine-awards-on-jan-30 |access-date=20 August 2022 |website=Pratidin Time |date=24 December 2020 |language=en}}</ref> | rowspan="3" |''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' |শ্ৰেষ্ঠ ছবি (জনপ্ৰিয়) |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (জনপ্ৰিয়) |{{won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"পাঞ্চনা"'' |{{won}} |- | rowspan="2" |[[ৰত্নাকৰ (চলচ্চিত্ৰ)|ৰত্নাকৰ]] |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক |{{won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ কথা – ''"ৰাতি ৰাতি"'' |{{nom}} |- |''প্ৰতিঘাত'' |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক |{{nom}} |- |''[[বৰনদী ভটিয়ায়]]'' |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"বৰনদী ভটিয়ায়"'' |{{nom}} |- | rowspan="2" |২০২২ | rowspan="2" |[[প্ৰাগ চিনে বঁটা]] ২০২২<ref>{{Cite web |title=Galaxy of Stars Gathered at the 'Prag Cine Awards 2022', Check the Winners List |url=https://pragnews.com/Galaxy-of-Stars-Gathered-at-the-%27Prag-Cine-Awards-2022%27,-Check-the-Winners-List |access-date=20 August 2022 |website=pragnews.com |language=en }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |দা ফায়াৰিং ৰেঞ্জ |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (২০২০) |{{nom}} |- |চন্দ্ৰাৱলী |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (২০২১) |{{nom}} |- | rowspan="4" |২০২৩ |৮ম অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা<ref>{{Cite web |date=10 March 2023 |title=8th Assam State Film Awards announced, Jonaki Porua—Fireflies, Bulbul Can Sing win best film award |url=http://nenow.in/top-news/8th-assam-state-film-awards-announced-jonaki-porua-fireflies-bulbul-can-sing-win-best-film-award.html |access-date=13 March 2023 |website=Northeast Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |title='৩৫ হাজাৰ গান গোৱাৰ পিছত এতিয়া আৰু শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পীৰ বঁটা লৈ থাকিবলৈ দিন নাই' | date=13 March 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dJWoPZknc0w |access-date=13 March 2023 |language=en}}</ref> |[[কাঞ্চনজংঘা]] |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"পাঞ্চনা"'' |{{Won}} |- | rowspan="3" |ৰাজস্থান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ ''<small>(অন্যান্য ৰাজ্যিক ছবিত)</small>'' | rowspan="3" |ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২ |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"কি নাম দি মাতিম"'' |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা – "''কি নাম দি মাতিম"'' |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী চৰিত্ৰ |{{Won}} |- |২০২৪ |ফিল্মফেয়াৰ বঁটা-অসমীয়া<ref>{{Cite web |title=Filmfare Awards Assamese 2024 Winners – Complete List Out! |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-assamese-2024/winners |access-date=5 April 2025 |website=filmfare.com |language=en}}</ref> |দা শ্লেম বুক |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত এলবাম |{{Won}} |- |২০২৫ |ভূপেন হাজৰিকা বঁটা |বেলতলা বহাগী উৎসৱ সমিতি। কবিতা বৰুৱাৰদ্বাৰা প্ৰদান, [[ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী |জীৱনজোৰা সাধনাৰ বঁটা<ref>{{Cite news |title=Zubeen Garg conferred the Bhupen Hazarika Award 2025 |url=https://dainikjanambhumi.com/news/dr-bhupen-hazarika-award-has-been-presented-to-zubeen-garg?utm_source=chatgpt.com |work=Dainik Janambhumi}}</ref><ref>{{Cite news |title=Zubeen Garg to be conferred with Dr. Bhupen Hazarika Award |url=https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/assam-singer-zubeen-garg-to-be-conferred-with-dr-bhupen-hazarika-award |work=The Sentinel}}</ref> |সন্মানীত |- |} ==বিতৰ্ক== জুবিন গাৰ্গ কেইবাবাৰো বিভিন্ন বিতৰ্কৰ মাজত সোমাই পৰিছিল। গান গাই থকা অৱস্থাত জখলা বগোৱাকে ধৰি মঞ্চত কৰা কেতবোৰ কাণ্ডৰ বাবে তেওঁ কেইবাবাৰো সমালোচিত হৈছিল।<ref name="timesof">{{cite web | url=http://www.timesofassam.com/headlines/zubin-garg-into-controversy-again/ | title=Zubeen Garg into controversy again | publisher=Times of Assam | date=2010-08-26 | accessdate=2013-04-27}}</ref> ২০১১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত তেওঁ ''অসম বন্ধ''ৰ বিৰুদ্ধে আৰক্ষী থানাত এজাহাৰ দাখিল কৰিছিল যদিও পাছলৈ সেয়া উঠাই লয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ===ভূপেন হাজৰিকাৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া=== ২০১১ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত [[গুৱাহাটী]]ৰ জালুকবাৰীস্থিত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ চৌহদত অনুষ্ঠিত [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ অন্তিম শ্ৰদ্ধাঞ্জলি অনুষ্ঠানত জুবিনক মূৰত এখন কাপোৰৰ সৈতে এটা হালধীয়া বৰণৰ গেঞ্জী পৰিহিত অৱস্থাত দেখা দিছিল। জুবিনৰ সেই পোছাকযোৰক লৈ সমগ্ৰ অসমজুৰি বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। অৱশেষত জুবিন গাৰ্গে ক্ষমা-প্ৰাৰ্থনা বিচাৰি বিতৰ্কৰ শেষ কৰিছিল।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ===বিহু-মঞ্চত হিন্দী গান=== ২০১৩ চনত নিষিদ্ধ ঘোষিত সংগঠন [[আলফা]]ই অসমৰ গায়কসকলক বিহু-মঞ্চত হিন্দী গীত পৰিৱেশন নকৰিবলৈ জাননী দিছিল। কিন্তু এই আদেশ অমান্য কৰি জুবিন গাৰ্গে লতাশিল বিহু-মঞ্চত তেওঁৰ জনপ্ৰিয় হিন্দী গান ''য়া আলী'' পৰিৱেশন কৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে আলফাৰ সৰ্বাধিনায়ক পৰেশ বৰুৱাই জুবিন গাৰ্গক ''ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক আগ্ৰাসনৰ এজেণ্ট''ৰূপে অভিহিত কৰি তেওঁক সংঘাতৰ বাবে সাৱধান কৰি দিছিল।<ref name="tehelka">{{cite web | url=http://tehelka.com/zubeen-hits-the-wrong-notes-for-ulfa/ | title=Zubeen hits the wrong notes for ULFA | publisher=Tehelka.com | date=2013-04-19 | accessdate=2013-04-27 | author=Ratnadip Choudhury | archivedate=2013-04-23 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130423164622/http://tehelka.com/zubeen-hits-the-wrong-notes-for-ulfa/ | deadurl=yes }}</ref> এই ঘটনাত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]]য়ে জুবিনক সমৰ্থন কৰি তেওঁক নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="ইণ্ডিয়ান">{{cite web | url=http://www.indianexpress.com/news/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/1105979/ | title='Ya Ali' singer Zubeen Garg provided security after ULFA threat | publisher=The Indian Express | date=2013-04-22 | accessdate=2013-04-27}}</ref> অৱশ্যে কেইদিনমানৰ পাছতে এই বিবাদৰ মীমাংসা হয়। জুবিনৰ মৃত্যুত শোক প্ৰকাশ কৰি এই নিষিদ্ধ ঘোষিত সংগঠনটিয়ে এটি প্ৰেছ বিজ্ঞপ্তি প্ৰকাশ কৰিছে। ===সুৰাকণ্ঠ=== ২০১৯ চনত বঙাইগাঁও জিলাৰ বক্সিং এছ’চিয়েশ্যনৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত ব্ৰাহ্মণ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত বিতৰ্কিত মন্তব্য আগবঢ়োৱাৰ পাছত দৰং আৰু ওদালগুৰি জিলা ব্ৰাহ্মণ যুৱ মঞ্চই তেওঁক '''সুৰাকণ্ঠ''' উপাধি প্ৰদান কৰিছিল।<ref>[https://sangbad365.com/brahman-samaj-vs-zubeen/ জুবীন গাৰ্গক জুবীন গাৰ্গ নহয়, জুবীন সুৰাকণ্ঠ আখ্যা ব্ৰাহ্মণ সমাজৰ যুৱ মঞ্চই]</ref> ===মাজুলীত নিষিদ্ধ=== মাজুলীৰ পূৱেৰুণ কলা পৰিষদৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত ৰঙালী বিহু সন্মিলনৰ‌ সামৰণি অনুষ্ঠানত জুবিনক ''সংগীত সিন্ধু'' উপাধি প্ৰদান কৰাৰ অৱস্থাত জুবিনে সত্ৰাধিকাৰক ''প্ৰভু ঈশ্বৰ'' সম্বোধন কৰা সম্পৰ্কত আপত্তি দৰ্শায়।<ref name=":0" /> ফলত মাজুলী জিলা সত্ৰ মহাসভাই তেওঁক মাজুলীত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান পৰিৱেশনত নিষেধাজ্ঞা জাৰী কৰিছিল।<ref name=":0">[https://assam.news18.com/news/assam/zubeen-garg-is-banned-in-majuli-by-majuli-satra-mahasabha-for-insulting-satradhikar-tv-bhaskar-subham-g-377776.html Zubeen Garg Controversy: মাজুলীত নিষিদ্ধ জুবিন গাৰ্গ! সত্ৰাধিকাৰক অসন্মান কৰি শ্ৰীকৃষ্ণক তুচ্ছ-তাচ্ছিল্য কৰি ৰোষত পৰিল মাজুলীবাসীৰ]</ref><ref>{{cite news |last2=Raj |first2=Suhasini |last1=Walker |first1=Mark |author2-link=Suhasini Raj |title=Zubeen Garg, Singer Who Charmed India With a Bollywood Hit, Dies at 52 |url=https://www.nytimes.com/2025/09/22/world/asia/zubeen-garg-dead.html |access-date=23 September 2025 |work=[[The New York Times]] |date=22 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Assam: Zubeen Garg Faces Ban From Majuli District Satra Mahasabha |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-zubeen-garg-faces-ban-from-majuli-district-satra-mahasabha |work=Sentinel Assam |date=26 April 2024 |access-date=27 April 2024}}</ref> ===লগুণ বিতৰ্ক=== ২০১৯ চনত শিল্পীগৰাকীয়ে বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছিল যেতিয়া তেওঁ কৈছিল ''মই ব্ৰাহ্মণ, কিন্তু চিনেমাখনত মোৰ [[লগুণ]] (ব্ৰাহ্মণসকলে পিন্ধা পৱিত্ৰ সূতা) ছিঙি পেলাইছোঁ। মই আগতেও লগুণডাল আঁতৰাই পেলাইছিলোঁ আৰু এতিয়াও পিন্ধা নাই। '' পাছলৈ তেওঁ এই বক্তব্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰে।<ref>{{cite web | title=Assam singer Zubeen Garg says,'These Brahmins should be killed'; case registered | date=30 July 2019 | url=https://www.oneindia.com/india/assam-singer-zubeen-garg-says-these-brahmins-should-be-killed-case-registered-2926237.html }}</ref> জুবিন গাৰ্গে মিডিয়াৰ আগত স্পষ্ট কৰি দিলে যে তেওঁ আচলতে তেনেকৈ বুজাব বিচৰা নাছিল। তেওঁ কয়—'' "মই ধেমালি-ধেমালিতে কৈছিলোঁ বাবে মানুহে ভুল বুজিলে। মই বুজাব বিচাৰিছিলোঁ যে আমি উচ্চ জাতি-নিম্ন জাতিৰ ব্যৱস্থাটো নাইকিয়া কৰিব লাগে। মই সেই কঞ্চেপ্টটোত বিশ্বাস কৰোঁ। সেই প্ৰচেষ্টাত 'বামুণ' শব্দটো ভুলতে ওলাই গ’ল। মই ব্ৰাহ্মণ সমাজৰ সন্মুখত ক্ষমা বিচাৰিছোঁ যিহেতু মোৰ উদ্দেশ্য নাছিল। মই নিজেও ব্ৰাহ্মণ ল’ৰা। মানুহে অতদিনে দেখি আহিছে—মই কি কৰি আহিছোঁ।" মই সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ বাবে কাম কৰিছোঁ।" '' ইয়াৰ উপৰি গাৰ্গে কয়— ''"মই সেইসময়ত ক্লান্ত হৈ পৰিছিলোঁ কাৰণ মই বিগত ৩-৪ ৰাতি ধৰি অবিৰতভাৱে অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰি আছিলোঁ। আই এম ছ’ৰী। আগলৈ আৰু এনেকুৱা নহয়।" ''<ref name="Prag News">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=D2sTTsZQ7rg |title=Zubeen-Brahmin controversy: Zubeen Garg seeks apology for the brahmin controversy}}</ref> == মৃত্যু == [[File:People gathered at the Sarusajai Bhogeswar Baurah Sports Complex in Guwahati to pay their respects to Zubeen Garg.jpg|thumb|সৰুসজাইস্থিত ভোগেশ্বৰ বৰুৱা ক্ৰীড়া প্ৰাঙ্গণত ৰখা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ চাবলৈ ৰাইজ সমবেত হয়। ]] [[File:Admirers and fans of Zubeen Garg are lighting the lamps at a market of Guwahati.jpg|thumb|অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত জুবিন গাৰ্গক সুঁৱৰি সন্ধ্যা চাকি আৰু মম জ্বলোৱা হয়। ]] ২০২৫ চনৰ ১৯ ​​ছেপ্টেম্বৰ‌ তাৰিখে [[:en:Saint_John's_Island|ছেইণ্ট জ’ন্‌ছ দ্বীপ]]ৰ সমীপত থকা ছিংগাপুৰ প্ৰণালী ([[:en:Singapore_Strait|Singapore Strait]])ৰ বুকুত হোৱা এক দুৰ্ঘটনাৰ পাছত জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যু হয়। তেওঁ পানীৰ তলত উশাহ লোৱাৰ অসুবিধাৰ সন্মুখীন হৈছিল, এনে পৰিস্থিতিৰপৰা উদ্ধাৰ কৰি কাৰ্ডিঅ’পালমনাৰী ৰিছাছিটেশ্যন (চিপিআৰ) দিয়াৰ পাছত [[Singapore General Hospital|ছিংগাপুৰ জেনেৰেল হস্পিটেলৰ]] আই.চি.ইউত ভৰ্তি হোৱাৰ পাছত তেওঁক মৃত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Assamese singer Zubeen Garg dies in scuba diving accident in Singapore |url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-garg-assamese-singer-dies-in-singapore-scuba-diving-accident-10259381/ |work=The Indian Express |date=19 September 2025 |access-date=19 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Popular Assam singer Zubeen Garg dies in Singapore accident |url=https://www.ndtv.com/entertainment/popular-assam-singer-zubeen-garg-dies-in-singapore-accident-9306555 |work=NDTV |date=19 September 2025 |access-date=19 September 2025}}</ref> তেওঁ ছিংগাপুৰত নৰ্থ ইষ্ট ইণ্ডিয়া ফেষ্টিভেলত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ গৈছিল, য’ত তেওঁ অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ কথা আছিল। ২০২৫ চনৰ ২২ ছেপ্টেম্বৰত মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই ঘোষণা কৰে যে ২৩ ছেপ্টেম্বৰত গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ কমাৰকুছি এন চি গাঁৱত গাৰ্গৰ মৃতদেহ সম্পূৰ্ণ ৰাজ্যিক সন্মানেৰে দাহ কৰা হ’ব।<ref>{{cite news |title=Zubeen Garg to be cremated with full state honours near Guwahati on September 23 |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> যোৰহাটৰ জনসাধাৰণে অসম চৰকাৰক যোৰহাটত মৃতদেহ দাহৰ বাবে জনোৱা দাবীৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ৰাজ্যিক মন্ত্ৰীসভাৰ আলোচনা আৰু পৰিয়ালটোৰ সুবিধা তথা পছন্দ দুয়োটা দিশত বিবেচনা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। পত্নী গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ আৰু ভগ্নী পামী বৰঠাকুৰে ৮৫বছৰীয়া পিতৃৰ দুৰ্বল স্বাস্থ্য আৰু গুৱাহাটীৰপৰা আঁতৰত ৰীতি-নীতি সমাপন কৰাত হোৱা অসুবিধাৰ কথা উল্লেখ কৰে। আপোচ হিচাপে চৰকাৰে ঘোষণা কৰে যে, গাৰ্গৰ চিতাভস্ম যোৰহাটলৈও লৈ যোৱা হ’ব। গুৱাহাটীৰ দাহস্থলীৰ লগতে যোৰহাটতো গাৰ্গৰ স্মৃতিসৌধ নিৰ্মাণ কৰা হ’ব বুলি চৰকাৰে ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam CM: Family's wish to perform Zubeen Garg's last rites near Guwahati prioritised; memorials planned in both Guwahati and Jorhat |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> [[File:Ambulance carrying Zubeen Garg amidst crowd.jpg|thumb|ৰাইজৰ মাজেৰে যাত্ৰা কৰা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ কঢ়িয়াই নিয়া এম্বুলেঞ্চখন]] স্থানীয় গাঁৱৰ লোকে স্বেচ্ছামূলকভাৱে কাম কৰা ৩.৩ একৰ চৰকাৰী আবণ্টিত মাটিত বিস্তৃত এই শ্মশান ক্ষেত্ৰখনত ৫ হাজাৰ লোকৰ উপস্থিতি সম্ভৱ যদিও অনুমাণিক ৫০ হাজাৰ লোকৰ আগমন ঘটে। গাৰ্গৰ মৃতদেহ ২৩ ছেপ্টেম্বৰৰ পুৱালৈকে গুৱাহাটীৰ অৰ্জুন ভোগেশ্বৰ বৰুৱা ক্ৰীড়া ভৱনত জনসাধাৰণে শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে ৰাজ্যিক ব্যৱস্থাৰে ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Zubeen Garg's body to be kept at Guwahati sports complex before cremation |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-gargs-mortal-remains-to-be-kept-at-sarusajai-till-monday-assam-cm/cid/2124200 |work=The Telegraph |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ দিনটোলৈকে (২৩ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাজ্যিক শোকৰ সময় বৃদ্ধি কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Zubeen Garg cremation: Mourning period extended by one day |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> ২০২৫ চনৰ ১৯ ​​ছেপ্টেম্বৰত ছিংগাপুৰত তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত তাত জুবিন গাৰ্গৰ মৃতদেহৰ মৰণোত্তৰ পৰীক্ষা কৰা হয়। এই পৰীক্ষাৰ ফলাফলত পানীত ডুব যোৱা কাৰণত তেওঁৰ মৃত্যুহোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Zubeen Garg’s death certificate cites drowning as cause of death |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/why-assam-government-ordered-second-post-mortem-of-zubeen-garg-s-body-101758549639461.html |website=Hindustan Times |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> তেওঁৰ মৃতদেহ অসমলৈ অনাৰ পাছত বিভিন্নপক্ষৰপৰা জনসাধাৰণৰ দাবী আৰু আৱেদনৰ বাবে ৰাজ্য চৰকাৰে সৰ্বসাধাৰণৰ উদ্বেগ দূৰ কৰিবলৈ আৰু যিকোনো ধৰণৰ সন্দেহ নুই কৰিবলৈ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>{{cite web |title=Second post-mortem on Zubeen Garg on Tuesday after demands from people, says Assam CM |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/second-post-mortem-on-zubeen-garg-on-tuesday-after-demands-from-people-says-assam-cm-himanta-biswa-sarma-2791537-2025-09-22 |website=India Today |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> পত্নী গৰিমা গাৰ্গৰ সন্মতি সাপেক্ষে অন্ত্যোষ্টিক্ৰিয়াৰ পূৰ্বে এইম্‌ছ গুৱাহাটীৰ এটা দলৰ সহযোগত গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়ত এই পদ্ধতিৰ দিন ধাৰ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Second post-mortem of Zubeen Garg’s body to be done on Tuesday morning |url=https://www.tribuneindia.com/news/india/second-post-mortem-of-zubeen-gargs-body-to-be-done-on-tuesday-morning/ |website=The Tribune |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> ===শ্ৰদ্ধাঞ্জলি=== জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যুত সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষতে ব্যাপক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি দিয়া হয়। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]], বিৰোধী দলৰ নেতা [[ৰাহুল গান্ধী]], অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]], [[ৰাইজৰ দল]]ৰ সভাপতি [[অখিল গগৈ]], অসম জাতীয় পৰিষদৰ সভাপতি লুৰীণজ্যোতি গগৈকে ধৰি বহু উচ্চ পদস্থ ব্যক্তিয়ে গাৰ্গৰ দেহাৱসানত শোক প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news |title=Condolences pour in over death of singer Zubeen Garg |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/condolences-pour-in-over-death-of-singer-zubeen-garg/article70069962.ece |access-date=19 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=19 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 September 2025 |title=Singer Zubeen Garg passes away at 52: PM Modi expresses grief; Rahul Gandhi, Kharge pay tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/assam-cm-himanta-biswa-sarma-mourns-zubeen-gargs-death-calls-him-assams-favourite-rockstar/articleshow/123996813.cms |access-date=19 September 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> শ্ৰদ্ধাঞ্জলিস্বৰূপে [[অসম চৰকাৰ|অসম চৰকাৰে]] ২০ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ২২ ছেপ্টেম্বৰলৈ তিনিদিনীয়া ৰাজ্যিক শোক ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam declares three-day State mourning over singer Zubeen Garg's death |url=https://www.thehindu.com/news/national/assam/zubeen-garg-death-singapore-assam-state-mourning-three-days/article70073216.ece |access-date=20 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=20 September 2025 |language=en-IN}}</ref> [[পশ্চিমবংগ|, উত্তৰ পূব ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ সঙ্ঘই সাতদিনীয়াকৈ সকলো কাৰ্যসূচী স্থগিত কৰি শোক প্ৰকাশ কৰে।পশ্চিম বংগ]]ৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[মমতা বেনাৰ্জী]]য়েও শোক প্ৰকাশ কৰি গাৰ্গক তেওঁৰ "প্ৰিয় ভাতৃ" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "মৃদু কণ্ঠ আৰু অদম্য মনোভাব"ৰ প্ৰশংসা কৰে আৰু লগতে কয় যে, তেওঁৰ গীতসমূহ "চিৰদিনৰ বাবে অমৰ" হৈ থাকিব।<ref>{{cite news |title=Bengal CM Mamata Banerjee mourns singer Zubeen Garg's death |url=https://theprint.in/india/bengal-cm-mamata-banerjee-mourns-singer-zubeen-gargs-death/2747044/ |work=ThePrint |agency=PTI |date=19 September 2025 |access-date=23 September 2025}}</ref> ৰাজনৈতিক নেতাৰ উপৰি ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আৰু সংগীত উদ্যোগৰ অসংখ্য ব্যক্তিয়ে গাৰ্গৰ মৃত্যুত শোক প্ৰকাশ কৰে। সহযোগী অসমীয়া গায়ক [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপনে]] গাৰ্গক "এটা প্ৰজন্মৰ কণ্ঠ" বুলি অভিহিত কৰি ভাতৃ হেৰুৱাৰ সমান ক্ষতি বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁৰ সৈতে ''গেংষ্টাৰ (২০০৬)'' ছবিত সহযোগ কৰা সংগীত পৰিচালক [[প্ৰীতম চক্ৰৱৰ্তী]]য়ে তেওঁ “হতভম্ব আৰু বিধ্বস্ত” হৈছে বুলি উল্লেখ কৰি গাৰ্গৰ পৰিয়াললৈ সমবেদনা জ্ঞাপন কৰে। সংগীত শিল্পী [[এ. আৰ. ৰহমান]], প্ৰবীণ গায়ক [[হৰিহৰণ (গায়ক)|হৰিহৰণ]], সুৰকাৰ [[জিৎ গাংগুলী]], [[বাদশ্বাহ]], গায়ক [[আলিছা চিনাই]], [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]], [[শান|চান]], অমল মালিক, [[দেৱজিৎ সাহা]], [[কল্পনা পাটোৱাৰী]], [[শিল্পা ৰাও]], [[সুনিধি চৌহান]], [[নেহা ভাছিন]], [[ৰাগেশ্বৰী লুম্বা]], [[সাগৰিকা মুখাৰ্জী]], [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]], [[তৰালি শৰ্মা]], [[বিশাল মিশ্ৰা (সুৰকাৰ)|বিশাল মিশ্ৰা]], বিশাল দদলানী, আৰু অভিনেতা [[দেব (অভিনেতা)|দেৱ]] আৰু প্ৰসেনজিৎ চেটাৰ্জীয়েও ছ’চিয়েল মিডিয়াত শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়।<ref>{{cite news |last1=P |first1=Devadasan K. |title=Zubeen Garg’s final journey: India bids tearful goodbye |url=https://gulfnews.com/entertainment/zubeen-gargs-final-journey-india-bids-tearful-goodbye-1.500277469 |access-date=23 September 2025 |work=[[Gulf News]] |date=21 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Lubna |title=Hariharan Pays Tribute After ‘True Soul’ Zubeen Garg’s Death: ‘He Belonged To People’ |url=https://www.news18.com/movies/regional-cinema/hariharan-pays-tribute-after-true-soul-zubeen-gargs-death-he-belonged-to-people-aa-9588636.html |access-date=23 September 2025 |work=[[CNN-News18|News18]] |date=22 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Tanisha |title=Zubeen Garg Death: Tributes From Shaan, Papon And Others - "Devastated And Shocked" |url=https://www.ndtv.com/entertainment/zubeen-garg-death-tributes-from-pritam-armaan-malik-and-others-devastated-and-shocked-9307008 |access-date=22 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=19 September 2025}}</ref><ref name="sangbadpratidin">{{cite news |title='ভাইকে হাৰালাম', জুবিনেৰ মৃত্যুতে বাকৰুদ্ধ পাপন, শোকপ্ৰকাশ প্ৰীতম ও দেবেৰ |trans-title='Lost a brother': Papon speechless, tributes from Pritam and Dev after Zubeen's death |url=https://www.sangbadpratidin.in/entertainment/cinema/zubeen-garg-death-pritam-papon-dev-jeet-ganguly-are-devastated-by-news/ |work=Sangbad Pratidin |date=19 September 2025 |access-date=23 September 2025 |language=bn}}</ref> অসমীয়া অভিনেতা [[আদিল হুছেইন]]ে অসমীয়া সংগীত আৰু চিনামাত গাৰ্গৰ সাংস্কৃতিক গুৰুত্বৰ কথা দোহাৰি সমগ্ৰ বাতৰিটোক “হৃদয়বিদাৰক” বুলি অভিহিত কৰে।<ref name="sangbadpratidin" /> ২০২৫ চনৰ ২১ ছেপ্টেম্বৰত ৰঘু ডাকাটৰ ট্ৰেইলাৰ মুকলি অনুষ্ঠানত গাৰ্গৰ স্মৃতিত কলকাতাৰ নেতাজী ইনড’ৰ ষ্টেডিয়ামত ৩০ ছেকেণ্ডৰ মৌনতা অৱলম্বন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Raghu Dakat trailer launch, Dev's 20 years in Tollywood: Event pays tribute to Zubeen Garg with silence |url=https://bengali.abplive.com/entertainment/himanta-biswa-sarma-shared-raghu-dakat-trailer-launch-video-as-they-paid-tribute-to-zubeen-garg-entertainment-news-bollywood-1153347 |work=ABP Ananda |date=21 September 2025 |access-date=23 September 2025 |language=bn}}</ref> ২০১৯ চনত গুৱাহাটীৰ [[বি বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|বি. বৰুৱা মহাবিদ্যালয়]]ত অনুষ্ঠিত এক সংগীতানুষ্ঠানত গাৰ্গে প্ৰকাশ কৰিছিল যে "[[মায়াবিনী ৰাতিৰ বুকুত]]" গীতটো তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত বজাব লাগে। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত এই গীতটো কেৱল তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াতে নহয়—সমগ্ৰ অসমতে, ঘৰে-দোকানে আৰু ৰাজহুৱা অনুষ্ঠানত ব্যাপকভাৱে পৰিৱেশন কৰা শ্ৰদ্ধাঞ্জলিৰ সামূহিক গীত হিচাপে পৰিণত হয়।<ref>{{cite magazine |last=Das |first=Yudhajit Shankar |date=22 September 2025 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/zubeen-garg-funeral-song-mayabini-ratir-bukut-song-anthem-procession-guwahati-fans-grief-2791423-2025-09-22 |title=Zubeen Garg funeral: The phenomenon called Zubeen Garg and how Mayabini became an anthem |magazine=India Today |accessdate=23 September 2025}}</ref> ===লিমকা বুক অৱ ৰেকৰ্ডছ=== ছিংগাপুৰৰপৰা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ গুৱাহাটী আহি পোৱাৰ পাছতেই লক্ষাধিক লোক তেওঁৰ শৰীৰ কঢ়িয়াই নিয়া বাহনৰ কাষত থিয় দিয়ে। একাধিক বাতৰিৰ মতে, লিমকা বুক অৱ ৰেকৰ্ড্‌ছে সমবেত হোৱা লোকৰ সংখ্যাক পৃথিৱীৰ ভিতৰতে চতুৰ্থ সৰ্বাধিক হিচাপে অভিহিত কৰে। [[মাইকেল জেকচন]], পোপ ফ্ৰাঞ্চিছ আৰু দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ পাছতে এই সমাৱেশক চতুৰ্থ বৃহত্তম হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হয়।<ref name="HT">{{cite web | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/zubeen-gargs-funeral-in-guwahati-listed-as-fourth-biggest-gathering-enters-limca-book-of-records-101758541214756.html | title=Zubeen Garg fans queue up in thousands for last glimpse of their idol | publisher=Hindustan Times | date=Updated on: Sept 23, 2025 08:06 am IST | accessdate=24 September 2025 | author=HT NEWS DESK}}</ref> <ref name="MC">{{cite web | url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/zubeen-garg-s-funeral-becomes-forth-biggest-gathering-enters-limca-book-of-records-article-13565844.html | title=Zubeen Garg’s funeral becomes fourth biggest gathering, enters Limca Book of Records | publisher=Money Control | date=September 22, 2025 15:00 IST | accessdate=24 September 2025 | author=MONEY CONTROL}}</ref> <ref name="News Arena">{{cite web | url=https://newsarenaindia.com/nation/zubeen-s-funeral-ranked-4th-largest-global-gathering/57172 | title=Zubeen’s funeral ranked 4th largest global gathering | publisher=News Arena India | date=September 22, 2025, 02:49 PM | accessdate=24 September 2025}}</ref> ===তদন্ত=== ছিংগাপুৰ কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা মৃত্যুৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যুৰ কাৰণ ডুব যোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title=Zubeen Garg's cause of death revealed: Death certificate states singer died due to drowning |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-gargs-cause-of-death-revealed-death-certificate-states-singer-died-due-to-drowning/articleshow/124030064.cms |work=The Times of India |date=20 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> গাৰ্গৰ মেনেজাৰ আৰু ফেষ্টিভেল আয়োজকৰ বিৰুদ্ধে গাফিলতি আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ অভাৱৰ অভিযোগত কেইবাখনো এজাহাৰ দাখিল কৰা হৈছিল, য'ত গাৰ্গে লাইফ জেকেট পিন্ধিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা বুলিও বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{Cite news |title=Zubeen Garg death: Assam Police file FIR against event organiser, controversy angle to be probed |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/zubeen-garg-death-assam-police-file-fir-against-event-organiser-controversy-angle-to-be-probed-101758350955318.html|work=Hindustan Times |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref><ref>{{Cite news |title=No life jacket? Controversy angle under scanner in Zubeen Garg death probe so far |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/no-life-jacket-controversy-angle-under-scanner-zubeen-garg-death-probe-so-far-101758362390294.html|work=Hindustan Times |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> পিছলৈ তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁৰ মেনেজাৰৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ বাবে আবেদন জনায়।<ref>{{Cite news |title=Withdraw FIRs against Siddhartha, says Garima |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/withdraw-firs-against-siddhartha-says-garima/articleshow/124019732.cms |work=The Times of India |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ মেইলযোগে চিআইডিৰ ওচৰত এজাহাৰ দাখিল কৰে। এই এজাহাৰত তেওঁ সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মা, [[শ্যামকানু মহন্ত|শ্যামকানু মহন্তকে]] সাঙুৰি ছিংগাপুৰত জুবিন গাৰ্গৰ কাষত উপস্থিত থকাসকলৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তঁৰে। <ref name="Garima">{{cite news | url=https://www.patrika.com/en/national-news/wife-of-zubeen-garg-garima-garg-saikia-files-fir-against-all-accused-in-suspected-death-case-in-singapore-19981524 | title=Wife of Zubeen Garg, Garima Saikia Garg, files FIR against all accused in suspected death case in Singapore | date=Sep 28, 2025 | agency=Patrika | accessdate=3 October 2025}}</ref> <ref name="Garima1">{{cite news | url=https://thelogicalindian.com/zubeen-gargs-wife-files-cid-complaint-names-manager-organiser-in-probe-demand-over-singers-death/ | title=Zubeen Garg’s Wife Files CID Complaint, Names Manager, Organiser in Probe Demand Over Singer’s Death | date=Sep 29, 2025 | agency=The logical Indian| accessdate=3 October 2025}}</ref> <ref name="Garima2">{{cite news | url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/garima-saikia-garg-fir-cid-10508796 | title=কাৰ কাৰ বিৰুদ্ধে এজাহাৰ দাখিল কৰিলে গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গে?| date=Sep 27, 2025 | agency=অসমীয়া প্ৰতিদিন| accessdate=3 October 2025}}</ref> জনসাধাৰণৰ দাবীৰ পাছত অসম চৰকাৰে গাৰ্গৰ পৰিয়ালৰ সদস্যৰ সন্মতি সাপেক্ষে [[গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চিকিৎসালয়|গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চিকিৎসালয়]]ত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>{{Cite news |last=Kalita |first=Kangkan |title=Second post-mortem on Garg on Tuesday after demands from people, says Assam CM Himanta Biswa Sarma |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/second-post-mortem-on-zubeen-garg-on-tuesday-after-demands-from-people-says-assam-cm-himanta-biswa-sarma-2791537-2025-09-22|work=[[India Today]] |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref>২৩ ছেপ্টেম্বৰৰ পুৱাৰ ভাগত তেওঁৰ মৰণোত্তৰ পৰীক্ষা সম্পন্ন হয়।<ref name="autopsy2">{{cite web |last= |first= |title=Zubeen Garg’s Second Post-Mortem Completed in Guwahati Ahead of Final Rites |url=https://www.ndtv.com/entertainment/zubeen-gargs-second-post-mortem-completed-in-guwahati-ahead-of-final-rites-9326201 |website=NDTV |publisher=NDTV |date=2025-09-23 |access-date=2025-10-12}}</ref> জনতাৰ দাবী আৰু অসমীয়া শিল্পীৰ হেঁচাত তদন্তৰ বাবে এটা বিশেষ তদন্তকাৰী দল (SIT) গঠন কৰা হয়।<ref>{{cite news |last1=Purkayastha |first1=Biswa Kalyan |title=Assam: SIT formed to probe Zubeen Garg's death; Congress demands CBI inquiry |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/assam-sit-formed-to-probe-zubeen-garg-s-death-congress-demands-cbi-inquiry-101758724645343.html |access-date=25 September 2025 |work=[[Hindustan Times]] |date=24 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Karmakar |first1=Sumir |title=Assam Police form SIT to probe Zubeen Garg's death following suspicion of foul play |url=https://www.deccanherald.com/india/assam/assam-police-form-sit-to-probe-zubeen-gargs-death-following-suspicion-of-foul-play-3741754 |access-date=25 September 2025 |work=[[Deccan Herald]] |date=24 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Son |first1=Mallika |title=Assam CM Himanta Sarma Orders SIT Probe Into Singer Zubeen Garg's Death |url=https://www.news18.com/india/assam-cm-himanta-sarma-orders-sit-probe-into-singer-zubeen-gargs-death-ws-l-9594331.html |access-date=25 September 2025 |work=[[CNN-News18|News18]] |date=24 September 2025 |language=en}}</ref> এছ আই টি-ৰ নেতৃত্বত আছিল চিআইডি-ৰ বিশেষ ডিজিপি, আইপিএছ এম পি গুপ্তা আৰু আন ৯জন আৰক্ষী বিষয়া।<ref>{{cite news |last1=Varma |first1=Ananya |title=Assam Police Form 10-Member SIT To Probe 'Suspicious' Demise Of Zubeen Garg |url=https://www.timesnownews.com/india/assam-police-form-10-member-sit-to-probe-suspicious-demise-of-zubeen-garg-article-152888057 |access-date=25 September 2025 |work=[[Times Now]] |date=24 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Following CM's order Assam DGP forms10-member SIT to probe into Zubeen Garg's death- The Week |url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2025/09/24/cal55-as-zubeen-ld-sit.html |access-date=25 September 2025 |work=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]] |date=24 September 2025}}</ref> এছআইটি-ৰ সহায়ৰ পাছত চিআইডি-এ গাৰ্গৰ সন্দেহজনক মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতাৰ ধাৰা ৬১(২), ১০৫, আৰু ১০৬(১)ৰ অধীনত এটা গোচৰ (২০২৫ চনৰ ১৮ নং গোচৰ) পঞ্জীয়ন কৰে।<ref>{{cite news |title=SIT, CID raids organiser's home amid probe into singer Zubeen Garg's demise |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/sit-cid-raids-organiser-shyamkanu-mahantas-home-amid-probe-into-singer-zubeen-gargs-demise-101758894850541.html |access-date=26 September 2025 |work=[[Hindustan Times]] |agency=[[Asian News International|ANI]] |date=26 September 2025 |language=en}}</ref> ফেষ্টিভেলৰ আয়োজক শ্যামকানু মহন্ত আৰু গাৰ্গৰ পৰিচালক সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাৰ বাসগৃহত অভিযান চলোৱা হয় আৰু এই সময়ত ইলেক্ট্ৰনিক ৰেকৰ্ড আৰু নথি-পত্ৰ জব্দ কৰা হয়।<ref>{{cite news |last1=Maheshwari |first1=Khushi |title=Zubeen Garg Death: SIT Team Raids Houses Of Festival Organiser, His Manager |url=https://www.ndtvprofit.com/nation/zubeen-garg-death-sit-team-raids-houses-of-festival-organiser-his-manager |access-date=26 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=25 September 2025 |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Assam: SIT raids homes of singer Zubeen Garg’s manager, event organiser |url=https://scroll.in/latest/1087010/assam-sit-raids-homes-of-singer-zubeen-gargs-manager-event-organiser |access-date=26 September 2025 |work=[[Scroll.in]] |date=26 September 2025 |language=en}}</ref> ছিংগাপুৰত ডাইভিঙৰ সময়ত গাৰ্গৰ লগত যোৱা শেখৰ জ্যোতি গোস্বামীকো এছআইটি-এ জেৰা কৰি আটক কৰি ৰাখিছিল।<ref>{{cite news |title=Musician Shekharjyoti Goswami Arrested in Zubeen Garg Death Probe |url=https://www.sentinelassam.com/topheadlines/breaking-shekharjyoti-goswami-arrested-by-sit-in-zubeen-garg-death-case |work=The Sentinel Assam |date=25 September 2025 |access-date=26 September 2025}}</ref> অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই মন্তব্য কৰিছিল যে যদি এছআইটি-এ নিৰ্ণায়ক ফলাফল নিদিয়ে তেন্তে গোচৰটো কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থাক (চিবিআই)ক গতাই দিয়া হ’ব।<ref>{{cite news |title=SIT questions musician in Zubeen Garg death case; CM warns probe may go to CBI if no results |url=https://m.economictimes.com/news/india/sit-questions-musician-in-zubeen-garg-death-case-cm-himanta-biswa-sarma-warns-probe-may-go-to-cbi-if-no-results/articleshow/124118501.cms |work=The Economic Times |date=23 September 2025 |access-date=26 September 2025}}</ref> জনতাৰ ক্ষোভৰ সাক্ষী হৈ সদৌ অসম অধিবক্তা সন্থাই তেওঁলোকৰ সদস্যসকলক গাৰ্গৰ মৃত্যুৰ গোচৰত অভিযুক্ত ব্যক্তিসকলক প্ৰতিনিধিত্ব নকৰিবলৈ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |title=Lawyers urged not to represent accused in Zubeen Garg death case |url=https://www.thehindu.com/news/national/assam/lawyers-urged-not-to-represent-accused-in-zubeen-garg-death-case/article70098339.ece |access-date=27 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=26 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |title=Zubeen Garg’s death: Assam lawyers’ association urged not to represent accused; CID issues notices to witnesses |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/26/zubeen-gargs-death-assam-lawyers-association-urged-not-to-represent-accused-cid-issues-notices-to-witnesses |access-date=27 September 2025 |work=[[The New Indian Express]] |date=26 September 2025 |language=en}}</ref> তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতিৰ তদন্তৰ ফলত ২০২৫ চনৰ ১ অক্টোবৰত ইভেণ্টৰ আয়োজক শ্যামকানু মহন্ত আৰু মেনেজাৰ সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।<ref name="PratidinTime2025">{{cite web | title=BREAKING: Shyamkanu Mahanta, Siddharth Sharma Arrested, Brought To Guwahati | website=Pratidin Time | date=1 October 2025 | url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/breaking-shyamkanu-mahanta-siddharth-sharma-arrested-brought-to-guwahati-10518028 | access-date=1 October 2025}}</ref> ২ অক্টোবৰ তাৰিখে শ্যামকানু মহন্ত, সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাৰ বিৰুদ্ধে চিআইডি-এ ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতাৰ অধীনত ১০৩ ধাৰা আৰোপ কৰে। এইটো ধাৰা পৰিকল্পিত হত্যাৰ লগত জড়িত।<ref>{{cite news |title=Murder charges added against Shyamkanu Mahanta & Siddharth sharma in Zubeen Garg Death Case |url=https://www.guwahatiplus.com/assam/murder-charges-added-against-shyamkanu-mahanta-siddharth-sharma-in-zubeen-garg-death-case |access-date=3 October 2025 |work= The Guwahati Plus |date=2 October 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Section 103 of BNS slapped on accused in Zubeen’s death case|url=https://www.sentinelassam.com/topheadlines/assam-section-103-of-bns-slapped-on-accused-in-zubeens-death-case |access-date=3 October 2025 |work= The Sentinal |date=2 October 2025 |language=en}}</ref> ২ অক্টোবৰতে ছিংগাপুৰৰ ঘটনাস্থলীত উপস্থিত থকা শেখৰ জ্যোতি গোস্বামী আৰু কণ্ঠশিল্পী অমৃতপ্ৰভা মহন্তক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। বিশেষ তদন্তকাৰী দলৰ সূত্ৰৰ মতে, শেখৰ জ্যোতি গোস্বামীক ইতিমধ্যে ভাইৰেল হৈ পৰা ভিডিঅ’টোত গাৰ্গৰ অতি ওচৰত সাঁতুৰি থকা দেখা গৈছিল আৰু অমৃতপ্ৰভা মহন্তই সমগ্ৰ কাণ্ডটো নিজৰ চেলফোনত ৰেকৰ্ড কৰিছিল। দুয়োকে বিগত ৬ দিন ধৰি জেৰা কৰা হৈছিল।<ref name="NDTV">{{cite news | url=https://www.ndtv.com/india-news/shekhar-jyoti-goswami-amritprava-mahanta-bandmate-co-singer-arrested-in-zubeen-garg-death-case-total-now-4-sources-9386048 | title=Bandmate, Co-Singer Arrested In Zubeen Garg Death Case, Total Now 4: Sources | work=NDTV | date=Oct 03, 2025 06:52 am IST | agency=NDTV | accessdate=3 October 2025}}</ref><ref name="Northeast">{{cite news | url=https://northeasttoday.in/northeast/assam/zubeen-garg-death-case-cid-arrests-musicians-shekhar-goswami-and-amritprava-mahanta/ | title=Zubeen Garg Death Case: CID Arrests Musicians Shekhar Goswami And Amritprava Mahanta | work=Northeast | date=3rd October 2025 | agency=North East Today | accessdate=3 October 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==উত্তৰাধিকাৰ== জুবিন গাৰ্গক উদ্‌যাপন কৰিবলৈ ২০২২ চনৰ ২ ডিচেম্বৰত [[ডিগবৈ|ডিগবৈত]] নাজিৰাটিং তামোলী পৰ্যটন মহোৎসৱৰ সময়ত গায়কজনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা ২০ ফুট উচ্চতাৰ এটা মূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=3 January 2023 |title=Zubeen Garg's Statue Unveiled in Digboi |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/zubeen-gargs-statue-unveiled-in-digboi-631273 |access-date=8 January 2023 |website=www.sentinelassam.com |language=en}}</ref> টেঙাপানীৰ গাঁওবাসীয়ে ন দিহিং নদীৰ সিপাৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু জুবিন গাৰ্গৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এখন বাঁহৰ দলং টেঙাপানী-থেপাবাৰীত গায়কজনে ২০২০ চনৰ ২৯ ফেব্ৰুৱাৰীত উদ্বোধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=20 February 2020 |title='Zubeen Garg Bridge' in Kakopathar to be inaugurated by the star himself on 29 Feb |url=https://newslivetv.com/zubeen-garg-bridge-in-kakopathar-to-be-inaugurated-by-the-star-himself-on-29-feb/ |access-date=8 January 2023}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ojha |first1=Manoj Kumar |date=29 May 2020 |title=Zubeen Garg to open namesake bridge in Assam |url=https://www.telegraphindia.com/states/zubeen-garg-to-open-namesake-bridge-in-assam/cid/1749568 |work=The Telegraph |access-date=27 April 2024}}</ref> তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল কপিল বৰঠাকুৰ।কপিল বৰঠাকুৰে পুত্ৰ জুবিন গাৰ্গৰ আত্মজীৱনী লিখি উলিয়ায়। ===সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব=== জুবিন গাৰ্গৰ কৰ্মৰাজি সংৰক্ষণৰ বাবে অনুৰাগী আৰু সংৰক্ষণকাৰীয়ে একাধিক প্ৰচেষ্টা হাতত লৈছে। গুৱাহাটীৰ হাতীগাঁৱৰ বিশাল কলিতাই তেওঁৰ অনুৰাগী আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ পৰিসৰৰ ওপৰত আলোকপাত কৰি ''চান্দনী ৰাত'' এলবামৰ স্বাক্ষৰিত কপিকে ধৰি গাৰ্গৰ ৰেকৰ্ডিঙৰ ৩৩ হাজাৰৰো অধিক কেছেট আৰু চিডি সংকলন কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ভৌতিক সংগ্ৰহৰ উপৰি তেওঁৰ সংগীতৰ অৱদানসমূহ ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে সংৰক্ষণ আৰু সুলভ কৰিবলৈ প্ৰায় ৩৫,০০০ গীত থকা এটা ডিজিটেল আৰ্কাইভ সৃষ্টি কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title=35,000-song archive vows to keep Zubeen's voice alive |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/35000-songs-archive-vows-to-keep-zubeens-voice-alive/articleshow/124019744.cms|work=The Times of India |access-date=23 September 2025}}</ref> ==জুবিন গাৰ্গ সম্পৰ্কত বিভিন্নজন== অসমৰ বিশিষ্ট লেখক-সাহিত্যিক ড॰ [[নগেন শইকীয়া|নগেন শইকীয়া]]ই<ref name="নি১">{{cite news | url=https://niyomiyabarta.com/epaper/20092025/index.php | title=আজিৰ দিনটো শোক দিৱ হিচাপে গণ্য কৰিব লাগে | date=২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=23 September 2025 | author=[[নগেন শইকীয়া|শইকীয়া, নগেন]] | location=গুৱাহাটী | pages=১,১৩ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> জুবিন গাৰ্গ সন্দৰ্ভত মন্তব্য কৰে— <blockquote>মই দেখিছোঁ জুবিনৰ কণ্ঠত এনে এক সুৰৰ যাদু আছে, যি মানুহক, শ্ৰোতাক সহজেই আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে </blockquote> অসমৰ কবি-সাহিত্যিক-গীতিকাৰ [[হীৰেন ভট্টাচাৰ্য]]ই জুবিন গাৰ্গৰ জনপ্ৰিয়তা সম্পৰ্কে কৈছে<ref>{{cite book | title=জুবিন গাৰ্গ জীৱনৰপৰা গানলৈ | publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ | author=ভট্টাচাৰ্য, হীৰেন, অনুলেখন : মণ্টু শইকীয়া | authorlink=জুবিন অসমীয়া সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত এক জোকাৰণি | year=জানুৱাৰী, ২০০৯ | location=গুৱাহাটী | pages=১,২}}</ref>— <blockquote>জুবিন সঁচাই আচৰিত। ইমান কম বয়সতে, ইমান সোনকালে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰা দেখি আচৰিত হওঁ। জুবিন কোনো ৰেডিঅ’ৰ শিল্পী নহয়। দূৰদৰ্শনৰ শিল্পী নহয় বা তেনেধৰণৰ কোনো বেকগ্ৰাউণ্ডো নাই। জুবিনে যোগ্যতাৰ ভিত্তিত জনপ্ৰিয়তা পাইছে নিঃসন্দেহে। </blockquote> [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী অসমৰ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক [[উৎপল দত্ত (লেখক)|উৎপল দত্ত]]ই কৈছে—<blockquote> দৰ্শক আৰু সাধাৰণ মানুহক আকৰ্ষণ কৰিব পৰা যি ক্ষমতা, গীতৰ বজাৰত গীত বিক্ৰীৰ যি নিশ্চয়তা প্ৰদান, তেওঁৰ সৃষ্টিৰ পোহৰৰ প্ৰতিফলনত জিলিকি উঠাৰ যি হেঁপাহ, সেইবোৰেই তেওঁৰ নক্ষত্ৰ-স্থান স্থিৰ কৰি ৰাখিছে। সমগ্ৰ অসমৰ বিশালসংখ্যক গুণমুগ্ধৰ স্বাৰ্থহীন ভালপোৱাৰ অধিকাৰী হৈছিল জুবিন।<ref name="নি">{{cite news | url=https://niyomiyabarta.com/epaper/22092025/page7.php | title=অসমৰ বিনোদন জগতৰ অতুলনীয় নক্ষত্ৰ-জুবিন গাৰ্গ | date=২২ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯ | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=22 September 2025 | author=দত্ত, উৎপল | location=গুৱাহাটী | pages=৭ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></blockquote> জুবিন গাৰ্গ সম্পৰ্কত [[ভূপেন হাজৰিকা|ভূপেন হাজৰিকাৰ]] মন্তব্য: <blockquote>জুবিন বৰ 'টেলেণ্টেড' ল'ৰা। মই ভাবোঁ সি খুব অধ্যয়ন কৰে। জুবিনে নিজক আৰু শ্ৰোতাক ভালদৰে জানে, সেই কাৰণে ইমান জনপ্ৰিয়তা আৰু তেওঁ সৃষ্টিৰ প্ৰতি শ্ৰোতাৰ ইমান আগ্ৰহ।</blockquote> ==জুবিন গাৰ্গৰ প্ৰিয়== *প্ৰিয় ব্যক্তিত্ব: কলাগুৰু [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]] *চে গুৱেভাৰা *প্ৰিয় ব্যক্তি: অভিনেতা [[চাৰ্লি চেপলিন]] *প্ৰিয় গ্ৰন্থ: 'My Autobiography' (Charlie Chaplin) *প্ৰিয় অভিনেতা: মাৰ্লন ব্ৰেণ্ডো *প্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ: 'Citizen Kane' আৰু 'The Bicycle Thief *ৰ'ল মডেল: ন্যাপোলিঅ' বোনাপাৰ্ট ==আৰু চাওক== * [[জুবিন গাৰ্গে ৰেকৰ্ডিং কৰা গীতৰ তালিকা]] * [[জুবিন|জুবিন শব্দৰ অৰ্থ]] * [[হাচটেগ জাষ্টিচ ফ'ৰ জুবিন গাৰ্গ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থসূচী== * '''পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন''', কপিল ঠাকুৰ, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ, ২০১১ * '''জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ''', মণ্টু শইকীয়া সম্পাদিত, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ, ২০০৯ ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://geetsankalan.com/singers/zubeen-garg গীত সংকলন ৱেবচাইটত জুবিন গাৰ্গৰ গীত] {{Commons category|Zubeen Garg|জুবিন গাৰ্গ}} {{Wikiquote}} * {{Facebook|ZUBEENsOFFICIAL}} * {{Twitter|zubeengarg1}} * {{Instagram|zubeen.garg}} * {{IMDb name|0958276}} * [https://zubeenda.online/ জুবিনদা.অনলাইন] * [https://zubeengarg.com/ জুবিনগাৰ্গ.কম] * [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452684/mode/1up জুবিনৰ গাৰ্গ — জীৱনৰ পৰা গানলৈ, মণ্টু শইকীয়া সম্পাদিত, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ] {{জুবিন গাৰ্গ}} {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জুবিন গাৰ্গ|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:বঙালী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[ শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ সংগীতকাৰ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:সমাজহিতৈষী]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:কবি]] [[শ্ৰেণী:চিত্ৰনাট্য লেখক]] [[শ্ৰেণী:সুৰকাৰ]] [[শ্ৰেণী:গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সুৰকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীত পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞ]] [[শ্ৰেণী:বাদ্যযন্ত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (ভাৰত) বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি]] [[শ্ৰেণী:কণ্ঠশিল্পী]] cvngikihqut2lzd7jkj4v450j6qa8b2 0 3388 625421 517134 2026-08-08T18:04:59Z AjayDas 12623 /* ইতিহাস */ 625421 wikitext text/x-wiki {{Infobox dance |title = সত্ৰীয়া নৃত্য |image = Sattriya Dance by Ramkrishna Talukdar.JPG |imagesize = 200px |alt = |caption = ৰামকৃষ্ণ তালুকদাৰৰ দ্বাৰা পৰিৱেশিত সত্ৰীয়া নৃত্য |genre = [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্য]] |signature = |inventor = |year = |country = [[অসম]], [[ভাৰত]] }} '''সত্ৰীয়া নৃত্য''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[সংগীত নাটক একাডেমী]]ৰপৰা শাস্ত্ৰীয় নৃত্য হিচাপে মৰ্যাদা প্ৰাপ্ত ৮টি নৃত্য শৈলীৰ অন্যতম। সত্ৰীয়া নৃত্যৰ 'সত্ৰীয়া' শব্দটো 'সত্ৰ'ৰ পৰা আহিছে।<ref>Thakur, Sudarsha Cultural Reportage[https://web.archive.org/web/20071015090502/http://janasadharan.com/yat/32.htm]</ref> মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] প্ৰতিষ্ঠিত সত্ৰসমূহৰ যোগেৰে প্ৰায় ১৫ শ শতিকাৰ পৰাই এই নৃত্যধাৰা [[অসম]]ত প্ৰচলিত হয়।<ref>Sethi, Arshiya Sattriya: The redefining of a tradition [https://web.archive.org/web/20070928124027/http://www.janasadharan.com/yat/31.htm]</ref> মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ আৰু তেওঁৰ প্ৰিয় শিষ্য মাধৱদেৱে ভক্তিধৰ্ম প্ৰচাৰৰ অৰ্থে, শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ সম্পদক আশ্ৰয় কৰি সৃষ্টি কৰা; তেওঁৰ পৰৱৰ্তী প্ৰচাৰকসকলে কিছু পৰিমাণে সংবৰ্দ্ধন ঘটোৱা আৰু [[সত্ৰ]]সমূহৰ হাতত সংৰক্ষিত, পৰিবৰ্ধিত,পৰিশীলিত তথা ব্যাকৰণসন্মত ভাবে জনপ্ৰিয় হৈ উঠা নৃত্যধাৰাকে সাধাৰণতে সত্ৰীয়া নৃত্য বুলি কোৱা হয়।<ref name="সত্ৰ">{{cite book | title=সত্ৰ সূৰ্য্য | publisher=কলিয়াবৰ জিলা সত্ৰ মহাসভা | author=শইকীয়া বৰবায়ন, ৰসেশ্বৰ | authorlink=সত্ৰীয়া নৃত্য কলা | year=১৯৯৭ | pages=১২৮}}</ref> ==ইতিহাস== [[File:Sattriya Group Dance.webm|thumb|সত্ৰীয়া নৃত‍্য]] ব্ৰহ্মা ৰচিত ''গন্ধৰ্ব বেদ'' বা নাট্যবেদ আৰু সদাশিৱ ৰচিত ''দ্বাদশ সহশ্ৰী''ৰ আলমতে মৰ্ত্যত ভৰতমুনিয়ে নাট্য শাস্ত্ৰ ৰচনা কৰে।<ref name="নৃ">{{cite book | title=বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা ৰচনা সম্ভাৰ | publisher=ৰাভা ৰচনাৱলী প্ৰকাশন সঙ্ঘ | author=ৰাভা, বিষ্ণুপ্ৰসাদ | authorlink=নৃত্য কলা | year=২০০৮ | pages=৭৭}}</ref> ই খৃষ্ট জন্মৰ শতিকাৰ পৰাই প্ৰচলিত।<ref name="নৃ-১">{{cite book | title=সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ স্বৰ্ণৰেখা | publisher=লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল | author=দেৱগোস্বামী, নাৰায়ণ চন্দ্ৰ | authorlink=শংকৰী সংগীতৰ ধাৰা আৰু দিগদৰ্শন | year=১৯৮৪ | pages=৫৭৮, ৫৭৯, ৫৮৮}}</ref><ref name="নৃ-২">{{cite book | title=শ্ৰীহস্ত মুক্তাৱলী | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=নেওগ, মহেশ্বৰ | authorlink=ভূমিকা | year=২০০৮ | pages=১৮}}</ref> ভৰতৰ নাট্যশাস্ত্ৰত নৃত্যত প্ৰয়োগ হোৱা বিভিন্ন কলা-কৌশলৰ ভিত্তিত চাৰিপ্ৰকাৰ প্ৰবৃত্তিত ভাগকৰা হৈছে; দাক্ষিণাত্য, অৱন্তী, পাঞ্চালী আৰু ওড্ৰ-মাগধী। ওড্ৰ-মাগধী ভাৰতৰ পূব প্ৰান্তৰৰ ঠাইবোৰক বুজাইছিল। ভাৰতৰ পূব প্ৰান্তত থকা প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ ওড্ৰ-মাগধী অংশত পৰে। ইয়াৰ দ্বাৰাই ই কথা প্ৰতীয়মান হয় যে, বৰ্তমানৰ অসম নামৰ ভূখণ্ডত খৃষ্টীয় প্ৰথম শতিকাৰ পৰাই নৃত্য-গীতৰ প্ৰচলন আছিল।<ref name="নৃ-১"/> পৰৱৰ্তীকালত ভাস্কৰবৰ্মাৰ দিনৰ পৰা অসম ভূখণ্ডৰ নৃত্যকলা কিছু উন্নত আৰু বিকশিত হয়।<ref name="নৃ-১"/> প্ৰাচীন নৃত্যকলাক ঘাইকৈ দুটা ভাগত ভাগ পৰা হয়; তাণ্ডৱ আৰু লাস্য।<ref name="নৃ"/> তণ্ডু মুনিৰ পৰা পোৱা নৃত্য শিক্ষাই তাণ্ডৱ নৃত্য। শাস্ত্ৰমতে, ব্ৰহ্মাৰ আদেশত তেওঁ ৰচনা কৰা “অমৃতমন্থন’’ নাট ভৰতমুনিয়ে পৰিৱেশন কৰে। কিন্তু শিৱই সেই নাট উপভোগ কৰিবলৈ নোপোৱাত পুনৰ ব্ৰহ্মাই “ত্ৰিপুৰ দাহ’’ ৰচনা কৰি হিমালয় পৰ্বতৰ পিছফালে অভিনীত কৰোৱায়। কিন্তু নৃত্য-গীত নথকাত শিৱ অসন্তুষ্ট হয় আৰু শিৱৰ পৰামৰ্শমতে ভৰতমুনিয়ে তণ্ডু মুনিৰ পৰা নৃত্য শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। তণ্ডু মুনিৰ পৰা শিকা নৃত্যই তাণ্ডৱ নৃত্য নামে পৰিচিত হ’ল।<ref name="নৃ-১"/> ভাস্কৰ বৰ্মাৰ দিনৰ পৰা শংকৰদেৱৰ আগৰ সময়লৈ অসমত বিভিন্ন শৈলীত নৃত্যৰ প্ৰচলন আছিল। [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধবদেৱ]] দুয়োজনা বৈষ্ণৱ গুৰুৱে স্থানীয়ভাৱে প্ৰচলিত নৃত্যৰ উপাদান আৰু সংস্কৃত নাট আৰু নৃত্যৰ আলম লৈ একশ্ৰেণীৰ নৃত্য অসমত প্ৰচলন কৰিলে, যিসমূহ বৰ্তমান সত্ৰীয়া নৃত্য ৰূপে পৰিগণিত। ===শংকৰদেৱ প্ৰৱৰ্তিত নৃত্য=== [[চিত্ৰ:সত্ৰীয়া নৃত্য.gif|210px|thumb|right|সত্ৰীয়া নৃত্যৰ এটি ভংগীমা ]] অসমত প্ৰথম শতিকাৰ পৰাই নৃত্যধাৰাৰ প্ৰচলন আছিল যদিও ই শাস্ত্ৰসন্মতভাৱে বিকাশ লাভ কৰে শংকৰদেৱৰ হাততহে। ভৰত মুনিৰ নাট্যশাস্ত্ৰৰ নীতি-নিৰ্দেশান আৰু থলুৱা উপাদান লৈ তেওঁ এক নৃত্য-গীতৰ ধাৰাৰ সৃষ্টি কৰে। পিছত সত্ৰসমূহত ই বিকশিত আৰু সম্প্ৰসাৰিত হয়। সেয়ে, শংকৰদেৱ আৰম্ভণি সৃষ্ট হ’লেও মাধৱদেবকে আদি কৰি সকলো আতা-আতৈ-সন্ত-মহন্তৰ প্ৰচেষ্টাত সত্ৰসমূহত বিকশিত হৈ উঠা এই নৃত্যধাৰাক “সত্ৰীয়া নৃত্য’’ বোলা হয়।<ref name="সত্ৰ"/><ref name="নৃত্য-৩">{{cite book | title=গৰীয়সী | publisher=সাহিত্য প্ৰকাশ,ট্ৰিবিউন ভৱন | author=গগৈ, মণিমালা | authorlink=সত্ৰীয়া নৃত্যৰ একনিষ্ঠ সাধক যতীন গোস্বামী | year=২০০৯ | pages=২৫}}</ref> উদাহৰণস্বৰূপে, ''চালি নাচ'' আৰু ''বহা নাচ'' মাধবদেৱৰ সৃষ্টি।<ref name="নৃ-১"/> আনহাতে, বৰ্তমান প্ৰচলিত জনপ্ৰিয় [[ভোৰতাল নৃত্য]], যি সত্ৰীয়া স্বীকৃতি লাভ কৰিছে, সি [[বৰপেটা সত্ৰ]]ৰ ভকত নৰহৰি বুঢ়াভকতৰ সৃষ্টি। ২০০০ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰত এক সুকীয়া শৈলীৰ এই নৃত্যক [[সংগীত নাটক একাডেমী]]য়ে ভাৰতৰ অন্যতম শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ মৰ্য্যাদা প্ৰদান কৰে।<ref name="সত্ৰ-১">{{cite web | url=http://janasadharan.com/yat/32.htm | title=সংগীত নাটক অকাডেমী | accessdate=24 December 2024 | archivedate=15 October 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071015090502/http://janasadharan.com/yat/32.htm | deadurl=yes }}</ref> ===মাধবদেৱৰ অৱদান=== শংকৰদেৱৰ মৃত্যুৰ সময়ত ধৰ্ম-কৰ্ম, কলা-সংস্কৃতি ৰক্ষাৰ ভাৰ প্ৰধান শিষ্য মাধবদেৱক দি গৈছিল। তাৰ পিছত মাধবদেৱে মথুৰাদাস বুঢ়া আতা, নাৰায়ণ দাস ঠাকুৰ আতা আদিৰ সৈতে লগ লাগি মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ লগতে কলা-সংস্কৃতি প্ৰসাৰ আৰু প্ৰচাৰৰ কাম কৰিছিল। তেওঁ বৰপেটাত “ৰঙীয়াল গৃহ’’ নিৰ্মাণ কৰি যুৱক শিল্পীক স্ত্ৰী সজাই [[চালি নাচ]] পৰিৱেশন কৰাইছিল। ৰামচৰণ ঠাকুৰৰ গুৰু চৰিত্তৰ আছে, হৃদয়ত স্তন খোপা কৰা সিন্দূৰ<br>নয়নে কাজল দিলে দেখিতে প্ৰচুৰ।<br>হাতে খাৰু গলে মণি কুণ্ডল কৰ্ণত<br>দিলা চাৰি জেঠি আৰু জ্বলে কপালত।<br>পাট শাৰী পিন্ধাই কাপেলি দিলা মাথে।<br>স্ত্ৰী হেন দেখে লোকে বুলিলা সাক্ষাতে। অৱশ্যে, ইমানখিনি কৰাৰ আগতে মাধবদেৱে বহু কষ্ট কৰিবলগীয়া হৈছিল। ৰজাৰ ৰোষৰ পৰা বাচিবলৈ শংকৰদেৱে “বৰঘৰ বৰমেল নাপাতিবলৈ আৰু নটুৱাক ননচুৱাব’’লৈ কৈ গৈছিল যদিও গুৰুৰ দেহাৱসানৰ পিছত নামধৰ্মৰ গতি স্তিমিত হৈ পৰাত ভকতক [[কৃষ্ণ]] মাহাত্ম্যৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত কৰিবলৈকে তেওঁ গুৰুবাক্য লংঘন কৰি ৰঙীয়াল গৃহ সজাইছিল। মাধবে বোলন্ত আৱে কি কৰিবো আমি<br>একখানি কথা কহো শুনিয়োক তুমি।<br>চাৰিগুটি কথা গুৰু বুলিলন্ত মোক।<br>নকৰিবা বাপু আৱে হাক দিলো তোক।<br>বৰ ঘৰ বৰ মেল নকৰিবা তুমি<br> নটুৱাক নচোৱাব হাক দেও আমি।<br>কহিয়োক সখি আৱে আমি কি কৰিবো।<br>কেনমতে আৱে গোৰু ধৰ্মক ৰাখিবো। গুৰু ধৰ্ম ৰক্ষাৰ স্বাৰ্থতে মাধবদেৱে নাট-নৃত্যৰ চৰ্চা অব্যাহত ৰাখিছিল। কোচ ৰজাৰ মন্ত্ৰী সুৰানন্দই ৰঙীয়াল গৃহ পুৰি পেলোৱাৰ পাছতো গোপনে কলা-সংস্কৃতিৰ চৰ্চা অব্যাহত ৰাখিছিল। পিছত মথুৰাদাস বুঢ়া আতা, নাৰায়ণ দাস ঠাকুৰ আতা, বৰবিষ্ণু আতা, ভৱানীপুৰীয়া গোপাল আতা আৰু [[পদ্ম আতা]]ৰ সন্মিলিত প্ৰচেষ্টাত সত্ৰীয়া নৃত্য-গীতৰ ধাৰাটি প্ৰবাহিত হৈ থাকি। ==মাটি আখৰা== সত্ৰীয়া নৃত্যৰ প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষাক মাটি আখৰা বোলে। শৰীৰৰ অঙ্গসমূহক মাটিৰ লগত সম্বন্ধ ৰাখি কৰা সাধনাই মাটি আখৰা। সত্ৰীয়া নৃত্যৰ বাবে শৰীৰ সাধনা আৰু হস্ত সাধনাৰ বাবে মাটি আখৰা কৰা হয়। মাটি আখৰাই শৰীৰৰ অংগ সঞ্চালনত প্ৰভাৱ পেলায়। মাটি আখৰা মুঠতে চৌষষ্ঠিখন, কিন্তু [[কমলাবাৰী সত্ৰ]]ত বাসত্তৰখন মাটি আখৰাৰ প্ৰচলন আছে। কিছুমান মাটি আখৰা ব্যায়াম জাতীয়, ইয়াক ’লন’ বোলে। মাটি আখৰাৰ প্ৰথমটো ভাগ দণ্ডৱত। কমলাবাৰী সত্ৰত প্ৰচলিত মাটি আখৰাবোৰ হ’ল;<ref name="নৃ-১"/> {{div col|4}} *ধেনু ভঙা *কাছ বান্ধ *মতা ওৰা *মাইকী ওৰা *বুকু চোৱা *গেৰোৱা চোৱা *হাত সলোৱা *মৈৰাই পানী খোৱা *এটীয়া হাত পকোৱা *দুটীয়া হাত পকোৱা *পচলা তোলা *পানী সিঁচা *হাড় ভঙা *যাতনি *মোৰোপা *কঁকিলা খোচা * খহকী *তেলটুপী *আঠুৱা *তমাল মোচৰা *টেটেলা *ছলনা *ছত্ৰাৱলী *বহি মুৰুকা *থিয় মুৰুকা *এটীয়া মুৰুকা *বাঘজাঁপ *ভোকোলা জাপ *ওৰাত জাপ *জলক *সিংহ জলক *তিনটীয়া জলক *চাৰিটীয়া জলক *চিটিকা *চিটিয়া নাধেই *উধাচটা *কাটি চটা *বহি চটা *ওৰা চটা *এটীয়া চটা *চৌঘুৰি বহি চটা *চৌঘূৰি ওৰা চটা *ওৰাত বহা উটা *আঠু লন *ঠিয় লন *কাটি লন *উধা লন *চৌঘুৰি কাটি লন *কাটি খৰ *চিত খৰ *লুটি খৰ *মতা পাক *মাইকী পাক *আকল পাক *শাৰী পাক *চিতা পাক *গেৰি পাক *উধা পাক *চেৰেকী পাক *উধা চেৰেকী পাক *এটীয়া ভৰিৰ পাক *কাটি পাক *উৰু পাক *টুকুৰা পাক *ঠেং মেলা টুকুৰা পাক *উৰপাক টুকুৰা *এটীয়া কামিটনা *জোৰ কামীটনা *ধেকোৰা ধেই *ধেৰ ধিনাওঁতা *ধিনা খিতিতি তাৎধেই *ধেই দাও তাৎখিতি নাধেই {{div col end}} মাটি আখৰা আয়ত্ব কৰি লোৱাৰ পিছত তাৰপৰা পূৰ্ণাংগ নৃত্যলৈ ৰূপান্তৰ কৰাই সত্ৰীয়া নৃত্য। মাটি আখৰাৰ ভাগবোৰ প্ৰকৃততে নৃত্যৰ ক্ষুদ্ৰাংশ। তাক জোৰা দিহে পিছত পূৰ্ণ নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়। ==বাদ্য== খোল, তাল, বাঁহী ইত্যাদি ==নৃত্যৰ প্ৰকাৰ== [[Image:Sattriya_dance_by_Dr_M_Kandali.ogg‎|thumb|right|সত্ৰীয়া নৃত্য, নৃত্যশিল্পী ড॰ [[মল্লিকা কন্দলী]]]] সত্ৰীয়া নৃত্য বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ আছে। আদিতে সত্ৰীয়া নৃত্যৰ প্ৰকাৰ আছিল তলত দিয়া ধৰণৰ।<ref name="নৃ-১"/> {{div col|2}} *বহা নাচ *চালি নাচ *প্ৰৱেশ নাচ *নাদুভংগী নাচ *ঝুমুৰা নাচ *কৃষ্ণ আৰু ৰামচন্দ্ৰৰ নাচ *বালককৃষ্ণৰ নাচ *স্ত্ৰী নাচ *ৰজা বীৰ আদিৰ প্ৰৱেশ নাচ *ঋষি মুনি, গৰুড় হনুমন্ত আদিৰ প্ৰৱেশ নাচ, *যুদ্ধৰ নাচ, *সূত্ৰধাৰী নাচ {{div col end}} শুদ্ধ চালি নাচ মুঠ আঠখন, ৰজাদিনীয়া চালিনাচ চাৰিখন। ==সত্ৰীয়া নৃত্যৰ বিশিষ্ট শিল্পীলৈ সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা== * [[মণিৰাম দত্ত মোক্তাৰ]] ১৯৬৩ চন * [[বাপুৰাম বায়ন আতাই]], ১৯৭৮ চন * [[ৰসেশ্বৰ শইকীয়া বৰবায়ন]], ১৯৮০ * [[ইন্দিৰা পি পি বৰা]], ১৯৯৬ * [[প্ৰদীপ চলিহা]], ১৯৯৮ * [[পৰমানন্দ বৰবায়ন]], ১৯৯৯-২০০০ * [[ঘনকান্ত বৰা]], ২০০১ * [[যতীন গোস্বামী]], ২০০৪ * [[ঘনকান্ত দত্ত বৰবায়ন]], ২০০৭ * [[মাণিক বৰবায়ন]], ২০১০ * [[যোগেন দত্ত বায়ন]], ২০১৩ * [[শাৰদী শইকীয়া]], ২০১৫ * [[হৰিচৰণ ভূঞা বৰবায়ন]], ২০১৬ * [[ৰামকৃষ্ণ তালুকদাৰ]], ২০১৭ ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons cat|Sattriya|সত্ৰীয়া নৃত্য}} * [http://www.vedanti.com/News/satriya_dance_of_assam.htm Satriya dance of Assam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305000143/http://www.vedanti.com/News/satriya_dance_of_assam.htm |date=2016-03-05 }} * [http://www.sattriya.co.in Sattriya Dance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822093135/http://sattriya.co.in/ |date=2019-08-22 }} by Mrs Devika P. Borthakur and Mr.Pulak J. Borthakur {{-}} {{ভাৰতৰ শাস্ত্ৰীয় নৃত্য}} {{অসমৰ নৃত্য}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নৃত্যসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ শাস্ত্ৰীয় নৃত্য]] ktwzg2qtwix3v3zat00u2p5qx8jojev 0 4326 625363 625303 2026-08-08T12:36:33Z Kandarpajit Kallol 6257 625363 wikitext text/x-wiki '''অসমীয়া ভাষাত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা''' ২০২১ চনলৈ মুঠ ৬০ গৰাকী সাহিত্যিকে লাভ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/showSearchAwardsResult.jsp?year=&author=&awards=AA&language=ASSAMESE| title=সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী অসমীয়াসকলৰ তথ্য |publisher=সাহিত্য অকাডেমি | accessdate=নৱেম্বৰ ১৬, ২০১২}}</ref> এই বঁটা প্ৰদান কৰে ১৯৫৪ চনত ভাৰত চৰকাৰে আনুষ্ঠানিকভাৱে উদ্বোধন কৰা ভাৰতীয় সাহিত্যৰ উন্নয়ন কল্পে গঠন কৰা [[সাহিত্য অকাডেমি]] নামৰ অনুষ্ঠানটোৱে।<ref>{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/aboutus/about.jsp | title=About Sahitya Akademi | accessdate=January 18, 2012}}</ref> এই অনুষ্ঠানটোৱে ১৯৫৫ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে [[সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]] ১৩টা ভাষাৰ ১৩ গৰাকী সাহিত্যিকক প্ৰদান কৰিছিল। এই ১৩ গৰাকী সাহিত্যিকৰ ভিতৰত অসমীয়া ভাষাৰ কবি [[যতীন্দ্ৰ নাথ দুৱৰা]]ৰ নামো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। অসমীয়া ভাষাত ২০১৭ চনলৈ মুঠ ১৮ গৰাকী সাহিত্যকে উপন্যাসত, ১৩ গৰাকীয়ে কাব্যগ্ৰন্থত, ৯ গৰাকীয়ে চুটিগল্পত, ২ গৰাকীয়ে স্মৃতিকথা বিষয়ক গ্ৰন্থত, ১ গৰাকীয়ে জীৱনী গ্ৰন্থত আৰু ৭ গৰাকীয়ে সাহিত্য-সংস্কৃতি আদি বিষয়ক গ্ৰন্থত লাভ কৰে। ড॰ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ, স্নেহ দেৱী আৰু কবীন ফুকনক মৰণোত্তৰভাৱে অকাডেমি বঁটা প্ৰদান কৰা হয়। সাহিত্য অকাডেমিৰ অসমীয়া ভাষালৈ অনুবাদ কৰা গ্ৰন্থৰ বাবেও ১৯৯০ চনৰ পৰা সাহিত্য অকাডেমি অনুবাদ বঁটা প্ৰদান কৰি আহিছে। ==সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ীসকল== {| class="wikitable sortable" width=80% |- ! বৰ্ষ ! বিজয়ী ! গ্ৰন্থ ! প্ৰকাৰ |- || ১৯৫৫ || [[যতীন্দ্ৰ নাথ দুৱৰা]] || ''[[বনফুল]]'' || কবিতা সংকলন |- || ১৯৫৬ || style="background:#ffcece; text-align:center;" colspan="3" | ''বঁটা প্ৰদান কৰা হোৱা নাই'' |- || ১৯৫৭ || style="background:#ffcece; text-align:center;" colspan="3" | ''বঁটা প্ৰদান কৰা হোৱা নাই'' |- || ১৯৫৮ || style="background:#ffcece; text-align:center;" colspan="3" | ''বঁটা প্ৰদান কৰা হোৱা নাই'' |- || ১৯৫৯ || style="background:#ffcece; text-align:center;" colspan="3" | ''বঁটা প্ৰদান কৰা হোৱা নাই'' |- || ১৯৬০ || [[বেণুধৰ শৰ্মা]] || ''[[কংগ্ৰেছৰ কাঁচিয়লি ৰ'দত]]'' || স্মৃতিকথা |- || ১৯৬১ || [[বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ ভট্টাচাৰ্য্য]] || ''[[ঈয়াৰুইঙ্গম]]'' ||উপন্যাস |- || ১৯৬২ || style="background:#ffcece; text-align:center;" colspan="3" | ''বঁটা প্ৰদান কৰা হোৱা নাই'' |- || ১৯৬৩ || style="background:#ffcece; text-align:center;" colspan="3" | ''বঁটা প্ৰদান কৰা হোৱা নাই'' |- || ১৯৬৪ || [[বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা]] || ''[[অসমৰ লোক-সংস্কৃতি (গ্ৰন্থ)|অসমৰ লোক-সংস্কৃতি]]'' || গদ্য (লোক-সংস্কৃতি বিষয়ক) |- || ১৯৬৫ || style="background:#ffcece; text-align:center;" colspan="3" | ''বঁটা প্ৰদান কৰা হোৱা নাই'' |- || ১৯৬৬ || [[অম্বিকাগিৰি ৰায়চৌধুৰী]] || ''[[বেদনাৰ উল্কা]]'' || কবিতা সংকলন |- || ১৯৬৭ || [[ত্ৰৈলোক্য নাথ গোস্বামী]] || ''[[আধুনিক গল্প সাহিত্য]]'' ||গদ্য (সাহিত্য সমালোচনা) |- || ১৯৬৮ || [[নলিনীবালা দেৱী]] || ''[[অলকানন্দা]]'' || কবিতা সংকলন |- || ১৯৬৯ || [[অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকা]] || ''মঞ্চলেখা'' || গদ্য (অসমীয়া মঞ্চ-নাট বিষয়ক) |- || ১৯৭০ || [[লক্ষ্মীনাথ ফুকন]] || ''মহাত্মাৰ পৰা ৰূপকোঁৱৰলৈ'' || স্মৃতিকথা |- || ১৯৭১ || style="background:#ffcece; text-align:center;" colspan="3" | ''বঁটা প্ৰদান কৰা হোৱা নাই'' |- || ১৯৭২ || [[চৈয়দ আব্দুল মালিক]] || ''[[অঘৰী আত্মাৰ কাহিনী]]'' ||উপন্যাস |- || ১৯৭৩ || style="background:#ffcece; text-align:center;" colspan="3" | ''বঁটা প্ৰদান কৰা হোৱা নাই'' |- || ১৯৭৪ || [[সৌৰভ কুমাৰ চলিহা]] || ''[[গোলাম]]'' ||গল্প সংকলন |- || ১৯৭৫ || [[নৱকান্ত বৰুৱা]] || ''[[ককাদেউতাৰ হাড়]]'' ||উপন্যাস |- || ১৯৭৬ || [[ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া]] || ''[[শৃংখল]]'' ||গল্প সংকলন |- || ১৯৭৭ || [[আনন্দ চন্দ্ৰ বৰুৱা]] || ''বকুল বনৰ কবিতা'' ||কবিতা সংকলন |- || ১৯৭৮ || [[হোমেন বৰগোহাঞি]] || ''[[পিতা-পুত্ৰ]]'' ||উপন্যাস |- || ১৯৭৯ || [[ভবেন বৰুৱা]]|| ''সোণালী জাহাজ'' || কবিতা সংকলন |- || ১৯৮০ || [[যোগেশ দাস]]|| ''[[পৃথিৱীৰ অসুখ]]'' ||গল্প সংকলন |- || ১৯৮১ || [[নীলমণি ফুকন (কনিষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]] || ''কবিতা'' ||কবিতা সংকলন |- || ১৯৮২ || [[মামণি ৰয়ছম গোস্বামী]] (ইন্দিৰা গোস্বামী) || ''[[মামৰে ধৰা তৰোৱাল]] আৰু দুখন উপন্যাস'' ||উপন্যাস |- || ১৯৮৩ || [[নিৰ্মলপ্ৰভা বৰদলৈ]]|| ''[[সুদীৰ্ঘ দিন আৰু ঋতু]]'' ||কবিতা সংকলন |- || ১৯৮৪ || [[দেবেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্য]]|| ''[[জংগম]]'' ||উপন্যাস |- || ১৯৮৫ || [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ]]^{{Dagger}}|| ''কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰচনা সম্ভাৰ'' ||গদ্য (সাহিত্য সমালোচনা) |- || ১৯৮৬ || [[তীৰ্থনাথ শৰ্মা]]|| ''বেণুধৰ শৰ্মা'' ||জীৱনী |- || ১৯৮৭ || [[হৰেকৃষ্ণ ডেকা]]|| ''[[আন এজন]]'' ||কবিতা সংকলন |- || ১৯৮৮ || [[লক্ষ্মীনন্দন বৰা]]|| ''[[পাতাল ভৈৰৱী]]'' ||উপন্যাস |- || ১৯৮৯ || [[হীৰেন গোহাঁই]] || ''[[অসমীয়া জাতীয় জীৱনত মহাপুৰুষীয়া পৰম্পৰা]]'' ||গদ্য |- || ১৯৯০ || [[স্নেহ দেৱী]]^{{Dagger}}|| ''স্নেহ দেৱীৰ একুঁকি গল্প'' ||গল্প সংকলন |- || ১৯৯১ || [[অজিৎ বৰুৱা]]|| ''[[ব্ৰহ্মপুত্ৰ ইত্যাদি পদ্য]]'' ||কবিতা সংকলন |- || ১৯৯২ || [[হীৰেণ ভট্টাচাৰ্য]]|| ''শ‍ইচৰ পথাৰ মানুহ'' ||কবিতা সংকলন |- || ১৯৯৩ || [[কেশৱ মহন্ত]] || ''মোৰো যে কিমান হেঁপাহ'' ||কবিতা সংকলন |- || ১৯৯৪ || [[শীলভদ্ৰ]] (ৰেৱতী মোহন দত্তচৌধুৰী)|| ''[[মধুপুৰ বহুদূৰ]]'' ||গল্প সংকলন |- || ১৯৯৫ || [[চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া]]|| ''[[মহাৰথী (উপন্যাস)|মহাৰথী]]'' ||উপন্যাস |- || ১৯৯৬ || [[নিৰুপমা বৰগোহাঞি]]|| ''[[অভিযাত্ৰী]]'' ||উপন্যাস |- || ১৯৯৭ || [[নগেন শইকীয়া]]|| ''[[আন্ধাৰত নিজৰ মুখ]]'' ||গল্প সংকলন |- || ১৯৯৮ || [[অৰুণ শৰ্মা]]|| ''[[আশীৰ্বাদৰ ৰং]]'' ||উপন্যাস |- || ১৯৯৯ || [[মেদিনী চৌধুৰী]]|| ''[[বিপন্ন সময়]]'' ||উপন্যাস |- || ২০০০ || [[অপূৰ্ব শৰ্মা]]|| ''[[বাঘে টাপুৰ ৰাতি]]'' ||গল্প সংকলন |- || ২০০১ || [[মহিম বৰা]]|| ''[[এধানী মাহীৰ হাঁহি]]'' ||উপন্যাস |- || ২০০২ || [[নলিনীধৰ ভট্টাচাৰ্য]]|| ''[[মহৎ ঐতিহ্য]]'' ||গদ্য |- || ২০০৩ || [[বীৰেশ্বৰ বৰুৱা]]|| ''অনেক মানুহ অনেক ঠাই আৰু নিৰ্জনতা'' ||কবিতা সংকলন |- || ২০০৪ || [[হীৰেন্দ্ৰ নাথ দত্ত]]|| ''মানুহ অনুকূলে'' ||কবিতা সংকলন |- || ২০০৫ || [[য়েছে দৰজে ঠংচি]]|| ''[[মৌন ওঁঠ মুখৰ হৃদয়]]'' ||উপন্যাস |- || ২০০৬ || [[অতুলানন্দ গোস্বামী]]|| ''চেনেহ জৰীৰ গাঁঠি'' ||গল্প সংকলন |- || ২০০৭ || [[পূৰবী বৰমুদৈ]]|| ''[[শান্তনুকুলনন্দন]]'' ||উপন্যাস |- || ২০০৮ || [[ৰীতা চৌধুৰী]]|| ''[[দেও লাংখুই]]'' ||উপন্যাস |- || ২০০৯ || [[ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰা]]|| ''[[কথা ৰত্নাকৰ]]'' ||উপন্যাস |- || ২০১০ || [[কেশদা মহন্ত]]|| ''অসমীয়া ৰামায়ণী সাহিত্য: কথাবস্তুৰ আঁতিগুৰি'' ||গদ্য (সাহিত্য বিষয়ক) |- || ২০১১ || [[কবীন ফুকন]]^{{Dagger}}|| ''এই অনুৰাগী এই উদাস'' ||কবিতা সংকলন |- || ২০১২ || [[চন্দনা গোস্বামী]]<ref>{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/sa-award2012.pdf | title=সাহিত্য অকাডেমি বঁটা ২০১২ | publisher=[[সাহিত্য অকাডেমি]] | date=২০ ডিচেম্বৰ, ২০১২ | accessdate=২৩ ডিচেম্বৰ, ২০১২}}</ref>|| ''[[পাটকাইৰ ইপাৰে মোৰ দেশ]]'' || উপন্যাস |- || ২০১৩ || [[ৰবীন্দ্ৰ সৰকাৰ]]|| ''ধূলিয়ৰি ভৰিৰ সাঁচ'' || কবিতা সংকলন |- || ২০১৪ || [[অৰূপা পটংগীয়া কলিতা|অৰূপা কলিতা পটংগীয়া]]|| ''[[মৰিয়ম আষ্টিন অথবা হীৰা বৰুৱা]]'' || গল্প সংকলন<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Assam-and-Bodo-writers-to-get-the-award/articleshow/45578962.cms Assamese and Bodo writers to get the award Times of India অনলাইন, ২০ ডিচেম্বৰ, ২০১৪ | আহৰণ কৰা হৈছে: ৬ জানুৱাৰী, ২০১৫]</ref> |- || ২০১৫ || [[কুল শইকীয়া]]|| ''আকাশৰ ছবি আৰু অন্যান্য গল্প'' || গল্প সংকলন<ref name="Fifteen">{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/sahityaakademiawards2015-e.pdf | title=Sahitya Akademi Main award - 2015 | publisher=সাহিত্য অকাডেমিৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট | date=17 December 2015 | accessdate=17 December 2015}}</ref> |- || ২০১৬ || [[জ্ঞান পূজাৰী]]|| ''মেঘমালাৰ ভ্ৰমণ'' || কবিতা সংকলন<ref>{{cite web | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec2216/at051 | title=Sahitya Akademi Main award - 2016 | publisher=অসম ট্ৰিবিউন | date=21 December 2016 | accessdate=22 December 2016 | archivedate=22 December 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20161222221929/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec2216/at051 | deadurl=yes }}</ref> |- || ২০১৭ || [[জয়ন্ত মাধৱ বৰা]] || ''মৰিয়াহোলা'' || উপন্যাস |- || ২০১৮ || [[সনন্ত তাঁতি]] || ''[[কাইলৈৰ দিনটো আমাৰ হ'ব]]'' || কবিতা সংকলন<ref>{{cite web | url=https://www.asomiyapratidin.in/2018-sahittya-akademi-prize/ | title=২০১৮ বৰ্ষৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা ঘোষণা | publisher=[[অসমীয়া প্ৰতিদিন]] | date=৫ জানুৱাৰী ২০১৯ | accessdate=৩১ জানুৱাৰী ২০১৯ | archivedate=2019-12-28 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20191228082513/https://www.asomiyapratidin.in/2018-sahittya-akademi-prize/ | deadurl=yes }}</ref> |- || ২০১৯ || [[জয়শ্ৰী গোস্বামী মহন্ত]] || ''চাণক্য'' || উপন্যাস<ref>{{cite web | url=https://assam.nenow.in/sahitya-academy-award-to-assam-writer-joyshree-goswami-and-phukan-ch-basumatary/ | title=জয়শ্ৰী গোস্বামী মহন্ত আৰু ফুকন চন্দ্ৰ বসুমতাৰীলৈ সাহিত্য অকাডেমী বঁটা | first= কল্পজ্যোতি | last = শইকীয়া | publisher=নৰ্থ-ইষ্ট নাও | date=১৮ ডিচেম্বৰ ২০১৯ | accessdate=১৯ ডিচেম্বৰ ২০১৯}}</ref> |- || ২০২০ || [[অপূৰ্ব কুমাৰ শইকীয়া]] || ''[[বেংছতা]]'' || চুটিগল্প সংকলন<ref>{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/pdf/sahityaakademiawards2020.pdf | title=সাহিত্য অকাডেমি বঁটা ২০২০ | publisher=[[সাহিত্য অকাডেমি]] | date=১২ মাৰ্চ, ২০১২ | accessdate=১২ মাৰ্চ, ২০১২}}</ref> |- || ২০২১ || [[অনুৰাধা শৰ্মা পূজাৰী]] || ''[[ইয়াত এখন অৰণ্য আছিল]]'' || উপন্যাস<ref name "news18">{{Cite web|title= ভালখবৰ! অনুৰাধা শৰ্মা পূজাৰীলৈ সাহিত্য অকাডেমী বঁটা|publisher=News18 Assam-NorthEast |url=https://assam.news18.com/news/assam/2021-sahitya-akademy-award-to-anuradha-sarma-pujari-hb-183267.html ||url-status=live}}</ref> |- || ২০২২ || [[মনোজ কুমাৰ গোস্বামী]] || ''ভুল সত্য'' || গল্প সংকলন<ref name="akademi">{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/four-from-assam-1-from-manipur-selected-for-sahitya-akademi-awards/articleshow/96440185.cms | title=Four from Assam, 1 from Manipur selected for Sahitya Akademi | publisher=Times of India | accessdate=23 December 2022 | author=Das, Mukut}}</ref> |- || ২০২৩ || [[প্ৰণৱজ্যোতি ডেকা]] || ''ড॰ প্ৰণৱজ্যোতি ডেকাৰ শ্ৰেষ্ঠ গল্প'' || গল্প সংকলন<ref>{{cite web | url=https://www.pratidintime.com/national/sahitya-akademi-awards-assamese-author-pranavjyoti-deka-bags-prestigious-gong | title=Sahitya Akademi Awards: Assamese Author Pranavjyoti Deka Bags Prestigious Gong | publisher=Pratidin Time | date=20 December 2023 | accessdate=20 December 2023}}</ref> |- || ২০২৪ || [[সমীৰ তাঁতী]] || ''[[ফৰিংবোৰে বাটৰ কথা জানে]]'' || কবিতা সংকলন |- |২০২৫ |[[দেৱব্ৰত দাস]] |কড়ি খেলাৰ সাধু |উপন্যাস |} : {{Dagger}} এই চিহ্নই মৰণোত্তৰভাৱে প্ৰদান কৰা সূচাইছে ==অনুবাদ বঁটা বিজয়ীসকল== অসমীয়া ভাষালৈ অনুবাদ কৰা গ্ৰন্থৰ বাবে তলত উল্লিখিত লেখকসকলক সাহিত্য অকাডেমিয়ে অনুবাদ সাহিত্যিৰ বঁটা প্ৰদান কৰিছে:<ref>{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/awards/anuvad_samman_suchi.jsp#ASSAMESE | title=অকাডেমি অনুবাদ বঁটা | publisher=[[সাহিত্য অকাডেমি]] | lang= ইংৰাজী | accessdate=৩১ জানুৱাৰী ২০১৯}}</ref> {| class="wikitable sortable" width=80% |- ! বৰ্ষ ! বিজয়ী ! গ্ৰন্থ ! মূল গ্ৰন্থ ! মূল লেখক ! মূল ভাষা ! প্ৰকাৰ |- || ১৯৯০ || নৰেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা || ''আত্মজীৱন চৰিত'' || ''এন অটোবায়'গ্ৰাফী'' || [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] || [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] || আত্মজীৱনী |- || ১৯৯১ || [[ৰাধিকামোহন ভাগৱতী]] || ''আমাৰ বাতৰি কাকতৰ কাহিনী'' || ''দ্য ষ্টৰি অৱ আৱাৰ নিউজপেপাৰচ'' || চঞ্চল সৰকাৰ || ইংৰাজী || |- || ১৯৯২ || বিমল ভাগৱতী || ''যযাতি'' || ''যযাতি'' || বিষ্ণু সখাৰাম খাণ্ডেকাৰ || [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] || উপন্যাস |- || ১৯৯৩ || [[ফণী তালুকদাৰ]] || ''অঘৰী অৱতাৰ'' || ''আৱাৰা মচিহা'' || বিষ্ণু প্ৰভাকৰ || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || উপন্যাস |- || ১৯৯৪ || [[বসুন্ধৰা শইকীয়া]] || ''দত্তা'' || ''দত্তা'' || [[শৰৎচন্দ্ৰ চট্টোপাধ্যায়]] || [[বঙালী ভাষা|বঙালী]] || উপন্যাস |- || ১৯৯৫ || [[কুলনাথ গগৈ]] || ''অৰণ্যৰ অধিকাৰ'' || ''অৰণ্যেৰ অধিকাৰ'' || [[মহাশ্বেতা দেৱী]] || বঙালী || উপন্যাস |- || ১৯৯৬ || [[তিলক হাজৰিকা]] || ''ফণীশ্বৰনাথ ৰেণুৰ শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী'' || ''ফণীশ্বৰনাথ ৰেণু কি শ্ৰেষ্ঠ কাহানীয়া'' || [[ফণীশ্বৰনাথ ৰেণু]] || হিন্দী || চুটি গল্প সংকলন |- || ১৯৯৭ || [[কীৰ্তিনাথ হাজৰিকা]] || ''গান্ধী: জীৱন কথা'' || ''গান্ধী: এ লাইফ'' || [[কৃষ্ণ কৃপালানী]] || ইংৰাজী || জীৱনী |- || ১৯৯৮ || [[গৌৰীশংকৰ ভট্টাচাৰ্য্য]] || ''স্বাধীনতাৰ ৰাজ-বিচাৰ'' || ''ট্ৰায়েলচ্ অফ ইন্দিপেণ্ডেচ্'' || বি আৰ আগৰৱালা || ইংৰাজী || ৰচনা |- || ১৯৯৯ || [[নিৰুপমা ফুকন]] || ''গোদান'' || ''গোদান'' || [[প্ৰেমচন্দ|মুন্সী প্ৰেমচন্দ]] || হিন্দী || উপন্যাস |- || ২০০০ || [[তীৰ্থ ফুকন]] || ''তমশ'' || ''তমশ'' || ভীমশেন চাহানী || হিন্দী || উপন্যাস |- || ২০০১ || [[শুচিব্ৰতা ৰায়চৌধুৰী]] || ''বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ আঁতিগুৰি আৰু বিকাশ'' || ''অৰিজিন এণ্ড ডেভেলপমেণ্ট অৱ ৱৈষ্ণৱিজম'' || এচ জয়চৱাল || ইংৰাজী || |- || ২০০২ || প্ৰভাত চন্দ্ৰ শৰ্মা || ''কাদম্বৰী'' || ''[[কাদম্বৰী]]'' || [[বাণভট্ট]] || [[সংস্কৃত]] || কাল্পনিক লেখ |- || ২০০৩ || ৰাজেন শইকীয়া || ''পুতলা নাচৰ ইতিহাস'' || ''[[পুতুল নাচেৰ ইতিকথা]]'' || [[মানি‍ক বন্দ্যোপাধ্যায়]] || বঙালী || উপন্যাস |- || ২০০৪ || [[প্ৰীতি বৰুৱা]] || ''ৰথচক্ৰ'' || ''ৰথচক্ৰ'' || শ্ৰীপাদ নাৰায়ণ পেণ্ডচে || মাৰাঠী || উপন্যাস |- || ২০০৫ || [[প্ৰফুল্ল কটকী]] || ''আনটাচেবলচ্'' || ''আনটাচেবলচ্'' || বনমালী গোস্বামী || ইংৰাজী || উপন্যাস |- || ২০০৬ || হেমেশ্বৰ দিহিঙীয়া || ''অভামনিতাৰ আত্মকথা'' || ''কিচ্চা গুলাম'' || ৰমেশ চন্দ্ৰ শ্বাহ || হিন্দী || উপন্যাস |- || ২০০৭ || [[মলয়া খাউণ্ড]] || ''দাদীবুঢ়া'' || ''দাদীবুঢ়া'' || [[গোপীনাথ মোহান্তি]] || [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]] || উপন্যাস |- || ২০০৮ || [[মালিনী গোস্বামী]] || ''হৰ্ষচৰিত'' || ''হৰ্ষচৰিত'' || [[বাণভট্ট]] || সংস্কৃত || জীৱনী |- || ২০০৯ || [[যতীন্দ্ৰ কুমাৰ বৰগোহাঞি]] || ''লোকায়ত দৰ্শন'' || ''লোকায়ত দৰ্শন'' || দেৱীপ্ৰসাদ চট্টোপাধ্যায় || বঙালী || সমালোচনা |- || ২০১০ || [[অনুপমা দত্ত শইকীয়া]] || ''ওপজা মাটিৰ হাত বাউলী'' || ''মাৰালি মন্নিগে'' || কে শিৱৰাম কাৰন্ত || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || উপন্যাস |- || ২০১১ || [[সুৰেশ শৰ্মা]] || ''[[অদম্য শক্তি]]'' || ''ইন্‌ডমিটেব্‌ল্‌ স্পিৰিট'' || [[এ পি জে আব্দুল কালাম]] || ইংৰাজী || ৰচনা |- || ২০১২ || পংকজ ঠাকুৰ || ''বিদীৰ্ণ বাঘযাই'' || ''ঝাডাঝডতী'' || বিশ্বাস পাটিল || মাৰাঠী || উপন্যাস |- || ২০১৩ || দীপিকা চক্ৰৱৰ্তী^{{Dagger}} || ''সেই সময় (দ্বিতীয় খণ্ড)'' || ''সেই সময়'' || [[সুনীল গঙ্গোপাধ্যায়]] || বঙালী || উপন্যাস |- || ২০১৪ || বিপুল দেউৰী || ''দ্য ইম্মৰটেলছ অব্ মেলুহা'' || ''[[দ্য ইমৰ্টেলছ অফ মেলুহা]]'' || [[অমিষ ত্ৰিপাঠী]] || ইংৰাজী || উপন্যাস |- || ২০১৫ || সুৰেণ তালুকদাৰ || ''গণদেৱতা'' || ''গণদেবতা'' || [[তাৰাশংকৰ বন্দ্যোপাধ্যায়]] || বঙালী || উপন্যাস |- || ২০১৬ || তপেশ্বৰ শৰ্মা || ''উপনিষদ - পদ্যনুবাদ'' || ''[[উপনিষদ]]'' || ''বিভিন্ন লেখক'' || সংস্কৃত || কবিতা |- || ২০১৭ || বাবুল তামুলী || ''এটি কলি দুটি পাত'' || ''টু লীভ্&zwnj;ছ এণ্ড এ বাড'' || [[মুল্কৰাজ আনন্দ]] || ইংৰাজী || উপন্যাস |- || ২০১৮ || পাৰ্থপ্ৰতিম হাজৰিকা<ref>{{cite web | url=https://assam.nenow.in/sahitya-akademi-translation-award-for-partha-pratim-hazarika/ | title=পাৰ্থপ্ৰতিম হাজৰিকালৈ সাহিত্য অকাডেমিৰ অনুবাদ বঁটা | publisher=নৰ্থ-ইষ্ট নাও | date=২৯ জানুৱাৰী ২০১৯ | accessdate=৩১ জানুৱাৰী ২০১৯}}</ref> || ''ৰামায়ণ: গংগাৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰলৈ'' || ''ৰামায়ণ: ফ্ৰম গংগা টু ব্ৰহ্মপুত্ৰ'' || [[মামণি ৰয়ছম গোস্বামী]] || ইংৰাজী || ৰচনা |- || ২০১৯ || [[নৱ কুমাৰ সন্দিকৈ]]<ref>{{cite web | url=https://janambhumi.in/VGtSRk5FNUVhejA9/%E0%A6%A8%E0%A7%B1-%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A7%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A7%88,-%E0%A6%97%E0%A7%8B%E0%A6%AA%E0%A7%80%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5-%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%B2%E0%A7%88-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AF-%E0%A6%85%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6-%E0%A6%AC%E0%A6%81%E0%A6%9F%E0%A6%BE.html | title=নৱ কুমাৰ সন্দিকৈ, গোপীনাথ ব্ৰহ্মলৈ সাহিত্য অকাডেমিৰ অনুবাদ বঁটা | publisher=জনসাধাৰণ | date=২৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২০ | accessdate=২৬ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২০ | archivedate=2020-02-26 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20200226114440/https://janambhumi.in/VGtSRk5FNUVhejA9/%25E0%25A6%25A8%25E0%25A7%25B1-%25E0%25A6%2595%25E0%25A7%2581%25E0%25A6%25AE%25E0%25A6%25BE%25E0%25A7%25B0-%25E0%25A6%25B8%25E0%25A6%25A8%25E0%25A7%258D%25E0%25A6%25A6%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%2595%25E0%25A7%2588,-%25E0%25A6%2597%25E0%25A7%258B%25E0%25A6%25AA%25E0%25A7%2580%25E0%25A6%25A8%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25A5-%25E0%25A6%25AC%25E0%25A7%258D%25E0%25A6%25B0%25E0%25A6%25B9%25E0%25A7%258D%25E0%25A6%25AE%25E0%25A6%25B2%25E0%25A7%2588-%25E0%25A6%25B8%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25B9%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%25A4%25E0%25A7%258D%25E0%25A6%25AF-%25E0%25A6%2585%25E0%25A6%2595%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25A6%25E0%25A7%2587%25E0%25A6%25AE%25E0%25A6%25BF%25E0%25A7%25B0-%25E0%25A6%2585%25E0%25A6%25A8%25E0%25A7%2581%25E0%25A6%25AC%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25A6-%25E0%25A6%25AC%25E0%25A6%2581%25E0%25A6%259F%25E0%25A6%25BE.html | deadurl=yes }}</ref> || ''ৰাজতৰংগীনি'' || ''ৰাজতৰংগীনি'' || [[কলহণ]] || সংস্কৃত || ঐতিহাসিক ইতিবৃত্ত |- || ২০২০ || [[দিগন্ত বিশ্ব শৰ্মা]] || ''ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ ভিত্তি'' ||''দ্য ৰেনেছাঁ ইন ইণ্ডিয়া এণ্ড আদাৰ এছেজ অৱ ইণ্ডিয়ান কালচাৰ'' || শ্ৰী অৰবিন্দ || ইংৰাজী || প্ৰবন্ধ সংকলন<ref>{{cite web | url=https://rongilibarta.com/দিগন্ত-বিশ্ব-শৰ্মালৈ-সাহ/ | title=দিগন্ত বিশ্ব শৰ্মালৈ সাহিত্য অকাডেমিৰ সন্মানীয় অনুবাদ বঁটা | publisher=ৰঙিলী বাৰ্তা | date=১৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১ | accessdate=৩০ ডিচেম্বৰ ২০২১}}</ref> |- || ২০২১ || [[পৰী হিলৈদাৰী]] || ''দাঁতি পাৰৰ মানুহ'' || দ্য লেজেণ্ড অফ পেনচাম || [[মামাং দাই]] || ইংৰাজী || উপন্যাস<ref name="assam.nenow.in">{{cite web | url=https://assam.nenow.in/2021-sahitya-akademi-prize-for-translation-to-pori-hiloidari/ | title=পৰী হিলৈদাৰীলৈ ২০২১ বৰ্ষৰ অনুবাদ সাহিত্যৰ অকাডেমি বঁটা | publisher=assam.nenow.in | date=24 June 2022 | accessdate=25 June 2022}}</ref> |- || ২০২২ || [[জুৰি দত্ত]] || ''কচাৰেথি: আৰায়া নাৰী'' || কচাৰেথি || নাৰায়ণ|| [[মালয়ালম]] || উপন্যাস |- || ২০২৩ || লক্ষজ্যোতি গগৈ সন্দিকৈ || ''মোৰ জীৱনটো'' || ওৱান্স আপন ইন লাইফ: বাৰ্ণ্ট কাৰী এণ্ড ব্লাদি ৰেগছ|| টেমচুলা আও || ইংৰাজী || আত্মজীৱনী |} : {{Dagger}} এই চিহ্নই মৰণোত্তৰভাৱে প্ৰদান কৰা সূচাইছে ==শিশু সাহিত্য পুৰস্কাৰ== ২০১০ চনৰ পৰা সাহিত্য অকাডেমিয়ে অসমীয়া ভাষাৰ শিশু সাহিত্যিকসকললৈ শিশু সাহিত্য পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰি আহিছে:<ref>{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/awards/bal%20sahitya%20samman_suchi.jsp | title=বাল সাহিত্য পুৰস্কাৰ | publisher=[[সাহিত্য অকাডেমি]] | lang= ইংৰাজী | accessdate=৩১ জানুৱাৰী ২০১৯}}</ref> {| class="wikitable sortable" width=60% |- ! বৰ্ষ ! বিজয়ী ! গ্ৰন্থ ! প্ৰকাৰ |- || ২০১০ || [[গগনচন্দ্ৰ অধিকাৰী]] || style="background:#CEE8F0; text-align:center;" colspan="2" | ''শিশু সাহিত্যলৈ কৰা সামগ্ৰিক অৱদানৰ বাবে'' |- || ২০১১ || [[বন্দিতা ফুকন]] || ''সেউজীয়া ধৰণী'' || উপন্যাস |- || ২০১২ || [[শান্তনু তামূলী]] || style="background:#CEE8F0; text-align:center;" colspan="2" | ''শিশু সাহিত্যলৈ কৰা সামগ্ৰিক অৱদানৰ বাবে'' |- || ২০১৩ || [[তোষপ্ৰভা কলিতা]] || style="background:#CEE8F0; text-align:center;" colspan="2" | ''শিশু সাহিত্যলৈ কৰা সামগ্ৰিক অৱদানৰ বাবে'' |- || ২০১৪ || [[দীনেশ চন্দ্ৰ গোস্বামী]] || ''বিজ্ঞানৰ অনুপম জগত'' || ৰচনা |- || ২০১৫ || [[এলি আহমেদ]] || style="background:#CEE8F0; text-align:center;" colspan="2" | ''শিশু সাহিত্যলৈ কৰা সামগ্ৰিক অৱদানৰ বাবে'' |- || ২০১৬ || [[হৰপ্ৰিয়া বাৰুকিয়াল বৰগোহাঞি]] || style="background:#CEE8F0; text-align:center;" colspan="2" | ''শিশু সাহিত্যলৈ কৰা সামগ্ৰিক অৱদানৰ বাবে'' |- || ২০১৭ || [[হৰেন্দ্ৰ নাথ বৰঠাকুৰ]] || style="background:#CEE8F0; text-align:center;" colspan="2" | ''শিশু সাহিত্যলৈ কৰা সামগ্ৰিক অৱদানৰ বাবে'' |- || ২০১৮ || [[যুগললোচন দাস]] || ''সোনবালি বাগিচাৰ ভূত'' || উপন্যাস |- || ২০১৯ || শ্বামীম নাছৰিণ || ''মিলি, অমিয়া আৰু এখন নদী'' || চুটিগল্প সংকলন |- || ২০২০ || [[মাধুৰীমা ঘৰফলীয়া]] || ''ফচং'' || চুটিগল্প সংকলন<ref>{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/pdf/Pressrelease_BSP-2020.pdf | title=সাহিত্য অকাডেমি শিশু সাহিত্য পুৰস্কাৰ ২০২০ | publisher=[[সাহিত্য অকাডেমি]] | date=১২ মাৰ্চ, ২০১২ | accessdate=১২ মাৰ্চ, ২০১২}}</ref> |- || ২০২১ || [[মৃণাল কলিতা]] || ''[[বকুল ফুলৰ দৰে]]'' || উপন্যাস |- || ২০২২ || [[দিগন্ত ওজা]] || ''ডাঙৰ মানুহৰ সাধু'' || |- || ২০২৩ || [[ৰথীন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী]] || ''পোৱালমণি আৰু চিচিঙৰ দুঃসাহসিক অভিযান'' || উপন্যাস |- || ২০২৪ || [[ৰঞ্জু হাজৰিকা]] || ''বিপন্ন বিস্ময় খেল'' || উপন্যাস |- || ২০২৫ || সুৰেন্দ্ৰ মোহন দাস||''মইনাহঁতৰ পদ্য'' || পদ্য সংকলন |} ==যুৱ পুৰস্কাৰ== ২০১১ চনৰ পৰা সাহিত্য অকাডেমিয়ে অসমীয়া ভাষাৰ উদীয়মান যুৱ সাহিত্যিকসকললৈ যুৱ পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰি আহিছে:<ref>{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/awards/yuva_samman_suchi.jsp | title=যুৱা পুৰস্কাৰ | publisher=[[সাহিত্য অকাডেমি]] | lang= ইংৰাজী | accessdate=৩১ জানুৱাৰী ২০১৯}}</ref> {| class="wikitable sortable" width=60% |- ! বৰ্ষ ! বিজয়ী ! গ্ৰন্থ ! প্ৰকাৰ |- || ২০১১ || [[অৰিন্দম বৰকটকী]] || ''অনুশীলন'' || ৰচনা |- || ২০১২ || [[কমল কুমাৰ তাঁতী]] || ''মাৰাংবুৰু আমাৰ পিতা'' || কবিতা |- || ২০১৩ || [[বিজয় শংকৰ বৰ্মন]] || ''অশোকাষ্টমী'' || কবিতা |- || ২০১৪ || [[মণিকা দেৱী]] || ''জহৰ-মহৰ'' || চুটি গল্প সংকলন |- || ২০১৫ || [[মৃদুল হালৈ]] || ''[[অকলে আছোঁ কুশলে আছোঁ]]'' || কবিতা |- || ২০১৬ || [[প্ৰাৰ্থনা শইকীয়া]] || ''জঁটাধাৰী'' || উপন্যাস |- || ২০১৭ || প্ৰতীম বৰুৱা || ''সোধা নহ'ল তোক অ' বকুল'' || কবিতা |- || ২০১৮ || [[বিপাশা বৰা]] || ''মৌ-মাখি সাম্ৰাজ্য'' || চুটি গল্প সংকলন |- || ২০১৯ || [[সঞ্জীৱ পল ডেকা]] || ''এইপিনে কি আছে?'' || চুটি গল্প সংকলন |- || ২০২০ || দ্বিজেন কুমাৰ দাস || ''মেঘ-ঘোঁৰা'' || কবিতা<ref>{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/pdf/Pressrelease_YP-2020.pdf | title=সাহিত্য অকাডেমি যুৱ পুৰস্কাৰ ২০২০ | publisher=[[সাহিত্য অকাডেমি]] | date=১২ মাৰ্চ, ২০১২ | accessdate=১২ মাৰ্চ, ২০১২}}</ref> |- || ২০২১ || [[অভিজিৎ বৰা]] ||''ডেউকা কোবাই যায়'' || চুটিগল্প সংকলন |- || ২০২২ || প্ৰদ্যুম্ন কুমাৰ গগৈ ||''চকী আৰু অন্যান্য গল্প'' || চুটিগল্প সংকলন |- || ২০২৩ || [[জিন্তু গীতাৰ্থ]] ||''মন মৰা তৰা'' || চুটিগল্প সংকলন |- || ২০২৪ || [[নয়নজ্যোতি শৰ্মা]] ||''[[জাল কটা জুই]]'' || চুটিগল্প সংকলন |- || ২০২৫ || সুপ্ৰকাশ ভূঞা ||''কুঁচিয়ানামা'' || চুটিগল্প সংকলন |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{সাহিত্য অকাডেমি বঁটা|state=expanded}} {{অসমীয়া ভাষা|state=expanded}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্য পুৰস্কাৰ|সাহিত্য অকাডেমি বঁটা অসমীয়া]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী ]] [[শ্ৰেণী:অসম সম্পৰ্কীয় তালিকা]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]] 9ue9fbth0dn6sh5x5ufg7icsrts1g2p 0 28651 625389 448900 2026-08-08T15:36:26Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625389 wikitext text/x-wiki {{infobox football club | clubname = ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাব<br />East Bengal F. C. | current = 2012–13 East Bengal F.C. season | image = [[File:Kf east bengal logo.png|150px]] | fullname = ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাব | nickname = The Red and Gold | founded = {{Start date|df=yes|1920}} ''ইষ্ট বেংগল ক্লাব'' হিচাপে | ground = [[চল্ট লে’ক ষ্টেডিয়াম]],<br>ইষ্ট বেংগল গ্ৰাউণ্ড | capacity = ৮৫,০০০<br/>২৩,৫০০ | owner = ইমামী ইষ্ট বেংগল এফ চি প্ৰাঃ লিঃ | chairman = | manager = [[মানুয়েল মানোলো দিয়াজ]] | league = [[ইণ্ডিয়ান চুপাৰ লীগ]] | season = [[2020–21 Indian Super League|২০২০–২১]] | position = ইণ্ডিয়ান চুপাৰ লীগ, নৱম | pattern_b1 = _EastBengal_21_22 | pattern_la1 = _whiteborder | pattern_ra1 = _whiteborder | pattern_sh1 = _whitesides | pattern_so1 = _2 yellow stripes | leftarm1 = ffcd2e | rightarm1 = ed1c24 | shorts1 = 000000 | socks1 = ed1c24 | pattern_b2 = _EastBengal_21_22_Away | pattern_la2 = _EastBengal_21_22 | pattern_ra2 = _EastBengal_21_22 | pattern_sh2 = _EastBengal_21_22_Away | pattern_so2 = | leftarm2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | socks2 = ffffff | pattern_b3 = _EastBengal_21_22_Third | pattern_la3 = _whiteborder | pattern_ra3 = _whiteborder | pattern_sh3 = _whitesides | pattern_so3 = | leftarm3 = 1b66c6 | rightarm3 = 1b66c6 | shorts3 = 1b66c6 | socks3 = ffffff |website =http://eastbengalfootballclub.com/index.php }} '''ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাব''' ({{lang-en|East Bengal Football Club}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ সৰ্বাধিক সফল [[ফুটবল]] ক্লাববোৰৰ অন্যতম। [[পশ্চিম বংগ]]ৰ [[কলিকতা]] চহৰত অৱস্থিত এই ফুটবল ক্লাবটোৱে এতিয়ালৈকে তিনিবাৰকৈ [[নেচনেল ফুটবল লীগ]] আৰু [[আই-লীগ]] আৰু সাতবাৰ [[ফেডাৰেচন কাপ]] জিকিছে। বৰ্তমান ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাব ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ ফুটবল লীগ, [[ইণ্ডিয়ান চুপাৰ লীগ]]ত খেলা ক্লাব সমূহৰ অন্যতম ক্লাব। ১৯২০ চনত এই ক্লাবৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯২০ চনৰ ২৮ জুলাই তাৰিখে [[মোহন বাগান এথলেটিক ক্লাব|মোহন বাগান]]ৰ এখন খেলত ক্লাবৰ পৰিচালকে ডিফেণ্ডাৰ শৈলেস বসুক নেখেলোৱাৰ কথাটোত মোহন বাগান ক্লাবৰ উপাধ্যক্ষ সুৰেশ চন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ খং উঠে আৰু তেখেতে মোহন বাগান ক্লাব এৰি দি ১৯২০ চনৰ ১ আগষ্ট তাৰিখে ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাব প্ৰতিষ্ঠা কৰে<ref name=EastBengal1920>{{cite web|title=THE RISE OF EAST BENGAL CLUB|url=http://eastbengalfootballclub.com/legacy.php|work=East Bengal Football Club|accessdate=29 May 2012|archivedate=18 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120818124203/http://eastbengalfootballclub.com/legacy.php|deadurl=yes}}</ref>। ১৯৯৭ চনত ইষ্ট বেংগল ক্লাবে [[এচিয়ান কাপ ৱিনাৰ্ছ কাপ]]ত যোগদান কৰা প্ৰথম ভাৰতীয় ক্লাবৰ সন্মান লাভ কৰে<ref>http://www.rsssf.com/tablesa/ascup98.html#cwc</ref>। ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবৰ চিৰবৈৰী ক্লাব হৈছে [[মোহন বাগান এথলেটিক ক্লাব|মোহন বাগান]]। মোহন বাগান আৰু ইষ্ট বেংগল ক্লাবৰ মুখামুখি খেল বিলাকক [[কলিকতা ডাৰ্বি]] বুলি জনা যায়। ==বুৰঞ্জী== ১৯২০ চনৰ ২৮ জুলাই তাৰিখে [[মোহন বাগান এথলেটিক ক্লাব|মোহন বাগান ফুটবল ক্লাবে]] জোৰাবাগান ক্লাবৰ বিৰুদ্ধে [[কোচবিহাৰ কাপ]]ৰ এখন খেলত অৱতীৰ্ণ হৈছিল<ref name=RiseofEastBengal>{{cite web|title=THE RISE OF EAST BENGAL CLUB|url=http://eastbengalfootballclub.com/legacy.php|work=East Bengal Football Club|accessdate=10 August 2012|archivedate=18 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120818124203/http://eastbengalfootballclub.com/legacy.php|deadurl=yes}}</ref>। সেই খেলখনত মোহন বাগান দলৰ প্ৰথম এঘাৰজন খেলুৱৈৰপৰা কোনো অজ্ঞাত কাৰণত ডিফেণ্ডাৰ শৈলেস বসুক বাদ দিয়া হৈছিল<ref name=RiseofEastBengal/>। মোহন বাগানৰ উপাধ্যক্ষ সুৰেশ চন্দ্ৰ চৌধুৰীয়ে বসুক দলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাটো বিছাৰিছিল কিন্তু দলৰ প্ৰশিক্ষক সকলে সেই কথাটো আওকান কৰাত চৌধুৰীয়ে মোহন বাগান ক্লাব এৰি দিয়ে। পিছত ১৯২০ চনৰে ১ আগষ্ট তাৰিখে সুৰেশ চন্দ্ৰ চৌধুৰী, ৰাজা চৌধুৰী, ৰমেশ সেন আৰু অৰবিন্দ ঘোষ লগ হৈ ইষ্ট বেংগল ক্লাব গঠন কৰে<ref name=RiseofEastBengal/>। ইষ্ট বেংগল ক্লাবে সেই মাহতে '''হাৰকিউলিছ কাপ'''ত যোগ দি প্ৰথম ফুটবল প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰে<ref name=RiseofEastBengal/>। ইষ্ট বেংগল সেই প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী হয় আৰু তাৰ পিছত ইষ্ট বেংগল [[ভাৰতীয় ফুটবল এ’ছচিয়েচন]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। তাৰ পিছত আই. এফ. এ’. দ্বিতীয় ডিভিজনত ইষ্ট বেংগলে অংশ গ্ৰহণ কৰি লীগ ফুটবলত নিজৰ অভিষেক ঘটায়<ref name=RiseofEastBengal/>। নিজৰ প্ৰথম ক্ৰীড়াবৰ্ষত ইষ্ট বেংগলে [[আই. এফ. এ’. শ্বিল্ড দ্বিতীয় ডিভিজন]]ৰ তৃতীয় স্থানত থাকে<ref name=RiseofEastBengal/>। ১৯২৪ চনত ইষ্ট বেংগল ক্লাবে আই. এফ. এ’. দ্বিতীয় ডিভিজনত দ্বিতীয় স্থানত থাকে। প্ৰথম স্থানত আছিল '''কেমেৰুন-বি''' দলটো<ref name=RiseofEastBengal/>। কিন্তু যিহেতু '''কেমেৰুন-এ''' দলটো ইতিমধ্যেই [[আই. এফ. এ’. শ্বিল্ড প্ৰথম ডিভিজন]]ত আছিল, সেয়ে '''কেমেৰুন-বি''' দলে প্ৰথম ডিভিজনলৈ উন্নীত হোৱাৰ যোগ্যতা নাপায় আৰু ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবে প্ৰথম বাৰৰ বাবে আই. এফ. এ’. শ্বিল্ডৰ প্ৰথম ডিভিজনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ পায়<ref name=RiseofEastBengal/>। [[ভাৰতীয় ফুটবল এ’ছচিয়েচন|আই. এফ. এ’]] (ইণ্ডিয়ান ফুটবল এ’ছচিয়েচন) তেতিয়া এক [[ব্ৰিটিছ]] সংস্থা আছিল আৰু ইয়াৰ নিয়মমতে তেতিয়া মাত্ৰ দুটা ভাৰতীয় ফুটবল দলেহে প্ৰথম ডিভিজনত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰিছিল। সেইবছৰ এই লীগত খেলিবলৈ যোগ্যতা অৰ্জন কৰা তৃতীয় দল হৈছে ইষ্ট বেংগল আৰু এই কথাটোৱে কিছু আপত্তিৰ সৃষ্টি কৰিছিল। আপত্তি মীমাংসা কৰিবলৈ লীগৰ প্ৰথম ডিভিজনৰ সমূহ ক্লাবৰ মাজত ভোট গ্ৰহণ কৰা হৈছিল আৰু '''মোহন বাগান''' আৰু '''আৰ্য়ানচ''' ক্লাবৰ বাহিৰে বাকী নটা ব্ৰিটিছ ক্লাবে ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবৰ সপক্ষে ভোট দিয়াত ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবে আই. এফ. এ’. শ্বিল্ড প্ৰথম ডিভিজনত খেলাৰ যোগ্যতা অৰ্জন কৰে<ref name=RiseofEastBengal/>। এই ঘটনাটোৰ পিছত আই. এফ. এ’.-ই ভাৰতীয় ক্লাবৰ ক্ষেত্ৰৰ সংখ্যাৰ সীমাবদ্ধতা আঁতৰাই দিয়ে<ref name=RiseofEastBengal/>। ১৯৪২ চনত ইষ্ট বেংগলে প্ৰথমটো আই. এফ. এ’. খিতাপ দখল কৰে<ref name=EBFC1940>{{cite web|title=1940S TO 1960S|url=http://eastbengalfootballclub.com/legacy.php?p=1940s-to-1960s|work=East Bengal Football Club|accessdate=10 August 2012|archivedate=29 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120329172756/http://eastbengalfootballclub.com/legacy.php?p=1940s-to-1960s|deadurl=yes}}</ref>। ১৯৪৩ চনত ইষ্ট বেংগলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে আই. এফ. এ’. শ্বিল্ড দখল কৰে। ১৯৪৫ চনত ইষ্ট বেংগলে আই. এফ. এ’. শ্বিল্ড আৰু [[কলিকতা ফুটবল লীগ]] - দুয়োটা খিতাপ দখল কৰে<ref name=EBFC1940/>। ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবে ১৯৪৯ চনত [[ৰ’ভাৰ্ছ কাপ]] আৰু ১৯৫১ চনত [[ডুৰাণ্ড কাপ]]ৰ বিজয়ী হয়। ১৯৪৯, ১৯৫০ আৰু ১৯৫১ চনত, অবিৰত ভাৱে তিনিবছৰ ইষ্ট বেংগলে আই. এফ. এ’. শ্বিল্ডত বিজয় সাব্যস্ত কৰে<ref name=EBFC1940/>। ১৯৫৩ চনত ইষ্ট বেংগল ক্লাবে তেতিয়াৰ [[চোভিয়েট যুক্তৰাজ্য]] আৰু [[ৰোমানিয়া]] ভ্ৰমণ কৰে<ref name=EBFC1940/>। ১৯৭৩ চনত [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ৰ ক্লাব '''পিয়ং-য়ঙ'''ৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী হৈ ইষ্ট বেংগলে আই. এফ. এ’. শ্বিল্ড দখল কৰে<ref name=EBFC1970>{{cite web|title=1970S TO 1990S|url=http://eastbengalfootballclub.com/legacy.php?p=1970s-to-1990s|work=East Bengal Football Club|accessdate=10 August 2012|archivedate=24 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724022532/http://eastbengalfootballclub.com/legacy.php?p=1970s-to-1990s|deadurl=yes}}</ref>। ১৯৭০ চনৰ পৰা ১৯৭৫ চনলৈকে, অবিৰত ভাৱে ছবছৰ ইষ্ট বেংগল ক্লাব [[কলিকতা ফুটবল লীগ]]ৰ বিজয়ী হৈ থাকে<ref name=EBFC1970/>। সেই কেই বছৰত ইষ্ট বেংগলে আই. এফ. এ’. শ্বিল্ড, ৰ’ভাৰ্ছ কাপ আৰু ডুৰাণ্ড কাপো জিকে<ref name=EBFC1970/>। ১৯৭২ চনত ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবে একেলগে এই চাৰিওটা খিতাপ দখল কৰে<ref name=EBFC1970/>। ১৯৮৪ চনত ক্লাবলৈ '''দীপক দাস'''ৰ আগমন ঘটে আৰু তেখেতে ক্লাবটোক এক [[পেছাদাৰী ফুটবল]] ক্লাব হিচাপে গঢ় দিয়া আৰম্ভ কৰে<ref name=EBFC1970/>। ১৯৭৮, ১৯৮০ আৰু ১৯৮৫ চনত ইষ্ট বেংগলে [[ফেডাৰেচন কাপ]] দখল কৰে। ১৯৮৫-৮৬ চনত ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাব [[এ’ছিয়ান ক্লাব চেম্পিয়নছিপ]]ত অংশগ্ৰহণ কৰা প্ৰথম ভাৰতীয় দল হিচাপে পৰিগণিত হয়<ref name=EBFC1970/>। ১৯৯০ চনত ইষ্ট বেংগলে আকৌ একেটা বছৰতে আই. এফ. এ’. শ্বিল্ড, ৰ’ভাৰ্ছ কাপ আৰু ডুৰাণ্ড কাপ জয় কৰে। ১৯৯৩ চনত ইষ্ট বেংগলে [[নেপাল]]ৰ '''ৱাই-ৱাই কাপ''' জয় কৰে<ref name=EBFC1970/>। ১৯৯৮ চনত দীপক দাস আৰু [[ইউনাইটেড ব্ৰিৱাৰিজ গ্ৰুপ]]ৰ মালিক [[বিজয় মালিয়া]]ৰ মজত হোৱা এক চুক্তিমতে '''ইউনাইটেড ইষ্ট বেংগল ফুটবল টীম প্ৰাইভেত লিমিটেড''' নামৰ এক নতুন কোম্পানী গঠন কৰা হয়<ref name=EBFC1970/>। তাৰ পিছৰে পৰা ক্লাবৰ নাম হয় '''কিংফিছাৰ ইষ্ট বেংগল'''<ref name=EBFC1970/>। তাৰ পিছত ২০০৩ চনত [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[জাকাৰ্টা]]ত অনুষ্ঠিত হোৱা [[এ’ছীয়ান কাপ]] জিকি যিকোনো আন্তৰ্জাতিক প্ৰতিযোগিতা জিকা প্ৰথম ভাৰতীয় ক্লাব হিচাপে ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবে অভিলেখ গঢ়ে<ref name=EBFC2000>{{cite web|title=CONTINUING THE LEGACY|url=http://eastbengalfootballclub.com/legacy.php?p=continuing-the-legacy|work=East Bengal Football Club|accessdate=10 August 2012|archivedate=31 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120331144619/http://eastbengalfootballclub.com/legacy.php?p=continuing-the-legacy|deadurl=yes}}</ref>। ১৯৯৬ চনত আৰম্ভ হোৱা [[ভাৰত]]ৰ [[নেশ্যনেল ফুটবল লীগ]]ৰ এক প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হৈছে ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাব<ref>http://www.rsssf.com/tablesi/india97.html#nfl1 1996-97 NFL India</ref>। ২০০০-২০০১ ক্ৰীড়াবৰ্ষৰ নেশ্যনেল ফুটবল লীগ ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবে জিকে<ref name=EBFC2000/>। ২০০২-২০০৩ আৰু ২০০৩-২০০৪ ক্ৰীড়াবৰ্ষটো এই লীগ ইষ্ট বেংগলেই জিকে<ref name=EBFC2000/>। ২০০৭, ২০০৯ আৰু ২০১০ চনৰ ফেডাৰেশ্যন কাপ ইষ্ট বেংগল দলে জিকে<ref name=EBFC2000/>। ২০০৬ আৰু ২০১১ চনৰ [[ইণ্ডিয়ান চুপাৰ কাপ]] প্ৰতিযোগিতাতো ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাব বিজয়ী হয়<ref name=EBFC2000/>। ==প্ৰতীক চিহ্ন== ১৯৩০ চনৰ [[মহাত্মা গান্ধী]]ৰ নেতৃত্বাধীন [[সত্যাগ্ৰহ আন্দোলন]]ৰ প্ৰভাৱ ভাৰতীয় ফুটবলতো পৰিছিল। ভাৰতীয় ফুটবল ক্লাব সমূহে কলিকতা ফুটবল লীগৰপৰা ক্ৰীড়াবৰ্ষৰ মাজভাগতে [[বয়কট]] কৰিছিল। এইবিলাক খেলিমেলিৰ মাজতে '''ৰয়েল ৰেজিমেণ্ট''' দলক এই লীগৰ প্ৰথম ডিভিজনৰ বিজয়ী ঘোষণা কৰ হয়। দ্বিতীয় ডিভিজনত বহুত আগবাঢ়ি থাকিলেও ইষ্ট বেংগল দলক কিন্তু প্ৰথম ডিভিজনলৈ উত্তীৰ্ণ কৰা হোৱা নাছিল। এই কথাটোত তেওঁলোকে মোহন বাগান দলৰ হাত থকা বুলি সন্দেহ কৰে আৰু সহস্ৰাধিক সমৰ্থক আৰু কৰ্মকৰ্তাই [[ইষ্ট বেংগল গ্ৰাউণ্ড]]ত হাতে হাতে জোঁৰ লৈ প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে। এই ঘটনাটোতে ক্লাবৰ বিষয়ববীয়া সকলে ক্লাবৰ প্ৰতীক চিহ্নটো জোঁৰ হিচাপে লোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয় আৰু সেইটোৱেই এতিয়াও ক্লাবৰ প্ৰতীক<ref>{{Cite web |title=1930s: The Dark Decade |url=http://www.eastbengaltherealpower.com/east-bengal-football-club-history-details/id/32/1930s:-The-Dark-Decade |access-date=2012-09-05 |archivedate=2012-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425053122/http://www.eastbengaltherealpower.com/east-bengal-football-club-history-details/id/32/1930s:-The-Dark-Decade |deadurl=yes }}</ref>। ==ক্লাবৰ ৰঙ== ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবৰ ৰঙ হৈছে ৰঙা আৰু সোণালী। ঘৰুৱা খেলপথাৰত খেলা খেলসমূহত ক্লাবৰ খেলুৱৈ সকলে ৰঙা আৰু সোণালী ৰঙৰ চোলা, ক’লা ৰঙৰ হাফপেণ্ট আৰু ৰঙা মোজা পিন্ধে। অন্য ক্লাবৰ খেলপথাৰত খেলা খেলসমূহত ক্লাবৰ খেলুৱৈ সকলে বগা চোলা, ক’লা হাফপেণ্ট আৰু বগা মোজা পিন্ধে। এই ৰঙ কেইটাৰ লগত জড়িত এটা কাহিনী আছে। ক্লাবৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত কৰ্মকৰ্তা সকলে যেতিয়া পোছাকৰ ৰঙ সম্পৰ্কে বিতৰ্ক কৰি আছিল, তেতিয়া [[চৌৰিঙ্গী]]ৰ '''হোৱাইটেৱে, লেইডল’ এণ্ড কো.''' ডিপাৰ্টমেণ্টেল ষ্ট’ৰত ওলোমাই থোৱা এক ৰঙা আৰু সোণালী ৰঙৰ চোলাই সকলোৰে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল। তাৰ পিছৰে পৰা এই ৰঙ দুইটাক ক্লাবৰ ৰঙ হিচাপে গণ্য কৰা হয়<ref name=EastBengal1920/>। ==ক্লাবৰ খেলপথাৰ== ==='''[[চল্ট লে’ক ষ্টেডিয়াম]]'''=== [[Image:Salt Lake Stadium - Yuva Bharati Krirangan, Kolkata.jpg|thumb|right|150px|ইষ্ট বেংগল ক্লাবে বেছিভাগ খেলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা চল্ট লে'ক ষ্টেডিয়াম]] পশ্চিম বংগৰ কলিকতা চহৰৰ এক বহুমুখী খেলপথাৰ হৈছে চল্ট লে’ক ষ্টেডিয়াম। এইখন ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ খেলপথাৰ আৰু বৰ্তমান এইখন খেলপথাৰ বিশেষকৈ ফুটবল খেল সমূহ পাতিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৮৪ চনত এই খেলপথাৰ খনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ সামগ্ৰীক দৰ্শক ক্ষমতা হৈছে ১,২০,০০০<ref name=EastBengalStadiums>{{cite web|title=SALT LAKE STADIUM|url=http://eastbengalfootballclub.com/stadium.php|work=East Bengal Football Club|accessdate=29 May 2012|archivedate=26 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120526131313/http://eastbengalfootballclub.com/stadium.php|deadurl=yes}}</ref>। এইখন ষ্টেডিয়ামত দৌৰ প্ৰতিযোগিতাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ট্ৰেক, ইলেকট্ৰনিক স্ক’ৰব’ৰ্ড, কৃত্ৰিম টাৰ্ফ, ফ্লাডলাইট, বাতানুকুল ভি. আই. পি. ৰেষ্ট ৰুম, কনফাৰেন্স হল, চিকিৎসা কোঠা আৰু ড’পিঙ ক’ণ্ট্ৰ’ল ৰুম ইত্যাদি সা সুবিধা আছে<ref name=EastBengalStadiums/>। এই চল্ট লে’ক ষ্টেডিয়ামত ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবৰ [[আই লীগ]] আৰু [[এ’. এফ. চি. কাপ]]ৰ ঘৰুৱা খেলসমূহ অনুষ্ঠিত হয়। ==='''[[ইষ্ট বেংগল গ্ৰাউণ্ড]]'''=== কলিকতাৰ অন্য এখন খেলপথাৰ হৈছে [[ইষ্ট বেংগল গ্ৰাউণ্ড]]। এই খেলপথাৰখন বৰ্তমান মাত্ৰ ফুটবল খেলৰ বাবে ব্যৱহৃত হয় আৰু ইয়াতে ইষ্ট বেংগলে খেলা [[কলিকতা ফুটবল লীগ]]ৰ ঘৰুৱা খেলসমূহ অনুষ্ঠিত হয়। এই খেলপথাৰখনত দৰ্শক সামৰ্থ্য হৈছে ২৩,৫০০ জন<ref name=EastBengalStadiums/>। [[File:Trevor Morgan (footballer).jpg|thumb|right|upright|[[Trevor Morgan (footballer)|ট্ৰেভৰ মৰ্গেন]],২০১০ চনৰপৰা বৰ্তমানলৈ ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবৰ প্ৰশিক্ষক]] ==সমৰ্থক== ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবৰ ভাৰতত এক বৃহৎ সংখ্যক সমৰ্থক আছে। ইষ্ট বেংগল ক্লাবৰ সমৰ্থক সকলৰ নিজা এটা ৱেব-ছাইটো আছে, যিটো জনা যায় [http://www.eastbengaltherealpower.com/index.php ইষ্ট বেংগল - দা ৰিয়েল পাৱাৰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120924010250/http://www.eastbengaltherealpower.com/index.php |date=2012-09-24 }} নামেৰে। == খেলুৱৈসকল== ===First-team squad=== {{updated|15 August 2012}}<ref>{{Cite web | title = Senior Team | url = http://eastbengalfootballclub.com/team.php | publisher = East Bengal F.C. | accessdate = 10 August 2012 | archivedate = 19 August 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120819200929/http://eastbengalfootballclub.com/team.php | deadurl = yes }}</ref> {{Fs start}} <!-- Any changes not listed on http://eastbengalfootballclub.com/team.php will be removed All edits must meet Wikipedia's verifiability policy--> {{Fs player|no=১|nat=India|pos=GK|name=অভিজিত মণ্ডল}} {{Fs player|no=২|nat=India|pos=DF|name=[[Raju Gaikwad]]}} {{Fs player|no=৩|nat=India|pos=DF|name=[[Arnab Mondal]]}} {{Fs player|no=৪|nat=Nigeria|pos=DF|name=[[Uga Samuel Okpara|Uga Okpara]]}} {{Fs player|no=৫|nat=India|pos=DF|name=সুনীল ঠাকুৰ}} {{Fs player|no=৬|nat=India|pos=FW|name=[[Baljit Sahni]]}} {{Fs player|no=৭|nat=India|pos=MF|name=[[Harmanjot Khabra]]}} {{Fs player|no=৮|nat=India|pos=DF|name=[[Naoba Singh]]}} {{Fs player|no=৯|nat=India|pos=MF|name=[[Alvito D'Cunha]]}} {{Fs player|no=১০|nat=Nigeria|pos=FW|name=[[Chidi Edeh]]}} {{Fs player|no=১১|nat=India|pos=MF|name=[[Khemtang Paite]]}} {{Fs player|no=১২|nat=India|pos=MF|name=[[Reisangmei Vashum]]}} {{Fs player|no=১৪|nat=India|pos=MF|name=[[Mehtab Hossain]]}} {{Fs player|no=১৫|nat=India|pos=MF|name=[[Sanju Pradhan]]|other=[[:en:captain (association football)|অধিনায়ক]]}} {{Fs player|no=১৬|nat=India|pos=DF|name=[[Gurwinder Singh]]}} {{Fs player|no=১৭|nat=India|pos=MF|name=[[Sushanth Mathew]]}} {{Fs player|no=১৮|nat=Nigeria|pos=MF|name=[[Penn Orji]]}} {{Fs player|no=১৯|nat=India|pos=MF|name=চৰণ ৰায়}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=২১|nat=India|pos=MF|name=[[Lalrindika Ralte]]}} {{Fs player|no=২২|nat=India|pos=DF|name=[[Abhishek Das]]}} {{Fs player|no=২৩|nat=India|pos=FW|name=[[Robin Singh (footballer)|Robin Singh]]}} {{Fs player|no=২৪|nat=India|pos=FW|name=[[Cavin Lobo]]}} {{Fs player|no=২৫|nat=India|pos=DF|name=[[Robert Lalthalma]]}} {{Fs player|no=২৬|nat=India|pos=FW|name=[[Manandeep Singh]]}} {{Fs player|no=২৭|nat=India|pos=FW|name=Branco Cardozo}} {{Fs player|no=২৮|nat=India|pos=MF|name=[[Jagpreet Singh]]}} {{Fs player|no=২৯|nat=India|pos=DF|name=[[Saumik Dey]]}} {{Fs player|no=৩০|nat=India|pos=GK|name=[[Gurpreet Singh Sandhu]]}} {{Fs player|no=৩১|nat=India|pos=GK|name=জয়ন্ত প'ল}} {{Fs player|no=৩২|nat=India|pos=GK|name=প্ৰিয়ান্ত কুমাৰ}} {{Fs player|no=৩৩|nat=India|pos=DF|name=[[Saikat Saha Roy]]}} {{Fs player|no=৩৪|nat=India|pos=MF|name=[[Subodh Kumar]]}} {{Fs player|no=৩৫|nat=India|pos=MF|name=[[Ishfaq Ahmed]]}} {{Fs player|no=৩৬|nat=India|pos=DF|name=[[Safar Sardar]]}} {{Fs player|no=৩৭|nat=India|pos=DF|name=[[Jaspal Parmar]]}} {{Fs player|no=৩৮|nat=India|pos=FW|name=[[Seminlen Doungel]]}} {{Fs end}} ==সন্মান== {{details|ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবৰ ছিজনৰ তালিকা}} ===ঘৰুৱা=== *'''[[আই-লীগ]]''' {{enwiki|I-League}} :ৰাণাৰ্ছ-আপ (2): [[I-League 2010-11|2010-11, 2011-12]] *'''নেচনেল ফুটবল লীগ''' ([[:en:National Football League (India)|ইং ৱিকি: National Football League]]) (২০০৬ পৰ্য্যন্ত) :'''বিজয়ী (3)''': [[2000–01 Indian National Football League|2000-01]], [[2002–03 Indian National Football League|2002-03]], [[2003–04 Indian National Football League|2003-04]] :ৰাণাৰ্ছ-আপ (3): [[1997–98 Indian National Football League|1997-98]], [[1998–99 Indian National Football League|1998-99]], [[2005–06 Indian National Football League|2005-06]] * '''ফেডাৰেচন কাপ''' ([[:en:Federation Cup (India)|ইং ৱিকি: Federation Cup]]) :'''বিজয়ী (7)''': 1978, 1980, 1985, 1996, 2007, [[2009–10 Indian Federation Cup|2009]], [[2010 Indian Federation Cup|2010]] :ৰাণাৰ্ছ-আপ (6): 1984, 1986, 1992, 1995, 1998, [[2011 Indian Federation Cup Final|2011]] * '''[[ইণ্ডিয়ান ছুপাৰ কাপ]]''' {{enwiki|Indian Super Cup}} :'''বিজয়ী (3)''': 1997, 2006, [[2011 Indian Super Cup|2011]] :ৰাণাৰ্ছ-আপ (3): 2003, 2008, 2010 * '''[[ডুৰাণ্ড কাপ]]'''{{enwiki|Durand Cup}} :'''বিজয়ী (16)''': 1951, 1952, 1956, 1960, 1967, 1970, 1972, 1978, 1982, 1989, 1990, 1991, 1993, 1995, 2002, 2004 ==ক্লাবৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰোঁতা আৰু স্প’নছৰ== ২০০৭ চনৰ পৰা ২০১১ চনলৈকে [[ৰীব’ক]] কোম্পানীয়ে ইষ্ট বেংগল ফুটবল ক্লাবক খেলুৱৈৰ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী আৰু পোচাক যোগান ধৰিছিল। ২০১১ চনৰ পৰা এই দায়িত্ব লয় [[নিভিয়া]] কোম্পানীয়ে। ইষ্ট বেংগল ক্লাবৰ পোচাক সমূহ স্প’নছৰ কৰে [[কিংফিছাৰ|কিংফিছাৰে]]। ২০২১ চনৰ পৰা এই দায়িত্ব লয় [[শ্রী ছিমেন্ট]] কোম্পানীয়ে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== ;ক্লাবৰ ৱেবছাইট * [http://eastbengalfootballclub.com/ Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814194542/http://eastbengalfootballclub.com/ |date=2014-08-14 }} * [http://the-aiff.com/pages/club/index.php?ClubDetail=77 East Bengal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123214941/http://the-aiff.com/pages/club/index.php?ClubDetail=77 |date=2013-01-23 }} at the [[All India Football Federation|AIFF]] website. ;বাতৰি ৱেবছাইট * East Bengal on [http://www.goal.com/en-india/teams/india/790/east-bengal goal.com] {{East Bengal F.C.}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ক্ৰীড়া সংঘ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ফুটবল ক্লাব]] [[শ্ৰেণী:ইণ্ডিয়ান ছুপাৰ লীগ দল]] 819gz78g28eomniz64n2yamxof50bf7 0 31560 625469 470770 2026-08-08T21:07:27Z Sasifow 48425 /* গানৰ তালিকা */ Added content 625469 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = হেমাঙ্গ বিশ্বাস | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Hemango Biswas in the 1980s.TIF | image_size = 220px | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1912|12|14}} | birth_place = মিৰাছী গাঁও, [[শ্ৰীহট্ট জিলা]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|1987|11|22|1912|12|14}} <!-- (death date then birth date) --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | residence = | nationality = {{flagicon|India}} [[ভাৰতীয়]] | other_names = | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | citizenship = [[ভাৰত]] | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | influences = | influenced = | home_town = | salary = | net_worth = | height = <!-- {{height|m=}} --> | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | party = | movement = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | box_width = }} '''হেমাঙ্গ বিশ্বাস''' ({{lang-en|Hemanga Biswas}}; ১৪ ডিচেম্বৰ ১৯১২ - ২২ নৱেম্বৰ ১৯৮৭) এগৰাকী গীতিকাৰ, কবি, কণ্ঠশিল্পী আৰু নিবন্ধকাৰ হিচাপে জনাজাত যিজনে মূলতঃ [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] সাহিত্য ৰচনাৰে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল<ref name="প্ৰতিদিন">{{cite journal | title= অসম আৰু অসমীয়াৰ গৌৰৱ হেমাংগ বিশ্বাস | author= পৰমানন্দ মজুমদাৰ | journal= [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]] | year= ২০১২ | month= নৱেম্বৰ | day= ২৫ | 7= | page= পৃষ্ঠা: ৮ | url= http://anax1b.pressmart.net/asomiya/PUBLICATIONS/AS/AS/2012/11/25/Article//008/25_11_2012_008_034.jpg }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। তেখেত অসমৰ গণনাট্য সংঘৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক আছিল<ref name="প্ৰতিদিন"/>। মূলত লোকসংগীতক কেন্দ্ৰ কৰি গণসংগীত সৃষ্টিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদান উল্লেখযোগ্য<ref>{{cite web|url=http://sevensisterspost.com/hemanga-biswas-remembered/|title=Hemanga Biswas remembered|publisher=Seven Sisterspost|date=2004-10-10|accessdate=2012-19-11}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। ==জন্ম== ১৯১২ চনৰ ১৪ ডিচেম্বৰৰ দিনা বৰ্তমান [[বাংলাদেশ]]ৰ অন্তৰ্গত শ্ৰীহট্ট জিলাৰ মিৰাছী গাঁৱত হেমাঙ্গ বিশ্বাসৰ জন্ম হয়<ref>{{cite web|url=http://www.sos-arsenic.net/lovingbengal/songs.html |title=Jasimuddin.org |publisher=Sos-arsenic.net |date= |accessdate=2012-10-10}}</ref>। তেওঁৰ পিতৃ হৰকুমাৰ বিশ্বাস মিৰাছী জিলাৰ তৰপ পৰগণাৰ এজন সৰুসুৰা জমিদাৰ আছিল। মাতৃ সৰোজিনী আছিল এগৰাকী সুকণ্ঠী গায়িকা। মাতৃ আৰু মামাৰ পৰা বিশ্বাসে সংগীত শিক্ষাৰ প্ৰেৰণা পাইছিল আৰু শৈশৱতে তেওঁ বিভিন্ন [[লোকগীত]], [[লোকনৃত্য]],যাত্ৰা আদিৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল। {{citation needed}} ==শিক্ষা আৰু কৰ্মজীৱন== হেমাঙ্গ বিশ্বাসে তেওঁৰ পঢ়াশালীয়া জীৱন গাঁৱৰ বিদ্যালয়তে আৰম্ভ কৰে। তাৰ পাছত মিৰাঁশীৰে হাইস্কুলত দুশ্ৰেণীমান পঢ়ে। ১৯২৫-১৯২৭ৰ সময়ছোৱাত তেওঁ [[ডিব্ৰুগড়]]ৰ জৰ্জ স্কুলত পঢ়া-শুনা কৰিছিল। তেতিয়া বিদ্যালয়খনৰ প্ৰধান শিক্ষক আছিল বাগ্মীবৰ [[নীলমনি ফুকন]]। সেই সময়ৰে পৰা অসমীয়া সমাজ, [[সংস্কৃতি]]ৰ বিভিন্ন দিশৰ প্ৰতি বিশ্বাস আকৃষ্ট হৈছিল আৰু অসমীয়া সমাজখনৰ সৈতে তেওঁৰ আত্মীয়তা গঢ়ি উঠিছিল। তেওঁ প্ৰথম [[ৰবীন্দ্ৰ সংগীত]]ৰ শিক্ষা লৈছিল [[ডিব্ৰুগড়]]ৰ এগৰাকী অসমীয়া লোহিত কাকতিৰ পৰা। সেই সময়ৰ অসমৰ সম্ভ্ৰান্ত মানুহে অশ্লীল বুলি ইতিকিং কৰা [[বিহুগীত]], [[বনগীত]] আদিও শিকিছিল অসমীয়া ল'ৰা-ছোৱালীৰ সৈতে লুকাই চুৰকৈ। {{citation needed}} ডিব্ৰুগড়ৰ পাছত বিশ্বাসে হৰিগঞ্জৰ চৰকাৰী হাইস্কুলত নামভৰ্তি কৰে আৰু ১৯৩০ চনত তাৰপৰাই প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ১৯৩০ চনৰ মাজভাগত ১৪৪ ধাৰা ভংগ কৰি সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে তেওঁৰ জেল হৈছিল। প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ পাছত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে গ্ৰেপ্তাৰ কৰি তেওঁক [[নগাঁও]] জেললৈ পঠোৱা হয়। ইয়াতেই কংগ্ৰেছী নেতা [[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] (পাছত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী)ৰ সতে তেওঁৰ পৰিচয় হয়। চলিহাৰ পৰা তেওঁ বনগীতৰ শিক্ষা লৈছিল। কেইমাহমানৰ পাছত জেলৰ পৰা ওলাই গৈ বিশ্বাসে শ্ৰীহট্টৰ মুৰাৰীচাঁদ কলেজত [[বিজ্ঞান]] শাখাত নাম লগায়। কিন্তু [[আইন অমান্য আন্দোলন]]ত যোগ দিয়া হেতুকে কলেজৰ পৰা বহিষ্কৃত হয়। তাৰ পাছত তেওঁ বংগ আৰু অসমৰ বিভিন্ন গাঁৱত স্বাধীনতাৰ সপক্ষে প্ৰচাৰ অভিযানত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। ফলত পুলিচে তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। বিচাৰত তেওঁৰ আঢ়ৈ বছৰ কাৰাদণ্ড হয়। বিশ্বাসক প্ৰথমে চিলেট জেল,পাছত নগাওঁ আৰু নগাঁৱৰ পৰা পুনৰ [[গুৱাহাটী]]ৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰলৈ পঠোৱা হয়। জেলত থকা অৱস্থাতেই তেওঁ [[যক্ষ্মা]] ৰোগত আক্ৰান্ত হয় আৰু তেওঁৰ স্বাস্থ্য ভাঙি পৰে। জেইলাৰ ৰায়বাহাদুৰ সতীশ চৌধুৰীয়ে আগবঢ়োৱা ‘এখন বগা কাগজত মাথোঁ চহী এটা’ৰ বিনিময়ত ‘জেলৰ পৰা মুক্তি’ৰ প্ৰস্তাব বিশ্বাসে প্ৰত্যাখ্যান কৰে। তেৰ মাহৰ পিছত গুৰুতৰভাৱে অসুস্থ হৈ পৰা বিশ্বাসক জেল কৰ্ত্তৃপক্ষই বিনাচৰ্তে মুক্তি দিয়ে আৰু তেওঁ যাদৱপুৰ যক্ষ্মা হস্পিটেলত চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰে। প্ৰায় তিনিবছৰৰ পিছত সুস্থ হৈ তেওঁ নিজৰ গাঁৱলৈ উভতি যায়। ==গানৰ তালিকা== # ভেদি অনশন মৃত্যু # ৰুশদেশেৰ কমৰেড লেনিন # পূৰ্ব দিক লাল # আৰো বসন্ত বহু বসন্ত তোমাৰ নামে আসুক # এই সমাধিতলে # ঝঞ্ঝা ঝড় মৃত্যু # জন ব্ৰাউনেৰ দেহ শুয়ে # আমৰা কৰবো জয় # টগবগ ধাবমান অশ্বখুৰে # কল্লোল # লঙ্গৰ ছাড়িয়া নাও-এৰ দে # কাৰাগাৰ বন্দী # ধীৰে বহে ইয়াংসি # সাগৰযাত্ৰা নাবিক নিৰ্ভৰ # শঙ্খচিল # ফুলগুলি কোথায় গেল # ভাৰতেৰ হিমালয়েৰ এক শিশু দেবদাৰু # মহানগৰীৰ ৰাজপথে যত ৰক্তেৰ স্বাক্ষৰ # আমি যে দেখেছি সেই দেশ # জালিনাবাগেৰ জালালাবাদেৰ # আমৰা তো ভুলি নাই শহীদ # তিব্বতী গান # জন হেনৰী # মাউন্টব্যাটেন মঙ্গলকাব্য # বেহুলাৰ ভেলায় # বাংলা বন্যায় # আমি যাই শাওশান # বাঁচবোৰে বাঁচবো # ভাঙা বাংলাৰ তাৰ-ছেঁড়া বাউল # আজাদী হয়নি আজও তোৰ # চীনেৰ একটি লোকগীতি # তোৰ মৰাগাঙে আইল এবাৰ বান # ঢাকাৰ ডাক # হবিগঞ্জেৰ জালালী কইতৰ # তোৰা বল সখী বল # পদ্মা কও, কও আমাৰে # মন কান্দেৰে পদ্মাৰ চৰেৰ লাইগা # লাল লণ্ঠন নাটকেৰ গান # গুলিবিদ্ধ গান যে আমাৰ # এগিয়ে চল মুক্তিসেনা # এ মাটিৰ এই ধূলিকণায় # আমাৰ গাঁয়েৰ শীৰ্ণ নদী # মুক্তি শিবিৰে হাঁকে বিউগল # তোৰা যে মাতৃমুক্তি-মন্ত্ৰী # আমৰা যুগেৰ স্বপ্ন ওৰে # কাস্তেটাৰে দিও জোৰে শান # উদয় পথেৰ যাত্ৰী # ঘোৰ তমসা ভেদি # প্ৰাণেৰ বদলে চাই প্ৰতিদান # মিলিত প্ৰাণেৰ ৰুদ্ধ দেউলে # তবু মৃত্যু এসেছে বৰাভয় # আজব দেশেৰ আজব লীলা # তেলেঙ্গানা তেলেঙ্গানা # হাৰাধন ৰঙমন কথা # প্ৰতিধ্বনি শুনি # থাকিলে ডোবাখানা হবে কচুৰিপানা # ওৰা আমাদেৰ গান গাইতে দেয় না # ফিৰাইয়া দে দে দে মোদেৰ কাইযুৰ বন্ধুদেৰে # ঢেউ উঠেছে কাৰা টুটছে # বীৰ প্ৰধান ও, বীৰ প্ৰধান ও # দূৰে দূৰে বনধাৰে সাৰি সাৰি গ্ৰামৰে # মোৰ জান প্ৰাণ ঐ লাল ধান আহা ৰে # মূৰ্খ গাদাল হামৰাগুলা ভাওয়াইয়া গান গাই # শতফুল বিকশিত হোক # হুঁশিয়াৰ # কমৰেড শোন বিউগ্‌ল ঐ হাঁকছে ৰে # আন্তৰ্জাতিক ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * কুলখুৰাৰ চোতাল<ref name="প্ৰতিদিন"/>, অসমীয়া ভাষাত লিখা এখন কবিতা সংকলন। * আকৌ চীন চাই আহিলো * জীৱন শিল্পী জ্যোতি প্ৰসাদ * অসম আৰু বংগৰ লোক সংগীত সমীক্ষা আদি গ্ৰন্থ। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|0084438}} *[http://www.esnips.com/web/HemangaBiswas-ergaan?docsPage=1#files Listen Songs by Hemanga Biswas]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://sih.sagepub.com/cgi/reprint/21/1/79.pdf Rhyming Revolution: Marxism and Culture in Colonial Bengal] *[http://www.scribd.com/doc/66883215/Mass-Commune] translated chapter from his travelogue on China *[http://newagebd.com/newspaper1/timeout/40938.html Hemanga Biswas’s popular songs presented at University of Dhaka, in Bangladesh, celebrating his 99th birth anniversary] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130129184634/http://newagebd.com/newspaper1/timeout/40938.html |date=2013-01-29 }} * [http://sevensisterspost.com/tag/hemanga-biswas/ Posts Tagged ‘Hemanga Biswas’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123092436/http://sevensisterspost.com/tag/hemanga-biswas/ |date=2013-01-23 }} at sevensisterspost.com {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:কবি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] {{Assam bio stub}} oawi7jph4ro9wwwpyt4o5jf8ool6mf1 625470 625469 2026-08-08T21:11:45Z Sasifow 48425 /* গ্ৰন্থপঞ্জী */ Added content 625470 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = হেমাঙ্গ বিশ্বাস | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Hemango Biswas in the 1980s.TIF | image_size = 220px | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1912|12|14}} | birth_place = মিৰাছী গাঁও, [[শ্ৰীহট্ট জিলা]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|1987|11|22|1912|12|14}} <!-- (death date then birth date) --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | residence = | nationality = {{flagicon|India}} [[ভাৰতীয়]] | other_names = | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | citizenship = [[ভাৰত]] | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | influences = | influenced = | home_town = | salary = | net_worth = | height = <!-- {{height|m=}} --> | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | party = | movement = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | box_width = }} '''হেমাঙ্গ বিশ্বাস''' ({{lang-en|Hemanga Biswas}}; ১৪ ডিচেম্বৰ ১৯১২ - ২২ নৱেম্বৰ ১৯৮৭) এগৰাকী গীতিকাৰ, কবি, কণ্ঠশিল্পী আৰু নিবন্ধকাৰ হিচাপে জনাজাত যিজনে মূলতঃ [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] সাহিত্য ৰচনাৰে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল<ref name="প্ৰতিদিন">{{cite journal | title= অসম আৰু অসমীয়াৰ গৌৰৱ হেমাংগ বিশ্বাস | author= পৰমানন্দ মজুমদাৰ | journal= [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]] | year= ২০১২ | month= নৱেম্বৰ | day= ২৫ | 7= | page= পৃষ্ঠা: ৮ | url= http://anax1b.pressmart.net/asomiya/PUBLICATIONS/AS/AS/2012/11/25/Article//008/25_11_2012_008_034.jpg }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। তেখেত অসমৰ গণনাট্য সংঘৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক আছিল<ref name="প্ৰতিদিন"/>। মূলত লোকসংগীতক কেন্দ্ৰ কৰি গণসংগীত সৃষ্টিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদান উল্লেখযোগ্য<ref>{{cite web|url=http://sevensisterspost.com/hemanga-biswas-remembered/|title=Hemanga Biswas remembered|publisher=Seven Sisterspost|date=2004-10-10|accessdate=2012-19-11}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। ==জন্ম== ১৯১২ চনৰ ১৪ ডিচেম্বৰৰ দিনা বৰ্তমান [[বাংলাদেশ]]ৰ অন্তৰ্গত শ্ৰীহট্ট জিলাৰ মিৰাছী গাঁৱত হেমাঙ্গ বিশ্বাসৰ জন্ম হয়<ref>{{cite web|url=http://www.sos-arsenic.net/lovingbengal/songs.html |title=Jasimuddin.org |publisher=Sos-arsenic.net |date= |accessdate=2012-10-10}}</ref>। তেওঁৰ পিতৃ হৰকুমাৰ বিশ্বাস মিৰাছী জিলাৰ তৰপ পৰগণাৰ এজন সৰুসুৰা জমিদাৰ আছিল। মাতৃ সৰোজিনী আছিল এগৰাকী সুকণ্ঠী গায়িকা। মাতৃ আৰু মামাৰ পৰা বিশ্বাসে সংগীত শিক্ষাৰ প্ৰেৰণা পাইছিল আৰু শৈশৱতে তেওঁ বিভিন্ন [[লোকগীত]], [[লোকনৃত্য]],যাত্ৰা আদিৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল। {{citation needed}} ==শিক্ষা আৰু কৰ্মজীৱন== হেমাঙ্গ বিশ্বাসে তেওঁৰ পঢ়াশালীয়া জীৱন গাঁৱৰ বিদ্যালয়তে আৰম্ভ কৰে। তাৰ পাছত মিৰাঁশীৰে হাইস্কুলত দুশ্ৰেণীমান পঢ়ে। ১৯২৫-১৯২৭ৰ সময়ছোৱাত তেওঁ [[ডিব্ৰুগড়]]ৰ জৰ্জ স্কুলত পঢ়া-শুনা কৰিছিল। তেতিয়া বিদ্যালয়খনৰ প্ৰধান শিক্ষক আছিল বাগ্মীবৰ [[নীলমনি ফুকন]]। সেই সময়ৰে পৰা অসমীয়া সমাজ, [[সংস্কৃতি]]ৰ বিভিন্ন দিশৰ প্ৰতি বিশ্বাস আকৃষ্ট হৈছিল আৰু অসমীয়া সমাজখনৰ সৈতে তেওঁৰ আত্মীয়তা গঢ়ি উঠিছিল। তেওঁ প্ৰথম [[ৰবীন্দ্ৰ সংগীত]]ৰ শিক্ষা লৈছিল [[ডিব্ৰুগড়]]ৰ এগৰাকী অসমীয়া লোহিত কাকতিৰ পৰা। সেই সময়ৰ অসমৰ সম্ভ্ৰান্ত মানুহে অশ্লীল বুলি ইতিকিং কৰা [[বিহুগীত]], [[বনগীত]] আদিও শিকিছিল অসমীয়া ল'ৰা-ছোৱালীৰ সৈতে লুকাই চুৰকৈ। {{citation needed}} ডিব্ৰুগড়ৰ পাছত বিশ্বাসে হৰিগঞ্জৰ চৰকাৰী হাইস্কুলত নামভৰ্তি কৰে আৰু ১৯৩০ চনত তাৰপৰাই প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ১৯৩০ চনৰ মাজভাগত ১৪৪ ধাৰা ভংগ কৰি সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে তেওঁৰ জেল হৈছিল। প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ পাছত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে গ্ৰেপ্তাৰ কৰি তেওঁক [[নগাঁও]] জেললৈ পঠোৱা হয়। ইয়াতেই কংগ্ৰেছী নেতা [[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] (পাছত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী)ৰ সতে তেওঁৰ পৰিচয় হয়। চলিহাৰ পৰা তেওঁ বনগীতৰ শিক্ষা লৈছিল। কেইমাহমানৰ পাছত জেলৰ পৰা ওলাই গৈ বিশ্বাসে শ্ৰীহট্টৰ মুৰাৰীচাঁদ কলেজত [[বিজ্ঞান]] শাখাত নাম লগায়। কিন্তু [[আইন অমান্য আন্দোলন]]ত যোগ দিয়া হেতুকে কলেজৰ পৰা বহিষ্কৃত হয়। তাৰ পাছত তেওঁ বংগ আৰু অসমৰ বিভিন্ন গাঁৱত স্বাধীনতাৰ সপক্ষে প্ৰচাৰ অভিযানত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। ফলত পুলিচে তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। বিচাৰত তেওঁৰ আঢ়ৈ বছৰ কাৰাদণ্ড হয়। বিশ্বাসক প্ৰথমে চিলেট জেল,পাছত নগাওঁ আৰু নগাঁৱৰ পৰা পুনৰ [[গুৱাহাটী]]ৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰলৈ পঠোৱা হয়। জেলত থকা অৱস্থাতেই তেওঁ [[যক্ষ্মা]] ৰোগত আক্ৰান্ত হয় আৰু তেওঁৰ স্বাস্থ্য ভাঙি পৰে। জেইলাৰ ৰায়বাহাদুৰ সতীশ চৌধুৰীয়ে আগবঢ়োৱা ‘এখন বগা কাগজত মাথোঁ চহী এটা’ৰ বিনিময়ত ‘জেলৰ পৰা মুক্তি’ৰ প্ৰস্তাব বিশ্বাসে প্ৰত্যাখ্যান কৰে। তেৰ মাহৰ পিছত গুৰুতৰভাৱে অসুস্থ হৈ পৰা বিশ্বাসক জেল কৰ্ত্তৃপক্ষই বিনাচৰ্তে মুক্তি দিয়ে আৰু তেওঁ যাদৱপুৰ যক্ষ্মা হস্পিটেলত চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰে। প্ৰায় তিনিবছৰৰ পিছত সুস্থ হৈ তেওঁ নিজৰ গাঁৱলৈ উভতি যায়। ==গানৰ তালিকা== # ভেদি অনশন মৃত্যু # ৰুশদেশেৰ কমৰেড লেনিন # পূৰ্ব দিক লাল # আৰো বসন্ত বহু বসন্ত তোমাৰ নামে আসুক # এই সমাধিতলে # ঝঞ্ঝা ঝড় মৃত্যু # জন ব্ৰাউনেৰ দেহ শুয়ে # আমৰা কৰবো জয় # টগবগ ধাবমান অশ্বখুৰে # কল্লোল # লঙ্গৰ ছাড়িয়া নাও-এৰ দে # কাৰাগাৰ বন্দী # ধীৰে বহে ইয়াংসি # সাগৰযাত্ৰা নাবিক নিৰ্ভৰ # শঙ্খচিল # ফুলগুলি কোথায় গেল # ভাৰতেৰ হিমালয়েৰ এক শিশু দেবদাৰু # মহানগৰীৰ ৰাজপথে যত ৰক্তেৰ স্বাক্ষৰ # আমি যে দেখেছি সেই দেশ # জালিনাবাগেৰ জালালাবাদেৰ # আমৰা তো ভুলি নাই শহীদ # তিব্বতী গান # জন হেনৰী # মাউন্টব্যাটেন মঙ্গলকাব্য # বেহুলাৰ ভেলায় # বাংলা বন্যায় # আমি যাই শাওশান # বাঁচবোৰে বাঁচবো # ভাঙা বাংলাৰ তাৰ-ছেঁড়া বাউল # আজাদী হয়নি আজও তোৰ # চীনেৰ একটি লোকগীতি # তোৰ মৰাগাঙে আইল এবাৰ বান # ঢাকাৰ ডাক # হবিগঞ্জেৰ জালালী কইতৰ # তোৰা বল সখী বল # পদ্মা কও, কও আমাৰে # মন কান্দেৰে পদ্মাৰ চৰেৰ লাইগা # লাল লণ্ঠন নাটকেৰ গান # গুলিবিদ্ধ গান যে আমাৰ # এগিয়ে চল মুক্তিসেনা # এ মাটিৰ এই ধূলিকণায় # আমাৰ গাঁয়েৰ শীৰ্ণ নদী # মুক্তি শিবিৰে হাঁকে বিউগল # তোৰা যে মাতৃমুক্তি-মন্ত্ৰী # আমৰা যুগেৰ স্বপ্ন ওৰে # কাস্তেটাৰে দিও জোৰে শান # উদয় পথেৰ যাত্ৰী # ঘোৰ তমসা ভেদি # প্ৰাণেৰ বদলে চাই প্ৰতিদান # মিলিত প্ৰাণেৰ ৰুদ্ধ দেউলে # তবু মৃত্যু এসেছে বৰাভয় # আজব দেশেৰ আজব লীলা # তেলেঙ্গানা তেলেঙ্গানা # হাৰাধন ৰঙমন কথা # প্ৰতিধ্বনি শুনি # থাকিলে ডোবাখানা হবে কচুৰিপানা # ওৰা আমাদেৰ গান গাইতে দেয় না # ফিৰাইয়া দে দে দে মোদেৰ কাইযুৰ বন্ধুদেৰে # ঢেউ উঠেছে কাৰা টুটছে # বীৰ প্ৰধান ও, বীৰ প্ৰধান ও # দূৰে দূৰে বনধাৰে সাৰি সাৰি গ্ৰামৰে # মোৰ জান প্ৰাণ ঐ লাল ধান আহা ৰে # মূৰ্খ গাদাল হামৰাগুলা ভাওয়াইয়া গান গাই # শতফুল বিকশিত হোক # হুঁশিয়াৰ # কমৰেড শোন বিউগ্‌ল ঐ হাঁকছে ৰে # আন্তৰ্জাতিক ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===অসমীয়া=== # ''[[wikisource:as:কুল খুৰাৰ চোতাল|কুল খুৰাৰ চোতাল]]'' (১৯৮৫)<ref name="প্ৰতিদিন"/> # ''[[wikisource:as:আকৌ চীন চাই আহিলোঁ ১ম খণ্ড|আকৌ চীন চাই আহিলোঁ ১ম খণ্ড]]'' (১৯৭৫) # ''[[wikisource:as:আকৌ চীন চাই আহিলোঁ ২য় খণ্ড|আকৌ চীন চাই আহিলোঁ ২য় খণ্ড]]'' (১৯৭৭) # ''[[wikisource:as:জীৱনশিল্পী জ্যোতিপ্ৰসাদ|জীৱনশিল্পী জ্যোতিপ্ৰসাদ]]'' (১৯৮৩) # ''[[wikisource:as:অসম আৰু বঙ্গৰ লোক-সঙ্গীত সমীক্ষা|অসম আৰু বঙ্গৰ লোক-সঙ্গীত সমীক্ষা]]'' # ''[[wikisource:as:হেমাঙ্গ বিশ্বাস ৰচনাৱলী|হেমাঙ্গ বিশ্বাস ৰচনাৱলী]]'' (২০০৮) ===বাংলা=== # ''[[wikisource:bn:বিষাণ|বিষাণ]]'' (১৯৪৩) # ''[[wikisource:bn:সীমান্ত প্রহরী|সীমান্ত প্রহৰী]]'' (১৯৬১) # ''[[wikisource:bn:শঙ্খচিলের গান|শঙ্খচিলেৰ গান]]'' (১৯৭৫) # ''[[wikisource:bn:আমার গান|আমাৰ গান]]'' # ''[[wikisource:bn:আবার চীন দেখে এলাম|আবাৰ চীন দেখে এলাম]]'' (১৯৭৫) # ''[[wikisource:bn:চীন থেকে ফিরে|চীন থেকে ফিৰে]]'' (১৯৭৭) # ''[[wikisource:bn:লোকসংগীত সমীক্ষা: বাংলা ও আসাম|লোকসংগীত সমীক্ষা: বাংলা ও আসাম]]'' (১৯৭৮) # ''[[wikisource:bn:হেমাঙ্গ বিশ্বাসের গান|হেমাঙ্গ বিশ্বাসেৰ গান]]'' (১৯৮০) # ''[[wikisource:bn:উজান গাঙ বাইয়া|উজান গাঙ বাইয়া]]'' (১৯৯০) # ''[[wikisource:bn:গানের বাহিরানা|গানেৰ বাহিৰানা]]'' (১৯৯৮) # ''[[wikisource:bn:হেমাঙ্গ বিশ্বাস রচনাসংগ্রহ ১|হেমাঙ্গ বিশ্বাস ৰচনাসংগ্ৰহ ১]]'' (২০১২) ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|0084438}} *[http://www.esnips.com/web/HemangaBiswas-ergaan?docsPage=1#files Listen Songs by Hemanga Biswas]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://sih.sagepub.com/cgi/reprint/21/1/79.pdf Rhyming Revolution: Marxism and Culture in Colonial Bengal] *[http://www.scribd.com/doc/66883215/Mass-Commune] translated chapter from his travelogue on China *[http://newagebd.com/newspaper1/timeout/40938.html Hemanga Biswas’s popular songs presented at University of Dhaka, in Bangladesh, celebrating his 99th birth anniversary] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130129184634/http://newagebd.com/newspaper1/timeout/40938.html |date=2013-01-29 }} * [http://sevensisterspost.com/tag/hemanga-biswas/ Posts Tagged ‘Hemanga Biswas’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123092436/http://sevensisterspost.com/tag/hemanga-biswas/ |date=2013-01-23 }} at sevensisterspost.com {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:কবি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] {{Assam bio stub}} k038x95f63chko1307c6wm9k73ngy6m 625471 625470 2026-08-08T21:12:30Z Sasifow 48425 /* বাংলা */ Fixed typo 625471 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = হেমাঙ্গ বিশ্বাস | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Hemango Biswas in the 1980s.TIF | image_size = 220px | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1912|12|14}} | birth_place = মিৰাছী গাঁও, [[শ্ৰীহট্ট জিলা]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|1987|11|22|1912|12|14}} <!-- (death date then birth date) --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | residence = | nationality = {{flagicon|India}} [[ভাৰতীয়]] | other_names = | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | citizenship = [[ভাৰত]] | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | influences = | influenced = | home_town = | salary = | net_worth = | height = <!-- {{height|m=}} --> | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | party = | movement = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | box_width = }} '''হেমাঙ্গ বিশ্বাস''' ({{lang-en|Hemanga Biswas}}; ১৪ ডিচেম্বৰ ১৯১২ - ২২ নৱেম্বৰ ১৯৮৭) এগৰাকী গীতিকাৰ, কবি, কণ্ঠশিল্পী আৰু নিবন্ধকাৰ হিচাপে জনাজাত যিজনে মূলতঃ [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] সাহিত্য ৰচনাৰে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল<ref name="প্ৰতিদিন">{{cite journal | title= অসম আৰু অসমীয়াৰ গৌৰৱ হেমাংগ বিশ্বাস | author= পৰমানন্দ মজুমদাৰ | journal= [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]] | year= ২০১২ | month= নৱেম্বৰ | day= ২৫ | 7= | page= পৃষ্ঠা: ৮ | url= http://anax1b.pressmart.net/asomiya/PUBLICATIONS/AS/AS/2012/11/25/Article//008/25_11_2012_008_034.jpg }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। তেখেত অসমৰ গণনাট্য সংঘৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক আছিল<ref name="প্ৰতিদিন"/>। মূলত লোকসংগীতক কেন্দ্ৰ কৰি গণসংগীত সৃষ্টিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদান উল্লেখযোগ্য<ref>{{cite web|url=http://sevensisterspost.com/hemanga-biswas-remembered/|title=Hemanga Biswas remembered|publisher=Seven Sisterspost|date=2004-10-10|accessdate=2012-19-11}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। ==জন্ম== ১৯১২ চনৰ ১৪ ডিচেম্বৰৰ দিনা বৰ্তমান [[বাংলাদেশ]]ৰ অন্তৰ্গত শ্ৰীহট্ট জিলাৰ মিৰাছী গাঁৱত হেমাঙ্গ বিশ্বাসৰ জন্ম হয়<ref>{{cite web|url=http://www.sos-arsenic.net/lovingbengal/songs.html |title=Jasimuddin.org |publisher=Sos-arsenic.net |date= |accessdate=2012-10-10}}</ref>। তেওঁৰ পিতৃ হৰকুমাৰ বিশ্বাস মিৰাছী জিলাৰ তৰপ পৰগণাৰ এজন সৰুসুৰা জমিদাৰ আছিল। মাতৃ সৰোজিনী আছিল এগৰাকী সুকণ্ঠী গায়িকা। মাতৃ আৰু মামাৰ পৰা বিশ্বাসে সংগীত শিক্ষাৰ প্ৰেৰণা পাইছিল আৰু শৈশৱতে তেওঁ বিভিন্ন [[লোকগীত]], [[লোকনৃত্য]],যাত্ৰা আদিৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল। {{citation needed}} ==শিক্ষা আৰু কৰ্মজীৱন== হেমাঙ্গ বিশ্বাসে তেওঁৰ পঢ়াশালীয়া জীৱন গাঁৱৰ বিদ্যালয়তে আৰম্ভ কৰে। তাৰ পাছত মিৰাঁশীৰে হাইস্কুলত দুশ্ৰেণীমান পঢ়ে। ১৯২৫-১৯২৭ৰ সময়ছোৱাত তেওঁ [[ডিব্ৰুগড়]]ৰ জৰ্জ স্কুলত পঢ়া-শুনা কৰিছিল। তেতিয়া বিদ্যালয়খনৰ প্ৰধান শিক্ষক আছিল বাগ্মীবৰ [[নীলমনি ফুকন]]। সেই সময়ৰে পৰা অসমীয়া সমাজ, [[সংস্কৃতি]]ৰ বিভিন্ন দিশৰ প্ৰতি বিশ্বাস আকৃষ্ট হৈছিল আৰু অসমীয়া সমাজখনৰ সৈতে তেওঁৰ আত্মীয়তা গঢ়ি উঠিছিল। তেওঁ প্ৰথম [[ৰবীন্দ্ৰ সংগীত]]ৰ শিক্ষা লৈছিল [[ডিব্ৰুগড়]]ৰ এগৰাকী অসমীয়া লোহিত কাকতিৰ পৰা। সেই সময়ৰ অসমৰ সম্ভ্ৰান্ত মানুহে অশ্লীল বুলি ইতিকিং কৰা [[বিহুগীত]], [[বনগীত]] আদিও শিকিছিল অসমীয়া ল'ৰা-ছোৱালীৰ সৈতে লুকাই চুৰকৈ। {{citation needed}} ডিব্ৰুগড়ৰ পাছত বিশ্বাসে হৰিগঞ্জৰ চৰকাৰী হাইস্কুলত নামভৰ্তি কৰে আৰু ১৯৩০ চনত তাৰপৰাই প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ১৯৩০ চনৰ মাজভাগত ১৪৪ ধাৰা ভংগ কৰি সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে তেওঁৰ জেল হৈছিল। প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ পাছত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে গ্ৰেপ্তাৰ কৰি তেওঁক [[নগাঁও]] জেললৈ পঠোৱা হয়। ইয়াতেই কংগ্ৰেছী নেতা [[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] (পাছত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী)ৰ সতে তেওঁৰ পৰিচয় হয়। চলিহাৰ পৰা তেওঁ বনগীতৰ শিক্ষা লৈছিল। কেইমাহমানৰ পাছত জেলৰ পৰা ওলাই গৈ বিশ্বাসে শ্ৰীহট্টৰ মুৰাৰীচাঁদ কলেজত [[বিজ্ঞান]] শাখাত নাম লগায়। কিন্তু [[আইন অমান্য আন্দোলন]]ত যোগ দিয়া হেতুকে কলেজৰ পৰা বহিষ্কৃত হয়। তাৰ পাছত তেওঁ বংগ আৰু অসমৰ বিভিন্ন গাঁৱত স্বাধীনতাৰ সপক্ষে প্ৰচাৰ অভিযানত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ পৰে। ফলত পুলিচে তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। বিচাৰত তেওঁৰ আঢ়ৈ বছৰ কাৰাদণ্ড হয়। বিশ্বাসক প্ৰথমে চিলেট জেল,পাছত নগাওঁ আৰু নগাঁৱৰ পৰা পুনৰ [[গুৱাহাটী]]ৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰলৈ পঠোৱা হয়। জেলত থকা অৱস্থাতেই তেওঁ [[যক্ষ্মা]] ৰোগত আক্ৰান্ত হয় আৰু তেওঁৰ স্বাস্থ্য ভাঙি পৰে। জেইলাৰ ৰায়বাহাদুৰ সতীশ চৌধুৰীয়ে আগবঢ়োৱা ‘এখন বগা কাগজত মাথোঁ চহী এটা’ৰ বিনিময়ত ‘জেলৰ পৰা মুক্তি’ৰ প্ৰস্তাব বিশ্বাসে প্ৰত্যাখ্যান কৰে। তেৰ মাহৰ পিছত গুৰুতৰভাৱে অসুস্থ হৈ পৰা বিশ্বাসক জেল কৰ্ত্তৃপক্ষই বিনাচৰ্তে মুক্তি দিয়ে আৰু তেওঁ যাদৱপুৰ যক্ষ্মা হস্পিটেলত চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰে। প্ৰায় তিনিবছৰৰ পিছত সুস্থ হৈ তেওঁ নিজৰ গাঁৱলৈ উভতি যায়। ==গানৰ তালিকা== # ভেদি অনশন মৃত্যু # ৰুশদেশেৰ কমৰেড লেনিন # পূৰ্ব দিক লাল # আৰো বসন্ত বহু বসন্ত তোমাৰ নামে আসুক # এই সমাধিতলে # ঝঞ্ঝা ঝড় মৃত্যু # জন ব্ৰাউনেৰ দেহ শুয়ে # আমৰা কৰবো জয় # টগবগ ধাবমান অশ্বখুৰে # কল্লোল # লঙ্গৰ ছাড়িয়া নাও-এৰ দে # কাৰাগাৰ বন্দী # ধীৰে বহে ইয়াংসি # সাগৰযাত্ৰা নাবিক নিৰ্ভৰ # শঙ্খচিল # ফুলগুলি কোথায় গেল # ভাৰতেৰ হিমালয়েৰ এক শিশু দেবদাৰু # মহানগৰীৰ ৰাজপথে যত ৰক্তেৰ স্বাক্ষৰ # আমি যে দেখেছি সেই দেশ # জালিনাবাগেৰ জালালাবাদেৰ # আমৰা তো ভুলি নাই শহীদ # তিব্বতী গান # জন হেনৰী # মাউন্টব্যাটেন মঙ্গলকাব্য # বেহুলাৰ ভেলায় # বাংলা বন্যায় # আমি যাই শাওশান # বাঁচবোৰে বাঁচবো # ভাঙা বাংলাৰ তাৰ-ছেঁড়া বাউল # আজাদী হয়নি আজও তোৰ # চীনেৰ একটি লোকগীতি # তোৰ মৰাগাঙে আইল এবাৰ বান # ঢাকাৰ ডাক # হবিগঞ্জেৰ জালালী কইতৰ # তোৰা বল সখী বল # পদ্মা কও, কও আমাৰে # মন কান্দেৰে পদ্মাৰ চৰেৰ লাইগা # লাল লণ্ঠন নাটকেৰ গান # গুলিবিদ্ধ গান যে আমাৰ # এগিয়ে চল মুক্তিসেনা # এ মাটিৰ এই ধূলিকণায় # আমাৰ গাঁয়েৰ শীৰ্ণ নদী # মুক্তি শিবিৰে হাঁকে বিউগল # তোৰা যে মাতৃমুক্তি-মন্ত্ৰী # আমৰা যুগেৰ স্বপ্ন ওৰে # কাস্তেটাৰে দিও জোৰে শান # উদয় পথেৰ যাত্ৰী # ঘোৰ তমসা ভেদি # প্ৰাণেৰ বদলে চাই প্ৰতিদান # মিলিত প্ৰাণেৰ ৰুদ্ধ দেউলে # তবু মৃত্যু এসেছে বৰাভয় # আজব দেশেৰ আজব লীলা # তেলেঙ্গানা তেলেঙ্গানা # হাৰাধন ৰঙমন কথা # প্ৰতিধ্বনি শুনি # থাকিলে ডোবাখানা হবে কচুৰিপানা # ওৰা আমাদেৰ গান গাইতে দেয় না # ফিৰাইয়া দে দে দে মোদেৰ কাইযুৰ বন্ধুদেৰে # ঢেউ উঠেছে কাৰা টুটছে # বীৰ প্ৰধান ও, বীৰ প্ৰধান ও # দূৰে দূৰে বনধাৰে সাৰি সাৰি গ্ৰামৰে # মোৰ জান প্ৰাণ ঐ লাল ধান আহা ৰে # মূৰ্খ গাদাল হামৰাগুলা ভাওয়াইয়া গান গাই # শতফুল বিকশিত হোক # হুঁশিয়াৰ # কমৰেড শোন বিউগ্‌ল ঐ হাঁকছে ৰে # আন্তৰ্জাতিক ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===অসমীয়া=== # ''[[wikisource:as:কুল খুৰাৰ চোতাল|কুল খুৰাৰ চোতাল]]'' (১৯৮৫)<ref name="প্ৰতিদিন"/> # ''[[wikisource:as:আকৌ চীন চাই আহিলোঁ ১ম খণ্ড|আকৌ চীন চাই আহিলোঁ ১ম খণ্ড]]'' (১৯৭৫) # ''[[wikisource:as:আকৌ চীন চাই আহিলোঁ ২য় খণ্ড|আকৌ চীন চাই আহিলোঁ ২য় খণ্ড]]'' (১৯৭৭) # ''[[wikisource:as:জীৱনশিল্পী জ্যোতিপ্ৰসাদ|জীৱনশিল্পী জ্যোতিপ্ৰসাদ]]'' (১৯৮৩) # ''[[wikisource:as:অসম আৰু বঙ্গৰ লোক-সঙ্গীত সমীক্ষা|অসম আৰু বঙ্গৰ লোক-সঙ্গীত সমীক্ষা]]'' # ''[[wikisource:as:হেমাঙ্গ বিশ্বাস ৰচনাৱলী|হেমাঙ্গ বিশ্বাস ৰচনাৱলী]]'' (২০০৮) ===বাংলা=== # ''[[wikisource:bn:বিষাণ|বিষাণ]]'' (১৯৪৩) # ''[[wikisource:bn:সীমান্ত প্রহরী|সীমান্ত প্ৰহৰী]]'' (১৯৬১) # ''[[wikisource:bn:শঙ্খচিলের গান|শঙ্খচিলেৰ গান]]'' (১৯৭৫) # ''[[wikisource:bn:আমার গান|আমাৰ গান]]'' # ''[[wikisource:bn:আবার চীন দেখে এলাম|আবাৰ চীন দেখে এলাম]]'' (১৯৭৫) # ''[[wikisource:bn:চীন থেকে ফিরে|চীন থেকে ফিৰে]]'' (১৯৭৭) # ''[[wikisource:bn:লোকসংগীত সমীক্ষা: বাংলা ও আসাম|লোকসংগীত সমীক্ষা: বাংলা ও আসাম]]'' (১৯৭৮) # ''[[wikisource:bn:হেমাঙ্গ বিশ্বাসের গান|হেমাঙ্গ বিশ্বাসেৰ গান]]'' (১৯৮০) # ''[[wikisource:bn:উজান গাঙ বাইয়া|উজান গাঙ বাইয়া]]'' (১৯৯০) # ''[[wikisource:bn:গানের বাহিরানা|গানেৰ বাহিৰানা]]'' (১৯৯৮) # ''[[wikisource:bn:হেমাঙ্গ বিশ্বাস রচনাসংগ্রহ ১|হেমাঙ্গ বিশ্বাস ৰচনাসংগ্ৰহ ১]]'' (২০১২) ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|0084438}} *[http://www.esnips.com/web/HemangaBiswas-ergaan?docsPage=1#files Listen Songs by Hemanga Biswas]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://sih.sagepub.com/cgi/reprint/21/1/79.pdf Rhyming Revolution: Marxism and Culture in Colonial Bengal] *[http://www.scribd.com/doc/66883215/Mass-Commune] translated chapter from his travelogue on China *[http://newagebd.com/newspaper1/timeout/40938.html Hemanga Biswas’s popular songs presented at University of Dhaka, in Bangladesh, celebrating his 99th birth anniversary] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130129184634/http://newagebd.com/newspaper1/timeout/40938.html |date=2013-01-29 }} * [http://sevensisterspost.com/tag/hemanga-biswas/ Posts Tagged ‘Hemanga Biswas’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123092436/http://sevensisterspost.com/tag/hemanga-biswas/ |date=2013-01-23 }} at sevensisterspost.com {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:কবি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] {{Assam bio stub}} 9ks74nly50xtid4ptci1eo3qaelqsh9 0 33998 625373 625008 2026-08-08T13:52:03Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625373 wikitext text/x-wiki {{আয়ুৰ্বেদ}} '''আয়ুৰ্বেদ''' ({{lang-sa|आयुर्वेद}}, "[[:wikt:आयु|জীৱন]]-[[:wikt:वेद|জ্ঞান]]")<ref>{{cite book | last1 = Wells | first1 = John C. | authorlink1 = John C. Wells | title = Longman Pronunciation Dictionary | publisher = Pearson Longman | year = 2009 | location = London | accessdate = 2011-05-31}}</ref> বা '''আয়ুৰ্বেদিক ঔষধ''' [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ|ভাৰতীয় উপমহাদেশীয়]] এক পৰম্পৰাগত আৰু বিকল্প ঔষধি ব্যৱস্থা। [[চৰক সংহিতা]] আৰু [[সুশ্ৰুত সংহিতা]] এই ব্যৱস্থাৰ আটাইতকৈ পুৰণি গ্ৰন্থ। ঔষধৰ এই প্ৰাচীন বিশ্বকোষ দুখনেই আয়ুৰ্বেদীয় ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু সম্পূৰক। পৰীক্ষণমূলক আধুনিক চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিপৰীতে আয়ুৰ্বেদ এক অভিজ্ঞাতালব্ধ থলুৱা চিকিৎসা জ্ঞান। মধ্যযুগত আযুৰ্বেদিক প্ৰয়োগকাৰ সকলে নানান ৰোগৰ নিৰাময়ৰ অৰ্থে ভালেমান চিকিৎসা উপযোগী আৰু অস্ত্ৰোপচাৰৰ কৌশল উদ্ভাৱন কৰিছিল।<ref name="Dwivedi&Dwivedi07">Dwivedi & Dwivedi (2007)</ref> বৰ্তমান ইয়াক “পৰম্পৰাগত তথা বিকল্প ঔষধি ব্যৱস্থা”ৰ এক অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="nccam1">{{cite journal |url=http://nccam.nih.gov/news/newsletter/2006_winter/ayurveda.htm |title=A closer look at ayurvedic medicine |journal=Focus on Complementary and Alternative Medicine |volume=XII |issue=4 |year=Fall 2005/Winter 2006 |publisher=National Center for Complementary and Alternative Medicine (NCCAM), U.S. National Institutes of Health (NIH) |location=Bethesda, Maryland |author1=<Please add first missing authors to populate metadata.> |access-date=2013-04-14 |archivedate=2006-12-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061209114559/http://nccam.nih.gov/news/newsletter/2006_winter/ayurveda.htm |deadurl=yes }}</ref> অৱশ্যে বৰ্তমান আয়ুৰ্বেদীয় ঔষধ সম্বন্ধে সুৰক্ষাজড়িত প্ৰশ্ন উত্থাপিত হৈছে। আমেৰিকাত চলোৱা দুই অধ্যয়নত ভাৰত নিৰ্মিত ২০% আয়ুৰ্বেদিক ঔষধত সীহ, পাৰা, আৰ্চেনিক আদি ভাৰী মৌলৰ বিশাক্ত পৰ্যায়ৰ উপস্থিতি ধৰা পৰিছে। আনহাতে বিষাক্ত বনৌষধিৰ প্ৰয়োগ আৰু গুণগত সা-সুবিধাৰ অভাৱ আদি অভিযোগো আয়ুৰ্বেদৰ বিৰূদ্ধে উত্থাপিত হৈছে।<ref name="Saper2008">{{cite journal |author1=Saper RB |title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured ayurvedic medicines sold via the internet |journal=JAMA |volume=300 |issue=8 |pages=915–923 |year=2008 |pmid=18728265 |doi=10.1001/jama.300.8.915 |pmc=2755247 |author2=Phillips RS |author3=Sehgal A |display-authors=2 |last4=Khouri |first4=N |last5=Davis |first5=RB |last6=Paquin |first6=J |last7=Thuppil |first7=V |last8=Kales |first8=SN}}</ref><ref name="Valiathan06">{{cite journal|last=Valiathan|first=MS|title=Ayurveda: putting the house in order|journal=Current Science|volume=90|issue=1|pages=5–6|year=2006|publisher=[[Indian Academy of Sciences]]|url=http://www.ias.ac.in/currsci/jan102006/contents.htm|access-date=2013-04-14|archivedate=2011-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605183408/http://www.ias.ac.in/currsci/jan102006/contents.htm|deadurl=yes}}</ref> == অষ্ট ভাগ == মহাকাব্যিক সংস্কৃত ভাষাত আয়ুৰ্বেদক “অষ্টাংগ বিজ্ঞান” ({{lang|sa|अष्टांग}}) বোলা হৈছিল। সেই আঠটা ভাগ হ’ল:<ref name="Chopra80">{{harvnb|Chopra|2003|p=80}}</ref><ref>[[Monier-Williams]], ''A Sanskrit Dictionary'' (1899), s.v. "Āyurveda" {{OL|7164320M}}</ref> * 'কায়া-চিকিৎসা': য’ত বিভিন্ন ছালৰ ৰোগ নিৰাময় কৰা হয় * 'কৌমাৰ-বৃত্ত' : য’ত শিশুৰোগ সমূহৰ নিদান থাকে * 'শল্য-চিকিৎসা': অস্ত্ৰোপচাৰ সমূহ এইটো বিভাগৰ অন্তৰ্গত * 'শালক্য-তন্ত্ৰ' : কান, নাক, ডিঙি আৰু চকুৰ চিকিৎসা এই ভাগটোৰ অন্তৰ্গত * 'গ্ৰহ' বা 'ভূত-বিদ্যা': এই বিভাগত মানসিক ৰোগ সমূহৰ চিকিৎসা কৰা হয় * 'অগাদ-তন্ত্ৰ': এই ভাগটোত শৰীৰৰ বিষাক্ত দ্ৰব্য আঁতৰ কৰাৰ নিদান দিয়া হয় * 'ৰসায়ন তন্ত্ৰ': ইয়াত বিভিন্ন ৰসায়নৰ পৰামৰ্শ দিয়া হয় * 'বাজীকৰণ তন্ত্ৰ': যৌন সমস্যা সমূহ ঐ বিভাগৰ অন্তৰ্গত ==সূত্ৰ আৰু সিদ্ধান্ত== [[Image:Nagarjuna.gif|thumb|right| বহুতো ভাৰতীয় দাৰ্শনিকে ধৰ্ম আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধক মিহলি কৰি পেলাইছে—হিন্দুত্ব আৰু আয়ুৰ্বেদ ইয়াৰ এক উত্কৃষ্ট উদাহৰণ। চিত্ৰত দাৰ্শনিক নাগাৰ্জুনক দেখুওৱা হৈছে যিয়ে “মাধ্যমক” ধাৰণাৰ সূচনা কৰিছিল আৰু “দ্য হান্দ্ৰেড প্ৰেছক্ৰিপশ্যনছ”,”দ্য প্ৰেছিয়াছ কালেকশ্যন” আদি পুথি ৰচনা কৰিছিল।<ref name="CliffordMLBD">Clifford, Terry (2003). ''Tibetan Buddhist Medicine and Psychiatry''. 42. Motilal Banarsidass Publications. ISBN 81-208-1784-2.</ref>]] [[File:Ayurveda humors (AS).svg|left|পঞ্চমহাভূত আৰু তাৰ দ্বাৰা গঠিত ত্ৰিদোষ|thumb|250px]] যিহেতু ‘’আয়ুৰ্বেদ’’ ভাৰতৰ “পৰম্পৰাগত ঔষধ”,ইয়াৰ নীতি আৰু সিদ্ধান্ত সমূহৰ বিষয়ে জানিবলৈ হয়তো প্ৰাচীন আয়ুৰ্বেদিক সাহিত্যসমূহৰ ঐতিহাসিক তথ্য বা ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰম্পৰাগত ঔষধ সমূহৰ বিষয়ে কৰা অধ্যয়নৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব লাগিব। এক ঐতিহাসিক ঔষধি ব্যৱস্থা হোৱাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত আয়ুৰ্বেদে শৰীৰক পঞ্চমহাভূত ([[সংস্কৃত]]:महापञ्चभूत, ক্ষিতি,অপ,তেজ, মৰুত্‍ আৰু ব্যোম ) আৰু ([[সংস্কৃত]]:सप्तधातु, ৰস,ৰক্ত,মাংস,মেদ,অস্থি,মজ্জা আৰু শুক্ৰ)ৰ সমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰে<ref name="Underwood&Rhodes(2008)" /> আয়ুৰ্বেদৰ মতে ত্ৰিদোষ([[সংস্কৃত]]:दोष)ৰ সমতাই দেহৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে: বায়ু /বাত, পিত্ত আৰু কফ। আয়ুৰ্বেদীয় সিদ্ধান্ত মতে প্ৰতিজন মানুহৰে দেহত এই ত্ৰিদোষৰ এক নিৰ্দিষ্ট অনুপাত থাকে যিয়ে তেওঁৰ স্বাস্থ্য তথা ব্যৱহাৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। সকলোৰে দেহত এই অনুপাত বেলেগ বেলেগ আৰু সকলোৱে দেহত ইয়াৰ সমতা ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে।<ref name= >{{cite web|last=Ayyarudai |first=Shiva|title=Your Body, Your System™|url=http://vashiva.com/your-body-your-system/|accessdate=19 February 2012|publisher=VAShiva.com|date=}} </ref> আয়ুৰ্বেদৰ মতে সকলো বস্তুতেই ২০টা মৌলিক গুণ ([[সংস্কৃত]]:गुण) লুকাই থাকে সেয়া হ’ল: গুৰু/লঘু, হিম/উষ্ণ, স্নিগ্ধ/ৰূক্ষ, মন্দ/তীক্ষ্ণ,স্থিৰ/চলন্ত, স্লক্ষ্ণ/খাৰ, বিশদা/পিচ্চিল, মৃদু/কঠিন,সূক্ষ্ম/স্থূল, সান্দ্ৰ/দ্ৰৱ।<ref name="Chopra76">{{harvnb|Chopra|2003|p=76}}, citing Sushrutasamhita 25.36.</ref> শৰীৰৰ স্ৰোত সমূহৰ যথাযথ প্ৰবাহ অক্ষুণ্ণ ৰখাটো আয়ুৰ্বেদিক ঔষধ সমূহৰ এক প্ৰধান লক্ষ্য কাৰণ স্ৰোত সমূহৰ প্ৰবাহত ব্যাঘাত জন্মিলে শৰীৰত [[বাত বিষ]],[[ মৃগীৰোগ|মৃগী]], <!--[[autism]]-->, পক্ষাঘাত,পেশী বিকৃতি,বাতুলামি আদি ৰোগ সৃষ্টি হয়। স্ৰোত সমূহৰ ক্ৰিয়া অব্যাহত ৰাখিবলৈ আৰু দোষ সমূহৰ ক্ৰিয়া লাঘৱ কৰিবলৈ চিকিত্সক সকলে ঘাম নিৰ্গতক ঔষধ আৰু ভাপ ভিত্তিক চিকিৎসাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="WujastykXIX-XX">Wujastyk, pp. XIX-XX</ref> হিন্দুত্ব আৰু বৌদ্ধত্বই আয়ুৰ্বেদৰ ধাৰণা সমূহত যথেষ্ট প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত শৰীৰৰ “ভাৰসাম্য” অন্যতম যাক বৌদ্ধধৰ্মত “মাধ্যাত্মিক” বুলি জনা যায় ([[সংস্কৃত]]:माध्यात्मिक)।<ref name="WujastykXVIII" /> ইয়াৰ মতে শৰীৰৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰয়োজন সমূহ পূৰণত ব্যাঘাত জন্মোৱাতো স্বাথ্যৰ পক্ষে ক্ষতিকাৰক।<ref name="WujastykXVIII" /> অৱশে মানুহক এক যুক্তিসংগত সীমা আৰু নিৰ্দিষ্ট পৰিমাপৰ ভিতৰত থাকিবলৈও সাৱধান কৰি দিয়া হৈছে।<ref name="WujastykXVIII" /> উদাহৰণ স্বৰূপে, খাদ্য গ্ৰহণ,<ref name="Chopra75">{{Harvnb|Chopra|2003|p=75}}</ref> নিদ্ৰা,যৌন সংগম আদি কাৰ্যত সংযমী হোৱা কথাটোত যথেষ্ট গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে।<ref name="WujastykXVIII">Wujastyk, p. XVIII</ref> ==চিকিৎসা পদ্ধতি== আযুৰ্বেদিক প্ৰয়োগকাৰ সকলে চিকিৎসা কৰোঁতে পঞ্চইন্দ্ৰিয়ৰ পূৰ্ণ ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="Chopra79">{{Harvnb|Chopra|2003|p=79}}</ref> আকৌ শৰীৰৰ মৃত্য ঘটাব পৰা বিন্দু সমূহ বা “মৰ্মন মৰ্ম”ৰ অধ্যয়নো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়।<ref name="Chopra76" /> আয়ুৰ্বেদিক চিকিত্সকসকলে ব্যক্তিত্ত্ব,শাৰীৰিক স্বাস্থ্য আৰু মানসিক স্বাস্থ্যক এটা একক বুলি ভাবে যাৰ এটাই আনটোৰ ওপৰত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে আৰু ৰোগ চিনাক্তকৰণ তথা চিকিৎসা কাৰ্যত ই এক মৌলিক ধাৰণা। চাফ-চিকুনতাও আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাৰ এক অংশ। সদায় স্নান কৰা,দাঁত মাজা,ছালৰ যতন লোৱা,চকু পৰিষ্কাৰ কৰা আদি ইয়াৰ অন্তৰ্গত।<ref name="Underwood&Rhodes(2008)" /> [[File:Ayurweda kopfmassage.JPG|মূৰ মালিছ কৰিবলৈ তেল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। |thumb]] আয়ুৰ্বেদে বনৌষধিৰ প্ৰয়োগত অধিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰে। অৱশ্যে গাখীৰ,অস্থি আদি সামগ্ৰীবোৰ প্ৰাণীৰ পৰা আহৰণ কৰা হয়। তদুপৰি ছালফাৰ,আৰ্চেনিক,সীহ,কপাৰ ছালফেট,সোণ আদি খনিজ লৱণো চিকিৎসা কাৰ্যত ব্যৱহাৰ হয়। .<ref name="Underwood&Rhodes(2008)" /> বনৌষধিৰ লগত খনিজ লৱণ মিহলিকৰা এইবিভাগটোক “ৰস শাস্ত্ৰ” বোলে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত অস্ত্ৰোপচাৰ কৰিব লগীয়া হোৱা ৰোগীক চেতনাহাৰী হিচাপে সুৰা প্ৰদান কৰা হৈছিল যদিও ইছলাম সকলৰ ভাৰত আগমনৰ পিছত অ’পিয়ামে সুৰাৰ স্থান দখল কৰে।<ref name="Chopra80" /> সেইদৰে ৰক্তক্ষয় ৰোধ কৰিবলৈ তেল আৰু তাৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল।<ref name="Underwood&Rhodes(2008)" /> আকৌ শৰীৰৰ পৰা বিষাক্ত দ্ৰব্য আঁতৰ কৰা পদ্ধতিটোক পঞ্চকৰ্ম ([[সংস্কৃত]]:पंचकर्म‌) বোলা হয়।<ref name="A. K. Sharma">{{cite book|last=Sharma|first=A. K.|year=2003|chapter=Panchkarma Therapy in Ayurvedic Medicine|title=Scientific Basis for Ayurvedic Therapies|editor=Mishra, Lakshmi Chandra|page=43|publisher=CRC Press|location=Boca Raton, FL|isbn=0-8493-1366-X}}</ref> আয়ুৰ্বেদৰ এক প্ৰধান সিদ্ধান্ত হ’ল এয়া যে এক উত্কৃষ্ট শৰীৰ ক্ৰিয়া তন্ত্ৰ,ভাল হজম শক্তি,আৰু যথাযথ ৰেচন তন্ত্ৰই এক দীৰ্ঘ জীৱনৰ মূলমন্ত্ৰ।<ref name="Chopra76" /> ব্যায়াম,যোগাভ্যাস আৰু ধ্যানৰ ওপৰতো আয়ুৰ্বেদে যথেষ্ট গুৰুত্ব প্ৰদানকৰে।<ref name="encarta-ayurveda">{{cite encyclopedia|encyclopedia=[[Encarta]]|year=2008|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761596196/Ayurveda.html|publisher=[[Microsoft]]|location=Redmond, WA|title=Ayurveda|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091028105549/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761596196/Ayurveda.html|archivedate=28 October 2009|author1=<Please add first missing authors to populate metadata.>|access-date=14 April 2013|deadurl=yes}}</ref> [[Image:Cataract in human eye.png|thumb|left|মানুহৰচকুত হোৱা কেটেৰেক্ট। শতিকাগৰকা [[সুশ্ৰুত সংহিতা]]তেই ইয়াৰ অস্ত্ৰোপচাৰৰ উপায় বৰ্ণনা কৰা হৈছে য’ত “জবমুখী শলাকা” নামৰ এক সঁজুলিৰ দ্বাৰা উপচাৰ কৰি পিছত গৰম পানীৰে ধুই বেণ্ডেজকৰি দিয়া হৈছিল।<ref name="finger66">Finger, p. 66</ref>]] ==ইতিহাস== আয়ুৰ্বেদ প্ৰকৃততে “অথৰ্ববেদ”ৰ এক অংশ আৰু ইয়াক এক “উপবেদ” বুলি কোৱা হয়। আয়ুৰ্বেদৰ উত্পত্তি সম্বন্ধে বিভিন্ন পৌৰাণিক কথন আছে। কিছুমানৰ মতে এই জ্ঞান [[ব্ৰহ্মা]]ই ধন্বন্তৰি বা দিবোদাসক দিছিল।<ref name="Underwood&Rhodes(2008)" /><ref name="singhguide">{{cite book |title=Banaras Region: A Spiritual and Cultural Guide |last=Singh |first=P.B. |coauthors=Pravin S. Rana |year=2002 |publisher=Indica Books |location=Varanasi |isbn=81-86569-24-3 |page=31|accessdate=1 April 2011}}</ref><ref name=britannica>Dhanvantari. (2010). In Encyclopædia Britannica. Retrieved 4 August 2010, from Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/160641/Dhanvantari</ref> ধন্বন্তৰিক কৃষ্ণৰ অৱতাৰ তথা আয়ুৰ্বেদৰ ভগৱান হিচাপে পূজা কৰা হয়।<ref>Srimad Bhagavatam 1.3.17. Reference: http://vedabase.com/en/sb/1/3/17</ref> অষ্টাংগ হৃদযত উল্লেখ থকা মতে [[ব্ৰহ্মা]]ই আয়ুৰ্বেদৰ জ্ঞান অশ্বিনী কুমাৰদ্বয়ক দিয়ে,অশ্বিনী কুমাৰে এয়া ইন্দ্ৰক শিকাই,ইন্দ্ৰই এই জ্ঞান অত্ৰিপুত্ৰ আত্ৰেয় পুনৰ্বসুক দিয়ে আৰু আত্ৰেয়ই অগ্নিৱেশ,ভেল আদি ছয়জন শিষ্যৰ মাজত এই জ্ঞান ভগাই দিযে। আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰধান আধাৰ গ্ৰন্থ হৈছে কেবাশতিকা আগতে ৰচনা কৰা তিনিখন গ্ৰন্থ-[[চৰক সংহিতা]],[[সুশ্ৰুত সংহিতা]] আৰু বোৱাৰৰ সাঁচিপাতৰ চিকিৎসা সম্বন্ধীয় অংশ(বা “ভেদ সংহিতা)। অৱশ্যে এই পুথি সমূহৰ ৰচনাকাল বৰ বেছি স্পষ্ট নহয়। ইয়াৰ ভিতৰত চৰক সংহিতাক সৰ্বপ্ৰথম বুলি কোৱা হয়। ইয়াক চতুৰ্থ বা পঞ্চম শতিকাত লিখা হ’লেও ইয়াৰ মূল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০ ৰ পৰা খ্ৰীষ্টাব্দ ১০০ৰ ভিতৰত লিখিত এক পুথি বুলি ভবা হয়। সুশ্ৰুত সংহিতা তৃতীয় বা চতুৰ্থ শতিকাত ৰচনা কৰা হৈছিল। . আকৌ বোৱাৰৰ সাঁচিপাত ছয় শতিকাৰ আৰম্ভণিতেই ৰচনা কৰা।<ref>The 1897 edition by [[A. F. R. Hoernle]] suggested a 4th-century date, but this was superseded by later studies, Dani, Ahmad Hasan. Indian Palaeography. (2nd edition New Delhi: Munshiram Manoharlal, 1986); Sander, Lore, "Origin and date of the Bower Manuscript, a new approach" in M. Yaldiz and W. Lobo (eds.), Investigating the Indian Arts (Berlin: Museum Fuer Indische Kunst, 1987).</ref> বোৱাৰৰ সাঁচিপাততেই প্ৰথম “সুশ্ৰুত”ৰ নাম উল্লেখ কৰা হয়।<ref name="WujastykXXVI">Wujastyk, p. XXVI</ref> ইয়াৰ ঔষধৰ বৰ্ণনা থকা অংশত মৌৰ্য যুগত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন চিকিৎসা পদ্ধতিৰ কথা আছে যি চৰক আৰু সুশ্ৰুত সংহিতাতকৈও আগৰ। চৰক,সুশ্ৰুত আৰু ভেদ সংহিতাৰ উপৰিও কাশ্যপ সংহিতা আৰু হৰিত সংহিতাও আয়ুৰ্বেদ সম্বন্ধীয় উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ যাক সম্ভৱতঃ গুপ্ত যুগত(৬ শতিকা) লিখা হৈছিল। সপ্তম বা অষ্টম শতিকাৰ বাঘৱতো এক উল্লেখযোগ্য ৰচয়িতা আছিল।<ref name="Wujastyk224">Wujastyk, p. 224</ref> আণ্ডাৰৱুড আৰু ৰ’ডৰ মতে এই ব্যৱস্থাই জ্বৰ,কাহ,ড্ৰপছী,ডায়েৰীয়া,সেইজুৰ,টিউমাৰৰ লগতে কুষ্ঠ আদি বিভিন্ন ছালৰ ৰোগ চিনাক্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name="Underwood&Rhodes(2008)" /> তদুপৰি আয়ুৰ্বেদে <!--[[angina pectoris]],--> মধুমেহ, <!--[[hypertension]],--> পাত্থৰ আদি কঠিন ৰোগ নিৰাময়ৰো উপায় উদ্ভাৱন কৰিছে। .<ref name="Dwivedi&Dwivedi07" /><ref name="Lock836">Lock ''et al.'', p. 836</ref> প্লাষ্টিক চাৰ্জাৰি,চকু চিকিৎসা,পেটত বিন্ধা কৰি পেটত ৰস নিসৃত কৰা,শৰীৰৰ পৰা বিষাক্ত দ্ৰব্য আঁতৰোৱা,ভঙা হাড় জোৰা লগোৱা, অৰ্শৰোগৰ চিকিৎসা, অংগচ্ছেদন,ছিজাৰিয়আন অস্ত্ৰোপছাৰ, আঘাত চিলাই কৰা আদি বিষয়তো আয়ুৰ্বেদে নিদান আগবঢ়াইছে।<ref name="Underwood&Rhodes(2008)" /> আয়ুৰ্বেদত বৰ্ণিত বনৌষধি আৰু সা-সঁজুলিৰ প্ৰয়োগ কালক্ৰমত বিশ্ববিশ্ৰুত হৈ পৰে।<ref name="Underwood&Rhodes(2008)">Underwood & Rhodes (2008)</ref> অষ্টম শতিকাতেই চৰক আৰু সুশ্ৰুতৰ কৰ্মৰাজি আৰবী ভাষালৈ অনূদিত হয়। .<ref name="Lock607" /> মধ্যযুগৰ শেষৰ ফালে এই আৰবী লিখনিসমূহে য়ুৰোপ মহাদেশ স্পৰ্শ কৰে।<ref name="Lock607" /> ইটালীৰ নৱজাগৰণৰ সময়ত ছিছিলিৰ ব্ৰাঙ্কা পৰিয়াল আৰু ব’ল’গ্নাৰ জেস্পাৰ টাগ্লিয়াক’জি সুশ্ৰুতৰ শল্য চিকিৎসাৰ ধৰণ সমূহৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়।<ref name="Lock607">Lock ''et al.'', p. 607</ref> <!--British physicians traveled to India to see [[rhinoplasty]] being performed by native methods.<ref name=Lock651>Lock "et al.'', p. 651</ref> Reports on Indian rhinoplasty were published in the ''[[Gentleman's Magazine]]'' in 1794.<ref name="Lock651" /> [[Joseph Constantine Carpue]] spent 20 years in India studying local plastic surgery methods.<ref name="Lock651" /> Carpue was able to perform the first major surgery in the western world in 1815.<ref name="Lock652">Lock ''et al.'', p. 652</ref>সুশ্ৰুত সংহিতাত বৰ্ণিত অস্ত্ৰোপচাৰ সঁজুলি সমূহৰ পিছলৈ পশ্চিমীয়া বিশ্বত আধুনিকীকৰণ কৰি লোৱা হয়।<ref name="Lock652" /> <!--[[Joseph Constantine Carpue]] based on this article was able to perform the "Indian" method of nose reconstruction and publish it in 1815.;<ref>A practical essay on some of the principal surgical diseases of India (1840) http://archive.org/stream/practicalessayon00bretuoft#page/n556/mode/1up</ref><ref>http://archive.org/stream/practicalessayon00bretuoft#page/458/mode/2up</ref>--> ==বৰ্তমান স্থিতি== [[File:An Ayurvedic Pharmacy, Rishikesh (1).jpg|left|thumb|হৃষিকেশত অৱস্থিত এক আয়ুৰ্বেদিক ঔষধালয়। ]] ===ভাৰত=== এক উত্সৰ মতে আশী শতাংশ ভাৰতীয় মানুহে পৰম্পৰাগত দৰৱ ব্যৱহাৰ কৰে,যি প্ৰকৃততে আয়ুৰ্বেদৰে অংশ।<ref name=Dargan>{{cite journal |author=Paul I. Dargan, et al.|year=2008 |title=Heavy metal poisoning from Ayurvedic traditional medicines: an emerging problem? |journal=Int. J. Environment and Health |volume=2 |issue=3/4 |pages=463–74 |publisher=Inderscience Enterprises Ltd. |doi=10.1504/IJENVH.2008.020935 |url=http://www.sactrc.org/IJEnvH203-415_Dargan%20et%20al.pdf |accessdate=2011-10-05}}</ref> ১৯৭০ চনত আয়ুৰ্বেদৰ মানদণ্ড উন্নত কৰিবলৈ আৰু ইয়াৰ অধ্যয়্ন তথা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিবলৈ সংসদত ইণ্ডিয়ান মেডিকেল চেণ্ট্ৰেল কাউন্সিল আইন মনোনীত হয়।<ref name="WujastykXXII">Wujastyk, p. XXII</ref> বৰ্তমান ভাৰতত এশৰো অধিক মহাবিদ্যালয়ে পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদিক ঔষধিয় ব্যৱস্থাৰ ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref name="encarta-ayurveda" />ভাৰত চৰকাৰে বিভিন্ন মাধ্যমেৰে আয়ুৰ্বেদ বিষয়ক অধ্যয়ন আৰু শিক্ষন প্ৰক্ৰিয়াত সহযোগ কৰে আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধক অনুষ্ঠানাধীন কৰাতসহায় কৰে যাতে প্ৰধান চহৰ সমূহত ইয়াৰ অধ্যয়ন আৰু গৱেষণা চলাব পাৰি।<ref name="WujastykXVI">Wujastyk, p. XVI</ref> ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত ইয়াৰ বাবে “আয়ুষ”ৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://ccras.nic.in/ |title=Welcome to Central Council for Research in Ayurveda and Siddha ( India ) |publisher=Ccras.nic.in |accessdate= 21 June 2012}}</ref> বায়’পাইৰেছি প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ ভাৰতচৰকাৰে 2001 চনত “ট্ৰেডিশ্যনেল ন’লেজ ডিজিটেল লাইব্ৰেৰী” স্থাপন কৰে য’ত আয়ুৰ্বেদ,য়ুনানি,সিদ্ধ আদিকে ধৰি ভাৰতীয় ঔষধ ব্যৱস্থাৰ প্ৰায় ১২০০ সূত্ৰ সংৰক্ষণ কৰা<ref>[http://www.tkdl.res.in/tkdl/langdefault/common/ Traditional Knowledge Digital Library] website.</ref><ref name="pt">{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=61511|title=Know Instances of Patenting on the UES of Medicinal Plants in India|date=6 May 2010|publisher=PIB, Ministry of Environment and Forests|accessdate=22 May 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100510005340/http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=61511|archivedate=10 May 2010|deadurl=no}}</ref> ইয়াত ৫০খন আয়ুৰ্বেদ গ্ৰন্থক ডিজিটাইজ কৰি অনলাইনত উপলব্ধ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>[http://www.tkdl.res.in/tkdl/langdefault/common/sourceinfo.asp#A 50 Ayurveda books online] [[Traditional Knowledge Digital Library]] ([[Govt. of India]])</ref> <!--[[Central Council of Indian Medicine]] (CCIM) a statutory body established in 1971, under [[AYUSH|Department of Ayurveda, Yoga and Naturopathy, Unani, Siddha and Homoeopathy]] ([[AYUSH]]), [[Ministry of Health and Family Welfare]], [[Government of India]], monitors higher education in ayurveda.<ref>[http://ccimindia.org/index.html CCIM]. Ccimindia.org. Retrieved on 2011-08-29.</ref> Many clinics in urban and rural areas are run by professionals who qualify from these institutes.<ref name="WujastykXXII">Wujastyk, p. XXII</ref> --> ===শ্ৰী লংকা=== শ্ৰী লংকাৰ পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদীয় পদ্ধতিৰ ভাৰতীয় পদ্ধতিৰ সৈতে বহুখিনিসাদৃশ্য আছে। শ্ৰী লংকাৰ আয়ুৰ্বেদিক প্ৰয়োগকাৰসকলেও দুয়োখন দেশতেই পৰিচিত সংস্কৃত ভাষাত লিখিত গ্ৰন্থই অনুসৰণ কৰে। অৱশ্যে ব্যৱহৃত বনৌষধি আদিকে ধৰি ক্ষেত্ৰত কিছু পাৰ্থক্য দেখা যায়। শ্ৰী লংকাৰ চৰকাৰে এই চিকিৎসা পদ্ধতিৰ পুনৰুদ্ধাৰ আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে ১৯৮০ চনত মিনিস্ত্ৰী অৱ ইণ্ডিজেনাছ মেডিছিন স্থাপন কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.ayurveda.gov.lk/dept.html |title=Ministry of Indigenous Medicine |accessdate=2 December 2012 |archivedate=14 December 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121214094513/http://www.ayurveda.gov.lk/dept.html |deadurl=yes }}</ref> কলম্বো য়ুনিভাৰ্ছিটিৰ অধীনস্থ দ্য ইন্সটিটিউট অৱ ইণ্ডিজেনাছ মেডিছিনে আয়ুৰ্বেদিক মেডিছিন এণ্ড ছাৰ্জাৰী বিষয়ত স্নাতক,স্নাতকোত্তৰ আৰু এম.ডি. ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web|url=http://iim.cmb.ac.lk/ |title=Institute of indigenous Medicine |publisher=Iim.cmb.ac.lk |accessdate= 21 June 2012}}</ref> ২০১০ চনলৈকে শ্ৰী লংকাত ৬২খন আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসালয় আৰু ২০৮খন কেন্দ্ৰীয় চিকিৎসা কেন্দ্ৰ আছে যিয়ে ৩ মিলিয়ন অৰ্থাত মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১১ শতাংশ লোকলৈ চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়াই| দেশখনত বৰ্তমান সৰ্বমুঠ ২০,০০০ আয়ুৰ্বেদিক প্ৰয়োগকাৰ আছে।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.indigenousmedimini.gov.lk/Downloads/Statistics%20Report%20Final%202011.%20November.pdf |access-date=2013-04-14 |archivedate=2012-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120424031013/http://www.indigenousmedimini.gov.lk/Downloads/Statistics%20Report%20Final%202011.%20November.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indigenousmedimini.gov.lk/About_us.html |title=:: Indigenous-Medicine |publisher=Indigenousmedimini.gov.lk |date=14 February 1980 |accessdate=21 June 2012 |archivedate=8 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111108121932/http://www.indigenousmedimini.gov.lk/About_us.html |deadurl=yes }}</ref> শ্ৰী লংকাৰ বহু হোটেল আৰু চৰাইখানাত বিভিন্ন আয়ুৰ্বেদ বিষয়ক সুবিধা উপলব্ধ য’ত নিবাসী সকললৈ সেই সুবিধাসমূহ আগবঢ়োৱা হয়। ===দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত=== প্ৰাচীন তথা মধ্যযুগৰ ফচল আয়ুৰ্বেদক প্ৰায়ে উপ-আধুনিক চীনা আৰু য়ুৰোপীয় ঔষধ ব্যৱস্থাৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়। অৱশ্যে ১৯৬০দশকৰ আৰম্ভণিৰে পৰা আয়ুৰ্বেদক বিকল্প ঔষধিয় ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰচাৰ কৰা হয়। বহুকেইখন দেশত বহুলভাৱে সমাদৃত হ’লেও সময়ে সময়ে এই ব্যৱস্থা বিভিন্ন বিতৰ্কতসাঙোৰ খাই আহিছে। == বৈজ্ঞানিক মতামত == [[File:Flowers with Sykes's warbler I IMG 1880.jpg|thumb|নিগনিৰ ওপৰত চলোৱা এক অধ্যয়নত প্ৰমাণিত হৈছে যে টাৰমিলেলিয়া অৰ্জুন গছত উদৰ ৰোগ নিৰাময় কৰিব পৰা আৰু দহন প্ৰতিৰোধ কৰিব পৰাগুণ আছে।<ref name=Biswas>Moulisha Biswas, Kaushik Biswas, Tarun K Karan, Sanjib Bhattacharya, Ashoke K Ghosh, and Pallab K Haldar, ''[http://journal-phytology.com/article/viewFile/5520/2911 Evaluation of analgesic and anti-inflammatory activities of ''Terminalia arjuna'' leaf]'', ''Journal of Phytology'' 2011, 3(1): 33–38.</ref>]] ভাৰতত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু কাউন্সিল ফৰ ৰিচাৰ্চ ইন আয়ুৰ্বেদ এণ্ড সিদ্ধৰ অন্তৰ্গত ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ সমূহৰ এক জালিকাই আয়ুৰ্বেদ সম্পৰ্কীয় পৰীক্ষা সমূহ কৰে।<ref name="ccras">{{cite web | title=Central Council for Research in Ayurveda and Siddha (Government of India)| url= http://www.ccras.nic.in/}}</ref> এক বিকল্প ব্যৱস্থা হোৱা বাবে আয়ুৰ্বেদিক উত্পাদ সমূহৰ আঁতি-গুৰি মৰা বৈজ্ঞানিক পৰীক্ষা কৰা নহয়। বাত-বিষ দূৰ কৰাৰ বাবে থকা আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাৰ ওপৰত চলোৱা এক প্ৰণালীবদ্ধ অধ্যয়নত ই সিমান লাভজনক নহয় বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Park2005">{{cite journal |last=Park|first=J.|coauthors=Ernst, E. |title=Ayurvedic Medicine for Rheumatoid Arthritis: A Systematic Review |journal=Seminars in Arthritis and Rheumatism |volume=34 |issue=5 |pages=705–713 |year=2005|pmid=15846585 |doi=10.1016/j.semarthrit.2004.11.005}}</ref> আকৌ ‘’ছালভিয়া’’ৰ দুটা প্ৰজাতিৰে চলোৱা বিভিন্ন পৰীক্ষাত প্ৰমাণিত হৈছে যে ছালভিয়া লেভাণ্ডুলিফ’লিয়াই যুৱাবস্থাত শব্দ মনত ৰখাত,<ref name="pmid12895685">{{cite journal |last=Tildesley|first=N. T. |title=''Salvia lavandulaefolia'' (Spanish Sage) Enhances Memory in Healthy Young Volunteers |url=https://archive.org/details/sim_pharmacology-biochemistry-and-behavior_2003-06_75_3/page/669|journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior |volume=75 |issue=3 |pages=669–674 |year=2003 |pmid=12895685 |doi= 10.1016/S0091-3057(03)00122-9 |author2=Kennedy, D. O. |last3=Perry |first3=E. K. |display-authors=3 |last4=Ballard |first4=C.G |last5=Savelev |first5=S |last6=Wesnes |first6=K.A |last7=Scholey |first7=A.B}}</ref> আৰু ছালভিয়া অ’ফিছিনেলিছে আলঝেইমাৰ ৰোগৰ লক্ষণ নিৰাময়ত সহায় কৰে।<ref name="pmid12605619">{{cite journal |last=Akhondzadeh|first=S.|coauthors=Noroozian, M.; Mohammadi, M.; Ohadinia, S.; Jamshidi, A. H.; Khani M. |title=''Salvia officinalis'' Extract in the Treatment of Patients with Mild to Moderate Alzheimer's Disease: A Double Blind, Randomized and Placebo-controlled Trial |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-pharmacy-and-therapeutics_2003-02_28_1/page/n54|journal=Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics|volume=28 |issue=1 |pages=53–59 |year=2003 |pmid=12605619 |doi= 10.1046/j.1365-2710.2003.00463.x}}</ref> তদুপৰি প্ৰমাণিত হৈছে যে ৰসায়ন হিছাপে ব্যৱহৃত বহু উদ্ভিদৰ এণ্টিঅক্সিডেণ্ট গুণ আছে।<ref name="Govindarajan2005">{{cite journal |last=Govindarajan|first=R.|coauthors=Vijayakumar, M.; Pushpangadan, P. |title=Antioxidant Approach to Disease Management and the Role of 'Rasayana' Herbs of Ayurveda |journal=Journal of Ethnopharmacology |volume=99 |issue=2 |pages=165–178 |year=2005 |pmid=15894123 |doi=10.1016/j.jep.2005.02.035}}</ref>নীম গছৰো যথেষ্ট ঔষধি গুণ আছে।<ref name=Subapriya2005>{{cite journal |last=Subapriya|first=R.|coauthors=Nagini, S. |title=Medicinal Properties of Neem Leaves: A Review |journal=Curr Med Chem Anticancer Agents |volume=5 |issue=2 |page=1496 |year=2005 |pmid=15777222 |doi= 10.2174/1568011053174828 |pages=149–6}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tamilnadu.com/herbs/neem.html|title=Neem|publisher=Tamilnadu.com|date=06 December 2012|access-date=14 April 2013|archivedate=11 April 2013|archiveurl=https://archive.is/20130411214144/http://tamilnadu.com/herbs/neem.html|deadurl=yes}}</ref> হালধি আৰু [[curcumin]]এ কৰ্কট ৰোগৰ প্ৰতিৰোধ আৰু চিকিৎসাত ভাল ফল দেখুৱাইছে।<ref name="pmid12553052">{{cite journal |last1=Mahady|first1=GB|last2=Pendland |first2=SL |last3=Yun |first3=G |last4=Lu |first4=ZZ |title=Turmeric (Curcuma longa) and curcumin inhibit the growth of Helicobacter pylori, a group 1 carcinogen|journal=Anticancer Res.|volume=22 |issue=6C |pages=4179-4181 |year=2002 |pmid=12553052}}</ref> <!--Recently, there are some PubMed indexed journals being published in the field of Ayurveda.<ref name="pmid17333665">{{cite journal |last1=Subhose|first1=V.|last2=Srinivas |first2=P. |last3=Narayana |first3=A. |title=Basic principles of pharmaceutical science in Ayurvĕda|journal=Bull Indian Inst Hist Med Hyderabad|volume=35 |issue=2 |pages=83–92 |year=2005 |pmid=17333665}}</ref><ref name="pmid19238245">{{cite journal |last1=Samy|first1=RP|last2=Pushparaj |first2=PN |last3=Gopalakrishnakone |first3=P |title=A compilation of bioactive compounds from Ayurveda.|journal=Bioinformation|volume=3 |issue=3 |pages=100-110 |year=2008 |pmid=19238245}}</ref>--> ==সুৰক্ষা== ৰস শাস্ত্ৰ অৰ্থাত্ বনৌষধিৰ লগত বিভিন্ন ধাতু আৰু খনিজ দ্ৰব্য মিহলি কৰা পদ্ধতিত পাৰা,সীহ,আৰ্চেনিক আদি বিষাক্ত মৌল উপস্থিত থাকিব পাৰে।<ref name="Saper2008" /> বনৌষধিৰ দ্ৰব্যগুণৰ বিষাক্ত প্ৰভাৱৰ কথা প্ৰাচীন আয়ুৰ্বেদিক গ্ৰন্থসমূহত উল্লেখ আছে,কিন্তু আয়ুৰ্বেদিক প্ৰয়োগকাৰ সকলে এয়া স্বীকাৰ নকৰে আৰু বনৌষধিৰ বিষগুণ সম্বন্ধে জ্ঞান আহৰণৰ যথাযথ সমল নাই। তদুপৰি আধুনিক চিকিৎসাৰ প্ৰয়োগকাৰ আৰু আয়ুৰ্বেদিকপ্ৰয়োগকাৰ সকলৰ মাজত যথেষ্ট যোগবিচ্ছিন্নতা দেখা যায়।<ref name="Urmila2008">{{cite journal | author1=Urmila T |author2=Supriya B |year=2008 |title=Pharmacovigilance of ayurvedic medicines in India | journal=Indian Journal of Pharmacology | volume=40 | issue=S1 |pages =10–12 |url = http://www.bioline.org.br/request?ph08015}}</ref> ১৯৯০ চনত ভাৰতত আয়ুৰ্বেদিক ঔষধৰ ওপৰত চলোৱা এক সমীক্ষাত ৪১ শতাংশ ঔষধত আৰ্চেনিক আৰু ৬৪শতাংশ ঔষধত সীহ আৰু পাৰা উপস্থিতি ধৰা পৰে।<ref name=Dargan /> ২০০৪ চনত দক্ষিণ ভাৰতত নিৰ্মিত আৰু ব’ষ্টনত বিক্ৰী কৰা ২০ শতাংশ ঔষধত ভাৰী মৌলৰ বিপদ্জনক উপস্থিতি প্ৰমাণিত হয় আৰু ভৱিষ্যতে আয়ুৰ্বেদিক ঔষধত দূষিত মৌলৰ উপস্থিতি পৰীক্ষা কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়।<ref name="pmid15598918">{{cite journal |last=Saper|first=R. B. |title=Heavy metal content of ayurveda herbal medicine products |url=https://archive.org/details/sim_jama_2004-12-15_292_23/page/2868|journal=Journal of the American Medical Association |volume=292 |issue=23 |pages=2868–2673 |year=2004 |pmid=15598918 |doi=10.1001/jama.292.23.2868 |author2=Kales SN |last3=Paquin |first3=J |display-authors=3 |last4=Burns |first4=MJ |last5=Eisenberg |first5=DM |last6=Davis |first6=RB |last7=Phillips |first7=RS }}</ref> 2012 চনত য়ু.এছ.চেণ্টাৰ ফৰ ডিজিজ কণ্ট্ৰ’ল এণ্ড প্ৰিভেনশ্যনে” কয় যে আয়ুৰ্বেদিকঔষধ গ্ৰহণ কৰা কিছুমান মহিলাৰ তেজত সীহ আৰু আন কিছুমান বিষাক্ত মৌলৰউপস্থিতি ধৰা পৰিছে।<ref>[http://www.financialexpress.com/news/ayurveda-linked-to-lead-poisoning-in-us-women/992558/0 Ayurveda linked to lead poisoning in US women] The Financial Express, Washington edition (Aug 24, 2012) (Accessed on 25 Sept 2012)</ref> অৱশ্যে আয়ুৰ্বেদিক প্ৰয়োগকাৰ সকলৰ মতে সংস্কাৰ,শোধন আদি ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ধাতু সমূহৰ বিষগুণ কমাব পাৰি য’ত প্ৰাৰ্থনা আৰু প্ৰয়োগ কৌশল উভয়ে জড়িত হৈ<ref name="NewYorkTimes2008-09-17">{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/09/18/fashion/18skin.html |title=Skin deep: ancient, but how safe? |work=New York Times |last=Ellin |first=Abby |date=17 September 2008 |accessdate=19 September 2008 |quote=A report in the August 27 [2008] issue of ''[[JAMA (journal)|The Journal of the American Medical Association]]'' found that nearly 21 percent of 193 ayurvedic herbal supplements bought online, produced in both India and the United States, contained lead, mercury or arsenic. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080918203119/http://www.nytimes.com/2008/09/18/fashion/18skin.html |archivedate=18 September 2008 |deadurl=no }}</ref><ref name=autogenerated1>{{Cite journal|author1=Saper RB|author2=Phillips RS |author3=Sehgal A |display-authors=3 |title=Lead, mercury, and arsenic in US- and Indian-manufactured ayurvedic medicines sold via the internet |journal=JAMA |volume=300 |issue=8 |pages=915–923 |year=2008 |month=August |pmid=18728265 |doi=10.1001/jama.300.8.915 |pmc=2755247}}</ref> এনে সুৰক্ষাজনিত উদ্বেগৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ভাৰত চৰকাৰে নিয়্ম প্ৰৱৰ্তন কৰে যে আয়ুৰ্বেদিয় উত্পাদ সমূহৰ গাত ইয়াত থকা ধাতু সমূহৰ বিৱৰণ থাকিব লাগিব,<ref name="Valiathan06" /> কিন্তু ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰকাশ “কাৰেণ্ট চাইঞ্চ” এম.এছ.ভেলিয়াথানে লিখা মতে “উপযুক্ত নিৰীক্ষণ আৰু গৱেষণাগাৰৰ সীমিত সুবিধাই বৰ্তমান ভাৰতত আয়ুৰ্বেদিক ঔষধসমূহৰ গুণগত মান বজাই ৰখাত অসুবিধাৰ সৃষ্টি কৰিছে”।<ref name="Valiathan06" /> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} {{refbegin}} *[http://www.dr-wakde.com/Ayurvedic_medicine1.html What is Ayurvedic Medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602142914/http://www.dr-wakde.com/Ayurvedic_medicine1.html |date=2013-06-02 }} * {{cite book|last=Chopra|first=Ananda S.|year=2003|chapter=Āyurveda|title=Medicine Across Cultures: History and Practice of Medicine in Non-Western Cultures|editor=Selin, Helaine|editor-link=Helaine Selin|pages=75–83|publisher=[[Springer Science+Business Media|Kluwer Academic Publishers]]|location=Norwell, MA|isbn=1-4020-1166-0|url=http://books.google.com/books?id=of-gv8-pPcsC&pg=PA75|ref=harv}} * {{cite journal|last=Dwivedi|first=Girish|coauthors=Dwivedi, Shridhar|year=2007|url=http://medind.nic.in/iae/t07/i4/iaet07i4p243.pdf|title=History of Medicine: Sushruta – the Clinician – Teacher par Excellence|journal=Indian Journal of Chest Diseases and Allied Sciences|volume=49|pages=243–244|location=Delhi, India|publisher=Vallabhbhai Patel Chest Institute, [[University of Delhi|U. of Delhi]] / National College of Chest Physicians|access-date=2013-04-14|archivedate=2008-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081010045900/http://medind.nic.in/iae/t07/i4/iaet07i4p243.pdf|deadurl=yes}} (Republished by [[National Informatics Centre]], Government of India.) * {{cite book|last=Finger|first=Stanley|year=2001|title=Origins of Neuroscience: A History of Explorations into Brain Function|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England/New York, NY|isbn=0-19-514694-8}} * {{cite book|last=Kutumbian|first=P.|year=1999|title=Ancient Indian Medicine|publisher=[[Orient Blackswan|Orient Longman]]|location=Andhra Pradesh, India|isbn=978-81-250-1521-5}} * {{cite book|last=Lock|first=Stephen|year=2001|title=The Oxford Illustrated Companion to Medicine|publisher=Oxford U. Pr|isbn=0-19-262950-6|display-authors=1}} * {{cite encyclopedia|last=Underwood|first=E. Ashworth|coauthors=Rhodes, P.|year=2008|title=Medicine, History of|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|edition=2008}} * {{cite book|last=Wujastyk|first=D.|year=2003|title=The Roots of Ayurveda: Selections from Sanskrit Medical Writings''|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-044824-1}} {{refend}} ==বিশদ অধ্যয়ন== * {{cite book |title=Commentary on the Hindu System of Medicine|author=Thomas T. Wise |publisher=Thacker & Co., Calcutta |year=1845|isbn= |page= |url=http://archive.org/stream/commentaryonhind00wise#page/n3/mode/2up |ref= }} *{{cite book|last= Drury |first= Col. Heber|title=The Useful plants of India |url=http://www.archive.org/stream/usefulplantsind01drurgoog#page/n5/mode/2up|year=1873|publisher=William H Allen & Co., London|isbn= 1-4460-2372-9}} *{{cite book|last=Hoernle |first=Rudolf August Friedrich |title=Studies in the Medicine of Ancient India: Part I: Osteology|url=http://www.archive.org/stream/studiesinmedicin01hoeruoft#page/n3/mode/2up|year=1907|publisher=The Clarendon Press, Oxford }} * Kishor Patwardhan 2008. Concepts of Human Physiology in Ayurveda, in ''Sowarigpa and Ayurveda'', Central Institute of Higher Tibetan Studies, Sarnath, Varanasi. Samyak Vak Series-14, Editor: Pabitra Kumar Roy, pp.&nbsp; 53–73. ISBN 978-81-87127-76-5 Kishor Patwardhan [http://cogprints.org/7033/1/Chapter_in_sowarigpa_and_ayurveda.pdf Concepts of Human Physiology in Ayurveda] * [http://apps.who.int/medicinedocs/documents/s7148e/s7148e.pdf WHO guidelines on safety onitoring of herbal medicines in pharmacovigilance systems] ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.ayurveda-amai.org// Ayurveda Medical Association Of India] {{Sister project links|Ayurveda}} *{{dmoz|Health/Alternative/Ayurveda/}} *[http://nlam.in/search_module.php National Library of Ayurveda Medicine ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224051053/http://nlam.in/search_module.php |date=2021-02-24 }} *[http://www.bharat.gov.in/outerwin.php?id=http://indianmedicine.nic.in/ Department of Ayurveda, Yoga & Naturopathy, Unani, Siddha and Homoeopathy (AYUSH)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109030706/http://bharat.gov.in/outerwin.php?id=http://indianmedicine.nic.in/ |date=2012-01-09 }} – National Portal of India * [http://www.silambam.us/varmakalai_ayurveda.html www.silambam.us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121217034017/http://www.silambam.us/varmakalai_ayurveda.html |date=2012-12-17 }} Ayurveda Medicine & Treatment Online Notes [[শ্ৰেণী:আয়ুৰ্বেদ]] [[শ্ৰেণী:বিকল্প চিকিৎসা]] 937rrizae1jldqc5nhl9tzd2v2e83c9 0 35269 625379 568832 2026-08-08T14:38:06Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625379 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ইংমাৰ বাৰ্গমেন |image = Ingmar Bergman Smultronstallet.jpg |image_size = 200px |caption = ''Wild Strawberries'' নিৰ্মাণৰ সময়ত ইংমাৰ বাৰ্গমেন (১৯৫৭) |birth_name = আৰন্ষ্ট ইংমাৰ বাৰ্গমেন |other_namess = বুণ্টেল ৰিকছন |birth_date = {{Birth date|df=yes|1918|7|14}} |birth_place = উপছালা, ছুইডেন |death_date = {{Death date and age|df=yes|2007|7|30|1918|7|14}} |death_place = ফাৰো, ছুইডেন |occupation = চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, চিত্ৰনাট্যকাৰ |years_active = ১৯৪৪-২০০৫ |spouse = {{unbulleted list |[[এলছি ফিশ্বাৰ]] {{small|(১৯৪৩-৪৫)}} |এলেন লুন্দষ্টৰ্ম {{small|(১৯৪৫-৫০)}} |গান গ্ৰুট {{small|(১৯৫১-৫৯)}} |[[কেবি লেৰেটি]] {{small|(১৯৫৯-৬৯)}} |{{nowrap|[[ইনগ্ৰিড ভেন ৰ'জেন]] {{small|(১৯৭১-৯৫)}}}}}} |awards = {{unbulleted list |[[গ্যেটে প্ৰাইজ]] |[[প্ৰেমিয়াম ইমপেৰিয়েল]]}} |signature = Ingmar Bergman Signature.png |signature_size = 200px }} '''আৰ্নষ্ট ইংমাৰ বাৰ্গমেন''' (Ernst Ingmar Bergman) ({{IPA-sv|ˈɪŋmar ˈbærjman|-|sv-Ingmar_Bergman.ogg}}; ১৪ জুলাই, ১৯১৮ &nbsp;– ৩০ জুলাই, ২০০৭) ছুইডেনৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত পৰিচালক, লেখক, চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক, নাটক আৰু টেলিভিছন-ৰো পৰিচালক। তেখেতক সৰ্বকালৰ অতি কুশলী আৰু প্ৰভাৱশালী পৰিচালকৰ শাৰীত স্থান দিয়া হয়।<ref>{{cite news |first= Mervyn|last= Rothstein|authorlink= |coauthors= |title=Ingmar Bergman, Famed Director, Dies at 89 |url=http://www.nytimes.com/2007/07/30/movies/30cnd-bergman.html |quote=Ingmar Bergman, the 'poet with the camera' who is considered one of the greatest directors in motion picture history, died today on the small island of Faro where he lived on the Baltic coast of Sweden, Astrid Soderbergh Widding, president of The Ingmar Bergman Foundation, said. Bergman was 89. |work=New York Times |date=30 July 2007 |accessdate=31 July 2007 }}</ref> তেখেতে পৰিচালনা কৰিছে ছবিঘৰ আৰু টেলিভিছনৰ বাবে ষাঠিখন ছলচ্চিত্ৰ আৰু তথ্যচিত্ৰ, এই বিলাকৰ বেছীভাগৰ লেখকো তেওঁ নিজেই। তেখেতে এশ সত্তৰখনতকৈও বেছি নাটক পৰিচালনা কৰিছে। তেখেতৰ লগত প্ৰায়ে কাম কৰা অভিনেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল [[হেৰিয়েট এণ্ডাৰছন]], [[লিভ উল্‌মেন]], [[গানাৰ জৰ্নষ্ট্ৰাণ্ড]], [[বিবি এণ্ডাৰছন]], [[এৰলেণ্ড জোছেফছন]], [[ইনগ্ৰিড থুলিন]] আৰু [[মেক্স ভন ছিড']]। তেখেতৰ বেছিভাগ ছবিৰ কাহিনীৰ পৰিসৰ আছিল ছুইডেন। তেখেতৰ কাহিনীসমূহত প্ৰায়ে মৃত্যু, ৰোগ, বিশ্বাস, বিশ্বাসঘাতকতা, অন্ধকাৰ জীৱন আৰু বলিয়ালি আদিক বিশ্লেষণ কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছিল। ==চলচ্চিত্ৰৰাজী== {| class="wikitable" style="margin-right: 0;" ! rowspan="2" | চন ! rowspan="2" width="190" | ইংৰাজী নাম ! rowspan="2" width="190" | মূল নাম ! colspan="2" | কাৰ্যকৰী ভাৰ ! rowspan="2" colspan="2" | মুক্তি ! rowspan="2" | টোকা |- ! width="65" | পৰিচালক ! width="65" | [[Screenwriter|Writer]] |- | ১৯৪৪ | ''[[Torment (১৯৪৪ চলচ্চিত্ৰ)|Torment]]'' | ''Hets'' | | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২ অক্টোবৰ | পৰিচালক [[Alf Sjöberg]] |- | rowspan=“2” | ১৯৪৬ | ''[[Crisis (১৯৪৬ চলচ্চিত্ৰ)|Crisis]]'' | ''Kris'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২৫ ফেব্ৰুৱাৰী | ভিত্তি নাটক ''Moderhjertet'' ৰচয়িতা Leck Fischer |- | ''[[It Rains on Our Love]]'' | ''Det regnar på vår kärlek'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ৯ নৱেম্বৰ | ভিত্তি নাটক ''Bra mennesker'' ৰচয়িতা [[Oskar Braaten]] |- | rowspan=“2” | ১৯৪৭ | ''[[Woman Without a Face]]'' | ''Kvinna utan ansikte'' | | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১৬ ছেপ্টেম্বৰ | পৰিচালক [[Gustaf Molander]] |- | ''[[A Ship Bound for India]]'' | ''Skepp till Indialand'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২২&nbsp;ছেপ্টেম্বৰ | ভিত্তি নাটক ''Skepp till Indialand'' ৰচয়িতা Martin Söderhjelm |- | rowspan=“3” | ১৯৪৮ | ''[[Music in Darkness]]'' | ''Musik i mörker'' | {{yes}} | | ছবিঘৰ | ১৭ জানুৱাৰী | ৰচয়িতা Dagmar Edqvist,-ৰ নাটকৰ ওপৰ ভিত্তি কৰি |- | ''[[Port of Call]]'' | ''Hamnstad'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১১ অক্টোবৰ | ভিত্তি গল্প"Guldet och murarna" ৰচয়িতা [[Olle Länsberg]] |- | colspan=“2” | ''[[Eva (১৯৪৮ চলচ্চিত্ৰ)|Eva]]'' | | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২৬ ডিচেম্বৰ | পৰিচালক Gustaf Molander |- | rowspan=“2” | ১৯৪৯ | ''[[Prison (১৯৪৯ চলচ্চিত্ৰ)|Prison]]'' | ''Fängelse'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১৯ মাৰ্চ | |- | ''[[Thirst (১৯৪৯ চলচ্চিত্ৰ)|Thirst]]'' /<br>''Three Strange Loves'' | ''Törst'' | {{yes}} | | ছবিঘৰ | ১৭ অক্টোবৰ | ৰচয়িতা [[Herbert Grevenius]], ভিত্তি গল্পcollection ''Törst'' ৰচয়িতা [[Birgit Tengroth]] |- | rowspan=“3” | ১৯৫০ | ''[[To Joy (চলচ্চিত্ৰ)|To Joy]]'' | ''Till glädje'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২০ ফেব্ৰুৱাৰী | |- | ''[[This Can't Happen Here]]'' | ''Sånt händer inte här'' | {{yes}} | | ছবিঘৰ | ২৩ অক্টোবৰ | ৰচয়িতা Herbert Grevenius, মূল উপন্যাস ''I løpet av tolv timer'' ৰচয়িতা Peter Valentin |- | ''[[While the City Sleeps (১৯৫০ চলচ্চিত্ৰ)|While the City Sleeps]]'' | ''Medan staden sover'' | | {{yes}} | ছবিঘৰ | ৮ ছেপ্টেম্বৰ | পৰিচালক Lars-Eric Kjellgren, based on a novel ৰচয়িতা [[Per Anders Fogelström]]. |- | rowspan=“2” | ১৯৫১ | ''[[Summer Interlude]]'' | ''Sommarlek'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১ অক্টোবৰ | ভিত্তি গল্প"Mari" ৰচয়িতা Bergman |- | ''[[Divorced (চলচ্চিত্ৰ)|Divorced]]'' | ''Frånskild'' | | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২৬ ডিচেম্বৰ | পৰিচালক Gustaf Molander |- | ১৯৫২ | ''[[Secrets of Women]]'' /<br>''Waiting Women'' | ''Kvinnors väntan'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ৩ নৱেম্বৰ | |- | rowspan=“2” | ১৯৫৩ | ''[[Summer with Monika]]'' | ''Sommaren med Monika'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ৯ ফেব্ৰুৱাৰী | মূল উপন্যাস ''Sommaren med Monika'' ৰচয়িতা [[Per Anders Fogelström]] |- | ''[[Sawdust and Tinsel]]'' | ''Gycklarnas afton'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১৪ ছেপ্টেম্বৰ | |- | ১৯৫৪ | ''[[A Lesson in Love]]'' | ''En lektion i kärlek'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ৪ অক্টোবৰ | |- | rowspan=“2” | ১৯৫৫ | ''[[Dreams (১৯৫৫ চলচ্চিত্ৰ)|Dreams]]'' | ''Kvinnodröm'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২২ আগষ্ট | |- | ''[[Smiles of a Summer Night]]'' | ''Sommarnattens leende'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২৬ ডিচেম্বৰ | |- | ১৯৫৬ | ''[[Last Pair Out]]'' | ''Sista paret ut'' | | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১২ নৱেম্বৰ | পৰিচালক Alf Sjöberg |- | rowspan=“2” | ১৯৫৭ | ''[[The Seventh Seal]]'' | ''Det sjunde inseglet'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১৬ ফেব্ৰুৱাৰী | ভিত্তি নাটক ''Trämålning'' ৰচয়িতা Bergman |- | ''[[Wild Strawberries (চলচ্চিত্ৰ)|Wild Strawberries]]'' | ''Smultronstället'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২৬ ডিচেম্বৰ | |- | rowspan=“2” | ১৯৫৮ | ''[[Brink of Life]]'' /<br>''So Close to Life'' | ''Nära livet'' | {{yes}} | | ছবিঘৰ | ৩১ মাৰ্চ | ৰচয়িতা Ulla Isaksson, based on her stories "Det vänliga, värdiga" and "Det orubbliga" |- | ''[[The Magician (১৯৫৮ চলচ্চিত্ৰ)|The Magician]]'' | ''Ansiktet'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২৬ ডিচেম্বৰ | |- | rowspan=“2” | ১৯৬০ | ''[[The Virgin Spring]]'' | ''Jungfrukällan'' | {{yes}} | | ছবিঘৰ | ৩১ মাৰ্চ | ৰচয়িতা Ulla Isaksson, based on the ballad "Töres dotter i Wänge" |- | ''[[The Devil's Eye]]'' | ''Djävulens öga'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১৭ অক্টোবৰ | Based on the radio play ''Don Juan vender tilbage'' ৰচয়িতা Oluf Bang |- | rowspan=“2” | ১৯৬১ | ''[[Through a Glass Darkly (চলচ্চিত্ৰ)|Through a Glass Darkly]]'' | ''Såsom i en spegel'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১৬ অক্টোবৰ | |- | ''[[The Pleasure Garden (১৯৬১ চলচ্চিত্ৰ)|The Pleasure Garden]]'' | ''Lustgården'' | | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২৬ ডিচেম্বৰ | পৰিচালক [[Alf Kjellin]] |- | rowspan=“2” | ১৯৬৩ | ''[[Winter Light]]'' | ''Nattvardsgästerna'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১১ ফেব্ৰুৱাৰী | |- | ''[[The Silence (১৯৬৩ চলচ্চিত্ৰ)|The Silence]]'' | ''Tystnaden'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২৩ ছেপ্টেম্বৰ | |- | ১৯৬৪ | ''[[All These Women]]'' | ''För att inte tala om alla dessa kvinnor'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১৫ জুন | Also known as ''Now About These Women'' |- | ১৯৬৬ | colspan=“2” | ''[[Persona (চলচ্চিত্ৰ)|Persona]]'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১৮ অক্টোবৰ | |- | ১৯৬৭ | colspan=“2” | ''[[Stimulantia]]'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২৮ মাৰ্চ | Segment "Daniel" |- | rowspan=“2” | ১৯৬৮ | ''[[Hour of the Wolf]]'' | ''Vargtimmen'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১৯ ফেব্ৰুৱাৰী | |- | ''[[Shame (১৯৬৮ চলচ্চিত্ৰ)|Shame]]'' | ''Skammen'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২৯ ছেপ্টেম্বৰ | |- | rowspan=“2” | ১৯৬৯ | ''[[The Rite (১৯৬৯ চলচ্চিত্ৰ)|The Rite]]'' | ''Riten'' | {{yes}} | {{yes}} | Television | ২৫ মাৰ্চ | Received a limited ছবিঘৰ release outside Scandinavia.<ref>{{Cite web|last=Parkinson|first=David|url=http://bergmanorama.webs.com/চলচ্চিত্ৰs/rite_parkinson.htm|title=The Rite: চলচ্চিত্ৰ notes|work=bergmanorama.webs.com|accessdate=২০১১-০৬-০৭}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | ''[[The Passion of Anna]]'' | ''En passion'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১৯ নৱেম্বৰ | |- | ১৯৭১ | ''[[The Touch (১৯৭১ চলচ্চিত্ৰ)|The Touch]]'' | ''Beröringen'' | {{yes}} | {{yes}} | Festival | ৬ জুন | |- | ১৯৭২ | ''[[Cries and Whispers]]'' | ''Viskningar och rop'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২১ ডিচেম্বৰ | |- | ১৯৭৩ | ''[[Scenes from a Marriage]]'' | ''Scener ur ett äktenskap'' | {{yes}} | {{yes}} | Television | ১১ এপ্ৰিল | Later released in a shorter ছবিঘৰ version |- | ১৯৭৫ | ''[[The Magic Flute (১৯৭৫ চলচ্চিত্ৰ)|The Magic Flute]]'' | ''Trollflöjten'' | {{yes}} | {{yes}} | Television | ১ জানুৱাৰী | Based on ''[[The Magic Flute]]'' ৰচয়িতা [[Wolfgang Amadeus Mozart]] and [[Emanuel Schikaneder]], also released ছবিঘৰly |- | ১৯৭৬ | ''[[Face to Face (১৯৭৬ চলচ্চিত্ৰ)|Face to Face]]'' | ''Ansikte mot ansikte'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ৫ এপ্ৰিল | Also released in a longer television version |- | ১৯৭৭ | ''[[The Serpent's Egg (চলচ্চিত্ৰ)|The Serpent's Egg]]'' | ''Das Schlangenei'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২৮ অক্টোবৰ | |- | ১৯৭৮ | ''[[Autumn Sonata]]'' | ''Höstsonaten'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ৮ অক্টোবৰ | |- | ১৯৮০ | ''[[From the Life of the Marionettes]]'' | ''Aus dem Leben der Marionetten'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ৮ অক্টোবৰ | |- | ১৯৮২ | ''[[Fanny and Alexander]]'' | ''Fanny och Alexander'' | {{yes}} | {{yes}} | ছবিঘৰ | ১৭ ডিচেম্বৰ | Also released in a longer television version |- | ১৯৮৪ | ''[[After the Rehearsal]]'' | ''Efter repetitionen'' | {{yes}} | {{yes}} | Television | ৯ এপ্ৰিল | ভিত্তি নাটক ''Efter repetitionen'' ৰচয়িতা Bergman.<br>Received ছবিঘৰ release internationally |- | ১৯৮৬ | ''[[The Blessed Ones]]'' | ''De två saliga'' | {{yes}} | | Television | ১৯ ফেব্ৰুৱাৰী | ৰচয়িতা Ulla Isaksson, based on her novel |- | ১৯৯১ | ''[[The Best Intentions]]'' | ''Den goda viljan'' | | {{yes}} | Television | ২৫ ডিচেম্বৰ | পৰিচালক [[Bille আগষ্ট]], also released in a shorter ছবিঘৰ version |- | ১৯৯২ | ''[[Sunday's Children]]'' | ''Söndagsbarn'' | | {{yes}} | ছবিঘৰ | ২৮ আগষ্ট | পৰিচালক [[Daniel Bergman]] |- | ১৯৯৬ | ''[[Private Confessions]]'' | ''Enskilda samtal'' | | {{yes}} | Television | ১২ ডিচেম্বৰ | পৰিচালক [[Liv Ullmann]], based on the book ''Enskilda samtal'' ৰচয়িতা Bergman, also released in a shorter festival version<ref>{{Cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheচলচ্চিত্ৰ/id/৪৮৩২.html|title=Enskilda samtal|work=festival-cannes.com|publisher=[[Cannes চলচ্চিত্ৰ Festival]]|accessdate=২০১১-০৬-০৭}}</ref> |- | ১৯৯৭ | ''[[In the Presence of a Clown]]'' | ''Larmar och gör sig till'' | {{yes}} | {{yes}} | Television | ১ নৱেম্বৰ | ভিত্তি নাটক ''Larmar och gör sig till'' ৰচয়িতা Bergman |- | ২০০০ | ''[[Faithless (২০০০ চলচ্চিত্ৰ)|Faithless]]'' | ''Trolösa'' | | {{yes}} | Festival | ১৩ মে | পৰিচালক [[Liv Ullmann]] |- | ২০০৩ | colspan=“2” | ''[[Saraband]]'' | {{yes}} | {{yes}} | Television | ১ ডিচেম্বৰ | Received ছবিঘৰ release internationally |} ==Documentaries== {| class="wikitable" style="margin-right: ০;" ! Year ! English title ! Original title ! Notes |- | ১৯৫৩ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Gycklarnas afton'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | rowspan=“2” | ১৯৫৪ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Kvinnodröm'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ En lektion i kärlek'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | ১৯৫৫ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Sommarnattens leende'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | ১৯৫৬ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Det sjunde inseglet'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | rowspan=“2” | ১৯৫৭ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Smultronstället'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Nära livet'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | ১৯৫৮ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Ansiktet'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | rowspan=“2” | ১৯৬১ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Såsom i en spegel'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Nattvardsgästerna'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | ১৯৬৭ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Vargtimmen'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | ১৯৭০ | ''Fårö Document'' | ''Fårödokument'' | |- | ১৯৭২ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Viskningar och rop'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | ১৯৭৩ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Scener ur ett äktenskap'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | ১৯৭৬ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Ansikte mot ansikte'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | ১৯৭৭ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Höstsonaten' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | ১৯৭৯ | ''Fårö Document ১৯৭৯'' | ''Fårödokument ১৯৭৯'' | |- | ১৯৮০ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Aus dem Leben der Marionetten'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | ১৯৮০ | '' '' | ''Bakomচলচ্চিত্ৰ Efter repetitionen'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | ১৯৮৬ | ''[[Karin's Face]]'' | ''Karins ansikte'' | Short চলচ্চিত্ৰ |- | ১৯৮৬ | ''[[The Making of Fanny and Alexander]]'' | ''Dokument Fanny och Alexander'' | |} ==Television theatre== {| class="wikitable" style="margin-right: ০;" ! বৰ্ষ ! ইংৰাজী নাম ! মূল নাম ! Playwright |- | ১৯৫৭ | ''[[Mr. Sleeman Is Coming]]'' | ''Herr Sleeman kommer'' | [[Hjalmar Bergman]] |- | rowspan=“2” | ১৯৫৮ | ''[[The Venetian (চলচ্চিত্ৰ)|The Venetian]]'' | ''Venetianskan'' | Anonymous |- | colspan=“2” | ''[[Rabies (১৯৫৮ চলচ্চিত্ৰ)|Rabies]]'' | [[Olle Hedberg]] |- | ১৯৬০ | ''Storm Weather'' | ''Oväder'' | [[আগষ্ট Strindberg]] |- | rowspan=“2” | ১৯৬৩ | ''Wood Painting'' | ''Trämålning'' | Bergman |- | ''A Dream Play'' | ''Ett drömspel'' | আগষ্ট Strindberg <small>(''[[A Dream Play]]'')</small> |- | ১৯৮৩ | ''The School for Wives'' | ''Hustruskolan'' | [[Molière]] <small>(''[[The School for Wives]]'')</small> |- | ১৯৯২ | ''Madame de Sade'' | ''Markisinnan de Sade'' | [[Yukio Mishima]] <small>(''[[Madame de Sade]]'')</small> |- | ১৯৯৩ | ''The Bacchae'' | ''Backanterna'' | [[Euripides]] <small>(''[[The Bacchae]]'')</small> |- | ১৯৯৫ | ''The Last Gasp'' | ''Sista skriket'' | Bergman |- | ২০০০ | ''[[The Image Makers]]'' | ''Bildmakarna'' | [[Per Olov Enquist]] |} ==Stage and radio theatre productions== List of plays that Ingmar Bergman directed for the stage and/or radio theatre. {{div col|cols=3}} * ''Outward Bound'' (Mäster Olofs-gården; ১৯৩৮) * ''The Man Who Lived His Life Over'' (Mäster Olofs-gården; ১৯৩৯) * ''Christmas/Advent'' (Mäster Olofs-gården; ১৯৩৯) * ''Autumn Rhapsody/The Romantics'' (Mäster Olofs-gården; ১৯৩৯) * ''Evening Cabaret For the Entire Family'' (Mäster Olofs-gården; ১৯৩৯) * ''Lucky Per's Journey'' (Mäster Olofs-gården; ১৯৩৯) * ''The Hangman/The Golden Chariot'' (Mäster Olofs-gården; ১৯৩৯) * ''Swanwhite'' (Mäster Olofs-gården; ১৯৪০) * ''The Merchant of Venice'' (Norra Latin; ১৯৪০) * ''The Pelican'' (Kårhusscenen; ১৯৪০) * ''Return'' (at?; ১৯৪০) * ''The Hour Glass/The Pot of Broth'' (Stortorget ৩ IV; ১৯৪০) * ''Macbeth'' (Mäster-Olofs-gården; ১৯৪০) * ''The Black Glove'' (Mäster Olofs-gården; ১৯৪০) * ''In Betlehem'' (Mäster Olofs-gården; ১৯৪০) * ''Bluebird'' (Medborgarteatern - Sagoteatern; ১৯৪১) * ''A Midsummer Night's Dream'' (Medborgarteatern - Sagoteatern; ১৯৪১) * ''A Ghost Sonata'' (Medborgarteatern; ১৯৪১) * ''The Tinder Box'' (Medborgarhuset; ১৯৪১) * ''The Father'' (Folke Walder's tour at Kårhusscenen; ১৯৪১) * ''A Midsummer Night's Dream'' ([[Norra Latin]]; ১৯৪২) * ''Death of Punch'' (SU - Student Theatre; ১৯৪২) * ''Beppo the Clown'' (Medborgarhuset/Folkparkerna; ১৯৪২) * ''Little Red Riding Hood'' (Medborgarhuset/Folkparkerna; ১৯৪২) * ''Sniggel snuggel / The Three Stupidities'' (Medborgarteatern - Sagoteatern; ১৯৪২) * ''The Fun Fair'' (Kårhusscenen; ১৯৪৩) * ''Niels Ebbesen'' (Borgarskolan; ১৯৪৩) * ''En däjlig rosa'' (A beautiful rose) ([[Folkpark]]erna; ১৯৪৩) * ''Geography and Love'' (Folkparkerna; ১৯৪৩) * ''Just Before Awakening'' (Kårhusscenen; ১৯৪৩) * ''U-boat ৩৯'' ([[Dramatikerstudion]]; ১৯৪৩) * ''When the Devil Makes an Offer'' ([[Stockholm University|SU - Student Theatre]]; ১৯৪৩) * ''The Tinder Box'' (Helsingborg City Theatre; ১৯৪৪) * ''Macbeth'' (Helsingborg City Theatre; ১৯৪৪) * ''When the Devil Makes an Offer'' (Helsingborg City Theatre; ১৯৪৪) * ''The Ascheberg Widow at Wittskövle'' (Helsingborg City Theatre; ১৯৪৪) * ''Little Red Riding Hood'' ([[Boulevardteatern]]; ১৯৪৪) * ''The Gambling Hall/Mr. Sleeman Cometh'' (Borgarskolan; ১৯৪৪) * ''The Hotel Room'' (Boulevardteatern; ১৯৪৪) * ''The Pelican'' (Malmö City Theatre, Intiman; ১৯৪৫) * ''Rabies'' (Helsingborg City Theatre/radio theatre; ১৯৪৫) * ''Jacobowsky and the Colonel'' (Helsingborg City Theatre; ১৯৪৫) * ''Reduce Morals'' (Helsingborg City Theatre; ১৯৪৫) * ''The Legend'' (Helsingborg City Theatre; ১৯৪৫) * ''Kriss-Krass-Filibom: New Year's Cabaret'' (Helsingborg City Theatre; ১৯৪৫) * ''Summer'' (radio theatre; ১৯৪৬) * ''Caligula'' (Gothenburg City Theatre; ১৯৪৬) * ''Rachel and the Cinema Doorman'' (Malmö City Theatre; ১৯৪৬) * ''Requiem'' ([[Helsingborg City Theatre]]/radio theatre; ১৯৪৬) * ''Playing with Fire'' (radio theatre; ১৯৪৭) * ''Unto My Fear'' (Gothenburg City Theatre; ১৯৪৭) * ''The Waves'' (radio theatre; ১৯৪৭) * ''Magic'' (Gothenburg City Theatre; ১৯৪৭) * ''The Dutchman'' (radio theatre; ১৯৪৭) * ''The Day Ends Early'' (Gothenburg City Theatre; ১৯৪৭) * ''Mother Love'' (at?; ১৯৪৮) * ''Thieves' Carnival'' (Gothenburg City Theatre; ১৯৪৮) * ''Lodolezzi Sings'' (radio theatre; ১৯৪৮) * ''Macbeth'' (Gothenburg City Theatre; ১৯৪৮) * ''Dancing on the Pier'' (Gothenburg City Theatre; ১৯৪৮) * ''Come Up Empty'' (radio theatre; ১৯৪৯) * ''A Streetcar Named Desire'' (Gothenburg City Theatre; ১৯৪৯) * ''The Restless Heart'' (Gothenburg City Theatre; ১৯৪৯) * ''A Shadow / Medea'' (Intiman; ১৯৫০) * ''The Three-penny Opera'' (Intiman; ১৯৫০) * ''Divine Words'' ([[Gothenburg City Theatre]]; ১৯৫০) * ''The People of Värmland'' (radio theatre; ১৯৫১) * ''The Rose Tattoo'' ([[Norrköping-Linköping City Theatre]]; ১৯৫১) * ''Summer'' (radio theatre; ১৯৫১) * ''The Country Girl'' ([[Folkpark]]erna; ১৯৫১) * ''The City'' (radio theatre; ১৯৫১) * ''Light in the Schack'' (Dramaten; ১৯৫১) * ''The Restless Heart'' (radio theatre; ১৯৫২) * ''The Crown Bride'' (Malmö City Theatre; ১৯৫২) * ''The Day Ends Early'' (radio theatre; ১৯৫২) * ''Easter'' (radio theatre; ১৯৫২) * ''Blood Wedding'' (radio theatre; ১৯৫২) * ''Murder at Barjärna'' (Malmö City Theatre; ১৯৫২) * ''Crimes and Crimes'' (radio theatre; ১৯৫২) * ''The Guiltburden of the Night'' (radio theatre; ১৯৫২) * ''The Castle'' (Malmö City Theatre, Intiman; ১৯৫৩) * ''Six Characters in Search of an Author'' (Malmö City Theatre, Intiman; ১৯৫৩) * ''The Dutchman'' (radio theatre; ১৯৫৩) * ''A Caprice'' (radio theatre; ১৯৫৩) * ''Unto My Fear'' (radio theatre; ১৯৫৩) * ''The Apple-Tree Table'' (radio theatre; ১৯৫৪) * ''Twilight Games'' (Malmö City Theatre; ১৯৫৪) * ''The Merry Widow'' (Malmö City Theatre; ১৯৫৪) * ''Wood Painting'' (radio theatre; ১৯৫৪) * ''The Ghost Sonata'' (Malmö City Theatre; ১৯৫৪) * ''The Monk Strolls in the Meadow'' (at?; ১৯৫৫) * ''The Ball'' (radio theatre; ১৯৫৫) * ''Wood Painting'' (Malmö City Theatre, Intiman; ১৯৫৫) * ''The Tea House of the আগষ্ট Moon'' (Malmö City Theatre; ১৯৫৫) * ''Don Juan'' (Malmö City Theatre; ১৯৫৫) * ''Leah and Rachel'' (Malmö City Theatre; ১৯৫৫) * ''Erik XIV'' (Malmö City Theatre; ১৯৫৬) * ''Portrait of a Madonna'' (radio theatre; ১৯৫৬) * ''[[Cat on a Hot Tin Roof]]'' (Malmö City Theatre; ১৯৫৬) * ''The Tunnel'' (radio theatre; ১৯৫৬) * ''Everyman'' (radio theatre; ১৯৫৬) * ''Vox humana'' (radio theatre; ১৯৫৬) * ''The Poor Bride'' (Malmö City Theatre; ১৯৫৬) * ''Grandma and Our Lord'' (radio theatre; ১৯৫৬) * ''The Misanthrope'' (Malmö City Theatre; ১৯৫৭) * ''Counterfeiters'' (radio theatre; ১৯৫৭) * ''The Prisoner'' (radio theatre; ১৯৫৭) * ''Peer Gynt'' (Malmö City Theatre; ১৯৫৭) * ''The People of Värmland'' ([[Malmö City Theatre]]; ১৯৫৮) * ''He Who Nothing Owns'' (radio theatre; ১৯৫৮) * ''Ur-Faust'' (Malmö City Theatre; ১৯৫৮) * ''The Legend'' (Malmö City Theatre/radio theatre; ১৯৫৮) * ''First Warning'' (radio theatre; ১৯৬০) * ''The Rake's Progress'' ([[Royal Swedish Opera]]; ১৯৬১) * ''Playing with Fire'' (radio theatre; ১৯৬১) * ''The Seagull'' (Dramaten; ১৯৬১) * ''The Legend'' (Dramaten; ১৯৬৩) * ''Who's Afraid of Virginia Woolf?'' (Dramaten; ১৯৬৩) * ''Hedda Gabler'' (Dramaten; ১৯৬৪) * ''Three Knives from Wei'' (Dramaten; ১৯৬৪) * ''Tiny Alice'' (Dramaten; ১৯৬৫) * ''Don Juan'' (Dramaten at [[Chinateatern]]; ১৯৬৫) * ''School for Wives/The Criticism of the School for Wives'' (Dramaten; ১৯৬৬) * ''The Investigation'' (Dramaten/radio theatre; ১৯৬৬) * ''Six Characters in Search of an Author'' ([[Nationaltheatret]]; ১৯৬৭) * ''Woyzeck'' (Dramaten; ১৯৬৯) * ''Hedda Gabler'' ([[Royal National Theatre]]/[[Cambridge Theatre]]; ১৯৭০) * ''The Dream Play'' (Dramaten; ১৯৭০) * ''Show'' (Dramaten; ১৯৭১) * ''The Wild Duck'' (Dramaten; ১৯৭২) * ''The Misanthrope'' ([[Royal Danish Theatre|Det Kongelige Teater]]/[[TV]]; ১৯৭৩) * ''The Ghost Sonata'' (Dramaten; ১৯৭৩) * ''To Damascus'' (Dramaten; ১৯৭৪) * ''Twelfth Night, or What You Will'' (Dramaten; ১৯৭৫) * ''A Dream Play'' (Residenztheater München; ১৯৭৭) * ''Three Sisters'' (Residenztheater München; ১৯৭৮) * ''Hedda Gabler'' (Residenztheater München; ১৯৭৯) * ''Tartuffe'' (Residenztheater München; ১৯৭৯) * ''Yvonne, Princess of Burgundy'' (Residenztheater München; ১৯৮০) * ''Nora/Julie/Scenes from a Marriage'' ([[Residenztheater]]/[[Marstall]]; ১৯৮১) * ''Dom Juan'' ([[Landestheater Salzburg]]/[[Cuvilliéstheater München]]; ১৯৮৩) * ''A Hearsay'' (radio theatre; ১৯৮৪) * ''The Dance of the Rainsnakes'' (Residenztheater München; ১৯৮৪) * ''King Lear'' (Dramaten; ১৯৮৪) * ''Miss Julie'' (Dramaten; ১৯৮৫) * ''John Gabriel Borkman'' ([[Residenztheater München]]; ১৯৮৫) * ''Hamlet'' (Dramaten; ১৯৮৬) * ''A Dream Play'' (Dramaten; ১৯৮৬) * ''Long Day's Journey into Night'' (Dramaten; ১৯৮৮) * ''A Doll's House'' (Dramaten; ১৯৮৯) * ''Madame de Sade'' (Dramaten; ১৯৮৯ - also TV theatre ১৯৯২) * ''A Spiritual Matter'' (radio theatre; ১৯৯০) * ''Peer Gynt'' (Dramaten; ১৯৯১) * ''The Bacchae'' ([[Royal Swedish Opera]]/[[Sveriges Television|SVT]]/[[CD]]; ১৯৯১) * ''Miss Julie'' ([[Brooklyn Academy of Music|BAM]]; ১৯৯১) * ''The Time and the Room'' (Dramaten; ১৯৯৩) * ''The Last Gasp'' ([[Swedish চলচ্চিত্ৰ Institute|SFI]]/Dramaten; ১৯৯৩) * ''The Winter's Tale'' (Dramaten; ১৯৯৪) * ''Goldberg Variations'' (Dramaten; ১৯৯৪) * ''Yvonne, Princess of Burgundy'' (Dramaten; ১৯৯৫) * ''The Misanthrope'' (Dramaten; ১৯৯৫) * ''The Bacchae'' (Dramaten; ১৯৯৬) * ''Harald & Harald'' (Dramaten; ১৯৯৬) * ''The Imagemakers'' (Dramaten; ১৯৯৮) * ''Storm Weather'' (radio theatre; ১৯৯৯) * ''Mary Stuart'' (Dramaten; ২০০০) * ''The Ghost Sonata'' (Dramaten; ২০০০) * ''John Gabriel Borkman'' (radio theatre; ২০০১) * ''Ghosts'' ([[Dramaten]]; ২০০২) * ''The Pelican / Death Island'' (radio theatre; ২০০৩) * ''Rosmersholm'' (radio theatre; ২০০৪) {{Div col end}} ==তথ্য-সূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে পঢ়ক== * ''Bergman on Bergman: Interviews with Ingmar Bergman.'' By Stig Björkman, Torsten Manns, and Jonas Sima; Translated by [[Paul Britten Austin]]. Simon & Schuster, New York. Swedish edition copyright 1970; English translation 1973. * ''Filmmakers on filmmaking: the American Film Institute seminars on motion pictures and television'' (edited by Joseph McBride). Boston, Houghton Mifflin Co., 1983. * ''Images: my life in film'', Ingmar Bergman, Translated by Marianne Ruuth. New York, Arcade Pub., 1994, ISBN 1-55970-186-2 * ''The Magic Lantern'', Ingmar Bergman, Translated by Joan Tate New York, Viking Press, 1988, ISBN 0-670-81911-5 ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons|Ingmar Bergman|ইংমাৰ বাৰ্গমেন}} * {{IMDb name|5}} * {{sfdb|61807}} * {{tcmdb name|id=14557|name=Ingmar Bergman}} * [http://www.ingmarbergman.se/ Ingmar Bergman Face to Face] * [http://www.ingmarbergmanfoundation.com/ The Ingmar Bergman Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060712233418/http://www.ingmarbergmanfoundation.com/ |date=2006-07-12 }} * [http://www.samlaren.org/bergman/ Ingmar Bergman all posters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019153533/http://www.samlaren.org/bergman/ |date=2020-10-19 }} * [http://www.bergmanorama.com/ Bergmanorama: The magic works of Ingmar Bergman] * [http://film.guardian.co.uk/interview/interviewpages/0,,427066,00.html The Guardian/NFT interview with Liv Ullmann by Shane Danielson, 23 January 2001] * [http://film.guardian.co.uk/News_Story/Exclusive/0,,617467,00.html Xan Brooks reports on Bergman's interview for Reuters, ''The Guardian'', 12 December 2001] * [http://www.bergmanveckan.se Bergman Week] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401163528/http://www.bergmanveckan.se/ |date=2016-04-01 }} * [http://www.regilexikon.com Regilexikon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715171049/http://www.regilexikon.com/ |date=2011-07-15 }} * [http://www.dvdbeaver.com/film/direct-chair/bergman.htm DVDBeaver's Director's Chair] on Bergman, with links to DVD and Blu-ray comparisons of his major films ;Bibliographies * [http://www.lib.berkeley.edu/MRC/bergman.html Ingmar Bergman Bibliography (via UC Berkeley)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181002023538/http://www.lib.berkeley.edu/MRC/bergman.html |date=2018-10-02 }} * [http://www.ingmarbergman.se Ingmar Bergman Site] * [http://upress-test.hpc.msstate.edu/catalog/spring2007/ingmar_bergman.html Collection of interviews with Bergman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013104537/http://upress-test.hpc.msstate.edu/catalog/spring2007/ingmar_bergman.html |date=2007-10-13 }} [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:ছুইডেনৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 4sciikf2c0l298efnrzlndsluoje2t5 0 35969 625502 614544 2026-08-09T06:39:49Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625502 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = ডিয়েগ' মাৰাড'না | image = [[Image:Maradona at 2012 GCC Champions League final.JPG|250px]] | image_size = | caption = ২০১২ চনত আল ৱাছল ক্লাবত মাৰাড'না | fullname = ডিয়েগ' আৰ্মাণ্ড মাৰাড'না ফ্ৰাঙ্ক'<br>Diego Armando Maradona Franco | birth_date = [[৩০ অক্টোবৰ]], ১৯৬০ | birth_place = লে'নুছ, বুৱেন'ছ আয়াইছ, [[আৰ্জেণ্টিনা]] | death_date = {{death date and age|2020|11|25|1960|10|30|df=yes}} | death_place = [[Tigre, Buenos Aires|Tigre]], Buenos Aires, আৰ্জেণ্টিনা | height = {{height|m=1.65}} | position = আক্ৰমণাত্মক মিড্‌ফিল্ডাৰ<br>দ্বিতীয় ষ্ট্ৰাইকাৰ<ref name="football-tricks.com">[http://www.football-tricks.com/maradona.html Maradona tricks and skills videos of the best soccer, football players ever] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615014521/http://www.football-tricks.com/maradona.html |date=2012-06-15 }}. Football-tricks.com. Retrieved 31 March 2013.</ref><ref>[http://sportsillustrated.cnn.com/2010/soccer/world-cup-2010/writers/jonathan_wilson/05/27/argentina.1986/index.html Diego Maradona dominated 1986 World Cup after position switch – Jonathan Wilson – SI.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014162353/http://sportsillustrated.cnn.com/2010/soccer/world-cup-2010/writers/jonathan_wilson/05/27/argentina.1986/index.html |date=2013-10-14 }}. Sportsillustrated.cnn.com (27 May 2010). Retrieved 31 March 2013.</ref><ref>[http://theviewspaper.net/diego-maradona-%E2%80%98the-soccer-guru%E2%80%99/ Diego Maradona: ‘The Soccer Guru’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202222239/http://theviewspaper.net/diego-maradona-%E2%80%98the-soccer-guru%E2%80%99/ |date=2013-12-02 }}. The Viewspaper (25 June 2010). Retrieved 31 March 2013.</ref><ref>[http://worldsoccer.about.com/od/players/a/Maradonaprofile.htm Diego Maradona – Profile of Soccer Player Diego Maradona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121119054631/http://worldsoccer.about.com/od/players/a/Maradonaprofile.htm |date=2012-11-19 }}. Worldsoccer.about.com. Retrieved 31 March 2013.</ref><!--Do not delete second striker, it's well referenced--> | youthyears1 = ১৯৬৮-১৯৬৯ | youthyears2 = ১৯৭০-১৯৭৪ | youthyears3 = ১৯৭৫-১৯৭৬ | youthclubs1 = ইষ্ট্ৰেলা ৰ'জা | youthclubs2 = 'লছ চেব'লিটাছ | youthclubs3 = আৰ্জেণ্টিন'ছ জুনিয়'ৰ্ছ | years1 = ১৯৭৬-১৯৮০ | years2 = ১৯৮১-১৯৮২ | years3 = ১৯৮২-১৯৮৪ | years4 = ১৯৮৪-১৯৯১ | years5 = ১৯৯২-১৯৯৩ | years6 = ১৯৯৩-১৯৯৪ | years7 = ১৯৯৫-১৯৯৮ | clubs1 = আৰ্জেণ্টিন'ছ জুনিয়'ৰ্ছ | clubs2 = ব'কা জুনিয়'ৰ্ছ | clubs3 = [[বাৰ্চিল'না ফুটবল ক্লাব|বাৰ্চিল'না]] | clubs4 = নাপ'লি | clubs5 = ছেভিলা | clubs6 = নিৱেল্‌ছ অ'ল্ড বয়জ | clubs7 = ব'কা জুনিয়'ৰ্ছ | caps1 = ১১৪ | goals1 = ৭৪ | caps2 = ২৮ | goals2 = ১৭ | caps3 = ৩৬ | goals3 = ২২ | caps4 = ১৮৮ | goals4 = ৮১ | caps5 = ২৬ | goals5 = ৫ | caps6 = ১ | goals6 = ০ | caps7 = ৫ | goals7 = ২ | totalcaps = ৩৯২ | totalgoals = ১৯৯ | nationalyears1 = ১৯৭৯ | nationalteam1 = আৰ্জেণ্টিনা ২০ বছৰ অনূৰ্ধ্ব ফুটবল দল | nationalcaps1 = ৬ | nationalgoals1 = ৬ | nationalyears2 = ১৯৭৭-১৯৯৪ | nationalteam2 = আৰ্জেণ্টিনা ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল দল | nationalcaps2 = ৯১ | nationalgoals2 = ৩৪ | manageryears1 = ১৯৯৪ | manageryears2 = ১৯৯৫ | manageryears3 = ২০০৮-২০১০ | manageryears4 = ২০১১-২০১২ | manageryears5 = ২০১৩- | managerclubs1 = মেণ্ডিয়ু ডি ক'ৰিয়েণ্টিছ | managerclubs2 = ৰে'চিং ক্লাব | managerclubs3 = আৰ্জেণ্টিনা ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল দল | managerclubs4 = আল ৱাছল | medaltemplates = {{medalSport|খেলুৱৈ}} {{medalTeam|[[File:Flag of Argentina.svg|20px]] [[আৰ্জেণ্টিনা ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল দল|আৰ্জেণ্টিনা]]}} {{medalW|[[ফিফা বিশ্বকাপ]]|[[১৯৮৬ ফিফা বিশ্বকাপ|১৯৮৬]]}} }} '''<nowiki>ডিয়েগ' আৰ্মাণ্ড' মাৰাড'না ফ্ৰাঙ্ক'</nowiki>''' ({{IPA-es|ˈdjeɣo maɾaˈðona}}) (৩০ অক্টোবৰ ১৯৬০-২৫ নৱেম্বৰ ২০২০) এজন আৰ্জেণ্টিনীয় ফুটবল মেনেজাৰ, প্ৰশিক্ষক আৰু প্ৰাক্তন খেলুৱৈ। বহু কুশলী, ফুটবল সমালোচক, প্ৰাক্তন বা বৰ্তমানৰ খেলুৱৈ আৰু অনুৰাগীয়ে তেওঁক সৰ্বকালৰ শ্ৰেষ্ঠ ফুটবল খেলুৱৈ হিচাপে গণ্য কৰে।<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/bestbest.html "The Best of The Best"]. Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation.com (19 June 2009). Retrieved 31 March 2013.</ref><ref>[http://footballpantheon.com/2011/09/the-100-greatest-players-of-all-time/ – "The 100 greatest players of all time"] The Football Pantheon, 20 September 2011</ref><ref>[http://www.goal.com/en/news/2939/castrol-football-zone/2010/10/23/2176900/castrol-debate-pele-versus-maradona-the-stats-which-reveal – "Castrol Debate: Pele Versus Maradona"]. goal.com, 23 October 2010</ref><ref>Other opinions about Maradona as the greatest player can be found at: <br>[http://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2012/07/29/3273490/barcelona-must-match-feats-of-milan-to-be-the-best-ever?source=breakingnews – "Ruud Gullit: Diego Maradona is the best ever in my opinion"]. goal.com, 29 July 2012<br>[http://socceranchor.com/index.php?option=com_content&view=article&id=852:diego-maradona-is-the-greatest-of-all-time-barcelonas-lionel-messi-hails-argentina-legend&catid=57:latest-news&Itemid=168 – "Lionel Messi: Diego Maradona is the greatest of all-time"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210155404/http://socceranchor.com/index.php?option=com_content&view=article&id=852:diego-maradona-is-the-greatest-of-all-time-barcelonas-lionel-messi-hails-argentina-legend&catid=57:latest-news&Itemid=168 |date=2013-12-10 }}. SoccerAnchor, 7 September 2011<br>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-11-12/top-stories/27937248_1_argentine-legend-diego-maradona-pele-argentina – "Rummenigge: Maradona better than Pele"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131209030332/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-11-12/top-stories/27937248_1_argentine-legend-diego-maradona-pele-argentina |date=2013-12-09 }}. The Times of India, 12 November 2008<br>[http://maldini3.blogspot.com/2008/07/maradona-best-ever-ronaldo-close-second.html – "Paolo Maldini: Maradona best ever, Ronaldo close second"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208145803/http://maldini3.blogspot.com/2008/07/maradona-best-ever-ronaldo-close-second.html |date=2011-12-08 }} Paolo Maldini fan page, 21 July 2008<br>[http://www.soccerblog.com/2006/03/gary-lineker-messis-no-maradon.htm – "Wayne Rooney: Diego Maradona is the greatest player ever"]. givemesport<br>[http://www.givemesport.com/334001-rooney-diego-maradona-is-the-greatest-player-ever - "Gary Lineker: Diego has been the best player without a doubt, better than Pele"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203024904/http://www.givemesport.com/334001-rooney-diego-maradona-is-the-greatest-player-ever |date=2013-12-03 }} SoccerBlog, 25 March 2006<br>[http://www.soccerbible.com/news/general/archive/2010/07/22/glenn-hoddle-exclusive-interview-hummel-football-boots.aspx – "Glenn Hoddle: Diego Maradona is the greatest player of all time"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002084826/http://www.soccerbible.com/news/general/archive/2010/07/22/glenn-hoddle-exclusive-interview-hummel-football-boots.aspx |date=2013-10-02 }}. SoccerBible, 22 July 2010.<br>[http://www.tribalfootball.com/articles/man-utd-icon-giggs-maradona-greatest-1935301 – "Ryan Giggs: Maradona is the best of all time"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016110139/http://www.tribalfootball.com/articles/man-utd-icon-giggs-maradona-greatest-1935301 |date=2011-10-16 }}. tribalfootball, 11 October 2011.<br>[http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=940839.html – "Rio Ferdinand: In my eyes Maradona is the best footballer ever"]. fifa.com, 7 November 2008<br>[http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=331214&root=global&cc=5901 – "Mario Kempes: Maradona is absolutely the best"]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ESPN soccernet, 18 April 2005.<br>[http://www.mirrorfootball.co.uk/news/Manchester-City-striker-Sergio-Aguero-says-Diego-Maradona-comparisons-are-embarrassing-article788051.html – "Aguero: It is disrespectful to compare me to Maradona"]. Mirro Football, 20 November 2011.<br>[http://www.dailyrecord.co.uk/football/scotland/2008/10/30/all-time-greatest-86908-20853123/ – "Frank McGarvey: Diego Maradona was world's best player"]. Daily Record, 30 October 2008.<br>[http://www.dailyrecord.co.uk/sport/2008/10/30/i-hope-diego-can-lure-messi-to-hampden-86908-20853116/ – "Gordon Smith: Maradona was the best player I ever saw play the game"]. Daily Record, 30 October 2008.<br>[http://www.centraltelegraph.com.au/story/2012/04/11/maradona-is-best-says-ex-welsh-star/ – "Trevor Edwards: Maradona is best"]{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Central Telegraph, 11 April 2012<br>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/features/3554196/Is-Messi-the-best-footballer-EVER.html – "Maradona’s still number one"]. The Sun, 29 April 2011.<br>[http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/teams/team=43922/coach.html – "Considered by many as the greatest football player to have ever walked the face of the earth"]. FIFA.com</ref> [[পেলে]]ৰ সৈতে তেওঁক বিংশ শতিকাৰ ফিফা খেলুৱৈৰূপে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref>[http://en03.touri.com/Berichte/FIFA-Spieler/MalePlayer.pdf FIFA Player of the Century]. touri.com</ref><ref name="SI">[http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2000/12/10/maradona_pele_ap/ "Maradona or Pele?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112101321/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2000/12/10/maradona_pele_ap/ |date=2012-01-12 }}. CNN Sports Illustrated, 10 December 2000. Retrieved 13 March 2013</ref> দুবাৰকৈ বিশ্ব-অভিলেখকাৰী চুক্তি ধন লাভ কৰা তেওঁ একমাত্ৰ ফুটবলাৰ; প্ৰথমবাৰ [[ফুটবল ক্লাব বাৰ্চিলোনা|বাৰ্চিল'না ফুটবল ক্লাবলৈ]] যাওঁতে তেওঁ তেতিয়াৰ বিশ্ব অভিলেখ ৫ নিযুত পাউণ্ড, আৰু দ্বিতীয়বাৰ নাপ'লিলৈ যাওঁতে ৬.৯ নিযুত পাউণ্ড লাভ কৰিছিল। পেছাদাৰী কেৰিয়াৰত মাৰাড'নাই আৰ্জেণ্টিন'ছ জুনিয়'ৰ্ছ, ব'কা জুনিয়'ৰ্ছ, বাৰ্চিল'না, নাপ'লি, ছেভিলা আৰু নিৱেল্‌ছ অ'ল্ড বয়জৰ হৈ খেলিছিল। ক্লাব স্তৰত তেওঁ নাপ'লিৰ হৈ খেলা সময়ছোৱাৰ বাবে প্ৰখ্যাত য'ত তেওঁ বহু খিতাপ আৰু সন্মান লাভ কৰিছিল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্তৰত তেওঁ আৰ্জেণ্টিনাৰ হৈ খেলি ৯১খন মেছত ৩৪টা গ'ল দিছিল। তেওঁ চাৰিখন [[ফিফা বিশ্বকাপ]] প্ৰতিযোগিতাত অংশ লৈছিল। ১৯৮৬ চনৰ প্ৰতিযোগিতাত তেওঁ আৰ্জেণ্টিনা দলক নেতৃত্ব দি ফাইনেলত পশ্চিম জাৰ্মানীক হৰুৱাই বিশ্বকাপ লাভ কৰিছিল। তাত তেওঁ প্ৰতিযোগিতাৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ হিচাপে গ'ল্ডেন বল বঁটাও লাভ কৰিছিল। সেই প্ৰতিযোগিতাৰ কোৱাৰ্টাৰ ফাইনেলত ইংলেণ্ডৰ বিৰুদ্ধে ২-১ ব্যৱধানত জিকা খেলখনত দুয়োটা গ'লেই তেওঁ দিছিল আৰু দুটা ভিন্ন কাৰণত সেই গ'ল দুটা ফুটবলৰ ইতিহাসত জিলিকি আছে। ৰেফাৰীয়ে তৰ্কিব নোৱৰা তেওঁৰ প্ৰথম গ'লটো আছিল হাতেৰে দিয়া যাক তেওঁ "ভগৱানৰ হাত বুলি অভিহিত কৰিছিল। ৬০ মিটাৰ (৬৬ য়াৰ্ড) ড্ৰিবল কৰি আৰু পাঁচজন বিপক্ষৰ খেলুৱৈ পাৰ কৰি তেওঁ দিয়া দ্বিতীয় গ'লটো FIFA.com-ৰ ভোটাৰে "শতিকাৰ গ'ল" আখ্যা দিছিল।<ref name=voted>[http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=82406/index.html "Diego Maradona goal voted the FIFA World Cup™ Goal of the Century"]. FIFA (30 May 2002). Retrieved 13 March 2013</ref> মাৰাড'নাক খেলজগতৰ এজন অন্যতম বিতৰ্কিত আৰু বাতৰিৰ শিৰোনাম দখল কৰা ব্যক্তিৰূপে গণ্য কৰা হয়। ইটালীত ১৯৯১ চনত ক'কেইন সেৱন কৰি এটা ড্ৰাগ পৰীক্ষাত অনুত্তীৰ্ণ হোৱা বাবে তেওঁক ১৫ মাহৰ বাবে ফুটবলৰ পৰা নিৰ্বাসন দিয়া হৈছিল। পুনৰ ১৯৯৪ চনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বিশ্বকাপত প্ৰস্বাৱৰ নমুনাত এফ্ৰেড্ৰিন পোৱা বাবে তেওঁক প্ৰতিযোগিতাৰ পৰা বাহিৰ কৰা হয়। ২০০৫ চনত তেওঁ ভালেখিনি ওজন হ্ৰাস কৰে আৰু ক'কেইন আসক্তিৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰে। তেওঁৰ বহুবল্কী স্বভাৱৰ বাবে মাজে সময়ে সাংবাদিক আৰু ক্ৰীড়া বিষয়াসকলৰ লগত সম্পৰ্ক বেয়া হৈছিল। পূৰ্ব অভিজ্ঞতা নথকা সত্ত্বেও তেওঁক ২০০৮ চনৰ নৱেম্বৰত আৰ্জেণ্টিনা ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল দলৰ মেনেজাৰৰূপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল আৰু ২০১০ চনৰ বিশ্বকাপৰ পিছত চুক্তিৰ ম্যাদ উকলি নোযোৱালৈকে তেওঁ সেই পদত থাকে। মাৰাড'নাই ২০১১-১২ চিজনত UAE প্ৰ' লীগত [[ডুবাই]] ভিত্তিক ক্লাব আল ৱাচল্‌ক প্ৰশিক্ষণ দিয়ে। ২০১৩ চনৰ আগষ্টত মাৰাড'নাই আৰ্জেণ্টিনাৰ পঞ্চম শ্ৰেণীৰ ক্লাব ডিপ'ৰ্টিভ' ৰিষ্ট্ৰাত "spiritual coach" হিচাপে যোগদান কৰে<ref>{{Cite web |title="Diego Maradona debuta hoy como asesor espiritual de Deportivo Riestra", Télam, 19 August 2013 |url=http://www.telam.com.ar/notas/201308/29256-diego-maradona-debuta-hoy-como-asesor-espiritual-de-deportivo-riestra.html |access-date=29 January 2014 |archivedate=23 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230423150755/https://www.telam.com.ar/notas/201308/29256-diego-maradona-debuta-hoy-como-asesor-espiritual-de-deportivo-riestra.html |deadurl=yes }}</ref> আৰু ১৯ আগষ্টত ছেন মিগুৱেলৰ বিপক্ষে খেলখনত তেওঁ এই নতুন পদৰ আৰম্ভণি কৰে।<ref>[http://www.buenosairesherald.com/article/138778/maradona-celebrates-first-victory-as-riestra-spiritual-coach "Maradona celebrates first victory as Riestra 'spiritual coach'", ''The Buenos Aires Herald'', August 19, 2013]</ref><ref>{{Cite web |title="Maradona motivó y Riestra ganó", ''Clarín'', 19 August 2013 |url=http://www.clarin.com/deportes/Maradona-Riestra_0_977302612.html |access-date=29 January 2014 |archivedate=24 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224195002/http://www.clarin.com/deportes/Maradona-Riestra_0_977302612.html |deadurl=yes }}</ref> ২০১৭ চনত মাৰাড'নাই আল-ফুজাইৰা ক্লাবৰ প্ৰশিক্ষক হিচাপে যোগ দিয়ে আৰু চিজনত শেষত সেই পদ ত্যাগ কৰে।<ref name="2017 coach">{{cite news |title=Diego Maradona leaves job in UAE after failing to secure automatic promotion |url=http://www.skysports.com/football/news/11095/11349642/diego-maradona-leaves-job-in-uae-after-failing-to-secure-automatic-promotion |agency=Sky Sports |date=6 May 2018}}</ref> ২০১৮ চনৰ মে' মাহত মাৰড'নাক ৱেলাৰুছৰ ক্লাব ডায়নাম' ব্ৰেস্তৰ অধ্যক্ষ হিচাপে মৰকল কৰা হয়।<ref name="Brest">[https://en.dynamo-brest.by/item/1082-da-diego-s-nami “Yes, Diego is with us! ”]. Dynamo Brest. Retrieved 23 July 2018</ref> ২০১৮ চনৰ ছেপ্তেম্বৰৰ পৰা ২০১৯ চনৰ জুনলৈকে মাৰাড'নাই মেক্সিকান ক্লাব ড'লাৰেছক প্ৰশিক্ষণ দিয়ে।<ref name="Mexican team">{{cite news |title=Diego Maradona's 'rebirth' at coaching job at Mexican side Dorados |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-45482066 |accessdate=10 September 2018 |agency=BBC}}</ref> <!-- ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:Maradona torneos evita.jpg|thumb|left|Maradona playing at the Torneos Evita in 1973 (a national sporting event in Argentina) with the "Cebollitas"]] {{Quote box|width=32%|align=right|quote="When Diego came to Argentinos Juniors for trials, I was really struck by his talent and couldn't believe he was only eight years old. In fact, we asked him for his ID card so we could check it, but he told us he didn't have it on him. We were sure he was having us on because, although he had the physique of a child, he played like an adult. When we discovered he'd been telling us the truth, we decided to devote ourselves purely to him."|source=—Francisco Cornejo, youth coach who discovered Maradona<ref>[https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174732/quotes.html "Diego Maradona – I was there"]. FIFA.com. Retrieved 22 April 2014</ref>}} Diego Armando Maradona was born on 30 October 1960, at the Policlínico (Polyclinic) Evita Hospital in [[Lanús]], Buenos Aires Province, to a poor family that had moved from [[Corrientes Province]]; he was raised in [[Villa Fiorito]], a [[villa miseria|shantytown]] on the southern outskirts of [[Buenos Aires]], Argentina.<ref>[http://football.guardian.co.uk/theknowledge/story/0,,1751019,00.html The greatest rags-to-riches stories ever] James Dart, Paul Doyle and Jon Hill, 12 April 2006. Retrieved 18 August 2006.</ref> He was the first son after four daughters. He has two younger brothers, [[Hugo Maradona|Hugo]] (''el Turco'') and [[Raúl Maradona|Raúl]] (Lalo), both of whom were also professional football players. His parents were Diego Maradona "Chitoro" (d. 2015) and Dalma Salvadora Franco 'Doña Tota' (1930–2011). They were both born and brought up in the town of [[Esquina, Corrientes|Esquina]] in the north-east province of Corrientes Province, living only two hundred metres from each other on the banks of the [[Corriente River]]. In 1950, they left Esquina and settled in Buenos Aires. At age eight, Maradona was spotted by a talent scout while he was playing in his neighbourhood club Estrella Roja. He became a staple of ''Los Cebollitas'' (The Little Onions), the junior team of Buenos Aires's [[Argentinos Juniors]]. As a 12-year-old ball boy, he amused spectators by showing his wizardry with the ball during the halftime intermissions of first division games.<ref>[http://www.fundus.org/referat.asp?ID=12053 The Hand of God]. Retrieved 18 August 2006.</ref> He named Brazilian playmaker [[Rivellino|Rivelino]] and [[Manchester United F.C.|Manchester United]] winger [[George Best]] among his inspirations growing up.<ref>[http://www.rte.ie/sport/soccer/english/2005/1126/198627-bestg/ "Maradona hails 'inspirational' Best"]. RTE Sport. Retrieved 9 September 2013</ref><ref>"Football's Greatest – Rivelino". Pitch International LLP. 2012. Retrieved 8 May 2014</ref> ==Club career== ===Argentinos Juniors and Boca Juniors=== [[File:Maradona cano debut.jpg|thumb|left|Maradona's most famous [[nutmeg (football)|nutmeg]], the day he debuted in Primera División, 20 October 1976]] On 20 October 1976, Maradona made his professional debut for [[Argentinos Juniors]], 10 days before his 16th birthday,<ref Name=vivadiego>[http://www.vivadiego.com/biogr.html A SUMMARY OF MARADONA's LIFE], vivadiego.com. Retrieved 18 August 2006.</ref> vs. [[Talleres de Córdoba]]. He entered to the pitch wearing the number 16 jersey, and became the youngest player in the history of [[Argentine Primera División]]. Few minutes after debuting, Maradona kicked the ball through Juan Domingo Cabrera's legs, making a [[nutmeg (football)|nutmeg]] that would become legendary.<ref name=asi>[https://www.elgrafico.com.ar/articulo/1088/33691/maradona-asi-empezo-todo Maradona. Así empezó todo], ''El Gráfico'', 25 April 2019</ref> After the game, Maradona said, "That day I felt I had held the sky in my hands."<ref>[http://www.clarin.com/deportes/Diego-Argentinos_0_898110387.html "Diego, el de Argentinos"], ''Clarín'', 11 April 2013</ref> Thirty years later, Cabrera remembered Maradona's debut: "I was on the right side of the field and went to press him, but he didn't give me a chance. He made the nutmeg and when I turned around, he was far away from me".<ref>[http://archivo.lavoz.com.ar/nota.asp?nota_id=111261 “Murió Juan Domingo “el Chacho” Cabrera”]. Gustavo Farías on ''La Voz'', 4 September 2007</ref> Maradona scored his first goal in the Primera División against [[Mar del Plata|Marplatense]] team San Lorenzo on 14 November 1976, two weeks after turning 16.<ref>[http://laseleccion.com.ar/argentina/primeros-goles-argentinos-san-lorenzo-diego-maradona "Los primeros gritos de D10S"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151008113712/http://laseleccion.com.ar/argentina/primeros-goles-argentinos-san-lorenzo-diego-maradona |date=8 October 2015 }} on La Selección website</ref> [[File:Diego Maradona celebrando la obtención del Torneo Metropolitano de 1981.jpg|thumb|right|Maradona being held aloft by fans of [[Boca Juniors]] after winning the [[1981 Argentine Primera División|1981 Metropolitano]] championship]] Maradona spent five years at Argentinos Juniors, from 1976 to 1981, scoring 115 goals in 167 appearances before his [[US Dollar|US$]] 4&nbsp; million transfer to [[Boca Juniors]].<ref>[http://canchallena.lanacion.com.ar/1351900-aquella-jugada-que-llevo-a-maradona-a-boca "Aquella jugada que llevó a Maradona a Boca" by Daniel Arcucchi], Cancha Llena, 22 February 2011</ref> Maradona received offers to join other clubs, including [[Club Atlético River Plate|River Plate]] who offered to make him the club's best paid player.<ref name=yosy>''Yo Soy El Diego'', autobiography of Diego A. Maradona – Editorial Planeta (2000) – {{ISBN|9871144628}}</ref> Nevertheless, Maradona expressed his will to be transferred to Boca Juniors, the team he always wanted to play for.<ref>[http://www.funtrivia.com/en/Sports/Diego-Maradona-19085.html "Fun Trivia : Diego Maradona"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140729171304/http://www.funtrivia.com/en/Sports/Diego-Maradona-19085.html |date=29 July 2014 }}. Trivia. Retrieved 24 April 2014</ref> Maradona signed a contract with Boca Juniors on 20 February 1981. He made his debut two days later against [[Talleres de Córdoba]], scoring twice in the club's 4–1 win. On 10 April, Maradona played his first ''[[Superclásico]]'' against River Plate at [[La Bombonera]] stadium. Boca defeated River 3–0 with Maradona scoring a goal after dribbling past [[Alberto Tarantini]] and Fillol.<ref>[http://www.clarin.com/diario/2006/02/22/deportes/d-04801.htm "25 años de romance"], ''Clarín'', 26 December 2009</ref> Despite the distrustful relationship between Maradona and Boca Juniors manager, [[Silvio Marzolini]],<ref>[http://www.clarin.com/diario/2000/09/24/s-04615.ht "Maradona por Maradona"]{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 24 September 2000</ref> Boca had a successful season, winning the [[1981 Argentine Primera División|league title]] after securing a point against [[Racing Club de Avellaneda|Racing Club]].<ref>[http://www.rsssf.com/tablesa/arg81.html Argentina 1981 by Osvaldo José Gorgazzi] on RSSSF.com</ref> That would be the only title won by Maradona in the Argentine domestic league.<ref name="Fifa profile"/> ===Barcelona=== {{Quote box|width=32%|align=right|quote="He had complete mastery of the ball. When Maradona ran with the ball or dribbled through the defence, he seemed to have the ball tied to his boots. I remember our early training sessions with him: the rest of the team were so amazed that they just stood and watched him. We all thought ourselves privileged to be witnesses of his genius."|source=—Barcelona teammate [[Francisco José Carrasco|Lobo Carrasco]]<ref>Jimmy Burns (2009). "Barca: A People's Passion". p. 251. Bloomsbury Publishing, 2009</ref>}} After the [[1982 FIFA World Cup|1982 World Cup]], in June, Maradona was transferred to [[FC Barcelona|Barcelona]] in Spain for a then [[World football transfer record|world record fee]] of £5&nbsp; million ($7.6&nbsp; million).<ref>[https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/3278819/Life-and-crimes-of-Diego-Armando-Maradona-Football.html "Life and crimes of Diego Armando Maradona"]. The Telegraph. Retrieved 15 October 2015</ref> In 1983, under coach [[César Luis Menotti]], Barcelona and Maradona won the [[Copa del Rey]] (Spain's annual national cup competition), beating [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]], and the [[Supercopa de España|Spanish Super Cup]], beating [[Athletic Bilbao]]. On 26 June 1983, Barcelona defeated Real Madrid on the road in one of the world's biggest club games, ''[[El Clásico]]'', a match where Maradona scored and became the first Barcelona player to be applauded by archrival Real Madrid fans.<ref name="Clasico"/> Maradona dribbled past Madrid goalkeeper [[Agustín Rodríguez Santiago|Agustín]], and as he approached the empty goal, he stopped just as Madrid defender [[Juan José Jiménez Collar|Juan José]] came sliding in a desperate attempt to block the shot and ended up crashing into the post, before Maradona slotted the ball into the net.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2012-2013/30-years-since-maradona-stunned-the-santiago-bernabeu "30 years since Maradona stunned the Santiago Bernabéu"]. FC Barcelona. Retrieved 2 October 2014</ref> The manner of the goal led to many inside the stadium start applauding; only [[Ronaldinho]] (in November 2005) and [[Andrés Iniesta]] (in November 2015) have since been granted such an ovation as Barcelona players from Madrid fans at the [[Santiago Bernabéu Stadium|Santiago Bernabéu]].<ref name="Clasico">[https://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-0-barcelona-3-bernabeu-forced-to-pay-homage-as-ronaldinho-soars-above-the-galacticos-516202.html "Real Madrid 0 Barcelona 3: Bernabeu forced to pay homage as Ronaldinho soars above the galacticos"]. The Independent. Retrieved 29 November 2013</ref><ref>{{Cite web |url=http://nesn.com/2015/11/real-madrid-fans-applaud-barcelonas-andres-iniesta-in-el-clasico-video/ |title=Real Madrid Fans Applaud Barcelona's Andres Iniesta In 'El Clasico' |publisher=NESN |date=21 November 2015 |accessdate=28 January 2016}}</ref> [[File:Goikoetxea lesiona maradona.jpg|thumb|The moment when Atlético de Bilbao player [[Andoni Goikoetxea Olaskoaga|Andoni Goikoetxea]] injures Diego Maradona on 24 September 1983]] Due to illness and injury as well as controversial incidents on the field, Maradona had a difficult tenure in Barcelona.<ref Name=Guardian>[http://observer.guardian.co.uk/osm/story/0,,1677834,00.html "That's one hell of a diet, Diego"]. 8 January 2006. Guardian Newspapers Limited. Retrieved 13 August 2006.</ref> First a bout of [[hepatitis]], then a broken ankle in a [[La Liga]] game at the [[Camp Nou]] in September 1983 caused by an ill-timed tackle by Athletic Bilbao's [[Andoni Goikoetxea Olaskoaga|Andoni Goikoetxea]], threatened to jeopardize Maradona's career, but with treatment and therapy, it was possible for him to return to the pitch after a three-month recovery period.<ref Name=vivadiego/> [[File:Maradona kempes spain.jpg|thumb|left|upright=0.9|Maradona with his fellow countryman [[Mario Kempes]] before a Barcelona match against [[CF Valencia|Valencia]]]] The end of the 1983–84 season included a violent and chaotic fight Maradona was directly involved in at the [[1984 Copa del Rey]] final at the Santiago Bernabéu in Madrid against Athletic Bilbao.<ref name="butcher">{{cite news |title=Diego Maradona gives hot, hot heat to The Butcher of Bilbao |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2008/dec/05/joy-of-six-scott-murray |newspaper=The Guardian |date=24 April 2015}}</ref> After receiving another rough tackle by Goikoetxea which wounded his leg, being taunted with xenophobic, racist insults related to his father's Native American ancestry throughout the match by Bilbao fans, and being provoked by Bilbao's [[Miguel Ángel Sola|Miguel Sola]] at full time as Barcelona lost 1–0, Maradona snapped.<ref name="butcher"/> He aggressively got up, stood inches from Sola's face and the two exchanged words. This started a chain reaction of emotional reactions from both teams. Using expletives, Sola mimicked a gesture from the crowd towards Maradona by using a xenophobic term.<ref name="Calioli"/> Maradona then headbutted Sola, elbowed another Bilbao player in the face and kneed another player in the head, knocking him out cold.<ref name="butcher"/> The Bilbao squad surrounded Maradona to exact some retribution with Goikoetxea connecting with a high kick to his chest, before the rest of the Barcelona squad joined in to help Maradona. From this point, Barcelona and Bilbao players brawled on the field with Maradona in the centre of the action, kicking and punching anyone in a Bilbao shirt.<ref name="butcher"/> The mass brawl was played out in front of the Spanish [[King Juan Carlos]] and an audience of 100,000 fans inside the stadium, and more than half of Spain watching on television.<ref name="Bilbao"/> After fans began throwing solid objects on the field at the players, coaches and even photographers, sixty people were injured, with the incident effectively sealing Maradona's transfer out of the club in what was his last game in a Barcelona shirt.<ref name="Calioli">Luca Caioli (2013). "Messi: The Inside Story of the Boy Who Became a Legend"</ref> One Barcelona executive stated, "When I saw those scenes of Maradona fighting and the chaos that followed I realized we couldn't go any further with him."<ref name="Bilbao">Jimmy Burns. (2011). "Maradona: The Hand of God". pp.121–122. A&C Black</ref> Maradona got into frequent disputes with FC Barcelona executives, particularly club president [[Josep Lluís Núñez]], culminating with a demand to be transferred out of Camp Nou in 1984. During his two injury-hit seasons at Barcelona, Maradona scored 38 goals in 58 games.<ref>[http://www.cbc.ca/sports/columns/indepth/maradona_indepth.html "Backgrounder: Diego Maradona"]. CBC Sports. Retrieved 14 December 2012</ref> Maradona transferred to [[S.S.C. Napoli|Napoli]] in Italy's [[Serie A]] for another world record fee, £6.9&nbsp; million ($10.48M).<ref name="Times">[http://www.thetimes.co.uk/tto/sport/football/europe/article3325254.ece "Snapshot: Maradona is toast of the town after signing for Napoli"]. The Times. Retrieved 30 March 2013</ref> ===Napoli=== [[File:Presentacion maradona napoli.jpg|thumb|right|upright=0.77|Maradona saluting the crowd at the [[Stadio San Paolo]] in Naples during his presentation on 5 July 1984]] Maradona arrived in [[Naples]] and was presented to the world media as a Napoli player on 5 July 1984, where he was welcomed by 75,000 fans at his presentation at the [[Stadio San Paolo]].<ref>{{cite news |title=Cristiano Ronaldo welcomed by 80,000 fans at Real Madrid unveiling |url=https://www.theguardian.com/football/2009/jul/06/cristiano-ronaldo-real-madrid-bernabeu |work=The Guardian |location=London |date=6 July 2009 |accessdate=6 July 2009}}</ref> Sports writer David Goldblatt commented, "They [the fans] were convinced that the saviour had arrived."<ref name="Naples"/> A local newspaper stated that despite the lack of a "mayor, houses, schools, buses, employment and sanitation, none of this matters because we have Maradona".<ref name="Naples">[http://www.espnfc.com/columns/story/_/id/1033038/rewind-to-1987:-maradona-brings-success-to-napoli?cc=5739 "Maradona brings success to Napoli"]. ESPN. Retrieved 16 May 2014</ref> Prior to Maradona's arrival, Italian football was dominated by teams from the north and centre of the country, such as [[A.C. Milan]], [[Juventus F.C.|Juventus]], [[Inter Milan]] and [[A.S. Roma|Roma]], and no team in the south of the [[Italian Peninsula]] had ever won a league title.<ref name="Naples"/><ref>Clemente A. Lisi (2011). "A History of the World Cup: 1930–2010". p. 193. Scarecrow Press</ref> At Napoli, Maradona reached the peak of his professional career: he soon inherited the [[Captain (association football)|captain]]'s armband from Napoli veteran defender [[Giuseppe Bruscolotti]]<ref>{{cite news |url=http://www.repubblica.it/rubriche/la-storia/2016/02/09/news/bruscolotti_verso_juventus_napoli-133032932/ |title=Bruscolotti, una vita in azzurro: "Napoli, ricorda quella partita dell'86" |newspaper=La Repubblica |language=Italian |author1=Nicola Sellitti |date=9 February 2016 |accessdate=7 April 2016}}</ref> and quickly became an adored star among the club's fans; in his time there he elevated the team to the most successful era in its history.<ref name="Naples"/> Maradona played for Napoli at a period when north–south tensions in Italy were at a peak due to a variety of issues, notably the economic differences between the two.<ref name="Naples"/> Led by Maradona, Napoli won their first ever [[Serie A|Serie A Italian Championship]] in [[1986–87 Serie A|1986–87]].<ref name="Naples"/> Goldblatt wrote, "The celebrations were tumultuous. A rolling series of impromptu street parties and festivities broke out contagiously across the city in a round-the-clock carnival which ran for over a week. The world was turned upside down. The Neapolitans held mock funerals for Juventus and Milan, burning their coffins, their death notices announcing 'May 1987, the other Italy has been defeated. A new empire is born.'"<ref name="Naples"/> Murals of Maradona were painted on the city's ancient buildings, and newborn children were named in his honour.<ref name="Naples"/> The following season, the team's prolific attacking trio, formed by Maradona, [[Bruno Giordano]] and [[Careca]], was later dubbed the "Ma-Gi-Ca" (''magical'') front-line.<ref>{{cite news |url=http://blogs.guardian.co.uk/sport/2007/04/03/serie_as_comeback_kid_eyes_ano.html |title=Serie A's comeback kid eyes another miracle |work=Guardian Unlimited |last=Richardson |first=James |date=3 April 2007 |accessdate=23 March 2016 |authorlink=James Richardson (television presenter)}}</ref> Napoli would win their second league title in [[1989–90 Serie A|1989–90]], and finish runners up in the league twice, in [[1987–88 Serie A|1987–88]] and [[1988–89 Serie A|1988–89]].<ref name="Naples"/> Other honours during the Maradona era at Napoli included the [[Coppa Italia]] in [[1986–87 Coppa Italia|1987]], (as well as a second-place finish in the [[Coppa Italia]] in [[1988–89 Coppa Italia|1989]]), the [[UEFA Europa League|UEFA Cup]] in [[1989 UEFA Cup Final|1989]] and the [[Supercoppa Italiana|Italian Supercup]] in [[1990 Supercoppa Italiana|1990]].<ref name="Naples"/> During the 1989 UEFA Cup Final against [[VfB Stuttgart|Stuttgart]], Maradona scored from a penalty in a 2–1 home victory in the first leg, later assisting Careca's match–winning goal,<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/926--napoli-vs-stuttgart/ |title=Napoli–Stuttgart |publisher=UEFA.com |accessdate=29 June 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ultimouomo.com/napoli-coppa-uefa-1988-89/ |title=Quando il Napoli vinse la Coppa UEFA |publisher=L'Ultimo Uomo |language=Italian |last1=Sica |first1=Jvan |date=18 April 2019 |accessdate=29 June 2020}}</ref> while in the second leg on 17 May – a 3–3 away draw –, he assisted [[Ciro Ferrara]]'s goal with a header.<ref>{{cite web |url=http://en.archive.uefa.com/competitions/uefacup/history/season=1988/intro.html |title=1988/89: Maradona leads the way for Napoli |publisher=UEFA.com |date=1 June 1989 |accessdate=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100624211000/http://en.archive.uefa.com/competitions/uefacup/history/season=1988/intro.html |archive-date=24 June 2010 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tuttomercatoweb.com/accadde-oggi/17-maggio-1989-napoli-trionfa-in-europa-a-stoccarda-arriva-la-coppa-uefa-830676 |title=17 maggio 1989, Napoli trionfa in Europa: a Stoccarda arriva la Coppa Uefa |publisher=Tutto Mercato Web |language=Italian |last1=Mocciaro |first1=Gaetano |date=17 May 2016 |accessdate=29 June 2020}}</ref> Despite primarily playing in a creative role as an attacking midfielder, Maradona was the top scorer in Serie A in [[1987–88 Serie A#Top Scorers|1987–88]], with 15 goals, and was the [[S.S.C. Napoli#Overall Top Scorers|all-time leading goalscorer for Napoli]], with 115 goals,<ref name="Stats"/> until his record was broken by [[Marek Hamšík]] in 2017.<ref name="Fifa profile">[https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174732/ "The Albiceleste underdog who conquered the world"]. FIFA.com Retrieved 16 May 2014</ref><ref>[http://guardianlv.com/2014/02/diego-maradona-has-appealed-to-european-union/ "Diego Maradona Has Appealed to European Union"]. The Guardian. Retrieved 21 May 2014</ref><ref name="Hamsik">{{cite web |url=http://www.espn.com/soccer/napoli/story/3322199/marek-hamsik-breaks-diego-maradonas-napoli-scoring-record?src=com |title=Marek Hamsik breaks Diego Maradona's Napoli scoring record |publisher=ESPN FC |date=23 December 2017 |accessdate=23 December 2017}}</ref> When asked who was the toughest player he ever faced, A.C. Milan central defender [[Franco Baresi]] stated, that it was Maradona, a view shared by his Milan teammate [[Paolo Maldini]], who viewed Maradona and Ronaldo as the best players he ever faced, stating in 2008, "The best ever I played against was Maradona."<ref name="Baresi: One-on-One">{{cite web |url=http://www.fourfourtwo.com/features/franco-baresi-one-one#JPCgrGHigE3eRrU0.99 |title=Franco Baresi: One-on-One |publisher=Four Four Two |date=1 November 2009 |accessdate=19 January 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/10/04/895828/maradona-and-ronaldo-best-ever-maldini |title=Maradona and Ronaldo Best Ever |publisher=Goal.com |last=Landolina |first=Salvatore |date=4 October 2008 |accessdate=7 February 2015}}</ref> While Maradona was successful on the field during his time in Italy, his personal problems increased. His [[cocaine]] use continued, and he received US$70,000 in fines from his club for missing games and practices, ostensibly because of "stress".<ref>{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE3D6153EF930A25752C0A967958260 |work=The New York Times |title=SPORTS PEOPLE; Maradona Fined |date=13 January 1991 |accessdate=1 April 2010}}</ref> He faced a scandal there regarding an illegitimate [[Diego Sinagra|son]], and he was also the object of some suspicion over an alleged friendship with the [[Camorra]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3639425.stm |work=BBC News |title=Maradona's fall from grace |date=19 April 2004 |accessdate=1 April 2010 |first=John |last=May}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/life-style/after-the-fall-the-world-cup-dream-is-over-for-diego-maradona-but-there-may-be-worse-to-come--a-little-matter-of-pounds-500000worth-of-smuggled-cocaine-and-the-naples-mafia-paul-greengrass-and-toby-follett-report-1411755.html |work=The Independent |location=London |title=After the fall: The World Cup dream is over for Diego Maradona, but there may be worse to come – a little matter of pounds 500,000-worth of smuggled cocaine, and the Naples mafia. Paul Greengrass and Toby Follett report |date=5 July 1994 |accessdate=1 April 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/1999/gennaio/02/Camorra_arrestato_boss_amico_Maradona_co_0_9901021353.shtml |title=Camorra, arrestato il boss amico di Maradona |work=Corriere della Sera |date=24 December 2009 |accessdate=12 June 2010}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://sportsillustrated.cnn.com/si_online/news/2002/01/14/prima_dona/ |publisher=CNN |date=14 January 2002 |author=Telander, Rick |title=At his best, Diego Maradona can be as graceful as Michael Jordan. At his worst, he can be as disgraceful as John McEnroe. The question is, which Maradona will show for the World Cup?}}</ref> Later on, in honour of Maradona and his achievements during his career at Napoli, the [[Squad number (association football)|number 10 jersey]] of Napoli was officially [[List of retired numbers in association football#Retired numbers|retired]].<ref>{{cite web |url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2011/01/14/2305148/diego-maradona-backs-ezequiel-lavezzi-to-earn-napoli-numberl |title=Diego Maradona Backs Ezequiel Lavezzi To Earn Napoli Number 10 Shirt |publisher=Goal.com |last=Landolina |first=Salvatore |date=14 January 2011 |accessdate=31 March 2013}}</ref> ===Sevilla, Newell's Old Boys and Boca Juniors=== After serving a 15-month ban for failing a [[drug test]] for [[cocaine]], Maradona left Napoli in disgrace in 1992. Despite interest from Real Madrid and [[Olympique de Marseille|Marseille]], he signed for [[Sevilla FC|Sevilla]], where he stayed for one year.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/sport/sport-in-short-football-1533258.html |title=Sport in Short: Football – Sport |work=The Independent |location=UK |date=15 July 1992 |accessdate=6 May 2011}}</ref> In 1993, he played for [[Newell's Old Boys]] and in 1995 returned to Boca Juniors for a two-year stint.<ref Name=vivadiego/> Maradona also appeared for [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] in a [[testimonial match]] for [[Osvaldo Ardiles]] against Internazionale, shortly before the [[1986 FIFA World Cup|1986 World Cup]].<ref>[https://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/early-doors/maradona-contender-replace-avb-tottenham-132124009.html "Maradona ‘a main contender to replace Villas-Boas at Tottenham’"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714180636/https://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/early-doors/maradona-contender-replace-avb-tottenham-132124009.html |date=14 July 2014 }}. Yahoo. Retrieved 24 June 2014</ref> Maradona was himself given a testimonial match in November 2001, played between an all-star World XI and the Argentina national team.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2001/nov/10/sport.comment |title=Maradona finishes on a personal high |work=The Guardian |date=10 November 2001 |accessdate=29 July 2018 |first=Dan |last=Rookwood}}</ref> {{Clear}} ==International career== [[File:Arg vs urss 1979.jpg|thumb|right|Maradona on the ball against the [[Soviet Union national under-20 football team|Soviet Union]] at the [[1979 FIFA World Youth Championship]] final]] During his time with the [[Argentina national football team|Argentina national team]], Maradona scored 34 goals in 91 appearances. He made his full international debut at age 16, against [[Hungary national football team|Hungary]], on 27 February 1977. Maradona was left off the Argentine squad for the [[1978 FIFA World Cup|1978 World Cup]] on home soil by coach [[César Luis Menotti]] who felt he was too young at age 17.<ref name="Britannica">{{Britannica|686139}}</ref> At age 18, Maradona played the [[1979 FIFA World Youth Championship]] in Japan and emerged as the star of the tournament, shining in Argentina's 3–1 final win over the [[Soviet Union national football team|Soviet Union]], scoring a total of six goals in six appearances in the tournament.<ref name="1979Youth">{{cite web |title=FIFA World Youth Tournament 1979 Technical Study Report |url=https://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/06/61/wyc_79_tr_211.pdf |website=[[FIFA]] |accessdate=23 October 2020 |pages=97–109 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140712120606/https://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/06/61/wyc_79_tr_211.pdf |archivedate=12 July 2014 |url-status=dead}}</ref> On 2 June 1979, Maradona scored his first senior international goal in a 3–1 win against [[Scotland national football team|Scotland]] at [[Hampden Park]].<ref>MacPherson, Graeme (30 October 2008). [https://web.archive.org/web/20081207131534/http://www.theherald.co.uk/sport/headlines/display.var.2464361.0.Maradona_to_receive_Hampden_welcome.php Maradona to receive Hampden welcome], ''[[The Herald (Glasgow)|The Herald]]''.</ref> He went on to play for Argentina in two [[1979 Copa América]] ties during August 1979, a 2–1 loss against [[Brazil national football team|Brazil]] and a 3–0 win over [[Bolivia national football team|Bolivia]] in which he scored his side's third goal.<ref name="RSSSF" /> Speaking thirty years later on the impact of Maradona's performances in 1979, FIFA President [[Sepp Blatter]] stated, "Everyone has an opinion on Diego Armando Maradona, and that’s been the case since his playing days. My most vivid recollection is of this incredibly gifted kid at the second FIFA U-20 World Cup in Japan in 1979. He left everyone open-mouthed every time he got on the ball."<ref name="Maradona FIFA"/> Maradona and his compatriot [[Lionel Messi]] are the only players to win the Golden Ball at both the [[FIFA U-20 World Cup]] and [[FIFA World Cup]]. Maradona did so in [[1979 FIFA World Youth Championship|1979]] and [[1986 FIFA World Cup|1986]], which Messi emulated in [[2005 FIFA World Youth Championship|2005]] and [[2014 FIFA World Cup|2014]].<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html#under20 "FIFA Under-20 World Championships Awards"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112042845/http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html |date=12 January 2016 }}. RSSSF. Retrieved 20 March 2015</ref> ===1982 World Cup=== Maradona played his first [[1982 FIFA World Cup|World Cup]] tournament in 1982 in his new country of residence, Spain. Argentina played [[Belgium national football team|Belgium]] in the opening game of the 1982 Cup at the Camp Nou in [[Barcelona]]. The Catalan crowd was eager to see their new world-record signing Maradona in action, but he did not perform to expectations,<ref>[http://www.planetworldcup.com/CUPS/1982/wc82story.html 1982 – Story of Spain '82]. Planet World Cup. Retrieved 31 March 2013.</ref> as Argentina, the defending champions, lost 1–0. Although the team convincingly beat both Hungary and [[El Salvador national football team|El Salvador]] in [[Alicante]] to progress to the second round, there were internal tensions within the team, with the younger, less experienced players at odds with the older, more experienced players. In a team that also included such players as [[Mario Kempes]], [[Osvaldo Ardiles]], [[Ramón Díaz]], [[Daniel Bertoni]], [[Alberto Tarantini]], [[Ubaldo Fillol]] and [[Daniel Passarella]], the Argentine side was defeated in the second round by [[Brazil national football team|Brazil]] and by eventual winners [[Italy national football team|Italy]]. The Italian match is renowned for Maradona being aggressively [[Marking (association football)|man-marked]] by [[Claudio Gentile]], as Italy beat Argentina at the [[Sarrià Stadium]] in Barcelona, 2–1.<ref>Brewin, John (9 June 2010) [http://soccernet.espn.go.com/world-cup/columns/story?id=792748&cc=5739&ver=global "Diego Maradona: God's gift"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108213751/http://soccernet.espn.go.com/world-cup/columns/story?id=792748&cc=5739&ver=global |date=8 November 2012 }}. ESPN Soccernet.</ref> Maradona played in all five matches without being substituted, scoring twice against Hungary. He was fouled repeatedly in all five games and particularly in the last one against Brazil at the Sarrià, a game that was blighted by poor officiating and violent fouls. With Argentina already down 3–0 to Brazil, Maradona's temper eventually got the better of him and he was sent off with five minutes remaining for a serious retaliatory foul against [[João Batista da Silva|Batista]].<ref>[http://www.goal.com/en-gb/news/2943/castrol-debates/2010/06/10/1968569/castrol-world-cup-legends-diego-maradona-1986 "Castrol World Cup Legends: Diego Maradona – 1986"]. Goal.com (10 June 2010). Retrieved 14 December 2012</ref> ===1986 World Cup=== [[File:Maradona-Mundial 86 con la copa.JPG|thumb|upright|Maradona holding the 1986 [[FIFA World Cup Trophy|World Cup trophy]]]] Maradona captained the Argentine national team to victory in the [[1986 FIFA World Cup|1986 World Cup]] in Mexico, winning the final in [[Mexico City]] against [[Germany national football team|West Germany]].<ref name="espn">[http://espnfc.com/feature/_/id/696773/world-cup-history?cc=5901 "World Cup 1986"]. ESPN. Retrieved 24 April 2014</ref> Throughout the tournament, Maradona asserted his dominance and was the most dynamic player of the tournament. He played every minute of every Argentina game, scoring five goals and making five assists, three of those in the opening match against [[South Korea national football team|South Korea]] at the [[Estadio Olimpico Universitario|Olimpico Universitario Stadium]] in [[Mexico City]]. His first goal of the tournament came against Italy in the second group game in [[Puebla]].<ref>[https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=68/results/matches/match=394/report.html "1986 FIFA World Cup Mexico: Italy – Argentina"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121216144554/http://www.fifa.com/worldcup/archive/edition%3D68/results/matches/match%3D394/report.html |date=16 December 2012 }}. FIFA. Retrieved 14 December 2012</ref> Argentina eliminated [[Uruguay national football team|Uruguay]] in the first knockout round in Puebla, setting up a match against [[England national football team|England]] at the [[Estadio Azteca|Azteca Stadium]], also in Mexico City. After scoring two contrasting goals in the [[Argentina v England (1986 FIFA World Cup quarter-final)|2–1 quarter-final win]] against England, his legend was cemented. The majesty of his second goal and the notoriety of his first led to the French newspaper ''[[L'Equipe]]'' describing Maradona as "half-angel, half-devil".<ref name="Diego">[https://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/mexico1986/index.html "Maradona lights up the world – with a helping hand"]. FIFA.com. Retrieved 13 May 2014</ref> This match was played with the background of the [[Falklands War]] between Argentina and the United Kingdom. Replays showed that the first goal was scored by striking the ball with his hand. Maradona was coyly evasive, describing it as "a little with the head of Maradona and a little with the hand of God".<ref name="espn"/> It became known as the "[[The hand of God|Hand of God]]". Ultimately, on 22 August 2005, Maradona acknowledged on his television show that he had hit the ball with his hand purposely, and no contact with his head was made, and that he immediately knew the goal was illegitimate. This became known as an international fiasco in World Cup history. The goal stood, much to the wrath of the English players.<ref>McCarthy, David (18 November 2008). [http://www.dailyrecord.co.uk/football/scotland/2008/11/18/terry-butcher-maradona-robbed-england-of-world-cup-glory-86908-20904447/ Terry Butcher: Maradona robbed England of World Cup glory] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100527135636/http://www.dailyrecord.co.uk/football/scotland/2008/11/18/terry-butcher-maradona-robbed-england-of-world-cup-glory-86908-20904447/ |date=27 May 2010 }}. [[Daily Record (Scotland)|Daily Record]].</ref> {{Quote box|width=27%|align=left|quote="Maradona, turns like a little eel and comes away from trouble, little squat man... comes inside Butcher and leaves him for dead, outside Fenwick and leaves him for dead, and puts the ball away... and that is why Maradona is the greatest player in the world."|source=—Bryon Butler's [[BBC Radio]] commentary on Maradona's [[Argentina v England (1986 FIFA World Cup)#The Goal of the Century|second goal]] against England<ref>[[John Motson|Motson, John]] (2006). ''Motson's World Cup Extravaganza''. p.103. Robson, 2006</ref>}} Maradona's second goal, just four minutes after the hotly disputed hand-goal, was later voted by [[FIFA]] as the greatest goal in the history of the World Cup. He received the ball in his own half, swivelled around and with 11 touches ran more than half the length of the field, [[Dribbling#Association football|dribbling]] past five English outfield players ([[Peter Beardsley]], [[Steve Hodge]], [[Peter Reid]], [[Terry Butcher]] and [[Terry Fenwick]]) before he left goalkeeper [[Peter Shilton]] on his backside with a [[Dummy (football)|feint]], and slotted the ball into the net.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/6700645/Top-10-World-Cup-goals.html?mobile=basic "Top 10 World Cup goals"]. The Telegraph. Retrieved 19 August 2014</ref> This goal was voted "[[Goal of the Century]]" in a 2002 online poll conducted by FIFA.<ref name=voted/> A 2002 Channel 4 poll in the UK saw his performance ranked number 6 in the list of the [[100 Greatest Sporting Moments]].<ref name="Channel4 Greatest">{{Cite web |url=http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest_sporting/results.html |title=100 Greatest Sporting Moments – Results |year=2002 |publisher=[[Channel 4]] |location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20020204090913/http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest_sporting/results.html|archive-date=4 February 2002|url-status=dead|access-date=8 August 2019}}</ref> [[File:Maradona gol a inglaterra.jpg|thumb|Maradona right before scoring the "Goal of the Century" against England in Mexico 1986]] Maradona followed this with two more goals in a semi-final match against Belgium at the Azteca, including another virtuoso dribbling display for the second goal. In the final match, West Germany attempted to contain him by double-marking, but he nevertheless found the space past the West German player [[Lothar Matthäus]] to give the final pass to [[Jorge Burruchaga]] for the winning goal. [[1986 FIFA World Cup Final|Argentina beat West Germany 3–2]] in front of 115,000 fans at the Azteca with Maradona lifting the World Cup as captain.<ref name="Diego"/><ref>Clive Gammon (7 July 1986). [http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1064996/index.htm?eref=sisf "Tango Argentino!" ]. Sports Illustrated. Retrieved 13 May 2014</ref> During the course of the tournament, Maradona attempted or created more than half of Argentina's shots, attempted a tournament best 90 dribbles – some three times more than any other player – and was fouled a record 53 times, winning his team twice as many free kicks as any player.<ref>[http://www.castrolfootball.com/legends/tournament/index.php?year=1986l Castrol Worldcup Statistics – Diego Maradona]. Castrolfootball.com. Retrieved 31 March 2013.</ref><ref name="autogenerated1">Darby, James. (10 June 2010) [http://www.goal.com/en/news/1863/world-cup-2010/2010/06/10/1968349/castrol-world-cup-legends-diego-maradona-1986l WorldCup Legends: Maradona]. Goal.com. Retrieved 31 March 2013.</ref> Maradona scored or assisted 10 of Argentina's 14 goals (71%), including the assist for the winning goal in the final, ensuring that he would be remembered as one of the greatest names in football history.<ref name="autogenerated1"/><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/spain-s-2010-conquerors-in-numbers-2904843 |title=Spain's 2010 conquerors in numbers |publisher=FIFA.com |date=22 August 2017 |accessdate=18 May 2020}}</ref> By the end of the World Cup, Maradona went on to win the Golden Ball as the best player of the tournament by unanimous vote and was widely regarded to have won the World Cup virtually single-handedly, something that he later stated he did not entirely agree with.<ref name="autogenerated1"/><ref>[https://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/09/00/fwc_mexico_1986_en_part4_279.pdf “Argentina's Road to the World Title”] FIFA. page 43</ref><ref>[https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/awards/goldenball/previouswinners.html "Adidas Golden Ball Winners" from] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120517021852/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/awards/goldenball/previouswinners.html |date=17 May 2012 }}. FIFA.com (14 November 2012). Retrieved 31 March 2013.</ref><ref name="number 10">[https://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=76134.html Pelé and Maradona – two very different number tens]. FIFA.com (25 January 2001). Retrieved 31 March 2013.</ref> [[Zinedine Zidane]], watching the 1986 World Cup as a 14-year-old, stated Maradona "was on another level".<ref>{{cite news |title=Maradona was on another level – Zidane |url=http://www.goal.com/en-gb/news/7138/goal-hall-of-fame/2014/11/12/6070971/maradona-was-on-another-level-zidane |accessdate=20 August 2018 |work=Goal}}</ref> In a tribute to him, Azteca Stadium authorities built a statue of him scoring the "Goal of the Century" and placed it at the entrance of the stadium.<ref>[http://worldrec.info/2007/04/28/messis-goal-better-than-maradonas-goal-of-the-century Messi’s Goal Better Than Maradona's Goal of the Century?] worldrec.info. Retrieved 29 January 2009.</ref> Regarding Maradona's performance at the 1986 World Cup in Mexico, in 2014, Roger Bennett of ''[[ESPN FC]]'' described it as "the most virtuoso performance a World Cup has ever witnessed,"<ref name="spectacular to scandalous"/> while Kevin Baxter of the ''[[Los Angeles Times]]'' called it "one of the greatest individual performances in tournament history,"<ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/sports/soccer/la-sp-world-cup-baxter-20140705-story.html |title=Argentina's Lionel Messi still has one man to beat |work=The Los Angeles Times |last1=Baxter |first1=Kevin |date=4 July 2014 |accessdate=17 April 2020}}</ref> with Steven Goff of ''[[The Washington Post]]'' instead dubbing his performance as "one of the finest in tournament annals."<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/sports/dcunited/its-argentina-vs-belgium-in-the-world-cup-but-always-lionel-messi-vs-diego-maradona/2014/07/04/d0c0d87c-03cb-11e4-8e9a-8f02626a2ac0_story.html |title=It's Argentina vs. Belgium in the World Cup, but always Lionel Messi vs. Diego Maradona |work=The Washington Post |last1=Goff |first1=Steven |date=4 July 2014 |accessdate=17 April 2020}}</ref> In 2002, Russell Thomas of ''[[The Guardian]]'' described Maradona's second goal against England in the 1986 World Cup quarter-finals as "arguably the greatest individual goal ever."<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2002/jun/06/worldcupfootball2002.sport11 |title=England's past four World Cup clashes with Argentina |work=The Guardian |last1=Thomas |first1=Russell |date=6 June 2002 |accessdate=17 April 2020}}</ref> In a 2009 article for ''[[CBC Sports]]'', John Molinaro described the goal as "the greatest ever scored in the tournament – and, maybe, in soccer."<ref>{{cite news |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/1986-world-cup-the-diego-maradona-show-1.813202 |title=1986 World Cup: The Diego Maradona Show |work=CBC Sports |last1=Molinaro |first1=John F. |date=21 November 2009 |accessdate=17 April 2020}}</ref> In a 2018 article for ''[[Sportsnet]]'', he added: "No other player, not even Pel[é] in [[1958 FIFA World Cup|1958]] nor [[Paolo Rossi]] in 1982, had dominated a single competition the way Maradona did in Mexico." He also went on to say of Maradona's performance: "The brilliant Argentine artist single-handedly delivered his country its second World Cup." Regarding his two memorable goals against England in the quarter-finals, he commented: "Yes, it was Maradona’s hand, and not God’s, that was responsible for the first goal against England. But while the 'Hand of God' goal remains one of the most contentious moments in World Cup history, there can be no disputing that his second goal against England ranks as the greatest ever scored in the tournament. It transcended mere sports – his goal was pure art."<ref>{{cite web |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/1986-world-cup-maradona-puts-on-one-man-show/ |title=History of the World Cup: 1986 – Maradona puts on a show in Mexico |publisher=Sportsnet |last1=Molinaro |first1=John |date=9 June 2018 |accessdate=17 April 2020}}</ref> ===1990 World Cup=== [[File:Maradona passing caniggia.jpg|thumb|upright=0.77|Maradona making the defence splitting pass to [[Claudio Caniggia]] (top right) for the winning goal against Brazil, 24 June 1990]] Maradona captained Argentina again in the [[1990 FIFA World Cup|1990 World Cup]] in Italy to yet another World Cup final. An ankle injury affected his overall performance, and he was much less dominant than four years earlier. After losing their opening game to [[Cameroon national football team|Cameroon]] at the [[San Siro]] in [[Milan]], Argentina were almost eliminated in the first round, only qualifying in third position from their group. In the round of 16 match against Brazil in [[Turin]], [[Claudio Caniggia]] scored the only goal after being set up by Maradona.<ref name="Fifa90">[http://www.espnfc.com/feature/_/id/696774?cc=5739 "World Cup 1990"].ESPN. Retrieved 24 April 2014</ref> In the quarter-final, Argentina faced [[Yugoslavia national football team|Yugoslavia]] in [[Florence]]; the match ended 0–0 after 120 minutes, with Argentina advancing in a penalty shootout even though Maradona's kick, a weak shot to the goalkeeper's right, was saved. The semi-final against the host nation Italy at Maradona's club stadium in Naples, the Stadio San Paolo, was also resolved on penalties after a 1–1 draw. This time, however, Maradona was successful with his effort, daringly rolling the ball into the net with an almost exact replica of his unsuccessful kick in the previous round. At the [[1990 FIFA World Cup Final|final]] in [[Rome]], Argentina lost 1–0 to West Germany, the only goal being a penalty by [[Andreas Brehme]] in the 85th minute after a controversial foul on [[Rudi Völler]].<ref name="Fifa90"/> ===1994 World Cup=== [[File:Diego acompanado al antidoping.jpg|thumb|upright=0.9|Maradona going to the drug test after playing v Nigeria, 25 June 1994]] At the [[1994 FIFA World Cup|1994 World Cup]] in the United States, Maradona played in only two games (both at the [[Foxboro Stadium]] near [[Boston]]), scoring one goal against [[Greece national football team|Greece]], before being sent home after failing a [[drug test]] for [[ephedrine]] [[doping (sport)|doping]].<ref>{{cite news |title=After Second Test, Maradona Is Out of World Cup |url=https://www.nytimes.com/1994/07/01/sports/world-cup-94-after-second-test-maradona-is-out-of-world-cup.html |newspaper=The New York Times |accessdate=2 February 2017}}</ref> After scoring against Greece, Maradona had one of the most infamous World Cup [[goal celebration]]s as he ran towards one of the sideline cameras shouting with a distorted face and bulging eyes.<ref name="celebration"/> This turned out to be Maradona's last international goal for Argentina.<ref name="celebration">{{Cite journal |url=http://soccernet.espn.go.com/world-cup/columns/story?id=790168&cc=5739&ver=global |title=First XI: World Cup celebrations |author=Jon Carter |journal=[[ESPN]] |date=26 May 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100603233147/http://soccernet.espn.go.com/world-cup/columns/story?id=790168&cc=5739&ver=global |archivedate=3 June 2010}}</ref> In the second game, a 2-1 victory over Nigeria which was to be his last game for Argentina, he set-up both of his team's goals on free-kicks, the second an assist to Caniggia. In his autobiography, Maradona argued that the test result was due to his personal trainer giving him the power drink Rip Fuel. His claim was that the U.S. version, unlike the Argentine one, contained the chemical and that, having run out of his Argentine dosage, his trainer unwittingly bought the U.S. formula. FIFA expelled him from USA '94, and Argentina were subsequently eliminated in the second round by [[Romania national football team|Romania]] in [[Los Angeles]]. Maradona has also separately claimed that he had an agreement with FIFA, on which the organization reneged, to allow him to use the drug for weight loss before the competition in order to be able to play.<ref>Hylands, Alan. [https://web.archive.org/web/20090330155023/http://worldsoccer.about.com/od/soccerhistory/p/diegomaradona.htm Diego Maradona], about.com.</ref> His failed drugs test at the 1994 World Cup signalled the end of his international career, which had lasted 17 years and yielded 34 goals from 91 games, as well as one winner's medal and one runners-up medal in the World Cup.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/1646832.stm "Argentina's tribute to Maradona"]. BBC. Retrieved 14 May 2014</ref> ==Player profile== ===Style of play=== {{See also|Creole football}} {{Quote box | quote = "Diego was capable of things no one else could match. The things I could do with a football, he could do with an orange." | source = —[[Michel Platini]], former French midfielder, on Maradona's ball control<ref name="Quotes"/> | align = left | width = 32% }} [[File:Argentina v belgica 1986.jpg|thumb|right|upright=1.04|Maradona (pictured [[dribbling]] with the ball against Belgium in 1986) had excellent close ball control and would often go on runs taking on the opposition.]] Described as a "[[Playmaker|classic number 10]]" in the media,<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-ie/news/what-is-a-false-nine-messi-hazard-how-the-attacking-role/sjo7n8fc6ubh17h538ws6tx1b |title=What is a false nine? Messi, Hazard & how the attacking role works |publisher=Goal.com |last1=Siregar |first1=Cady |date=11 June 2019 |accessdate=12 April 2020}}</ref> Maradona was a traditional playmaker who usually played in a free role, either as an [[Midfielder#Attacking midfielder|attacking midfielder]] behind the forwards, or as a [[Forward (association football)#Second striker|second striker]] in a front–two, although he was also deployed as an offensive–minded [[Midfielder#Central midfielder|central midfielder]] in a [[Formation (association football)#4–4–2|4–4–2 formation]] on occasion.<ref>{{cite web |url=https://www.si.com/more-sports/2010/05/27/argentina-1986 |title=Maradona the coach can learn from experience of Maradona the player |publisher=Sports Illustrated |last1=Wilson |first1=Jonathan |date=27 May 2010 |accessdate=12 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2008/nov/19/argentina-napoli |title=The Question: is 3-5-2 dead? |work=The Guardian |last1=Wilson |first1=Jonathan |date=19 November 2008 |accessdate=12 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/article-lionel-messi-plays-for-argentina-but-he-is-not-a-traditional-argentine/ |title=Lionel Messi plays for Argentina but he is not a traditional Argentine player |work=The Globe and Mail |last1=Doyle |first1=John |date=29 June 2018 |accessdate=12 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2014/07/germany-vs-argentina-shows-the-world-cup-isnt-for-the-world-why-america-wont-be-a-soccer-superpower-anytime-soon/374312/ |title=Germany, Argentina, and What Really Makes a World Cup Team |work=The Atlantic |last1=Barra |first1=Allen |date=12 July 2014 |accessdate=12 April 2020}}</ref> Maradona was renowned for his [[Dribbling#Association football|dribbling]] ability, vision, close ball control, passing and creativity, and is considered one of the most skilful players in the sport.<ref name="number 10"/><ref name="Political Psychology">David Patrick Houghton (2008). "Political Psychology: Situations, Individuals, and Cases". p. 43. Routledge, 2008</ref><ref name="People on People">Susan Ratcliffe (2001). "People on People: The Oxford Dictionary of Biographical Quotations". p. 234. Oxford University Press, 2001</ref> He had a compact physique, and with his strong legs, low center of gravity, and resulting balance, he could withstand physical pressure well while running with the ball, despite his small stature,<ref name="spectacular to scandalous">[https://www.espn.com/soccer/blog/name/93/post/1851646/headline "From spectacular to scandalous: Maradona's World Cup legacy"]. ESPN. Retrieved 14 May 2014</ref><ref name="Perfect 10s">{{cite web |url=https://www.espn.com/core/world-cup/story/_/page/worldcup101-05142010/ce/us/ruud-gull-all-time-no-10s |title=Perfect 10s |publisher=ESPN FC |last1=Gullit |first1=Ruud |date=14 May 2010 |accessdate=8 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2014/06/in-soccer-being-short-can-help/372617/ |title=Why Being Short Can Help in Soccer |work=The Atlantic |last1=Khazan |first1=Olga |date=12 June 2014 |accessdate=14 April 2020}}</ref> while his acceleration, quick feet, and agility, combined with his dribbling skills and close control at speed, allowed him to change direction quickly, making him difficult for opponents to defend against.<ref>{{cite news |url=https://montrealgazette.com/sports/soccer/maradona-really/ |title=Maradona? Really? |work=Montreal Gazette |date=29 October 2008 |accessdate=11 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.esquire.com/uk/culture/news/a6353/world-cup-legends-2-diego-maradona/ |title=World Cup Legends #1: Diego Maradona |work=Esquire |last1=Burns |first1=Jimmy |date=9 July 2014 |accessdate=11 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1994/06/23/sports/world-cup-94-maradona-lets-feet-talk-for-him.html |title=WORLD CUP '94; Maradona Lets Feet Talk for Him |work=The New York Times |last1=Yannis |first1=Alex |date=23 June 1994 |accessdate=11 April 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/7717006.stm |title=When Hansen came up against Maradona |publisher=BBC Sport |last1=Hansen |first1=Alan |date=18 November 2008 |accessdate=11 April 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2019/12/09/5deea64622601d84558b4632.html |title=Menotti's scouting report for Barcelona on Maradona |publisher=Marca |date=9 December 2019 |accessdate=11 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/archive/sports/1981/08/09/maradona/167d4752-8af3-4631-a418-4e8a92e4b6ff/ |title=! Maradona! |work=The Washington Post |last1=Gorney |first1=Cynthia |date=9 August 1981 |accessdate=11 April 2020}}</ref> He is regarded by several pundits and football figures as one of the greatest dribblers in the history of the game; <ref name="spectacular to scandalous"/><ref name="Perfect 10s"/><ref name="Greatest Dribblers">{{cite web |url=http://bleacherreport.com/articles/1037524-50-greatest-dribblers-in-world-football-history |title=50 Greatest Dribblers in World Football History |website=Bleacher Report |author1=Allan Jiang |date=25 January 2012 |accessdate=22 December 2017}}</ref><ref name="Joy of Six">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2010/oct/15/the-joy-of-six-great-dribbles |title=The Joy of Six: Great dribbles |newspaper=The Guardian |author1=Scott Murray |date=15 October 2010 |accessdate=14 February 2017}}</ref> former Dutch player [[Johan Cruyff]] saw similarities between Maradona and [[Lionel Messi]] with the ball seemingly attached to their body when dribbling.<ref>[http://www.mirrorfootball.co.uk/news/Lionel-Messi-hailed-as-world-treasure-by-Johan-Cruyff-fellow-Barcelona-legend-article881245.html "Messi's a world treasure says Johan Cruyff"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426041440/http://www.mirrorfootball.co.uk/news/Lionel-Messi-hailed-as-world-treasure-by-Johan-Cruyff-fellow-Barcelona-legend-article881245.html |date=26 April 2012 }}. The Mirror. Retrieved 1 August 2014</ref> His physical strengths were illustrated by his two goals against Belgium in the 1986 World Cup. Although he was known for his penchant for undertaking individual runs with the ball,<ref>{{cite news |url=https://www.nbcwashington.com/news/sports/nbcsports/we-missed-the-premier-league-too-the-legendary-career-of-thierry-henry/2343423/ |title=We Missed the Premier League, Too: The Legendary Career of Thierry Henry |work=NBC4 Washington |date=24 June 2020 |accessdate=29 June 2020}}</ref> he was also a strategist and an intelligent team player, with excellent spatial awareness, as well as being highly technical with the ball. He could manage himself effectively in limited spaces, and would attract defenders only to quickly dash out of the melee (as in the second 1986-goal against England),<ref name="destroyed Diego"/><ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/photo_galleries/3639075.stm Maradona's World Cup magic]. BBC Sport (19 April 2004). Retrieved 18 August 2006.</ref><ref name="Recall the best not the worst of Maradona">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2004/apr/20/sport.comment1 |title=Recall the best not the worst of Maradona, says David Lacey |work=The Guardian |last1=Staff |first1=Guardian |date=19 April 2004 |accessdate=29 June 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/mythbuster-messi-maradona-win-world-cup/p2c79lru48oi1b2cbsdvazjy4 |title=Mythbuster: 'Messi is not Maradona' - Did Diego win the World Cup on his own? |publisher=Goal.com |last1=Doyle |first1=Mark |date=27 March 2020 |accessdate=29 June 2020}}</ref><ref>{{cite book |last1=Lowenstein |first1=Stephen |title=My First Movie, Take Two: Ten Celebrated Directors Talk About Their First Film |date=2009 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-1-4000-7990-2 |page=xi |url=https://books.google.com/books?id=7GR4VNVYyO0C&q=maradona+%22spatial+awareness%22&pg=PR11 |accessdate=29 June 2020 |language=en}}</ref> or give an assist to a free teammate. Being short, but strong, he could hold the ball long enough with a defender on his back to wait for a teammate making a run or to find a gap for a quick shot. He showed leadership qualities on the field and captained Argentina in their World Cup campaigns of 1986, 1990 and 1994.<ref>[https://www.theguardian.com/football/blog/2014/may/29/world-cup-top-100-pele-maradona "World Cup’s top 100 footballers: how to choose between Pelé and Maradona?"]. The Guardian. Retrieved 24 June 2014</ref><ref>John H Kerr (2004). "Motivation And Emotion in Sport". p. 2. Taylor & Francis,</ref> While he was primarily a creative playmaker, Maradona was also known for his finishing and goalscoring ability.<ref name="number 10"/><ref>{{cite web |url=https://medium.com/sportstalkfeed/top-20-soccer-players-of-all-time-5342c4fd56bf |title=Top 20 Soccer Players of All-Time |publisher=Medium |last1=Zavala |first1=Steve |date=17 August 2017 |accessdate=11 April 2020}}</ref> Former Milan manager [[Arrigo Sacchi]] also praised Maradona for his defensive work–rate off the ball in a 2010 interview with ''[[Il Corriere dello Sport]]''.<ref>{{cite news |url=http://www.corrieredellosport.it/serie_a/napoli/2010/10/30-136383/Sacchi:+«Maradona+il+più+grande.+Il+Milan+voleva+prenderlo» |title=Sacchi: "Maradona il più grande Il Milan voleva prenderlo" |work=Il Corriere dello Sport |language=Italian |date=30 October 2010 |accessdate=12 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131026005429/http://www.corrieredellosport.it/serie_a/napoli/2010/10/30-136383/Sacchi%3A+%C2%ABMaradona+il+pi%C3%B9+grande.+Il+Milan+voleva+prenderlo%C2%BB |archivedate=26 October 2013 |url-status=dead}}</ref> [[File:Panini maradona supersport.jpg|thumb|upright|left|[[Association football trading card|Trading card]] of Maradona issued by [[Panini Group|Panini]] for the 1986 World Cup]] The [[Captain (association football)|team leader]] on and off the field – he would speak up on a range of issues on behalf of the players – Maradona's ability as a player and his overpowering personality had a major positive effect on his team, with his 1986 World Cup teammate [[Jorge Valdano]] stating: "Maradona was a technical leader: a guy who resolved all difficulties that may come up on the pitch. Firstly, he was in charge of making the miracles happen, that's something that gives team-mates a lot of confidence. Secondly, the scope of his celebrity was such that he absorbed all the pressures on behalf of his team-mates. What I mean is: one slept soundly the night before a game not just because you knew you were playing next to Diego and Diego did things no other player in the world could do, but also because unconsciously we knew that if it was the case that we lost then Maradona would shoulder more of the burden, would be blamed more, than the rest of us. That was the kind of influence he exercised on the team."<ref>{{cite news |title=Does Diego still have the touch of a leader? |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2008/nov/18/diego-maradona-argentina |accessdate=28 July 2018 |work=The Guardian}}</ref> Lauding the "charisma" of Maradona, another of his Argentina teammates, prolific striker [[Gabriel Batistuta]], stated, "Diego could command a stadium, have everyone watch him. I played with him and I can tell you how technically decisive he was for the team".<ref>{{cite news |url=https://www.fourfourtwo.com/news/messi-lacks-maradonas-charisma-claims-batistuta#5TvMcZMsZqydgcwd.99 |title=Messi lacks Maradona's charisma, claims Batistuta |work=Four Four Two |date=23 March 2018 |accessdate=15 August 2018}}</ref> Napoli's former president – Corrado Ferlaino – commented on Maradona's leadership qualities during his time with the club in 2008, describing him as "a coach on the pitch."<ref>{{cite news |url=https://st.ilsole24ore.com/art/SoleOnLine4/Sport/graffiti-di-sport/graffiti-sport-30-ottobre_PRN.shtml |title=Maradona, il ct dei sogni che può vincere il Mondiale |work=Il Sole 24 Ore |language=Italian |last1=Genta |first1=Carlo |date=30 October 2008 |accessdate=13 April 2020}}</ref> {{Quote box|width=32%|align=right|quote="Even if I played for a million years, I'd never come close to Maradona. Not that I'd want to anyway. He's the greatest there's ever been."|source=—[[Lionel Messi]], the player most closely identified with the "[[New Maradona]]" label<ref name="Maradona FIFA">[https://www.fifa.com/news/maradona-others-see-him-1326223 "Maradona, as others see him"]. FIFA.com. Retrieved 17 November 2013</ref> }} One of Maradona's trademark moves was dribbling full-speed on the right wing, and on reaching the opponent's goal line, delivering accurate passes to his teammates. Another trademark was the ''[[rabona]]'', a reverse-cross pass shot behind the leg that holds all the weight.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/news/y=2011/m=10/news=enraptured-rabonas-1527054.html |title=Enraptured by 'rabonas' |publisher=FIFA.com |date=24 October 2014 |accessdate=9 April 2016}}</ref> This manoeuvre led to several assists, such as the cross for [[Ramón Díaz]]'s header against [[Switzerland national football team|Switzerland]] in 1980.<ref>{{cite web |url=http://www.espnfc.us/story/1300129/first-xi-the-art-of-rabona |title=The art of rabona |publisher=ESPN FC |author1=Robin Hackett |date=17 January 2013 |accessdate=9 April 2016}}</ref> He was also a dangerous [[Direct free kick|free kick]] and [[Penalty kick (association football)|penalty kick]] taker, who was renowned for his ability to [[Curl (football)|bend]] the ball from corners and direct set pieces.<ref>[http://uk.reuters.com/article/2010/06/19/us-soccer-world-maradona-idUSTRE65I0RB20100619 "Free kick expert Maradona leads by example"]. Reuters. Retrieved 19 May 2014</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/news/y=2009/m=7/news=tension-from-yards-1086121.html |title=Tension from 12 yards |publisher=FIFA.com |date=31 July 2009 |accessdate=9 April 2016}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1986-06-25-8602150468-story.html |title=Soccer Celebrates its 'San' Diego |work=The Chicago Tribune |last1=Hersh |first1=Phil |date=25 June 1986 |accessdate=8 April 2020}}</ref> Regarded as one of the best dead–ball specialists of all time,<ref name="Kings">[https://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1551015/index.html "Kings of the free-kick"]. FIFA.com. Retrieved 20 May 2014</ref><ref name="Greatest Free-Kick Takers of All Time">{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2686617-where-does-lionel-messi-rank-among-the-greatest-free-kick-takers-of-all-time#slide6 |title=Where Does Lionel Messi Rank Among the Greatest Free-Kick Takers of All Time? |publisher=bleacherreport.com |first=Karl |last=Matchett |date=6 February 2017 |accessdate=30 April 2019}}</ref><ref name="completo">{{cite news |url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/gennaio/26/Zola_applaude_Mihajlovic_piu_completo_ga_0_990126710.shtml |title=Zola applaude Mihajlovic: "E' il piu' completo" |trans-title=Zola applauds Mihajlovic: "He is the most complete" |work=La Gazzetta dello Sport |language=Italian |last1=Giancarlo |first1=Galavotti |date=26 January 1999 |accessdate=8 April 2020}}</ref><ref name="best freekick takers in football history">{{cite web |url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2018/09/20/5ba2969c268e3e35188b45ad.html |title=Messi and the other best freekick takers in football history |publisher=Marca |last1=Lara |first1=Lorenzo |last2=Mogollo |first2=Álvaro |last3=Wilson |first3=Emily |date=20 September 2018 |accessdate=8 April 2020}}</ref> his free kick technique, which often saw him raise his knee at a high angle when striking the ball, thus enabling him to lift it high over the wall, allowed him to score free kicks even from close range, within 22 to 17 yards (20 to 16 metres) from the goal, or even just outside the penalty area.<ref>{{cite news |url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml |title=Del Piero? Tira alla Platini |publisher=Il Corriere della Sera |language=Italian |date=24 October 1995 |page=44|archive-url=https://archive.today/20151106152619/http://archiviostorico.corriere.it/1995/ottobre/24/Del_Piero_Tira_alla_Platini_co_0_951024456.shtml|archive-date=6 November 2015}}</ref> His style of taking free kicks influenced several other specialists, including [[Gianfranco Zola]],<ref name="completo"/> [[Andrea Pirlo]],<ref>{{cite web |url=https://www.football-italia.net/46640/free-kick-master-pirlo |title=Free-kick master Pirlo |publisher=Football Italia |last=Cetta |first=Luca |date=19 March 2014 |accessdate=8 April 2020}}</ref> and Lionel Messi.<ref>{{cite news |url=https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2019/11/10/dead-ball-genius-how-messi-learned-from-maradona-ronaldinho-and-deco-to-become-the-games-greatest-free-kick-taker/#67633c24679b |title=Dead Ball Genius: How Messi Learned From Maradona, Ronaldinho And Deco To Become The Game's Greatest Free-Kick Taker |work=Forbes |last1=Sanderson |first1=Tom |date=10 November 2019 |accessdate=8 April 2020}}</ref> [[File:Maradona messi creacion adan.jpg|thumb|left|300px|Maradona and [[Lionel Messi]] (left) depicted in a recreation of [[Michelangelo]]'s ''[[The Creation of Adam]]'' painting, on a ceiling of a sports club in [[Barracas, Buenos Aires]]]] Maradona was famous for his cunning personality.<ref>[https://www.theguardian.com/football/2008/oct/30/argentina-maradona-football-manager-rehab "El maestro Maradona: football legend to be Argentina manager"]. The Guardian. Retrieved 19 May 2014</ref> Inherent within his nickname "El Pibe de Oro" ("Golden Boy") is a sense of mischief, with "pibe" being an anti-establishment rogue, street smart and full of guile.<ref name="Pibe"/> Some critics view his controversial "Hand of God" goal at the 1986 World Cup as a clever manoeuvre, with one of the opposition players, Glenn Hoddle, admitting that Maradona had disguised it by flicking his head at the same time as palming the ball.<ref>Geoff Tibballs (2003). "Great Sporting Scandals". p. 227. Robson, 2003</ref> The goal itself has been viewed as an embodiment of the Buenos Aires shanty town Maradona was brought up in and its concept of ''viveza criolla'' — "native cunning".<ref>[http://www.smh.com.au/sport/football/maradona-scores-1800aseat-ticket-sales-proving-the-bad-boys-of-sport-are-hard-to-match-20120511-1yi1y.html#ixzz327PbCwNs "Maradona scores $1800-a-seat ticket sales, proving the bad boys of sport are hard to match"]. Sydney Morning Herald. Retrieved 19 May 2014</ref> While critical of the illegitimate first goal, England striker [[Gary Lineker]] conceded, "When Diego scored that second goal against us, I felt like applauding. I'd never felt like that before, but it's true... and not just because it was such an important game. It was impossible to score such a beautiful goal. He's the greatest player of all time, by a long way. A genuine phenomenon."<ref name="Quotes">[https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174732/quotes.html "Diego Maradona – I was there"]. FIFA.com. Retrieved 23 June 2014</ref> Maradona used his hand in the 1990 World Cup, again without punishment, and this time on his own goal line, to prevent the [[Soviet Union national football team|Soviet Union]] from scoring.<ref>[https://www.theguardian.com/sport/2009/jun/13/diego-maradona-other-hand-ball "13 June 1990: Diego Maradona's other World Cup handball"]. ''The Guardian''. Retrieved 3 February 2015</ref> A number of publications have referred to Maradona as the [[Artful Dodger]], the urchin pickpocket from [[Charles Dickens]]' ''Oliver Twist''.<ref>[http://www.esquire.co.uk/culture/sport/6353/world-cup-legends-2-diego-maradona/ "World Cup Legends #1: Diego Maradona"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150203100233/http://www.esquire.co.uk/culture/sport/6353/world-cup-legends-2-diego-maradona/ |date=3 February 2015 }}. Esquire. Retrieved 3 February 2015</ref><ref>[https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/3459830/Diego-Maradona-writes-another-chapter-in-a-turbulent-life-Football.html "Argentina coach Diego Maradona writes another chapter in a turbulent life"]. The Telegraph. Retrieved 3 February 2015</ref><ref>Taylor, Chris (9 November 2005). [https://www.theguardian.com/football/2005/nov/06/sport.argentina "A Big Hand"]. The Guardian. Retrieved 3 February 2015</ref><ref>Jimmy Burns (2011). "Maradona: The Hand of God". p. 17. A&C Black</ref> Maradona was dominantly left-footed, often using his left foot even when the ball was positioned more suitably for a right-footed connection.<ref>{{cite news |url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2006/11/13/rabona-tocco-magico-di-diego.html |title=Rabona, ' o tocco magico di Diego|trans-title=Rabona, Diego's magic touch |newspaper=La Repubblica |language=Italian |author1=Marco Azzi |date=13 November 2006 |accessdate=9 April 2016}}</ref> His first goal against Belgium in the 1986 World Cup semi-final is a worthy indicator of such; he had run into the inside right channel to receive a pass but let the ball travel across to his left foot, requiring more technical ability. During his run past several England players in the previous round for the "Goal of the Century" he did not use his right foot once, despite spending the whole movement on the right-hand side of the pitch. In the [[1990 FIFA World Cup|1990 World Cup]] second round tie against Brazil, he did use his right foot to set up the winning goal for Claudio Caniggia due to two Brazilian markers forcing him into a position that made use of his left foot less practical.<ref>Brian Glanville (2010). "The Story of the World Cup: The Essential Companion to South Africa 2010". p. 320. Faber & Faber</ref> ===Reception=== {{Quote|[[Pelé]] scored more goals. [[Lionel Messi]] has won more trophies. Both have lived more stable lives than the overweight former cocaine addict who tops this list, whose relationship with football became increasingly strained the longer his career continued. If you’ve seen Diego Maradona with a football at his feet, you’ll understand.|Andrew Murray on Maradona topping ''[[FourFourTwo]]'' magazine's "100 Greatest Footballers Ever" list, July 2017.<ref name="Murray">{{cite news |url=https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-100-greatest-footballers-ever-no1-diego-maradona |title=FourFourTwo's 100 Greatest Footballers EVER: No.1, Diego Maradona |agency=FourFourTwo |last=Murray |first=Andrew |date=26 September 2017 |access-date=29 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929135411/https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-100-greatest-footballers-ever-no1-diego-maradona |archive-date=29 September 2017 |url-status=dead}}</ref>}} Regarded as the best player of his generation,<ref name="Recall the best not the worst of Maradona"/> as well as one of the greatest players of all time by several pundits, players, and managers, and by some as the best player ever,<ref name="SI"/><ref name="Maradona FIFA"/><ref name="Murray"/><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/blogs/jonathanstevenson/2010/10/pele_or_maradona_who_is_the_gr.html |title=Pele or Maradona, who is the greatest? |publisher=BBC Sport |date=22 October 2010 |accessdate=5 June 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fourfourtwo.com/features/diego-maradona-best-moments-argentina-napoli-barcelona-greatest-player-all-time |title=10 of Diego Maradona's best moments: the greatest player of all time? |publisher=FourFourTwo |last1=Brewin |first1=Joe |date=25 February 2020 |accessdate=5 June 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/6784-pel-or-diego-maradona-who-is-the-greatest-soccer-player-of-all-time |title=Pelé or Diego Maradona: Who is the Greatest Soccer Player of All Time? |publisher=Bleacher Report |last1=Vinay |first1=Adarsh |date=16 January 2008 |accessdate=5 June 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.eurosport.com/football/the-top-five-players-of-all-time-where-does-johan-cruyff-rank-on-our-list-of-greats_sto5380373/story.shtml |title=The top five players of all time - where does Johan Cruyff rank on our list of greats? |publisher=Eurosport |last1=Kane |first1=Desmond |date=23 March 2016 |accessdate=5 June 2020}}</ref> Maradona is renowned as one of the most skilful players in the history of football,<ref name="number 10"/><ref name="Political Psychology"/><ref name="People on People"/> as well as being considered one of the greatest dribblers<ref name="spectacular to scandalous"/><ref name="Perfect 10s"/><ref name="Greatest Dribblers"/><ref name="Joy of Six"/> and free kick takers in the history of the sport.<ref name="Kings"/><ref name="Greatest Free-Kick Takers of All Time"/><ref name="completo"/><ref name="best freekick takers in football history"/> Considered to be a precocious talent in his youth,<ref name="Pibe"/> in addition to his playing ability, Maradona also drew praise from his former manager Menotti for his dedication, determination, and the work-ethic he demonstrated in order to improve the technical aspect of his game in training, despite his natural gifts, with the manager noting: "I'm always cautious about using the word 'genius'. I find it hard to apply that even to Mozart. The beauty of Diego's game has a hereditary element – his natural ease with the ball – but it also owes a lot to his ability to learn: a lot of those brushstrokes, those strokes of 'genius', are in fact a product of his hard work. Diego worked very hard to be the best."<ref name="diet">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/observer/osm/story/0,,1677834,00.html |title=That's one hell of a diet, Diego |work=The Guardian |date=8 January 2006 |accessdate=13 April 2020}}</ref> Maradona's former Napoli manager – [[Ottavio Bianchi]] – also praised his discipline in training, commenting: "Diego is different to the one that they depict. When you got him on his own he was a very good kid. It was beautiful to watch him and coach him. They all speak of the fact that he did not train, but it was not true because Diego was the last person to leave the pitch, it was necessary to send him away because otherwise he would stay for hours to invent free kicks."<ref>{{cite news |url=https://napoli.repubblica.it/sport/2018/05/08/news/i_mille_colori_di_maradona_in_bianco_e_nero-195826443/ |title=I mille colori di Maradona in bianco e nero |work=La Repubblica |language=Italian |last1=Marino |first1=Giovanni |date=8 May 2018 |accessdate=13 April 2020}}</ref> However, although, as Bianchi noted, Maradona was known for making "great plays" and doing "unimaginable" and "incredible things" with the ball during training sessions,<ref name="racconta"/><ref>{{cite news |url=https://www.bresciaoggi.it/home/sport/brescia-calcio/bianchi-passione-e-rigore-di-un-vincente-1.6804924 |title=Bianchi, passione e rigore di un vincente |work=Brescia Oggi |language=Italian |last1=Corbetta |first1=Vincenzo |date=4 October 2018 |accessdate=14 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.tuttonapoli.net/le-interviste/bianchi-messi-gioca-in-un-barcellona-perfetto-mentre-diego-86837 |title=Bianchi: "Messi? Gioca in un Barcellona perfetto, mentre Diego..." |work=Tutto Napoli |language=Italian |date=9 March 2012 |accessdate=14 April 2020}}</ref> and would even go through periods of rigorous exercise, he was equally known for his limited work-rate in training without the ball, and even gained a degree of infamy during his time in Italy for missing training sessions with Napoli, while he often trained independently instead of with his team.<ref name="racconta">{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2018/02/12/napoli-carnevale-maradona-partita- |title=Napoli, Carnevale racconta: "Maradona una volta si presentò un'ora prima di giocare" |publisher=sport.sky.it |language=Italian |date=12 February 2018 |accessdate=13 April 2020}}</ref><ref name="Maradona movie"/><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1990/05/27/magazine/soccer-s-little-big-man.html |title=Soccer's Little Big Man |work=The New York Times |last1=Vecsey |first1=George |date=27 May 1990 |accessdate=13 April 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-gb/news/3276/serie-a/2011/06/10/2526528/diego-maradona-made-excuses-to-dodge-napoli-training-luciano |title=Diego Maradona made excuses to dodge Napoli training - Luciano Moggi |publisher=Goal.com |last1=Landolina |first1=Salvatore |date=10 June 2011 |accessdate=13 April 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fourfourtwo.com/features/marcel-desailly-perfect-xi |title=Marcel Desailly: Perfect XI |publisher=FourFourTwo |last1=Moore |first1=Nick |date=30 June 2007 |accessdate=13 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.corriere.it/sport/12_maggio_02/napoli-maradona-scudetto-libro-bellinazzo-garanzini-marco-letizia_1f256fb6-9469-11e1-ae3e-f83a8e51ff45.shtml |title=Il giorno che vinse tutta Napoli |work=Il Corriere della Sera |language=Italian |last1=Letizia |first1=Marco |date=2 May 2012 |accessdate=13 April 2020}}</ref> In a 2019 documentary film on his life, Maradona confessed that his weekly regime consisted of "playing a game on Sunday, going out until Wednesday, then hitting the gym on Thursday." Regarding his inconsistent training regimen, the film's director, Asif Kapadia, commented in 2020: "He had a metabolism. He would look so incredibly out of shape, but then he’d train like crazy and sweat it off by the time matchday came along. His body shape just didn’t look like a footballer, but then he had this ability and this balance. He had a way of being, and that idea of talking to him honestly about how a typical week transpired was pretty amazing." He also revealed that Maradona was ahead of his time in the fact that he had a personal fitness coach – Fernando Signorini – who trained him in a variety of areas, in addition to looking after his physical conditioning, adding: "While he [Maradona] was in a football team he had his own regime. How many players would do that? How many players would even know to think like that? 'I’m different to anyone else so I need to train at what I’m good at and what I’m weak at.' Signorini is very well read and very intelligent. He would literally say, 'This is the way I’m going to train you, read this book.' He would help him psychologically, talk to him about philosophy, and things like that."<ref name="Maradona movie">{{cite web |url=https://www.fourfourtwo.com/us/features/diego-maradona-movie-watch-napoli-argentina-drugs-when-the-poorest-city-in-italy-bought-worlds-most-expensive-player |title=When the poorest city in Italy bought the world's most expensive player: What the Diego Maradona movie teaches us about one of football's greats |publisher=FourFourTwo |last1=Hill |first1=Steve |date=10 April 2020 |accessdate=13 April 2020}}</ref><ref name="Maradona film">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2020/03/22/maradona-magic-madness-takeaways-diegomaradona-film-channel/ |title=Maradona, the magic, the madness: takeaways from Diego Maradona film on Channel 4 |work=The Telegraph |last1=Tyers |first1=Alan |date=22 March 2020 |accessdate=14 April 2020}}</ref> Moreover, Maradona was notorious for his poor diet and extreme lifestyle off the pitch, including his use of illicit drugs and alcohol abuse, which along with personal issues, his metabolism, medication that he was prescribed, and periods of inactivity due to injuries and suspensions, led to his significant weight–gain and physical decline as his career progressed; his lack of discipline and difficulties in his turbulent personal life are thought by some in the sport to have negatively impacted his performances and longevity in the later years of his playing career.<ref name="destroyed Diego">{{cite news |url=https://nypost.com/2019/09/26/how-cocaine-fame-and-the-mafia-destroyed-diego-maradona/ |title=How cocaine, fame and the Mafia destroyed Diego Maradona |work=The New York Post |last1=Phull |first1=Hardeep |date=26 September 2019 |accessdate=13 April 2020}}</ref><ref name="diet"/><ref name="tragedy">{{cite news |url=https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/the-tragedy-of-diego-maradona-one-of-soccers-greatest-stars |title=The Tragedy of Diego Maradona, One of Soccer's Greatest Stars |work=The New Yorker |last1=Alarcón |first1=Daniel |date=13 October 2019 |accessdate=13 April 2020}}</ref> A controversial footballing figure, while he earned critical acclaim from players, pundits, and managers over his playing style, he also drew criticism in the media for his temper and confrontational behaviour, both on and off the pitch.<ref name="racconta"/><ref name="tragedy"/><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/voices/diego-maradona-world-cup-argentina-england-falklands-war-patriotism-a8419006.html |title=The reason we English dislike Maradona so much is because we've never got over the Falklands War |work=The Independent |last1=Gore |first1=Will |date=27 June 2018 |accessdate=13 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.ctvnews.ca/germany-hammers-argentina-4-0-to-reach-world-cup-semis-1.528881 |title=Germany hammers Argentina 4-0 to reach World Cup semis |work=CTV News |date=3 July 2010 |accessdate=13 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.corriere.it/sette/comportamenti/19_novembre_29/diego-maradona-fenomenologia-campione-contraddizioni-ecb71ac2-0ed9-11ea-b3dc-1023409a22e2.shtml |title=Diego Maradona, fenomenologia del campione delle contraddizioni |work=Il Corriere della Sera |language=Italian |last1=Pellizzari |first1=Tommaso |date=29 November 2019 |accessdate=13 April 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ultimouomo.com/maradona-estate-89/ |title=L'estate '89 di Diego Armando Maradona |publisher=www.ultimouomo.com |language=Italian |last1=Gaetani |first1=Marco |date=4 September 2019 |accessdate=13 April 2020}}</ref> However, in 2005, Paolo Maldini, described Maradona both as the greatest player he ever faced, and also as the most honest, stating: "He was a model of good behaviour on the pitch – he was respectful of everyone, from the great players down to the ordinary team member. He was always getting kicked around and he never complained – not like some of today's strikers."<ref>{{cite news |url=https://www.irishtimes.com/sport/evergreen-maldini-still-the-soul-of-the-rossoneri-1.407203 |title=Evergreen Maldini still the soul of the Rossoneri |work=The Irish Times |last1=Agnew |first1=Paddy |date=18 January 2005 |accessdate=13 April 2020}}</ref> His former defensive club and international teammate, Baresi, stated when he was asked who was his greatest opponent: "Maradona; when he was on form, there was almost no way of stopping him,"<ref name="Baresi: One-on-One"/> while fellow former Italy defender [[Giuseppe Bergomi]] described Maradona as the greatest player of all time in 2018.<ref>{{cite news |url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/inter/2018/11/22-50234858/ho_pianto_per_radice_maradona_il_piu_forte_di_sempre_ma_a_van_basten_e_stato_ancora_piu_difficile_prendere_la_palla/ |title=Ho pianto per Radice. Maradona il più forte di sempre, ma a Van Basten è stato ancora più difficile prendere la palla |work=Il Corriere dello Sport |language=Italian |date=22 November 2018 |accessdate=4 November 2019}}</ref> In 1999, Maradona was placed second behind Pelé by ''World Soccer'' in the magazine's list of the "100 Greatest Players of the 20th Century."<ref name="World Soccer Players of the Century">{{cite web |url=http://www.englandfootballonline.com/TeamHons/HonsWldSocPlyrsCent.html |title=World Soccer Players of the Century |publisher=World Soccer |accessdate=29 August 2014}}</ref> Along with Pelé, Maradona was one of the two joint winners of the "FIFA Player of the Century" award in 2000,<ref name="FIFA Player of the Century"/> and also placed fifth in "IFFHS' Century Elections."<ref name="IFFHS' Century Elections"/> In a 2014 FIFA poll, Maradona was voted the second-greatest number 10 of all-time, behind only Pelé,<ref>{{cite news |url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/02-03-2014/pele-piu-forte-maradona-zidane-3-baggio-9-migliori-10-secondo-fifa-80158538791.shtml |title=Pelè è più forte di Maradona, Zidane 3°, Baggio 9°: i migliori 10 secondo la Fifa|trans-title=Pelè better than Maradona, Zidane 3rd, Baggio 9th: the best 10s according to FIFA |newspaper=La Gazzetta dello Sport |language=Italian |date=2 March 2014 |accessdate=24 September 2014}}</ref> and later that year, was ranked second in ''The Guardian'''s list of the 100 greatest World Cup players of all-time, ahead of the [[2014 FIFA World Cup|2014 World Cup]] in Brazil, once again behind Pelé.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2014/may/29/the-world-cups-top-100-footballers-by-nationality-goals-scored-and-votes |title=The World Cup's top 100 footballers: by nationality, goals scored and votes |newspaper=The Guardian |author1=George Arnett |author2=Ami Sedghi |date=29 May 2014 |accessdate=3 December 2016}}</ref> In 2017, ''FourFourTwo'' ranked him in first place in their list of "100 greatest players,"<ref name="Murray"/> while in 2018, he was ranked in first place by the same magazine in their list of the "Greatest Football Players in World Cup History"; <ref name="Greatest Football Players in World Cup History"/> in March 2020, he was also ranked first by Jack Gallagher of ''[[90min.com]]'' in their list of "Top 50 Greatest Players of All Time."<ref>{{cite web |url=https://www.90min.com/posts/6583929-diego-maradona-the-extremes-of-footballing-morality-the-greatest-of-all-time |title=Diego Maradona: The Extremes of Footballing Morality & the Greatest of All Time |publisher=www.90min.com |last1=Gallagher |first1=Jack |date=27 March 2020 |accessdate=5 June 2020}}</ref> In May 2020, ''[[Sky Sports]]'' ranked him as the best player ever never to have won the [[UEFA Champions League|Champions League]] or European Cup.<ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/transfer/news/11096/11996951/25-1-best-players-never-to-win-champions-league |title=Ronaldo, Eric Cantona, Zlatan Ibrahimovic: The best players never to win Champions League 25-1 |publisher=Sky Sports |last1=Solhekol |first1=Kaveh |last2=Sheth |first2=Dharmesh |date=30 May 2020 |accessdate=1 June 2020}}</ref> ==Retirement and honours== [[File:Maradona Barcelona shirt.jpg|thumb|right|Diego Maradona's ''blaugrana'' shirt on display in the [[FC Barcelona Museum]]]] Hounded for years by the press, Maradona once fired a [[air rifle|compressed-air rifle]] at reporters who he claimed were invading his privacy. This quote from former teammate [[Jorge Valdano]] summarizes the feelings of many: {{quote|He is someone many people want to emulate, a controversial figure, loved, hated, who stirs great upheaval, especially in Argentina... Stressing his personal life is a mistake. Maradona has no peers inside the pitch, but he has turned his life into a show, and is now living a personal ordeal that should not be imitated.<!--Es un personaje al que mucha gente quiere imitar, un personaje polémico, amado, odiado, que provoca gran convulsión social, sobre todo en Argentina... El error está en poner el acento sobre su vida privada. Maradona es incomparable dentro de un campo de juego, pero también ha convertido en espectáculo su vida y ahora está viviendo un drama personal que conviene no imitar.--><!--<ref>[http://www.el-mundo.es/larevista/num103/textos/valdano1.html Interview with Jorge Valdano]. el-mundo.es (2001) (in Spanish).</ref>}} In 1990, the [[Konex Foundation]] from Argentina granted him the Diamond [[Konex Award]], one of the most prestigious culture awards in Argentina, as the most important personality in Sports in the last decade in his country. In 2000, Maradona published his autobiography ''Yo Soy El Diego'' ("I am ''The Diego''"), which became a best-seller in Argentina.<ref>[https://archive.today/20030512214724/http://www.wndu.com/sports/122000/sports_5111.php Maradona 'tells all' in autobiography]. Associated Press. 20 December 2000.</ref> Two years later, Maradona donated the Cuban royalties of his book to "the [[Cuba]]n people and [[Fidel Castro|Fidel]]".<ref>Garcia, Anne-Marie (21 February 2002) [https://web.archive.org/web/20061013215035/http://www.granma.cu/ingles/febrero02-3/8diego-i.html Maradona donates royalties from Cuban edition of his book]. granma.cu.</ref> [[File:Maradona Soccer Aid 2.jpg|thumb|upright|left|Maradona at the Soccer Aid charity game at [[Old Trafford]], Manchester in May 2006, after losing weight]] In 2000, he won [[FIFA Player of the Century]] award which was to be decided by votes on their official website, their official magazine and a grand jury. Maradona won the Internet-based poll, garnering 53.6% of the votes against 18.53% for [[Pelé]].<ref>[http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2000/12/10/maradona_pele_ap/ "Maradona or Pele?"]. CNN Sports Illustrated. Retrieved 26 June 2014</ref> In spite of this, and shortly before the ceremony, FIFA added a second award and appointed a "Football Family" committee composed of football journalists that also gave to Pelé the title of best player of the century to make it a draw. Maradona also came fifth in the vote of the IFFHS (International Federation of Football History and Statistics).<ref name="IFFHS' Century Elections">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/iffhs-century.html#worldpoc IFFHS' Century Elections]. Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation.com (30 January 2000). Retrieved 31 March 2013.</ref> In 2001, the [[Argentine Football Association]] (AFA) asked FIFA for authorization to [[Retired numbers in football (soccer)|retire]] the [[jersey number]] 10 for Maradona. FIFA did not grant the request, even though Argentine officials have maintained that FIFA hinted that it would.<ref>[http://worldcup.espnsoccernet.com/story?id=211993&lang=us Argentina can't retire Maradona's shirt] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030325180425/http://worldcup.espnsoccernet.com/story?id=211993&lang=us |date=25 March 2003 }} ESPNsoccernet.com, 26 May 2002. Retrieved 18 August 2006.</ref> Maradona has topped a number of fan polls, including a 2002 FIFA poll in which his second goal against England was chosen as the [[Goal of the Century|best goal ever scored in a World Cup]]; he also won the most votes in a poll to determine the All-Time Ultimate World Cup Team. On 22 March 2010, Maradona was chosen number 1 in The Greatest 10 [[FIFA World Cup|World Cup]] players of all time by the [[London]]-based newspaper ''[[The Times]]''.<ref>{{Cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/international/article7070370.ece |work=The Times |location=London |title=The ten greatest World Cup playersbr No 1 Diego Maradona Argentina |date=22 March 2010 |accessdate=1 April 2010 |first=Fiona |last=Hamilton}}</ref> [[Asociación Atlética Argentinos Juniors|Argentinos Juniors]] named its [[Estadio Diego Armando Maradona|stadium]] after Maradona on 26 December 2003. In 2003, Maradona was employed by the Libyan footballer [[Al-Saadi Gaddafi]], the third son of Colonel [[Muammar Gaddafi]], as a "technical consultant", while Al-Saadi was playing for the Italian club, [[Perugia Calcio|Perugia]], which was playing in Serie A at the time.<ref>White, Duncan (29 October 2011). "Jay Bothroyd puts good times with playboy Saadi Gaddafi, son of dead Libya tyrant Colonel Gaddafi, behind him". ''National Post''. Retrieved 31 March 2012</ref> [[File:Maradona CRS.jpg|thumb|right|Maradona in [[Kolkata]], [[India]], in December 2008. Maradona laid the foundation stone for a football academy in the eastern suburbs of the city, and was greeted by over 100,000 fans in [[Salt Lake Stadium]].<ref name="India">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7770851.stm "Maradona sends Calcutta into frenzy"]. BBC. Retrieved 26 June 2014</ref>]] On 22 June 2005, it was announced that Maradona would return to former club Boca Juniors as a sports vice-president in charge of managing the First Division roster (after a disappointing [[2004–05 in Argentine football|2004–05]] season, which coincided with Boca's centenary).<ref>[http://espndeportes.espn.go.com/story?id=349221 'El Diez emprende dos nuevos desafíos', ''ESPN Deportes''] (28 July 2005). Retrieved 17 August 2005.</ref> His contract began 1 August 2005, and one of his first recommendations proved to be very effective: advising the club to hire [[Alfio Basile]] as the new coach. With Maradona fostering a close relationship with the players, Boca won the 2005 [[Apertura]], the 2006 [[Clausura]], the [[Copa Sudamericana 2005|2005 Copa Sudamericana]] and the [[Recopa Sudamericana 2005|2005 Recopa Sudamericana]]. On 15 August 2005, Maradona made his debut as host of a talk-variety show on Argentine television, [[La Noche del 10]] ("The Night of the no. 10"). His main guest on opening night was Pelé; the two had a friendly chat, showing no signs of past differences. However, the show also included a cartoon villain with a clear physical resemblance to Pelé. In subsequent evenings, he led the ratings on all occasions but one. Most guests were drawn from the worlds of football and show business, including [[Ronaldo (Brazilian footballer)|Ronaldo]] and [[Zinedine Zidane]], but also included interviews with other notable friends and personalities such as Cuban leader [[Fidel Castro]] and boxers [[Roberto Durán]] and [[Mike Tyson]].<ref>[http://mensual.prensa.com/mensual/contenido/2005/09/21/hoy/deportes/345641.html "Roberto Durán estuvo con Diego Maradona"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903102804/http://mensual.prensa.com/mensual/contenido/2005/09/21/hoy/deportes/345641.html |date=3 September 2014 }}. Prensa.com. Retrieved 2 September 2014</ref> Maradona gave each of his guests a signed Argentina jersey, which Tyson wore when he arrived in Brazil, Argentina's biggest rivals.<ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/11/11/AR2005111101352.html "Tyson Must Return to Brazil for Trial"]. Washington Post. Retrieved 13 May 2014</ref> In November 2005, however, Maradona rejected an offer to work with Argentina's national football team.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/11/10/sports/soccer/maradona-rejects-role-with-argentina-team.html |title=Maradona Rejects Role With Argentina Team |agency=Reuters |work=The New York Times |date=10 November 2005}}</ref> In May 2006, Maradona agreed to take part in UK's [[Soccer Aid]] (a program to raise money for [[UNICEF]]).<ref>"[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/060528/1/6y4e.html ''Maradona scores but England win UNICEF match''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070318213807/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/060528/1/6y4e.html |date=18 March 2007 }}", Yahoo!-FIFA</ref> In September 2006, Maradona, in his famous blue and white number 10, was the captain for Argentina in a three-day World Cup of Indoor Football tournament in Spain. On 26 August 2006, it was announced that Maradona was quitting his position in the club Boca Juniors because of disagreements with the AFA, who selected [[Alfio Basile]] to be the new coach of the Argentina national team.<ref>[https://www.fifa.com/en/WorldLeagues/index/0,4643,120577,00.html?articleid=120577 'El Diego quits his beloved Boca', ''FIFA News''] (26 August 2006). Retrieved 26 August 2006 . {{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> In 2008, award-winning [[Serbia]]n filmmaker [[Emir Kusturica]] made a documentary about Maradona's life, entitled ''[[Maradona by Kusturica|Maradona]]''.<ref name="Film">[https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/reviews/maradona-by-kusturica-831757.html "Maradona by Kusturica".]. The Independent. Retrieved 2 June 2014</ref> On 1 September 2014, Maradona, along with many current and former footballing stars, took part in the "Match for Peace", which was played at the [[Stadio Olimpico]] in Rome, with the proceeds being donated entirely to charity.<ref>{{cite web |title=Interreligious Match for Peace: 1/9/2014 |url=http://www.matchforpeace.org/?lang=en |accessdate=1 September 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903092935/http://www.matchforpeace.org/?lang=en |archivedate=3 September 2014 |df=}}</ref> Maradona set up a goal for [[Roberto Baggio]] during the first half of the match, with a chipped through-ball over the defence with the outside of his left foot.<ref name="Gazetta"/> Unusually, both Baggio and Maradona wore the number 10 shirt, despite playing on the same team.<ref name="Gazetta">{{cite web |title=Il Papa a Maradona: "Ti aspettavo". Diego show con Baggio, poi si infuria: "Icardi non-doveva giocare" |url=http://www.gazzetta.it/Calcio/01-09-2014/calcio-partita-pace-baggio-dinho-eto-o-campo-il-papa-90323482706.shtml?rlabs=1 |accessdate=1 September 2014 |work=La Gazzetta dello Sport}}</ref> On 17 August 2015, Maradona visited [[Ali Bin Nasser]], the Tunisian referee of the Argentina–England quarter-final match at the 1986 World Cup where Maradona scored his [[The hand of God|Hand of God]], and paid tribute to him by giving him a signed Argentine jersey.<ref>{{citation |url=http://www.marca.com/en/2015/08/17/en/football/international_football/1439845054.html |title=29 Years on from the Infamous Argentina-England Match, Maradona holds up his hands in apology |work=Marca.com |date=17 August 2015}}</ref><ref>{{citation |url=http://elpais.com/elpais/2015/08/18/inenglish/1439899213_516413.html |title=Maradona visits Tunisian referee who awarded him 1986 "Hand of God" goal |work=El Pais |date=18 August 2015}}</ref> ==Managerial career== ===Club management=== [[File:Maradona at Karama-1.JPG|thumb|right|Maradona in [[Al Karama, Dubai|Al Karama]], [[United Arab Emirates]] in 2011 after being appointed manager of Dubai club [[Al Wasl FC]]]] Maradona began his managerial career alongside former [[Argentinos Juniors]] midfield teammate [[Carlos Fren]]. The pair led [[Textil Mandiyú|Mandiyú]] of [[Corrientes Province|Corrientes]] in 1994 and [[Racing Club de Avellaneda|Racing Club]] in 1995, with little success. In May 2011 he became manager of Dubai club [[Al Wasl FC]] in the United Arab Emirates. Maradona was sacked on 10 July 2012.<ref>{{cite news |title=Diego Maradona fired as Al Wasl coach |url=http://www.sfgate.com/sports/article/Diego-Maradona-fired-as-Al-Wasl-coach-3696833.php |work=San Francisco Chronicle |date=10 July 2012 |accessdate=10 July 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Maradona-wants-to-hold-talks-to-save-Al-Wasl-job/articleshow/14832834.cms |title=Maradona wants to hold talks to save Al Wasl job |date=12 July 2012 |work=The Times of India}}</ref> In August 2013, Maradona moved on to become mental coach at Argentine club [[Deportivo Riestra]]. Maradona departed this role in 2017 to become the head coach of [[Al-Fujairah SC|Fujairah]], in the [[UAE First Division League|UAE second division]], before leaving at the end of the season upon failure to secure promotion at the club.<ref name="2017 coach"/> In September 2018 he was appointed manager of Mexican second division side [[Dorados de Sinaloa|Dorados]].<ref name="Mexican team"/> He made his debut with Dorados on 17 September 2018 with a 4–1 victory over [[Cafetaleros de Tapachula]].<ref>{{cite web |last1=Staff |title=Angulo hat-trick helps get Maradona off to winning start in Mexico |url=https://www.channelnewsasia.com/news/sport/angulo-hat-trick-helps-get-maradona-off-to-winning-start-in-mexico-10731728 |website=Channel NewsAsia}}</ref> On 13 June 2019, after Dorados failed to clinch promotion to the Mexican top flight, Maradona's lawyer announced that he would be stepping down from the role, citing health reasons.<ref>{{cite news |title=Maradona out as Dorados manager, cites health |url=https://www.espn.co.uk/football/dorados-de-sinaloa/story/3875493/maradona-out-as-dorados-managercites-health |work=ESPN |date=14 June 2019 |accessdate=25 June 2019}}</ref> On 5 September 2019, Maradona was unveiled as the new head coach of [[Club de Gimnasia y Esgrima La Plata|Gimnasia de La Plata]], signing a contract until the end of the season.<ref name="gimnasia" /> After two months in charge he left the club on 19 November.<ref>{{cite news |title=Diego Maradona leaves Gimnasia de La Plata after just two months |url=https://www.skysports.com/football/news/12026/11865340/diego-maradona-leaves-gimnasia-y-esgrima-after-just-two-months |accessdate=20 November 2019 |work=Sky Sports}}</ref> However, two days later, Maradona rejoined the club as manager saying that "we finally achieved political unity in the club".<ref>{{cite news |title=Diego Maradona announces Gimnasia return - two days after quitting |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50514092 |accessdate=22 November 2019 |work=BBC}}</ref> Maradona insisted that Gabriel Pellegrino remain club President if he were to stay with Gimnisia de La Plata.<ref name=pellegrino /><ref name=pellegrinoer /> However it was still not clear if Pellegrino, who declined to run for re-election,<ref name=pellegrino /><ref name=pellegrinoer /> would stay on as club President.<ref name=pellegrino>{{cite news |url=https://uk.reuters.com/article/uk-soccer-argentina-maradona/maradona-to-stay-on-at-gimnasia-idUKKBN1XV2NE |title=Maradona to stay on at Gimnasia |first=Ramiro |last=Scandolo |publisher=Reuters |date=21 November 2019 |accessdate=26 November 2019}}</ref><ref name=pellegrinoer>{{cite news |url=https://sports.yahoo.com/maradona-returns-gimnasia-head-coach-095808541.html |title=Maradona returns as Gimnasia head coach, two days after stepping down |publisher=Yahoo Sports |date=22 November 2019 |accessdate=26 November 2019}}</ref> Originally scheduled to be held on 23 November 2019,<ref name=pellegrino /> the election was delayed 15 days.<ref name=pellegrinoer /> On 15 December 2019, Pellegrino, who was encouraged by Maradona to seek re-election, was re-elected to a three-year term.<ref>{{Cite web |url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/16/c_138634325.htm |title=Maradona pledges future to Gimnasia after club elections - Xinhua &#124; English.news.cn |website=www.xinhuanet.com}}</ref> Despite having a bad record during the 2019–20 season, Gimnasia renewed Maradona's contract on 3 June 2020 through the 2020–21 season.<ref>{{Cite web |url=https://www.espn.com/soccer/gimnasia-y-esgrima/story/4105921/maradona-keeps-gimnasia-gig-despite-season-struggles |title=Maradona keeps Gimnasia gig despite struggles |date=3 June 2020 |website=ESPN.com}}</ref> ===International management=== After the resignation of [[Argentina national football team|Argentina national team]] coach Alfio Basile in 2008, Maradona immediately proposed his candidacy for the vacant role. According to several press sources, his major challengers included [[Diego Simeone]], [[Carlos Bianchi]], [[Miguel Ángel Russo]] and [[Sergio Batista]]. On 29 October 2008, AFA chairman [[Julio Grondona]] confirmed that Maradona would be the head coach of the national team. On 19 November 2008, Maradona managed Argentina for the first time when they played against [[Scotland national football team|Scotland]] at [[Hampden Park]] in [[Glasgow]], which Argentina won 1–0.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/7731484.stm |title=Scotland 0–1 Argentina |first=Andy |last=Campbell |date=19 November 2008 |work=BBC Sport |accessdate=7 July 2010}}</ref> [[File:DiegoMaradona.jpg|thumb|upright|left|Maradona as coach of Argentina in 2009. He left the position after the [[2010 FIFA World Cup]] in South Africa.]] After winning his first three matches in charge of the national team, he oversaw a 6–1 defeat to [[Bolivia national football team|Bolivia]], equalling the team's worst ever margin of defeat. With two matches remaining in the [[2010 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|qualification tournament]] for the 2010 World Cup, Argentina was in fifth place and faced the possibility of failing to qualify, but victory in the last two matches secured qualification for the finals.<ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=230075&cc=5739&league=FIFA.WORLDQ.CONMEBOL |title=Last-gasp Palermo wins it in the rain |date=10 October 2009 |publisher=ESPN |accessdate=15 October 2009}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/10/14/football.samerica/index.html |title=Late winner puts Argentina in World Cup finals |date=14 October 2009 |publisher=CNN |accessdate=15 October 2009}}</ref> After Argentina's qualification, Maradona used abusive language at the live post-game press conference, telling members of the media to "suck it and keep on sucking it".<ref>{{cite web |author=World Cup 2010 |url=http://www.goal.com/en/news/1863/world-cup-2010/2009/10/15/1562544/diego-maradona-tells-press-to-suck-it-after-argentina |title=Diego Maradona Tells Press To 'Suck It' After Argentina Triumph Over Uruguay |publisher=Goal.com |date=15 October 2009 |accessdate=12 June 2010}}</ref> FIFA responded with a two-month ban on all footballing activity, which expired on 15 January 2010, and a [[Swiss franc|CHF]] 25,000 fine, with a warning as to his future conduct.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/8311013.stm |title=Maradona hit with two-month ban |work=BBC Sport |accessdate=15 November 2009 |date=15 November 2009 |location=London}}</ref> The friendly match scheduled to take place at home to the [[Czech Republic national football team|Czech Republic]] on 15 December, during the period of the ban, was cancelled. The only match Argentina played during Maradona's ban was a friendly away to [[Catalonia national football team|Catalonia]], which they lost 4–2. At the [[2010 FIFA World Cup|World Cup finals]] in June 2010, Argentina started by winning 1–0 against [[Nigeria national football team|Nigeria]], followed by a 4–1 victory over [[South Korea national football team|South Korea]] on the strength of a [[Gonzalo Higuaín]] hat-trick.<ref>{{cite news |first=Phil |last=Dawkes |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_04/default.stm |title=Argentina 1–0 Nigeria |date=12 June 2010 |work=BBC Sport |accessdate=17 June 2010}}</ref><ref>{{cite news |first=Jonathan |last=Stevenson |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_18/default.stm |title=Argentina 4–1 South Korea |date=17 June 2010 |work=BBC Sport |accessdate=17 June 2010}}</ref> In the final match of the group stage, Argentina won 2–0 against [[Greece national football team|Greece]] to win the group and advance to a second round, meeting [[Mexico national football team|Mexico]].<ref>{{Cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=264042&league=FIFA.WORLD&cc=5739&ver=global |title=Maradona's men in top spot |date=22 June 2010 |work=[[ESPNsoccernet]] |publisher=[[ESPN]] |accessdate=23 June 2010}}</ref> After defeating Mexico 3–1, however, Argentina was routed by [[Germany national football team|Germany]] 4–0 in the [[2010 FIFA World Cup#Quarter-finals|quarter-finals]] to go out of the competition.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/07/04/sports/soccer/04germanygame.html?_r=1&scp=5&sq=Maradona&st=cse |title=Germany Shows Its Strength |date=3 June 2010 |work=The New York Times |accessdate=4 June 2010 |first=Jeré |last=Longman}}</ref> Argentina [[2010 FIFA World Cup team rankings|was ranked fifth]] in the tournament. After the defeat to Germany, Maradona admitted that he was considering his future as Argentina coach, stating, "I may leave tomorrow."<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/8785997.stm |title=Sad Maradona considers quitting |date=4 July 2010 |work=BBC Sport |accessdate=15 July 2010}}</ref> On 15 July 2010, the AFA said that he would be offered a new four-year deal that would keep him in charge through to the summer of 2014 when Brazil stages the [[2014 FIFA World Cup|World Cup]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/8823478.stm |title=Argentina to offer Diego Maradona new four-year deal |date=15 July 2010 |work=BBC Sport |accessdate=15 July 2010}}</ref> On 27 July, however, the AFA announced that its board had unanimously decided not to renew his contract, different to 1978 World Cup winning captain and 1986 teammate, [[Daniel Passarella]].<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2010/jul/27/diego-maradona-departs-argentina-manager |title=Diego Maradona departs as manager of Argentina |date=27 July 2010 |work=The Guardian |accessdate=27 July 2010 |agency=[[Press Association]] |location=London}}</ref> Afterwards, on 29 July, Maradona claimed that AFA president [[Julio Grondona]] and director of national teams (as well as his former Argentine national team and Sevilla coach) [[Carlos Bilardo]] had "lied to", "betrayed" and effectively sacked him from the role. He said, "They wanted me to continue, but seven of my staff should not go on, if he told me that, it meant he did not want me to keep working."<ref>{{Cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=810672&sec=global&cc=5739 |title='Betrayed' Maradona lashes out at AFA |date=29 July 2010 |work=[[ESPNsoccernet]] |publisher=[[ESPN]] |accessdate=29 July 2010}}</ref> ==Personal life== ===Family=== [[File:Maradonas's jersey donated to Pope Francis.jpg|thumb|upright|Having returned to his Catholic faith, Maradona donated a signed Argentina jersey to [[Pope Francis]], and it is kept in one of the [[Vatican Museums]].]] Born to a [[Roman Catholic]] family, his parents were Diego Maradona Senior and Dalma Salvadora Franco. Maradona married long-time fiancée Claudia Villafañe on 7 November 1984 in Buenos Aires, and they had two daughters, Dalma Nerea (born 2 April 1987) and Gianinna Dinorah (born 16 May 1989), by whom he became a grandfather in 2009.<ref>{{cite web |author=La Liga |url=http://www.goal.com/en/news/722/la-liga/2009/02/19/1117562/diego-maradona-becomes-a-grandfather-as-sergio-aguero-junior-is-b |title=Diego Maradona Becomes A Grandfather As Sergio Aguero Junior Is Born |publisher=Goal.com |date=19 February 2009 |accessdate=12 June 2010}}</ref> Maradona and Villafañe divorced in 2004. Daughter Dalma has since asserted that the divorce was the best solution for all, as her parents remained on friendly terms. They travelled together to Naples for a series of homages in June 2005 and were seen together on other occasions, including the Argentina games during [[2006 FIFA World Cup|2006 World Cup]].<ref>[http://espndeportes.espn.go.com/story?id=334497 ESPN Deportes – "Llega en son de paz"]. ESPN. Retrieved 19 May 2006</ref> During the divorce proceedings, Maradona admitted he is the father of [[Diego Sinagra]] (born in Naples on 20 September 1986). The Italian courts had already ruled so in 1993, after Maradona refused to undergo DNA tests to prove or disprove his paternity. Diego Junior met Maradona for the first time in May 2003 after tricking his way onto a golf course in Italy where Maradona was playing.<ref>[http://espndeportes.espn.go.com/story?id=334523 ESPN Deportes – "El amor al ídolo"]. ESPN. Retrieved 19 May 2006</ref> Sinagra is now a footballer playing in Italy.<ref name="Diego Maradona Junior">{{cite web |url=http://www.resport.it/leggi.asp?id=11196&idcat=5&t=n |title=Diego Maradona Junior |publisher=Resport.it |accessdate=12 June 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006193326/http://www.resport.it/leggi.asp?id=11196&idcat=5&t=n |archivedate=6 October 2010}}</ref> After the divorce, Claudia embarked on a career as a theatre producer, and Dalma was seeking an acting career; she had expressed her desire to attend the Actor's Studio in [[Los Angeles]].<ref>[http://www.clarin.com/diario/2005/06/03/espectaculos/c-00811.htm Clarin.com – "Había una vez... un elenco para la selección"]. Clarin. Retrieved 19 May 2006</ref><ref>[http://www.clarin.com/diario/2005/06/19/sociedad/s-998340.htm Clarin.com – "Dalma Maradona: diario de una princesa"]. Clarin. Retrieved 19 May 2006</ref> Maradona's relationship with his immediate family was a close one, and in a 1990 interview with ''[[Sports Illustrated]]'' he showed phone bills where he had spent a minimum of 15,000 US dollars per month calling his parents and siblings.<ref>{{cite news |title=Prima Dona |url=https://www.si.com/vault/1990/05/14/121977/prima-dona-at-his-best-diego-maradona-can-be-as-graceful-as-michael-jordan-at-his-worst-he-can-be-as-disgraceful-as-john-mcenroe-the-question-is-which-maradona-will-show-for-the-world-cup |accessdate=19 August 2018 |work=Sports Illustrated}}</ref> Maradona's mother, Dalma, died on 19 November 2011. He was in [[Dubai]] at the time, and desperately tried to fly back in time to see her, but was too late. She was 81 years old. His father, "Don" Diego, died on 25 June 2015 at age 87.<ref>[https://www.theguardian.com/football/2015/jun/25/diego-maradona-father-dies “Diego Maradona’s father Don Diego dies aged 87”]. The Guardian. Retrieved 19 August 2018</ref> Maradona's great-nephew, [[Hernán López (footballer)|Hernán]], is a professional footballer.<ref name="La Nación">{{cite news |title=La historia del sobrino de Maradona que juega en River: su polémica llegada al club y su particular parecido con el tío |url=https://www.lanacion.com.ar/deportes/futbol/la-historia-del-sobrino-de-maradona-que-juega-en-river-su-polemica-llegada-al-club-y-su-particular-parecido-con-el-tio-nid2130488 |accessdate=7 April 2019 |work=La Nación |date=3 May 2018}}</ref> ===Drug abuse and health issues=== From the mid-1980s until 2004, Maradona was addicted to [[cocaine]]. He allegedly began using the drug in Barcelona in 1983.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3639425.stm Maradona's fall from grace] John May, 19 April 2004, BBC Sport. Retrieved 18 August 2006.</ref> By the time he was playing for Napoli, he had a regular addiction, which began to interfere with his ability to play football.<ref>{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE5DE1F30F93AA2575AC0A967958260 |title=The New York Times: SOCCER; Maradona Sentenced |date=19 September 1991 |work=AP via New York Times}}</ref> In the midst of his drug-crisis in 1991 Maradona was asked by journalists if the hit song ''[[Mi enfermedad]]'' (lit. My Disease) was dedicated to him.<ref name=Resus>{{Cite news |title=El éxito que llegó de España La extraña historia de Mi enfermedad, o cuando Fabiana Cantilo resucitó a Andrés Calamaro |url=https://www.clarin.com/espectaculos/musica/historia-enfermedad-fabiana-cantilo-resucito-andres-calamaro_0__iPkBmlj2.html |language=Spanish |last=Firpo |first=Hernán |date=2 April 2020|access-date=30 July 2020 |work=Clarin}}</ref> Maradona had a tendency to put on weight and suffered increasingly from [[obesity]], at one point weighing {{cvt|280|lb|kg}}. He was obese from the end of his playing career until undergoing [[gastric bypass surgery]] in a clinic in [[Cartagena de Indias]], Colombia, on 6 March 2005. His surgeon said that Maradona would follow a liquid diet for three months in order to return his normal weight.<ref name="bbc_stomach">{{Cite news |title=Maradona has surgery on stomach |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/4322835.stm |publisher=BBC |accessdate=28 June 2010 |date=6 March 2005}}</ref> When Maradona resumed public appearances shortly thereafter, he displayed a notably thinner figure.<ref name="espn_surgery">{{cite web |last=Associated Press |title=Maradona's gastric bypass inspires obese Colombians |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=344144&cc=5901 |publisher=ESPN |accessdate=28 June 2010}}</ref> On 29 March 2007, Maradona was readmitted to a hospital in Buenos Aires. He was treated for [[hepatitis]] and effects of [[alcohol abuse]] and was released on 11 April, but readmitted two days later.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/6581461.stm "Maradona treated for alcoholism"]. BBC. Retrieved 1 February 2015</ref> In the following days, there were constant rumours about his health, including three false claims of his death within a month.<ref>Calegari, Rodrigo (26 April 2007). [http://www.ole.clarin.com/notas/2007/04/26/01407242.html "Malas lenguas"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090918095510/http://www.ole.clarin.com/notas/2007/04/26/01407242.html |date=18 September 2009 }}. [[Diario Olé]] {{in lang|es}}</ref> After transfer to a psychiatric clinic specializing in alcohol-related problems, he was discharged on 7 May.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/6633391.stm |work=BBC News |title=Maradona leaves alcoholism clinic |date=7 May 2007 |accessdate=1 April 2010}}</ref> On 8 May 2007, Maradona appeared on Argentine television and stated that he had quit drinking and had not used drugs in two and a half years.<ref>[http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=428701&cc=5901 "Maradona says he no longer drinks"]. ESPNsoccernet (8 May 2007).</ref> In January 2019, Maradona underwent surgery after a [[hernia]] caused [[internal bleeding]] in his stomach.<ref>{{cite news |title=Diego Maradona recovering in hospital after operation for internal bleeding |work=BBC Sport |date=13 January 2019 |accessdate=13 January 2019 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46855009}}</ref> ===Political views=== [[File:Maradona y Kirchner.jpg|thumb|right|Maradona presenting a signed shirt to the former President of Argentina [[Néstor Kirchner]] in December 2007]] Having previously been vocal in his support of [[neoliberal]] Argentine President [[Carlos Menem]] and his [[Harvard University]]–educated economist [[Domingo Cavallo]], Maradona has shown sympathy to [[Left-wing politics|left-wing]] ideologies. He became friends with Cuban leader [[Fidel Castro]] while receiving treatment on the island, with Castro stating, "Diego is a great friend and very noble, too. There's also no question he’s a wonderful athlete and has maintained a friendship with Cuba to no material gain of his own."<ref name="Maradona FIFA"/> Maradona had a portrait of Castro [[tattoo]]ed on his left leg and one of Fidel's second in command, fellow Argentine [[Che Guevara]] on his right arm.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/argentina/story/0,,1635417,00.html |title=A big hand |work=The Observer |location=UK |accessdate=19 June 2006 |date=6 November 2005 |first=Chris |last=Taylor}}</ref> In his autobiography, ''El Diego'', he dedicated the book to various people, including Castro. He wrote, "To Fidel Castro and, through him, all the [[Cubans|Cuban people]]."<ref>{{cite book |last=Maradona |first=Diego |author2=Daniel Arcucci |author3=Ernesto Cherquis Bialo |title=El Diego |year=2005 |publisher=Yellow Jersey |location=London |isbn=0-224-07190-4}}</ref> [[File:Exequias de Néstor Kirchner en Casa Rosada 7.jpg|thumb|left|Maradona, then-president [[Cristina Fernández de Kirchner]] and [[Evo Morales]], at the funeral of former President of Argentina [[Néstor Kirchner]], 28 October 2010]] Maradona was also a supporter of former Venezuelan President [[Hugo Chávez]]. In 2005, he came to Venezuela to meet Chávez, who received him in the [[Miraflores Palace]]. After this meeting, Maradona claimed that he had come with the aim of meeting a "great man" ("''un grande''" in Spanish), but he had met instead a gigantic man ("''un gigante''" in Spanish, meaning he was more than great). "I believe in Chávez, I am [[Chavista]]. Everything Fidel does, everything Chávez does, for me is the best."<ref>{{Cite news |title=Maradona and Chávez laugh over 'hand of god' goal on chat show |work=The Guardian |location=UK |accessdate=20 August 2007 |url=https://www.theguardian.com/venezuela/story/0,,2152474,00.html |first=Rory |last=Carroll |date=20 August 2007}}</ref> Maradona was the guest of honour of Chávez at the opening game of the [[2007 Copa América]] held in Venezuela.<ref>[https://metro.co.uk/2007/06/27/maradona-fancies-a-copa-3432278/ "Maradona fancies a Copa"]. Metro. Retrieved 21 May 1014</ref> Maradona has declared his opposition to what he identifies as [[imperialism]], notably during the 2005 [[Mar del Plata Summit of the Americas|Summit of the Americas]] in [[Mar del Plata]], Argentina. There he protested [[George W. Bush]]'s presence in Argentina, wearing a T-shirt labelled "{{mono|STOP BUSH}}" (with the "s" in "Bush" being replaced with a [[swastika]]) and referring to Bush as "human garbage".<ref>{{cite web |url=http://www.thenation.com/doc/20051121/timerman |title=Chávez and Maradona Lead Massive Rebuke of Bush |work=[[The Nation]] |accessdate=20 June 2006 |date=5 November 2005}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.commondreams.org/headlines05/images/1105-02.jpg |title=Image of Maradona wearing the STOP BU卐H shirt |accessdate=12 June 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100623193530/http://www.commondreams.org/headlines05/images/1105-02.jpg |archivedate=23 June 2010}}</ref> In August 2007, Maradona went further, making an appearance on Chávez's weekly television show ''[[Alo Presidente]]'' and saying, "I hate everything that comes from the United States. I hate it with all my strength."<ref>{{Cite news |title=Ex-soccer star Maradona tells Chavez he hates U.S. |work=Reuters |accessdate=20 August 2007 |url=http://uk.reuters.com/article/worldFootballNews/idUKN1925170620070819 |date=19 August 2007}}</ref> In December 2008, however, Maradona had adopted a more pro-US attitude when he expressed admiration for Bush's successor, President-elect [[Barack Obama]], and held great expectations for him.<ref name="India"/> {{Quote box|width=27%|align=right|quote="I asked myself, 'Who is this man? Who is this footballing magician, this [[Sex Pistols|Sex Pistol]] of international football, this cocaine victim who kicked the habit, looked like [[Falstaff]] and was as weak as spaghetti?' If [[Andy Warhol]] had still been alive, he would have definitely put Maradona alongside [[Marilyn Monroe]] and [[Mao Tse-tung]]. I'm convinced that if he hadn’t been a footballer, he'd've become a revolutionary."|source=—[[Emir Kusturica]], film director<ref name="Maradona FIFA"/>}} With his poor shanty town upbringing, Maradona has cultivated a man of the people persona.<ref name="Vatican"/> During a meeting with [[Pope John Paul II]] at the [[Vatican City|Vatican]] in 1987, they clashed on the issue of wealth disparity, with Maradona stating, "I argued with him because I was in the Vatican and I saw all these golden ceilings and afterwards I heard the Pope say the Church was worried about the welfare of poor kids. Sell your ceiling then amigo, do something!" <ref name="Vatican">[https://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/pitchside-europe/football-awaits-audience-italy-argentina-131330730.html "Football awaits an audience with Italy and Argentina"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904092010/https://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/pitchside-europe/football-awaits-audience-italy-argentina-131330730.html |date=4 September 2014 }}. Eurosport. Retrieved 2 September 2014</ref> In September 2014, Maradona met with [[Pope Francis]] in Rome, crediting Francis for inspiring him to return to religion after many years; he stated, "We should all imitate Pope Francis. If each one of us gives something to someone else, no one in the world would be starving."<ref>[http://www.smh.com.au/sport/soccer/diego-maradona-meets-pope-francis-in-rome-20140902-10b8tw.html#ixzz3C94HZkyr "Diego Maradona meets Pope Francis in Rome"]. Sydney Morning Herald. Retrieved 2 September 2014</ref> In December 2007, Maradona presented a signed shirt with a message of support to the people of [[Iran]]: it is displayed in the Iranian Ministry of Foreign Affairs' museum.<ref name="sundayTimes3April2008">{{Cite news |last=Naughton |first=Philippe |title=Diego Maradona makes a fan of President Ahmadinejad of Iran |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article3673860.ece |accessdate=28 June 2010 |newspaper=The Sunday Times |date=3 April 2008 |location=London}}</ref> In April 2013, Maradona visited the tomb of Hugo Chávez and urged Venezuelans to elect the late leader's designated successor, [[Nicolás Maduro]], to continue the socialist leader's legacy; "Continue the struggle," Maradona said on television.<ref name="Chavez">[http://sports.ndtv.com/football/news/206240-diego-maradona-visits-hugo-chavez-tomb "Diego Maradona visits {{As written|Hugo Chavez}} tomb"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160825183755/http://sports.ndtv.com/football/news/206240-diego-maradona-visits-hugo-chavez-tomb |date=25 August 2016 }}. NDTV. Retrieved 29 November 2013</ref> Maradona attended Maduro's final campaign rally in [[Caracas]], signing footballs and kicking them to the crowd, and presented Maduro with an Argentina jersey.<ref name="Chavez"/> Having visited Chávez's tomb with Maradona, Maduro said, "Speaking with Diego was very emotional because comandante Chávez also loved him very much."<ref name="Chavez"/> Maradona participated and danced at the electoral campaign rally during the [[2018 Venezuelan presidential election|2018 presidential elections in Venezuela]].<ref>{{cite news |title=Así bailó Maradona durante el cierre de campaña de Maduro |url=http://www.el-nacional.com/noticias/politica/asi-bailo-maradona-durante-cierre-campana-maduro_235670 |date=17 May 2018 |accessdate=18 May 2018 |work=El Nacional}}</ref><ref>{{cite news |title=Maradona acompañó a Maduro en su cierre de campaña electoral |url=http://www.panorama.com.ve/politicayeconomia/Maradona-acompano-a-Maduro-en-su-cierre-de-campana-electoral-20180517-0051.html |date=17 May 2018 |accessdate=18 May 2018 |work=Panorama |archive-url=https://web.archive.org/web/20180517235507/http://www.panorama.com.ve/politicayeconomia/Maradona-acompano-a-Maduro-en-su-cierre-de-campana-electoral-20180517-0051.html |archive-date=17 May 2018 |url-status=dead}}</ref> During the [[2019 Venezuelan presidential crisis]], the Mexican Football Federation fined him for violating their code of ethics and dedicating a team victory to Nicolás Maduro.<ref>{{cite news |url=https://lta.reuters.com/articulo/futbol-mexico-maradona-idLTAKCN1RL083 |work=Reuters |language=es |date=8 April 2019 |accessdate=10 April 2019 |title=Federación México multa a Maradona por dedicar triunfo a Maduro}}</ref> In October 2015, Maradona thanked Queen [[Elizabeth II]] and the [[Palace of Westminster|Houses of Parliament]] in London for giving him the chance to provide "true justice" as head of an organization designed to help young children.<ref name="Unity"/> In a video released on his official Facebook page, Maradona confirmed he would accept their nomination for him to become Latin American director for the non-governmental organization Football for Unity.<ref name="Unity">{{cite news |title=Diego Maradona sends a 'big hug to the Houses of Parliament' and thanks the Queen |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/diego-maradona-sends-a-big-hug-to-the-houses-of-parliament-and-thanks-the-queen-a3089616.html |agency=London Evening Standard |date=21 October 2015}}</ref> ===Public image=== Maradona habitually [[Illeism|referred to himself in the third person]] as "Maradona" and "El Diego".<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2004/oct/01/sport.sportandleisurebooks |title=In search of Dieguito |newspaper=The Guardian |date=1 October 2004 |accessdate=22 February 2018 |location=London |first=Martin |last=Amis}}</ref> ===Financial problems=== In March 2009, Italian officials announced that Maradona still owed the Italian government €37&nbsp; million in local taxes, €23.5&nbsp; million of which was accrued interest on his original debt. They reported that thus far, Maradona had paid only €42,000, two luxury watches and a set of earrings.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8264160.stm Police seize Maradona's earrings] BBC News, 19 September 2009</ref><ref>[http://www.wsn.com/2009/03/28/football/news/italy/maradona-still-owes-37-million-euros-taxman-says_343841/ Maradona still owes 37 million euros, taxman says]. wsn.com (28 March 2009).</ref> ===Death=== On 2 November 2020, Maradona was admitted to a hospital in [[La Plata]], supposedly for psychological reasons. A representative of the ex-footballer said his condition was not serious.<ref>{{Cite web |last1=Rey |first1=Deborah |last2=McStay |first2=Kirsten |date=3 November 2020 |title=Football legend Diego Maradona admitted to hospital with signs of depression |url=https://www.dailyrecord.co.uk/entertainment/football-legend-diego-maradona-admitted-22948500|access-date=3 November 2020 |website=Daily Record |language=en}}</ref> A day later, he underwent emergency brain surgery to treat a subdural hematoma, a blood clot on the brain.<ref>{{cite news |url=https://www.espn.com/soccer/argentina-arg/story/4225282/argentina-great-maradona-to-have-emergency-brain-surgery |work=ESPN |title=Argentina great Maradona to have emergency brain surgery |date=3 November 2020 |accessdate=3 November 2020}}</ref> He was released on 12 November after successful surgery and was supervised by doctors as an outpatient.<ref>{{Cite web |last=CNN |first=Tatiana Arias and Hugo Correa |title=Diego Maradona discharged from clinic following successful brain surgery |url=https://edition.cnn.com/2020/11/12/football/diego-maradona-hospital-discharge-spt-intl/index.html|access-date=12 November 2020 |website=CNN}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-11-25|title=Diego Maradona dies aged 60|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news/diego-maradona-dead-age-cause-b1761813.html|access-date=2020-11-25|website=The Independent|language=en}}</ref> On 25 November 2020, at the age of 60, Maradona died of a [[heart attack]] at his home in [[Tigre, Buenos Aires]], Argentina. In a statement on social media, the [[Argentine Football Association]] expressed "its deepest sorrow for the death of our legend", adding: "You will always be in our hearts."<ref>{{cite news |title=Diego Maradona: Argentina legend dies aged 60 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54810392 |access-date=25 November 2020 |agency=BBC News}}</ref> ==In popular culture== The American newspaper ''[[The Houston Chronicle]]'' wrote about Maradona: {{quote|text=To understand the gargantuan shadow Maradona casts over his football-mad homeland, one has to conjure up the athleticism of [[Michael Jordan]], the power of [[Babe Ruth]] – and the human fallibility of [[Mike Tyson]]. Lump them together in a single barrel-chested man with shaggy black hair and you have ''El Diego'', idol to the millions who call him D10S, a mashup of his playing number and the Spanish word for God.<ref name="Trib">Bensinger, Ken (8 June 2010) [http://www.standard.net/topics/sports/2010/06/08/maradona-puts-his-legacy-line-world-cup Maradona puts his Legacy on the Line at the World Cup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305070831/http://www.standard.net/topics/sports/2010/06/08/maradona-puts-his-legacy-line-world-cup |date=5 March 2016 }}, ''[[The Houston Chronicle]]''.</ref>}} In Argentina, Maradona is considered a sports hero. On the idolatry that exists in Argentina, former teammate [[Jorge Valdano]] said, "At the time that Maradona retired from active football, left traumatized Argentina. Maradona was more than just a great footballer. It was a special compensation factor for a country that in a few years lived several military dictatorships and social frustrations of all kinds".<ref name="Deportes"/> Valdano added that "Maradona offered to the Argentines a way out of their collective frustration, and that's why people love him. There is a divine figure."<ref name="Deportes">[http://espndeportes.espn.go.com/news/story?id=455305 "¿Es el sucesor natural?"]. ESPN Deportes. (Ed, 29 June 2014). Retrieved 3 July 2014</ref> Ever since 1986, it is common for Argentines abroad to hear Maradona's name as a token of recognition, even in remote places.<ref Name=Guardian/> The [[Tartan Army]] sing a version of the [[Hokey Cokey]] in honour of the [[The hand of God|Hand of God goal]] against England.<ref>Shields, Tom (9 April 2006). [http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20060409/ai_n16175117 LET'S RAISE A GLASS TO MARADONA TOM SHIELDS SPORT DIARY] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208061736/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20060409/ai_n16175117 |date= 8 December 2008 }}, ''[[The Herald (Glasgow)|Sunday Herald]]''.</ref> In Argentina, Maradona is often talked about in terms reserved for legends. In the Argentine film ''[[Son of the Bride|El Hijo de la Novia]]'' ("Son of the Bride"), somebody who impersonates a [[Priest#Catholic and Orthodox|Catholic priest]] says to a bar patron, "They idolized him and then crucified him." When a friend scolds him for taking the prank too far, the fake priest retorts, "But I was talking about Maradona." He is the subject of the film ''[[El Camino de San Diego]]'', though he himself only appears in archive footage. Maradona was included in many [[cameo appearance|cameo]]s in the Argentine comic book [[El Cazador de Aventuras]]. After the closing of it, the authors started a new short-lived comic book titled "El Die",<!-- Note: This is not a mistake, the comic book was actually called "El Die", not "El Diez", which would had been correct under grammatical rules. The "mistake" in the title was done on purpose, for humoristic reasons --><!-- using Maradona as the main character. Maradona has had several online Flash games that are entirely dedicated to his legacy.<ref>[https://archive.today/20130706014409/http://www.soccergamespot.com/world-cup-games/maradona "Maradona Soccer Game"]. Retrieved 13 April 2013.</ref> In [[Rosario, Santa Fe|Rosario]], Argentina, locals organized the [[parody religion]] of the "[[Iglesia Maradoniana|Church of Maradona]]". The organization reformulates many elements from Christian tradition, such as Christmas or prayers, reflecting instead details from Maradona. It had 200 founding members, and tens of thousands more have become members via the church's official web site.<ref> [http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3666357.stm "Maradona in intensive care"]. BBC Sport (28 April 2004). Retrieved 18 August 2006.</ref> [[File:Queen maradona.jpg|thumb|right|Maradona (middle) with [[Queen (band)|Queen]] during the rock band's [[The Game Tour|1981 South American tour]]]] Many Argentine artists performed songs in tribute to Diego, such as "La Mano de Dios" by [[Rodrigo Bueno|El Potro Rodrigo]], "Maradona" by [[Andrés Calamaro]], "Para siempre Diego" (Diego forever) by [[Los Ratones Paranoicos]], "Francotirador" (Sniper) by [[Attaque 77]], "Maradona blues" by [[Charly García]], "Santa Maradona" (Saint Maradona) by [[Mano Negra (band)|Mano Negra]], "La Vida Tombola" by [[Manu Chao]], among others. There are also films, such as: ''Maradona, La Mano de Dios'' (Maradona, the Hand of God), ''El Camino de San Diego'' (Saint Diego's Road), ''Amando a Maradona'' (Loving Maradona), ''[[Maradona by Kusturica]]''.<ref name="Film"/> By 1982, Maradona had become one of the biggest sports stars in the world and had endorsements with many companies, including [[Puma SE|Puma]] and [[Coca-Cola]], earning him an additional $1.5&nbsp; million per year on top of his club salary.<ref name="commercial"/> In 1982, he featured in a World Cup commercial for Coca-Cola, and a Japanese commercial for Puma.<ref name="commercial">Jimmy Burns (2011) "Maradona: The Hand of God". pp. 71, 84. A&C Black</ref> In 2010 he appeared in a commercial for French fashion house [[Louis Vuitton]], indulging in a game of [[table football]] with fellow World Cup winners [[Pelé]] and [[Zinedine Zidane]].<ref>[http://www.gq-magazine.co.uk/style/articles/2010-04/26/gq-style-news-maradona-pele-and-zidane-for-louis-vuitton "Maradona, Pelé and Zidane for Vuitton"]. GQ Magazine. Retrieved 14 May 2014</ref> Maradona features in the music video to the 2010 World Cup song "[[Waka Waka (This Time for Africa)|Waka Waka]]" by [[Shakira]], with footage shown of him celebrating Argentina winning the 1986 World Cup.<ref name="World Cup video">{{cite news |date=8 June 2010 |title=Shakira launches clip 'Waka Waka' Cup official music |url=http://esportes.terra.com.br/futebol/copa/2010/noticias/0,,OI4480146-EI14416,00-Shakira+lanca+clipe+de+Waka+Waka+musica+oficial+da+Copa.html |publisher=Reforma |language=Portuguese |accessdate=9 June 2010}}</ref> [[File:NIG-ARG (11).jpg|thumb|left|Banners depicting Maradona – such as this where he features alongside [[Lionel Messi]] at the 2018 World Cup – often appear at Argentina games.]] A 2006 television commercial for Brazilian soft drink [[Guaraná Antarctica]] portrayed Maradona as a member of the Brazil national team, including wearing the yellow jersey and singing the Brazilian national anthem with Brazilian players [[Ronaldo (Brazilian footballer)|Ronaldo]] and [[Kaká]].<ref>{{cite web |url=http://www.archivo10.com/videos/maradona_videos07.html |title=ARCHIVO 10, Diego Maradona – Videos de publicidades |publisher=Archivo10.com |accessdate=6 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707155707/http://www.archivo10.com/videos/maradona_videos07.html|archive-date=7 July 2011|url-status=dead}}</ref> Later on in the commercial he wakes up realizing it was a nightmare after having drunk too much of the drink. This generated some controversy in the Argentine media after its release (although the commercial was not supposed to air on the Argentine market, fans could see it online). Maradona replied that he has no problem in wearing the Brazilian national squad jersey despite [[Argentina and Brazil football rivalry|Argentina and Brazil having a tense rivalry in football]], but that he would refuse to wear the shirt of [[Club Atlético River Plate|River Plate]], [[Boca Juniors]]' [[Superclásico|traditional rival]].<ref>{{cite web |url=http://www.adnews.com.br/publicidade.php?id=28306 |title=Maradona diz não se arrepender de usar camisa do Brasil na TV |date=30 April 2006 |work=AdNews.com.br |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706151608/http://www.adnews.com.br/publicidade.php?id=28306 |archivedate=6 July 2011}}</ref> There is a documented phenomenon of Brazilians being named in honour of Maradona,<ref>{{cite news |title=World Cup 2014: Brazilians named after Maradona and Lineker |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27971359 |accessdate=1 February 2015 |work=BBC Sport |date=23 June 2014}}</ref> an example being footballer [[Diego Costa]].<ref>{{cite news |last1=Burt |first1=Jason |title=Diego Costa: I take things to limit but I did nothing wrong |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/chelsea/11381605/Diego-Costa-I-take-things-to-limit-but-I-did-nothing-wrong.html |accessdate=31 January 2015 |work=The Daily Telegraph |date=31 January 2015}}</ref> In 2017, Maradona featured as a legendary player in the football video games ''[[FIFA 18]]'' and ''[[Pro Evolution Soccer 2018]]''.<ref>[https://www.standard.co.uk/sport/football/ea-sports-add-diego-maradona-to-fifa-18-with-95rated-card-a3599761.html "FIFA 18 to include 95-rated icon Diego Maradona as EA Sports adds footballing legend to Ultimate Team"]. Evening Standard. Retrieved 8 September 2017</ref> In 2019, a documentary film titled ''[[Diego Maradona (film)|Diego Maradona]]'' was released by [[Academy Awards|Academy Award]] and [[BAFTA Award]] winning filmmaker [[Asif Kapadia]], director of ''[[Amy (2015 film)|Amy]]'' (on singer [[Amy Winehouse]]) and ''[[Senna (film)|Senna]]'' (on motor racing driver [[Ayrton Senna]]). Kapadia states, "Maradona is the third part of a trilogy about child geniuses and fame."<ref>{{cite news |title=Film-maker Asif Kapadia: 'Maradona is the third part of a trilogy about child geniuses and fame' |url=https://www.theguardian.com/film/2017/jun/25/asif-kapadia-diego-maradona-senna-amy-interview |newspaper=The Guardian |date=1 October 2017}}</ref> He added, "I was fascinated by his journey, wherever he went there were moments of incredible brilliance and drama. He was a leader, taking his teams to the very top, but also many lows in his career. He was always the little guy fighting against the system... and he was willing to do anything, to use all of his cunning and intelligence to win."<ref>{{cite news |title=Amy director Asif Kapadia set to make Maradona documentary |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/amy-director-asif-kapadia-set-to-make-maradona-documentary-a6841391.html |newspaper=The Independent |date=1 October 2017}}</ref> ==Career statistics== Maradona made 694 appearances and scored 354 goals for club and country combined, with a goalscoring average of {{#expr:354/694 round 2}}. ===Club=== {| class="wikitable" style="text-align: center" |- ! rowspan="2"|Club ! rowspan="2"|Season ! colspan="3"|League ! colspan="2"|Cup ! colspan="2"|Continental ! colspan="2"|Other ! colspan="2"|Total |- ! Division!! Apps!! Goals!! Apps!! Goals!! Apps!! Goals!! Apps!! Goals!! Apps!! Goals |- |rowspan="6"|[[Argentinos Juniors]]<ref name="Stats">{{cite book |last=De Calò |first=Alessandro |date=2011 |title=Il calcio di Maradona ai raggi X |publisher=[[La Gazzetta dello Sport]] |pages=94–95 |language=Italian}}</ref> |[[1976 Argentine Primera División|1976]] |rowspan="5"|[[Argentine Primera División|Primera División]] ||11||2||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||11||2 |- |[[1977 Argentine Primera División|1977]] ||49||19||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||49||19 |- |[[1978 Argentine Primera División|1978]] ||35||26||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||35||26 |- |[[1979 Argentine Primera División|1979]] ||26||26||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||26||26 |- |[[1980 Argentine Primera División|1980]] ||45||43||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||45||43 |- ! colspan="2"|Total ! 166||116||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||166||116 |- |[[Boca Juniors]]<ref name="Stats"/> |[[1981 Argentine Primera División|1981]] |[[Argentine Primera División|Primera División]] ||40||28||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||40||28 |- |rowspan="3"|[[FC Barcelona|Barcelona]]<ref name="Stats"/> |[[1982–83 FC Barcelona season|1982–83]] |rowspan="2"|[[La Liga]] ||20||11||5<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1982–83 Copa del Rey]]</ref>||3||4<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1982–83 European Cup Winners' Cup]]</ref>||5||6<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1983 Copa de la Liga]]</ref>||4||35||23 |- |[[1983–84 FC Barcelona season|1983–84]] ||16||11||4<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1983–84 Copa del Rey]]</ref>||1||3<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1983–84 European Cup Winners' Cup]]</ref>||3||colspan="2"|–||23||15 |- ! colspan="2"|Total ! 36||22||9||4||7||8||6||4||58||38 |- |rowspan="8"|[[S.S.C. Napoli|Napoli]]<ref name="Stats"/> |[[1984–85 S.S.C. Napoli season|1984–85]] |rowspan="7"|[[Serie A]] ||30||14||6<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1984–85 Coppa Italia]]</ref>||3||colspan="2"|–||colspan="2"|–||36||17 |- |[[1985–86 S.S.C. Napoli season|1985–86]] ||29||11||2<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1985–86 Coppa Italia]]</ref>||2||colspan="2"|–||colspan="2"|–||31||13 |- |[[1986–87 S.S.C. Napoli season|1986–87]] ||29||10||10<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1986–87 Coppa Italia]]</ref>||7||2<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1986–87 UEFA Cup]]</ref>||0||colspan="2"|–||41||17 |- |[[1987–88 S.S.C. Napoli season|1987–88]] ||28||15||9<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1987–88 Coppa Italia]]</ref>||6||2<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1987–88 European Cup]]</ref>||0||colspan="2"|–||39||21 |- |[[1988–89 S.S.C. Napoli season|1988–89]] ||26||9||12<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1988–89 Coppa Italia]]</ref>||7||12<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1988–89 UEFA Cup]]</ref>||3||colspan="2"|–||50||19 |- |[[1989–90 S.S.C. Napoli season|1989–90]] ||28||16||3<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1989–90 Coppa Italia]]</ref>||2||5<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1989–90 UEFA Cup]]</ref>||0||colspan="2"|–||36||18 |- |[[1990–91 S.S.C. Napoli season|1990–91]] ||18||6||3<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1990–91 Coppa Italia]]</ref>||2||4<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1990–91 European Cup]]</ref>||2||1<ref group="lower-alpha">Appearance in the [[1990 Supercoppa Italiana]]</ref>||0||26||10 |- ! colspan="2"|Total ! 188||81||45||29||25||5||1||0||259||115 |- ||[[Sevilla FC|Sevilla]]<ref name="Stats"/> |[[1992–93 La Liga|1992–93]] |[[La Liga]] ||26||5||3<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1992–93 Copa del Rey]]</ref>||3||colspan="2"|–||colspan="2"|–||29||8 |- |[[Newell's Old Boys]]<ref name="Stats"/> |[[1993–94 Argentine Primera División|1993–94]] |rowspan="4"|[[Argentine Primera División|Primera División]] ||5||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||5||0 |- |rowspan="4"|[[Boca Juniors]]<ref name="Stats"/> |[[1995–96 Argentine Primera División|1995–96]] ||24||5||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||24||5 |- |[[1996–97 Argentine Primera División|1996–97]] ||1||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||1<ref group="lower-alpha">Appearance in the [[1997 Supercopa Libertadores]]</ref>||0||2||0 |- |[[1997–98 Argentine Primera División|1997–98]] ||5||2||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|–||5||2 |- ! colspan="2"|Total ! 70||35||colspan="2"|–||colspan="2"|–||1||0||71||35 |- ! colspan="3"|Career total ! 491||259||57||36||32||13||8||4||588||312 |} '''Notes''' {{Reflist|group=lower-alpha}} ===International=== {{For|a comprehensive listing of international goals scored by Diego Maradona|List of international goals scored by Diego Maradona}} {| class="wikitable" style="text-align:center; "" |+ Appearances and goals by national team, year and competition |- ! rowspan="2"|Team ! rowspan="2"|Year ! colspan="2"|Competitive ! colspan="2"|Friendly ! colspan="2"|Total |- ! Apps!! Goals!! Apps!! Goals!! Apps!! Goals |- |rowspan="4"|[[Argentina national under-20 football team|Argentina U20]]<ref name="ArgentinaYouth">{{cite web |title=Estadísticas con la Selección Argentina |url=http://www.diegomaradona.com/historia/estadisticas/est_sel.html |website=diegomaradona.com |accessdate=23 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091018024912/http://www.diegomaradona.com/historia/estadisticas/est_sel.html |archivedate=11 October 2009 |url-status=dead}}</ref> |1977||3<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1977 South American U-20 Championship]]</ref>||0||colspan="2"|–||3||0 |- |1978||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|– |- |1979||11<ref group="lower-alpha">Five appearances and one goal in the [[1979 South American U-20 Championship]], six appearances and six goals in the [[1979 FIFA World Youth Championship]]</ref>||7||1||1||12||8 |- ! Total||14||7||1||1||15||8 |- |rowspan="19"|[[Argentina national football team|Argentina]]<ref name="Stats"/><ref name="RSSSF">{{cite web |last1=Pierrend |first1=José Luis |title=Diego Armando Maradona – International Appearances |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/maradona-intl.html |website=[[RSSSF|Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] |date=30 July 2001 |accessdate=25 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011102210950/http://www.rsssf.com/miscellaneous/maradona-intl.html |archivedate=2 November 2001 |url-status=live}}</ref> |1977||colspan="2"|–||3||0||3||0 |- |1978||colspan="2"|–||1||0||1||0 |- |1979||2<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1979 Copa América]]</ref>||1||6||2||8||3 |- |1980||colspan="2"|–||10||7||10||7 |- |1981||2<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1980 Mundialito]]</ref>||1||colspan="2"|–||2||1 |- |1982||5<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1982 World Cup]]</ref>||2||5||0||10||2 |- |1983||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|– |- |1984||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|– |- |1985||6<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1986 FIFA World Cup qualification]]</ref>||3||4||3||10||6 |- |1986||7<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1986 World Cup]]</ref>||5||3||2||10||7 |- |1987||4<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1987 Copa América]]</ref>||3||2||1||6||4 |- |1988||2<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[Four Nations Tournament (1988)|Four Nations Tournament]]</ref>||1||1||0||3||1 |- |1989||6<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1989 Copa América]]</ref>||0||1||0||7||0 |- |1990||7<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1990 World Cup]]</ref>||0||3||1||10||1 |- |1991||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|– |- |1992||colspan="2"|–||colspan="2"|–||colspan="2"|– |- |1993||3<ref group="lower-alpha">One appearance in the [[Artemio Franchi Trophy]], two appearances in the [[1994 FIFA World Cup qualification]]</ref>||0||1||0||4||0 |- |1994||2<ref group="lower-alpha">Appearances in the [[1994 World Cup]]</ref>||1||5||1||7||2 |- ! Total||46||17||45||17||91||34 |- ! colspan="2"|Career total||60||24||46||18||106||42 |} '''Notes''' {{Reflist|group=lower-alpha}} ==Managerial statistics== {| class="wikitable" style="text-align: center" |- ! rowspan="2" width="150"|Team ! rowspan="2" |Nat ! rowspan="2" width="125"|From ! rowspan="2" width="125"|To ! colspan="5"|Record |- ! width="37"|G ! width="35"|W ! width="34"|D ! width="35"|L ! width="57"|Win % |- |align=center|[[Textil Mandiyú]] |align=center|{{flagicon|ARG}} |align=center|January 1994 |align=center|June 1994 {{WDL|12|1|6|5}} |- |align=center|[[Racing Club de Avellaneda|Racing Club]] |align=center|{{flagicon|ARG}} |align=center|May 1995 |align=center|November 1995 {{WDL|11|2|6|3}} |- |align=center|[[Argentina national football team|Argentina]] |align=center|{{flagicon|ARG}} |align=center|November 2008 |align=center|July 2010 {{WDL|24|18|0|6}} |- |align=center|[[Al-Wasl F.C.|Al-Wasl]] |align=center|{{flagicon|UAE}} |align=center|May 2011 |align=center|July 2012 {{WDL|23|11|3|9}} |- |align=center|[[Fujairah FC|Fujairah]] |align=center|{{flagicon|UAE}} |align=center|April 2017 |align=center|April 2018 {{WDL|11|7|3|1}} |- |align=center|[[Dorados de Sinaloa|Dorados]] |align=center|{{flagicon|MEX}} |align=center|September 2018 |align=center|June 2019 {{WDL|38|20|9|9}} |- |align=center|[[Club de Gimnasia y Esgrima La Plata|Gimnasia de La Plata]] |align=center|{{flagicon|ARG}} |align=center|September 2019 |align=center|November 2020 {{WDL|21|8|4|9}} |- ! colspan=4|Total {{WDLtot|140|67|31|42}} |} ==Honours== ===Club=== '''Boca Juniors'''<ref name="CareerTitles">{{cite book |last=De Calò |first=Alessandro |date=2011 |title=Il calcio di Maradona ai raggi X |publisher=[[La Gazzetta dello Sport]] |page=6 |language=Italian}}</ref> *[[Argentine Primera División]]: [[1981 Argentine Primera División|1981 Metropolitano]] '''Barcelona'''<ref name="CareerTitles"/> *[[Copa del Rey]]: [[1982–83 Copa del Rey|1983]] *[[Copa de la Liga]]: [[1983 Copa de la Liga|1983]] *[[Supercopa de España]]: [[1983 Supercopa de España|1983]] '''Napoli'''<ref name="CareerTitles"/> *[[Serie A]]: [[1986–87 Serie A|1986–87]], [[1989–90 Serie A|1989–90]] *[[Coppa Italia]]: [[1986–87 Coppa Italia|1986–87]] *[[UEFA Cup]]: [[1988–89 UEFA Cup|1988–89]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[1990 Supercoppa Italiana|1990]] ===International=== '''Argentina Youth'''<ref name="CareerTitles"/> *[[FIFA World Youth Championship]]: [[1979 FIFA World Youth Championship|1979]] '''Argentina'''<ref name="CareerTitles"/><ref>{{cite web |url=http://www.rsssf.com/tablesa/artfranchi93.html |title=Artemio Franchi Trophy 1993 |publisher=RSSSF |author=Josef Bobrowsky |date=9 July 2009 |accessdate=16 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200730000344/http://www.rsssf.com/tablesa/artfranchi93.html |archivedate=19 October 2020 |url-status=live}}</ref> *[[FIFA World Cup]]: [[1986 FIFA World Cup|1986]] *[[Artemio Franchi Trophy]]: [[Artemio Franchi Trophy#1993|1993]] ===Individual=== [[File:The Champions Promenade, Diego Maradona - panoramio.jpg|thumb|right|Maradona's [[Golden Foot]] award in "The Champions Promenade" on the seafront of the Principality of [[Monaco]]]] * [[List of Argentine Primera División top scorers|Argentine Primera División top scorers]]: [[1978 Argentine Primera División|1978 Metropolitano]], [[1979 Argentine Primera División|1979 Metropolitano]], [[1979 Argentine Primera División|1979 Nacional]], [[1980 Argentine Primera División|1980 Metropolitano]], [[1980 Argentine Primera División|1980 Nacional]]<ref name="Player Profile">{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=174732/profile.html |title=The Albiceleste underdog who conquered the world |publisher=FIFA |accessdate=27 February 2015}}</ref> * [[FIFA U-20 World Cup#Awards|FIFA World Youth Championship Golden Ball]]: [[1979 FIFA World Youth Championship#Awards|1979]]<ref name="1979Youth"/> * [[FIFA U-20 World Cup#Golden Boot|FIFA World Youth Championship Silver Shoe]]: [[1979 FIFA World Youth Championship|1979]]<ref name="1979Youth"/> * [[Footballer of the Year of Argentina|Argentine Football Writers' Footballer of the Year]]: 1979, 1980, 1981, 1986<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/arg-poy.html “Argentina – Player of the Year”]. Rsssf.com. Retrieved 28 July 2018</ref> * [[South American Footballer of the Year]]: (official award) 1979, 1980<ref name="Player Profile"/> * [[Olimpia Award|Olimpia de Oro]]: 1979, 1986<ref>{{cite news |title=Todos los ganadores del oro, desde 1954 |url=http://www.lanacion.com.ar/972375-todos-los-ganadores-del-oro-desde-1954 |newspaper=La Nación |location=Buenos Aires |date=18 December 2007 |accessdate=24 December 2012 |language=Spanish |trans-title=All gold winners since 1954 |quote=1986 Diego Maradona (Fútbol)}}</ref> * [[Guerin d'Oro]] (Serie A Footballer of the Year): 1985<ref>{{cite web |title=Guerin d'Oro |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]] |accessdate=10 September 2015}}</ref> * [[Golden Ball (FIFA)|FIFA World Cup Golden Ball]]: [[1986 FIFA World Cup#Awards|1986]]<ref name="Player Profile"/> * [[FIFA World Cup awards#Golden Boot|FIFA World Cup Silver Shoe]]: [[1986 FIFA World Cup#Awards|1986]] * [[FIFA World Cup]] Most Assists: [[1986 FIFA World Cup|1986]]<ref>{{cite web |url=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1986/wc86statistics.html |title=World Cup 1986 – Statistics |publisher=Planetworldcup |accessdate=28 February 2015}}</ref> * [[FIFA World Cup awards#All-Star Team|FIFA World Cup All-Star Team]]: [[1986 FIFA World Cup|1986]], [[1990 FIFA World Cup#All-star team|1990]] * [[Onze d'Or]]: 1986, 1987<ref>{{cite web |last=Pierrend |first=José Luis |title="Onze Mondial" Awards |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation |date=6 March 2012 |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/onze-awards.html |accessdate=26 December 2015}}</ref> * [[L'Équipe#Champion of Champions|L'Équipe Champion of Champions]]: 1986 * [[United Press International Athlete of the Year Award]]: 1986 * ''[[World Soccer magazine|World Soccer]]'' magazine's [[World Soccer (magazine)#Award winners|Player of the Year]]: [[World Soccer (magazine)#Award winners|1986]] * [[Capocannoniere]] (Serie A top scorer): [[1987–88 Serie A#Top Scorers|1987–88]]<ref name="Player Profile"/> * [[Coppa Italia]] top scorer: 1987–88 * [[Golden Ball (FIFA)|FIFA World Cup Bronze Ball]]: [[1990 FIFA World Cup|1990]]<ref name="Player Profile"/> * [[FIFA World Cup All-Time Team]]: 1994<ref>{{cite web |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/wrldallt.html |title=World All-Time Teams |publisher=RSSSF |accessdate=30 June 2017}}</ref> * South American Team of the Year: 1995<ref>{{cite news |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/sam-toy.html |title=South American Team of the Year |date=16 January 2009 |accessdate=10 March 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150121064015/http://www.rsssf.com/miscellaneous/sam-toy.html |archivedate=21 January 2015}}</ref> * [[Ballon d'Or]] for services to football ([[France Football]]): 1995<ref>{{cite web |title=Combien de Ballon(s) d'Or France Football aurait pu remporter Diego Maradona? |url=https://www.francefootball.fr/news/Combien-de-ballon-s-d-or-france-football-aurait-pu-remporter-diego-maradona/1187918 |website=[[France Football]] |language=fr |date=29 October 2020 |access-date=14 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201114121939/https://www.francefootball.fr/news/Combien-de-ballon-s-d-or-france-football-aurait-pu-remporter-diego-maradona/1187918 |archivedate=14 November 2020 |url-status=live}}</ref> * [[World Team of the 20th Century]]: 1998<ref name="Player Profile"/> * ''World Soccer'' magazine's [[World Soccer (magazine)#The Greatest Players of the 20th century|Greatest Players of the 20th century]]: (#2) 1999<ref name="World Soccer Players of the Century"/> * Argentine Sports Writers' Sportsman of the Century: 1999 * [[Marca Leyenda]]: 1999<ref>[http://www.marca.com/marca-leyenda.html “Marca Leyenda: Diego Maradona”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180717072614/http://www.marca.com/marca-leyenda.html |date=17 July 2018 }}. Marca. Retrieved 28 July 2018</ref> * [[Squad number (association football)|Number '''10''']] [[Retired numbers in association football|retired]] by [[S.S.C. Napoli|Napoli]] football team as a recognition to his contribution to the club: [[S.S.C. Napoli#Retired numbers|2000]]<ref>[http://caracol.com.co/radio/2000/08/24/deportes/0967096800_058566.html Nápoli retira camiseta número 10 en homenaje a Maradona], Caracol, 24 August 2000</ref> * [[FIFA Player of the Century]]: 2000<ref name="Player Profile"/> * [[Goal of the Century|FIFA Goal of the Century]] (for his second goal against England in 1986 FIFA World Cup quarter-final): 2002<ref name="Player Profile"/> * [[FIFA World Cup Dream Team]]: 2002<ref>[http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=11759 “FIFA Dream Team: Maradona voted top player”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006001949/http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=11759 |date=6 October 2012 }}. Reuters. 19 June 2002.</ref> * [[Golden Foot]]: 2003, as [[Golden Foot#Award legends|football legend]]<ref>{{cite web |url=http://www.goldenfoot.com/en/legends/item/284-diego-armando-maradona.html |title=Golden Foot – Diego Armando Maradona |accessdate=1 March 2015 |publisher=Goldenfoot.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150209063133/http://goldenfoot.com/en/legends/item/284-diego-armando-maradona.html |archivedate=9 February 2015 |df=}}</ref> * [[FIFA 100|FIFA 100 Greatest Living Players]]: 2004<ref name="Player Profile"/> * [[Argentine Senate]] ''"Domingo Faustino Sarmiento"'' recognition for lifetime achievement: 2005 * Greatest Footballers in World Cup History: No. 1, by ''[[The Times]]'', 2010<ref>[http://archivo.elcomercio.pe/sociedad/lima/diario-ingles-eligio-maradona-como-mejor-jugador-historia-mundiales-noticia-450486 “Un diario inglés eligió a Maradona como el mejor jugador de la historia de los mundiales”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171230114600/http://archivo.elcomercio.pe/sociedad/lima/diario-ingles-eligio-maradona-como-mejor-jugador-historia-mundiales-noticia-450486 |date=30 December 2017 }}. El Comercio. Retrieved 28 July 2018</ref> * Best Athlete in History: No. 1, by ''[[Corriere dello Sport – Stadio]]'', 2012<ref>[https://www.tifonapoli.it/cds-maradona-meglio-di-tutti-batte-anche-valentino-rossi/ “CdS, Maradona meglio di tutti, batte anche Valentino Rossi“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180712090744/https://www.tifonapoli.it/cds-maradona-meglio-di-tutti-batte-anche-valentino-rossi/ |date=12 July 2018 }}. Corriere dello Sport. Retrieved 28 July 2018</ref> * [[Globe Soccer Awards|Globe Soccer Awards Player Career Award]]: 2012<ref name=GSA>{{cite web |url=http://www.globesoccer.com/awards/walloffame/ |title=Wall of Fame |publisher=Globe Soccer.com |accessdate=28 December 2015}}</ref> * ''World Soccer'' magazine's [[World Soccer (magazine)#Greatest XI of all time|Greatest XI of all time]]: 2013<ref>{{cite web |title=The Greatest XI: how the panel voted |url=http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-xi-how-the-panel-voted |publisher=World Soccer |author=Jamie Rainbow |date=2 July 2013}}</ref> * Greatest Football Players of All-Time: No. 1 by ''[[FourFourTwo]]'' magazine, 2017<ref name="Murray"/> * Greatest Football Players in World Cup History: No. 1, by ''FourFourTwo'' magazine, 2018<ref name="Greatest Football Players in World Cup History">[https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-25-best-world-cup-players-ever?page=0%2C2 “Ranked! The 25 best World Cup players EVER”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618234056/https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-25-best-world-cup-players-ever?page=0%2C2 |date=18 June 2018 }}. Four Four Two. Retrieved 28 July 2018</ref> * [[S.S.C. Napoli#Statistics and records|Napoli all-time Top Scorer]] (1991–2017)<ref name="Fifa profile"/><ref name="Hamsik"/> * [[Italian Football Hall of Fame]]: 2014<ref>{{cite web |url=http://vivoazzurro.it/en/news/italian-football-hall-of-fame-to-induct-ten-new-stars/ |title=Italian football Hall of Fame to induct ten new stars |date=25 October 2016 |accessdate=25 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026183734/http://vivoazzurro.it/en/news/italian-football-hall-of-fame-to-induct-ten-new-stars/ |archive-date=26 October 2016 |url-status=dead}}</ref> * [[Argentine Football Association|AFA Team of All Time]]: 2015<ref>{{cite web |title=La Selección de Todos los Tiempos |trans-title=The Team of All Time |publisher=Argentine Football Association |language=Spanish |date=4 January 2016 |url=http://www.afa.com.ar/3023/la-seleccion-de-todos-los-tiempos |accessdate=29 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814210638/http://www.afa.com.ar/3023/la-seleccion-de-todos-los-tiempos |archive-date=14 August 2018 |url-status=dead}}</ref> * [[L'Équipe]]'s top 50 South-American footballers in history: #2<ref>{{cite news |url=https://www.lequipe.fr/Top/Football/top50-joueurs-sud-americains/3/ |title=Top 50 des joueurs sud-américains de l'histoire |trans-title=Top 50 South-American footballers in history |newspaper=L'Équipe |language=French |date=4 July 2015 |accessdate=6 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150704215531/http://www.lequipe.fr/Top/Football/top50-joueurs-sud-americains/3 |archive-date=4 July 2015 |url-status=dead}}</ref> * [[International Federation of Football History & Statistics]] (IFFHS) Legends<ref>{{cite web |url=http://iffhs.de/iffhs-has-announced-the-48-football-legend-players/ |title=IFFHS announce the 48 football legend players |publisher=IFFHS |date=25 January 2016 |accessdate=14 September 2016}}</ref> --> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|2}} ==Bibliography== * Diego Armando Maradona, ''Yo Soy el Diego'', Planeta Pub. Corp, 2000, {{ISBN|84-08036-74-2}} (I am the Diego). ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Diego Maradona|ডিয়েগ' মাৰাড'না}} *{{Official website|http://www.diegomaradona.com/}} *[http://soccernet.espn.go.com/manager/_/id/131/diego-maradona?cc=5739&ver=global ESPN Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023144524/http://soccernet.espn.go.com/manager/_/id/131/diego-maradona?cc=5739&ver=global |date=2012-10-23 }} *[http://www.rsssf.com/miscellaneous/maradona-intl.html Complete List of International Appearances and Goals] *[http://www.youtube.com/watch?v=jk-kXwjASEE Video: Maradona's "Goal of the Century"] *[http://www.youtube.com/watch?v=cNjO9vVR2Bw Videoclip: Maradona Hero of Napoli] *[http://newsvote.bbc.co.uk/sport1/hi/football/4907924.stm Gary Lineker interviews Diego] – BBC News 30 April 2006 *[http://euro2008-blog.blogspot.com/2008/05/diego-maradona-i-have-always-admired.html Diego admires Del Piero and Lavezzi] *[http://www.goal.com/en-gb/news/2871/special/2010/10/29/2188484/diego-maradonas-50th-birthday-50-facts-about-the-argentina 50 Facts About the Argentine Legend] *[http://www.youtube.com/watch?v=XfI7tYgGRjI Confirmation of Diego Maradona doping 1994] {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ফুটবল খেলুৱৈ]] [[শ্ৰেণী:আৰ্জেণ্টিনাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 3jkamw912cbzme6mvmjy7cfik9j7uwg 0 36164 625488 621944 2026-08-09T03:21:13Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* যাতায়াত ব্যৱস্থা */ 625488 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = গৌৰীপুৰ | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[অসম]]ত গৌৰীপুৰ অৱস্থান | latd = 26.08 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 89.97 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[ধুবুৰী জিলা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 26 | population_total = 23477 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code =783331 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''গৌৰীপুৰ''' (IPA: ˈgɑʊrɪˌpʊə or ˈgɔːrɪˌpʊə) ({{lang-en|Gauripur}}) [[অসম]]ৰ [[ধুবুৰী জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু চহৰ। মূল চহৰখন গদাধৰ নৈৰ পূবপ্ৰান্তত অৱস্থিত। ==ইতিহাস== গৌৰীপুৰ অঞ্চলটোৰ স্থাপনৰ সৈতে ইয়াৰ মূল প্ৰতিষ্ঠাতা ৰঙামাটিৰ জমিদাৰ ৰাজা প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ এটা জনশ্ৰুতি আছে। এদিন ৰাজা প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই অৰণ্যত চিকাৰৰ বাবে যাওতে কোনো এক ঠাইত এটা ভেকুলীয়ে সাপ ভক্ষণ কৰা দেখিবলৈ পায়। এই অসাধাৰণ ঘটনাটো দেখি তেওঁ এয়া ভগৱান মহামায়াৰ তেওঁৰ প্ৰতি এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাৰ্তা বুলি বিশ্বাস জন্মে। কম সময়ৰ ভিতৰতে তেওঁ সেই অঞ্চলত মহামায়া দেৱীৰ এটা মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু মহামায়াৰ অন্য এটা নাম 'গৌৰী'ৰ বাবে অঞ্চলটোৰ নাম গৌৰীপুৰ ৰাখে। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ ৰঙামাটিৰ পৰা তেওঁৰ জমিদাৰী গৌৰীপুৰলৈ স্থানান্তৰ কৰে।<ref>"হায় হস্তীৰ কণ্যা", লেখক: ড° ধীৰেন দাস, গৌৰীপুৰ</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ পুত্ৰ ৰজা [[প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা]]ই গৌৰীপুৰ ঠাইখন এখন আটক ধুনীয়া ঠাইলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। সেয়ে [[প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা]]ক গৌৰীপুৰৰ আৰ্কিটেকচাৰ বুলি কোৱা হয়। [[File:Mahamya Of Gauipur Raj family.jpg|thumb|গৌৰীপুৰৰ জমিদাৰী পৰিয়ালৰ কুলদেৱী মা মহামায়া।]] ==ভৌগোলিক বিৱৰণ== ভৌগোলিকভাৱে গৌৰীপুৰ {{Coord|26.08|N|89.97|E|}}ত অৱস্থিত। <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Gauripur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Gauripur.html |access-date=2014-03-10 |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303181521/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Gauripur.html |deadurl=yes }}</ref> এই অঞ্চলৰ সাগৰৰ পৰা গড় উচ্চতা ২৬ মিটাৰ (৮৫ ফুট)। ==আন্তঃগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি,<ref>{{GR|India}}</ref> গৌৰীপুৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ২৩,৪৭৭ জন।<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Population_Finder.aspx |title=Population Finder |publisher=Censusindia.gov.in |date= |accessdate=2012-09-30}}</ref> ইয়াৰে ৫২% পুৰুষ আৰু ৪৮% মহিলা। গৌৰীপুৰৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৫%। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ পৃথকভাৱে গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ হ'ল ৮১% আৰু ৬৯%। গৌৰীপুৰৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১১% ছয় বছৰ বয়সৰ অনুৰ্ধৰ। ==যাতায়াত ব্যৱস্থা== গৌৰীপুৰ অঞ্চলটো উত্তৰ-পূব সীমান্ত ৰে'লৱেৰ দ্বাৰা অন্য অংশৰ সৈতে সংযোজিত হৈ আছে। তদুপৰি এই অঞ্চলৰ মাজেৰে ৩১ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰহৈ গৈছে। গৌৰীপুৰৰ পৰা ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত ৰূপসী বিমান বন্দৰ আছে। এই বিমান বন্দৰটোত ৰূপসীৰ পৰা [[কলিকতা]] আৰু গুৱাহাটীলৈ যাবৰ বাবে বিমান উপলব্ধ আছে। ৰে'লপথেৰে [[ধুবুৰী]]ৰ পৰা [[ডিব্ৰুগড়]]লৈ যাত্ৰীবাহী ৰেলৰ চলাচল আছে। [[File:Gauripur Rail station.jpg|thumb|গৌৰীপুৰ ৰেল ষ্টেচন]] ==শিক্ষা== গৌৰীপুৰত ভালসংখ্যক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল- * গৌৰীপুৰ ছোৱালী প্ৰাথমিক বিদ্যালয়। (ভাৰতবৰ্ষই স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ বহু বছৰ আগতে এই বিদ্যালয়খন গৌৰীপুৰৰ জমিদাৰী আমোলত ছোৱালী শিক্ষাৰ বিস্তাৰৰ বাবে খোলা হৈছিল। এই বিদ্যালয়খন থকা ঠাইডোখৰত এসময়ত জমিদাৰী আমোলত বাঘৰ পিঞ্জৰা আছিল। সেয়ে স্থানীয় লোকসকলে এতিয়াও এই স্কুলখনক 'বাঘেৰ খাচা' স্কুল বুলি নামকৰন কৰা দেখা যায়।) * গৌৰীপুৰ বালিকা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * প্ৰমথেশ বৰুৱা মহাবিদ্যালয় * প্ৰতাপ চন্দ্ৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় বা চমুকৈ পি চি ইনষ্টিটিউট। ( (ভাৰতবৰ্ষ‌ই স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ আগতে প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দেউতাক প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পাছলৈ প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱাই হাইস্কুললৈ ৰূপান্তৰিত কৰে আৰু দেউতাকৰ নাম অনুসৰি প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱা ইনষ্টিটিউট নাম ৰাখে।) বৰ্তমান বহুতো বেচৰকাৰী বিদ্যালয় গঢ়ি উঠিছে। [[File:Old School of Gauripur.jpg|thumb|গৌৰীপুৰৰ এখন পুৰণি বিদ্যালয়]] ==ৰাজনীতি== গৌৰীপুৰ [[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2009-10-05 | work = Assam | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ঠাই== * গৌৰীপুৰ গণেশ আখৰা মন্দিৰ * গৌৰীপুৰ ৰাজবাৰী *গৌৰীপুৰ ৰাজবাৰী হাৱাখানা, মাটিয়াবগ * মহামায়া মন্দিৰ * মদনমোহন মন্দিৰ [[File:Ganesh Akhara or Ganesh Temple of Gauripur.jpg|thumb|গৌৰীপুৰৰ গণেশ মন্দিৰ বা গণেশ আখৰা। গৌৰীপুৰৰ জমিদাৰ সকলৰ এসময়ৰ গণেশ আখৰা।]] [[File:Ganesh temple of Gauripur, Dhuburi district of Assam.jpg|thumb|গৌৰীপুৰৰ গণেশ আখৰা বা মন্দিৰ]] ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা]], অভিনেতা। * প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱা (ৰঙামাটিৰ পৰা গৌৰীপুৰলৈ ৰাজধানী স্থানান্তৰিত কৰে ।) * [[প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা|ৰজা প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা‌]] (প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ পুত্ৰ ৰজা প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা আছিল গৌৰীপুৰ চহৰৰ মূল স্থাপতবিদ। গৌৰীপুৰৰ ৰাজহাউলি, মাটিয়াবগৰ হাৱাখানা আৰু দুই জীয়ৰী নীহাৰবালা বৰুৱা আৰু নীলিমা বৰুৱাৰ বাবে দুটা ৰাজহাউলি নিৰ্মাণ কৰে।) * [[পাৰ্বতী বৰুৱা]] (ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা হাতী মাউত।) * [[প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে]], লোকশিল্পী। * [[ৰেৱতী মোহন দত্ত চৌধুৰী]] ওৰফে শীলভদ্ৰ, সাহিত্যিক। বিশিষ্ট সাহিত্যিক ৰেৱতী মোহন দত্ত চৌধুৰীয়ে "মধুপুৰ বহুদুৰ " নামৰ কিতাপখন গৌৰীপুৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই লিখিছিল। * নীলিমা বৰুৱা * নীহাৰবালা বৰুৱা ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== 1.https://pragnews.com/index.php/regional-assamese/gauripur-rajbari-durga-puja [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] 195tbdr5j37gd1eqc33ipgqhq5eooz3 625489 625488 2026-08-09T03:22:00Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* যাতায়াত ব্যৱস্থা */ 625489 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = গৌৰীপুৰ | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[অসম]]ত গৌৰীপুৰ অৱস্থান | latd = 26.08 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 89.97 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[ধুবুৰী জিলা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 26 | population_total = 23477 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code =783331 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''গৌৰীপুৰ''' (IPA: ˈgɑʊrɪˌpʊə or ˈgɔːrɪˌpʊə) ({{lang-en|Gauripur}}) [[অসম]]ৰ [[ধুবুৰী জিলা]]ত অৱস্থিত এখন সৰু চহৰ। মূল চহৰখন গদাধৰ নৈৰ পূবপ্ৰান্তত অৱস্থিত। ==ইতিহাস== গৌৰীপুৰ অঞ্চলটোৰ স্থাপনৰ সৈতে ইয়াৰ মূল প্ৰতিষ্ঠাতা ৰঙামাটিৰ জমিদাৰ ৰাজা প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ এটা জনশ্ৰুতি আছে। এদিন ৰাজা প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই অৰণ্যত চিকাৰৰ বাবে যাওতে কোনো এক ঠাইত এটা ভেকুলীয়ে সাপ ভক্ষণ কৰা দেখিবলৈ পায়। এই অসাধাৰণ ঘটনাটো দেখি তেওঁ এয়া ভগৱান মহামায়াৰ তেওঁৰ প্ৰতি এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাৰ্তা বুলি বিশ্বাস জন্মে। কম সময়ৰ ভিতৰতে তেওঁ সেই অঞ্চলত মহামায়া দেৱীৰ এটা মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু মহামায়াৰ অন্য এটা নাম 'গৌৰী'ৰ বাবে অঞ্চলটোৰ নাম গৌৰীপুৰ ৰাখে। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ ৰঙামাটিৰ পৰা তেওঁৰ জমিদাৰী গৌৰীপুৰলৈ স্থানান্তৰ কৰে।<ref>"হায় হস্তীৰ কণ্যা", লেখক: ড° ধীৰেন দাস, গৌৰীপুৰ</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ পুত্ৰ ৰজা [[প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা]]ই গৌৰীপুৰ ঠাইখন এখন আটক ধুনীয়া ঠাইলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। সেয়ে [[প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা]]ক গৌৰীপুৰৰ আৰ্কিটেকচাৰ বুলি কোৱা হয়। [[File:Mahamya Of Gauipur Raj family.jpg|thumb|গৌৰীপুৰৰ জমিদাৰী পৰিয়ালৰ কুলদেৱী মা মহামায়া।]] ==ভৌগোলিক বিৱৰণ== ভৌগোলিকভাৱে গৌৰীপুৰ {{Coord|26.08|N|89.97|E|}}ত অৱস্থিত। <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Gauripur |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Gauripur.html |access-date=2014-03-10 |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303181521/http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Gauripur.html |deadurl=yes }}</ref> এই অঞ্চলৰ সাগৰৰ পৰা গড় উচ্চতা ২৬ মিটাৰ (৮৫ ফুট)। ==আন্তঃগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি,<ref>{{GR|India}}</ref> গৌৰীপুৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ২৩,৪৭৭ জন।<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Population_Finder.aspx |title=Population Finder |publisher=Censusindia.gov.in |date= |accessdate=2012-09-30}}</ref> ইয়াৰে ৫২% পুৰুষ আৰু ৪৮% মহিলা। গৌৰীপুৰৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৫%। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ পৃথকভাৱে গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ হ'ল ৮১% আৰু ৬৯%। গৌৰীপুৰৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১১% ছয় বছৰ বয়সৰ অনুৰ্ধৰ। ==যাতায়াত ব্যৱস্থা== গৌৰীপুৰ অঞ্চলটো উত্তৰ-পূব সীমান্ত ৰে'লৱেৰ দ্বাৰা অন্য অংশৰ সৈতে সংযোজিত হৈ আছে। তদুপৰি এই অঞ্চলৰ মাজেৰে ৩১ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰহৈ গৈছে। গৌৰীপুৰৰ পৰা ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত ৰূপসী বিমান বন্দৰ আছে। এই বিমান বন্দৰটোত ৰূপসীৰ পৰা [[কলিকতা]] আৰু গুৱাহাটীলৈ যাবৰ বাবে বিমান উপলব্ধ আছে। ৰে'লপথেৰে [[ধুবুৰী]]ৰ পৰা [[ডিব্ৰুগড়]]লৈ যাত্ৰীবাহী ৰেলৰ চলাচল আছে। ==শিক্ষা== গৌৰীপুৰত ভালসংখ্যক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল- * গৌৰীপুৰ ছোৱালী প্ৰাথমিক বিদ্যালয়। (ভাৰতবৰ্ষই স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ বহু বছৰ আগতে এই বিদ্যালয়খন গৌৰীপুৰৰ জমিদাৰী আমোলত ছোৱালী শিক্ষাৰ বিস্তাৰৰ বাবে খোলা হৈছিল। এই বিদ্যালয়খন থকা ঠাইডোখৰত এসময়ত জমিদাৰী আমোলত বাঘৰ পিঞ্জৰা আছিল। সেয়ে স্থানীয় লোকসকলে এতিয়াও এই স্কুলখনক 'বাঘেৰ খাচা' স্কুল বুলি নামকৰন কৰা দেখা যায়।) * গৌৰীপুৰ বালিকা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * প্ৰমথেশ বৰুৱা মহাবিদ্যালয় * প্ৰতাপ চন্দ্ৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় বা চমুকৈ পি চি ইনষ্টিটিউট। ( (ভাৰতবৰ্ষ‌ই স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ আগতে প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দেউতাক প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পাছলৈ প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱাই হাইস্কুললৈ ৰূপান্তৰিত কৰে আৰু দেউতাকৰ নাম অনুসৰি প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱা ইনষ্টিটিউট নাম ৰাখে।) বৰ্তমান বহুতো বেচৰকাৰী বিদ্যালয় গঢ়ি উঠিছে। [[File:Old School of Gauripur.jpg|thumb|গৌৰীপুৰৰ এখন পুৰণি বিদ্যালয়]] ==ৰাজনীতি== গৌৰীপুৰ [[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2009-10-05 | work = Assam | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ঠাই== * গৌৰীপুৰ গণেশ আখৰা মন্দিৰ * গৌৰীপুৰ ৰাজবাৰী *গৌৰীপুৰ ৰাজবাৰী হাৱাখানা, মাটিয়াবগ * মহামায়া মন্দিৰ * মদনমোহন মন্দিৰ [[File:Ganesh Akhara or Ganesh Temple of Gauripur.jpg|thumb|গৌৰীপুৰৰ গণেশ মন্দিৰ বা গণেশ আখৰা। গৌৰীপুৰৰ জমিদাৰ সকলৰ এসময়ৰ গণেশ আখৰা।]] [[File:Ganesh temple of Gauripur, Dhuburi district of Assam.jpg|thumb|গৌৰীপুৰৰ গণেশ আখৰা বা মন্দিৰ]] ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[প্ৰমথেশ চন্দ্ৰ বৰুৱা]], অভিনেতা। * প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱা (ৰঙামাটিৰ পৰা গৌৰীপুৰলৈ ৰাজধানী স্থানান্তৰিত কৰে ।) * [[প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা|ৰজা প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা‌]] (প্ৰতাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ পুত্ৰ ৰজা প্ৰভাত চন্দ্ৰ বৰুৱা আছিল গৌৰীপুৰ চহৰৰ মূল স্থাপতবিদ। গৌৰীপুৰৰ ৰাজহাউলি, মাটিয়াবগৰ হাৱাখানা আৰু দুই জীয়ৰী নীহাৰবালা বৰুৱা আৰু নীলিমা বৰুৱাৰ বাবে দুটা ৰাজহাউলি নিৰ্মাণ কৰে।) * [[পাৰ্বতী বৰুৱা]] (ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা হাতী মাউত।) * [[প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে]], লোকশিল্পী। * [[ৰেৱতী মোহন দত্ত চৌধুৰী]] ওৰফে শীলভদ্ৰ, সাহিত্যিক। বিশিষ্ট সাহিত্যিক ৰেৱতী মোহন দত্ত চৌধুৰীয়ে "মধুপুৰ বহুদুৰ " নামৰ কিতাপখন গৌৰীপুৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই লিখিছিল। * নীলিমা বৰুৱা * নীহাৰবালা বৰুৱা ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== 1.https://pragnews.com/index.php/regional-assamese/gauripur-rajbari-durga-puja [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] n4kuq1qkkjep50axqqlr5y5un5b6jl0 0 36172 625497 543955 2026-08-09T05:18:03Z TaDrian58 28293 /* গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্য্যালয় */ 625497 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দিছপুৰ | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | settlement_type = ৰাজধানী চহৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 26 | latm = 08 | lats = 27 | latNS = N | longd = 91 | longm = 47 | longs = 27 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|ভাৰত}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অঞ্চল]] | subdivision_name2 = [[পশ্চিম অসম]] | subdivision_type3 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name3 = [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ মহানগৰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|মুখ্যমন্ত্ৰী]] | leader_name1 = [[তৰুণ গগৈ]] | leader_title2 = [[অসমৰ ৰাজ্যপালসকলৰ তালিকা|ৰাজ্যপাল]] | leader_name2 = [[জানকী বল্লভ পাটনায়ক]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 55 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = চৰকাৰী | demographics1_title1 = ভাষা | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 781005 | area_code_type = Telephone code | area_code = 91 - (0) 361 - XX XX XXX | registration_plate = AS - 25 | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|AC]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | website = | footnotes = }} '''দিছপুৰ''' {{IPAc-en|d|I|s|'|p|u|r}},({{Lang-en|Dispur}}) [[অসম]]ৰ [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা]]ত অৱস্থিত [[গুৱাহাটী|বৃহত্তৰ গুৱাহাটী মহানগৰৰ]] অন্তৰ্গত এটা নগৰাঞ্চল। ১৯৭৩ চনৰ পৰাই এই অঞ্চলটো অসমৰ ৰাজধানী হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। অসম সচিবালয় আৰু অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰকাৰী কাৰ্য্যালয়সমূহ এই অঞ্চলত অৱস্থিত। ==ইতিহাস== মেঘালয় গঠন হোৱাৰ পিছত ১৯৭৩ চনত অসমৰ ৰাজধানী [[শ্বিলং|শ্বিলঙ]]ৰ পৰা দিছপুৰলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। ==স্বাস্থ্য সেৱা== দিছপুৰত বহুতো চিকিৎসালয় তথা স্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠান আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত জি. এন. আৰ. চি. হস্পিটেল, ডাউনটাউন হস্পিটেল, দিছপুৰ হস্পিটেল, দিছপুৰ পলিক্লিনিক এণ্ড নাৰ্ছিং হোম, জি. এন. আৰ. চি. আউটপেইচেন্ট ক্লিনিক আৰু ৰাজধানী ৰাজ্যিক চিকিৎসালয় উল্লেখযোগ্য। ==যাতায়ত ব্যৱস্থা== অসম ট্ৰাংক ৰোড আৰু জি এছ ৰোড দিছপুৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। ==শিক্ষা== দিছপুৰত ভালসংখ্যক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল- ;বিদ্যালয়: * দিছপুৰ উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * গোপাল বড়ো উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * শ্ৰীমন্ত শংকৰ একডেমী ;মহাবিদ্যালয়: * দিছপুৰ আইন মহাবিদ্যালয় * [[দিশপুৰ মহাবিদ্যালয়]] দিছপুৰ মহাবিদ্যালয় ১৯৭৮ চনত স্থাপিত কৰা হয় আনহাতে দিছপুৰ আইন মহাবিদ্যালয় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা হয়। ==ৰাজনীতি== দিছপুৰ [[গুৱাহাটী (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-05 | work = Assam | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==পৰ্যটনৰ স্থান== *শিল্পগ্ৰাম- থলুৱা লোককৃষ্টিৰ কেন্দ্ৰ *[[বশিষ্ঠাশ্ৰম দেৱালয়]]-শিৱ মন্দিৰ *[[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ]]- অসমৰ জাতীয় কলা-কৃষ্টিৰ সংগ্ৰহালয় ==গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্য্যালয়== * জনতা ভৱন (অসম সচিবালয়) * [[অসম বিধানসভা]] ভৱন * তথ্য আৰু জনসংযোগ সঞ্চালকালয় * কৰ ভৱন - ৰাজ্যিক সামগ্ৰী আৰু সেৱা কৰ আয়ুক্তালয় * [[ৰাষ্ট্ৰীয় কৃষি আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়ন বেংক]] (নাবাৰ্ড) - অসম আঞ্চলিক কাৰ্য্যালয় * [[গুৱাহাটী চাহ নিলাম কেন্দ্ৰ]] * নেডফি হাউচ্ * ক্ৰীড়া আৰু যুৱ কল্যাণ সঞ্চালকালয় * হাউচফেড কমপ্লেক্স * [[ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক]] - স্থানীয় মুখ্য কাৰ্য্যালয়, উত্তৰ-পূব মণ্ডল == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category}} * {{Wikivoyage-inline}} * [http://www.northeastindianews.com/category/assam-guwahati-breaking-news-headlines/dispur-news/ Dispur News Headlines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100502025242/http://www.northeastindianews.com/category/assam-guwahati-breaking-news-headlines/dispur-news/ |date=2010-05-02 }} * [http://www.guwahationline.in/About/Dispur/index.html#sthash.QKU56Lv0.dpuf/ About Dispur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614035252/http://www.guwahationline.in/About/Dispur/index.html#sthash.QKU56Lv0.dpuf/ |date=2013-06-14 }} {{ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] 43n695i29dgmj0nbrkqk4hy5f2bg7hi 625505 625497 2026-08-09T07:45:30Z TaDrian58 28293 /* শিক্ষা */ 625505 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দিছপুৰ | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | settlement_type = ৰাজধানী চহৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 26 | latm = 08 | lats = 27 | latNS = N | longd = 91 | longm = 47 | longs = 27 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|ভাৰত}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অঞ্চল]] | subdivision_name2 = [[পশ্চিম অসম]] | subdivision_type3 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name3 = [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ মহানগৰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|মুখ্যমন্ত্ৰী]] | leader_name1 = [[তৰুণ গগৈ]] | leader_title2 = [[অসমৰ ৰাজ্যপালসকলৰ তালিকা|ৰাজ্যপাল]] | leader_name2 = [[জানকী বল্লভ পাটনায়ক]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 55 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = চৰকাৰী | demographics1_title1 = ভাষা | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 781005 | area_code_type = Telephone code | area_code = 91 - (0) 361 - XX XX XXX | registration_plate = AS - 25 | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|AC]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | website = | footnotes = }} '''দিছপুৰ''' {{IPAc-en|d|I|s|'|p|u|r}},({{Lang-en|Dispur}}) [[অসম]]ৰ [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা]]ত অৱস্থিত [[গুৱাহাটী|বৃহত্তৰ গুৱাহাটী মহানগৰৰ]] অন্তৰ্গত এটা নগৰাঞ্চল। ১৯৭৩ চনৰ পৰাই এই অঞ্চলটো অসমৰ ৰাজধানী হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। অসম সচিবালয় আৰু অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰকাৰী কাৰ্য্যালয়সমূহ এই অঞ্চলত অৱস্থিত। ==ইতিহাস== মেঘালয় গঠন হোৱাৰ পিছত ১৯৭৩ চনত অসমৰ ৰাজধানী [[শ্বিলং|শ্বিলঙ]]ৰ পৰা দিছপুৰলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। ==স্বাস্থ্য সেৱা== দিছপুৰত বহুতো চিকিৎসালয় তথা স্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠান আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত জি. এন. আৰ. চি. হস্পিটেল, ডাউনটাউন হস্পিটেল, দিছপুৰ হস্পিটেল, দিছপুৰ পলিক্লিনিক এণ্ড নাৰ্ছিং হোম, জি. এন. আৰ. চি. আউটপেইচেন্ট ক্লিনিক আৰু ৰাজধানী ৰাজ্যিক চিকিৎসালয় উল্লেখযোগ্য। ==যাতায়ত ব্যৱস্থা== অসম ট্ৰাংক ৰোড আৰু জি এছ ৰোড দিছপুৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। ==শিক্ষা== দিছপুৰত ভালসংখ্যক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল- ;বিদ্যালয়: * দিছপুৰ চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * গোপাল বড়ো উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * শ্ৰীমন্ত শংকৰ একডেমী ;মহাবিদ্যালয়: * দিছপুৰ আইন মহাবিদ্যালয় * [[দিশপুৰ মহাবিদ্যালয়]] দিশপুৰ মহাবিদ্যালয় ১৯৭৮ চনত স্থাপিত কৰা হয় আনহাতে দিছপুৰ আইন মহাবিদ্যালয় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা হয়। ==ৰাজনীতি== দিছপুৰ [[গুৱাহাটী (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-05 | work = Assam | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==পৰ্যটনৰ স্থান== *শিল্পগ্ৰাম- থলুৱা লোককৃষ্টিৰ কেন্দ্ৰ *[[বশিষ্ঠাশ্ৰম দেৱালয়]]-শিৱ মন্দিৰ *[[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ]]- অসমৰ জাতীয় কলা-কৃষ্টিৰ সংগ্ৰহালয় ==গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্য্যালয়== * জনতা ভৱন (অসম সচিবালয়) * [[অসম বিধানসভা]] ভৱন * তথ্য আৰু জনসংযোগ সঞ্চালকালয় * কৰ ভৱন - ৰাজ্যিক সামগ্ৰী আৰু সেৱা কৰ আয়ুক্তালয় * [[ৰাষ্ট্ৰীয় কৃষি আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়ন বেংক]] (নাবাৰ্ড) - অসম আঞ্চলিক কাৰ্য্যালয় * [[গুৱাহাটী চাহ নিলাম কেন্দ্ৰ]] * নেডফি হাউচ্ * ক্ৰীড়া আৰু যুৱ কল্যাণ সঞ্চালকালয় * হাউচফেড কমপ্লেক্স * [[ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক]] - স্থানীয় মুখ্য কাৰ্য্যালয়, উত্তৰ-পূব মণ্ডল == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category}} * {{Wikivoyage-inline}} * [http://www.northeastindianews.com/category/assam-guwahati-breaking-news-headlines/dispur-news/ Dispur News Headlines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100502025242/http://www.northeastindianews.com/category/assam-guwahati-breaking-news-headlines/dispur-news/ |date=2010-05-02 }} * [http://www.guwahationline.in/About/Dispur/index.html#sthash.QKU56Lv0.dpuf/ About Dispur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614035252/http://www.guwahationline.in/About/Dispur/index.html#sthash.QKU56Lv0.dpuf/ |date=2013-06-14 }} {{ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] kuagtlthtnkh99pqzlj0n24xvr0e253 0 38120 625494 603966 2026-08-09T04:32:45Z ~2026-43805-59 51099 correct information write page! 625494 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} {{Infobox country |native_name = {{lang|ja|日本国}}<br />''নিপ্পন-ককু'' বা ''নিহন-ককু'' |common_name = জাপান |conventional_long_name = জাপান |image_flag = Flag of Japan.svg |image_coat = Imperial Seal of Japan.svg |symbol_type = ইম্পেৰিয়েল মোহৰ |other_symbol_type = জাপান চৰকাৰৰ মোহৰ |other_symbol = {{unbulleted list |[[চিত্ৰ:Goshichi no kiri.svg|75x75px|জাপান চৰকাৰৰ মোহৰ]]}} |image_map = Japan-location-cia.png |national_anthem = ''[[কিমিগায়’]]''{{spaces|2}}(君が代)<small><br />''সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজত্ব''</small> |official_languages = [[জাপানী ভাষা|জাপানী]] |capital = [[টকিঅ']] |latd=35 |latm=41 |latNS=N |longd=139 |longm=46 |longEW=E |largest_city = ট’কিঅ |government_type = [[সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ]] |leader_title1 = [[জাপানৰ সম্ৰাট|সম্ৰাট]] |leader_name1 = [[Naruhito]] |leader_title2 = [[জাপানৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী|প্ৰধানমন্ত্ৰী]] = |leader_name2 = [[শ্বিঞ্জ’ও আবে]] |area_rank = ৬২তম |area_magnitude = |area = ৩৭৭,৮৭৩ |areami2 = ১৪৫,৮৮৩ |percent_water = ০.৮ |population_estimate = ১২৭,৪৩৩,৪৯৪ |population_estimate_year = ২০০৭ |population_estimate_rank = ১০ম |population_census = ১২৭,৩৩৩,০০২ |population_census_year = ২০০৪ |population_density = ৩৩৭ |population_densitymi2 = ৮৭৩ |population_density_rank = ৩০তম |GDP_PPP_year = ২০০৬ |GDP_PPP = $৪.২২০ ট্ৰিলিয়ন |GDP_PPP_rank = ৩য় |GDP_PPP_per_capita = $৩৩,১০০^২ |GDP_PPP_per_capita_rank = ১২তম |GDP_nominal = $৪.৯১১ ট্ৰিলিয়ন |GDP_nominal_rank = ২য় |GDP_nominal_year = ২০০৬ |GDP_nominal_per_capita = $৩৮,৩৪১ |GDP_nominal_per_capita_rank = ১৪তম |sovereignty_type = [[জাপানৰ ইতিহাস|গঠন]] |established_event1 = জাতীয় ভিত্তি দিন |established_date1 = [[১১ ফেব্ৰুৱাৰী]], ৬৬০&nbsp;খ্ৰীষ্টপূৰ্বাব্দ |established_event2 = [[মেইজি সংবিধান]] |established_date2 = [[নৱেম্বৰ ২৯]] [[১৮৯০]] |established_event3 = [[জাপানী সংবিধান|বৰ্তমান সংবিধান]] |established_date3 = [[মে’ ৩]] [[১৯৪৭]] |established_event4 = [[চেন ফ্ৰেঞ্চিস্ক’ চুক্তি]] |established_date4 = [[এপ্ৰিল ২৮]] [[১৯৫২]] |HDI_year = ২০১৪ |HDI = {{increase}} ০.৮৯০ |HDI_rank = ১৭ |HDI_category = <span style="color:#009900;">অতি উচ্চ</span> |currency = [[জাপানী য়েন|য়েন]] (¥/円) |currency_code = JPY |country_code = JPN |time_zone = [[জাপান মান সময়]] |utc_offset = +৯ |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |cctld = [[.jp]] |calling_code = +৮১ |ISO_3166-1_alpha2 = JP |ISO_3166-1_alpha3 = JPN |ISO_3166-1_numeric = ৩৯২ |sport_code = JPN |vehicle_code = J }} '''জাপান''' (আই.পি.এ: zapan) ({{lang-ja|日本}} ''নিপ্পন'') [[এছিয়া]] মহাদেশৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ এটা দ্বীপ ৰাষ্ট্ৰ। দেশখন এছিয়া মহাদেশৰ পূৰ্ব উপকূলৰ ওচৰৰ উত্তৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰত অৱস্থিত। সৰু বৰ প্ৰায় ৩,০০০ দ্বীপ লগ হৈ জাপান গঠিত। চাৰিটা প্ৰধান দ্বীপ হ’ল হনছু, [[হোক্কাইডো]], কিয়ুছু আৰু ছিক’কু। ইয়াৰ উপৰিও জাপানত অনেক সৰু সৰু দ্বীপ আছে। জাপানীসকলে জাপানী ভাষাত তেওঁলোকৰ দেশক নিহ’ন বা নিপ্প’ন বোলে , যাৰ অৰ্থ "সূৰ্যৰ উৎস"। জাপান চীনা সাম্ৰাজ্যসমূহৰ পূৰ্বে অৱস্থিত বুলিয়েই এই নাম ৰখা হৈছিল। ইংৰাজীত জাপানক "land of the rising sun" অৰ্থাৎ "সূৰ্যোদয়ৰ দেশ"ও বোলা হয়। [[টকিঅ']] জাপানৰ বৃহত্তম চহৰ আৰু ৰাজধানী। = জাপানৰ ভৌগোলিক অৱস্থান = Japan হৈছে পূব এছিয়াৰ এখন দ্বীপৰাষ্ট্ৰ, যি প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ <ref>{{cite web |title=Japan Government |url=https://www.japan.go.jp/ |website=Japan Government}}</ref> উত্তৰ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ই এক বৃহৎ দ্বীপপুঞ্জ, যাৰ মূল চাৰিটা দ্বীপ হৈছে হোক্কাইডো, হোনছু, শিকোকু আৰু কিউশু। জাপানৰ প্ৰায় ৭৩% ভূমি পৰ্বতীয়, আৰু কেৱল প্ৰায় ২৭% সমতল। জাপানৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ হৈছে Mount Fuji (৩,৭৭৬ মিটাৰ)। জাপান Ring of Fire-ত অৱস্থিত হোৱাৰ <ref>{{cite web |title=Web Japan |url=https://web-japan.org/ |website=Web Japan}}</ref> বাবে ইয়াত সঘনাই ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয়গিৰিৰ ক্রিয়া দেখা যায়। জলবায়ু উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ ভিন্ন হয়। হোক্কাইডোত ঠাণ্ডা আৰু বৰফপাত বেছি, আনহাতে দক্ষিণ অঞ্চলত গৰম আৰু আদ্ৰ জলবায়ু দেখা যায়। জাপানৰ নদীসমূহ সাধাৰণতে চুটি আৰু খৰস্ৰোতা। ইয়াৰ ভিতৰত চিনানো নদী আটাইতকৈ দীঘল আৰু বিৱা হ্ৰদ আটাইতকৈ ডাঙৰ। This country king is futonchan! = জাপানৰ সংস্কৃতি = জাপানৰ সংস্কৃতি প্ৰাচীন পৰম্পৰা আৰু আধুনিকতাৰ এক মিশ্ৰণ। <ref>{{cite web |title=Japan National Tourism Organization |url=https://www.jnto.go.jp/ |website=JNTO}}</ref>ইয়াত ছিণ্টো আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ অধিক। জাপানী কলা-সংস্কৃতিৰ ভিতৰত কেলিগ্ৰাফী (Shodo), ইকেবানা (Ikebana) আৰু হাইকু কবিতা বিশেষ উল্লেখযোগ্য। বিশ্বৰ প্ৰথম উপন্যাস The Tale of Genji জাপানতে ৰচিত হৈছিল। জাপানী খাদ্যৰ ভিতৰত সুচি, ৰামেন আৰু টেম্পুৰা বিশ্বজুৰি জনপ্ৰিয়। পৰম্পৰাগত সাজ-পাৰ হৈছে কিমোনো। আধুনিক যুগত এনিমে আৰু মাংগা বিশ্বৰ যুৱ সমাজৰ মাজত বহুত জনপ্ৰিয়। = জাপানৰ জনগাঁথনি = জাপানৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ১২.৫ কোটি। দেশখনত <ref>{{cite web |title=Ministry of Foreign Affairs Japan |url=https://www.mofa.go.jp/ |website=MOFA Japan}}</ref>অধিকাংশ মানুহ উপকূলীয় সমতল অঞ্চলত বাস কৰে। জাপানত জন্মহাৰ কম আৰু বৃদ্ধ লোকৰ সংখ্যা অধিক। এই কাৰণে ইয়াক “aging society” বুলি কোৱা হয়। জাপানত গড় আয়ুস বহুত বেছি — মহিলাৰ প্ৰায় ৮৭ বছৰ আৰু পুৰুষৰ প্ৰায় ৮১ বছৰ। অধিকাংশ জনসংখ্যা জাপানিজ, আৰু দেশখনত শিক্ষা হাৰ প্ৰায় ১০০%। = জাপানৰ অৰ্থনীতি = জাপান বিশ্বৰ অন্যতম শক্তিশালী অৰ্থনীতি। ই আমেৰিকা আৰু China-ৰ পিছতে অন্যতম বৃহৎ অৰ্থনীতি। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত জাপানে দ্ৰুত উন্নতি কৰি “Economic Miracle” লাভ কৰে। মুখ্য উদ্যোগসমূহ: অটোম’বাইল (Toyota, Honda, Nissan) ইলেক্ট্ৰনিক্স (Sony, Panasonic) ৰবটিক্স জাপানৰ অৰ্থনীতি ৰপ্তানিৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰশীল। = জাপানৰ শিক্ষা ব্যৱস্থা = জাপানৰ শিক্ষা ব্যৱস্থা বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম উন্নত। ই ‘৬-৩-৩-৪’ আৰ্হিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। প্ৰাথমিক আৰু নিম্ন মাধ্যমিক শিক্ষা বাধ্যতামূল। জাপানত নৈতিক শিক্ষা, শৃংখলা আৰু<ref>{{cite web |title=Japan Culture |url=https://www.japan.travel/en/uk/inspiration/culture/ |website=Japan Travel }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিজে বিদ্যালয় পৰিষ্কাৰ কৰে, যাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ দায়িত্ববোধ বৃদ্ধি পায়। なんだこれ！情報が少ねーじゃねーか！ もっと書けよ！ {{-}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 1. [guwahatiguide24 https://guwahatiguide24.blogspot.com/2026/04/blog-post_06.html ] ==আৰু চাওক== * [[ভাৰত]] * [[আৰ্মেনিয়া]] ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.kantei.go.jp/foreign/index-e.html Kantei.go.jp], official site of the Prime Minister of Japan and His Cabinet * [http://www.kunaicho.go.jp/eindex.html Kunaicho.go.jp], official site of the Imperial House * [http://www.ndl.go.jp/en/index.html National Diet Library] * [http://www.gov-online.go.jp/eng/index.html Public Relations Office] * [http://www.jnto.go.jp/eng/ Japan National Tourist Organization] * {{wikivoyage-inline}} * {{CIA World Factbook link|ja|Japan}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/japan.htm Japan] from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Asia/Japan}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-14918801 Japan] profile from [[BBC News]] * [http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=JA Energy Profile for Japan] from the US Energy Information Administration * [http://www.oecd.org/japan/ Japan] from the Organisation for Economic Co-operation and Development * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=JP Key Development Forecasts for the Japan] from International Futures {{Countries of Asia}} [[শ্ৰেণী:এছিয়াৰ দেশ]] [[শ্ৰেণী:জাপান|*]] [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহ]] 1ql2flxaoknodfe6aaxpc9vhq8ad2vc 0 38475 625374 422076 2026-08-08T13:54:21Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625374 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{Short description|24th chapter of the Qur'an}}{{Infobox surah|Name_of_Chapter=Ligbt|Arabic_name=سورة الفاتحة|Screenshot_of_Surah=|Caption=|Classification=[[মক্কান ছূৰা|মাক্কী]]|Meaning_of_the_name=|Other_names=|Time_of_revelation=|Sura_number=১|Number_of_verses=৭|Juz'_number=|Hizb_number=|Number_of_Rukus=১|Number_of_sajdahs=|Number_of_words=|Number_of_letters=|Harf-e-Mukatta'at=|Subjectwise_ayat=|Previous_Sura=[[আন-নাছ|কোৰআন ১১৪]]|Next_Sura=[[আল-বাক্বাৰা|কোৰআন ২]]|sound=|sound_title=|sound_description=}}{{Quran}}[[Image:Al Fatihah - naskh script.jpg|thumb|চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতকৰ এক পাণ্ডুলিপিত ছূৰা আল ফাতিহা]] [[চিত্ৰ:Chapter_1,_Al-Fatiha_(Mujawwad)_-_Recitation_of_the_Holy_Qur'an.mp3|right|thumb|ٱلۡفَاتِحَةِ]] '''ছূৰা আল ফাতিহা''' ({{lang-ar|سورة الفاتحة}}) [[মুছলিম]]সকলৰ ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ [[কোৰআন]]ৰ ১ নম্বৰ [[ছূৰা]](অধ্যায়), ইয়াৰ [[আয়াত]]ৰ সংখ্যা ৭ আৰু [[ৰুকু]]ৰ সংখ্যা ১। ফাতিহা শব্দটো আৰবী "ফাতহুন" শব্দজাত; যাৰ অৰ্থ "উন্মুক্তকৰণ।" ই [[আল্লাহ]]'ৰ তৰপৰ পৰা বিশেষ উপহাৰ। ছূৰা আল ফাতিহা অন্যান্য ছূৰাৰ নিচিনা [[বিছমিল্লাহিৰ ৰাহমানিৰ ৰাহীম]] দি আৰম্ভ। আল ফাতিহা ছূৰাটো [[মক্কা]]ত অৱতীৰ্ণ হৈছে। সেয়েহে ই [[মক্কান ছূৰা|মক্কী ছূৰা]] হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ। <ref name="Maududi">{{cite book|last=Maududi|first=Sayyid Abul Ala|title=Tafhim Al Quran|url=http://www.englishtafsir.com/Quran/1/index.html|access-date=2013-06-17|archive-date=2013-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130728184437/http://www.englishtafsir.com/Quran/1/index.html|url-status=live}}</ref> ==সাৰাংশ== হাদীছত ছূৰা আল-ফাতিহা আল্লাহ আৰু তেওঁৰ বান্দা (পাঠ কৰা ব্যক্তি)ৰ মাজত দুটা অৰ্ধত ভাগ কৰা হৈছে বুলি বৰ্ণিত হৈছে, প্ৰথম তিনিটা আয়াত তেওঁৰ আধা আৰু শেষৰ তিনিটা আয়াত বান্দাৰ।<ref>{{Cite book|last=Ibn al-Hajjaj|first=Abul Hussain Muslim|url=|title=Sahih Muslim - 7 Volumes|publisher=Darussalam|year=2007|isbn=978-9960991900|volume=1|pages=501–503}}</ref> ''[[বিছমিল্লাহিৰ ৰাহমানিৰ ৰাহীম|বিছমিল্লাহ]]'' ''ছূৰা''ৰ প্ৰথম আয়াত নেকি, আনকি প্ৰথমতে এটা আয়াত নেকি সেই সম্পৰ্কে মতানৈক্য আছে।<ref>{{Cite book|last=Mubarakpuri|first=Safiur Rahman|title=Tafsir Ibn Kathir (10 Volumes; Abridged)|publisher=Darussalam|year=2000|isbn=9781591440208|pages=25|quote=[The scholars] disagree over whether [Bismillah] is a separate Ayah before every Surah, or if it is an Ayah, or a part of an Ayah, included in every Surah where the Bismillah appears in its beginning. [...] The opinion that Bismillah is an Ayah of every Surah, except [At-Tawbah], was attributed to (the Companions) Ibn 'Abbas, Ibn 'Umar, Ibn Az-Zubayr, Abu Hurayrah and 'Ali. This opinion was also attributed to the Tabi'in 'Ata', Tawus, Sa'id bin Jubayr, Makhul and Az-Zuhri. This is also the view of 'Abdullah bin Al-Mubarak, Ash-Shaf i'i, Ahmad bin Hanbal, (in one report from him) Ishaq bin Rahwayh, and Abu 'Ubayd Al-Qasim bin Salam. On the other hand, Malik, Abu Hanifah and their followers said that Bismillah is not an Ayah in Al-Fatihah or any other Surah. Dawud said that it is a separate Ayah in the beginning of every Surah, not part of the Surah itself, and this opinion was also attributed to Ahmad bin Hanbal. Malik, Abu Hanifah and their followers said that Bismillah is not an Ayah in Al-Fatihah or any other Surah. Dawud said that it is a separate Ayah in the beginning of every Surah, not part of the Surah itself, and this opinion was also attributed to Ahmad bin Hanbal.}}</ref> অধ্যায়টোৰ আৰম্ভণিতে ''[[আলহামদুলিল্লাহ]]'' বাক্যাংশৰে [[ইছলামত ঈশ্বৰ|আল্লাহ]]ৰ প্ৰশংসা কৰি, আৰু কোৱা হৈছে যে সকলো সৃষ্টিৰ ওপৰত আল্লাহৰ সম্পূৰ্ণ কৰ্তৃত্ব আছে (১/২),<ref>{{Cite book|last=Mubarakpuri|first=Safiur Rahman|title=Tafsir Ibn Kathir (10 Volumes; Abridged)|publisher=Darussalam|year=2000|isbn=9781591440208|pages=33–37}}</ref> যে তেওঁ [[ইছলামত ঈশ্বৰৰ নাম|''আৰ-ৰহমান আৰ-ৰহিম'']] বা পৰম কৃপাময় আৰু দয়ালু (২/৩ আয়াত),<ref>{{Cite book|last=Mubarakpuri|first=Safiur Rahman|title=Tafsir Ibn Kathir (10 Volumes; Abridged)|publisher=Darussalam|year=2000|isbn=9781591440208|pages=30–33, 37}}</ref> আৰু যে তেওঁ [[কিয়ামত|বিচাৰৰ দিন]]ত সকলো আৰু সকলোৰে প্ৰকৃত মালিক আৰু হ'ব (৩/৪ আয়াত)।<ref>{{Cite book|last=Mubarakpuri|first=Safiur Rahman|title=Tafsir Ibn Kathir (10 Volumes; Abridged)|publisher=Darussalam|year=2000|isbn=9781591440208|pages=39–42}}</ref> বান্দাৰ অৰ্ধেক অংশক সামৰি লোৱা শেষৰ তিনিটা আয়াতৰ আৰম্ভণিতে বান্দৰ দ্বাৰা কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে কেৱল আল্লাহৰ ইবাদত কৰে আৰু সহায় বিচাৰে (আয়াত ৪/৫), তেওঁক ''[[চিৰাত আল-মুস্তাকিম]]''লৈ পথ প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে। (সৰল পথ) যিসকলৰ প্ৰতি আল্লাহে প্ৰচুৰতা প্ৰদান কৰিছে, আৰু যিসকলে তেওঁৰ ক্ৰোধ অৰ্জন কৰিছে তেওঁলোকৰ নহয় (৫-৬/৬-৭ আয়াত)।<ref>{{Cite book|last=Mubarakpuri|first=Safiur Rahman|title=Tafsir Ibn Kathir (10 Volumes; Abridged)|publisher=Darussalam|year=2000|isbn=9781591440208|pages=42–55}}</ref> কিছুমান মুছলমান ধাৰাভাষ্যকাৰে বিশ্বাস কৰে যে [[ইহুদী]] আৰু [[খ্ৰীষ্টান]] ক্ৰমে আল্লাহৰ ক্ৰোধ উদগনি দিয়া আৰু বিপথে পৰিচালিত হোৱাসকলৰ উদাহৰণ.<ref name="Leaman">{{cite book|last=Leaman|first=Oliver|url=https://books.google.com/books?id=isDgI0-0Ip4C&q=%22The+Prophet+interpreted+those+who+incurred+God%E2%80%99s+wrath+as+the+Jews+and+the+misguided+as+the+Christians%22&pg=PA614|title=The Qur'an: an Encyclopedia|date=2006|publisher=[[Routledge]]|isbn=0-415-32639-7|editor=Leaman, Oliver|page=614|quote=The Prophet interpreted those who incurred God's wrath as the Jews and the misguided as the Christians.|author-link=Oliver Leaman|access-date=2020-11-05|archive-date=2021-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210328155435/https://books.google.com/books?id=isDgI0-0Ip4C&q=%22The+Prophet+interpreted+those+who+incurred+God%E2%80%99s+wrath+as+the+Jews+and+the+misguided+as+the+Christians%22&pg=PA614|url-status=live}}</ref><ref name="interpretation2">{{cite book|last=Ayoub|first=Mahmoud M.|url=https://books.google.com/books?id=sIXpFtvp2JYC&pg=PA49|title=The Qur'an and Its Interpreters: v.1: Vol 1|date=January 1984|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0873957274|page=49|quote=Most commentators have included the Jews among those who have "incurred" divine wrath and the Christians among those who have "gone astray".(Tabari, I, pp. 185-195; Zamakhshari, I, p. 71)|author-link=Mahmoud M. Ayoub|access-date=2020-11-05|archive-date=2021-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210328155501/https://books.google.com/books?id=sIXpFtvp2JYC&pg=PA49|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Ibn Kathir|author-link=Ibn Kathir|title=The Quran Commentaries for 1.7 Al Fatiha (The opening)|url=https://quranx.com/tafsirs/1.7|access-date=24 January 2020|work=QuranX|archive-date=29 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529191410/https://quranx.com/tafsirs/1.7|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Al-Amin Ash-Shanqit, Muhammad|date=10 October 2012|title=Tafsir of Chapter 001: Surah al-Fatihah (The Opening)|url=https://sunnahonline.com/library/the-majestic-quran/431-tasfir-of-chapter-1-surah-al-fatihah-the-opening|access-date=24 January 2020|work=Sunnah Online|archive-date=31 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190531145652/https://sunnahonline.com/library/the-majestic-quran/431-tasfir-of-chapter-1-surah-al-fatihah-the-opening|url-status=live}}</ref><ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=Iti-dplakf4| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211117/Iti-dplakf4| archive-date=2021-11-17 | url-status=live|title=The greatest recitation of Surat al-Fatiha|date=6 June 2007|people=Al Kindari, Fahad|publisher=Sweden [[Dawah]] Media Production (on behalf of High Quality & I-Media); LatinAutor - Warner Chappell|access-date=20 December 2019|quote=The saying of the Exalted, 'not the Path of those who have earned Your Anger, nor of those that went astray': the majority of the scholars of tafseer said that 'those who have earned Your Anger' are the Jews, and 'those that went astray' are the Christians, and there is the hadeeth of the Messenger of Allaah (SAW) reported from Adee bin Haatim (RA) concerning this. And the Jews and the Christians even though both of them are misguided and both of them have Allaah's Anger on them - the Anger is specified to the Jews, even though the Christians share this with them because the Jews knew the truth and rejected it and deliberately came with falsehood, so the Anger (of Allah being upon them) was the description most befitting them. And the Christians were ignorant, not knowing the truth, so misguidance was the description most befitting them. So with this the saying of Allaah, 'so they have drawn on themselves anger upon anger' (2:90) clarifies that the Jews are those that 'have earned your Anger'. And likewise His sayings, 'Say: shall I inform you of something worse than that, regarding the recompense from Allaah: those (Jews) who incurred the Curse of Allaah and His Anger' (5:60)}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|title=Surah Al-Fatihah, Chapter 1|url=https://www.al-islam.org/enlightening-commentary-light-holy-quran-vol-1/surah-al-fatihah-chapter-1|access-date=11 December 2019|work=[[al-islam.org]]|date=23 January 2014|quote=Some of the commentators believe that / dallin / 'those gone astray' refers to the misguided of the Christians; and / maqdubi 'alayhim / 'those inflicted with His Wrath' refers to the misguided of the Jews.|archive-date=8 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208094137/https://www.al-islam.org/enlightening-commentary-light-holy-quran-vol-1/surah-al-fatihah-chapter-1|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=al-Jalalayn|author-link=Tafsir al-Jalalayn|title=The Tasfirs|url=https://www.altafsir.com/Tafasir.asp?tMadhNo=1&tTafsirNo=74&tSoraNo=1&tAyahNo=7&tDisplay=yes&UserProfile=0&LanguageId=2|access-date=7 February 2020|work=altafsir.com|archive-date=4 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904084752/https://www.altafsir.com/Tafasir.asp?tMadhNo=1&tTafsirNo=74&tSoraNo=1&tAyahNo=7&tDisplay=yes&UserProfile=0&LanguageId=2|url-status=live}}</ref><ref name = "ExplantionQur'an">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yLKkvUGFP34C |last=Abdul-Rahman|first=Muhammad Saed|title=The meaning and explanation of the glorious Qur'an, 2nd Edition, Volume 1 |publisher=MSA Publication Limited |year=2009|isbn=978-1-86179-643-1}}</ref>{{rp|45}} আন কিছুমানে ইয়াক সকলো সময়ৰ ''সকলো'' ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টানৰ একচেটিয়া নিন্দা হিচাপে লয়।<ref>{{cite news|author=Bostom, Andrew|author-link=Andrew Bostom|date=29 May 2019|title=Ramadan Koran lesson: Curse Jews and Christians 17-times daily: Part 1|work=[[Israel National News]]|url=http://www.israelnationalnews.com/Articles/Article.aspx/23948|access-date=9 December 2019|archive-date=30 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191130175303/http://www.israelnationalnews.com/Articles/Article.aspx/23948|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Bostom, Andrew|author-link=Andrew Bostom|date=29 May 2019|title=Ramadan Koran lesson: Curse Jews and Christians 17-times daily: Part 2|url=http://www.israelnationalnews.com/Articles/Article.aspx/23949|access-date=9 December 2019|work=[[Israel National News]]|archive-date=9 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209040013/http://www.israelnationalnews.com/Articles/Article.aspx/23949|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author=Shrenzel, Israel|date=4 September 2019|title=Verses and Reality: What the Koran Really Says about Jews|work=[[Jerusalem Center for Public Affairs]]|url=http://jcpa.org/article/verses-and-reality-what-the-koran-really-says-about-jews/|access-date=8 December 2019|archive-date=9 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209040015/http://jcpa.org/article/verses-and-reality-what-the-koran-really-says-about-jews/|url-status=live}}</ref> [[নবেল কোৰআন (হিলালি–খান)]], যিটো সমগ্ৰ ইংৰাজী ভাষী বিশ্বৰ বেছিভাগ ইছলামিক কিতাপৰ দোকান আৰু চুন্নী মছজিদত আটাইতকৈ বেছি প্ৰচাৰিত কোৰআন বুলি কোৱা হয়, ই দুয়োটা গোটক ক্ৰমে ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টান বুলি সংজ্ঞায়িত কৰে।<ref>{{cite web|url=https://noblequran.com/surah-alfatihah/|title=Interpretation of the meanings of the Noble Quran - Surah 1|author=Hilali-Khan|date=2020|work=[[King Fahd Complex for the Printing of the Holy Quran]]|access-date=2022-11-03|archivedate=2020-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200601113245/http://noblequran.com/surah-alfatihah/|deadurl=yes}}</ref> আন [[মুছলমান|মুছলমান]] ধাৰাভাষ্যকাৰসকলে এই আয়াতবোৰক কেৱল এটা নিৰ্দিষ্ট গোটৰ লোকৰ কথা কোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা নাই, বৰঞ্চ এইবোৰক অধিক সাধাৰণ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name=":0">{{Cite book|last=Asad|first=Muhammad|url=http://www.muhammad-asad.com/Message-of-Quran.pdf|title=The Message of the Quran, Commentary on Surah Fatiha|pages=23–24|quote=According to almost all the commentators, God's "condemnation" (ghadab, lit., "wrath") is synonymous with the evil consequences which man brings upon himself by wilfully rejecting God's guidance and acting contrary to His injunctions. ... As regards the two categories of people following a wrong course, some of the greatest Islamic thinkers (e.g. Al-Ghazali or, in recent times, Muhammad 'Abduh) held the view that the people described as having incurred "God's condemnation" - that is, having deprived themselves of His grace - are those who have become fully cognizant of God's message and, having understood it, have rejected it; while by "those who go astray" are meant people whom the truth has either not reached at all, or to whom it has come in so garbled and corrupted a form as to make it difficult for them to recognize it as the truth (see 'Abduh in Manar I, 68 ff.).|author-link=Muhammad Asad|access-date=2019-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191126180926/http://www.muhammad-asad.com/Message-of-Quran.pdf|archive-date=2019-11-26|url-status=live|archivedate=2019-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191126180926/http://www.muhammad-asad.com/Message-of-Quran.pdf}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=Ali|first=Abdullah Yusuf|url=http://www.ulc.org/wp-content/uploads/2012/10/English-Quran-With-Commentaries.pdf|title=The Meaning of The Noble Qur'an, Commentary on al-Fatiha|year=2006|pages=7|quote=...those who are in the darkness of Wrath and those who stray? The first are those who deliberately break God's law; the second those who stray out of carelessness or negligence. Both are responsible for their own acts or omissions. In opposition to both are the people who are in the light of God's Grace: for His Grace not only protects them from active wrong ... but also from straying into paths of temptation or carelessness. The negative gair should be construed as applying not to the way, but as describing men protected from two dangers by God's Grace.|author-link=Abdullah Yusuf Ali|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312164616/http://www.ulc.org/wp-content/uploads/2012/10/English-Quran-With-Commentaries.pdf|archive-date=2017-03-12|access-date=2022-11-03|archivedate=2017-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170312164616/http://www.ulc.org/wp-content/uploads/2012/10/English-Quran-With-Commentaries.pdf}}</ref><ref>{{Cite book|last=Shafi|first=Muhammad|url=http://www.islamicstudies.info/quran/maarif/maarif.php?sura=1|title=Ma'ariful Qur'an|pages=78–79|author-link=Muhammad Shafi Deobandi|access-date=2019-12-13|archive-date=2020-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718160303/http://www.islamicstudies.info/quran/maarif/maarif.php?sura=1|url-status=live|archivedate=2020-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200718160303/http://www.islamicstudies.info/quran/maarif/maarif.php?sura=1}}</ref><ref>{{Cite book|title=Tafsir al-Kabir, al-Razi, التفسير الكبير, Tafsir Surah al-Fatiha}}</ref><ref>{{Cite book|title=Al-Kashshaaf, Al-Zamakhshari, الكشاف, Commentary on surah al-Fatiha}}</ref><ref name="Maududi2">{{cite book|last=Maududi|first=Imam Sayyid Abul Ala|url=http://www.englishtafsir.com/Quran/1/index.html|title=Tafhim Al Quran|author-link=Abul A'la Maududi|access-date=2013-06-17|archive-date=2013-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130728184437/http://www.englishtafsir.com/Quran/1/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://corpuscoranicum.de/kommentar/index/sure/1/vers/1|title=Corpus Coranicum: Commentary on the Quran. Chronologisch-literaturwissenschaftlicher Kommentar zum Koran, hg. von der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften durch Angelika Neuwirth unter Mitarbeit von Ali Aghaei und Tolou Khademalsharieh, unter Heranziehung von Übersetzungen von Nicolai Sinai.|last=|first=|date=15 November 2021|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|quote=Das anaphorische ʾiyyāka (V. 6) betont die Exklusivität des Angerufenen, der anders als im Fall der paganen mušrikūn, die Gott zwar in extremen Situationen um Hilfe rufen, ihm aber nicht dienen, vgl. Q 17:67, Adressat sowohl von Hilferufen als auch von Gottesdienst ist. An diese im Zentrum stehende Affirmation der Alleinverehrung Gottes schließt die Bitte um Rechtleitung an (V. 7). Der hier erhoffte ‚gerade Weg‘ soll demjenigen der bereits von Gott mit Huld bedachten Vorläufern folgen. Sie werden nicht explizit gemacht und dürften zur Zeit der Entstehung der fātiḥa auch unbestimmt intendiert sein. Erst später – mit der Herausbildung von Kollektivbildern - ließen sich die Zielgruppen ex silentio erschließen}}</ref> ==[[আয়াত]]সমূহৰ অসমীয়া অনুবাদঃ== ১:১■ (আৰম্ভ কৰিছোঁ) পৰম কৰুণাময় পৰম দয়ালু [[আল্লাহ]]ৰ নামত। ১:২■ সকলো ধৰণৰ হামদ (প্ৰশংসা) বিশ্বজগতৰ ৰব আল্লাহৰ বাবে ১:৩■ যিজন পৰম কৰুণাময়, পৰম দয়ালু ১:৪■ বিচাৰ দিৱসৰ মালিক ১:৫■ আমি কেৱল তোমাৰেই [[ইবাদত]] কৰোঁ, আৰু তোমাৰ ওচৰতেই সাহায্য প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ ১:৬■ আমাক সৰল পথৰ [[হিদায়ত]] দিয়া ১:৭■ তেওঁলোকৰ পথ, যিসকলক তুমি নিয়ামত (অনুগ্ৰহ) প্ৰদান কৰিছা, যিসকলৰ ওপৰত তোমাৰ ক্ৰোধ অহা নাই আৰু যিসকল পথভ্ৰষ্টও নহয়। <ref name="কোৰআনৰ অসমীয়া অনুবাদ">[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.app.islamic.quran.as </ref> ==নামকৰণ== ==অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ সময়কাল== ==বিষয়বস্তু== ''ছূৰা''ৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে আটাইতকৈ বেছি গ্ৰহণযোগ্য মতামত হৈছে [[ইবনে আব্বাছ]]ৰ মতামত, অন্যান্যৰ লগতে, যে আল-ফাতিহা এটা [[মক্কান ছূৰা|মক্কান ''ছূৰা'']], যদিও... কিছুমানে বিশ্বাস কৰে যে ই হয় [[মদিয়ান ছূৰা|মদিনা ছূৰা]] নহয় [[মক্কা]] আৰু [[মদিনা]] দুয়োখনতে অৱতীৰ্ণ হৈছে।<ref>{{cite book|last=Ahmad|first=Mirza Bahir Ud-Din|title=The Quran with English Translation and Commentary|publisher=Islam International Publications Ltd.|year=1988|isbn=1-85372-045-3|pages=1}}</ref> বেছিভাগ ৰাবীয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে আল-ফাতিহা হৈছে [[মুহাম্মাদ]]ৰ ওচৰত অৱতীৰ্ণ হোৱা প্ৰথম সম্পূৰ্ণ ছূৰা।<ref name="Maududi" /> আল-ফাতিহা (উপোলনকাৰী) নামটোৱে ''ছূৰা''ক [[মুছহাফ]]ত প্ৰথম হোৱা, প্ৰতিটো ''[[ৰকাত]]''ত প্ৰথম পঢ়া বুলি বুজাব পাৰে। ''[[ছালাহ]]''ৰ, বা বহুতো ইছলামিক পৰম্পৰাত ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণক আৰম্ভণিৰ নামাজ হিচাপে। শব্দটো নিজেই [[triliteral root|root]] ৰ পৰা আহিছে। যাৰ অৰ্থ "খোলা, বুজাই দিয়া, প্ৰকাশ কৰা, জয় কৰা", ইত্যাদি।<ref name="Maududi" /><ref>জোচেফ ই বি লুম্বাৰ্ড "ছুৰাত আল-ফাতিহাৰ ওপৰত টীকা," ''কোৰআনৰ অধ্যয়ন''। সম্পাদক। ছেইয়েদ হোছেইন নাছৰ, কেনাৰ ডাগলি, মাৰিয়া ডাকাকে, জোচেফ লামবাৰ্ড, মহম্মদ ৰুষ্টম (ছান ফ্ৰান্সিস্কো: হাৰ্পাৰ ৱান, ২০১৫), পৃ. ৩.</ref> আল-ফাতিহাক আন কেইবাটাও নামেৰেও জনা যায়, যেনে- আল-হামদ (প্ৰশংসা), আছ-ছালাহ (নামাজ), উম্ম আল-কিতাব (কিতাপৰ মাতৃ), উম্ম আল-কুৰাণ (কোৰআনৰ মাতৃ) ৷ ,<ref>{{Cite web|title=Hadith - The Book of the Commencement of the Prayer - Sunan an-Nasa'i - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|url=https://sunnah.com/nasai/11/39|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813144611/https://sunnah.com/nasai/11/39|archive-date=2020-08-13|access-date=2020-11-30|website=sunnah.com}}</ref> ছাব'আ মিন আল-মাথানী (সাতটা পুনৰাবৃত্তি, কোৰআন ১৫:৮৭ৰ পৰা),<ref name="khoi">{{cite book|author=Abu al-Qasim al-Khoei|title=[[Al-Bayan Fi Tafsir al-Quran]]|pages=446|author-link=Abu al-Qasim al-Khoei}}</ref> আৰু এছ-শ্বিফা' (নিৰাময়)।<ref>জোচেফ ই বি লাম্বাৰ্ড, "চুৰাত আল-ফাতিহাৰ পৰিচয়", ''দ্য ষ্টাডি কোৰআন''। সম্পাদক। ছেইয়েদ হোছেইন নাছৰ, কেনাৰ ডাগলি, মাৰিয়া ডাকাকে, জোচেফ লামবাৰ্ড, মহম্মদ ৰুষ্টম (ছান ফ্ৰান্সিস্কো: হাৰ্পাৰ ৱান, ২০১৫), পৃ. ৩.</ref><ref name=":2">{{Cite book|last=Mubarakpuri|first=Safiur Rahman|title=Tafsir Ibn Kathir (10 Volumes; Abridged)|publisher=Darussalam|year=2000|isbn=9781591440208|pages=7–8}}</ref> ==বৈশিষ্ট্য== ==সংক্ষিপ্ত ব্যা== {{কোৰআনৰ ছূৰাসমূহ}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ইছলাম ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:কোৰআন]] [[শ্ৰেণী:ছূৰা]] [[শ্ৰেণী:আল-কোৰআনৰ ছূৰাসমূহ]] [[শ্ৰেণী:মক্কান ছূৰা]] b6wlth34hncpaa1dly2sct4zvqg75u3 0 40574 625495 561895 2026-08-09T04:40:49Z TaDrian58 28293 /* শিক্ষা */ 625495 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = টীয়ক | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]]ত টীয়কৰ অৱস্থান | latd = 26 | latm = 50 | lats = 27 | latNS = N | longd = 94 | longm = 25 | longs = 30 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[যোৰহাট জিলা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code =785112 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0376 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''টীয়ক''' [[অসম]]ৰ [[যোৰহাট জিলা]]ত অৱস্থিত এখন ঠাই। ই [[যোৰহাট]] নগৰৰ পৰা প্ৰায় ২৫ কি:মি: দূৰত অৱস্থিত। == ভৌগোলিক বিৱৰণ == ভৌগোলিকভাৱে টীয়ক {{সাঁচ:Coord|26.50|N|94.25|E|}} ত অৱস্থিত।<ref>http://www.maplandia.com/india/assam/jorhat/teok/</ref><ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.maphill.com/india/assam/jorhat/teok/ |access-date=2015-09-06 |archivedate=2019-08-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190801023910/http://www.maphill.com/india/assam/jorhat/teok/ |deadurl=yes }}</ref> == যাতায়ত == [[৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ (ভাৰত)|ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৩৭]]এ যোৰহাটক অসমৰ আন ঠাইসমূহৰ লগত সংযোগ কৰিছে। যোৰহাটৰ [[ৰৰৈয়া বিমানবন্দৰ]]টো হৈছে টীয়কৰ নিকটবৰ্ত্তী বিমানবন্দৰ। <span class="cx-segment" data-segmentid="95"></span> == শিক্ষা == টীয়কৰ প্ৰধান শিক্ষানুষ্ঠান ‌সমূহ হৈছে- ===বিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকমল বেজবৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, বলমা * বনাই উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * জ্যোতি বিদ্যাপীঠ, টীয়ক * টীয়ক জাতীয় বিদ্যালয় * টীয়ক উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় <br> * হলি ফ্লাৱাৰ হাই স্কুল<br> * টীয়ক উচ্চ মাধ্যমিক বালিকা বিদ্যালয় * টীয়ক ৰজাবাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় * বেন গাৰ্ডেন হাই স্কুল * টীয়ক ৰজাবাৰী চৰকাৰী নিম্ন বুনিয়াদী বিদ্যালয় * টীয়ক চিনিয়ৰ ছেকেণ্ডেৰী স্কুল ===মহাবিদ্যালয়=== * [[চন্দ্ৰ কমল বেজবৰুৱা মহাবিদ্যালয়]], টীয়ক<ref>http://www.ckbcollegeteok.com/</ref> ===নিম্ন: মহাবিদ্যালয়=== * জ্ঞানপীঠ একাডেমী * ৰেণু বড়া মেম'ৰিয়েল একাডেমী ===বিশ্ববিদ্যালয়=== * [[অসম মহিলা বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[আউনীআটী বিশ্ববিদ্যালয়]] == ৰাজনীতি == টীয়ক ১০২ নং [[টীয়ক (বিধানসভা সমষ্টি)]] আৰু [[যোৰহাট (লোকসভা সমষ্টি)]] ৰ অন্তৰ্গত। == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:যোৰহাট জিলা]] fphozenp2ktngwadim587wlusy8tdo3 0 41366 625381 380074 2026-08-08T14:53:55Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625381 wikitext text/x-wiki তলৰ তালিকাখনত [[আৰবী ভাষা]] শব্দৰূপে প্ৰকাশ কৰা, [[ইছলামী সংস্কৃতি|ইছলামী]] আৰু [[আৰৱ]] পৰম্পৰাৰ পৰা আহৰণ কৰা কিছুমান বিশেষ [[ধাৰণা]] সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। এই তালিকাখনৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে বহু বানানৰ দ্বাৰ্থতা দূৰ কৰা, এই ধাৰণাসমূহৰ অব্যৱহৃত বানানসমূহৰ টোকা প্ৰস্তুত কৰা, ধাৰণাসমূহ এটা বা দুটা শাৰীত প্ৰকাশ কৰা, ধাৰণাসমূহৰ সন্ধান সহজলভ্য কৰা আৰু ইছলামৰ সকলো অনন্য ধাৰণা একে ঠাইতে উপলব্ধ কৰা। আৰৱ [[সংস্কৃতি]]ৰ ধাৰণা, বা ভাষাটোৰ ধাৰণাৰ পৰা ইছলামী ধাৰণাক পৃথক কৰা সহজসাধ্য নহয়। বহু [[আৰবী]] ধাৰণাৰ এটা আৰবী নিজস্ব ধাৰণাৰ লগতে এটা ইছলামী ধাৰণাও আছে। এনে এটা উদাহৰণ হৈছে [[দাৱাহ]]। অন্য সকলো ভাষাৰ দৰে আৰবী ভাষাৰ শব্দবোৰৰো শব্দগত অৰ্থ আৰু বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ব্যৱহৃত অৰ্থ ভিন্ন হ'ব পাৰে। ''[[ইছলাম]]'' শব্দটোৱেই ইয়াৰ এটা উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। আৰবী লিখোতে ইয়াৰ নিজস্ব বৰ্ণ, চিহ্ন, আৰু [[লিখন বিধি]]ৰ সৈতে নিজস্ব [[বৰ্ণমালা]]ৰ দ্বাৰা লিখা হয় যাৰ হুবহু সমানতা [[অসমীয়া বৰ্ণমালা]]ত পোৱা নাযায় ([[আৰবী বৰ্ণমালা]] চাওক)। এই তালিকাখনত আৰবী পদ আৰু বাক্যাংশবোৰ [[লিপ্যান্তৰ]]হে কৰা হৈছে; ব্যত্তিক্ৰম নথকা নহয়। __NOTOC__ {{compact ToC|side=yes|top=yes|num=no}} ==আ== ; [[আবদ (আৰবি)|{{transl|sem|আব}}]] ({{lang|ar|عبد}}) (পুৰুষৰ বাবে) [[আমাহ (আৰবি)|{{transl|sem|আমাহ}}]] ({{lang|ar|أمة}}) (স্ত্ৰীৰ বাবে): সেৱক, পূজক, দাস। মুছলমানসকলে নিজকে ইশ্বৰৰ সেৱক আৰু দাস হিচাপে গণ্য কৰে। সাধাৰণ মুছলিম নাম যেনে- আব্দুল্লাঃ (ঈশ্বৰৰ সেৱক), আব্দুল-মালিক (ৰজাৰ দাস), আব্দুৰ-ৰহমান (Slave of the most Beneficent), আব্দুছ-ছালাম (শান্তিৰ দাস), আব্দুৰ-ৰহিম (Slave of the Merciful), সকলো [[99 Names of God|আল্লাৰ নাম]]লৈ নিৰ্দেশ কৰা হয়। ; [[আদাব]] (أدب) : পৰম্পৰাগত ভাৱে বৰ্ণনা কৰা ভাল আচৰণ, শিষ্টাচাৰ। উদাহৰণ স্বৰূপে, সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰা এটা ভাল আদাব। শব্দটো বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ প্ৰকৃত অনুবাদ হ'ব "কিবা এটা কৰাৰ প্ৰকৃত আচৰণ," যেনে, আদাব আল কিটাল, বা, "যুদ্ধত কৰিব লগা প্ৰকৃত আচৰণ," (আৰৱীত কিটাল মানে মৰণপন যুদ্ধ) এই ক্ষেত্ৰত "শিষ্টাচাৰ" শব্দটো খাপ নাখায়। আদাবৰ আন এটা গৌণ অৰ্থ হৈছে "সাহিত্য"। ; [[আধান]] (أذان) : [[ছালাট]] (প্ৰাৰ্থনা) কৰা, কেতিয়াবা বৈকল্পিকভাৱে আজান, আথান আৰু আধান বুলি বানান কৰা হয়। ; [[আদল]] (عدل) : [[ন্যায়]], বিশেষকৈ [[বিতৰণভিত্তিক ন্যায়]]: [[social justice|সামাজিক]], [[Islamic economics|অৰ্থনৈতিক]], [[ijma|ৰাজনৈতিক]], [[Hima (environmental protection)|পৰিস্থিতিক]]। ; [[Hijri year|AH]] (هجرية): ''Anno Hegirae'' The Islamic calendar starts counting years starting from the time when Muhammad had to leave Mecca and go to Medina, an event known as the [[Hijra (Islam)|Hijra]]. The first day of the first Islamic year is 1 [[Muharram|Muḥarram]] 1 (AH) and corresponds to 16 July 622 ([[Common Era|CE]]). ; [[Names of God in Islam|ʾAḥad]] (أحد): literally "one." Islamically, ahad means One Alone, unique, none like God. Al-Wahid is one of the names of God. ; [[Ahkam|ʾAḥkām]] (أحكام): rulings and orders of the Qu'ran and Sunnah. Five kinds of orders: Wajib, Mustahab, Muharram, Makruh, and Halal. Singular [[Glossary of Islam#H|Ḥukm]]. ; [[Ahl al Bayt|ʾAhl al-Bayt]] (أهل البيت ) : members of [[Muhammad]]'s Household. Also known among Shia as the Maʿṣūmūn (معصومون) (infallibles; spiritually pure). ; [[Ahl al-Fatrah|ʾAhl al-Fatrah]] ( أهل الفترة) : people who live in ignorance of the teachings of a revealed religion, but according to the "Fitra", the "Natural Religion" innate to human nature as created by God. ; [[People of the Book|ʾAhl al-Kitāb]] (أهل الكتاب ) : "People of the Book", or followers of pre-Islamic monotheistic religions with some form of [[sacred text|scripture]] believed to be of divine origin which were mentioned in Quran: [[Judaism|Jews]], [[Christianity|Christians]]. ; [[Akhirah|ʾĀkhirah]] (الآخرة) : [[hereafter]] or eternal life ; [[Akhlaq|ʾAkhlāq]] (أخلاق) : The practice of virtue. Morals. ; Al-ʾIkhlāṣ (الإخلاص)- Sincerity : Genuineness in religious beliefs. ; Al-Birr (ّالبر) : Piety and righteousness and every act of obedience to [[Allah]]. ; [[আলামিন]] (عالمين) : Literally "worlds", humankind, jinn, angels and all that exists. ; [[Al Hijr (Kaaba)]] ; A semi-circular wall north-west of Kaaba. ; ʿalayhi -s-salām (عليه السلام) : "Peace be upon him" This expression normally follows after naming a prophet (other than Muhammad), or one of the noble Angels (i.e. Jibreel[Gabriel], Mikaeel[Michael], etc.) ; [[আলহামুদুলিল্লাহ]] (الحمد لله) : "Praise be to God!" Qur'anic exclamation and also same meaning as hallelujah. ; [[আল্লাহঃ]] (الله): ঈশ্বৰৰ আৰবি নাম। ; [[আল্লাহুম্মা]] (اللَّهُمَّ) : "হে ঈশ্বৰ। " ; [[Allahu Akbar|আল্লাহু আকবৰ]] (الله أكبر) : "আল্লাহ মহান। " ইছলামী প্ৰকাশ। ; [[আলিম]] (عالِ) : জ্ঞানী। অধ্যাপক (যিকোনো জ্ঞান ক্ষেত্ৰৰ); [[বিজ্ঞানী]] (যি বিজ্ঞান জানে) বা [[theology|ধৰ্মগুৰু]] (যি [[ধৰ্ম]]ৰ বিষয়ে জানে); [[Japanese language|জাপানী]] [[চেনছেই]], "শিক্ষক" শব্দৰ সৈতে একে। ; [[আমানাহ]] (أمان) : বিশ্বাস। সকলো সৃষ্টিৰ ভিতৰত কেৱল মানুহ আৰু [[জিন]]বোৰেহে মুক্ত ইচ্ছাৰে "বিশ্বাস" কঢ়িয়াই নিব পাৰে। ==টোকা== * [[Arabic language|Arabic]] words are created from [[Triliteral|three-letter "roots"]] which convey a basic idea. For example, k-t-b conveys the idea of writing. Addition of other letters before, between, and after the root letters produces many associated words: not only "write" but also "book", "office", "library", and "author". The abstract consonantal root for Islam is s-l-m. <!---- *The English word [[algorithm]] is derived from the name of the inventor of [[algebra]]; an Arabic word like [[alchemy]], [[alcohol]], [[azimuth]], [[nadir]], [[zenith]] and [[oasis]], which mean the same as in English.[[Arabic numerals]] are what we use in English ("0", "1", "2",...). Modern Arabs generally use the [[Hindi numerals]].---> * Some Islamic concepts are usually referred to in [[Persian language|Persian]] or [[Turkish language|Turkic]]. Those are typically of later origin than the concepts listed here; for completeness it may be best to list Persian terms and those unique to Shi'a on their own page, likewise Turkic terms and those unique to the [[Ottoman Empire|Ottoman]] period on their own page, as these are culturally very distinct. * The word "crusade" in English is usually translated in Arabic as "ḥamlah ṣalībīyah" which means literally "campaign of Cross-holders" (or close to that meaning). In Arabic text it is "حملة صليبية" and the second word comes from "ṣalīb" which means "cross." * The verses in the Qur'an that Christians usually refer to as ''jihād'' verses have the phrase "''Qitāl fī sabīl allāh''" (fighting for the sake of Allah). == লগতে চাওক == * [[ইশ্বৰৰ ৯৯টা নাম]] * [[আৰবিৰ পৰা উদ্ভৱহোৱা অসমীয়া শব্দৰ তালিকা]] * [[আৰবিত খ্ৰীষ্টান পদ]] * [[Prophets of Islam]] * [[Islamic eschatology]] * [[History of Islam]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * Suzanne Haneef, ''What Everyone Should Know about Islam and Muslims'', (Kazi Publications, Chicago), popular introduction * Muzaffar Haleem, ''The Sun is Rising In the West'', (Amana Publications, Beltsville, MD 1999). * [[Ziauddin Sardar]], ''Muhammad for Beginners'', Icon Books, 1994, some sloppiness, from [[modern Islamic philosophy|very modern Sufi point of view]]. * [[Hans Wehr]], ''[[Dictionary of Modern Written Arabic|A Dictionary of Modern Written Arabic]]'' (Spoken Language Services, Ithaca, NY, 1976). ed. J. Milton Cowan. ISBN 0-87950-001-8. * Islam in the World by [[Malise Ruthven]] (Gantra Publications, 2006) ISBN 1-86207-906-4 ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.daadlanguage.com/index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029152208/http://www.daadlanguage.com/index.php |date=2018-10-29 }} শ্ৰৱণাংশৰ সৈতে মুক্ত প্ৰকাশ * [http://majalla.org/souaiaia/ethics/dictionary/ ভইচড্ ডিকশ্ব্যনেৰি অৱ ইছলামিক এণ্ড আৰবিক কী ৱৰ্ডছ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160529073641/http://majalla.org/souaiaia/ethics/dictionary/ |date=2016-05-29 }} * [http://www.washingtonpost.com/local/politics/glossary-of-islamic-terms/2011/06/07/AGwm2oQH_story.html?nl_headlines ইছলামী শব্দাৱলী] [[শ্ৰেণী:ইছলাম ধৰ্ম]] 9nti34kivunfg15aviqechge8zp05h7 0 42622 625493 606267 2026-08-09T04:30:59Z ~2026-43805-59 51099 俺は布団ちゃんだ！ 625493 wikitext text/x-wiki {{Country stub}} {{redirect|আমেৰিকা|আন ব্যৱহাৰ|আমেৰিকা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)}} {{Infobox country |conventional_long_name = আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ |common_name = the United States |image_flag = Flag_of_the_United_States_(Pantone).svg |image_coat = Great Seal of the United States (obverse).svg |length = 1776–present |symbol_type = Great Seal |national_motto = <!--Please read the talk page before editing these mottos:-->[[In God We Trust]]{{spaces|2}}<small>(official)</small><br />{{lang|la|''[[E pluribus unum|E Pluribus Unum]]''}}{{spaces|2}}<small>(traditional)</small><br /><small>([[Latin]]: Out of Many, One)</small> |image_map = UK orthographic.svg |map_width = 220px |national_anthem = [[চিত্ৰ:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]<br />"[[The Star-Spangled Banner]]" |official_languages = যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় স্তৰত নাই{{Ref label|engoffbox|a|}} |languages_type = [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ব্যৱহৃত ভাষা|ৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা]] |languages = [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] <small>(''[[:en:de facto|ডি ফেক্টো]]'')</small>{{Ref label|engfactobox|b|}} |capital = [[ৱাছিংটন, ডি চি]] |largest_city = [[নিউয়ৰ্ক মহানগৰ]] |latd = 38|latm=53|latNS=N|longd=77|longm=01|longEW=W |government_type = [[যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰজাতন্ত্ৰ|যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়]] [[সাংবিধানিক প্ৰজাতন্ত্ৰ|সাংবিধানিক]] [[প্ৰজাতন্ত্ৰ]] |leader_title1 = ৰাষ্ট্ৰপতি |leader_name1 = [[জ’ বাইডেন]] |leader_title2 = ৰাষ্ট্ৰপতি |leader_title3 = {{nowrap|হউচৰ স্পিকাৰ}} |leader_name3 = [[জন বহনাৰ]] ([[ৰিপাব্লিকান পাৰ্টি (আমেৰিকা)|ৰি]]) |leader_title4 = মুখ্য বিচাৰপতি |leader_name4 = [[জন ৰবাৰ্টচ]] |legislature = [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]] |upper_house = ছিনেট |lower_house = হাউচ অফ ৰিপ্ৰেজেনটেটিভ |sovereignty_type = স্বাধীনতা |sovereignty_note = [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ পৰা |established_event1 = স্বাধীনতা লাভ |established_date1 = ৪ জুলাই, ১৭৭৬ |established_event2 = [[Treaty of Paris (1783)|Recognized]] |established_date2 = September 3, 1783 |established_event3 = [[United States Constitution|Current constitution]] |established_date3 = June 21, 1788 |area_footnote =<ref name="WF">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=United States|publisher=CIA|work=The World Factbook|date=2009-09-30|accessdate=2010-01-05 (area given in square kilometers)|archivedate=2007-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612213256/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|deadurl=yes}}</ref>{{Ref label|areabox|c|}} |area_sq_mi = 3794101 |area_km2 = 9826675 |area_rank = 3rd/4th |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = 6.76 |population_estimate = {{formatnum:{{data United States | Poptoday }} }}<ref name="POP">{{cite web|url=http://www.census.gov/population/www/popclockus.html|publisher=U.S. Census Bureau|title=U.S. POPClock Projection}} Figure updated automatically.</ref> |population_estimate_year = 2011 |population_estimate_rank = 3rd |population_density_km2 = 33.7 |population_density_sq_mi = 87.4 |GDP_PPP_year = 2011 |GDP_PPP = $15.065 trillion<ref name=IMF_GDP>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=111&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr1.x=49&pr1.y=17|title=United States|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2011-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 1st |GDP_PPP_per_capita = $48,147<ref name="IMF_GDP"/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 8th |GDP_nominal = $15.065 trillion<ref name="IMF GDP"/> |GDP_nominal_rank = 1st |GDP_nominal_year = 2011 |GDP_nominal_per_capita = $48,147<ref name="IMF_GDP"/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 15th |HDI_year = 2011 |HDI = {{increase}} 0.910<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2011|year=2011|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2011}}</ref> |HDI_rank = 4th |HDI_category = <span style="color:#006000; ">very high</span> |EF_year = 2007 |EF = {{decrease}} 8.0 gha<ref name="EF">{{cite web|url=http://www.footprintnetwork.org/images/uploads/Ecological_Footprint_Atlas_2010.pdf|title=Ecological Footprint Atlas 2010|publisher=Global Footprint Network|accessdate=11 July 2011}}</ref> |EF_rank = 6th |Gini = 45.0<ref name="WF"/> |Gini_rank = 39th |Gini_year = 2007 |currency = [[United States dollar]] ($) |currency_code = USD |country_code = USA |utc_offset = −5 to −10 |utc_offset_DST = −4 to −10 |cctld = [[.us]] [[.gov]] [[.mil]] [[.edu]] |calling_code = [[North American Numbering Plan|+1]] |date_format = m/d/yy ([[Anno Domini|AD]]) |drives_on = right |demonym = আমেৰিকান |footnotes = {{note|engoffbox}}a. English is the official language of at least 28 states—some sources give a higher figure, based on differing definitions of "official".<ref name=ILW>{{cite web|author=Feder, Jody| url = http://www.ilw.com/immigrationdaily/news/2007,0515-crs.pdf| title = English as the Official Language of the United States—Legal Background and Analysis of Legislation in the 110th Congress|date=2007-01-25| publisher = Ilw.com (Congressional Research Service)| accessdate = 2007-06-19}}</ref> English and [[Hawaiian language|Hawaiian]] are both official languages in the state of [[Hawaii]]. {{note|engfactobox}}b. English is the ''de facto'' language of American government and the sole language spoken at home by 80% of Americans age five and older. Spanish is the [[Spanish language in the United States|second most commonly spoken language]]. {{note|areabox}}c. Whether the United States or the [[People's Republic of China]] is larger is [[List of countries and outlying territories by total area|disputed]]. The figure given is from the U.S. [[Central Intelligence Agency]]'s ''[[World Factbook]]''. Other sources give smaller figures. All authoritative calculations of the country's size include only the 50 states and the District of Columbia, not the territories. {{note|popbox}}d. The population estimate includes people whose usual residence is in the fifty states and the District of Columbia, including noncitizens. It does not include either those living in the territories, amounting to more than 4&nbsp; million U.S. citizens (most in [[Puerto Rico]]), or U.S. citizens living outside the United States. }} '''আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ''' বা '''মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ''' ({{Lang-en|United States of America}}) [[উত্তৰ আমেৰিকা]] মহাদেশত অৱস্থিত পঞ্চাশখন ৰাজ্য আৰু এখন যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় জিলাৰে গঠিত এখন যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় সাংবিধানিক গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ। এই দেশ '''ইউনাইটেড ষ্টেট্‌চ অৱ আমেৰিকা''' নামেৰেও জনাজাত। পশ্চিমে [[প্ৰশান্ত মহাসাগৰ|প্ৰশান্ত]] আৰু পূবে [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]]ৰ মধ্যস্থলত এই ৰাষ্ট্ৰ অৱস্থিত; উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সীমান্তত যথাক্ৰমে [[কানাডা]] আৰু [[মেক্সিকো]] ৰাষ্ট্ৰদ্বয় অৱস্থিত। [[আলাস্কা]] ৰাজ্যখন মহাদেশৰ উত্তৰ-পশ্চিমত অৱস্থিত; এই ৰাজ্যৰ পূব সীমাত কানাডা আৰু পশ্চিমে [[বেৰিং প্ৰণালী]]; তাৰ কাষতে [[ৰাছিয়া]]। আনহাতে [[হাৱাই]] ৰাজ্যখন মধ্য-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত অৱস্থিত এটি [[দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰোপৰি [[কেৰিবিয়ান]] আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ অসংখ্য দ্বীপপুঞ্জ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। 俺は布団ちゃんだ！ この編集を見つけた人に5万円プレゼント企画をしています！ 詳しくは布団ちゃんのXまでよろしく！ == আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ আয়তন ৩.৭৯ মিলিয়ন বৰ্গমাইল (৯.৮৩ মিলিয়ন বৰ্গকিলোমিটাৰ)। দেশখনৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ৩০৯ মিলিয়ন। সামগ্ৰিক আয়তনৰ হিচাপ অনুসৰি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ বিশ্বৰ তৃতীয় অথবা চতুৰ্থ বৃহত্তম ৰাষ্ট্ৰ। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সমাজ বিশ্বেৰ সকলোতকৈ বৈচিত্ৰ্য মণ্ডিত [[বহুজাতিক সমাজ|বহুজাতিক সমাজব্যৱস্থা]]। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশৰ বহু মানুহৰ সংমিশ্ৰণত গঠন হোৱা এক বহুসংস্কৃতিবাদী ৰাষ্ট্ৰ।<ref name="DD">Adams, J.Q., and Pearlie Strother-Adams (2001). ''Dealing with Diversity''. Chicago: Kendall/Hunt. {{আইএছবিএন|0-7872-8145-X}}.</ref> আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ হৈছে বিশ্বৰ বৃহত্তম অৰ্থনীতি। ২০০৮ চনত দেশৰ আনুমানিক [[মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন]]ৰ (GDP) হাৰ আছিল ১৪.৪ ট্ৰিলিয়ন [[আমেৰিকান ডলাৰ]] (বিশ্বৰ জিডিপিৰ এক চতুৰ্থাংশ)। == === আমেৰিকাৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ইতিহাস :- === আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ইতিহাস বিশ্ব ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায়। এই ইতিহাস কেৱল এখন দেশৰ বিকাশৰ কাহিনী নহয়, ই স্বাধীনতা, গণতন্ত্ৰ, সামাজিক ন্যায়, অৰ্থনৈতিক উন্নতি আৰু বিশ্ব ৰাজনীতিত প্ৰভাৱ বিস্তাৰৰ এক দীঘল যাত্ৰা। আদিবাসী সভ্যতাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আধুনিক বিশ্বশক্তি হিচাপে গঢ় লোৱা পৰ্যন্ত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ইতিহাস বহু ঘাত-প্ৰতিঘাত, আন্দোলন, বিপ্লৱ আৰু পৰিৱর্তনেৰে ভৰা। '''প্ৰাচীন কাল আৰু আদিবাসী সভ্যতা :-''' <small>আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ইতিহাস ইউৰোপীয়সকলৰ আগমনৰ বহু আগতেই আৰম্ভ হৈছিল। প্ৰায় পন্ৰ হাজাৰ বছৰ আগতে এই ভূখণ্ডত আদিবাসী জনজাতিসমূহ বসবাস কৰিছিল। এই জনজাতিসমূহে শিকাৰ, মাছধৰা, কৃষিকাজ আৰু পশুপালনৰ জৰিয়তে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল। ইৰোকুইছ, চিৰোকি, ছিউ, নাভাহো আদি বহু জনজাতিয়ে নিজস্ব সমাজ ব্যৱস্থা, সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস গঢ়ি তুলিছিল। এই আদিবাসী সভ্যতাই আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ প্ৰথম অধ্যায় গঠন কৰে।</small> '''ইউৰোপীয় আগমন আৰু উপনিবেশ স্থাপন''' পঞ্চদশ শতিকাত ইউৰোপীয় নাবিকসকলে নতুন ভূখণ্ড অনুসন্ধান আৰম্ভ কৰে। ১৪৯২ চনত ক্রিষ্টফাৰ কলম্বাছৰ আগমনৰ পাছত স্পেইন, ফ্ৰান্স আৰু ইংলেণ্ডে আমেৰিকাৰ ভূখণ্ডত উপনিবেশ স্থাপন আৰম্ভ কৰে। স্পেইনে দক্ষিণ আৰু পশ্চিম অঞ্চলত, ফ্ৰান্সে উত্তৰ আৰু মধ্য অঞ্চলত আৰু ইংলেণ্ডে আটলান্টিক উপকূলত নিজৰ আধিপত্য বিস্তাৰ কৰে। ১৬০৭ চনত ভাৰ্জিনিয়াৰ জেমেষ্টাউনত ইংলেণ্ডে প্ৰথম স্থায়ী উপনিবেশ স্থাপন কৰে। ১৬২০ চনত ধৰ্মীয় অত্যাচাৰৰ পৰা মুক্তি বিচাৰি পিলগ্ৰিমস নামৰ লোকসকলে নতুন জীৱনৰ আশাত এই ভূখণ্ডত বসতি স্থাপন কৰে। ধীৰে ধীৰে উত্তৰ আমেৰিকাত তেৰটা ইংৰাজ উপনিবেশ গঢ় লৈ উঠে। '''উপনিবেশিক সমাজ আৰু অর্থ নীতি :-''' <small>এই তেৰটা উপনিবেশত সমাজ আৰু অৰ্থনীতি অঞ্চলভেদে পৃথক আছিল। উত্তৰাঞ্চলত মাছধৰা, জাহাজ নিৰ্মাণ আৰু ব্যৱসায় বিকাশ পাইছিল। মধ্যাঞ্চলত শস্য উৎপাদন আৰু বাণিজ্য প্ৰধান আছিল। দক্ষিণাঞ্চলত বৃহৎ কৃষিভূমিত তামোল, তুলা আৰু চেনি উৎপাদনৰ বাবে দাস প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। আফ্ৰিকাৰ পৰা আনা দাসসকলক অমানৱীয় অৱস্থাত কাম কৰোৱা হৈছিল।</small> '''কৰনীতি আৰু স্বাধীনতা আন্দোলন''' {{See also|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাজ্যসমূহ}} [[চিত্ৰ:Map of USA with state names as.png|thumb|500px|none]] # ৱাছিংটন # মণ্টানা # নৰ্থ ডকোটা # মিনিচোটা # [[উইচকনচিন]] # মিছিগান # নিউয়ৰ্ক # মেইন # নিউ হেম্পশায়াৰ # ভাৰমণ্ট # মাচাছুছিটাচ # ৰড আইলেণ্ড # কানেকটিকাট # নিউজাৰ্চী # ডেলাৱেৰ # মেৰিলেণ্ড # ৱেষ্ট ভাৰ্জিনিয়া # পেনছিলভেনিয়া # অ’হাঅ’ # ইণ্ডিয়ানা # ইলিনয়চ # আইৱা # চাউথ ডাকোটা # [[ৱায়মিং]] # আইডাহো # অৰেগন # কেলিফৰ্ণিয়া # নেভাডা # ইউটাহ # কল’ৰাডো # নাব্ৰাস্কা # কেনচাচ # মিচৌৰি # কেণ্টাকি # ভাৰ্জিনিয়া # নৰ্থ কেৰলাইনা # টেনেচি # আৰকেনচাচ # অকল’হামা # নিউ মেক্সিকো # আৰিজোনা # টেক্সাচ # চাউথ কেৰলাইনা # জৰ্জিয়া # আলাবামা # মিছিছিপি # ফ্লৰিডা # লুইচিয়ানা # হাৱাই # আলাস্কা == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:উত্তৰ আমেৰিকাৰ দেশ]] [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|*]] [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহ]] 9iuvfc711sbdkhh4bslnekqwbulisnb 2 43099 625459 625263 2026-08-08T19:55:24Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ */ 625459 wikitext text/x-wiki <!-- begin date code --> <div style="border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144; "> <div style="width:50"><br></div> <div style="width:50">{{CURRENTDAYNAME}}</div> <div style="font-size: x-large; width: 50; ">{{CURRENTDAY}}</div> <div style="width: 50; "> {{CURRENTMONTHNAME}}</div> <div class="plainlinks" style="background: #aaaa; color: #000; "><font color="#000000">{{CURRENTTIME}}</font> UTC</div> </div> <!-- end date code --> <div id="EnWpMpBook" style="padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center; "> <div style="font-size:150%; ">{{font color | green |'''''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ'''''}}</div> <center><div style="font-size:150%; ">{{Blue|'''''সদস্য পৃষ্ঠালৈ'''''}}</div></center> <center><div style="font-size:150%; ">{{Red|'''''স্বাগতম'''''}}</div></center> {{Infobox user |name= '''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল''' </br> [[সদস্য:Human Anubhav|হিউমেন অনুভৱ]] |image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb |birthdate= {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} |birthplace= [[হৰলটাৰী]], [[সাপটগ্ৰাম]], [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |location= [[বঙাইগাঁও]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |nationality = {{flagicon|IND}} [[ভাৰতীয়]] | spouse = [[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]] | children = [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]] |occupation= |nick_name = |language= |university= <!-- CONTACT INFO --------------> | email = kallolkandarpajit@gmail.com }} *[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Kandarpajit%20Kallol/0/noredirects/live মোৰ '''অসমীয়া''' প্ৰবন্ধ] (২৬২০+[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Human_Anubhav ২১০]=২৮৩০) *[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(ৱিকি কমন্স)'' *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:চিত্ৰ-তালিকা/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' * [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''মেটা-ৱিকি''' (অন্যান্য ভাষাৰ) একাউণ্ট] *[https://as.wikipedia.org/wiki/সদস্য:Human_Anubhav মোৰ দ্বিতীয় একাউণ্ট] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7:CentralAuth/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''গোলকীয় একাউণ্ট'''ৰ তথ্য] * [https://as.wikiquote.org/wiki/সদস্য:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''ৱিকিউদ্ধৃতি''' একাউণ্ট] * [https://drive.google.com/drive/folders/1C1e8K-xoVcdCZ9IVoVapB6vZQZ0HiAkM মোৰ কবিতা, প্ৰবন্ধ, গল্প, অনুবাদ আদি] *[https://archive.org/details/@kandarpajit ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত মোৰ পিডিএফ ফাইলসমূহ] *[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল|'''মোৰ জীৱন পৰিক্ৰমা''']] * [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram মোৰ '''ইউটিউব চেনেল'''] * [https://www.facebook.com/kandarpajit মোৰ '''ফেচবুক একাউণ্ট'''] {{div col|2}} * [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 মোৰ '''ব্লগ'''] * [https://www.kkallol.xtgem.com মোৰ ৱেবছাইট] {{div col end}} * [[সদস্য:Kandarpajit Kallol/পৰীক্ষাগাৰ|''মোৰ পৰীক্ষাগাৰ'']] *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ উপলক্ষে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া কৰ্মশালা, ২০২৫|“ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫” — কৰ্মশালা]] ---- ==মই পোৱা পদক, পুৰস্কাৰ== [[শ্ৰেণী:User as]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়ান]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়ান]] [[File:Barnstar mex gold.png|100px]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২১|মে' ২০২১]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৬|জানুৱাৰী ২০২৬]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ ২০২৬]] [[File:Wiki expansion 200+ barnstar.png|100px]] * দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] [[File:Wiki expansion 400+ barnstar.png|100px]] * চাৰি শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ ২০২৫]] [[File:Wiki expansion 700+ barnstar.png|100px]] * সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] [[চিত্ৰ:Decent Article Barnstar 1br Degree Hires 2000v2.png|100px]] * দুই সহস্ৰাধিক প্ৰবন্ধৰ তাৰকা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল ২০২৬]] [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]] * অক্লান্ত কৰ্মী পদক: **৫ নৱেম্বৰ, ২০১৪ **[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৫|মে' ২০২৫]] [[File:Assamese Wikiquote Barnstar.png|100px]] * ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৬|মে’ ২০২৬]] [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|100px]] * পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৪ দ্বিতীয় স্থান] (২০২৪) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫ প্ৰথম স্থান] (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫|জুলাই ২০২৫]]) [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|100px]] * নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫ দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ]‌ (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Global Consolation Top 10 winners] **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ প্ৰথম স্থান]‌ (২০২৬) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners (প্ৰথম স্থান)] [[File:Cleanup Barnstar a.png|thumb]] * চিকুণ কৰ্মী পদক: [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫] [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Assamese Banner.svg|200px]] </br> *''[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালী-বাংলা_আন্তঃৱিকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/anbwikiedit25 চতুৰ্থ স্থান] ''([[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]])'' [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Bangla Banner.svg|200px]] </br> *''[[:bn:উইকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালি-বাংলা_আন্তঃউইকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালি-বাংলা আন্তঃউইকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/as-ne-bn-2025 প্ৰথম স্থান] ''([[বাংলা ৱিকিপিডিয়া|বাংলা উইকিপিডিয়া]])'' [[File:Wikipedia Asian Month Certificate 2024.jpg|thumb|• [[:en:Wikipedia:Asian_Month|Wikipedia Asian Month]] Certificate]] [[চিত্ৰ:BlackHeraldicHorse.svg|100px]] * এডিটাথনৰ তেজীঘোঁৰা: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ ২০২৫]] [[চিত্ৰ:বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ান ২০২৫.jpg|thumb]]<br/> [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px]] *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]], [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-asianmonth25 দ্বিতীয় স্থান] * [[File:Wikipedia Asian Month, Assamese Wikipedia, 2nd place certificate.jpg|thumb|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫‌, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় স্থান হিচাপে লাভ কৰা চাৰ্টিফিকেট]] * [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|thumb|Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar]] ---- ==ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ== [[File:Prizes and gift items (t-shirt and pen) Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025)- Kandarpajit Kallol.jpg|thumb|• ''টি-চাৰ্ট আৰু কলম ([[২৬ জুন]], [[২০২৫]])'']] [[File:Prizes and gift items of Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025).png|thumb|• দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ, [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৫]], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card (₹ 4000/-) ([[৩০ জুন]], [[২০২৫]])'']] * ''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ] Gift Card, 70 USD </br> (₹ 6025/-) ([[১৭ জুলাই]], [[২০২৫]])'' [[File:Gift from Wikipedia Asian Month 2025.jpg|thumb|• [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ হিচাপে লাভ কৰা উপহাৰ। ''([[৮ জানুৱাৰী]], [[২০২৬]])'']] * [https://as.wikiquote.org/wiki/ৱিকিউদ্ধৃতি:চন্দন_চিৰিং_ফুকন_সোঁৱৰণী_উদ্ধৃতি_সংযোগ_মেলা_২০২৬ ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা ২০২৬] <br/> পঞ্চম পুৰস্কাৰ, ৫০০ টকা ''([[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card)'' [[File:Wikipedia Asian Month 2nd face.jpg|thumb]] * [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬]]-ৰ পুৰস্কাৰ। ---- ==ভ্ৰমণ/সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ== *[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 IIT Hyderabad] (৯–১২ জুলাই, ২০২৬) ---- ==মনৰ কথা== *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫/ৱিকিমিডিয়ানৰ_মনৰ_কথা '''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা'''] ''([[জুলাই]], [[২০২৫]])'' ---- rupypfrl0iaipdfq5dilfkzlfx1h3ef 0 48905 625384 624506 2026-08-08T15:18:52Z Pranamikaadhikary 27435 /* জীৱনী */ 625384 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী|image=Bhupendra Nath Goswami.jpg|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|8|1}}|birth_place=পাটবাউসী, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]], ভাৰত|death_date=|death_place=|residence=[[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|nationality=[[Indian nationality|ভাৰতীয়]]|fields={{ublist | [[Meteorology]] | [[Climatology]] }}|workplaces={{ublist | [[IIT Delhi]] | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] | [[University of Maryland]] | [[Geophysical Fluid Dynamics Laboratory]] | [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] | [[NASA Goddard Space Flight Center]] }}|alma_mater={{ublist | [[কটন কলেজ]] |[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ]] | [[Physical Research Laboratory]] | [[গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়]] | [[Cambridge–MIT Institute]] }}|doctoral_advisor={{ublist| [[বিমলা বুটি]] | [[Jule Gregory Charney]] }}|doctoral_students=|known_for=ভাৰতীয় মৌচুমীৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা|awards={{ublist | 1994&nbsp;[[Physical Research Laboratory|PRL]] Hari Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award | 1995&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize|S. S. Bhatnagar Prize]] | 2008&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] K. R. Ramanathan Medal | 2008&nbsp;[[Kamal Kumari National Award]] | 2012&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award]] | [[Ministry of Earth Sciences|MoES]] National Award in Atmospheric Science and Technology }}}} '''ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী''' (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ <ref name="India should prepare to face extreme weather, warn scientists">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-should-prepare-to-face-extreme-weather-warn-scientists-115032400458_1.html|title=India should prepare to face extreme weather, warn scientists|date=24 March 2015|publisher=Business Standard}}</ref> আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ <ref name="TWAS profile">{{Cite web|url=http://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|title=TWAS profile|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2022-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109222251/https://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=466|title=Brief Profile of the Awardee|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|access-date=12 November 2016}}</ref> ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,<ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|title=Indian fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180942/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,<ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Goswami,_Prof._Bhupendra_Nath|title=Fellow profile|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI fellows|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archivedate=2015-08-06|df=}}</ref> আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ<ref name="TWAS fellow">{{Cite web|url=http://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|title=TWAS fellow|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829202111/https://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|deadurl=yes}}</ref> আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|date=2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == জীৱনী == [[চিত্ৰ:P_R_L.JPG|left|thumb|235x235px|Physical Research Laboratory]] ১৯৫০ চনৰ এক আগষ্টত [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ পাটবাউসীত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷ <ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.asiaoceania.org/aogs2009/doc/lectures/Bio_Bhupendra%20Nath%20GOSWAMI.pdf|title=Biography|date=2016|publisher=Asia Oceania Geosciences Society}}</ref> স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত [[কটন মহাবিদ্যালয়|কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ <ref name="TWAS profile" /> ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-''Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas'' ৷<ref name="Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/~bng/|title=Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷<ref name="Indian fellow" /> ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ <ref name="Annual Awards 2014">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|title=Annual Awards 2014|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227125450/http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ <ref name="TWAS profile" /> এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TWAS profile" /> বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।<ref name="B. N. Goswami - Profile on IISc">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/person.html|title=B. N. Goswami - Profile on IISc|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।<ref name="TWAS profile" /> == অৱদান == [[চিত্ৰ:Sstanom_199711_krig.jpg|thumb|235x235px|Indian Ocean Dipole]] Goswami is known to have been the first to measure the predictability of tropical climate using coupled ocean-atmosphere system and his studies have widened the understanding of the monsoon dynamics.<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|date=1999}}</ref> The principal areas of his studies have been [[geophysical fluid dynamics]] and tropical air-sea interactions and he identified a ''radiative-convective-dynamical feedback mechanism for generating the northward propagating 30-50 day mode'', reported to be a first time find.<ref name="Indian fellow" /> He is also credited with the first time discovery that a ''convectively coupled gravest [[Rossby wave]] is responsible for the observed quasi-biweekly oscillation of monsoon'' and was a member of the first set of climatologists to discover the [[Indian Ocean Dipole]], a phenomenon where the temperatures alternatively oscillate between the western and eastern side of the Indian Ocean. His findings were first published in an article, ''A dipole mode in the tropical Indian Ocean'', in ''[[Nature (journal)|Nature]]'' in 1999<ref name="A dipole mode in the tropical Indian Ocean">{{Cite journal|last=N. H. Saji, B. N. Goswami, P. N. Vinayachandran, T. Yamagata|title=A dipole mode in the tropical Indian Ocean|url=http://www.nature.com/nature/journal/v401/n6751/abs/401360a0.html|journal=Nature|publication-date=23 September 1999|volume=401|pages=360–363}}</ref> and the article has a citation count of over 1400.<ref name="Annual Awards 2014" /> His work on the monsoon intraseasonal oscillations<ref name="Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon">{{Cite journal|last=B. N. Goswami, R. S. Ajaya Mohan|title=Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon|url=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0442(2001)014%3C1180%3AIOAIVO%3E2.0.CO%3B2|journal=American Meteorological Society|publication-date=6 May 1999|doi=10.1175/1520-0442(2001)014<1180:IOAIVO>2.0.CO;2}}</ref> for quantifying the seasonal mean monsoon assisted in the development of an extended range prediction system.<ref name="Annual Awards 2014" /> Goswami's studies have been detailed in several peer-reviewed articles;<ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Goswami=3ABhupendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Refn|Please see ''Selected bibliography'' section|group=note}} [[ResearchGate]] and [[Google Scholar]], two online repositories of scientific articles, have listed 223<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/B_N_Goswami/publications|title=On ResearchGate|date=2016|publisher=On ResearchGate}}</ref> and 323 of them respectively.<ref name="On Google Scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.ae/citations?user=RPDTZXsAAAAJ&hl=en|title=On Google Scholar|date=2016|publisher=Google Scholar}}</ref> He has also mentored 10 scholars in their studies of which five were doctoral researchers.<ref name="Biography" /> He headed the ''Monsoon Mission of India'' project constituted by the [[Ministry of Earth Sciences]] for improving the forecast of seasonal and intra-seasonal monsoon<ref name="Annual Awards 2014" /> and has participated in many workshops on climatology including the Media Workshop on Climate Change organized by the Indian Institute of Tropical Meteorology in 2009.<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> He was involved in several projects of various government agencies such as the [[Department of Science and Technology (India)|Department of Science and Technology]], [[National Disaster Management Authority (India)|National Disaster Management Authority]], Science and Engineering Research Council and Indian Climate Research Programme and was associated with the [[World Climate Research Programme]] as a member of their National Committee (1995–97) and the CLIVAR Monsoon Panel (1999–2002).<ref name="TWAS profile" /> He sat in the science education panel (2004–06) and the council (2010–12) of the Indian Academy of Sciences and served as the secretary of the [[Indian Meteorological Society]] during 1996–2000 where he is a life member. He is also a member of the [[American Meteorological Society]] and has served as a member of the editorial boards of science journals such as [[Current Science]], Mausam, [[International Journal of Climatology]] and Planet Earth.<ref name="TWAS profile" /> == বঁটা আৰু সন্মান == Goswami received the Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award of the [[Physical Research Laboratory]] in 1994<ref name="Awards/Recognitions/Affiliations">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/awards.html|title=Awards/Recognitions/Affiliations|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> and the [[Council of Scientific and Industrial Research]] awarded him the [[Shanti Swarup Bhatnagar Prize]], one of the highest Indian science awards in 1995.<ref name="Earth Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|title=Earth Sciences|date=2016|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200915/http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|archivedate=2016-03-03|df=}}</ref> He received two major awards in 2008, the Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal of the Indian National Science Academy<ref name="The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|title=The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|deadurl=yes}}</ref> and the [[Kamal Kumari National Award]].<ref name="Kamal Kumari National Award 2008">{{Cite web|url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=25..210409.apr09|title=Kamal Kumari National Award 2008|date=20 April 2009|publisher=E-Pao}}</ref> He received the 24th Silver Jubilee Award of the [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] in 2011<ref name="Honors on IITM">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/Awards-9-Page|title=Honors on IITM|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> and the [[VASVIK Industrial Research Award]] in 2012.<ref name="VASVIK Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=VASVIK Award|date=2016|publisher=Vividhlaxi Audyogik Samshodhan Vikas Kendra|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|deadurl=yes}}</ref> The Ministry of Earth Sciences awarded him the National Award in Atmospheric Science and Technology in 2014.<ref name="National Award in Atmospheric Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/content/prof-bhupendra-nath-goswami|title=National Award in Atmospheric Science & Technology|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Awards (Archive)">{{Cite web|url=http://dod.nic.in/awards/archive?theme=moes_orange|title=Awards (Archive)|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The Indian Academy of Sciences elected Goswami as its fellow in 1996<ref name="Fellow profile" /> and the other two major Indian science academies, the National Academy of Sciences, India<ref name="NASI fellows" /> and the Indian National Science Academy, followed suit in 2000 and 2003 respectively.<ref name="Indian fellow" /> He became a fellow of [[The World Academy of Sciences]] in 2009.<ref name="TWAS fellow" /> He has also delivered several award orations including the Professor K. R. Ramanathan Memorial lecture of 2014.<ref name="K. R. Ramanathan Memorial lecture">{{Cite web|url=http://www.igu.in/lectures.htm|title=K. R. Ramanathan Memorial lecture|date=2016|publisher=Indian Geophysical Union|access-date=2019-01-08|archivedate=2018-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227214348/http://igu.in/lectures.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ == * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Sahai, A. K. ; Goswami, Bhupendra Nath|title=Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction|year=2008|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2008-05_65_5/page/1549|journal=Journal of the Atmospheric Sciences|publication-date=2008|volume=65|issue=5|pages=1549–1569|doi=10.1175/2007JAS2474.1}} * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Goswami, Bhupendra Nath ; Sahai, A. K. ; Fraedrich, K.|title=Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|publication-date=2009|volume=114|issue=D19|doi=10.1029/2009JD011869}} * {{Cite journal|last=Mukhopadhyay, P. ; Taraphdar, S. ; Goswami, B. N. ; Krishnakumar, K.|title=Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases|journal=Weather and Forecasting|publication-date=2010|volume=25|issue=2|pages=369–387|doi=10.1175/2009WAF2222320.1}} * {{Cite journal|last=Mujumdar, M. ; Salunke, K. ; Suryachandra Rao, A. ; Ravichandran, M. ; Goswami, B. N.|title=Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season|journal=IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters|publication-date=2011|volume=82|issue=2|pages=206–210|doi=10.1109/LGRS.2010.2060183}} * {{Cite journal|last=Saha, Subodh Kumar ; Halder, Subhadeep ; Suryachandra Rao, A. ; Goswami, B. N.|title=Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon|journal=Journal of Geophysical Research|publication-date=2012|doi=10.1029/2011JD017291}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|title=Indian monsoon disappoints|date=8 August 2012|publisher=Nature|access-date=8 January 2019|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927051323/http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|deadurl=yes}} * {{Cite web|url=http://www.natureasia.com/en/nindia/article/10.1038/nindia.2015.88|title=Studies show increasing monsoon variability, intensity|date=3 July 2015|publisher=Nature India}} * {{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829233-300-indian-flood-deaths-blamed-on-mindless-construction/|title=Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction|date=26 June 2013|publisher=New Scientist}} <br /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] 1ti47aptgkkpfyulv3gh94ci1zaqrw3 625385 625384 2026-08-08T15:23:40Z Pranamikaadhikary 27435 /* বঁটা আৰু সন্মান */ 625385 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী|image=Bhupendra Nath Goswami.jpg|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|8|1}}|birth_place=পাটবাউসী, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]], ভাৰত|death_date=|death_place=|residence=[[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|nationality=[[Indian nationality|ভাৰতীয়]]|fields={{ublist | [[Meteorology]] | [[Climatology]] }}|workplaces={{ublist | [[IIT Delhi]] | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] | [[University of Maryland]] | [[Geophysical Fluid Dynamics Laboratory]] | [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] | [[NASA Goddard Space Flight Center]] }}|alma_mater={{ublist | [[কটন কলেজ]] |[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ]] | [[Physical Research Laboratory]] | [[গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়]] | [[Cambridge–MIT Institute]] }}|doctoral_advisor={{ublist| [[বিমলা বুটি]] | [[Jule Gregory Charney]] }}|doctoral_students=|known_for=ভাৰতীয় মৌচুমীৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা|awards={{ublist | 1994&nbsp;[[Physical Research Laboratory|PRL]] Hari Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award | 1995&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize|S. S. Bhatnagar Prize]] | 2008&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] K. R. Ramanathan Medal | 2008&nbsp;[[Kamal Kumari National Award]] | 2012&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award]] | [[Ministry of Earth Sciences|MoES]] National Award in Atmospheric Science and Technology }}}} '''ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী''' (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ <ref name="India should prepare to face extreme weather, warn scientists">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-should-prepare-to-face-extreme-weather-warn-scientists-115032400458_1.html|title=India should prepare to face extreme weather, warn scientists|date=24 March 2015|publisher=Business Standard}}</ref> আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ <ref name="TWAS profile">{{Cite web|url=http://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|title=TWAS profile|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2022-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109222251/https://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=466|title=Brief Profile of the Awardee|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|access-date=12 November 2016}}</ref> ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,<ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|title=Indian fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180942/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,<ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Goswami,_Prof._Bhupendra_Nath|title=Fellow profile|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI fellows|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archivedate=2015-08-06|df=}}</ref> আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ<ref name="TWAS fellow">{{Cite web|url=http://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|title=TWAS fellow|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829202111/https://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|deadurl=yes}}</ref> আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|date=2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == জীৱনী == [[চিত্ৰ:P_R_L.JPG|left|thumb|235x235px|Physical Research Laboratory]] ১৯৫০ চনৰ এক আগষ্টত [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ পাটবাউসীত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷ <ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.asiaoceania.org/aogs2009/doc/lectures/Bio_Bhupendra%20Nath%20GOSWAMI.pdf|title=Biography|date=2016|publisher=Asia Oceania Geosciences Society}}</ref> স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত [[কটন মহাবিদ্যালয়|কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ <ref name="TWAS profile" /> ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-''Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas'' ৷<ref name="Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/~bng/|title=Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷<ref name="Indian fellow" /> ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ <ref name="Annual Awards 2014">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|title=Annual Awards 2014|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227125450/http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ <ref name="TWAS profile" /> এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TWAS profile" /> বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।<ref name="B. N. Goswami - Profile on IISc">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/person.html|title=B. N. Goswami - Profile on IISc|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।<ref name="TWAS profile" /> == অৱদান == [[চিত্ৰ:Sstanom_199711_krig.jpg|thumb|235x235px|Indian Ocean Dipole]] Goswami is known to have been the first to measure the predictability of tropical climate using coupled ocean-atmosphere system and his studies have widened the understanding of the monsoon dynamics.<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|date=1999}}</ref> The principal areas of his studies have been [[geophysical fluid dynamics]] and tropical air-sea interactions and he identified a ''radiative-convective-dynamical feedback mechanism for generating the northward propagating 30-50 day mode'', reported to be a first time find.<ref name="Indian fellow" /> He is also credited with the first time discovery that a ''convectively coupled gravest [[Rossby wave]] is responsible for the observed quasi-biweekly oscillation of monsoon'' and was a member of the first set of climatologists to discover the [[Indian Ocean Dipole]], a phenomenon where the temperatures alternatively oscillate between the western and eastern side of the Indian Ocean. His findings were first published in an article, ''A dipole mode in the tropical Indian Ocean'', in ''[[Nature (journal)|Nature]]'' in 1999<ref name="A dipole mode in the tropical Indian Ocean">{{Cite journal|last=N. H. Saji, B. N. Goswami, P. N. Vinayachandran, T. Yamagata|title=A dipole mode in the tropical Indian Ocean|url=http://www.nature.com/nature/journal/v401/n6751/abs/401360a0.html|journal=Nature|publication-date=23 September 1999|volume=401|pages=360–363}}</ref> and the article has a citation count of over 1400.<ref name="Annual Awards 2014" /> His work on the monsoon intraseasonal oscillations<ref name="Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon">{{Cite journal|last=B. N. Goswami, R. S. Ajaya Mohan|title=Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon|url=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0442(2001)014%3C1180%3AIOAIVO%3E2.0.CO%3B2|journal=American Meteorological Society|publication-date=6 May 1999|doi=10.1175/1520-0442(2001)014<1180:IOAIVO>2.0.CO;2}}</ref> for quantifying the seasonal mean monsoon assisted in the development of an extended range prediction system.<ref name="Annual Awards 2014" /> Goswami's studies have been detailed in several peer-reviewed articles;<ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Goswami=3ABhupendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Refn|Please see ''Selected bibliography'' section|group=note}} [[ResearchGate]] and [[Google Scholar]], two online repositories of scientific articles, have listed 223<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/B_N_Goswami/publications|title=On ResearchGate|date=2016|publisher=On ResearchGate}}</ref> and 323 of them respectively.<ref name="On Google Scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.ae/citations?user=RPDTZXsAAAAJ&hl=en|title=On Google Scholar|date=2016|publisher=Google Scholar}}</ref> He has also mentored 10 scholars in their studies of which five were doctoral researchers.<ref name="Biography" /> He headed the ''Monsoon Mission of India'' project constituted by the [[Ministry of Earth Sciences]] for improving the forecast of seasonal and intra-seasonal monsoon<ref name="Annual Awards 2014" /> and has participated in many workshops on climatology including the Media Workshop on Climate Change organized by the Indian Institute of Tropical Meteorology in 2009.<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> He was involved in several projects of various government agencies such as the [[Department of Science and Technology (India)|Department of Science and Technology]], [[National Disaster Management Authority (India)|National Disaster Management Authority]], Science and Engineering Research Council and Indian Climate Research Programme and was associated with the [[World Climate Research Programme]] as a member of their National Committee (1995–97) and the CLIVAR Monsoon Panel (1999–2002).<ref name="TWAS profile" /> He sat in the science education panel (2004–06) and the council (2010–12) of the Indian Academy of Sciences and served as the secretary of the [[Indian Meteorological Society]] during 1996–2000 where he is a life member. He is also a member of the [[American Meteorological Society]] and has served as a member of the editorial boards of science journals such as [[Current Science]], Mausam, [[International Journal of Climatology]] and Planet Earth.<ref name="TWAS profile" /> == বঁটা আৰু সন্মান == গোস্বামীয়ে ১৯৯৪ চনত ভৌতিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰৰ ওম আশ্ৰম প্ৰেৰিত বিক্ৰম সাৰাভাই বঁটা লাভ কৰে<ref name="Awards/Recognitions/Affiliations">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/awards.html|title=Awards/Recognitions/Affiliations|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> আৰু বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে তেওঁক ১৯৯৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Earth Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|title=Earth Sciences|date=2016|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200915/http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|archivedate=2016-03-03|df=}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ দুটা ডাঙৰ বঁটা লাভ কৰে, এটা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ কল্পনা ৰামকৃষ্ণ ৰামনাথন পদক<ref name="The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|title=The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|deadurl=yes}}</ref> আৰু আনটো [[কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]]।<ref name="Kamal Kumari National Award 2008">{{Cite web|url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=25..210409.apr09|title=Kamal Kumari National Award 2008|date=20 April 2009|publisher=E-Pao}}</ref> তেওঁ ২০১১ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ২৪ সংখ্যক ৰূপালী জয়ন্তী বঁটা লাভ কৰে[24] আৰু ২০১২ চনত ভাছভিক ঔদ্যোগিক গৱেষণা বঁটা লাভ কৰে।[25] পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে ২০১৪ চনত তেওঁক বায়ুমণ্ডল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰে।[26][27] ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ১৯৯৬ চনত গোস্বামীক সহযোগী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে[5] আৰু আন দুখন প্ৰধান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী[6] আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ক্ৰমে ২০০০ আৰু ২০০৩ চনত ইয়াৰ অনুসৰণ কৰে।[4] ২০০৯ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।[7] ২০১৪ চনৰ অধ্যাপক কে আৰ ৰামানাথন স্মৃতিচাৰণ বক্তৃতাকে ধৰি কেইবাটাও বঁটা বক্তৃতাও তেওঁ আগবঢ়াইছে।[28] He received the 24th Silver Jubilee Award of the [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] in 2011<ref name="Honors on IITM">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/Awards-9-Page|title=Honors on IITM|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> and the [[VASVIK Industrial Research Award]] in 2012.<ref name="VASVIK Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=VASVIK Award|date=2016|publisher=Vividhlaxi Audyogik Samshodhan Vikas Kendra|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|deadurl=yes}}</ref> The Ministry of Earth Sciences awarded him the National Award in Atmospheric Science and Technology in 2014.<ref name="National Award in Atmospheric Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/content/prof-bhupendra-nath-goswami|title=National Award in Atmospheric Science & Technology|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Awards (Archive)">{{Cite web|url=http://dod.nic.in/awards/archive?theme=moes_orange|title=Awards (Archive)|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The Indian Academy of Sciences elected Goswami as its fellow in 1996<ref name="Fellow profile" /> and the other two major Indian science academies, the National Academy of Sciences, India<ref name="NASI fellows" /> and the Indian National Science Academy, followed suit in 2000 and 2003 respectively.<ref name="Indian fellow" /> He became a fellow of [[The World Academy of Sciences]] in 2009.<ref name="TWAS fellow" /> He has also delivered several award orations including the Professor K. R. Ramanathan Memorial lecture of 2014.<ref name="K. R. Ramanathan Memorial lecture">{{Cite web|url=http://www.igu.in/lectures.htm|title=K. R. Ramanathan Memorial lecture|date=2016|publisher=Indian Geophysical Union|access-date=2019-01-08|archivedate=2018-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227214348/http://igu.in/lectures.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ == * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Sahai, A. K. ; Goswami, Bhupendra Nath|title=Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction|year=2008|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2008-05_65_5/page/1549|journal=Journal of the Atmospheric Sciences|publication-date=2008|volume=65|issue=5|pages=1549–1569|doi=10.1175/2007JAS2474.1}} * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Goswami, Bhupendra Nath ; Sahai, A. K. ; Fraedrich, K.|title=Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|publication-date=2009|volume=114|issue=D19|doi=10.1029/2009JD011869}} * {{Cite journal|last=Mukhopadhyay, P. ; Taraphdar, S. ; Goswami, B. N. ; Krishnakumar, K.|title=Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases|journal=Weather and Forecasting|publication-date=2010|volume=25|issue=2|pages=369–387|doi=10.1175/2009WAF2222320.1}} * {{Cite journal|last=Mujumdar, M. ; Salunke, K. ; Suryachandra Rao, A. ; Ravichandran, M. ; Goswami, B. N.|title=Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season|journal=IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters|publication-date=2011|volume=82|issue=2|pages=206–210|doi=10.1109/LGRS.2010.2060183}} * {{Cite journal|last=Saha, Subodh Kumar ; Halder, Subhadeep ; Suryachandra Rao, A. ; Goswami, B. N.|title=Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon|journal=Journal of Geophysical Research|publication-date=2012|doi=10.1029/2011JD017291}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|title=Indian monsoon disappoints|date=8 August 2012|publisher=Nature|access-date=8 January 2019|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927051323/http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|deadurl=yes}} * {{Cite web|url=http://www.natureasia.com/en/nindia/article/10.1038/nindia.2015.88|title=Studies show increasing monsoon variability, intensity|date=3 July 2015|publisher=Nature India}} * {{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829233-300-indian-flood-deaths-blamed-on-mindless-construction/|title=Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction|date=26 June 2013|publisher=New Scientist}} <br /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] rz6coz7yjxxoh9f2u5d7o2svelz8rkl 625387 625385 2026-08-08T15:29:42Z Pranamikaadhikary 27435 /* বঁটা আৰু সন্মান */ 625387 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী|image=Bhupendra Nath Goswami.jpg|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|8|1}}|birth_place=পাটবাউসী, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]], ভাৰত|death_date=|death_place=|residence=[[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|nationality=[[Indian nationality|ভাৰতীয়]]|fields={{ublist | [[Meteorology]] | [[Climatology]] }}|workplaces={{ublist | [[IIT Delhi]] | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] | [[University of Maryland]] | [[Geophysical Fluid Dynamics Laboratory]] | [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] | [[NASA Goddard Space Flight Center]] }}|alma_mater={{ublist | [[কটন কলেজ]] |[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ]] | [[Physical Research Laboratory]] | [[গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়]] | [[Cambridge–MIT Institute]] }}|doctoral_advisor={{ublist| [[বিমলা বুটি]] | [[Jule Gregory Charney]] }}|doctoral_students=|known_for=ভাৰতীয় মৌচুমীৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা|awards={{ublist | 1994&nbsp;[[Physical Research Laboratory|PRL]] Hari Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award | 1995&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize|S. S. Bhatnagar Prize]] | 2008&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] K. R. Ramanathan Medal | 2008&nbsp;[[Kamal Kumari National Award]] | 2012&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award]] | [[Ministry of Earth Sciences|MoES]] National Award in Atmospheric Science and Technology }}}} '''ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী''' (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ <ref name="India should prepare to face extreme weather, warn scientists">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-should-prepare-to-face-extreme-weather-warn-scientists-115032400458_1.html|title=India should prepare to face extreme weather, warn scientists|date=24 March 2015|publisher=Business Standard}}</ref> আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ <ref name="TWAS profile">{{Cite web|url=http://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|title=TWAS profile|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2022-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109222251/https://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=466|title=Brief Profile of the Awardee|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|access-date=12 November 2016}}</ref> ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,<ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|title=Indian fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180942/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,<ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Goswami,_Prof._Bhupendra_Nath|title=Fellow profile|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI fellows|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archivedate=2015-08-06|df=}}</ref> আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ<ref name="TWAS fellow">{{Cite web|url=http://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|title=TWAS fellow|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829202111/https://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|deadurl=yes}}</ref> আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|date=2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == জীৱনী == [[চিত্ৰ:P_R_L.JPG|left|thumb|235x235px|Physical Research Laboratory]] ১৯৫০ চনৰ এক আগষ্টত [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ পাটবাউসীত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷ <ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.asiaoceania.org/aogs2009/doc/lectures/Bio_Bhupendra%20Nath%20GOSWAMI.pdf|title=Biography|date=2016|publisher=Asia Oceania Geosciences Society}}</ref> স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত [[কটন মহাবিদ্যালয়|কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ <ref name="TWAS profile" /> ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-''Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas'' ৷<ref name="Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/~bng/|title=Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷<ref name="Indian fellow" /> ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ <ref name="Annual Awards 2014">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|title=Annual Awards 2014|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227125450/http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ <ref name="TWAS profile" /> এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TWAS profile" /> বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।<ref name="B. N. Goswami - Profile on IISc">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/person.html|title=B. N. Goswami - Profile on IISc|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।<ref name="TWAS profile" /> == অৱদান == [[চিত্ৰ:Sstanom_199711_krig.jpg|thumb|235x235px|Indian Ocean Dipole]] Goswami is known to have been the first to measure the predictability of tropical climate using coupled ocean-atmosphere system and his studies have widened the understanding of the monsoon dynamics.<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|date=1999}}</ref> The principal areas of his studies have been [[geophysical fluid dynamics]] and tropical air-sea interactions and he identified a ''radiative-convective-dynamical feedback mechanism for generating the northward propagating 30-50 day mode'', reported to be a first time find.<ref name="Indian fellow" /> He is also credited with the first time discovery that a ''convectively coupled gravest [[Rossby wave]] is responsible for the observed quasi-biweekly oscillation of monsoon'' and was a member of the first set of climatologists to discover the [[Indian Ocean Dipole]], a phenomenon where the temperatures alternatively oscillate between the western and eastern side of the Indian Ocean. His findings were first published in an article, ''A dipole mode in the tropical Indian Ocean'', in ''[[Nature (journal)|Nature]]'' in 1999<ref name="A dipole mode in the tropical Indian Ocean">{{Cite journal|last=N. H. Saji, B. N. Goswami, P. N. Vinayachandran, T. Yamagata|title=A dipole mode in the tropical Indian Ocean|url=http://www.nature.com/nature/journal/v401/n6751/abs/401360a0.html|journal=Nature|publication-date=23 September 1999|volume=401|pages=360–363}}</ref> and the article has a citation count of over 1400.<ref name="Annual Awards 2014" /> His work on the monsoon intraseasonal oscillations<ref name="Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon">{{Cite journal|last=B. N. Goswami, R. S. Ajaya Mohan|title=Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon|url=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0442(2001)014%3C1180%3AIOAIVO%3E2.0.CO%3B2|journal=American Meteorological Society|publication-date=6 May 1999|doi=10.1175/1520-0442(2001)014<1180:IOAIVO>2.0.CO;2}}</ref> for quantifying the seasonal mean monsoon assisted in the development of an extended range prediction system.<ref name="Annual Awards 2014" /> Goswami's studies have been detailed in several peer-reviewed articles;<ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Goswami=3ABhupendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Refn|Please see ''Selected bibliography'' section|group=note}} [[ResearchGate]] and [[Google Scholar]], two online repositories of scientific articles, have listed 223<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/B_N_Goswami/publications|title=On ResearchGate|date=2016|publisher=On ResearchGate}}</ref> and 323 of them respectively.<ref name="On Google Scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.ae/citations?user=RPDTZXsAAAAJ&hl=en|title=On Google Scholar|date=2016|publisher=Google Scholar}}</ref> He has also mentored 10 scholars in their studies of which five were doctoral researchers.<ref name="Biography" /> He headed the ''Monsoon Mission of India'' project constituted by the [[Ministry of Earth Sciences]] for improving the forecast of seasonal and intra-seasonal monsoon<ref name="Annual Awards 2014" /> and has participated in many workshops on climatology including the Media Workshop on Climate Change organized by the Indian Institute of Tropical Meteorology in 2009.<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> He was involved in several projects of various government agencies such as the [[Department of Science and Technology (India)|Department of Science and Technology]], [[National Disaster Management Authority (India)|National Disaster Management Authority]], Science and Engineering Research Council and Indian Climate Research Programme and was associated with the [[World Climate Research Programme]] as a member of their National Committee (1995–97) and the CLIVAR Monsoon Panel (1999–2002).<ref name="TWAS profile" /> He sat in the science education panel (2004–06) and the council (2010–12) of the Indian Academy of Sciences and served as the secretary of the [[Indian Meteorological Society]] during 1996–2000 where he is a life member. He is also a member of the [[American Meteorological Society]] and has served as a member of the editorial boards of science journals such as [[Current Science]], Mausam, [[International Journal of Climatology]] and Planet Earth.<ref name="TWAS profile" /> == বঁটা আৰু সন্মান == গোস্বামীয়ে ১৯৯৪ চনত ভৌতিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰৰ ওম আশ্ৰম প্ৰেৰিত বিক্ৰম সাৰাভাই বঁটা লাভ কৰে<ref name="Awards/Recognitions/Affiliations">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/awards.html|title=Awards/Recognitions/Affiliations|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> আৰু বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে তেওঁক ১৯৯৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Earth Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|title=Earth Sciences|date=2016|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200915/http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|archivedate=2016-03-03|df=}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ দুটা ডাঙৰ বঁটা লাভ কৰে, এটা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ কল্পনা ৰামকৃষ্ণ ৰামনাথন পদক<ref name="The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|title=The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|deadurl=yes}}</ref> আৰু আনটো [[কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]]।<ref name="Kamal Kumari National Award 2008">{{Cite web|url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=25..210409.apr09|title=Kamal Kumari National Award 2008|date=20 April 2009|publisher=E-Pao}}</ref> তেওঁ ২০১১ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ২৪ সংখ্যক ৰূপালী জয়ন্তী বঁটা লাভ কৰে<ref name="Honors on IITM">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/Awards-9-Page|title=Honors on IITM|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> আৰু ২০১২ চনত [[ৱাছৱিক ঔদ্যোগিক গৱেষণা বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="VASVIK Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=VASVIK Award|date=2016|publisher=Vividhlaxi Audyogik Samshodhan Vikas Kendra|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|deadurl=yes}}</ref> পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে ২০১৪ চনত তেওঁক বায়ুমণ্ডল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="National Award in Atmospheric Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/content/prof-bhupendra-nath-goswami|title=National Award in Atmospheric Science & Technology|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Awards (Archive)">{{Cite web|url=http://dod.nic.in/awards/archive?theme=moes_orange|title=Awards (Archive)|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ১৯৯৬ চনত গোস্বামীক সহযোগী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে<ref name="Fellow profile" /> আৰু আন দুখন প্ৰধান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী<ref name="NASI fellows" /> আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ক্ৰমে ২০০০ আৰু ২০০৩ চনত ইয়াৰ অনুকৰণত বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৯ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।<ref name="TWAS fellow" /> ২০১৪ চনৰ অধ্যাপক কে আৰ ৰামানাথন স্মৃতিচাৰণ বক্তৃতাকে ধৰি কেইবাটাও বঁটা বক্তৃতাও তেওঁ আগবঢ়াইছে।<ref name="K. R. Ramanathan Memorial lecture">{{Cite web|url=http://www.igu.in/lectures.htm|title=K. R. Ramanathan Memorial lecture|date=2016|publisher=Indian Geophysical Union|access-date=2019-01-08|archivedate=2018-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227214348/http://igu.in/lectures.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ == * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Sahai, A. K. ; Goswami, Bhupendra Nath|title=Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction|year=2008|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2008-05_65_5/page/1549|journal=Journal of the Atmospheric Sciences|publication-date=2008|volume=65|issue=5|pages=1549–1569|doi=10.1175/2007JAS2474.1}} * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Goswami, Bhupendra Nath ; Sahai, A. K. ; Fraedrich, K.|title=Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|publication-date=2009|volume=114|issue=D19|doi=10.1029/2009JD011869}} * {{Cite journal|last=Mukhopadhyay, P. ; Taraphdar, S. ; Goswami, B. N. ; Krishnakumar, K.|title=Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases|journal=Weather and Forecasting|publication-date=2010|volume=25|issue=2|pages=369–387|doi=10.1175/2009WAF2222320.1}} * {{Cite journal|last=Mujumdar, M. ; Salunke, K. ; Suryachandra Rao, A. ; Ravichandran, M. ; Goswami, B. N.|title=Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season|journal=IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters|publication-date=2011|volume=82|issue=2|pages=206–210|doi=10.1109/LGRS.2010.2060183}} * {{Cite journal|last=Saha, Subodh Kumar ; Halder, Subhadeep ; Suryachandra Rao, A. ; Goswami, B. N.|title=Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon|journal=Journal of Geophysical Research|publication-date=2012|doi=10.1029/2011JD017291}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|title=Indian monsoon disappoints|date=8 August 2012|publisher=Nature|access-date=8 January 2019|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927051323/http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|deadurl=yes}} * {{Cite web|url=http://www.natureasia.com/en/nindia/article/10.1038/nindia.2015.88|title=Studies show increasing monsoon variability, intensity|date=3 July 2015|publisher=Nature India}} * {{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829233-300-indian-flood-deaths-blamed-on-mindless-construction/|title=Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction|date=26 June 2013|publisher=New Scientist}} <br /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] rsw7wa8g2gsf47k3svb06cgrtciw67t 625388 625387 2026-08-08T15:31:23Z Pranamikaadhikary 27435 /* জীৱনী */ 625388 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী|image=Bhupendra Nath Goswami.jpg|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|8|1}}|birth_place=পাটবাউসী, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]], ভাৰত|death_date=|death_place=|residence=[[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|nationality=[[Indian nationality|ভাৰতীয়]]|fields={{ublist | [[Meteorology]] | [[Climatology]] }}|workplaces={{ublist | [[IIT Delhi]] | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] | [[University of Maryland]] | [[Geophysical Fluid Dynamics Laboratory]] | [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] | [[NASA Goddard Space Flight Center]] }}|alma_mater={{ublist | [[কটন কলেজ]] |[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ]] | [[Physical Research Laboratory]] | [[গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়]] | [[Cambridge–MIT Institute]] }}|doctoral_advisor={{ublist| [[বিমলা বুটি]] | [[Jule Gregory Charney]] }}|doctoral_students=|known_for=ভাৰতীয় মৌচুমীৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা|awards={{ublist | 1994&nbsp;[[Physical Research Laboratory|PRL]] Hari Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award | 1995&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize|S. S. Bhatnagar Prize]] | 2008&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] K. R. Ramanathan Medal | 2008&nbsp;[[Kamal Kumari National Award]] | 2012&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award]] | [[Ministry of Earth Sciences|MoES]] National Award in Atmospheric Science and Technology }}}} '''ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী''' (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ <ref name="India should prepare to face extreme weather, warn scientists">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-should-prepare-to-face-extreme-weather-warn-scientists-115032400458_1.html|title=India should prepare to face extreme weather, warn scientists|date=24 March 2015|publisher=Business Standard}}</ref> আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ <ref name="TWAS profile">{{Cite web|url=http://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|title=TWAS profile|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2022-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109222251/https://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=466|title=Brief Profile of the Awardee|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|access-date=12 November 2016}}</ref> ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,<ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|title=Indian fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180942/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,<ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Goswami,_Prof._Bhupendra_Nath|title=Fellow profile|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI fellows|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archivedate=2015-08-06|df=}}</ref> আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ<ref name="TWAS fellow">{{Cite web|url=http://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|title=TWAS fellow|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829202111/https://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|deadurl=yes}}</ref> আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|date=2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == জীৱনী == [[চিত্ৰ:P_R_L.JPG|left|thumb|235x235px|Physical Research Laboratory]] ১৯৫০ চনৰ ১ আগষ্টত [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[পাটবাউসী সত্ৰ|পাটবাউসী]]ত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷<ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.asiaoceania.org/aogs2009/doc/lectures/Bio_Bhupendra%20Nath%20GOSWAMI.pdf|title=Biography|date=2016|publisher=Asia Oceania Geosciences Society}}</ref> স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত [[কটন মহাবিদ্যালয়|কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ <ref name="TWAS profile" /> ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-''Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas'' ৷<ref name="Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/~bng/|title=Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷<ref name="Indian fellow" /> ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ <ref name="Annual Awards 2014">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|title=Annual Awards 2014|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227125450/http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ <ref name="TWAS profile" /> এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TWAS profile" /> বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।<ref name="B. N. Goswami - Profile on IISc">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/person.html|title=B. N. Goswami - Profile on IISc|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।<ref name="TWAS profile" /> == অৱদান == [[চিত্ৰ:Sstanom_199711_krig.jpg|thumb|235x235px|Indian Ocean Dipole]] Goswami is known to have been the first to measure the predictability of tropical climate using coupled ocean-atmosphere system and his studies have widened the understanding of the monsoon dynamics.<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|date=1999}}</ref> The principal areas of his studies have been [[geophysical fluid dynamics]] and tropical air-sea interactions and he identified a ''radiative-convective-dynamical feedback mechanism for generating the northward propagating 30-50 day mode'', reported to be a first time find.<ref name="Indian fellow" /> He is also credited with the first time discovery that a ''convectively coupled gravest [[Rossby wave]] is responsible for the observed quasi-biweekly oscillation of monsoon'' and was a member of the first set of climatologists to discover the [[Indian Ocean Dipole]], a phenomenon where the temperatures alternatively oscillate between the western and eastern side of the Indian Ocean. His findings were first published in an article, ''A dipole mode in the tropical Indian Ocean'', in ''[[Nature (journal)|Nature]]'' in 1999<ref name="A dipole mode in the tropical Indian Ocean">{{Cite journal|last=N. H. Saji, B. N. Goswami, P. N. Vinayachandran, T. Yamagata|title=A dipole mode in the tropical Indian Ocean|url=http://www.nature.com/nature/journal/v401/n6751/abs/401360a0.html|journal=Nature|publication-date=23 September 1999|volume=401|pages=360–363}}</ref> and the article has a citation count of over 1400.<ref name="Annual Awards 2014" /> His work on the monsoon intraseasonal oscillations<ref name="Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon">{{Cite journal|last=B. N. Goswami, R. S. Ajaya Mohan|title=Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon|url=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0442(2001)014%3C1180%3AIOAIVO%3E2.0.CO%3B2|journal=American Meteorological Society|publication-date=6 May 1999|doi=10.1175/1520-0442(2001)014<1180:IOAIVO>2.0.CO;2}}</ref> for quantifying the seasonal mean monsoon assisted in the development of an extended range prediction system.<ref name="Annual Awards 2014" /> Goswami's studies have been detailed in several peer-reviewed articles;<ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Goswami=3ABhupendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Refn|Please see ''Selected bibliography'' section|group=note}} [[ResearchGate]] and [[Google Scholar]], two online repositories of scientific articles, have listed 223<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/B_N_Goswami/publications|title=On ResearchGate|date=2016|publisher=On ResearchGate}}</ref> and 323 of them respectively.<ref name="On Google Scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.ae/citations?user=RPDTZXsAAAAJ&hl=en|title=On Google Scholar|date=2016|publisher=Google Scholar}}</ref> He has also mentored 10 scholars in their studies of which five were doctoral researchers.<ref name="Biography" /> He headed the ''Monsoon Mission of India'' project constituted by the [[Ministry of Earth Sciences]] for improving the forecast of seasonal and intra-seasonal monsoon<ref name="Annual Awards 2014" /> and has participated in many workshops on climatology including the Media Workshop on Climate Change organized by the Indian Institute of Tropical Meteorology in 2009.<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> He was involved in several projects of various government agencies such as the [[Department of Science and Technology (India)|Department of Science and Technology]], [[National Disaster Management Authority (India)|National Disaster Management Authority]], Science and Engineering Research Council and Indian Climate Research Programme and was associated with the [[World Climate Research Programme]] as a member of their National Committee (1995–97) and the CLIVAR Monsoon Panel (1999–2002).<ref name="TWAS profile" /> He sat in the science education panel (2004–06) and the council (2010–12) of the Indian Academy of Sciences and served as the secretary of the [[Indian Meteorological Society]] during 1996–2000 where he is a life member. He is also a member of the [[American Meteorological Society]] and has served as a member of the editorial boards of science journals such as [[Current Science]], Mausam, [[International Journal of Climatology]] and Planet Earth.<ref name="TWAS profile" /> == বঁটা আৰু সন্মান == গোস্বামীয়ে ১৯৯৪ চনত ভৌতিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰৰ ওম আশ্ৰম প্ৰেৰিত বিক্ৰম সাৰাভাই বঁটা লাভ কৰে<ref name="Awards/Recognitions/Affiliations">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/awards.html|title=Awards/Recognitions/Affiliations|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> আৰু বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে তেওঁক ১৯৯৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Earth Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|title=Earth Sciences|date=2016|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200915/http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|archivedate=2016-03-03|df=}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ দুটা ডাঙৰ বঁটা লাভ কৰে, এটা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ কল্পনা ৰামকৃষ্ণ ৰামনাথন পদক<ref name="The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|title=The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|deadurl=yes}}</ref> আৰু আনটো [[কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]]।<ref name="Kamal Kumari National Award 2008">{{Cite web|url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=25..210409.apr09|title=Kamal Kumari National Award 2008|date=20 April 2009|publisher=E-Pao}}</ref> তেওঁ ২০১১ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ২৪ সংখ্যক ৰূপালী জয়ন্তী বঁটা লাভ কৰে<ref name="Honors on IITM">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/Awards-9-Page|title=Honors on IITM|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> আৰু ২০১২ চনত [[ৱাছৱিক ঔদ্যোগিক গৱেষণা বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="VASVIK Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=VASVIK Award|date=2016|publisher=Vividhlaxi Audyogik Samshodhan Vikas Kendra|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|deadurl=yes}}</ref> পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে ২০১৪ চনত তেওঁক বায়ুমণ্ডল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="National Award in Atmospheric Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/content/prof-bhupendra-nath-goswami|title=National Award in Atmospheric Science & Technology|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Awards (Archive)">{{Cite web|url=http://dod.nic.in/awards/archive?theme=moes_orange|title=Awards (Archive)|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ১৯৯৬ চনত গোস্বামীক সহযোগী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে<ref name="Fellow profile" /> আৰু আন দুখন প্ৰধান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী<ref name="NASI fellows" /> আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ক্ৰমে ২০০০ আৰু ২০০৩ চনত ইয়াৰ অনুকৰণত বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৯ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।<ref name="TWAS fellow" /> ২০১৪ চনৰ অধ্যাপক কে আৰ ৰামানাথন স্মৃতিচাৰণ বক্তৃতাকে ধৰি কেইবাটাও বঁটা বক্তৃতাও তেওঁ আগবঢ়াইছে।<ref name="K. R. Ramanathan Memorial lecture">{{Cite web|url=http://www.igu.in/lectures.htm|title=K. R. Ramanathan Memorial lecture|date=2016|publisher=Indian Geophysical Union|access-date=2019-01-08|archivedate=2018-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227214348/http://igu.in/lectures.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ == * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Sahai, A. K. ; Goswami, Bhupendra Nath|title=Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction|year=2008|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2008-05_65_5/page/1549|journal=Journal of the Atmospheric Sciences|publication-date=2008|volume=65|issue=5|pages=1549–1569|doi=10.1175/2007JAS2474.1}} * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Goswami, Bhupendra Nath ; Sahai, A. K. ; Fraedrich, K.|title=Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|publication-date=2009|volume=114|issue=D19|doi=10.1029/2009JD011869}} * {{Cite journal|last=Mukhopadhyay, P. ; Taraphdar, S. ; Goswami, B. N. ; Krishnakumar, K.|title=Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases|journal=Weather and Forecasting|publication-date=2010|volume=25|issue=2|pages=369–387|doi=10.1175/2009WAF2222320.1}} * {{Cite journal|last=Mujumdar, M. ; Salunke, K. ; Suryachandra Rao, A. ; Ravichandran, M. ; Goswami, B. N.|title=Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season|journal=IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters|publication-date=2011|volume=82|issue=2|pages=206–210|doi=10.1109/LGRS.2010.2060183}} * {{Cite journal|last=Saha, Subodh Kumar ; Halder, Subhadeep ; Suryachandra Rao, A. ; Goswami, B. N.|title=Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon|journal=Journal of Geophysical Research|publication-date=2012|doi=10.1029/2011JD017291}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|title=Indian monsoon disappoints|date=8 August 2012|publisher=Nature|access-date=8 January 2019|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927051323/http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|deadurl=yes}} * {{Cite web|url=http://www.natureasia.com/en/nindia/article/10.1038/nindia.2015.88|title=Studies show increasing monsoon variability, intensity|date=3 July 2015|publisher=Nature India}} * {{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829233-300-indian-flood-deaths-blamed-on-mindless-construction/|title=Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction|date=26 June 2013|publisher=New Scientist}} <br /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] 2rufi31re12s0op1hs2qto6vbeazvny 625390 625388 2026-08-08T15:38:00Z Pranamikaadhikary 27435 /* অৱদান */ 625390 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী|image=Bhupendra Nath Goswami.jpg|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|8|1}}|birth_place=পাটবাউসী, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]], ভাৰত|death_date=|death_place=|residence=[[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|nationality=[[Indian nationality|ভাৰতীয়]]|fields={{ublist | [[Meteorology]] | [[Climatology]] }}|workplaces={{ublist | [[IIT Delhi]] | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] | [[University of Maryland]] | [[Geophysical Fluid Dynamics Laboratory]] | [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] | [[NASA Goddard Space Flight Center]] }}|alma_mater={{ublist | [[কটন কলেজ]] |[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ]] | [[Physical Research Laboratory]] | [[গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়]] | [[Cambridge–MIT Institute]] }}|doctoral_advisor={{ublist| [[বিমলা বুটি]] | [[Jule Gregory Charney]] }}|doctoral_students=|known_for=ভাৰতীয় মৌচুমীৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা|awards={{ublist | 1994&nbsp;[[Physical Research Laboratory|PRL]] Hari Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award | 1995&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize|S. S. Bhatnagar Prize]] | 2008&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] K. R. Ramanathan Medal | 2008&nbsp;[[Kamal Kumari National Award]] | 2012&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award]] | [[Ministry of Earth Sciences|MoES]] National Award in Atmospheric Science and Technology }}}} '''ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী''' (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ <ref name="India should prepare to face extreme weather, warn scientists">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-should-prepare-to-face-extreme-weather-warn-scientists-115032400458_1.html|title=India should prepare to face extreme weather, warn scientists|date=24 March 2015|publisher=Business Standard}}</ref> আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ <ref name="TWAS profile">{{Cite web|url=http://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|title=TWAS profile|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2022-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109222251/https://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=466|title=Brief Profile of the Awardee|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|access-date=12 November 2016}}</ref> ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,<ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|title=Indian fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180942/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,<ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Goswami,_Prof._Bhupendra_Nath|title=Fellow profile|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI fellows|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archivedate=2015-08-06|df=}}</ref> আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ<ref name="TWAS fellow">{{Cite web|url=http://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|title=TWAS fellow|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829202111/https://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|deadurl=yes}}</ref> আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|date=2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == জীৱনী == [[চিত্ৰ:P_R_L.JPG|left|thumb|235x235px|Physical Research Laboratory]] ১৯৫০ চনৰ ১ আগষ্টত [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[পাটবাউসী সত্ৰ|পাটবাউসী]]ত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷<ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.asiaoceania.org/aogs2009/doc/lectures/Bio_Bhupendra%20Nath%20GOSWAMI.pdf|title=Biography|date=2016|publisher=Asia Oceania Geosciences Society}}</ref> স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত [[কটন মহাবিদ্যালয়|কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ <ref name="TWAS profile" /> ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-''Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas'' ৷<ref name="Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/~bng/|title=Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷<ref name="Indian fellow" /> ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ <ref name="Annual Awards 2014">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|title=Annual Awards 2014|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227125450/http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ <ref name="TWAS profile" /> এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TWAS profile" /> বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।<ref name="B. N. Goswami - Profile on IISc">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/person.html|title=B. N. Goswami - Profile on IISc|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।<ref name="TWAS profile" /> == অৱদান == [[চিত্ৰ:Sstanom_199711_krig.jpg|thumb|235x235px|Indian Ocean Dipole]] গোস্বামীয়ে প্ৰথমে যুগ্ম সাগৰ-বায়ুমণ্ডল ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি গ্রীষ্মমণ্ডলীয় জলবায়ুৰ ভৱিষ্যদ্বাণীযোগ্যতা জুখিছিল বুলি জনা যায় আৰু তেওঁৰ অধ্যয়নে বাৰিষাৰ গতিবিদ্যাৰ উপলব্ধিৰ বিকাশ কৰিছে।<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|date=1999}}</ref> তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল ক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে [[ভূ-ভৌতিক তৰল গতিবিদ্যা]] আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা গ্রীষ্মমণ্ডলীয় বায়ু-সাগৰৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু তেওঁ ''উত্তৰ দিশলৈ বিয়পি পৰা ৩০-৫০ দিনৰ ধৰণ সৃষ্টিৰ বাবে বিকিৰণ-সংবহনীয়-গতিশীল প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যৱস্থা'' চিনাক্ত কৰিছিল<ref name="Indian fellow" /> He is also credited with the first time discovery that a ''convectively coupled gravest [[Rossby wave]] is responsible for the observed quasi-biweekly oscillation of monsoon'' and was a member of the first set of climatologists to discover the [[Indian Ocean Dipole]], a phenomenon where the temperatures alternatively oscillate between the western and eastern side of the Indian Ocean. His findings were first published in an article, ''A dipole mode in the tropical Indian Ocean'', in ''[[Nature (journal)|Nature]]'' in 1999<ref name="A dipole mode in the tropical Indian Ocean">{{Cite journal|last=N. H. Saji, B. N. Goswami, P. N. Vinayachandran, T. Yamagata|title=A dipole mode in the tropical Indian Ocean|url=http://www.nature.com/nature/journal/v401/n6751/abs/401360a0.html|journal=Nature|publication-date=23 September 1999|volume=401|pages=360–363}}</ref> and the article has a citation count of over 1400.<ref name="Annual Awards 2014" /> His work on the monsoon intraseasonal oscillations<ref name="Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon">{{Cite journal|last=B. N. Goswami, R. S. Ajaya Mohan|title=Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon|url=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0442(2001)014%3C1180%3AIOAIVO%3E2.0.CO%3B2|journal=American Meteorological Society|publication-date=6 May 1999|doi=10.1175/1520-0442(2001)014<1180:IOAIVO>2.0.CO;2}}</ref> for quantifying the seasonal mean monsoon assisted in the development of an extended range prediction system.<ref name="Annual Awards 2014" /> Goswami's studies have been detailed in several peer-reviewed articles;<ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Goswami=3ABhupendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Refn|Please see ''Selected bibliography'' section|group=note}} [[ResearchGate]] and [[Google Scholar]], two online repositories of scientific articles, have listed 223<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/B_N_Goswami/publications|title=On ResearchGate|date=2016|publisher=On ResearchGate}}</ref> and 323 of them respectively.<ref name="On Google Scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.ae/citations?user=RPDTZXsAAAAJ&hl=en|title=On Google Scholar|date=2016|publisher=Google Scholar}}</ref> He has also mentored 10 scholars in their studies of which five were doctoral researchers.<ref name="Biography" /> He headed the ''Monsoon Mission of India'' project constituted by the [[Ministry of Earth Sciences]] for improving the forecast of seasonal and intra-seasonal monsoon<ref name="Annual Awards 2014" /> and has participated in many workshops on climatology including the Media Workshop on Climate Change organized by the Indian Institute of Tropical Meteorology in 2009.<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> He was involved in several projects of various government agencies such as the [[Department of Science and Technology (India)|Department of Science and Technology]], [[National Disaster Management Authority (India)|National Disaster Management Authority]], Science and Engineering Research Council and Indian Climate Research Programme and was associated with the [[World Climate Research Programme]] as a member of their National Committee (1995–97) and the CLIVAR Monsoon Panel (1999–2002).<ref name="TWAS profile" /> He sat in the science education panel (2004–06) and the council (2010–12) of the Indian Academy of Sciences and served as the secretary of the [[Indian Meteorological Society]] during 1996–2000 where he is a life member. He is also a member of the [[American Meteorological Society]] and has served as a member of the editorial boards of science journals such as [[Current Science]], Mausam, [[International Journal of Climatology]] and Planet Earth.<ref name="TWAS profile" /> == বঁটা আৰু সন্মান == গোস্বামীয়ে ১৯৯৪ চনত ভৌতিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰৰ ওম আশ্ৰম প্ৰেৰিত বিক্ৰম সাৰাভাই বঁটা লাভ কৰে<ref name="Awards/Recognitions/Affiliations">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/awards.html|title=Awards/Recognitions/Affiliations|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> আৰু বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে তেওঁক ১৯৯৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Earth Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|title=Earth Sciences|date=2016|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200915/http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|archivedate=2016-03-03|df=}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ দুটা ডাঙৰ বঁটা লাভ কৰে, এটা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ কল্পনা ৰামকৃষ্ণ ৰামনাথন পদক<ref name="The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|title=The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|deadurl=yes}}</ref> আৰু আনটো [[কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]]।<ref name="Kamal Kumari National Award 2008">{{Cite web|url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=25..210409.apr09|title=Kamal Kumari National Award 2008|date=20 April 2009|publisher=E-Pao}}</ref> তেওঁ ২০১১ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ২৪ সংখ্যক ৰূপালী জয়ন্তী বঁটা লাভ কৰে<ref name="Honors on IITM">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/Awards-9-Page|title=Honors on IITM|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> আৰু ২০১২ চনত [[ৱাছৱিক ঔদ্যোগিক গৱেষণা বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="VASVIK Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=VASVIK Award|date=2016|publisher=Vividhlaxi Audyogik Samshodhan Vikas Kendra|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|deadurl=yes}}</ref> পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে ২০১৪ চনত তেওঁক বায়ুমণ্ডল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="National Award in Atmospheric Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/content/prof-bhupendra-nath-goswami|title=National Award in Atmospheric Science & Technology|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Awards (Archive)">{{Cite web|url=http://dod.nic.in/awards/archive?theme=moes_orange|title=Awards (Archive)|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ১৯৯৬ চনত গোস্বামীক সহযোগী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে<ref name="Fellow profile" /> আৰু আন দুখন প্ৰধান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী<ref name="NASI fellows" /> আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ক্ৰমে ২০০০ আৰু ২০০৩ চনত ইয়াৰ অনুকৰণত বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৯ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।<ref name="TWAS fellow" /> ২০১৪ চনৰ অধ্যাপক কে আৰ ৰামানাথন স্মৃতিচাৰণ বক্তৃতাকে ধৰি কেইবাটাও বঁটা বক্তৃতাও তেওঁ আগবঢ়াইছে।<ref name="K. R. Ramanathan Memorial lecture">{{Cite web|url=http://www.igu.in/lectures.htm|title=K. R. Ramanathan Memorial lecture|date=2016|publisher=Indian Geophysical Union|access-date=2019-01-08|archivedate=2018-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227214348/http://igu.in/lectures.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ == * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Sahai, A. K. ; Goswami, Bhupendra Nath|title=Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction|year=2008|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2008-05_65_5/page/1549|journal=Journal of the Atmospheric Sciences|publication-date=2008|volume=65|issue=5|pages=1549–1569|doi=10.1175/2007JAS2474.1}} * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Goswami, Bhupendra Nath ; Sahai, A. K. ; Fraedrich, K.|title=Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|publication-date=2009|volume=114|issue=D19|doi=10.1029/2009JD011869}} * {{Cite journal|last=Mukhopadhyay, P. ; Taraphdar, S. ; Goswami, B. N. ; Krishnakumar, K.|title=Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases|journal=Weather and Forecasting|publication-date=2010|volume=25|issue=2|pages=369–387|doi=10.1175/2009WAF2222320.1}} * {{Cite journal|last=Mujumdar, M. ; Salunke, K. ; Suryachandra Rao, A. ; Ravichandran, M. ; Goswami, B. N.|title=Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season|journal=IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters|publication-date=2011|volume=82|issue=2|pages=206–210|doi=10.1109/LGRS.2010.2060183}} * {{Cite journal|last=Saha, Subodh Kumar ; Halder, Subhadeep ; Suryachandra Rao, A. ; Goswami, B. N.|title=Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon|journal=Journal of Geophysical Research|publication-date=2012|doi=10.1029/2011JD017291}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|title=Indian monsoon disappoints|date=8 August 2012|publisher=Nature|access-date=8 January 2019|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927051323/http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|deadurl=yes}} * {{Cite web|url=http://www.natureasia.com/en/nindia/article/10.1038/nindia.2015.88|title=Studies show increasing monsoon variability, intensity|date=3 July 2015|publisher=Nature India}} * {{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829233-300-indian-flood-deaths-blamed-on-mindless-construction/|title=Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction|date=26 June 2013|publisher=New Scientist}} <br /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] kblh78bbkxcthstfk463h7cmewqr34n 625391 625390 2026-08-08T15:43:38Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 625391 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী|image=Bhupendra Nath Goswami.jpg|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|8|1}}|birth_place=পাটবাউসী, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]], ভাৰত|death_date=|death_place=|residence=[[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|nationality=[[Indian nationality|ভাৰতীয়]]|fields={{ublist | [[Meteorology]] | [[Climatology]] }}|workplaces={{ublist | [[IIT Delhi]] | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] | [[University of Maryland]] | [[Geophysical Fluid Dynamics Laboratory]] | [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] | [[NASA Goddard Space Flight Center]] }}|alma_mater={{ublist | [[কটন কলেজ]] |[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ]] | [[Physical Research Laboratory]] | [[গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়]] | [[Cambridge–MIT Institute]] }}|doctoral_advisor={{ublist| [[বিমলা বুটি]] | [[Jule Gregory Charney]] }}|doctoral_students=|known_for=ভাৰতীয় মৌচুমীৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা|awards={{ublist | 1994&nbsp;[[Physical Research Laboratory|PRL]] Hari Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award | 1995&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize|S. S. Bhatnagar Prize]] | 2008&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] K. R. Ramanathan Medal | 2008&nbsp;[[Kamal Kumari National Award]] | 2012&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award]] | [[Ministry of Earth Sciences|MoES]] National Award in Atmospheric Science and Technology }}}} '''ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী''' (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ <ref name="India should prepare to face extreme weather, warn scientists">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-should-prepare-to-face-extreme-weather-warn-scientists-115032400458_1.html|title=India should prepare to face extreme weather, warn scientists|date=24 March 2015|publisher=Business Standard}}</ref> আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ <ref name="TWAS profile">{{Cite web|url=http://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|title=TWAS profile|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2022-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109222251/https://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=466|title=Brief Profile of the Awardee|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|access-date=12 November 2016}}</ref> ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,<ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|title=Indian fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180942/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,<ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Goswami,_Prof._Bhupendra_Nath|title=Fellow profile|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI fellows|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archivedate=2015-08-06|df=}}</ref> আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ<ref name="TWAS fellow">{{Cite web|url=http://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|title=TWAS fellow|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829202111/https://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|deadurl=yes}}</ref> আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|date=2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == জীৱনী == [[চিত্ৰ:P_R_L.JPG|left|thumb|235x235px|Physical Research Laboratory]] ১৯৫০ চনৰ ১ আগষ্টত [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[পাটবাউসী সত্ৰ|পাটবাউসী]]ত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷<ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.asiaoceania.org/aogs2009/doc/lectures/Bio_Bhupendra%20Nath%20GOSWAMI.pdf|title=Biography|date=2016|publisher=Asia Oceania Geosciences Society}}</ref> স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত [[কটন মহাবিদ্যালয়|কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ <ref name="TWAS profile" /> ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-''Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas'' ৷<ref name="Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/~bng/|title=Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷<ref name="Indian fellow" /> ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ <ref name="Annual Awards 2014">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|title=Annual Awards 2014|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227125450/http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ <ref name="TWAS profile" /> এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TWAS profile" /> বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।<ref name="B. N. Goswami - Profile on IISc">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/person.html|title=B. N. Goswami - Profile on IISc|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।<ref name="TWAS profile" /> == অৱদান == [[চিত্ৰ:Sstanom_199711_krig.jpg|thumb|235x235px|Indian Ocean Dipole]] গোস্বামীয়ে প্ৰথমে যুগ্ম সাগৰ-বায়ুমণ্ডল ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জলবায়ুৰ ভৱিষ্যদ্বাণীযোগ্যতা জুখিছিল বুলি জনা যায় আৰু তেওঁৰ অধ্যয়নে বাৰিষাৰ গতিবিদ্যাৰ উপলব্ধিৰ বিকাশ কৰিছে।<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|date=1999}}</ref> তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল ক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে [[ভূ-ভৌতিক তৰল গতিবিদ্যা]] আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় বায়ু-সাগৰৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু তেওঁ ''উত্তৰ দিশলৈ বিয়পি পৰা ৩০-৫০ দিনৰ ধৰণ সৃষ্টিৰ বাবে বিকিৰণ-সংবহনীয়-গতিশীল প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যৱস্থা'' চিনাক্ত কৰিছিল<ref name="Indian fellow" /> তেওঁক ''বাৰিষাৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰা অৰ্ধ-দ্বিসপ্তাহিক দোলনৰ বাবে সংবহনীয়ভাৱে সংযুক্ত কবৰস্থান [[ৰছবি তৰংগ]] দায়ী'' সিদ্ধান্ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৱিষ্কাৰ কৰাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু তেওঁ [[ভাৰত মহাসাগৰৰ ডাইপোল]] আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম জলবায়ুবিজ্ঞানীসকলৰ সদস্য আছিল, যিটো পৰিঘটনা য’ত উষ্ণতাই বিকল্পভাৱে ভাৰতৰ পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ মহাসাগৰৰ মাজত দোলন খায়। তেওঁৰ এই তথ্যসমূহ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৯৯ চনত ''[[নেচাৰ (আলোচনী)|নেচাৰ]]'' ত ''A dipole mode in the tropical Indian Ocean'' নামৰ এটা প্ৰবন্ধত প্ৰকাশ পাইছিল<ref name="A dipole mode in the tropical Indian Ocean">{{Cite journal|last=N. H. Saji, B. N. Goswami, P. N. Vinayachandran, T. Yamagata|title=A dipole mode in the tropical Indian Ocean|url=http://www.nature.com/nature/journal/v401/n6751/abs/401360a0.html|journal=Nature|publication-date=23 September 1999|volume=401|pages=360–363}}</ref> আৰু প্ৰবন্ধটোত উদ্ধৃতিৰ সংখ্যা ১৪০০ৰো অধিক আছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> His work on the monsoon intraseasonal oscillations<ref name="Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon">{{Cite journal|last=B. N. Goswami, R. S. Ajaya Mohan|title=Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon|url=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0442(2001)014%3C1180%3AIOAIVO%3E2.0.CO%3B2|journal=American Meteorological Society|publication-date=6 May 1999|doi=10.1175/1520-0442(2001)014<1180:IOAIVO>2.0.CO; 2}}</ref> for quantifying the seasonal mean monsoon assisted in the development of an extended range prediction system.<ref name="Annual Awards 2014" /> Goswami's studies have been detailed in several peer-reviewed articles; <ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Goswami=3ABhupendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Refn|Please see ''Selected bibliography'' section|group=note}} [[ResearchGate]] and [[Google Scholar]], two online repositories of scientific articles, have listed 223<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/B_N_Goswami/publications|title=On ResearchGate|date=2016|publisher=On ResearchGate}}</ref> and 323 of them respectively.<ref name="On Google Scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.ae/citations?user=RPDTZXsAAAAJ&hl=en|title=On Google Scholar|date=2016|publisher=Google Scholar}}</ref> He has also mentored 10 scholars in their studies of which five were doctoral researchers.<ref name="Biography" /> He headed the ''Monsoon Mission of India'' project constituted by the [[Ministry of Earth Sciences]] for improving the forecast of seasonal and intra-seasonal monsoon<ref name="Annual Awards 2014" /> and has participated in many workshops on climatology including the Media Workshop on Climate Change organized by the Indian Institute of Tropical Meteorology in 2009.<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> He was involved in several projects of various government agencies such as the [[Department of Science and Technology (India)|Department of Science and Technology]], [[National Disaster Management Authority (India)|National Disaster Management Authority]], Science and Engineering Research Council and Indian Climate Research Programme and was associated with the [[World Climate Research Programme]] as a member of their National Committee (1995–97) and the CLIVAR Monsoon Panel (1999–2002).<ref name="TWAS profile" /> He sat in the science education panel (2004–06) and the council (2010–12) of the Indian Academy of Sciences and served as the secretary of the [[Indian Meteorological Society]] during 1996–2000 where he is a life member. He is also a member of the [[American Meteorological Society]] and has served as a member of the editorial boards of science journals such as [[Current Science]], Mausam, [[International Journal of Climatology]] and Planet Earth.<ref name="TWAS profile" /> == বঁটা আৰু সন্মান == গোস্বামীয়ে ১৯৯৪ চনত ভৌতিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰৰ ওম আশ্ৰম প্ৰেৰিত বিক্ৰম সাৰাভাই বঁটা লাভ কৰে<ref name="Awards/Recognitions/Affiliations">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/awards.html|title=Awards/Recognitions/Affiliations|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> আৰু বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে তেওঁক ১৯৯৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Earth Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|title=Earth Sciences|date=2016|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200915/http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|archivedate=2016-03-03|df=}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ দুটা ডাঙৰ বঁটা লাভ কৰে, এটা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ কল্পনা ৰামকৃষ্ণ ৰামনাথন পদক<ref name="The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|title=The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|deadurl=yes}}</ref> আৰু আনটো [[কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]]।<ref name="Kamal Kumari National Award 2008">{{Cite web|url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=25..210409.apr09|title=Kamal Kumari National Award 2008|date=20 April 2009|publisher=E-Pao}}</ref> তেওঁ ২০১১ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ২৪ সংখ্যক ৰূপালী জয়ন্তী বঁটা লাভ কৰে<ref name="Honors on IITM">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/Awards-9-Page|title=Honors on IITM|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> আৰু ২০১২ চনত [[ৱাছৱিক ঔদ্যোগিক গৱেষণা বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="VASVIK Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=VASVIK Award|date=2016|publisher=Vividhlaxi Audyogik Samshodhan Vikas Kendra|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|deadurl=yes}}</ref> পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে ২০১৪ চনত তেওঁক বায়ুমণ্ডল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="National Award in Atmospheric Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/content/prof-bhupendra-nath-goswami|title=National Award in Atmospheric Science & Technology|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Awards (Archive)">{{Cite web|url=http://dod.nic.in/awards/archive?theme=moes_orange|title=Awards (Archive)|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ১৯৯৬ চনত গোস্বামীক সহযোগী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে<ref name="Fellow profile" /> আৰু আন দুখন প্ৰধান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী<ref name="NASI fellows" /> আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ক্ৰমে ২০০০ আৰু ২০০৩ চনত ইয়াৰ অনুকৰণত বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৯ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।<ref name="TWAS fellow" /> ২০১৪ চনৰ অধ্যাপক কে আৰ ৰামানাথন স্মৃতিচাৰণ বক্তৃতাকে ধৰি কেইবাটাও বঁটা বক্তৃতাও তেওঁ আগবঢ়াইছে।<ref name="K. R. Ramanathan Memorial lecture">{{Cite web|url=http://www.igu.in/lectures.htm|title=K. R. Ramanathan Memorial lecture|date=2016|publisher=Indian Geophysical Union|access-date=2019-01-08|archivedate=2018-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227214348/http://igu.in/lectures.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ == * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Sahai, A. K. ; Goswami, Bhupendra Nath|title=Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction|year=2008|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2008-05_65_5/page/1549|journal=Journal of the Atmospheric Sciences|publication-date=2008|volume=65|issue=5|pages=1549–1569|doi=10.1175/2007JAS2474.1}} * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Goswami, Bhupendra Nath ; Sahai, A. K. ; Fraedrich, K.|title=Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|publication-date=2009|volume=114|issue=D19|doi=10.1029/2009JD011869}} * {{Cite journal|last=Mukhopadhyay, P. ; Taraphdar, S. ; Goswami, B. N. ; Krishnakumar, K.|title=Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases|journal=Weather and Forecasting|publication-date=2010|volume=25|issue=2|pages=369–387|doi=10.1175/2009WAF2222320.1}} * {{Cite journal|last=Mujumdar, M. ; Salunke, K. ; Suryachandra Rao, A. ; Ravichandran, M. ; Goswami, B. N.|title=Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season|journal=IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters|publication-date=2011|volume=82|issue=2|pages=206–210|doi=10.1109/LGRS.2010.2060183}} * {{Cite journal|last=Saha, Subodh Kumar ; Halder, Subhadeep ; Suryachandra Rao, A. ; Goswami, B. N.|title=Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon|journal=Journal of Geophysical Research|publication-date=2012|doi=10.1029/2011JD017291}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|title=Indian monsoon disappoints|date=8 August 2012|publisher=Nature|access-date=8 January 2019|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927051323/http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|deadurl=yes}} * {{Cite web|url=http://www.natureasia.com/en/nindia/article/10.1038/nindia.2015.88|title=Studies show increasing monsoon variability, intensity|date=3 July 2015|publisher=Nature India}} * {{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829233-300-indian-flood-deaths-blamed-on-mindless-construction/|title=Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction|date=26 June 2013|publisher=New Scientist}} <br /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] qlqz3jjvptcjpneuwnv0qqola5uidsm 625392 625391 2026-08-08T15:45:30Z Pranamikaadhikary 27435 /* অৱদান */ 625392 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী|image=Bhupendra Nath Goswami.jpg|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|8|1}}|birth_place=পাটবাউসী, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]], ভাৰত|death_date=|death_place=|residence=[[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|nationality=[[Indian nationality|ভাৰতীয়]]|fields={{ublist | [[Meteorology]] | [[Climatology]] }}|workplaces={{ublist | [[IIT Delhi]] | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] | [[University of Maryland]] | [[Geophysical Fluid Dynamics Laboratory]] | [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] | [[NASA Goddard Space Flight Center]] }}|alma_mater={{ublist | [[কটন কলেজ]] |[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ]] | [[Physical Research Laboratory]] | [[গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়]] | [[Cambridge–MIT Institute]] }}|doctoral_advisor={{ublist| [[বিমলা বুটি]] | [[Jule Gregory Charney]] }}|doctoral_students=|known_for=ভাৰতীয় মৌচুমীৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা|awards={{ublist | 1994&nbsp;[[Physical Research Laboratory|PRL]] Hari Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award | 1995&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize|S. S. Bhatnagar Prize]] | 2008&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] K. R. Ramanathan Medal | 2008&nbsp;[[Kamal Kumari National Award]] | 2012&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award]] | [[Ministry of Earth Sciences|MoES]] National Award in Atmospheric Science and Technology }}}} '''ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী''' (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ <ref name="India should prepare to face extreme weather, warn scientists">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-should-prepare-to-face-extreme-weather-warn-scientists-115032400458_1.html|title=India should prepare to face extreme weather, warn scientists|date=24 March 2015|publisher=Business Standard}}</ref> আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ <ref name="TWAS profile">{{Cite web|url=http://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|title=TWAS profile|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2022-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109222251/https://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=466|title=Brief Profile of the Awardee|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|access-date=12 November 2016}}</ref> ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,<ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|title=Indian fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180942/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,<ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Goswami,_Prof._Bhupendra_Nath|title=Fellow profile|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI fellows|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archivedate=2015-08-06|df=}}</ref> আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ<ref name="TWAS fellow">{{Cite web|url=http://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|title=TWAS fellow|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829202111/https://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|deadurl=yes}}</ref> আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|date=2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == জীৱনী == [[চিত্ৰ:P_R_L.JPG|left|thumb|235x235px|Physical Research Laboratory]] ১৯৫০ চনৰ ১ আগষ্টত [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[পাটবাউসী সত্ৰ|পাটবাউসী]]ত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷<ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.asiaoceania.org/aogs2009/doc/lectures/Bio_Bhupendra%20Nath%20GOSWAMI.pdf|title=Biography|date=2016|publisher=Asia Oceania Geosciences Society}}</ref> স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত [[কটন মহাবিদ্যালয়|কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ <ref name="TWAS profile" /> ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-''Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas'' ৷<ref name="Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/~bng/|title=Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷<ref name="Indian fellow" /> ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ <ref name="Annual Awards 2014">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|title=Annual Awards 2014|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227125450/http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ <ref name="TWAS profile" /> এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TWAS profile" /> বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।<ref name="B. N. Goswami - Profile on IISc">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/person.html|title=B. N. Goswami - Profile on IISc|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।<ref name="TWAS profile" /> == অৱদান == [[চিত্ৰ:Sstanom_199711_krig.jpg|thumb|235x235px|Indian Ocean Dipole]] গোস্বামীয়ে প্ৰথমে যুগ্ম সাগৰ-বায়ুমণ্ডল ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জলবায়ুৰ ভৱিষ্যদ্বাণীযোগ্যতা জুখিছিল বুলি জনা যায় আৰু তেওঁৰ অধ্যয়নে বাৰিষাৰ গতিবিদ্যাৰ উপলব্ধিৰ বিকাশ কৰিছে।<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|date=1999}}</ref> তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল ক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে [[ভূ-ভৌতিক তৰল গতিবিদ্যা]] আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় বায়ু-সাগৰৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু তেওঁ ''উত্তৰ দিশলৈ বিয়পি পৰা ৩০-৫০ দিনৰ ধৰণ সৃষ্টিৰ বাবে বিকিৰণ-সংবহনীয়-গতিশীল প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যৱস্থা'' চিনাক্ত কৰিছিল<ref name="Indian fellow" /> তেওঁক ''বাৰিষাৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰা অৰ্ধ-দ্বিসপ্তাহিক দোলনৰ বাবে সংবহনীয়ভাৱে সংযুক্ত কবৰস্থান [[ৰছবি তৰংগ]] দায়ী'' সিদ্ধান্ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৱিষ্কাৰ কৰাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু তেওঁ [[ভাৰত মহাসাগৰৰ ডাইপোল]] আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম জলবায়ুবিজ্ঞানীসকলৰ সদস্য আছিল, যিটো পৰিঘটনা য’ত উষ্ণতাই বিকল্পভাৱে ভাৰতৰ পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ মহাসাগৰৰ মাজত দোলন খায়। তেওঁৰ এই তথ্যসমূহ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৯৯ চনত ''[[নেচাৰ (আলোচনী)|নেচাৰ]]'' ত ''A dipole mode in the tropical Indian Ocean'' নামৰ এটা প্ৰবন্ধত প্ৰকাশ পাইছিল<ref name="A dipole mode in the tropical Indian Ocean">{{Cite journal|last=N. H. Saji, B. N. Goswami, P. N. Vinayachandran, T. Yamagata|title=A dipole mode in the tropical Indian Ocean|url=http://www.nature.com/nature/journal/v401/n6751/abs/401360a0.html|journal=Nature|publication-date=23 September 1999|volume=401|pages=360–363}}</ref> আৰু প্ৰবন্ধটোত উদ্ধৃতিৰ সংখ্যা ১৪০০ৰো অধিক আছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> ঋতুভিত্তিক গড় বাৰিষাৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয়ৰ বাবে বাৰিষাৰ আন্তঃমৌচুমী দোলনৰ ওপৰত<ref name="Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon">{{Cite journal|last=B. N. Goswami, R. S. Ajaya Mohan|title=Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon|url=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0442(2001)014%3C1180%3AIOAIVO%3E2.0.CO%3B2|journal=American Meteorological Society|publication-date=6 May 1999|doi=10.1175/1520-0442(2001)014<1180:IOAIVO>2.0.CO; 2}}</ref> তেওঁৰ কামে এটা বৰ্ধিত পৰিসৰৰ ভৱিষ্যদ্বাণী ব্যৱস্থা বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> Goswami's studies have been detailed in several peer-reviewed articles; <ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Goswami=3ABhupendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Refn|Please see ''Selected bibliography'' section|group=note}} [[ResearchGate]] and [[Google Scholar]], two online repositories of scientific articles, have listed 223<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/B_N_Goswami/publications|title=On ResearchGate|date=2016|publisher=On ResearchGate}}</ref> and 323 of them respectively.<ref name="On Google Scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.ae/citations?user=RPDTZXsAAAAJ&hl=en|title=On Google Scholar|date=2016|publisher=Google Scholar}}</ref> He has also mentored 10 scholars in their studies of which five were doctoral researchers.<ref name="Biography" /> He headed the ''Monsoon Mission of India'' project constituted by the [[Ministry of Earth Sciences]] for improving the forecast of seasonal and intra-seasonal monsoon<ref name="Annual Awards 2014" /> and has participated in many workshops on climatology including the Media Workshop on Climate Change organized by the Indian Institute of Tropical Meteorology in 2009.<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> He was involved in several projects of various government agencies such as the [[Department of Science and Technology (India)|Department of Science and Technology]], [[National Disaster Management Authority (India)|National Disaster Management Authority]], Science and Engineering Research Council and Indian Climate Research Programme and was associated with the [[World Climate Research Programme]] as a member of their National Committee (1995–97) and the CLIVAR Monsoon Panel (1999–2002).<ref name="TWAS profile" /> He sat in the science education panel (2004–06) and the council (2010–12) of the Indian Academy of Sciences and served as the secretary of the [[Indian Meteorological Society]] during 1996–2000 where he is a life member. He is also a member of the [[American Meteorological Society]] and has served as a member of the editorial boards of science journals such as [[Current Science]], Mausam, [[International Journal of Climatology]] and Planet Earth.<ref name="TWAS profile" /> == বঁটা আৰু সন্মান == গোস্বামীয়ে ১৯৯৪ চনত ভৌতিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰৰ ওম আশ্ৰম প্ৰেৰিত বিক্ৰম সাৰাভাই বঁটা লাভ কৰে<ref name="Awards/Recognitions/Affiliations">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/awards.html|title=Awards/Recognitions/Affiliations|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> আৰু বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে তেওঁক ১৯৯৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Earth Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|title=Earth Sciences|date=2016|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200915/http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|archivedate=2016-03-03|df=}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ দুটা ডাঙৰ বঁটা লাভ কৰে, এটা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ কল্পনা ৰামকৃষ্ণ ৰামনাথন পদক<ref name="The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|title=The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|deadurl=yes}}</ref> আৰু আনটো [[কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]]।<ref name="Kamal Kumari National Award 2008">{{Cite web|url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=25..210409.apr09|title=Kamal Kumari National Award 2008|date=20 April 2009|publisher=E-Pao}}</ref> তেওঁ ২০১১ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ২৪ সংখ্যক ৰূপালী জয়ন্তী বঁটা লাভ কৰে<ref name="Honors on IITM">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/Awards-9-Page|title=Honors on IITM|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> আৰু ২০১২ চনত [[ৱাছৱিক ঔদ্যোগিক গৱেষণা বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="VASVIK Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=VASVIK Award|date=2016|publisher=Vividhlaxi Audyogik Samshodhan Vikas Kendra|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|deadurl=yes}}</ref> পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে ২০১৪ চনত তেওঁক বায়ুমণ্ডল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="National Award in Atmospheric Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/content/prof-bhupendra-nath-goswami|title=National Award in Atmospheric Science & Technology|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Awards (Archive)">{{Cite web|url=http://dod.nic.in/awards/archive?theme=moes_orange|title=Awards (Archive)|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ১৯৯৬ চনত গোস্বামীক সহযোগী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে<ref name="Fellow profile" /> আৰু আন দুখন প্ৰধান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী<ref name="NASI fellows" /> আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ক্ৰমে ২০০০ আৰু ২০০৩ চনত ইয়াৰ অনুকৰণত বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৯ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।<ref name="TWAS fellow" /> ২০১৪ চনৰ অধ্যাপক কে আৰ ৰামানাথন স্মৃতিচাৰণ বক্তৃতাকে ধৰি কেইবাটাও বঁটা বক্তৃতাও তেওঁ আগবঢ়াইছে।<ref name="K. R. Ramanathan Memorial lecture">{{Cite web|url=http://www.igu.in/lectures.htm|title=K. R. Ramanathan Memorial lecture|date=2016|publisher=Indian Geophysical Union|access-date=2019-01-08|archivedate=2018-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227214348/http://igu.in/lectures.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ == * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Sahai, A. K. ; Goswami, Bhupendra Nath|title=Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction|year=2008|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2008-05_65_5/page/1549|journal=Journal of the Atmospheric Sciences|publication-date=2008|volume=65|issue=5|pages=1549–1569|doi=10.1175/2007JAS2474.1}} * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Goswami, Bhupendra Nath ; Sahai, A. K. ; Fraedrich, K.|title=Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|publication-date=2009|volume=114|issue=D19|doi=10.1029/2009JD011869}} * {{Cite journal|last=Mukhopadhyay, P. ; Taraphdar, S. ; Goswami, B. N. ; Krishnakumar, K.|title=Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases|journal=Weather and Forecasting|publication-date=2010|volume=25|issue=2|pages=369–387|doi=10.1175/2009WAF2222320.1}} * {{Cite journal|last=Mujumdar, M. ; Salunke, K. ; Suryachandra Rao, A. ; Ravichandran, M. ; Goswami, B. N.|title=Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season|journal=IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters|publication-date=2011|volume=82|issue=2|pages=206–210|doi=10.1109/LGRS.2010.2060183}} * {{Cite journal|last=Saha, Subodh Kumar ; Halder, Subhadeep ; Suryachandra Rao, A. ; Goswami, B. N.|title=Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon|journal=Journal of Geophysical Research|publication-date=2012|doi=10.1029/2011JD017291}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|title=Indian monsoon disappoints|date=8 August 2012|publisher=Nature|access-date=8 January 2019|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927051323/http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|deadurl=yes}} * {{Cite web|url=http://www.natureasia.com/en/nindia/article/10.1038/nindia.2015.88|title=Studies show increasing monsoon variability, intensity|date=3 July 2015|publisher=Nature India}} * {{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829233-300-indian-flood-deaths-blamed-on-mindless-construction/|title=Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction|date=26 June 2013|publisher=New Scientist}} <br /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] 3ti94wa5xzfjr2240gk2gs1ykn0qkbh 625393 625392 2026-08-08T15:46:53Z Pranamikaadhikary 27435 /* অৱদান */ 625393 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী|image=Bhupendra Nath Goswami.jpg|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|8|1}}|birth_place=পাটবাউসী, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]], ভাৰত|death_date=|death_place=|residence=[[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|nationality=[[Indian nationality|ভাৰতীয়]]|fields={{ublist | [[Meteorology]] | [[Climatology]] }}|workplaces={{ublist | [[IIT Delhi]] | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] | [[University of Maryland]] | [[Geophysical Fluid Dynamics Laboratory]] | [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] | [[NASA Goddard Space Flight Center]] }}|alma_mater={{ublist | [[কটন কলেজ]] |[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ]] | [[Physical Research Laboratory]] | [[গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়]] | [[Cambridge–MIT Institute]] }}|doctoral_advisor={{ublist| [[বিমলা বুটি]] | [[Jule Gregory Charney]] }}|doctoral_students=|known_for=ভাৰতীয় মৌচুমীৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা|awards={{ublist | 1994&nbsp;[[Physical Research Laboratory|PRL]] Hari Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award | 1995&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize|S. S. Bhatnagar Prize]] | 2008&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] K. R. Ramanathan Medal | 2008&nbsp;[[Kamal Kumari National Award]] | 2012&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award]] | [[Ministry of Earth Sciences|MoES]] National Award in Atmospheric Science and Technology }}}} '''ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী''' (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ <ref name="India should prepare to face extreme weather, warn scientists">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-should-prepare-to-face-extreme-weather-warn-scientists-115032400458_1.html|title=India should prepare to face extreme weather, warn scientists|date=24 March 2015|publisher=Business Standard}}</ref> আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ <ref name="TWAS profile">{{Cite web|url=http://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|title=TWAS profile|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2022-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109222251/https://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=466|title=Brief Profile of the Awardee|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|access-date=12 November 2016}}</ref> ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,<ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|title=Indian fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180942/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,<ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Goswami,_Prof._Bhupendra_Nath|title=Fellow profile|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI fellows|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archivedate=2015-08-06|df=}}</ref> আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ<ref name="TWAS fellow">{{Cite web|url=http://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|title=TWAS fellow|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829202111/https://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|deadurl=yes}}</ref> আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|date=2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == জীৱনী == [[চিত্ৰ:P_R_L.JPG|left|thumb|235x235px|Physical Research Laboratory]] ১৯৫০ চনৰ ১ আগষ্টত [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[পাটবাউসী সত্ৰ|পাটবাউসী]]ত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷<ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.asiaoceania.org/aogs2009/doc/lectures/Bio_Bhupendra%20Nath%20GOSWAMI.pdf|title=Biography|date=2016|publisher=Asia Oceania Geosciences Society}}</ref> স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত [[কটন মহাবিদ্যালয়|কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ <ref name="TWAS profile" /> ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-''Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas'' ৷<ref name="Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/~bng/|title=Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷<ref name="Indian fellow" /> ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ <ref name="Annual Awards 2014">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|title=Annual Awards 2014|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227125450/http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ <ref name="TWAS profile" /> এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TWAS profile" /> বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।<ref name="B. N. Goswami - Profile on IISc">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/person.html|title=B. N. Goswami - Profile on IISc|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।<ref name="TWAS profile" /> == অৱদান == [[চিত্ৰ:Sstanom_199711_krig.jpg|thumb|235x235px|Indian Ocean Dipole]] গোস্বামীয়ে প্ৰথমে যুগ্ম সাগৰ-বায়ুমণ্ডল ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জলবায়ুৰ ভৱিষ্যদ্বাণীযোগ্যতা জুখিছিল বুলি জনা যায় আৰু তেওঁৰ অধ্যয়নে বাৰিষাৰ গতিবিদ্যাৰ উপলব্ধিৰ বিকাশ কৰিছে।<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|date=1999}}</ref> তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল ক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে [[ভূ-ভৌতিক তৰল গতিবিদ্যা]] আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় বায়ু-সাগৰৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু তেওঁ ''উত্তৰ দিশলৈ বিয়পি পৰা ৩০-৫০ দিনৰ ধৰণ সৃষ্টিৰ বাবে বিকিৰণ-সংবহনীয়-গতিশীল প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যৱস্থা'' চিনাক্ত কৰিছিল<ref name="Indian fellow" /> তেওঁক ''বাৰিষাৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰা অৰ্ধ-দ্বিসপ্তাহিক দোলনৰ বাবে সংবহনীয়ভাৱে সংযুক্ত কবৰস্থান [[ৰছবি তৰংগ]] দায়ী'' সিদ্ধান্ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৱিষ্কাৰ কৰাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু তেওঁ [[ভাৰত মহাসাগৰৰ ডাইপোল]] আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম জলবায়ুবিজ্ঞানীসকলৰ সদস্য আছিল, যিটো পৰিঘটনা য’ত উষ্ণতাই বিকল্পভাৱে ভাৰতৰ পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ মহাসাগৰৰ মাজত দোলন খায়। তেওঁৰ এই তথ্যসমূহ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৯৯ চনত ''[[নেচাৰ (আলোচনী)|নেচাৰ]]'' ত ''A dipole mode in the tropical Indian Ocean'' নামৰ এটা প্ৰবন্ধত প্ৰকাশ পাইছিল<ref name="A dipole mode in the tropical Indian Ocean">{{Cite journal|last=N. H. Saji, B. N. Goswami, P. N. Vinayachandran, T. Yamagata|title=A dipole mode in the tropical Indian Ocean|url=http://www.nature.com/nature/journal/v401/n6751/abs/401360a0.html|journal=Nature|publication-date=23 September 1999|volume=401|pages=360–363}}</ref> আৰু প্ৰবন্ধটোত উদ্ধৃতিৰ সংখ্যা ১৪০০ৰো অধিক আছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> ঋতুভিত্তিক গড় বাৰিষাৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয়ৰ বাবে বাৰিষাৰ আন্তঃমৌচুমী দোলনৰ ওপৰত<ref name="Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon">{{Cite journal|last=B. N. Goswami, R. S. Ajaya Mohan|title=Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon|url=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0442(2001)014%3C1180%3AIOAIVO%3E2.0.CO%3B2|journal=American Meteorological Society|publication-date=6 May 1999|doi=10.1175/1520-0442(2001)014<1180:IOAIVO>2.0.CO; 2}}</ref> তেওঁৰ কামে এটা বৰ্ধিত পৰিসৰৰ ভৱিষ্যদ্বাণী ব্যৱস্থা বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> গোস্বামীৰ অধ্যয়নৰ বিষয়ে কেইবাটাও সমনীয়াৰ দ্বাৰা পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধত বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে;<ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Goswami=3ABhupendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Refn|Please see ''Selected bibliography'' section|group=note}} [[ResearchGate]] and [[Google Scholar]], two online repositories of scientific articles, have listed 223<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/B_N_Goswami/publications|title=On ResearchGate|date=2016|publisher=On ResearchGate}}</ref> and 323 of them respectively.<ref name="On Google Scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.ae/citations?user=RPDTZXsAAAAJ&hl=en|title=On Google Scholar|date=2016|publisher=Google Scholar}}</ref> He has also mentored 10 scholars in their studies of which five were doctoral researchers.<ref name="Biography" /> He headed the ''Monsoon Mission of India'' project constituted by the [[Ministry of Earth Sciences]] for improving the forecast of seasonal and intra-seasonal monsoon<ref name="Annual Awards 2014" /> and has participated in many workshops on climatology including the Media Workshop on Climate Change organized by the Indian Institute of Tropical Meteorology in 2009.<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> He was involved in several projects of various government agencies such as the [[Department of Science and Technology (India)|Department of Science and Technology]], [[National Disaster Management Authority (India)|National Disaster Management Authority]], Science and Engineering Research Council and Indian Climate Research Programme and was associated with the [[World Climate Research Programme]] as a member of their National Committee (1995–97) and the CLIVAR Monsoon Panel (1999–2002).<ref name="TWAS profile" /> He sat in the science education panel (2004–06) and the council (2010–12) of the Indian Academy of Sciences and served as the secretary of the [[Indian Meteorological Society]] during 1996–2000 where he is a life member. He is also a member of the [[American Meteorological Society]] and has served as a member of the editorial boards of science journals such as [[Current Science]], Mausam, [[International Journal of Climatology]] and Planet Earth.<ref name="TWAS profile" /> == বঁটা আৰু সন্মান == গোস্বামীয়ে ১৯৯৪ চনত ভৌতিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰৰ ওম আশ্ৰম প্ৰেৰিত বিক্ৰম সাৰাভাই বঁটা লাভ কৰে<ref name="Awards/Recognitions/Affiliations">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/awards.html|title=Awards/Recognitions/Affiliations|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> আৰু বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে তেওঁক ১৯৯৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Earth Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|title=Earth Sciences|date=2016|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200915/http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|archivedate=2016-03-03|df=}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ দুটা ডাঙৰ বঁটা লাভ কৰে, এটা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ কল্পনা ৰামকৃষ্ণ ৰামনাথন পদক<ref name="The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|title=The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|deadurl=yes}}</ref> আৰু আনটো [[কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]]।<ref name="Kamal Kumari National Award 2008">{{Cite web|url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=25..210409.apr09|title=Kamal Kumari National Award 2008|date=20 April 2009|publisher=E-Pao}}</ref> তেওঁ ২০১১ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ২৪ সংখ্যক ৰূপালী জয়ন্তী বঁটা লাভ কৰে<ref name="Honors on IITM">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/Awards-9-Page|title=Honors on IITM|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> আৰু ২০১২ চনত [[ৱাছৱিক ঔদ্যোগিক গৱেষণা বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="VASVIK Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=VASVIK Award|date=2016|publisher=Vividhlaxi Audyogik Samshodhan Vikas Kendra|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|deadurl=yes}}</ref> পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে ২০১৪ চনত তেওঁক বায়ুমণ্ডল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="National Award in Atmospheric Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/content/prof-bhupendra-nath-goswami|title=National Award in Atmospheric Science & Technology|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Awards (Archive)">{{Cite web|url=http://dod.nic.in/awards/archive?theme=moes_orange|title=Awards (Archive)|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ১৯৯৬ চনত গোস্বামীক সহযোগী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে<ref name="Fellow profile" /> আৰু আন দুখন প্ৰধান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী<ref name="NASI fellows" /> আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ক্ৰমে ২০০০ আৰু ২০০৩ চনত ইয়াৰ অনুকৰণত বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৯ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।<ref name="TWAS fellow" /> ২০১৪ চনৰ অধ্যাপক কে আৰ ৰামানাথন স্মৃতিচাৰণ বক্তৃতাকে ধৰি কেইবাটাও বঁটা বক্তৃতাও তেওঁ আগবঢ়াইছে।<ref name="K. R. Ramanathan Memorial lecture">{{Cite web|url=http://www.igu.in/lectures.htm|title=K. R. Ramanathan Memorial lecture|date=2016|publisher=Indian Geophysical Union|access-date=2019-01-08|archivedate=2018-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227214348/http://igu.in/lectures.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ == * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Sahai, A. K. ; Goswami, Bhupendra Nath|title=Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction|year=2008|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2008-05_65_5/page/1549|journal=Journal of the Atmospheric Sciences|publication-date=2008|volume=65|issue=5|pages=1549–1569|doi=10.1175/2007JAS2474.1}} * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Goswami, Bhupendra Nath ; Sahai, A. K. ; Fraedrich, K.|title=Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|publication-date=2009|volume=114|issue=D19|doi=10.1029/2009JD011869}} * {{Cite journal|last=Mukhopadhyay, P. ; Taraphdar, S. ; Goswami, B. N. ; Krishnakumar, K.|title=Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases|journal=Weather and Forecasting|publication-date=2010|volume=25|issue=2|pages=369–387|doi=10.1175/2009WAF2222320.1}} * {{Cite journal|last=Mujumdar, M. ; Salunke, K. ; Suryachandra Rao, A. ; Ravichandran, M. ; Goswami, B. N.|title=Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season|journal=IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters|publication-date=2011|volume=82|issue=2|pages=206–210|doi=10.1109/LGRS.2010.2060183}} * {{Cite journal|last=Saha, Subodh Kumar ; Halder, Subhadeep ; Suryachandra Rao, A. ; Goswami, B. N.|title=Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon|journal=Journal of Geophysical Research|publication-date=2012|doi=10.1029/2011JD017291}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|title=Indian monsoon disappoints|date=8 August 2012|publisher=Nature|access-date=8 January 2019|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927051323/http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|deadurl=yes}} * {{Cite web|url=http://www.natureasia.com/en/nindia/article/10.1038/nindia.2015.88|title=Studies show increasing monsoon variability, intensity|date=3 July 2015|publisher=Nature India}} * {{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829233-300-indian-flood-deaths-blamed-on-mindless-construction/|title=Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction|date=26 June 2013|publisher=New Scientist}} <br /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] 8wy7k7w5yoghlm5dng8ljyqouztgcx4 625398 625393 2026-08-08T16:45:33Z Pranamikaadhikary 27435 /* অৱদান */ 625398 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী|image=Bhupendra Nath Goswami.jpg|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|8|1}}|birth_place=পাটবাউসী, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]], ভাৰত|death_date=|death_place=|residence=[[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|nationality=[[Indian nationality|ভাৰতীয়]]|fields={{ublist | [[Meteorology]] | [[Climatology]] }}|workplaces={{ublist | [[IIT Delhi]] | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] | [[University of Maryland]] | [[Geophysical Fluid Dynamics Laboratory]] | [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] | [[NASA Goddard Space Flight Center]] }}|alma_mater={{ublist | [[কটন কলেজ]] |[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ]] | [[Physical Research Laboratory]] | [[গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়]] | [[Cambridge–MIT Institute]] }}|doctoral_advisor={{ublist| [[বিমলা বুটি]] | [[Jule Gregory Charney]] }}|doctoral_students=|known_for=ভাৰতীয় মৌচুমীৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা|awards={{ublist | 1994&nbsp;[[Physical Research Laboratory|PRL]] Hari Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award | 1995&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize|S. S. Bhatnagar Prize]] | 2008&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] K. R. Ramanathan Medal | 2008&nbsp;[[Kamal Kumari National Award]] | 2012&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award]] | [[Ministry of Earth Sciences|MoES]] National Award in Atmospheric Science and Technology }}}} '''ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী''' (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ <ref name="India should prepare to face extreme weather, warn scientists">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-should-prepare-to-face-extreme-weather-warn-scientists-115032400458_1.html|title=India should prepare to face extreme weather, warn scientists|date=24 March 2015|publisher=Business Standard}}</ref> আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ <ref name="TWAS profile">{{Cite web|url=http://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|title=TWAS profile|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2022-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109222251/https://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=466|title=Brief Profile of the Awardee|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|access-date=12 November 2016}}</ref> ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,<ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|title=Indian fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180942/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,<ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Goswami,_Prof._Bhupendra_Nath|title=Fellow profile|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI fellows|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archivedate=2015-08-06|df=}}</ref> আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ<ref name="TWAS fellow">{{Cite web|url=http://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|title=TWAS fellow|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829202111/https://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|deadurl=yes}}</ref> আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|date=2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == জীৱনী == [[চিত্ৰ:P_R_L.JPG|left|thumb|235x235px|Physical Research Laboratory]] ১৯৫০ চনৰ ১ আগষ্টত [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[পাটবাউসী সত্ৰ|পাটবাউসী]]ত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷<ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.asiaoceania.org/aogs2009/doc/lectures/Bio_Bhupendra%20Nath%20GOSWAMI.pdf|title=Biography|date=2016|publisher=Asia Oceania Geosciences Society}}</ref> স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত [[কটন মহাবিদ্যালয়|কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ <ref name="TWAS profile" /> ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-''Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas'' ৷<ref name="Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/~bng/|title=Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷<ref name="Indian fellow" /> ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ <ref name="Annual Awards 2014">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|title=Annual Awards 2014|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227125450/http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ <ref name="TWAS profile" /> এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TWAS profile" /> বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।<ref name="B. N. Goswami - Profile on IISc">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/person.html|title=B. N. Goswami - Profile on IISc|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।<ref name="TWAS profile" /> == অৱদান == [[চিত্ৰ:Sstanom_199711_krig.jpg|thumb|235x235px|Indian Ocean Dipole]] গোস্বামীয়ে প্ৰথমে যুগ্ম সাগৰ-বায়ুমণ্ডল ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জলবায়ুৰ ভৱিষ্যদ্বাণীযোগ্যতা জুখিছিল বুলি জনা যায় আৰু তেওঁৰ অধ্যয়নে বাৰিষাৰ গতিবিদ্যাৰ উপলব্ধিৰ বিকাশ কৰিছে।<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|date=1999}}</ref> তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল ক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে [[ভূ-ভৌতিক তৰল গতিবিদ্যা]] আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় বায়ু-সাগৰৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু তেওঁ ''উত্তৰ দিশলৈ বিয়পি পৰা ৩০-৫০ দিনৰ ধৰণ সৃষ্টিৰ বাবে বিকিৰণ-সংবহনীয়-গতিশীল প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যৱস্থা'' চিনাক্ত কৰিছিল<ref name="Indian fellow" /> তেওঁক ''বাৰিষাৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰা অৰ্ধ-দ্বিসপ্তাহিক দোলনৰ বাবে সংবহনীয়ভাৱে সংযুক্ত কবৰস্থান [[ৰছবি তৰংগ]] দায়ী'' সিদ্ধান্ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৱিষ্কাৰ কৰাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু তেওঁ [[ভাৰত মহাসাগৰৰ ডাইপোল]] আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম জলবায়ুবিজ্ঞানীসকলৰ সদস্য আছিল, যিটো পৰিঘটনা য’ত উষ্ণতাই বিকল্পভাৱে ভাৰতৰ পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ মহাসাগৰৰ মাজত দোলন খায়। তেওঁৰ এই তথ্যসমূহ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৯৯ চনত ''[[নেচাৰ (আলোচনী)|নেচাৰ]]'' ত ''A dipole mode in the tropical Indian Ocean'' নামৰ এটা প্ৰবন্ধত প্ৰকাশ পাইছিল<ref name="A dipole mode in the tropical Indian Ocean">{{Cite journal|last=N. H. Saji, B. N. Goswami, P. N. Vinayachandran, T. Yamagata|title=A dipole mode in the tropical Indian Ocean|url=http://www.nature.com/nature/journal/v401/n6751/abs/401360a0.html|journal=Nature|publication-date=23 September 1999|volume=401|pages=360–363}}</ref> আৰু প্ৰবন্ধটোত উদ্ধৃতিৰ সংখ্যা ১৪০০ৰো অধিক আছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> ঋতুভিত্তিক গড় বাৰিষাৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয়ৰ বাবে বাৰিষাৰ আন্তঃমৌচুমী দোলনৰ ওপৰত<ref name="Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon">{{Cite journal|last=B. N. Goswami, R. S. Ajaya Mohan|title=Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon|url=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0442(2001)014%3C1180%3AIOAIVO%3E2.0.CO%3B2|journal=American Meteorological Society|publication-date=6 May 1999|doi=10.1175/1520-0442(2001)014<1180:IOAIVO>2.0.CO; 2}}</ref> তেওঁৰ কামে এটা বৰ্ধিত পৰিসৰৰ ভৱিষ্যদ্বাণী ব্যৱস্থা বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> গোস্বামীৰ অধ্যয়নৰ বিষয়ে কেইবাটাও সমনীয়াৰ দ্বাৰা পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধত বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে;<ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Goswami=3ABhupendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Refn|Please see ''Selected bibliography'' section|group=note}} বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধৰ দুটা অনলাইন ভঁৰাল ৰিচাৰ্চগেট আৰু গুগল স্কোলাৰত ইয়াৰে ক্ৰমে ২২৩টা<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/B_N_Goswami/publications|title=On ResearchGate|date=2016|publisher=On ResearchGate}}</ref> আৰু ৩২৩টা তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="On Google Scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.ae/citations?user=RPDTZXsAAAAJ&hl=en|title=On Google Scholar|date=2016|publisher=Google Scholar}}</ref> তেওঁ ১০ জন পণ্ডিতক তেওঁলোকৰ অধ্যয়নত মেণ্টৰো কৰিছে, ইয়াৰে পাঁচজন ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ গৱেষক।<ref name="Biography" /> তেওঁ ঋতুভিত্তিক আৰু আন্তঃমৌসুমী বাৰিষাৰ পূৰ্বাভাস উন্নত কৰাৰ বাবে পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে গঠন কৰা ভাৰতীয় মন্সুন মিছন প্ৰকল্পৰ নেতৃত্ব দিছিল[11] আৰু ২০০৯ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানে আয়োজন কৰা জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত মিডিয়া কৰ্মশালাকে ধৰি জলবায়ু বিজ্ঞানৰ বহু কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।[19] তেওঁ বিভিন্ন চৰকাৰী সংস্থা যেনে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ, ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ, বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা পৰিষদ আৰু ভাৰতীয় জলবায়ু গৱেষণা কাৰ্যসূচীৰ কেইবাটাও প্ৰকল্পৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সমিতিৰ সদস্য হিচাপে বিশ্ব জলবায়ু গৱেষণা কাৰ্যসূচী (১৯৯৫–৯৭) আৰু ক্লিভাৰ মন্সুন পেনেল (১৯৯৯–২০০২)ৰ সৈতে জড়িত আছিল।[2] ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ বিজ্ঞান শিক্ষা পেনেল (২০০৪–০৬) আৰু পৰিষদ (২০১০–১২)ত বহি ১৯৯৬–২০০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান সমিতিৰ সম্পাদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল য’ত তেওঁ আজীৱন সদস্য। তেওঁ আমেৰিকান বতৰ বিজ্ঞান সমিতিৰ সদস্য আৰু কাৰেণ্ট চাইন্স, মৌছাম, ইণ্টাৰনেশ্যনেল জাৰ্নেল অৱ ক্লাইমেট'লজী আৰু প্লেনেট আৰ্থ আদি বিজ্ঞান আলোচনীৰ সম্পাদক মণ্ডলীৰ সদস্য হিচাপেও কাম কৰি আহিছে।[2] He has also mentored 10 scholars in their studies of which five were doctoral researchers.<ref name="Biography" /> He headed the ''Monsoon Mission of India'' project constituted by the [[Ministry of Earth Sciences]] for improving the forecast of seasonal and intra-seasonal monsoon<ref name="Annual Awards 2014" /> and has participated in many workshops on climatology including the Media Workshop on Climate Change organized by the Indian Institute of Tropical Meteorology in 2009.<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> He was involved in several projects of various government agencies such as the [[Department of Science and Technology (India)|Department of Science and Technology]], [[National Disaster Management Authority (India)|National Disaster Management Authority]], Science and Engineering Research Council and Indian Climate Research Programme and was associated with the [[World Climate Research Programme]] as a member of their National Committee (1995–97) and the CLIVAR Monsoon Panel (1999–2002).<ref name="TWAS profile" /> He sat in the science education panel (2004–06) and the council (2010–12) of the Indian Academy of Sciences and served as the secretary of the [[Indian Meteorological Society]] during 1996–2000 where he is a life member. He is also a member of the [[American Meteorological Society]] and has served as a member of the editorial boards of science journals such as [[Current Science]], Mausam, [[International Journal of Climatology]] and Planet Earth.<ref name="TWAS profile" /> == বঁটা আৰু সন্মান == গোস্বামীয়ে ১৯৯৪ চনত ভৌতিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰৰ ওম আশ্ৰম প্ৰেৰিত বিক্ৰম সাৰাভাই বঁটা লাভ কৰে<ref name="Awards/Recognitions/Affiliations">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/awards.html|title=Awards/Recognitions/Affiliations|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> আৰু বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে তেওঁক ১৯৯৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Earth Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|title=Earth Sciences|date=2016|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200915/http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|archivedate=2016-03-03|df=}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ দুটা ডাঙৰ বঁটা লাভ কৰে, এটা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ কল্পনা ৰামকৃষ্ণ ৰামনাথন পদক<ref name="The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|title=The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|deadurl=yes}}</ref> আৰু আনটো [[কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]]।<ref name="Kamal Kumari National Award 2008">{{Cite web|url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=25..210409.apr09|title=Kamal Kumari National Award 2008|date=20 April 2009|publisher=E-Pao}}</ref> তেওঁ ২০১১ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ২৪ সংখ্যক ৰূপালী জয়ন্তী বঁটা লাভ কৰে<ref name="Honors on IITM">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/Awards-9-Page|title=Honors on IITM|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> আৰু ২০১২ চনত [[ৱাছৱিক ঔদ্যোগিক গৱেষণা বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="VASVIK Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=VASVIK Award|date=2016|publisher=Vividhlaxi Audyogik Samshodhan Vikas Kendra|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|deadurl=yes}}</ref> পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে ২০১৪ চনত তেওঁক বায়ুমণ্ডল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="National Award in Atmospheric Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/content/prof-bhupendra-nath-goswami|title=National Award in Atmospheric Science & Technology|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Awards (Archive)">{{Cite web|url=http://dod.nic.in/awards/archive?theme=moes_orange|title=Awards (Archive)|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ১৯৯৬ চনত গোস্বামীক সহযোগী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে<ref name="Fellow profile" /> আৰু আন দুখন প্ৰধান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী<ref name="NASI fellows" /> আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ক্ৰমে ২০০০ আৰু ২০০৩ চনত ইয়াৰ অনুকৰণত বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৯ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।<ref name="TWAS fellow" /> ২০১৪ চনৰ অধ্যাপক কে আৰ ৰামানাথন স্মৃতিচাৰণ বক্তৃতাকে ধৰি কেইবাটাও বঁটা বক্তৃতাও তেওঁ আগবঢ়াইছে।<ref name="K. R. Ramanathan Memorial lecture">{{Cite web|url=http://www.igu.in/lectures.htm|title=K. R. Ramanathan Memorial lecture|date=2016|publisher=Indian Geophysical Union|access-date=2019-01-08|archivedate=2018-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227214348/http://igu.in/lectures.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ == * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Sahai, A. K. ; Goswami, Bhupendra Nath|title=Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction|year=2008|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2008-05_65_5/page/1549|journal=Journal of the Atmospheric Sciences|publication-date=2008|volume=65|issue=5|pages=1549–1569|doi=10.1175/2007JAS2474.1}} * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Goswami, Bhupendra Nath ; Sahai, A. K. ; Fraedrich, K.|title=Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|publication-date=2009|volume=114|issue=D19|doi=10.1029/2009JD011869}} * {{Cite journal|last=Mukhopadhyay, P. ; Taraphdar, S. ; Goswami, B. N. ; Krishnakumar, K.|title=Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases|journal=Weather and Forecasting|publication-date=2010|volume=25|issue=2|pages=369–387|doi=10.1175/2009WAF2222320.1}} * {{Cite journal|last=Mujumdar, M. ; Salunke, K. ; Suryachandra Rao, A. ; Ravichandran, M. ; Goswami, B. N.|title=Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season|journal=IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters|publication-date=2011|volume=82|issue=2|pages=206–210|doi=10.1109/LGRS.2010.2060183}} * {{Cite journal|last=Saha, Subodh Kumar ; Halder, Subhadeep ; Suryachandra Rao, A. ; Goswami, B. N.|title=Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon|journal=Journal of Geophysical Research|publication-date=2012|doi=10.1029/2011JD017291}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|title=Indian monsoon disappoints|date=8 August 2012|publisher=Nature|access-date=8 January 2019|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927051323/http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|deadurl=yes}} * {{Cite web|url=http://www.natureasia.com/en/nindia/article/10.1038/nindia.2015.88|title=Studies show increasing monsoon variability, intensity|date=3 July 2015|publisher=Nature India}} * {{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829233-300-indian-flood-deaths-blamed-on-mindless-construction/|title=Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction|date=26 June 2013|publisher=New Scientist}} <br /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] fxsqa0em74n5824kandf30eukdzl6is 625399 625398 2026-08-08T16:48:02Z Pranamikaadhikary 27435 /* অৱদান */ 625399 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী|image=Bhupendra Nath Goswami.jpg|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|8|1}}|birth_place=পাটবাউসী, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]], ভাৰত|death_date=|death_place=|residence=[[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|nationality=[[Indian nationality|ভাৰতীয়]]|fields={{ublist | [[Meteorology]] | [[Climatology]] }}|workplaces={{ublist | [[IIT Delhi]] | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] | [[University of Maryland]] | [[Geophysical Fluid Dynamics Laboratory]] | [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] | [[NASA Goddard Space Flight Center]] }}|alma_mater={{ublist | [[কটন কলেজ]] |[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ]] | [[Physical Research Laboratory]] | [[গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়]] | [[Cambridge–MIT Institute]] }}|doctoral_advisor={{ublist| [[বিমলা বুটি]] | [[Jule Gregory Charney]] }}|doctoral_students=|known_for=ভাৰতীয় মৌচুমীৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা|awards={{ublist | 1994&nbsp;[[Physical Research Laboratory|PRL]] Hari Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award | 1995&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize|S. S. Bhatnagar Prize]] | 2008&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] K. R. Ramanathan Medal | 2008&nbsp;[[Kamal Kumari National Award]] | 2012&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award]] | [[Ministry of Earth Sciences|MoES]] National Award in Atmospheric Science and Technology }}}} '''ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী''' (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ <ref name="India should prepare to face extreme weather, warn scientists">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-should-prepare-to-face-extreme-weather-warn-scientists-115032400458_1.html|title=India should prepare to face extreme weather, warn scientists|date=24 March 2015|publisher=Business Standard}}</ref> আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ <ref name="TWAS profile">{{Cite web|url=http://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|title=TWAS profile|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2022-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109222251/https://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=466|title=Brief Profile of the Awardee|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|access-date=12 November 2016}}</ref> ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,<ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|title=Indian fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180942/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,<ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Goswami,_Prof._Bhupendra_Nath|title=Fellow profile|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI fellows|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archivedate=2015-08-06|df=}}</ref> আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ<ref name="TWAS fellow">{{Cite web|url=http://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|title=TWAS fellow|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829202111/https://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|deadurl=yes}}</ref> আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|date=2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == জীৱনী == [[চিত্ৰ:P_R_L.JPG|left|thumb|235x235px|Physical Research Laboratory]] ১৯৫০ চনৰ ১ আগষ্টত [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[পাটবাউসী সত্ৰ|পাটবাউসী]]ত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷<ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.asiaoceania.org/aogs2009/doc/lectures/Bio_Bhupendra%20Nath%20GOSWAMI.pdf|title=Biography|date=2016|publisher=Asia Oceania Geosciences Society}}</ref> স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত [[কটন মহাবিদ্যালয়|কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ <ref name="TWAS profile" /> ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-''Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas'' ৷<ref name="Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/~bng/|title=Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷<ref name="Indian fellow" /> ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ <ref name="Annual Awards 2014">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|title=Annual Awards 2014|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227125450/http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ <ref name="TWAS profile" /> এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TWAS profile" /> বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।<ref name="B. N. Goswami - Profile on IISc">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/person.html|title=B. N. Goswami - Profile on IISc|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।<ref name="TWAS profile" /> == অৱদান == [[চিত্ৰ:Sstanom_199711_krig.jpg|thumb|235x235px|Indian Ocean Dipole]] গোস্বামীয়ে প্ৰথমে যুগ্ম সাগৰ-বায়ুমণ্ডল ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জলবায়ুৰ ভৱিষ্যদ্বাণীযোগ্যতা জুখিছিল বুলি জনা যায় আৰু তেওঁৰ অধ্যয়নে বাৰিষাৰ গতিবিদ্যাৰ উপলব্ধিৰ বিকাশ কৰিছে।<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|date=1999}}</ref> তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল ক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে [[ভূ-ভৌতিক তৰল গতিবিদ্যা]] আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় বায়ু-সাগৰৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু তেওঁ ''উত্তৰ দিশলৈ বিয়পি পৰা ৩০-৫০ দিনৰ ধৰণ সৃষ্টিৰ বাবে বিকিৰণ-সংবহনীয়-গতিশীল প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যৱস্থা'' চিনাক্ত কৰিছিল<ref name="Indian fellow" /> তেওঁক ''বাৰিষাৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰা অৰ্ধ-দ্বিসপ্তাহিক দোলনৰ বাবে সংবহনীয়ভাৱে সংযুক্ত কবৰস্থান [[ৰছবি তৰংগ]] দায়ী'' সিদ্ধান্ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৱিষ্কাৰ কৰাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু তেওঁ [[ভাৰত মহাসাগৰৰ ডাইপোল]] আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম জলবায়ুবিজ্ঞানীসকলৰ সদস্য আছিল, যিটো পৰিঘটনা য’ত উষ্ণতাই বিকল্পভাৱে ভাৰতৰ পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ মহাসাগৰৰ মাজত দোলন খায়। তেওঁৰ এই তথ্যসমূহ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৯৯ চনত ''[[নেচাৰ (আলোচনী)|নেচাৰ]]'' ত ''A dipole mode in the tropical Indian Ocean'' নামৰ এটা প্ৰবন্ধত প্ৰকাশ পাইছিল<ref name="A dipole mode in the tropical Indian Ocean">{{Cite journal|last=N. H. Saji, B. N. Goswami, P. N. Vinayachandran, T. Yamagata|title=A dipole mode in the tropical Indian Ocean|url=http://www.nature.com/nature/journal/v401/n6751/abs/401360a0.html|journal=Nature|publication-date=23 September 1999|volume=401|pages=360–363}}</ref> আৰু প্ৰবন্ধটোত উদ্ধৃতিৰ সংখ্যা ১৪০০ৰো অধিক আছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> ঋতুভিত্তিক গড় বাৰিষাৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয়ৰ বাবে বাৰিষাৰ আন্তঃমৌচুমী দোলনৰ ওপৰত<ref name="Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon">{{Cite journal|last=B. N. Goswami, R. S. Ajaya Mohan|title=Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon|url=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0442(2001)014%3C1180%3AIOAIVO%3E2.0.CO%3B2|journal=American Meteorological Society|publication-date=6 May 1999|doi=10.1175/1520-0442(2001)014<1180:IOAIVO>2.0.CO; 2}}</ref> তেওঁৰ কামে এটা বৰ্ধিত পৰিসৰৰ ভৱিষ্যদ্বাণী ব্যৱস্থা বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> গোস্বামীৰ অধ্যয়নৰ বিষয়ে কেইবাটাও সমনীয়াৰ দ্বাৰা পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধত বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে;<ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Goswami=3ABhupendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Refn|Please see ''Selected bibliography'' section|group=note}} বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধৰ দুটা অনলাইন ভঁৰাল ৰিচাৰ্চগেট আৰু গুগল স্কোলাৰত ইয়াৰে ক্ৰমে ২২৩টা<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/B_N_Goswami/publications|title=On ResearchGate|date=2016|publisher=On ResearchGate}}</ref> আৰু ৩২৩টা তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="On Google Scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.ae/citations?user=RPDTZXsAAAAJ&hl=en|title=On Google Scholar|date=2016|publisher=Google Scholar}}</ref> তেওঁ ১০ জন পণ্ডিতক তেওঁলোকৰ অধ্যয়নত মেণ্টৰো কৰিছে, ইয়াৰে পাঁচজন ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ গৱেষক।<ref name="Biography" /> তেওঁ ঋতুভিত্তিক আৰু আন্তঃমৌচুমী বাৰিষাৰ পূৰ্বাভাস উন্নত কৰাৰ বাবে পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে গঠন কৰা ভাৰতীয় মনচুন মিছন প্ৰকল্পৰ নেতৃত্ব দিছিল<ref name="Annual Awards 2014" /> আৰু ২০০৯ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানে আয়োজন কৰা জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত মিডিয়া কৰ্মশালাকে ধৰি জলবায়ু বিজ্ঞানৰ বহু কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> তেওঁ বিভিন্ন চৰকাৰী সংস্থা যেনে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ, [[ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ]], [[বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু ভাৰতীয় জলবায়ু গৱেষণা কাৰ্যসূচীৰ কেইবাটাও প্ৰকল্পৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সমিতিৰ সদস্য হিচাপে বিশ্ব জলবায়ু গৱেষণা কাৰ্যসূচী (১৯৯৫–৯৭) আৰু ক্লিভাৰ মনচুন পেনেল (১৯৯৯–২০০২)ৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref name="TWAS profile" /> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ বিজ্ঞান শিক্ষা পেনেল (২০০৪–০৬) আৰু পৰিষদ (২০১০–১২)ত বহি ১৯৯৬–২০০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান সমিতিৰ সম্পাদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল য’ত তেওঁ আজীৱন সদস্য। তেওঁ আমেৰিকান বতৰ বিজ্ঞান সমিতিৰ সদস্য আৰু কাৰেণ্ট চাইন্স, মৌছাম, ইণ্টাৰনেশ্যনেল জাৰ্নেল অৱ ক্লাইমেট'লজী আৰু প্লেনেট আৰ্থ আদি বিজ্ঞান আলোচনীৰ সম্পাদক মণ্ডলীৰ সদস্য হিচাপেও কাম কৰি আহিছে।<ref name="TWAS profile" /> He has also mentored 10 scholars in their studies of which five were doctoral researchers.<ref name="Biography" /> He headed the ''Monsoon Mission of India'' project constituted by the [[Ministry of Earth Sciences]] for improving the forecast of seasonal and intra-seasonal monsoon<ref name="Annual Awards 2014" /> and has participated in many workshops on climatology including the Media Workshop on Climate Change organized by the Indian Institute of Tropical Meteorology in 2009.<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> He was involved in several projects of various government agencies such as the [[Department of Science and Technology (India)|Department of Science and Technology]], [[National Disaster Management Authority (India)|National Disaster Management Authority]], Science and Engineering Research Council and Indian Climate Research Programme and was associated with the [[World Climate Research Programme]] as a member of their National Committee (1995–97) and the CLIVAR Monsoon Panel (1999–2002).<ref name="TWAS profile" /> He sat in the science education panel (2004–06) and the council (2010–12) of the Indian Academy of Sciences and served as the secretary of the [[Indian Meteorological Society]] during 1996–2000 where he is a life member. He is also a member of the [[American Meteorological Society]] and has served as a member of the editorial boards of science journals such as [[Current Science]], Mausam, [[International Journal of Climatology]] and Planet Earth.<ref name="TWAS profile" /> == বঁটা আৰু সন্মান == গোস্বামীয়ে ১৯৯৪ চনত ভৌতিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰৰ ওম আশ্ৰম প্ৰেৰিত বিক্ৰম সাৰাভাই বঁটা লাভ কৰে<ref name="Awards/Recognitions/Affiliations">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/awards.html|title=Awards/Recognitions/Affiliations|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> আৰু বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে তেওঁক ১৯৯৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Earth Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|title=Earth Sciences|date=2016|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200915/http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|archivedate=2016-03-03|df=}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ দুটা ডাঙৰ বঁটা লাভ কৰে, এটা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ কল্পনা ৰামকৃষ্ণ ৰামনাথন পদক<ref name="The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|title=The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|deadurl=yes}}</ref> আৰু আনটো [[কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]]।<ref name="Kamal Kumari National Award 2008">{{Cite web|url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=25..210409.apr09|title=Kamal Kumari National Award 2008|date=20 April 2009|publisher=E-Pao}}</ref> তেওঁ ২০১১ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ২৪ সংখ্যক ৰূপালী জয়ন্তী বঁটা লাভ কৰে<ref name="Honors on IITM">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/Awards-9-Page|title=Honors on IITM|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> আৰু ২০১২ চনত [[ৱাছৱিক ঔদ্যোগিক গৱেষণা বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="VASVIK Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=VASVIK Award|date=2016|publisher=Vividhlaxi Audyogik Samshodhan Vikas Kendra|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|deadurl=yes}}</ref> পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে ২০১৪ চনত তেওঁক বায়ুমণ্ডল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="National Award in Atmospheric Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/content/prof-bhupendra-nath-goswami|title=National Award in Atmospheric Science & Technology|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Awards (Archive)">{{Cite web|url=http://dod.nic.in/awards/archive?theme=moes_orange|title=Awards (Archive)|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ১৯৯৬ চনত গোস্বামীক সহযোগী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে<ref name="Fellow profile" /> আৰু আন দুখন প্ৰধান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী<ref name="NASI fellows" /> আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ক্ৰমে ২০০০ আৰু ২০০৩ চনত ইয়াৰ অনুকৰণত বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৯ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।<ref name="TWAS fellow" /> ২০১৪ চনৰ অধ্যাপক কে আৰ ৰামানাথন স্মৃতিচাৰণ বক্তৃতাকে ধৰি কেইবাটাও বঁটা বক্তৃতাও তেওঁ আগবঢ়াইছে।<ref name="K. R. Ramanathan Memorial lecture">{{Cite web|url=http://www.igu.in/lectures.htm|title=K. R. Ramanathan Memorial lecture|date=2016|publisher=Indian Geophysical Union|access-date=2019-01-08|archivedate=2018-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227214348/http://igu.in/lectures.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ == * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Sahai, A. K. ; Goswami, Bhupendra Nath|title=Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction|year=2008|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2008-05_65_5/page/1549|journal=Journal of the Atmospheric Sciences|publication-date=2008|volume=65|issue=5|pages=1549–1569|doi=10.1175/2007JAS2474.1}} * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Goswami, Bhupendra Nath ; Sahai, A. K. ; Fraedrich, K.|title=Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|publication-date=2009|volume=114|issue=D19|doi=10.1029/2009JD011869}} * {{Cite journal|last=Mukhopadhyay, P. ; Taraphdar, S. ; Goswami, B. N. ; Krishnakumar, K.|title=Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases|journal=Weather and Forecasting|publication-date=2010|volume=25|issue=2|pages=369–387|doi=10.1175/2009WAF2222320.1}} * {{Cite journal|last=Mujumdar, M. ; Salunke, K. ; Suryachandra Rao, A. ; Ravichandran, M. ; Goswami, B. N.|title=Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season|journal=IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters|publication-date=2011|volume=82|issue=2|pages=206–210|doi=10.1109/LGRS.2010.2060183}} * {{Cite journal|last=Saha, Subodh Kumar ; Halder, Subhadeep ; Suryachandra Rao, A. ; Goswami, B. N.|title=Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon|journal=Journal of Geophysical Research|publication-date=2012|doi=10.1029/2011JD017291}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|title=Indian monsoon disappoints|date=8 August 2012|publisher=Nature|access-date=8 January 2019|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927051323/http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|deadurl=yes}} * {{Cite web|url=http://www.natureasia.com/en/nindia/article/10.1038/nindia.2015.88|title=Studies show increasing monsoon variability, intensity|date=3 July 2015|publisher=Nature India}} * {{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829233-300-indian-flood-deaths-blamed-on-mindless-construction/|title=Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction|date=26 June 2013|publisher=New Scientist}} <br /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] 3ky46tx0esop6ms4pvp9d7trtf5z1kp 625400 625399 2026-08-08T16:49:51Z Pranamikaadhikary 27435 /* অৱদান */ 625400 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী|image=Bhupendra Nath Goswami.jpg|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|8|1}}|birth_place=পাটবাউসী, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]], ভাৰত|death_date=|death_place=|residence=[[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|nationality=[[Indian nationality|ভাৰতীয়]]|fields={{ublist | [[Meteorology]] | [[Climatology]] }}|workplaces={{ublist | [[IIT Delhi]] | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] | [[University of Maryland]] | [[Geophysical Fluid Dynamics Laboratory]] | [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] | [[NASA Goddard Space Flight Center]] }}|alma_mater={{ublist | [[কটন কলেজ]] |[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ]] | [[Physical Research Laboratory]] | [[গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়]] | [[Cambridge–MIT Institute]] }}|doctoral_advisor={{ublist| [[বিমলা বুটি]] | [[Jule Gregory Charney]] }}|doctoral_students=|known_for=ভাৰতীয় মৌচুমীৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা|awards={{ublist | 1994&nbsp;[[Physical Research Laboratory|PRL]] Hari Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award | 1995&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize|S. S. Bhatnagar Prize]] | 2008&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] K. R. Ramanathan Medal | 2008&nbsp;[[Kamal Kumari National Award]] | 2012&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award]] | [[Ministry of Earth Sciences|MoES]] National Award in Atmospheric Science and Technology }}}} '''ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী''' (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ <ref name="India should prepare to face extreme weather, warn scientists">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-should-prepare-to-face-extreme-weather-warn-scientists-115032400458_1.html|title=India should prepare to face extreme weather, warn scientists|date=24 March 2015|publisher=Business Standard}}</ref> আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ <ref name="TWAS profile">{{Cite web|url=http://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|title=TWAS profile|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2022-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109222251/https://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=466|title=Brief Profile of the Awardee|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|access-date=12 November 2016}}</ref> ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,<ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|title=Indian fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180942/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,<ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Goswami,_Prof._Bhupendra_Nath|title=Fellow profile|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI fellows|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archivedate=2015-08-06|df=}}</ref> আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ<ref name="TWAS fellow">{{Cite web|url=http://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|title=TWAS fellow|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829202111/https://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|deadurl=yes}}</ref> আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|date=2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == জীৱনী == [[চিত্ৰ:P_R_L.JPG|left|thumb|235x235px|Physical Research Laboratory]] ১৯৫০ চনৰ ১ আগষ্টত [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[পাটবাউসী সত্ৰ|পাটবাউসী]]ত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷<ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.asiaoceania.org/aogs2009/doc/lectures/Bio_Bhupendra%20Nath%20GOSWAMI.pdf|title=Biography|date=2016|publisher=Asia Oceania Geosciences Society}}</ref> স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত [[কটন মহাবিদ্যালয়|কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ <ref name="TWAS profile" /> ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-''Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas'' ৷<ref name="Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/~bng/|title=Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷<ref name="Indian fellow" /> ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ <ref name="Annual Awards 2014">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|title=Annual Awards 2014|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227125450/http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ <ref name="TWAS profile" /> এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TWAS profile" /> বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।<ref name="B. N. Goswami - Profile on IISc">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/person.html|title=B. N. Goswami - Profile on IISc|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।<ref name="TWAS profile" /> == অৱদান == [[চিত্ৰ:Sstanom_199711_krig.jpg|thumb|235x235px|Indian Ocean Dipole]] গোস্বামীয়ে প্ৰথমে যুগ্ম সাগৰ-বায়ুমণ্ডল ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জলবায়ুৰ ভৱিষ্যদ্বাণীযোগ্যতা জুখিছিল বুলি জনা যায় আৰু তেওঁৰ অধ্যয়নে বাৰিষাৰ গতিবিদ্যাৰ উপলব্ধিৰ বিকাশ কৰিছে।<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|date=1999}}</ref> তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল ক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে [[ভূ-ভৌতিক তৰল গতিবিদ্যা]] আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় বায়ু-সাগৰৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু তেওঁ ''উত্তৰ দিশলৈ বিয়পি পৰা ৩০-৫০ দিনৰ ধৰণ সৃষ্টিৰ বাবে বিকিৰণ-সংবহনীয়-গতিশীল প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যৱস্থা'' চিনাক্ত কৰিছিল<ref name="Indian fellow" /> তেওঁক ''বাৰিষাৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰা অৰ্ধ-দ্বিসপ্তাহিক দোলনৰ বাবে সংবহনীয়ভাৱে সংযুক্ত কবৰস্থান [[ৰছবি তৰংগ]] দায়ী'' সিদ্ধান্ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৱিষ্কাৰ কৰাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু তেওঁ [[ভাৰত মহাসাগৰৰ ডাইপোল]] আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম জলবায়ুবিজ্ঞানীসকলৰ সদস্য আছিল, যিটো পৰিঘটনা য’ত উষ্ণতাই বিকল্পভাৱে ভাৰতৰ পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ মহাসাগৰৰ মাজত দোলন খায়। তেওঁৰ এই তথ্যসমূহ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৯৯ চনত ''[[নেচাৰ (আলোচনী)|নেচাৰ]]'' ত ''A dipole mode in the tropical Indian Ocean'' নামৰ এটা প্ৰবন্ধত প্ৰকাশ পাইছিল<ref name="A dipole mode in the tropical Indian Ocean">{{Cite journal|last=N. H. Saji, B. N. Goswami, P. N. Vinayachandran, T. Yamagata|title=A dipole mode in the tropical Indian Ocean|url=http://www.nature.com/nature/journal/v401/n6751/abs/401360a0.html|journal=Nature|publication-date=23 September 1999|volume=401|pages=360–363}}</ref> আৰু প্ৰবন্ধটোত উদ্ধৃতিৰ সংখ্যা ১৪০০ৰো অধিক আছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> ঋতুভিত্তিক গড় বাৰিষাৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয়ৰ বাবে বাৰিষাৰ আন্তঃমৌচুমী দোলনৰ ওপৰত<ref name="Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon">{{Cite journal|last=B. N. Goswami, R. S. Ajaya Mohan|title=Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon|url=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0442(2001)014%3C1180%3AIOAIVO%3E2.0.CO%3B2|journal=American Meteorological Society|publication-date=6 May 1999|doi=10.1175/1520-0442(2001)014<1180:IOAIVO>2.0.CO; 2}}</ref> তেওঁৰ কামে এটা বৰ্ধিত পৰিসৰৰ ভৱিষ্যদ্বাণী ব্যৱস্থা বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> গোস্বামীৰ অধ্যয়নৰ বিষয়ে কেইবাটাও সমনীয়াৰ দ্বাৰা পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধত বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে;<ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Goswami=3ABhupendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Refn|Please see ''Selected bibliography'' section|group=note}} বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধৰ দুটা অনলাইন ভঁৰাল ৰিচাৰ্চগেট আৰু গুগল স্কোলাৰত ইয়াৰে ক্ৰমে ২২৩টা<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/B_N_Goswami/publications|title=On ResearchGate|date=2016|publisher=On ResearchGate}}</ref> আৰু ৩২৩টা তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="On Google Scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.ae/citations?user=RPDTZXsAAAAJ&hl=en|title=On Google Scholar|date=2016|publisher=Google Scholar}}</ref> তেওঁ ১০ জন পণ্ডিতক তেওঁলোকৰ অধ্যয়নত মেণ্টৰো কৰিছে, ইয়াৰে পাঁচজন ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ গৱেষক।<ref name="Biography" /> তেওঁ ঋতুভিত্তিক আৰু আন্তঃমৌচুমী বাৰিষাৰ পূৰ্বাভাস উন্নত কৰাৰ বাবে পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে গঠন কৰা ভাৰতীয় মনচুন মিছন প্ৰকল্পৰ নেতৃত্ব দিছিল<ref name="Annual Awards 2014" /> আৰু ২০০৯ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানে আয়োজন কৰা জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত মিডিয়া কৰ্মশালাকে ধৰি জলবায়ু বিজ্ঞানৰ বহু কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> তেওঁ বিভিন্ন চৰকাৰী সংস্থা যেনে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ, [[ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ (ভাৰত)|ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ]], [[বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু ভাৰতীয় জলবায়ু গৱেষণা কাৰ্যসূচীৰ কেইবাটাও প্ৰকল্পৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সমিতিৰ সদস্য হিচাপে বিশ্ব জলবায়ু গৱেষণা কাৰ্যসূচী (১৯৯৫–৯৭) আৰু ক্লিভাৰ মনচুন পেনেল (১৯৯৯–২০০২)ৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref name="TWAS profile" /> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ বিজ্ঞান শিক্ষা পেনেল (২০০৪–০৬) আৰু পৰিষদ (২০১০–১২)ত বহি ১৯৯৬–২০০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান সমিতিৰ সম্পাদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল য’ত তেওঁ আজীৱন সদস্য। তেওঁ আমেৰিকান বতৰ বিজ্ঞান সমিতিৰ সদস্য আৰু কাৰেণ্ট চাইন্স, মৌছাম, ইণ্টাৰনেশ্যনেল জাৰ্নেল অৱ ক্লাইমেট'লজী আৰু প্লেনেট আৰ্থ আদি বিজ্ঞান আলোচনীৰ সম্পাদক মণ্ডলীৰ সদস্য হিচাপেও কাম কৰি আহিছে।<ref name="TWAS profile" /> == বঁটা আৰু সন্মান == গোস্বামীয়ে ১৯৯৪ চনত ভৌতিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰৰ ওম আশ্ৰম প্ৰেৰিত বিক্ৰম সাৰাভাই বঁটা লাভ কৰে<ref name="Awards/Recognitions/Affiliations">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/awards.html|title=Awards/Recognitions/Affiliations|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> আৰু বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে তেওঁক ১৯৯৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Earth Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|title=Earth Sciences|date=2016|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200915/http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|archivedate=2016-03-03|df=}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ দুটা ডাঙৰ বঁটা লাভ কৰে, এটা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ কল্পনা ৰামকৃষ্ণ ৰামনাথন পদক<ref name="The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|title=The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|deadurl=yes}}</ref> আৰু আনটো [[কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]]।<ref name="Kamal Kumari National Award 2008">{{Cite web|url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=25..210409.apr09|title=Kamal Kumari National Award 2008|date=20 April 2009|publisher=E-Pao}}</ref> তেওঁ ২০১১ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ২৪ সংখ্যক ৰূপালী জয়ন্তী বঁটা লাভ কৰে<ref name="Honors on IITM">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/Awards-9-Page|title=Honors on IITM|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> আৰু ২০১২ চনত [[ৱাছৱিক ঔদ্যোগিক গৱেষণা বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="VASVIK Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=VASVIK Award|date=2016|publisher=Vividhlaxi Audyogik Samshodhan Vikas Kendra|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|deadurl=yes}}</ref> পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে ২০১৪ চনত তেওঁক বায়ুমণ্ডল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="National Award in Atmospheric Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/content/prof-bhupendra-nath-goswami|title=National Award in Atmospheric Science & Technology|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Awards (Archive)">{{Cite web|url=http://dod.nic.in/awards/archive?theme=moes_orange|title=Awards (Archive)|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ১৯৯৬ চনত গোস্বামীক সহযোগী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে<ref name="Fellow profile" /> আৰু আন দুখন প্ৰধান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী<ref name="NASI fellows" /> আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ক্ৰমে ২০০০ আৰু ২০০৩ চনত ইয়াৰ অনুকৰণত বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৯ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।<ref name="TWAS fellow" /> ২০১৪ চনৰ অধ্যাপক কে আৰ ৰামানাথন স্মৃতিচাৰণ বক্তৃতাকে ধৰি কেইবাটাও বঁটা বক্তৃতাও তেওঁ আগবঢ়াইছে।<ref name="K. R. Ramanathan Memorial lecture">{{Cite web|url=http://www.igu.in/lectures.htm|title=K. R. Ramanathan Memorial lecture|date=2016|publisher=Indian Geophysical Union|access-date=2019-01-08|archivedate=2018-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227214348/http://igu.in/lectures.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ == * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Sahai, A. K. ; Goswami, Bhupendra Nath|title=Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction|year=2008|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2008-05_65_5/page/1549|journal=Journal of the Atmospheric Sciences|publication-date=2008|volume=65|issue=5|pages=1549–1569|doi=10.1175/2007JAS2474.1}} * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Goswami, Bhupendra Nath ; Sahai, A. K. ; Fraedrich, K.|title=Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|publication-date=2009|volume=114|issue=D19|doi=10.1029/2009JD011869}} * {{Cite journal|last=Mukhopadhyay, P. ; Taraphdar, S. ; Goswami, B. N. ; Krishnakumar, K.|title=Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases|journal=Weather and Forecasting|publication-date=2010|volume=25|issue=2|pages=369–387|doi=10.1175/2009WAF2222320.1}} * {{Cite journal|last=Mujumdar, M. ; Salunke, K. ; Suryachandra Rao, A. ; Ravichandran, M. ; Goswami, B. N.|title=Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season|journal=IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters|publication-date=2011|volume=82|issue=2|pages=206–210|doi=10.1109/LGRS.2010.2060183}} * {{Cite journal|last=Saha, Subodh Kumar ; Halder, Subhadeep ; Suryachandra Rao, A. ; Goswami, B. N.|title=Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon|journal=Journal of Geophysical Research|publication-date=2012|doi=10.1029/2011JD017291}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|title=Indian monsoon disappoints|date=8 August 2012|publisher=Nature|access-date=8 January 2019|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927051323/http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|deadurl=yes}} * {{Cite web|url=http://www.natureasia.com/en/nindia/article/10.1038/nindia.2015.88|title=Studies show increasing monsoon variability, intensity|date=3 July 2015|publisher=Nature India}} * {{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829233-300-indian-flood-deaths-blamed-on-mindless-construction/|title=Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction|date=26 June 2013|publisher=New Scientist}} <br /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] rrts9lneai42jokvikpx0v1s1vs4j0t 625402 625400 2026-08-08T16:52:56Z Pranamikaadhikary 27435 /* নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ */ 625402 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী|image=Bhupendra Nath Goswami.jpg|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|8|1}}|birth_place=পাটবাউসী, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]], ভাৰত|death_date=|death_place=|residence=[[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|nationality=[[Indian nationality|ভাৰতীয়]]|fields={{ublist | [[Meteorology]] | [[Climatology]] }}|workplaces={{ublist | [[IIT Delhi]] | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] | [[University of Maryland]] | [[Geophysical Fluid Dynamics Laboratory]] | [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] | [[NASA Goddard Space Flight Center]] }}|alma_mater={{ublist | [[কটন কলেজ]] |[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ]] | [[Physical Research Laboratory]] | [[গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়]] | [[Cambridge–MIT Institute]] }}|doctoral_advisor={{ublist| [[বিমলা বুটি]] | [[Jule Gregory Charney]] }}|doctoral_students=|known_for=ভাৰতীয় মৌচুমীৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা|awards={{ublist | 1994&nbsp;[[Physical Research Laboratory|PRL]] Hari Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award | 1995&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize|S. S. Bhatnagar Prize]] | 2008&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] K. R. Ramanathan Medal | 2008&nbsp;[[Kamal Kumari National Award]] | 2012&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award]] | [[Ministry of Earth Sciences|MoES]] National Award in Atmospheric Science and Technology }}}} '''ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী''' (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ <ref name="India should prepare to face extreme weather, warn scientists">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-should-prepare-to-face-extreme-weather-warn-scientists-115032400458_1.html|title=India should prepare to face extreme weather, warn scientists|date=24 March 2015|publisher=Business Standard}}</ref> আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ <ref name="TWAS profile">{{Cite web|url=http://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|title=TWAS profile|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2022-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109222251/https://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=466|title=Brief Profile of the Awardee|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|access-date=12 November 2016}}</ref> ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,<ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|title=Indian fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180942/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,<ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Goswami,_Prof._Bhupendra_Nath|title=Fellow profile|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI fellows|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archivedate=2015-08-06|df=}}</ref> আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ<ref name="TWAS fellow">{{Cite web|url=http://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|title=TWAS fellow|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829202111/https://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|deadurl=yes}}</ref> আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|date=2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == জীৱনী == [[চিত্ৰ:P_R_L.JPG|left|thumb|235x235px|Physical Research Laboratory]] ১৯৫০ চনৰ ১ আগষ্টত [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[পাটবাউসী সত্ৰ|পাটবাউসী]]ত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷<ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.asiaoceania.org/aogs2009/doc/lectures/Bio_Bhupendra%20Nath%20GOSWAMI.pdf|title=Biography|date=2016|publisher=Asia Oceania Geosciences Society}}</ref> স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত [[কটন মহাবিদ্যালয়|কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ <ref name="TWAS profile" /> ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-''Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas'' ৷<ref name="Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/~bng/|title=Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷<ref name="Indian fellow" /> ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ <ref name="Annual Awards 2014">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|title=Annual Awards 2014|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227125450/http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ <ref name="TWAS profile" /> এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TWAS profile" /> বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।<ref name="B. N. Goswami - Profile on IISc">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/person.html|title=B. N. Goswami - Profile on IISc|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।<ref name="TWAS profile" /> == অৱদান == [[চিত্ৰ:Sstanom_199711_krig.jpg|thumb|235x235px|Indian Ocean Dipole]] গোস্বামীয়ে প্ৰথমে যুগ্ম সাগৰ-বায়ুমণ্ডল ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জলবায়ুৰ ভৱিষ্যদ্বাণীযোগ্যতা জুখিছিল বুলি জনা যায় আৰু তেওঁৰ অধ্যয়নে বাৰিষাৰ গতিবিদ্যাৰ উপলব্ধিৰ বিকাশ কৰিছে।<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|date=1999}}</ref> তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল ক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে [[ভূ-ভৌতিক তৰল গতিবিদ্যা]] আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় বায়ু-সাগৰৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু তেওঁ ''উত্তৰ দিশলৈ বিয়পি পৰা ৩০-৫০ দিনৰ ধৰণ সৃষ্টিৰ বাবে বিকিৰণ-সংবহনীয়-গতিশীল প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যৱস্থা'' চিনাক্ত কৰিছিল<ref name="Indian fellow" /> তেওঁক ''বাৰিষাৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰা অৰ্ধ-দ্বিসপ্তাহিক দোলনৰ বাবে সংবহনীয়ভাৱে সংযুক্ত কবৰস্থান [[ৰছবি তৰংগ]] দায়ী'' সিদ্ধান্ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৱিষ্কাৰ কৰাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু তেওঁ [[ভাৰত মহাসাগৰৰ ডাইপোল]] আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম জলবায়ুবিজ্ঞানীসকলৰ সদস্য আছিল, যিটো পৰিঘটনা য’ত উষ্ণতাই বিকল্পভাৱে ভাৰতৰ পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ মহাসাগৰৰ মাজত দোলন খায়। তেওঁৰ এই তথ্যসমূহ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৯৯ চনত ''[[নেচাৰ (আলোচনী)|নেচাৰ]]'' ত ''A dipole mode in the tropical Indian Ocean'' নামৰ এটা প্ৰবন্ধত প্ৰকাশ পাইছিল<ref name="A dipole mode in the tropical Indian Ocean">{{Cite journal|last=N. H. Saji, B. N. Goswami, P. N. Vinayachandran, T. Yamagata|title=A dipole mode in the tropical Indian Ocean|url=http://www.nature.com/nature/journal/v401/n6751/abs/401360a0.html|journal=Nature|publication-date=23 September 1999|volume=401|pages=360–363}}</ref> আৰু প্ৰবন্ধটোত উদ্ধৃতিৰ সংখ্যা ১৪০০ৰো অধিক আছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> ঋতুভিত্তিক গড় বাৰিষাৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয়ৰ বাবে বাৰিষাৰ আন্তঃমৌচুমী দোলনৰ ওপৰত<ref name="Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon">{{Cite journal|last=B. N. Goswami, R. S. Ajaya Mohan|title=Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon|url=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0442(2001)014%3C1180%3AIOAIVO%3E2.0.CO%3B2|journal=American Meteorological Society|publication-date=6 May 1999|doi=10.1175/1520-0442(2001)014<1180:IOAIVO>2.0.CO; 2}}</ref> তেওঁৰ কামে এটা বৰ্ধিত পৰিসৰৰ ভৱিষ্যদ্বাণী ব্যৱস্থা বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> গোস্বামীৰ অধ্যয়নৰ বিষয়ে কেইবাটাও সমনীয়াৰ দ্বাৰা পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধত বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে;<ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Goswami=3ABhupendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Refn|Please see ''Selected bibliography'' section|group=note}} বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধৰ দুটা অনলাইন ভঁৰাল ৰিচাৰ্চগেট আৰু গুগল স্কোলাৰত ইয়াৰে ক্ৰমে ২২৩টা<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/B_N_Goswami/publications|title=On ResearchGate|date=2016|publisher=On ResearchGate}}</ref> আৰু ৩২৩টা তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="On Google Scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.ae/citations?user=RPDTZXsAAAAJ&hl=en|title=On Google Scholar|date=2016|publisher=Google Scholar}}</ref> তেওঁ ১০ জন পণ্ডিতক তেওঁলোকৰ অধ্যয়নত মেণ্টৰো কৰিছে, ইয়াৰে পাঁচজন ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ গৱেষক।<ref name="Biography" /> তেওঁ ঋতুভিত্তিক আৰু আন্তঃমৌচুমী বাৰিষাৰ পূৰ্বাভাস উন্নত কৰাৰ বাবে পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে গঠন কৰা ভাৰতীয় মনচুন মিছন প্ৰকল্পৰ নেতৃত্ব দিছিল<ref name="Annual Awards 2014" /> আৰু ২০০৯ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানে আয়োজন কৰা জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত মিডিয়া কৰ্মশালাকে ধৰি জলবায়ু বিজ্ঞানৰ বহু কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> তেওঁ বিভিন্ন চৰকাৰী সংস্থা যেনে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ, [[ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ (ভাৰত)|ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ]], [[বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু ভাৰতীয় জলবায়ু গৱেষণা কাৰ্যসূচীৰ কেইবাটাও প্ৰকল্পৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সমিতিৰ সদস্য হিচাপে বিশ্ব জলবায়ু গৱেষণা কাৰ্যসূচী (১৯৯৫–৯৭) আৰু ক্লিভাৰ মনচুন পেনেল (১৯৯৯–২০০২)ৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref name="TWAS profile" /> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ বিজ্ঞান শিক্ষা পেনেল (২০০৪–০৬) আৰু পৰিষদ (২০১০–১২)ত বহি ১৯৯৬–২০০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান সমিতিৰ সম্পাদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল য’ত তেওঁ আজীৱন সদস্য। তেওঁ আমেৰিকান বতৰ বিজ্ঞান সমিতিৰ সদস্য আৰু কাৰেণ্ট চাইন্স, মৌছাম, ইণ্টাৰনেশ্যনেল জাৰ্নেল অৱ ক্লাইমেট'লজী আৰু প্লেনেট আৰ্থ আদি বিজ্ঞান আলোচনীৰ সম্পাদক মণ্ডলীৰ সদস্য হিচাপেও কাম কৰি আহিছে।<ref name="TWAS profile" /> == বঁটা আৰু সন্মান == গোস্বামীয়ে ১৯৯৪ চনত ভৌতিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰৰ ওম আশ্ৰম প্ৰেৰিত বিক্ৰম সাৰাভাই বঁটা লাভ কৰে<ref name="Awards/Recognitions/Affiliations">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/awards.html|title=Awards/Recognitions/Affiliations|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> আৰু বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে তেওঁক ১৯৯৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Earth Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|title=Earth Sciences|date=2016|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200915/http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|archivedate=2016-03-03|df=}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ দুটা ডাঙৰ বঁটা লাভ কৰে, এটা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ কল্পনা ৰামকৃষ্ণ ৰামনাথন পদক<ref name="The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|title=The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|deadurl=yes}}</ref> আৰু আনটো [[কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]]।<ref name="Kamal Kumari National Award 2008">{{Cite web|url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=25..210409.apr09|title=Kamal Kumari National Award 2008|date=20 April 2009|publisher=E-Pao}}</ref> তেওঁ ২০১১ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ২৪ সংখ্যক ৰূপালী জয়ন্তী বঁটা লাভ কৰে<ref name="Honors on IITM">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/Awards-9-Page|title=Honors on IITM|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> আৰু ২০১২ চনত [[ৱাছৱিক ঔদ্যোগিক গৱেষণা বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="VASVIK Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=VASVIK Award|date=2016|publisher=Vividhlaxi Audyogik Samshodhan Vikas Kendra|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|deadurl=yes}}</ref> পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে ২০১৪ চনত তেওঁক বায়ুমণ্ডল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="National Award in Atmospheric Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/content/prof-bhupendra-nath-goswami|title=National Award in Atmospheric Science & Technology|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Awards (Archive)">{{Cite web|url=http://dod.nic.in/awards/archive?theme=moes_orange|title=Awards (Archive)|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ১৯৯৬ চনত গোস্বামীক সহযোগী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে<ref name="Fellow profile" /> আৰু আন দুখন প্ৰধান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী<ref name="NASI fellows" /> আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ক্ৰমে ২০০০ আৰু ২০০৩ চনত ইয়াৰ অনুকৰণত বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৯ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।<ref name="TWAS fellow" /> ২০১৪ চনৰ অধ্যাপক কে আৰ ৰামানাথন স্মৃতিচাৰণ বক্তৃতাকে ধৰি কেইবাটাও বঁটা বক্তৃতাও তেওঁ আগবঢ়াইছে।<ref name="K. R. Ramanathan Memorial lecture">{{Cite web|url=http://www.igu.in/lectures.htm|title=K. R. Ramanathan Memorial lecture|date=2016|publisher=Indian Geophysical Union|access-date=2019-01-08|archivedate=2018-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227214348/http://igu.in/lectures.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ == * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Sahai, A. K. ; Goswami, Bhupendra Nath|title=Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction|year=2008|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2008-05_65_5/page/1549|journal=Journal of the Atmospheric Sciences|publication-date=2008|volume=65|issue=5|pages=1549–1569|doi=10.1175/2007JAS2474.1}} * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Goswami, Bhupendra Nath ; Sahai, A. K. ; Fraedrich, K.|title=Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|publication-date=2009|volume=114|issue=D19|doi=10.1029/2009JD011869}} * {{Cite journal|last=Mukhopadhyay, P. ; Taraphdar, S. ; Goswami, B. N. ; Krishnakumar, K.|title=Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases|journal=Weather and Forecasting|publication-date=2010|volume=25|issue=2|pages=369–387|doi=10.1175/2009WAF2222320.1}} * {{Cite journal|last=Mujumdar, M. ; Salunke, K. ; Suryachandra Rao, A. ; Ravichandran, M. ; Goswami, B. N.|title=Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season|journal=IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters|publication-date=2011|volume=82|issue=2|pages=206–210|doi=10.1109/LGRS.2010.2060183}} * {{Cite journal|last=Saha, Subodh Kumar ; Halder, Subhadeep ; Suryachandra Rao, A. ; Goswami, B. N.|title=Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon|journal=Journal of Geophysical Research|publication-date=2012|doi=10.1029/2011JD017291}} ==টোকা== <references gorups="টোকা"/> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|title=Indian monsoon disappoints|date=8 August 2012|publisher=Nature|access-date=8 January 2019|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927051323/http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|deadurl=yes}} * {{Cite web|url=http://www.natureasia.com/en/nindia/article/10.1038/nindia.2015.88|title=Studies show increasing monsoon variability, intensity|date=3 July 2015|publisher=Nature India}} * {{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829233-300-indian-flood-deaths-blamed-on-mindless-construction/|title=Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction|date=26 June 2013|publisher=New Scientist}} <br /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] 85yn53xkhm0xt7c9cea8q51rii8q9gx 625404 625402 2026-08-08T16:56:37Z Pranamikaadhikary 27435 625404 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী|image=Bhupendra Nath Goswami.jpg|alt=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1950|8|1}}|birth_place=পাটবাউসী, [[বৰপেটা জিলা]], [[অসম]], ভাৰত|death_date=|death_place=|residence=[[পুনে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত|nationality=[[Indian nationality|ভাৰতীয়]]|fields={{ublist | [[Meteorology]] | [[Climatology]] }}|workplaces={{ublist | [[IIT Delhi]] | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] | [[University of Maryland]] | [[Geophysical Fluid Dynamics Laboratory]] | [[Indian Institute of Tropical Meteorology]] | [[NASA Goddard Space Flight Center]] }}|alma_mater={{ublist | [[কটন কলেজ]] |[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ]] | [[Physical Research Laboratory]] | [[গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়]] | [[Cambridge–MIT Institute]] }}|doctoral_advisor={{ublist| [[বিমলা বুটি]] | [[Jule Gregory Charney]] }}|doctoral_students=|known_for=ভাৰতীয় মৌচুমীৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা|awards={{ublist | 1994&nbsp;[[Physical Research Laboratory|PRL]] Hari Om Ashram Prerit Vikram Sarabhai Award | 1995&nbsp;[[Shanti Swarup Bhatnagar Prize|S. S. Bhatnagar Prize]] | 2008&nbsp;[[Indian National Science Academy|INSA]] K. R. Ramanathan Medal | 2008&nbsp;[[Kamal Kumari National Award]] | 2012&nbsp;[[VASVIK Industrial Research Award]] | [[Ministry of Earth Sciences|MoES]] National Award in Atmospheric Science and Technology }}}} '''ভূপেন্দ্ৰ নাথ গোস্বামী''' (জন্ম ১ আগষ্ট, ১৯৫০ চন) এগৰাকী ভাৰতীয় বতৰবিজ্ঞানী, Indian Institute of Tropical Meteorology (IITM) ৰ প্ৰাক্তন ডিৰেক্টৰ <ref name="India should prepare to face extreme weather, warn scientists">{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/india-should-prepare-to-face-extreme-weather-warn-scientists-115032400458_1.html|title=India should prepare to face extreme weather, warn scientists|date=24 March 2015|publisher=Business Standard}}</ref> আৰু Indian Institute of Science Education and Research ৰ এগৰাকী অধ্যাপক৷ <ref name="TWAS profile">{{Cite web|url=http://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|title=TWAS profile|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2022-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221109222251/https://www.beijing.twas.org/sites/default/files/member/bng-cv-2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ৷ <ref name="Brief Profile of the Awardee">{{Cite web|url=http://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=466|title=Brief Profile of the Awardee|date=2016|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|access-date=12 November 2016}}</ref> ড৹ গোস্বামী ভাৰতৰ বিভিন্ন বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান যেনে ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল চায়েন্স একাডেমী,<ref name="Indian fellow">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|title=Indian fellow|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180942/https://www.insaindia.res.in/detail.php?id=P03-1335|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়ান একাডেমী অব চায়েন্সেছ,<ref name="Fellow profile">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Goswami,_Prof._Bhupendra_Nath|title=Fellow profile|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}</ref> নেশ্যনেল একাডেমী অব চায়েন্সেছ <ref name="NASI fellows">{{Cite web|url=http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|title=NASI fellows|date=2016|publisher=National Academy of Sciences, India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806211716/http://www.nasi.org.in/Year%20Book%202015.pdf|archivedate=2015-08-06|df=}}</ref> আৰু ৱৰ্ল্ড একাডেমী অব চায়েন্সেছ<ref name="TWAS fellow">{{Cite web|url=http://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|title=TWAS fellow|date=2016|publisher=The World Academy of Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2017-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829202111/https://twas.org/member/goswami-bhupendra-nath|deadurl=yes}}</ref> আদিৰ সন্মানীয় সদস্য৷ ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ পৰিচালক প্ৰতিষ্ঠান কাউন্সিল অব চায়েন্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰীয়েল ৰিচাৰ্ছ (The Council of Scientific and Industrial Research) তেওঁক বতৰবিজ্ঞানলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে৷<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web|url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx|title=View Bhatnagar Awardees|publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize|date=2016|accessdate=12 November 2016}}</ref> == জীৱনী == [[চিত্ৰ:P_R_L.JPG|left|thumb|235x235px|Physical Research Laboratory]] ১৯৫০ চনৰ ১ আগষ্টত [[অসম]]ৰ [[বৰপেটা জিলা]]ৰ [[পাটবাউসী সত্ৰ|পাটবাউসী]]ত ড৹ গোস্বামীৰ জন্ম হয়৷<ref name="Biography">{{Cite web|url=http://www.asiaoceania.org/aogs2009/doc/lectures/Bio_Bhupendra%20Nath%20GOSWAMI.pdf|title=Biography|date=2016|publisher=Asia Oceania Geosciences Society}}</ref> স্কুলীয়া শিক্ষা স্থানীয় বিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ১৯৬৯ চনত [[কটন মহাবিদ্যালয়|কটন মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লয়৷ <ref name="TWAS profile" /> ১৯৭১ চনত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদাৰ্থবিজ্ঞান বিভাগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ ইয়াৰ পিছতে ড৹ গোস্বামীয়ে Physical Research Laboratory (PRL) ত বিমলা বুটীৰ তত্ত্বাবধানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা আৰম্ভ কৰে৷ ১৯৭৬ চনত তেওঁ গুজৰাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে৷ তেওঁ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল-''Nonlinear waves in dispersive media and current driven instabilities in magnetoplasmas'' ৷<ref name="Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/~bng/|title=Former Director, Indian Institute of Tropical Meteorology|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> ইয়াৰ পৰৱৰ্তী দুটা বছৰ তেওঁ পি আৰ এলত গৱেষণা সহকাৰী ( research associate) হিচাপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ ১৯৭৮ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]লৈ গৈ প’ষ্ট-ডক্টৰেল গৱেষণাৰ বাবে কেমব্ৰিজ-এম আই টিত Jule Gregory Charney ৰ গৱেষণাগাৰত যোগদান কৰে৷<ref name="Indian fellow" /> ইয়াত দুবছৰকাল কটোৱাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে আমেৰিকাৰ নেশ্যনেল ৰিচাৰ্ছ কাউন্সিলত গৱেষণা সহকাৰী পদত তিনিবছৰ আৰু অন্তিম বছৰটোত ইউনিভাৰ্ছিটিজ স্পেচ ৰিচাৰ্ছ এছ’ছিয়েছন (Universities Space Research Association) ত বিজ্ঞানী ৰূপে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ <ref name="Annual Awards 2014">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|title=Annual Awards 2014|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227125450/http://www.moes.gov.in/writereaddata/files/National_Award_BNGoswami%20-%202014-3.pdf|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ড৹ গোস্বামীয়ে ১৯৮৩ চনত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী|ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ (Centre for Atmospheric Studies) বৈজ্ঞানিক বিষয়া (Senior Scientific Officer) ৰূপে যোগদান কৰে৷ ১৯৮৫ চনত তেওঁ [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ বতৰবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ ( Centre for Atmospheric and Oceanic Sciences) ত সহকাৰী অধ্যাপক পদত যোগ দিয়ে৷ <ref name="TWAS profile" /> এই কেন্দ্ৰটোত তেওঁ ২০০৬ চনলৈকে কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু ২০০৫ চনত কেন্দ্ৰটোৰ চেয়াৰমেন পদত অধিষ্ঠিত হয়৷ ইয়াৰ মাজতে বিদেশৰো বিভিন্ন উল্লেখযোগ্য প্ৰতিষ্ঠানত তেওঁ অস্থায়ী পদত কাৰ্য্যনিৰ্বাহ কৰে৷ তেওঁ মেৰিলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ অ’চেন-লেণ্ড-এটম’স্ফিয়াৰ ইন্টাৰেকচনছ (১৯৮৮–৮৯) আৰু ইনষ্টিটিউট ফৰ গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট এণ্ড ছ'চাইটি (১৯৯৮)ত জ্যেষ্ঠ ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা সহযোগী হিচাপে কাম কৰিছিল, ১৯৯২ চনত জুলাইৰ পৰা আগষ্টলৈকে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাৰ (ইউনিড') আন্তৰ্জাতিক বিজ্ঞান আৰু উচ্চ প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰত পৰামৰ্শদাতা হিচাপে ডেপুটেচন হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত তিনিমাহৰ বাবে এজন ভ্ৰমণকাৰী গৱেষণা বিজ্ঞানী হিচাপে, এবাৰ ১৯৯৪ চনত আৰু দুবাৰকৈ ১৯৯৫ চনত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত তেওঁ ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (আই আই টি এম)ৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ২০১৪ চনলৈকে এই পদত থাকি ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰিত হৈ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ পৃথিৱী আৰু জলবায়ু বিজ্ঞান বিভাগত এম ই এছ পিছাৰোটি চেয়াৰ প্ৰফেচাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ সেৱাৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TWAS profile" /> বন্দনা গোস্বামীৰ বিবাহিত পত্নী আৰু এই দম্পতীৰ দুটা সন্তান লিপিকা আৰু বিকিৰণ।<ref name="B. N. Goswami - Profile on IISc">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/person.html|title=B. N. Goswami - Profile on IISc|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> পৰিয়ালটো পুনেত থাকে।<ref name="TWAS profile" /> == অৱদান == [[চিত্ৰ:Sstanom_199711_krig.jpg|thumb|235x235px|Indian Ocean Dipole]] গোস্বামীয়ে প্ৰথমে যুগ্ম সাগৰ-বায়ুমণ্ডল ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জলবায়ুৰ ভৱিষ্যদ্বাণীযোগ্যতা জুখিছিল বুলি জনা যায় আৰু তেওঁৰ অধ্যয়নে বাৰিষাৰ গতিবিদ্যাৰ উপলব্ধিৰ বিকাশ কৰিছে।<ref name="Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners">{{cite web|url=http://www.csirhrdg.res.in/ssb.pdf|title=Handbook of Shanti Swarup Bhatnagar Prize Winners|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|date=1999}}</ref> তেওঁৰ অধ্যয়নৰ মূল ক্ষেত্ৰসমূহ হৈছে [[ভূ-ভৌতিক তৰল গতিবিদ্যা]] আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় বায়ু-সাগৰৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু তেওঁ ''উত্তৰ দিশলৈ বিয়পি পৰা ৩০-৫০ দিনৰ ধৰণ সৃষ্টিৰ বাবে বিকিৰণ-সংবহনীয়-গতিশীল প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যৱস্থা'' চিনাক্ত কৰিছিল<ref name="Indian fellow" /> তেওঁক ''বাৰিষাৰ পৰ্যবেক্ষণ কৰা অৰ্ধ-দ্বিসপ্তাহিক দোলনৰ বাবে সংবহনীয়ভাৱে সংযুক্ত কবৰস্থান [[ৰছবি তৰংগ]] দায়ী'' সিদ্ধান্ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৱিষ্কাৰ কৰাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু তেওঁ [[ভাৰত মহাসাগৰৰ ডাইপোল]] আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম জলবায়ুবিজ্ঞানীসকলৰ সদস্য আছিল, যিটো পৰিঘটনা য’ত উষ্ণতাই বিকল্পভাৱে ভাৰতৰ পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ মহাসাগৰৰ মাজত দোলন খায়। তেওঁৰ এই তথ্যসমূহ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৯৯ চনত ''[[নেচাৰ (আলোচনী)|নেচাৰ]]'' ত ''A dipole mode in the tropical Indian Ocean'' নামৰ এটা প্ৰবন্ধত প্ৰকাশ পাইছিল<ref name="A dipole mode in the tropical Indian Ocean">{{Cite journal|last=N. H. Saji, B. N. Goswami, P. N. Vinayachandran, T. Yamagata|title=A dipole mode in the tropical Indian Ocean|url=http://www.nature.com/nature/journal/v401/n6751/abs/401360a0.html|journal=Nature|publication-date=23 September 1999|volume=401|pages=360–363}}</ref> আৰু প্ৰবন্ধটোত উদ্ধৃতিৰ সংখ্যা ১৪০০ৰো অধিক আছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> ঋতুভিত্তিক গড় বাৰিষাৰ পৰিমাণ নিৰ্ণয়ৰ বাবে বাৰিষাৰ আন্তঃমৌচুমী দোলনৰ ওপৰত<ref name="Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon">{{Cite journal|last=B. N. Goswami, R. S. Ajaya Mohan|title=Intraseasonal Oscillations and Interannual Variability of the Indian Summer Monsoon|url=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/1520-0442(2001)014%3C1180%3AIOAIVO%3E2.0.CO%3B2|journal=American Meteorological Society|publication-date=6 May 1999|doi=10.1175/1520-0442(2001)014<1180:IOAIVO>2.0.CO; 2}}</ref> তেওঁৰ কামে এটা বৰ্ধিত পৰিসৰৰ ভৱিষ্যদ্বাণী ব্যৱস্থা বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref name="Annual Awards 2014" /> গোস্বামীৰ অধ্যয়নৰ বিষয়ে কেইবাটাও সমনীয়াৰ দ্বাৰা পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধত বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে;<ref name="Browse by Fellow">{{Cite web|url=http://repository.ias.ac.in/view/fellows/Goswami=3ABhupendra_Nath=3A=3A.html|title=Browse by Fellow|date=2016|publisher=Indian Academy of Sciences}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Refn|Please see ''Selected bibliography'' section|group=টোকা}} বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধৰ দুটা অনলাইন ভঁৰাল ৰিচাৰ্চগেট আৰু গুগল স্কোলাৰত ইয়াৰে ক্ৰমে ২২৩টা<ref name="On ResearchGate">{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/profile/B_N_Goswami/publications|title=On ResearchGate|date=2016|publisher=On ResearchGate}}</ref> আৰু ৩২৩টা তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="On Google Scholar">{{Cite web|url=https://scholar.google.ae/citations?user=RPDTZXsAAAAJ&hl=en|title=On Google Scholar|date=2016|publisher=Google Scholar}}</ref> তেওঁ ১০ জন পণ্ডিতক তেওঁলোকৰ অধ্যয়নত মেণ্টৰো কৰিছে, ইয়াৰে পাঁচজন ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ গৱেষক।<ref name="Biography" /> তেওঁ ঋতুভিত্তিক আৰু আন্তঃমৌচুমী বাৰিষাৰ পূৰ্বাভাস উন্নত কৰাৰ বাবে পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে গঠন কৰা ভাৰতীয় মনচুন মিছন প্ৰকল্পৰ নেতৃত্ব দিছিল<ref name="Annual Awards 2014" /> আৰু ২০০৯ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানে আয়োজন কৰা জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত মিডিয়া কৰ্মশালাকে ধৰি জলবায়ু বিজ্ঞানৰ বহু কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="India's monsoon at risk from Greenland's melting ice">{{Cite web|url=http://www.scidev.net/global/earth-science/news/india-s-monsoon-at-risk-from-greenland-s-melting-i.html|title=India's monsoon at risk from Greenland's melting ice|date=2 September 2009|publisher=SciDevNet}}</ref> তেওঁ বিভিন্ন চৰকাৰী সংস্থা যেনে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ, [[ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ (ভাৰত)|ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা কৰ্তৃপক্ষ]], [[বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু ভাৰতীয় জলবায়ু গৱেষণা কাৰ্যসূচীৰ কেইবাটাও প্ৰকল্পৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সমিতিৰ সদস্য হিচাপে বিশ্ব জলবায়ু গৱেষণা কাৰ্যসূচী (১৯৯৫–৯৭) আৰু ক্লিভাৰ মনচুন পেনেল (১৯৯৯–২০০২)ৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref name="TWAS profile" /> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ বিজ্ঞান শিক্ষা পেনেল (২০০৪–০৬) আৰু পৰিষদ (২০১০–১২)ত বহি ১৯৯৬–২০০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান সমিতিৰ সম্পাদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল য’ত তেওঁ আজীৱন সদস্য। তেওঁ আমেৰিকান বতৰ বিজ্ঞান সমিতিৰ সদস্য আৰু কাৰেণ্ট চাইন্স, মৌছাম, ইণ্টাৰনেশ্যনেল জাৰ্নেল অৱ ক্লাইমেট'লজী আৰু প্লেনেট আৰ্থ আদি বিজ্ঞান আলোচনীৰ সম্পাদক মণ্ডলীৰ সদস্য হিচাপেও কাম কৰি আহিছে।<ref name="TWAS profile" /> == বঁটা আৰু সন্মান == গোস্বামীয়ে ১৯৯৪ চনত ভৌতিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰৰ ওম আশ্ৰম প্ৰেৰিত বিক্ৰম সাৰাভাই বঁটা লাভ কৰে<ref name="Awards/Recognitions/Affiliations">{{Cite web|url=http://caos.iisc.ernet.in/faculty/bng/awards.html|title=Awards/Recognitions/Affiliations|date=2016|publisher=Indian Institute of Science}}</ref> আৰু বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে তেওঁক ১৯৯৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] প্ৰদান কৰে।<ref name="Earth Sciences">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/External/Heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|title=Earth Sciences|date=2016|publisher=Council of Scientific and Industrial Research|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200915/http://www.csir.res.in/external/heads/career/award/BPRIZE/Earth_SCIENCES.htm|archivedate=2016-03-03|df=}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ দুটা ডাঙৰ বঁটা লাভ কৰে, এটা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ কল্পনা ৰামকৃষ্ণ ৰামনাথন পদক<ref name="The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal">{{Cite web|url=http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|title=The Kalpathi Ramakrishna Ramanathan Medal|date=2016|publisher=Indian National Science Academy|access-date=2019-01-08|archivedate=2016-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916233840/http://insaindia.res.in/recipients.php#1113|deadurl=yes}}</ref> আৰু আনটো [[কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]]।<ref name="Kamal Kumari National Award 2008">{{Cite web|url=http://www.e-pao.net/GP.asp?src=25..210409.apr09|title=Kamal Kumari National Award 2008|date=20 April 2009|publisher=E-Pao}}</ref> তেওঁ ২০১১ চনত ভাৰতীয় ক্ৰান্তীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ২৪ সংখ্যক ৰূপালী জয়ন্তী বঁটা লাভ কৰে<ref name="Honors on IITM">{{Cite web|url=http://www.tropmet.res.in/Awards-9-Page|title=Honors on IITM|date=2016|publisher=Indian Institute of Tropical Meteorology}}</ref> আৰু ২০১২ চনত [[ৱাছৱিক ঔদ্যোগিক গৱেষণা বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="VASVIK Award">{{Cite web|url=http://www.vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|title=VASVIK Award|date=2016|publisher=Vividhlaxi Audyogik Samshodhan Vikas Kendra|access-date=2019-01-08|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515070630/http://vasvik.org/Environmental_Sciences_%26_Technology.html|deadurl=yes}}</ref> পৃথিৱী বিজ্ঞান মন্ত্ৰালয়ে ২০১৪ চনত তেওঁক বায়ুমণ্ডল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="National Award in Atmospheric Science & Technology">{{Cite web|url=http://www.moes.gov.in/content/prof-bhupendra-nath-goswami|title=National Award in Atmospheric Science & Technology|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Awards (Archive)">{{Cite web|url=http://dod.nic.in/awards/archive?theme=moes_orange|title=Awards (Archive)|date=2016|publisher=Ministry of Earth Sciences}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ১৯৯৬ চনত গোস্বামীক সহযোগী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে<ref name="Fellow profile" /> আৰু আন দুখন প্ৰধান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী<ref name="NASI fellows" /> আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ক্ৰমে ২০০০ আৰু ২০০৩ চনত ইয়াৰ অনুকৰণত বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="Indian fellow" /> ২০০৯ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।<ref name="TWAS fellow" /> ২০১৪ চনৰ অধ্যাপক কে আৰ ৰামানাথন স্মৃতিচাৰণ বক্তৃতাকে ধৰি কেইবাটাও বঁটা বক্তৃতাও তেওঁ আগবঢ়াইছে।<ref name="K. R. Ramanathan Memorial lecture">{{Cite web|url=http://www.igu.in/lectures.htm|title=K. R. Ramanathan Memorial lecture|date=2016|publisher=Indian Geophysical Union|access-date=2019-01-08|archivedate=2018-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227214348/http://igu.in/lectures.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ == * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Sahai, A. K. ; Goswami, Bhupendra Nath|title=Objective identification of nonlinear convectively coupled phases of monsoon intraseasonal oscillation: implications for prediction|year=2008|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2008-05_65_5/page/1549|journal=Journal of the Atmospheric Sciences|publication-date=2008|volume=65|issue=5|pages=1549–1569|doi=10.1175/2007JAS2474.1}} * {{Cite journal|last=Chattopadhyay, R. ; Goswami, Bhupendra Nath ; Sahai, A. K. ; Fraedrich, K.|title=Role of stratiform rainfall in modifying the northward propagation of monsoon intraseasonal oscillation|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|publication-date=2009|volume=114|issue=D19|doi=10.1029/2009JD011869}} * {{Cite journal|last=Mukhopadhyay, P. ; Taraphdar, S. ; Goswami, B. N. ; Krishnakumar, K.|title=Indian summer monsoon precipitation climatology in a high-resolution regional climate model: impacts of convective parameterization on systematic biases|journal=Weather and Forecasting|publication-date=2010|volume=25|issue=2|pages=369–387|doi=10.1175/2009WAF2222320.1}} * {{Cite journal|last=Mujumdar, M. ; Salunke, K. ; Suryachandra Rao, A. ; Ravichandran, M. ; Goswami, B. N.|title=Diurnal cycle induced amplification of sea surface temperature Intraseasonal oscillations over the Bay of Bengal in summer monsoon season|journal=IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters|publication-date=2011|volume=82|issue=2|pages=206–210|doi=10.1109/LGRS.2010.2060183}} * {{Cite journal|last=Saha, Subodh Kumar ; Halder, Subhadeep ; Suryachandra Rao, A. ; Goswami, B. N.|title=Modulation of ISOs by land-atmosphere feedback and contribution to the interannual variability of Indian summer monsoon|journal=Journal of Geophysical Research|publication-date=2012|doi=10.1029/2011JD017291}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite web|url=http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|title=Indian monsoon disappoints|date=8 August 2012|publisher=Nature|access-date=8 January 2019|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927051323/http://blogs.nature.com/news/2012/08/indian-monsoon-disappoints.html|deadurl=yes}} * {{Cite web|url=http://www.natureasia.com/en/nindia/article/10.1038/nindia.2015.88|title=Studies show increasing monsoon variability, intensity|date=3 July 2015|publisher=Nature India}} * {{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/mg21829233-300-indian-flood-deaths-blamed-on-mindless-construction/|title=Indian flood deaths blamed on ‘mindless’ construction|date=26 June 2013|publisher=New Scientist}} <br /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী]] ixlz5722ejfv81piob4826k3uu9julx 0 52449 625370 491020 2026-08-08T13:19:05Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625370 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = আন্তৰ্জাতিক দবা দিৱস |type = আন্তৰ্জাতিক |image = |imagesize = |caption = |official_name = |nickname = |observedby = বিভিন্ন দেশ |firsttime = ১৯৬৬ |litcolor = |longtype = |significance = |date = ২০ জুলাই |scheduling = |duration = 1 day |frequency = Annual |celebrations = |relatedto = বিশ্ব দবা সন্থা, [[দবা খেল|দবা]] }} '''আন্তৰ্জাতিক দবা দিৱস''' প্ৰতি বছৰে ২০ জুলাই তাৰিখে [[দবা খেল|দবা খেলৰ]] প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ উদ্দেশ্যে পালন কৰা হয়। ১৯২৪ চনৰ ২০ জুলাই তাৰিখে [[ফ্ৰান্স]]ৰ ৰাজধানী [[পেৰিছ]] চহৰত ''বিশ্ব দবা সন্থা'' গঠন কৰা হৈছিল। এইদিনৰ স্মৃতি হিচাপে প্ৰতি বছৰে বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত বিশ্ব দবা দিৱস পালন কৰা হয়। [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা]]য়ে পোন প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিশ্ব দবা দিৱস পালনৰ প্ৰস্তাৱনা আগবঢ়াইছিল আৰু ১৯৬৬ চনৰ পৰা এই দিৱস উদযাপন কৰি অহা হৈছে।<ref name="ChessTeacher">{{cite web|url=http://chess-teacher.com/international-chess-day/ |title=History of International Chess Day |publisher=Chess-teacher.com |date= 2012-07-21|accessdate=2015-07-07}}</ref> প্ৰতি বছৰে বিশ্ব দবা সন্থায়ে বিভিন্ন কাৰ্যসূচীৰে এই দিৱস উদযাপন কৰে। এই দিৱসৰ দিনা বিশ্ব দবা সন্থাৰ ১৮১ খন সদস্য দবা সন্থায়ে স্থানীয়, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত দবা প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত কৰে।<ref name="FIDE">{{cite web |url=https://www.fide.com/fide/fide-world-chess-federation.html |title=FIDE Membership |publisher=FIDE.com |date= |accessdate=2015-07-01 |archivedate=2023-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609191011/https://www.fide.com/fide/fide-world-chess-federation.html |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ লগতে দবা খেলক জনপ্ৰিয় কৰিবলৈ বিভিন্ন কাৰ্যপন্থা হাতত লোৱা হয়। ২০১৩ চনত বিশ্বৰ ১৭৮ দেশত বিশ্ব দবা দিৱস অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref name="Interview">{{cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=1107912&cid=9 |title=Interview by Kirsan Ilyumzhinov - in Russian |publisher=Vesti.ru |date= |accessdate=2015-07-07}}</ref> এই দিৱস বিশ্বৰ প্ৰায় ৬০ কোটি দবা খেলুৱৈয়ে পালন কৰে।<ref name="YouGov">{{cite web|url=http://www.fide.com/component/content/article/1-fide-news/6376-agon-releases-new-chess-player-statistics-from-yougov.html |title=New chess player statistics from Yougov released |publisher=FIDE.com |date= |accessdate=2015-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theweekinchess.com/chessnews/general/plans-for-tv-chess-highlights-for-london-candidates-2013 |title=Number of Chess Players Worldwide |publisher=Theweekinchess.com |date= |accessdate=2013-07-28 |archivedate=2013-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130602053925/http://www.theweekinchess.com/chessnews/general/plans-for-tv-chess-highlights-for-london-candidates-2013 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal|url=https://newrepublic.com/article/112914/can-andrew-paulson-and-magnus-carlsen-make-chess-cool |title=Can Andrew Paulson and Magnus Carlsen Make Chess Cool |journal=The New Republic |date= 2013-05-13|accessdate=2015-07-07}}</ref> ২০১২ চনৰ এক সমীক্ষা অনুসৰি বিশ্বৰ প্ৰাপ্ত বয়স্ক লোকৰ ভিতৰত ৭০% য়ে জীৱনৰ কোনো এক সময়ত দবা খেলে।<ref name="YouGov" /> ==তথ্য উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Chess|দবা}} *[https://web.archive.org/web/20150708192312/http://www.internationalchessday.com/#main বিশ্ব দবা দিৱসৰ ৱেবচাইট] [[শ্ৰেণী:দিৱসসমূহ]] tens1880gztv1gx1t8kz2n1y83hlb3q 0 55967 625498 424438 2026-08-09T05:32:51Z জয়ন্ত গগৈ 51101 /* */ 625498 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organization|name=সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা <br> 𑜋𑜪𑜤 𑜑𑜪𑜤 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜑𑜦𑜃𑜫 𑜄𑜩 𑜒𑜡 𑜑𑜪𑜤 𑜄𑜂𑜫 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 (''চুম হুম লুক হেন টাই আহোম টাং মু'ঙ'') | native_name = Chom Hom Lik Hen Tai Ahom Tang Mung | native_name_lang = [[Ahom language]]|bgcolor=red|fgcolor=black|image=চুম হুম লুক হেন টাই আহোম টাং মুঙ.jpg|image_border=blue|size=|alt=| pronounce = সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা |image2= |caption=আটাছুৰ প্ৰতীক|map=|msize=|malt=|mcaption=|map2=|abbreviation=|motto=|predecessor=|successor=|formation=|extinction=|type=জনগোষ্ঠীয় ছাত্ৰ সংগঠন|status=সক্ৰিয়|purpose=টাই আহোম জনগোষ্ঠীৰ বিকাশ সাধন, অসমৰ জলন্ত সমস্যা সমূহত মাত মতা তথা মূলতঃ টাই আহোমৰ সৈতে ছয় জনগোষ্ঠীৰ জনজাতি কৰণৰ দাবী |headquarters=|location=|coords=|region_served=[[অসম]], [[অৰুণাচল]]|membership=|language= [[টাই-আহোম ভাষা]]|general=|leader_title=সভাপতি|leader_name=চাও প্ৰাঞ্জল ৰাজকোঁৱৰ|leader_title2=প্ৰতিস্থাপক |leader_name2=চাও প্ৰমোদ বৰুৱা|leader_title3=সহকাৰী প্ৰতিস্থাপক|leader_name3=চাও পুষ্পধৰ শইকীয়া|leader_title4=অনলাইন অবলোকন |leader_name4=চাও হৰিষ ৰঞ্জন গগৈ|key_people=চাও পলাশ প্ৰতিম পাটকাই, চাও সুভাষ দিহিঙীয়া |main_organ=কেন্দ্ৰীয় সমিতি|parent_organization=|affiliations=|budget=|num_staff=|num_volunteers=|website=|remarks=|former name=|current name=}} [[চিত্ৰ:সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা.jpg|thumb]] '''সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা''' ([[আহোম ভাষা]]: 𑜋𑜪𑜤 𑜑𑜪𑜤 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜑𑜦𑜃𑜫 𑜄𑜩 𑜒𑜡 𑜑𑜪𑜤 𑜄𑜂𑜫 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 ''চম হম লিক হেন টাই আহোম টাং মু'ঙ'', [[ইংৰাজী]]: All Tai Ahom Students union) বা চমুকৈ '''আটাছু''' হ'ল [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ]] এটা আগশাৰী জনগোষ্ঠীয় ছাত্ৰ সংগঠন। ই [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম জনগোষ্ঠীৰ]] ছাত্ৰ সমাজ মিলিত হৈ গঠন হৈছে। ই বৰ্তমান [[অসম|অসমৰ]] এটা বৃহৎ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম জনগোষ্ঠীয়]] সংগঠন।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/home/All-Tai-Ahom-Students-Union-ATASU-on-Saturday-urged-the-state-government-to-give-the-Ahom-community-tribal-status-and-also-demanded-the-inclusion-of-Assams-history-and-geography-in-the-school-syllabus-up-to-class-X-and-make-them-compulsory-for-students-/articleshow/7432448.cms All Tai Ahom Students' Union (ATASU) on Saturday urged the state government to give the Ahom community tribal status and also demanded the inclusion of Assam's history and geography in the school syllabus up to class X and make them compulsory for students.], ''Times of India''</ref> == সংগ্ৰাম == সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা মূলতঃ টাই আহোম জনগোষ্ঠীৰ জনজাতীকৰণৰ কাৰণে দাবী জনাই আহিছে।<ref>[http://www.telegraphindia.com/1140703/jsp/frontpage/story_18572490.jsp#.VKF_aV4BgA Tai Ahom students back CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141230212717/http://www.telegraphindia.com/1140703/jsp/frontpage/story_18572490.jsp#.VKF_aV4BgA |date=30 December 2014 }}, ''The Telegraph''</ref>.<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=aug2214/state055 Tai Ahom students stage dharna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002610/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=aug2214/state055 |date=2016-03-04 }}, ''Assam Tribune''</ref><ref>[http://www.telegraphindia.com/1130904/jsp/northeast/story_17306968.jsp#.VKGAEl4BgA ATASU protests over ST status], ''The Telegraph''</ref> ইয়াৰ উপৰি অসমৰ বিভিন্ন জলন্ত সমস্যাৰ ওপৰতো সংগঠনটোৱে বিভিন্ন সময়ত প্ৰতিবাদী কাৰ্যসূচী হাতত লোৱা দেখা যায়। শেহতীয়া সংশোধিত নাগৰিকত্ব আইনৰ বিৰুদ্ধেও সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থাৰ সদস্য সকলে প্ৰতিবাদ কৰিছে। == সাংগঠনিক বিভাগ == সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থাৰ বৰ্তমানৰ জিলা পৰ্যায়ৰ সমিতিসমূহ হৈছে- # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা তিনিচুকীয়া জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা ডিব্ৰুগড় জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা ধেমাজি জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা লখিমপুৰ জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা শিৱসাগৰ জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থাচৰাইদেও জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা যোৰহাট জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা গোলাঘাট জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা কামৰূপ জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা কাৰ্বি আংলং জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা নগাঁও জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা মৰিগাঁও জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা পাছিঘাট জিলা সমিতি (অৰুণাচল প্ৰদেশ) সংগঠনটোৱে অসম দিৱস, বিহু সন্মিলন ,লাচিত দিৱস, মে ডাম মে ফি আদি উদযাপন কৰে। প্ৰদ্যুৎ পৱন গগৈ সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থাৰ প্ৰথম শিক্ষা সচিব আছিল। আৰু তেওঁ কটন মহাবিদ্যালয়ৰ সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা সমিতি গঠন কৰাৰ লগতে অধিকাৰীক ৱেবছাইট এটাও গঠন কৰিছিল। == বুৰঞ্জী == ১৯৮৮ চনৰ জুলাই মাহত সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। প্ৰতিস্থাপক সমিতিৰ সদস্য সমূহ হল অমৃত কুমাৰ চেতিয়া, প্ৰমোদ বৰুৱা, পুষ্পধৰ শইকীয়া আৰু অৰুণ গগৈ। ==লগতে চাওক== *[[আহোম জনগোষ্ঠী]] *[[আহোম ৰাজবংশ]] *[[আহোম সাম্ৰাজ্য]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== {{refbegin}} *{{Citation|title=Phukan 2005|last=Phukan|first=Monuj|volume=|pages=|url=https://books.google.com/books?id=d5CfAAAAMAAJ&q=Atasu&dq=Atasu&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiIgP_6_JziAhWWfSsKHR1PDkAQ6AEIUjAH|publication-date=2005|isbn=8183640060}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.alltaiahomstudentsunion.org alltaiahomstudentsunion.org]{{Dead link|date=September 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ATASU Official website *[https://web.archive.org/web/20141227202309/http://tadcassam.org/ tadcassam.org] Tai Ahom Development Council website [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংগঠন]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম সংগঠন]] hyp8274aktjm3rrlqyve9e2s3ejlfnl 625499 625498 2026-08-09T05:35:17Z জয়ন্ত গগৈ 51101 /* */ 625499 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organization|name=সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা <br> 𑜋𑜪𑜤 𑜑𑜪𑜤 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜑𑜦𑜃𑜫 𑜄𑜩 𑜒𑜡 𑜑𑜪𑜤 𑜄𑜂𑜫 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 (''চুম হুম লুক হেন টাই আহোম টাং মু'ঙ'') | native_name = Chom Hom Lik Hen Tai Ahom Tang Mung | native_name_lang = [[Ahom language]]|bgcolor=red|fgcolor=black|image=চুম হুম লুক হেন টাই আহোম টাং মুঙ.jpg|image_border=blue|size=|alt=| pronounce = সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা |image2= |caption=আটাছুৰ প্ৰতীক|map=|msize=|malt=|mcaption=|map2=|abbreviation=|motto=|predecessor=|successor=|formation=|extinction=|type=জনগোষ্ঠীয় ছাত্ৰ সংগঠন|status=সক্ৰিয়|purpose=টাই আহোম জনগোষ্ঠীৰ বিকাশ সাধন, অসমৰ জলন্ত সমস্যা সমূহত মাত মতা তথা মূলতঃ টাই আহোমৰ সৈতে ছয় জনগোষ্ঠীৰ জনজাতি কৰণৰ দাবী |headquarters=|location=|coords=|region_served=[[অসম]], [[অৰুণাচল]]|membership=|language= [[টাই-আহোম ভাষা]]|general=|leader_title=সভাপতি|leader_name=চাও প্ৰাঞ্জল ৰাজকোঁৱৰ|leader_title2=প্ৰতিস্থাপক |leader_name2=চাও প্ৰমোদ বৰুৱা|leader_title3=সহকাৰী প্ৰতিস্থাপক|leader_name3=চাও পুষ্পধৰ শইকীয়া|leader_title4=অনলাইন অবলোকন |leader_name4=চাও হৰিষ ৰঞ্জন গগৈ|key_people=চাও পলাশ প্ৰতিম পাটকাই, চাও সুভাষ দিহিঙীয়া |main_organ=কেন্দ্ৰীয় সমিতি|parent_organization=|affiliations=|budget=|num_staff=|num_volunteers=|website=|remarks=|former name=|current name=}} [[চিত্ৰ:সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা.jpg|thumb]] '''সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা''' ([[আহোম ভাষা]]: 𑜋𑜪𑜤 𑜑𑜪𑜤 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜑𑜦𑜃𑜫 𑜄𑜩 𑜒𑜡 𑜑𑜪𑜤 𑜄𑜂𑜫 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 ''চুম হুম লুক হেন টাই আহোম টাং মু'ঙ'', [[ইংৰাজী]]: All Tai Ahom Students union) বা চমুকৈ '''আটাছু''' হ'ল [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ]] এটা আগশাৰী জনগোষ্ঠীয় ছাত্ৰ সংগঠন। ই [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম জনগোষ্ঠীৰ]] ছাত্ৰ সমাজ মিলিত হৈ গঠন হৈছে। ই বৰ্তমান [[অসম|অসমৰ]] এটা বৃহৎ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম জনগোষ্ঠীয়]] সংগঠন।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/home/All-Tai-Ahom-Students-Union-ATASU-on-Saturday-urged-the-state-government-to-give-the-Ahom-community-tribal-status-and-also-demanded-the-inclusion-of-Assams-history-and-geography-in-the-school-syllabus-up-to-class-X-and-make-them-compulsory-for-students-/articleshow/7432448.cms All Tai Ahom Students' Union (ATASU) on Saturday urged the state government to give the Ahom community tribal status and also demanded the inclusion of Assam's history and geography in the school syllabus up to class X and make them compulsory for students.], ''Times of India''</ref> == সংগ্ৰাম == সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা মূলতঃ টাই আহোম জনগোষ্ঠীৰ জনজাতীকৰণৰ কাৰণে দাবী জনাই আহিছে।<ref>[http://www.telegraphindia.com/1140703/jsp/frontpage/story_18572490.jsp#.VKF_aV4BgA Tai Ahom students back CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141230212717/http://www.telegraphindia.com/1140703/jsp/frontpage/story_18572490.jsp#.VKF_aV4BgA |date=30 December 2014 }}, ''The Telegraph''</ref>.<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=aug2214/state055 Tai Ahom students stage dharna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002610/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=aug2214/state055 |date=2016-03-04 }}, ''Assam Tribune''</ref><ref>[http://www.telegraphindia.com/1130904/jsp/northeast/story_17306968.jsp#.VKGAEl4BgA ATASU protests over ST status], ''The Telegraph''</ref> ইয়াৰ উপৰি অসমৰ বিভিন্ন জলন্ত সমস্যাৰ ওপৰতো সংগঠনটোৱে বিভিন্ন সময়ত প্ৰতিবাদী কাৰ্যসূচী হাতত লোৱা দেখা যায়। শেহতীয়া সংশোধিত নাগৰিকত্ব আইনৰ বিৰুদ্ধেও সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থাৰ সদস্য সকলে প্ৰতিবাদ কৰিছে। == সাংগঠনিক বিভাগ == সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থাৰ বৰ্তমানৰ জিলা পৰ্যায়ৰ সমিতিসমূহ হৈছে- # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা তিনিচুকীয়া জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা ডিব্ৰুগড় জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা ধেমাজি জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা লখিমপুৰ জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা শিৱসাগৰ জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থাচৰাইদেও জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা যোৰহাট জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা গোলাঘাট জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা কামৰূপ জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা কাৰ্বি আংলং জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা নগাঁও জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা মৰিগাঁও জিলা সমিতি # সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা পাছিঘাট জিলা সমিতি (অৰুণাচল প্ৰদেশ) সংগঠনটোৱে অসম দিৱস, বিহু সন্মিলন ,লাচিত দিৱস, মে ডাম মে ফি আদি উদযাপন কৰে। প্ৰদ্যুৎ পৱন গগৈ সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থাৰ প্ৰথম শিক্ষা সচিব আছিল। আৰু তেওঁ কটন মহাবিদ্যালয়ৰ সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা সমিতি গঠন কৰাৰ লগতে অধিকাৰীক ৱেবছাইট এটাও গঠন কৰিছিল। == বুৰঞ্জী == ১৯৮৮ চনৰ জুলাই মাহত সদৌ টাই আহোম ছাত্ৰ সন্থা স্থাপন কৰা হৈছিল। প্ৰতিস্থাপক সমিতিৰ সদস্য সমূহ হল অমৃত কুমাৰ চেতিয়া, প্ৰমোদ বৰুৱা, পুষ্পধৰ শইকীয়া আৰু অৰুণ গগৈ। ==লগতে চাওক== *[[আহোম জনগোষ্ঠী]] *[[আহোম ৰাজবংশ]] *[[আহোম সাম্ৰাজ্য]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== {{refbegin}} *{{Citation|title=Phukan 2005|last=Phukan|first=Monuj|volume=|pages=|url=https://books.google.com/books?id=d5CfAAAAMAAJ&q=Atasu&dq=Atasu&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiIgP_6_JziAhWWfSsKHR1PDkAQ6AEIUjAH|publication-date=2005|isbn=8183640060}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.alltaiahomstudentsunion.org alltaiahomstudentsunion.org]{{Dead link|date=September 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ATASU Official website *[https://web.archive.org/web/20141227202309/http://tadcassam.org/ tadcassam.org] Tai Ahom Development Council website [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংগঠন]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম সংগঠন]] 47hbwiruk5azzx9rr8afwty7yh7uz0v 0 57122 625526 624892 2026-08-09T10:33:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625526 wikitext text/x-wiki [[File:Titian - Venus with a Mirror - Google Art Project.jpg|thumb|টিটিয়ানৰ ''ভেনাচ উইথ এ মিৰৰ'' (প্ৰায় ১৫৫৫), য’ত দেৱী ভেনাচক নাৰীত্বৰ মূৰ্তমান ৰূপ হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। |265x265px]] '''নাৰীত্ব''' ([[ইংৰাজী]]: Femininity; যাক '''স্ত্ৰীত্ব''' বুলিও কোৱা হয়) হ’ল সাধাৰণতে [[মহিলা]] আৰু [[ছোৱালী]]ৰ সৈতে জড়িত গুণাগুণ, আচৰণ আৰু ভূমিকাৰ এক গোট। নাৰীত্বক সামাজিকভাৱে নিৰ্মিত বুলি বুজিব পাৰি,<ref name=shehan/><ref name="Ferrante">{{cite book |last=Ferrante |first=Joan |title=Sociology: A Global Perspective |date=January 2010 |publisher=Thomson Wadsworth |isbn=978-0-8400-3204-1 |edition=7th |location=Belmont, CA |pages=269–272}}</ref> আৰু কিছুমান প্ৰমাণো পোৱা গৈছে যে [[নাৰী]]সুলভ বুলি গণ্য কৰা কিছুমান আচৰণ সাংস্কৃতিক কাৰক আৰু জৈৱিক কাৰক — এই উভয়ৰেদ্বাৰা প্ৰভাবিত।<ref name=shehan>{{cite book |last1=Shehan |first1=Constance L. |title=Gale Researcher Guide for: The Continuing Significance of Gender |date=2018 |publisher=Gale, Cengage Learning |isbn=9781535861175 |pages=1–5 |url=https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ |language=en}} </ref><ref name=MartinFinn/><ref name=Lippa/><ref name=Wharton/> নাৰীত্ব কিমান দূৰলৈ জৈৱিক বা সামাজিকভাৱে প্ৰভাবিত সেয়া বিতৰ্কৰ বিষয়।<ref name=MartinFinn/><ref name=Lippa/><ref name=Wharton/> ই জৈৱিক স্ত্ৰী লিংগ আৰু মহিলাত্ব দুয়োৰেপৰা ধাৰণাগতভাৱে পৃথক, কাৰণ সকলো মানুহেই [[লিংগ]] নিৰ্বিশেষে নাৰীসুলভ আৰু পুৰুষসুলভ গুণ প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰে।<ref name="Ferrante"/> পৰম্পৰাগতভাৱে নাৰীসুলভ বুলি উল্লেখ কৰা লক্ষণসমূহৰ ভিতৰত আছে মাধুৰ্য, নম্ৰতা, সহমৰ্মিতা, বিনয় আৰু সংবেদনশীলতা; অৱশ্যে নাৰীত্বৰ সৈতে জড়িত লক্ষণসমূহ বিভিন্ন সমাজ আৰু ব্যক্তিভেদে ভিন্ন হয় আৰু বিভিন্ন সামাজিক তথা সাংস্কৃতিক কাৰকৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হয়। == অৱলোকন আৰু ইতিহাস == [[File:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|300px|thumb|চাদ্ৰ’ বটিচেল্লিয়ে অংকন কৰা ''দা বাৰ্থ অৱ ভেনাচ'' (১৪৮৬) হ’ল নাৰীত্বৰ এক ধ্ৰুপদী প্ৰতিনিধিত্ব।<ref>[https://books.google.com/books?id=phnkJIUyjmoC&pg=PA93 Manifestations of Venus: art and sexuality pg 93] By Katie Scott, Caroline Arscott pg 93-"...began its consideration of Venus by describing her as .... who presided over all feminine charms, for..."</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=n2Sv0gysRhUC&pg=PA49 The Pacific muse pg 49] By Patty O'Brien "The young beautiful Venus wringing water from her tresses was a configuration of exotic femininity that was…</ref> ৰোমান পুৰাণত ভেনাচ আছিল এগৰাকী দেৱী যি মূলতঃ প্ৰেম, সৌন্দৰ্য আৰু প্ৰজনন ক্ষমতাৰ সৈতে জড়িত আছিল। ]] ''নাৰীত্ব'' আৰু ''পুৰুষত্ব'' শব্দ দুটাৰ ব্যৱহাৰ অতি সাধাৰণ হ’লেও নাৰীত্ব আৰু পুৰুষত্ব প্ৰকৃততে কি, সেই লৈ বৈজ্ঞানিক ঐকমত্য খুব কম।<ref name="MartinFinn">{{cite book |last1=Martin |first1=Hale |last2=Finn |first2=Stephen E. |title=Masculinity and Femininity in the MMPI-2 and MMPI-A |date=2010 |publisher=University of Minnesota Press |isbn=978-0-8166-2444-7 |pages=5–13 |url=https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22 }}</ref>{{rp|5}} পণ্ডিতসকলৰ মাজত নাৰীত্বৰ ধাৰণাটোৰ বিভিন্ন অৰ্থ আছে।<ref name="Windsor">{{cite book |last=Windsor |first=Elroi J. |editor-last=Wright |editor-first=James D. |title=International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, Volume 8 |date=2015 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-097087-5 |pages=893–897 |edition=2nd |chapter=Femininities|doi=10.1016/B978-0-08-097086-8.35015-2 }}</ref> ইংৰাজীৰ অধ্যাপিকা তাৰা উইলিয়ামছে পৰামৰ্শ দিছে যে ইংৰাজী ভাষী সমাজত নাৰীত্বৰ আধুনিক ধাৰণাসমূহ মধ্যযুগৰ সময়ত, ১৩০০ চনৰ প্লেগ মহামাৰীৰ আশে-পাশে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref name = "Williams 2011">{{cite book|last=Williams|first=Tara|title=Inventing Womanhood: Gender and Language in Later Middle English Writing|year=2011|publisher=[[Ohio State University Press]]|isbn=978-0814211519|url=https://ohiostatepress.org/Books/Book%20PDFs/Williams%20Inventing.pdf|access-date=August 14, 2013|archive-date=November 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106233533/https://ohiostatepress.org/books/Book%20PDFs/Williams%20Inventing.pdf|url-status=dead|archivedate=November 6, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161106233533/https://ohiostatepress.org/books/Book%20PDFs/Williams%20Inventing.pdf}}</ref> প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ মহিলাসকলক কেৱল তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত ভূমিকা যেনে কুমাৰী, পত্নী বা বিধৱা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name = "Williams 2011" />{{rp|4}} ইংলেণ্ডত ব্লেক ডেথৰ ফলত প্ৰায় আধাসংখ্যক জনসংখ্যাৰ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত পৰম্পৰাগত লিংগ ভূমিকাবোৰ সলনি হ’ল আৰু সমাজত মহিলাৰ বাবে নতুন সুযোগৰ সৃষ্টি হ’ল। ১৩৮০ চনৰ আশে-পাশে চ’ছাৰৰ ৰচনাত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে ''ফেমিনিনিটি'' আৰু ''ৱমেনহুড'' শব্দ দুটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। ১৯৪৯ চনত ফৰাচী বুদ্ধিজীবী চিম’ন দ্য ব’ভ’ৱাৰে লিখিছিল যে "কোনো জৈৱিক, মানসিক বা অৰ্থনৈতিক ভাগ্যই সমাজত মানৱীয়ে প্ৰদৰ্শন কৰা ৰূপটো নিৰ্ধাৰণ নকৰে" আৰু "এজনী নাৰী হৈ জন্ম নহয়, বৰঞ্চ এজনী নাৰী হৈ উঠে।" <ref>{{Cite book|title = The Second Sex|last = de Beauvoir|first = Simone|publisher = Knopf|year = 2010|isbn = 978-0307265562|location = New York}}</ref> এই ধাৰণাটো ১৯৫৯ চনত কানাডিয়ান-আমেৰিকান সমাজতত্ত্ববিদ আৰভিং গফমেন<ref>{{Cite book|title = The Presentation of Self in Everyday Life|last = Erving Goffman|publisher = Anchor|year = 1959|isbn = 0385094027|url = https://archive.org/details/presentationofse00goff_0}}</ref> আৰু ১৯৯০ চনত আমেৰিকান দাৰ্শনিক জুডিথ বাটলাৰে গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|title = Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity|last = Butler|first = Judith|publisher = Routledge|year = 1990|isbn = 0415389550}}</ref> বাটলাৰে তত্ত্ব আগবঢ়াইছিল যে লিংগ স্থিৰ বা অন্তৰ্নিহিত নহয়, বৰঞ্চ ই এক সামাজিকভাৱে সংজ্ঞায়িত আচৰণ আৰু গুণৰ গোট যিবোৰ সময়ৰ লগে লগে নাৰীসুলভ বা পুৰুষসুলভ হিচাপে চিহ্নিত হৈ পৰিছে।<ref>{{Cite book|title = Gender and Popular Culture|last = Milestone|first = Katie|publisher = Polity|year = 2011|isbn = 978-0745643946}}</ref> গফমেনে তৰ্ক কৰিছিল যে মহিলাসকলক এনেদৰে সামাজিকীকৰণ কৰা হয় যাতে তেওঁলোকে নিজকে "মূল্যৱান, আলংকাৰিক আৰু কোমল, মাংসপেশীৰ পৰিশ্ৰমৰ বাবে অনুপযুক্ত" হিচাপে উপস্থাপন কৰে আৰু "লাজকুৰীয়া স্বভাৱ, মৰ্যাদাপূৰ্ণ সংৰক্ষণ আৰু দুৰ্বলতা, ভয় তথা অক্ষমতা" প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref>{{Cite book|title = "Formidable-Femininity": Performing Gender and Third Wave Feminism in a Women's Self-Defense Class|last = Ziegler|first = Kathryn A.|publisher = LAP LAMBERT Academic Publishing|year = 2010|isbn = 978-3838307671|pages = 10}}</ref> ১৯৩০ চনত মনোবিজ্ঞানী লুই টাৰমান আৰু কেথেৰিন ক্স মাইলছে নাৰীত্ব আৰু পুৰুষত্ব জুখিবলৈ বৈজ্ঞানিক প্ৰচেষ্টা আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ''এম-এফ মডেল'' গৱেষক আৰু মনোবিজ্ঞানীসকলৰ মাজত প্ৰভাৱশালী হৈ পৰিছিল আৰু ই প্ৰাৰম্ভিক লিংগ অধ্যয়নক এক ৰূপ দিছিল। এই আৰ্হিটোৱে ধৰি লৈছিল যে নাৰীত্ব আৰু পুৰুষত্ব অন্তৰ্নিহিত আৰু সুস্থিৰ গুণ, যিবোৰ জোখা কঠিন আৰু ইটো-সিটোৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত। ই লগতে পৰামৰ্শ দিছিল যে এই লক্ষণসমূহৰ মাজত বিচ্যুতি বা ভৰসাম্যহীনতাই মানসিক স্বাস্থ্যৰ বিকাৰত অৰিহণা যোগাব পাৰে; যিটো ধাৰণাক আধুনিক মনোবিজ্ঞানে তীব্ৰ প্ৰত্যাহ্বান জনাইছে।{{r|Stets}} ১৯৭০ চনৰ মহিলা আন্দোলনৰ লগে লগে গৱেষকসকলে এম-এফ মডেলৰপৰা আঁতৰি আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু উভয়লিংগত্ব বা 'এণ্ড্ৰ’জাইনি'ৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ পৰে।{{r|Stets}} পৃথক স্কেলত নাৰীত্ব আৰু পুৰুষত্ব জোখাৰ বাবে 'বেম চেক্স ৰ’ল ইনভেণ্টৰী' আৰু 'পাৰ্চনেল এট্ৰিবিউটছ কুৱেচনীয়ৰ' প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। এনে পৰীক্ষা ব্যৱহাৰ কৰি গৱেষকসকলে দেখিলে যে এই দুয়োটা মাত্ৰা ইটোৱে সিটোৰপৰা স্বতন্ত্ৰভাৱে পৰিৱৰ্তিত হয়, যাৰ ফলত নাৰীত্ব আৰু পুৰুষত্বক বিপৰীত গুণ হিচাপে চোৱা আগৰ দৃষ্টিভংগীৰ ওপৰত সন্দেহৰ সৃষ্টি হ’ল।{{r|Stets}} দ্বিতীয় ঢৌৰ নাৰীবাদীসকলে, দা ব’ভ’ৱাৰৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈ বিশ্বাস কৰিছিল যে যদিও স্ত্ৰী আৰু পুৰুষৰ মাজত জৈৱিক পাৰ্থক্য জন্মগত, নাৰীত্ব আৰু পুৰুষত্বৰ ধাৰণাসমূহ সাংস্কৃতিকভাৱে নিৰ্মিত। তেওঁলোকৰ মতে নিষ্ক্ৰিয়তা আৰু কোমলতাৰ দৰে গুণবোৰ মহিলাৰ নামত আৰু আগ্ৰাসন তথা বুদ্ধিমত্তাৰ দৰে গুণবোৰ পুৰুষৰ নামত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite book|title = Sexual Politics|last = Millett|first = Kate|year = 1968|url = https://www.marxists.org/subject/women/authors/millett-kate/sexual-politics.htm}}</ref><ref>{{Cite book|title = Feminism, Femininity and Popular Culture|last = Hollows|first = Joanne|publisher = Manchester University Press|year = 2000|isbn = 0719043956|pages = 10–12}}</ref> দ্বিতীয় ঢৌৰ নাৰীবাদীসকলে কৈছিল যে ছোৱালীসকলক সৰুৰেপৰা পুতলা, খেল, টেলিভিছন আৰু স্কুলৰ জৰিয়তে নাৰীসুলভ মূল্যবোধ আৰু আচৰণ মানি চলিবলৈ সামাজিকীকৰণ কৰা হয়।<ref name=":0" /> ১৯৬৩ চনৰ তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ ''দ্য ফেমিনিন মিষ্টিক''ত আমেৰিকান নাৰীবাদী বেটী ফ্ৰাইডেনে লিখিছিল যে মহিলাৰ বশীকৰণৰ মূল চাবি-কাঠি আছিল নাৰীত্বক শিশুসুলভ, নিষ্ক্ৰিয় আৰু নিৰ্ভৰশীল হিচাপে সামাজিক নিৰ্মাণ কৰা। তেওঁ "নাৰীত্বৰ সাংস্কৃতিক ছবিখন আমূলভাৱে সলনি কৰাৰ" আহ্বান জনাইছিল।<ref>{{Cite book|title = The Routledge Companion to Feminism and Postfeminism|url = https://archive.org/details/routledgecompani00gamb|url-access = limited|last = Gamble|first = Sarah|publisher = Routledge|year = 2002|isbn = 0415243106|pages = [https://archive.org/details/routledgecompani00gamb/page/n40 29]}}</ref> == আচৰণ আৰু ব্যক্তিত্ব == {{See also|নাৰী মনোবিজ্ঞান}} মাতৃসুলভ লালন-পালন, সংবেদনশীলতা, মধুৰতা,{{r|Windsor}} সহায়কাৰী মনোবৃত্তি,{{r|Burke & Stets|Vetterling-Braggin}} নম্ৰতা,<ref name="Vetterling-Braggin">{{cite book |editor-last=Vetterling-Braggin |editor-first=Mary |title='Femininity,' 'Masculinity,' and 'Androgyny': A Modern Philosophical Discussion |date=1982 |publisher=Rowman & Allanheld |isbn=0-8226-0399-3 |page=5 |url=https://books.google.com/books?id=afa7OPmP4ksC&q=%22in+common+usage+a+person's+gender%22 }}</ref><ref name="Kite">{{cite book |last=Kite |first=Mary E. |editor-last=Worell |editor-first=Judith |title=Encyclopedia of Women and Gender, Volume 1 |date=2001 |publisher=Academic Press |isbn=0-12-227245-5 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000unse_g9b9/page/563 563] |chapter-url=https://books.google.com/books?id=7SXhBdqejgYC&q=%22associated+with+women%22 |chapter=Gender Stereotypes |url=https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000unse_g9b9/page/563 }}</ref> উষ্মতা,{{r|Burke & Stets|Kite}} নিষ্ক্ৰিয়তা, সহযোগিতা, অভিব্যক্তিবাদ,<ref name="Stets">{{cite book |last1=Stets |first1=Jan E. |last2=Burke |first2=Peter J. |editor1-last=Borgatta |editor1-first=Edgar F. |editor2-last=Montgomery |editor2-first=Rhonda |title=Encyclopedia of Sociology, Volume 2 |date=2000 |publisher=Macmillan Reference USA |isbn=0-02-864850-1 |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofso05borg/page/997 997–1005] |edition=2nd |chapter-url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/femininitymasculinity |chapter=Femininity/Masculinity |url=https://archive.org/details/encyclopediaofso05borg/page/997 }}</ref> শালীনতা, নম্ৰতা, সহমৰ্মিতা,{{r|Vetterling-Braggin}} স্নেহ, কোমলতা,{{r|Burke & Stets}} আৰু আৱেগিক, দয়ালু, সহায়কাৰী, উৎসৰ্গিত তথা বুজা-বুজি সম্পন্ন{{r|Kite}} হোৱাৰ দৰে লক্ষণসমূহক গতানুগতিকভাৱে নাৰীসুলভ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। নাৰীত্বৰ নিৰ্ণায়ক বৈশিষ্ট্যসমূহ বিভিন্ন সমাজৰ মাজত আনকি সমাজৰ ভিতৰতো ভিন্ন হয়।<ref name="Burke & Stets">{{cite book |last1=Burke |first1=Peter J. |last2=Stets |first2=Jan E. |title=Identity Theory |date=2009 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-538827-5 |page=63 |url=https://books.google.com/books?id=7-bnlPeT_1YC&q=%22with+respect+to+gender+identity%22 }}</ref> [[File:Villers Young Woman Drawing.jpg|thumb|225px|right|মেৰী-ডেনিজ ভিলাৰ্ছৰ ''পৰ্ট্ৰেইট অৱ চাৰ্লট ডু ভাল ডি’অগনেচ'' (১৮০১), যিয়ে এক স্বতন্ত্ৰ নাৰীসুলভ মনোভাবক চিত্ৰায়িত কৰিছে। ]] নাৰীসুলভ সামাজিকীকৰণ আৰু বিপৰীত লিংগৰ সম্পৰ্কৰ মাজৰ সম্পৰ্ক পণ্ডিতসকলে অধ্যয়ন কৰিছে, কিয়নো নাৰীত্ব পুৰুষ আৰু ল’ৰাৰ প্ৰতি মহিলা আৰু ছোৱালীৰ যৌন আকৰ্ষণৰ সৈতে জড়িত।{{r|Windsor}} নাৰীত্বক কেতিয়াবা যৌন বস্তুনিষ্ঠকৰণ (sexual objectification)ৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়।<ref name="Kloppenborg">Ria Kloppenborg, Wouter J. Hanegraaff, ''Female stereotypes in religious traditions'', BRILL, 1995, {{ISBN|90-04-10290-6}}, {{ISBN|978-90-04-10290-3}}</ref><ref name="Ussher">Ussher, Jane M. ''Fantasies of femininity: reframing the boundaries of sex ''</ref> যৌন নিষ্ক্ৰিয়তা বা যৌন গ্ৰহণযোগ্যতাক কেতিয়াবা নাৰীসুলভ বুলি গণ্য কৰা হয়, আনহাতে যৌন দৃঢ়তা আৰু যৌন ইচ্ছাক কেতিয়াবা পুৰুষসুলভ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Ussher" /> লিংগ পৰিচয় আৰু লিংগ-নিৰ্দিষ্ট আচৰণসমূহ কিমান দূৰলৈ সামাজিকীকৰণ বনাম জৈৱিক কাৰকৰ বাবে হয়, সেই লৈ পণ্ডিতসকলৰ মাজত বিতৰ্ক আছে।<ref name="Wharton">{{cite book |last=Wharton |first=Amy S. |title=The Sociology of Gender: An Introduction to Theory and Research |date=2005 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-40-514343-1 |pages=29–31 |url=https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22 }}</ref>{{rp|29}}<ref name="Wijngaard">{{cite book |last=van den Wijngaard |first=Marianne |title=Reinventing the Sexes: The Biomedical Construction of Femininity and Masculinity |publisher=Indiana University Press |year=1997 |isbn=0-253-21087-9 |url=https://books.google.com/books?id=Dn5cI9BHbKgC&pg=PA1 |page=1 }}</ref><ref name="Kalbfleisch and Cody">{{cite book|editor-last1=Kalbfleisch|editor-first1=Pamela J.|editor-last2=Cody|editor-first2=Michael J.|title=Gender, power, and communication in human relationships|publisher=Psychology Press|chapter=Gender and Power|last1=Pearson|first1=Judy C.|last2=Cooks|first2=Leda|year=1995|page=333|access-date=June 3, 2011|isbn=0-8058-1404-3|chapter-url=https://books.google.com/books?id=up1SCh52NP8C&pg=PA333}}</ref> বিকাশৰ সময়ত সামাজিক আৰু জৈৱিক প্ৰভাৱসমূহে পাৰস্পৰিকভাৱে ক্ৰিয়া কৰে বুলি ধৰা হয়।{{r|Wharton}}{{rp|29}}<ref name=Lippa/>{{rp|218–225}} জন্মগত এড্ৰেনেল হাইপাৰপ্লাছিয়া সম্পৰ্কীয় অধ্যয়নে কিছু প্ৰমাণ দাঙি ধৰিছে যে নাৰীত্ব আৰু পুৰুষত্ব আংশিকভাৱে জৈৱিকভাৱে নিৰ্ধাৰিত।<ref name=MartinFinn/>{{rp|8–9}}<ref name=Lippa>{{cite book |last1=Lippa |first1=Richard A. |title=Gender, Nature, and Nurture |date=2005 |publisher=Routledge |isbn=9781135604257 |edition=2nd |pages=153–154, 218–225 |url=https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22}}</ref>{{rp|153–154}} অন্যান্য সম্ভাৱ্য জৈৱিক প্ৰভাৱৰ ভিতৰত বিৱৰ্তন, বংশগতি বিজ্ঞান, এপিজেনেটিক্স আৰু হৰমন (বিকাশৰ সময়ত আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক অৱস্থাত) অন্তৰ্ভুক্ত।{{r|Wharton}}{{rp|29–31}}<ref name=MartinFinn/>{{rp|7–13}}<ref name=Lippa/>{{rp|153–154}} ১৯৫৯ চনত জন মানি আৰু আঙ্কে এৰহাৰ্ডৰ দৰে গৱেষকসকলে প্ৰাক-প্ৰসৱ হৰমন তত্ত্ব (prenatal hormone theory) আগবঢ়াইছিল। তেওঁলোকৰ গৱেষণাই যুক্তি দিয়ে যে যৌন অংগবোৰে গৰ্ভত ভ্ৰূণটোক হৰমনেৰে সিক্ত কৰে, যাৰ ফলত এজন ব্যক্তিৰ মস্তিষ্কৰ গঠন সুকীয়াভাৱে পুৰুষ বা মহিলাৰ দৰে হয়; ইয়াৰদ্বাৰা ভৱিষ্যতৰ আচৰণগত বিকাশ পুৰুষসুলভ বা নাৰীসুলভ দিশত হ’ব নে নাই তাক পূৰ্বানুমান কৰিব পাৰি বুলি কিছুমানে পৰামৰ্শ দিছিল।{{sfnp|van den Wijngaard|1997|p=5}} অৱশ্যে এই তত্ত্বটো তাত্ত্বিক আৰু অভিজ্ঞতাভিত্তিক ভিত্তিত সমালোচনা কৰা হৈছে আৰু ই আজিও বিতৰ্কিত হৈ আছে।<ref>{{cite journal|last=Ehrhardt|first=Anke A.|author2=H. F. L. Meyer-Bahlburg|title=Effects of Prenatal Sex Hormones on Gender-Related Behavior|url=https://archive.org/details/sim_science_1981-03-20_211_4488/page/1312|journal=Science|year=1981|volume=211|issue=4488|pages=1312–1318|doi=10.1126/science.7209510 |pmid=7209510|bibcode=1981Sci...211.1312E}}</ref><ref name=Bem1993>{{cite book|last=Bem|first=Sandra Lipsitz|title=The Lenses of Gender: Transforming the Debate on Sexual Inequality|url=https://archive.org/details/lensesofgender00sand|url-access=registration|year=1993|publisher=Yale University Press|location=New Haven u.a.|isbn=0-300-05676-1|pages=[https://archive.org/details/lensesofgender00sand/page/25 25–27]}}</ref> ২০০৫ চনত মনোবিজ্ঞানত লিংগ পাৰ্থক্যৰ অনুসন্ধান কৰা বৈজ্ঞানিক গৱেষণাই দেখুৱাইছে যে লিংগ প্ৰত্যাশা আৰু গতানুগতিক ধাৰণাৰ ভাবুকিয়ে আচৰণত প্ৰভাৱ পেলায় আৰু এজন ব্যক্তিৰ লিংগ পৰিচয় তিনি বছৰ বয়সৰপৰাই বিকশিত হ’ব পাৰে।<ref>Ann M. Gallagher, James C. Kaufman, Gender differences in mathematics: an integrative psychological approach, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|0-521-82605-5}}, {{ISBN|978-0-521-82605-1}}</ref> মানিয়েও যুক্তি দিছিল যে শিশুৰ প্ৰথম তিনি বছৰ বয়সত লিংগ পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে।<ref name="Kalbfleisch and Cody" /> যিসকল লোকে পুৰুষসুলভ আৰু নাৰীসুলভ — এই উভয় বৈশিষ্ট্যৰ সংমিশ্ৰণ প্ৰদৰ্শন কৰে তেওঁলোকক উভয়লিংগী (androgynous) বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু নাৰীবাদী দাৰ্শনিকসকলে তৰ্ক কৰিছে যে লিংগৰ অস্পষ্টতাই লিংগ শ্ৰেণীবিভাজনক ম্লান কৰি পেলাব পাৰে।<ref>Butler, Judith (1999 [1990]), Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity (New York and London: Routledge).</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1108/QRJ-03-2014-0011 |url=https://www.academia.edu/6262250|title=The ethics of nobody I know: Gender and the politics of description|journal=Qualitative Research Journal|volume=14|pages=64–78|year=2014|last1=Laurie|first1=Timothy|hdl=10453/44221|hdl-access=free}}</ref> নাৰীত্বৰ আধুনিক ধাৰণাসমূহ কেৱল সামাজিক নিৰ্মাণৰ ওপৰতে নহয়, বৰঞ্চ মহিলাসকলে কৰা ব্যক্তিগত পছন্দৰ ওপৰতো নিৰ্ভৰ কৰে।<ref>Budgeon, Shelley(2015), 'Individualized femininity and feminist politics of choice..', European Journal of Women's Studies, 22 (3), pp. 303-318.</ref> দাৰ্শনিক মেৰী ভেটাৰ্লিং-ব্ৰেগিনে যুক্তি দিছে যে নাৰীত্বৰ সৈতে জড়িত সকলো বৈশিষ্ট্য আদিম মানুহৰ যৌন মুখা-মুখিৰপৰা উদ্ভৱ হৈছিল যিবোৰ পুৰুষ আৰু মহিলাৰ শৰীৰতাত্ত্বিক পাৰ্থক্যৰ বাবে মূলতঃ পুৰুষ-প্ৰধান আৰু মহিলাৰ বাবে অনিচ্ছাকৃত আছিল।{{sfnp|Vetterling-Braggin|1982}} আনহাতে কেৰল পেটমেন, ৰিয়া ক্লপেনবৰ্গ আৰু ৱাউটাৰ জে. হেনেগ্ৰাফৰ দৰে আনসকলে তৰ্ক কৰে যে নাৰীত্বৰ সংজ্ঞা হ’ল এটা পিতৃতান্ত্ৰিক সামাজিক ব্যৱস্থা বজাই ৰাখিবলৈ মহিলাসকলে যিদৰে আচৰণ কৰিব লাগে তাৰেই এক পৰিণতি।<ref name="Kloppenborg" /><ref>Pateman, Carole (1988). ''The Sexual Contract'', Stanford: Stanford University Press, p. 207.</ref> ডাচ মনোবিজ্ঞানী তথা গৱেষক গীল্ট হফষ্টেডে তেওঁৰ ১৯৯৮ চনৰ গ্ৰন্থ ''মেচকিউলিনিটি এণ্ড ফেমিনিনিটি: দা টেবু ডাইমেনচন অৱ নেচনেল কালচাৰ্চ''ত লিখিছে যে কেৱল প্ৰজননৰ সৈতে পোনপটীয়াভাৱে জড়িত আচৰণবোৰকহে সঠিক অৰ্থত নাৰীসুলভ বা পুৰুষসুলভ বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি। তথাপি বিশ্বৰ প্ৰতিখন সমাজে বহুতো অতিৰিক্ত আচৰণক পুৰুষতকৈ মহিলাৰ বাবে অধিক উপযোগী বুলি স্বীকাৰ কৰে আৰু ইয়াৰ বিপৰীতটোও সত্য। তেওঁ এইবোৰক সাংস্কৃতিক নীতি আৰু পৰম্পৰাৰদ্বাৰা পৰিচালিত আপেক্ষিকভাৱে স্বেচ্ছাচাৰী পছন্দ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে, য’ত তেওঁৰ সাংস্কৃতিক মাত্ৰা তত্ত্বৰ (cultural dimensions theory) পাঁচটা মৌলিক মাত্ৰাৰ ভিতৰত "পুৰুষত্ব বনাম নাৰীত্ব"ক এটা মাত্ৰা হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। হফষ্টেডে নাৰীসুলভ আচৰণ হিচাপে সেৱা, সহনশীলতা আৰু উদাৰতাক বৰ্ণনা কৰিছে; যিবোৰ দেশে সমতা, সংহতি, কৰ্ম-জীৱনৰ গুণগত মান আৰু আপোচ তথা আলোচনাৰ জৰিয়তে সংঘাত সমাধানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে সেইবোৰক তেওঁ নাৰীসুলভ বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{Cite book|title = Masculinity and Femininity: The Taboo Dimension of National Cultures|last = Hofstede|first = Geert|publisher = SAGE Publications, Inc.|year = 1998|isbn = 0761910298}}</ref><ref>{{cite web|title=National Culture: Dimensions|url=http://geert-hofstede.com/dimensions.html|publisher=The Hofstede Centre|access-date=14 August 2013|quote=The masculinity side of this dimension represents a preference in society for achievement, heroism, assertiveness and material reward for success. Society at large is more competitive. Its opposite, femininity, stands for a preference for cooperation, modesty, caring for the weak and quality of life. Society at large is more consensus-oriented.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130831002012/http://geert-hofstede.com/dimensions.html|archive-date=August 31, 2013|df=mdy-all}}</ref> কাৰ্ল জাঙৰ বিশ্লেষণাত্মক মনোবিজ্ঞানৰ বিদ্যালয়ত 'এনিমা' আৰু 'এনিমাছ' হ’ল অবচেতন মনৰ দুটা প্ৰাথমিক নৃগোষ্ঠীয় আৰ্হি। এনিমা আৰু এনিমাছক জাঙে তেওঁৰ সামূহিক অবচেতন তত্ত্বৰ উপাদান হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে, যিটো অবচেতনৰ এনে এক ক্ষেত্ৰ যিয়ে ব্যক্তিগত মানসিকতাক অতিক্ৰম কৰে। পুৰুষৰ অবচেতনত ই এক নাৰীসুলভ অন্তৰ্নিহিত ব্যক্তিত্ব হিচাপে প্ৰকাশ পায় যাক 'এনিমা' বোলা হয়; একেদৰে মহিলাৰ অবচেতনত ই এক পুৰুষসুলভ অন্তৰ্নিহিত ব্যক্তিত্ব হিচাপে প্ৰকাশ পায় যাক 'এনিমাছ' বোলা হয়।<ref>Jung, Carl. The Psychology of the Unconscious, Dvir Co., Ltd., Tel-Aviv, 1973 (originally 1917)</ref> == পোছাক আৰু চেহেৰা == {{Main|পোছাক#লিংগ পাৰ্থক্য}} পাশ্চাত্য সংস্কৃতিত, নাৰীসুলভ চেহেৰাৰ আদৰ্শৰ ভিতৰত পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল, বৈ পৰা চুলি, পৰিষ্কাৰ ছাল, ঠেক কঁকাল আৰু শৰীৰত নগণ্য বা একেবাৰে নোম বা দাঢ়ি-গোঁফ নথকাটো অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Ferrante"/><ref>{{cite book|last=Lesnik-Oberstein|first=Karín|title=The Last Taboo: Women and Body Hair|year=2010|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-8323-5|edition=Paperback}}</ref><ref name="Davis2003">{{cite book|last=Davis|first=Kathy|title=Dubious Equalities and Embodied Differences: Cultural Studies on Cosmetic Surgery|url=https://archive.org/details/dubiousequalitie00davi|url-access=limited|year=2003|publisher=Rowman & Littlefield|location=Lanham|page=[https://archive.org/details/dubiousequalitie00davi/page/n101 93]|isbn=0-7425-1421-8}}</ref> অৱশ্যে অন্যান্য সংস্কৃতিত কিছুমান প্ৰত্যাশা পৃথক। উদাহৰণস্বৰূপে, পৃথিৱীৰ বহু ঠাইত বগলৰ নোম থকাটো নাৰীসুলভ নহয় বুলি গণ্য কৰা নহয়।<ref>{{cite book|last=McLoughlin|first=Linda|title=The Language of Magazines|url=https://archive.org/details/languagemagazine00mclo|url-access=limited|year=2000|publisher=Routledge|location=London|isbn=0-415-21424-6|page=[https://archive.org/details/languagemagazine00mclo/page/n108 96]}}</ref> বৰ্তমান সময়ত গোলাপী ৰঙটো নাৰীত্বৰ সৈতে দৃঢ়ভাৱে জড়িত।<ref>{{cite book|last1=Bolich|first1=G. G.|title=Conversing on Gender|date=2007|publisher=Gardners Books|isbn=978-0615156705|page=315}}</ref> সৌন্দৰ্যৰ এই নাৰীসুলভ আদৰ্শসমূহক সংকীৰ্ণ, অস্বাস্থ্যকৰ আৰু আনকি বৰ্ণবাদী বুলিও সমালোচনা কৰা হৈছে।<ref name="Davis2003" /><ref>{{cite book|last=Taylor|first=Verta|author-link= Verta Taylor |title=Feminist Frontiers|year=2008|publisher=McGraw Hill Higher Education|location=New York|isbn=978-0-07-340430-1|page=157|edition=8th}}</ref> বিশেষকৈ, পাশ্চাত্য দেশবোৰত এন’ৰেক্সিয়া নাৰ্ভ’ছা আৰু অন্যান্য খাদ্যাভ্যাসৰ বিকাৰৰ বাবে প্ৰায়েই ক্ষীণ হোৱাৰ আধুনিক নাৰীসুলভ আদৰ্শটোক দোষাৰোপ কৰা হয়।<ref name="Mahowald">{{cite book|last=Mahowald|first=Mary Briody|title=Women and Children in Health Care: An Unequal Majority|year=1996|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-510870-5|pages=210–213|edition=New}}</ref> [[File:Elderly Gambian woman face portrait.jpg|thumb|হিজাব পৰিহিত এগৰাকী মুছলমান মহিলা]] বহুতো মুছলমান দেশত মহিলাসকলে মূৰটো 'হিজাব' (আৱৰণ) দি ঢাকি ৰখাটো প্ৰয়োজন। ইয়াক নাৰীসুলভ শালীনতা আৰু নৈতিকতাৰ প্ৰতীক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book|last1=Daniels|first1=Dayna B.|title=Polygendered and Ponytailed: The Dilemma of Femininity and the Female Athlete|date=2009|publisher=Women's Press|location=Toronto|isbn=978-0889614765|page=147}}</ref><ref>{{cite book|editor1-last=Esposito|editor1-first=John L.|title=The Oxford Dictionary of Islam|date=2003|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0195125584|page=[https://archive.org/details/oxforddictionary00bada/page/112 112]|url=https://archive.org/details/oxforddictionary00bada/page/112}}</ref> অৱশ্যে কিছুমানে ইয়াক বস্তুনিষ্ঠকৰণ আৰু উৎপীড়নৰ প্ৰতীক হিচাপেহে গণ্য কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/roomfordebate/2016/01/06/do-non-muslims-help-or-hurt-women-by-wearing-hijabs/wearing-the-hijab-in-solidarity-perpetuates-oppression|title=Wearing the Hijab in Solidarity Perpetuates Oppression|website=www.nytimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2018/feb/02/hijab-girls-ofsted-headscarves-british-values|title=I didn't want to wear my hijab, and don't believe very young girls should wear them today | Iman Amrani|date=February 2, 2018|website=the Guardian}}</ref> === ইতিহাসত === [[File:Eye makeup.jpg|thumb|200px|কিছুমান সংস্কৃতিত প্ৰসাধন সামগ্ৰী নাৰীত্বৰ সৈতে জড়িত। ]] নাৰীসুলভ বুলি গণ্য কৰা বিষয়বোৰৰ ক্ষেত্ৰত সাংস্কৃতিক মানদণ্ড ভিন্ন হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, ষোড়শ শতিকাৰ ফ্ৰান্সত উচ্চ হিলৰ জোতা (high heels) এক স্পষ্ট পুৰুষসুলভ জোতা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল, যদিও বৰ্তমান ইয়াক নাৰীসুলভ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>Brown, William, ''Art of shoe making'', Global Media, 2007, 8189940295, 9788189940294</ref><ref>{{cite news|last=Kremer|first=William|title=Why did men stop wearing high heels?|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-21151350|work=BBC News|access-date=25 January 2013|date=24 January 2013}}</ref> প্ৰাচীন মিচৰত চিথ আৰু মণিৰ দৰে জালেৰে তৈয়াৰী পোছাকক মহিলাৰ পোছাক বুলি গণ্য কৰা হৈছিল; আনহাতে মেৰিয়াই পিন্ধা পোছাক, সুগন্ধি দ্ৰব্য, প্ৰসাধন সামগ্ৰী আৰু কাৰুকাৰ্য খচিত অলংকাৰ পুৰুষ-মহিলা দুয়োৱে পৰিধান কৰিছিল। প্ৰাচীন পাৰস্যত পোছাকবোৰ সাধাৰণতে ইউনিচেক্স আছিল, যদিও মহিলাসকলে ওৰণি আৰু মূৰত স্কাৰ্ফ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ মহিলাসকলে হিমেশ্বন পিন্ধিছিল; আৰু প্ৰাচীন ৰোমত মহিলাসকলে পাল্লা, এটা আয়তাকাৰ চাদৰ আৰু মেফ’ৰিয়ন পিন্ধিছিল।<ref name="Condra">Condra, Jill, ''The Greenwood encyclopedia of clothing through world history: Prehistory to 1500 CE'', Greenwood Publishing Group, 2008, {{ISBN|0-313-33663-6}}, {{ISBN|978-0-313-33663-8}}</ref> ৰেনেছা যুগৰ অভিজাত মহিলাসকলৰ সাধাৰণ নাৰীসুলভ পোছাক আছিল অন্তৰ্বাসৰ সৈতে এটা গাউন আৰু উচ্চ কঁকালৰ ওপৰৰ গাউন, আৰু নোম তুলি পৰিষ্কাৰ কৰা কপাল তথা মৌচাক বা টাৰবান শৈলীৰ কেশসজ্জা।<ref name="Condra" /> === শৰীৰৰ পৰিৱৰ্তন === শৰীৰৰ পৰিৱৰ্তন হ’ল নান্দনিক বা অ-চিকিৎসাজনিত উদ্দেশ্যে মানৱ দেহৰ ইচ্ছাকৃত পৰিৱৰ্তন।<ref>{{cite web |url=http://www.essortment.com/all/whatisbodymod_pdv.htm |title=What is body modification? |publisher=Essortment.com |date=May 16, 1986 |access-date=November 13, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128093431/http://www.essortment.com/all/whatisbodymod_pdv.htm |archive-date=January 28, 2016 |df=mdy |archivedate=January 28, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160128093431/http://www.essortment.com/all/whatisbodymod_pdv.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ এটা উদ্দেশ্য হৈছে মহিলাৰ দেহত নাৰীসুলভ বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰতিফলন ঘটোৱা। সাম্ৰাজ্যবাদী চীনত শতিকা ধৰি মহিলাৰ সৰু ভৰি দুখনক অধিক অভিজাত বৈশিষ্ট্য বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। ভৰি বন্ধা বা ফুট বাইণ্ডিং প্ৰথাৰ উদ্দেশ্য আছিল এই বৈশিষ্ট্যটো বৃদ্ধি কৰা, যদিও ই খোজ কঢ়াতো কঠিন আৰু যন্ত্ৰণাদায়ক কৰি তুলিছিল।<ref>{{cite web |url=http://cogitz.com/2009/08/29/foot-binding-bone-breaking-beauty/Foot |title=Binding: Bone Breaking Beauty, August, 2009 |publisher=Cogitz.com |date=August 29, 2009 |access-date=November 13, 2011 |archive-url=https://archive.today/20120709235031/http://cogitz.com/2009/08/29/foot-binding-bone-breaking-beauty/Foot |archive-date=July 9, 2012 |url-status=dead }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/10/24/magazine/24FOB-Footbinding-t.html | work=The New York Times | title=The Art of Social Change: Campaigns against foot-binding and genital mutilation | date=October 22, 2010}}</ref> আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াৰ কেইটামান ঠাইত ডিঙি দীঘল কৰিবলৈ ডিঙিত আঙঠি পিন্ধা হয়। এই সংস্কৃতিসমূহত দীঘল ডিঙিয়ে নাৰীসুলভ সৌন্দৰ্যক চিহ্নিত কৰে।<ref>Kislenko, Arne. [https://books.google.com/books?id=VW904h09qE8C&pg=PA122 ''Culture and customs of Thailand.''] Westport, Conn.: Greenwood Press, 2004, {{ISBN|978-0-313-32128-3}}.</ref> উদাহৰণস্বৰূপে, বাৰ্মাৰ পাদাং আৰু বুৰুণ্ডীৰ টুটচি মহিলাসকলে শৰীৰ পৰিৱৰ্তনৰ এই পদ্ধতিটো মানি চলে।<ref>Thesander, Marianne. [https://books.google.com/books?id=mo3shY_azw0C&pg=PA24 ''The feminine ideal.''] London: Reaktion Books, 1997, {{ISBN|978-1-86189-004-7}}.</ref><ref>{{cite web |last=Walker |first=Andrew |url=http://asiapacific.anu.edu.au/newmandala/2007/05/16/bound-by-tradition/ |title=Bound by tradition |accessdate=July 25, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150522034119/http://asiapacific.anu.edu.au/newmandala/2007/05/16/bound-by-tradition/ |archive-date=May 22, 2015}}</ref> <gallery> File:Bound feet (X-ray).jpg|বিংশ শতিকালৈকে চীন দেশত মহিলাৰ বাবে ভৰি বন্ধা বা সৰু ভৰি থকাটোক অভিজাত আৰু নাৰীসুলভ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। File:Kayan woman with neck rings.jpg|বাৰ্মাৰ কায়ান জনগোষ্ঠীৰ লোকে ডিঙিত আঙঠি পিন্ধাটো নাৰীসুলভ সৌন্দৰ্যৰ সৈতে জড়িত কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.huaypukeng.com/info_rings.htm|title=Long Neck Ring Wearing|first=Huay Pu|last=Keng|website=www.huaypukeng.com|access-date=October 22, 2017}}</ref> </gallery> == ধৰ্ম আৰু ৰাজনীতি == [[File:SB - Altay shaman with drum.jpg|thumb|160px|আলটাই লোকসকলে শ্বামানবাদক (shamanism) এক নাৰীসুলভ ভূমিকা বুলি গণ্য কৰে।<ref>Barbara Tedlock ''The woman in the shaman's body: reclaiming the feminine in religion and medicine'', Random House Digital, Inc., 2005</ref>]] === এছীয় ধৰ্মসমূহ === শ্বামানবাদ (Shamanism)ৰ উৎপত্তি সকলো সংগঠিত ধৰ্মৰ পূৰ্বে, সম্ভৱত প্ৰাচীন প্ৰস্তৰ যুগতে হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.bradshawfoundation.com/clottes/page7.php |title=Shamanism in Prehistory |author=Jean Clottes |access-date=2008-03-11 |work=Bradshaw foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928050210/http://www.bradshawfoundation.com/clottes/page7.php |archive-date=September 28, 2011 |url-status=dead |archivedate=2008-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430093540/http://www.bradshawfoundation.com/clottes/page7.php |deadurl=yes }}</ref><ref name="Narr">{{cite encyclopedia |url=http://concise.britannica.com/oscar/print?articleId=109434 |archive-url=https://archive.today/20150414145819/http://concise.britannica.com/oscar/print?articleId=109434 |url-status=dead |archive-date=2015-04-14 |author=Karl J. Narr |title=Prehistoric religion |access-date=2008-03-28 |encyclopedia=Britannica Online Encyclopedia 2008 }}</ref> পুৰাতাত্ত্বিক তথ্যই সূচায় যে আটাইতকৈ প্ৰাচীন জ্ঞাত শ্বামানসকল মহিলা আছিল,<ref>Tedlock, Barbara. 2005. The Woman in the Shaman's Body: Reclaiming the Feminine in Religion and Medicine. New York: Bantam.</ref> আৰু বৰ্তমানৰ কোৰিয়ান 'মুদাং'ৰ (mudang) দৰে শ্বামাণিক ভূমিকাসমূহ আজিও প্ৰধানকৈ মহিলাৰদ্বাৰাই পৰিপূৰ্ণ হৈ আছে।<ref>{{cite journal|last=Lee|first=Jung Yong|title=Concerning the Origin and Formation of Korean Shamanism|journal=Numen|date=August 1973|volume=20|issue=2|pages=135–159|doi=10.1163/156852773x00321|pmid=11615020}}</ref><ref>{{cite journal|last=Oak|first=Sung-Deuk|title=Healing and Exorcism: Christian Encounters with Shamanism in Early Modern Korea|journal=Asian Ethnology|year=2010|volume=69|issue=1|pages=95–128}}</ref> হিন্দু পৰম্পৰাত 'দেৱী' হ’ল ঈশ্বৰৰ নাৰীসুলভ দিশ। 'শক্তি' হ’ল ঐশ্বৰিক নাৰীসুলভ সৃজনী শক্তি, যি এক পৱিত্ৰ শক্তি হিচাপে সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়<ref>Sacred Sanskrit words, p.111</ref> আৰু পৰিৱৰ্তনৰ বাহক। তেওঁ হ’ল পুৰুষ সত্তাৰ নাৰী সমকক্ষ, যাৰ অবিহনে চেতনাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা পুৰুষ সত্তাটো অক্ষম আৰু শূন্য হৈ থাকে। পৰম ঈশ্বৰৰ নাৰী অভিব্যক্তি হিচাপে তেওঁক 'প্ৰকৃতি' বুলিও কোৱা হয়, যি হ’ল বুদ্ধিমত্তাৰ সেই মৌলিক প্ৰকৃতি যাৰদ্বাৰা বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড বৰ্তি থাকে আৰু কাৰ্যক্ষম হয়। হিন্দু ধৰ্মত বিশ্বজনীন সৃজনী শক্তি 'যোনি' হ’ল নাৰীসুলভ, য’ত প্ৰেৰণা হ’ল সৃষ্টিৰ জীৱন শক্তি। [[File:Esoteric Taijitu.svg|thumb|50px|য়িন আৰু ইয়াং]] তাওবাদত 'য়িন' ধাৰণাটোৱে 'য়িন আৰু ইয়াং'ৰ নাৰী অংশৰ প্ৰাথমিক শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। য়িন শক্তি পুৰুষ অংশটোতো কম পৰিমাণে থাকে। য়িনক ধীৰ, কোমল, নমনীয়, বিস্তৃত, শীতল, আৰ্দ্ৰ আৰু নিষ্ক্ৰিয় হিচাপে চিহ্নিত কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal | last1 = Osgood | first1 = Charles E | year = 1973 | title = From Yang and Yin to and or but | url = https://archive.org/details/sim_language_1973-06_49_2/page/380 | journal = Language | volume = 49 | issue = 2| pages = 380–412 | doi=10.2307/412460| jstor = 412460 }}</ref> === আব্ৰাহামিক ধৰ্মতত্ত্ব === [[File:SaintSophia0.jpg|thumb|170px|পৱিত্ৰ জ্ঞান: হাজিয়া ছফিয়া]] যদিও আব্ৰাহামিক ঈশ্বৰক সাধাৰণতে পুৰুষবাচক শব্দ যেনে 'পিতৃ' বা 'ৰজা'ৰে বৰ্ণনা কৰা হয়—তথাপি বহুতো ধৰ্মতত্ত্ববিদে তৰ্ক কৰে যে ইয়াৰ অৰ্থ ঈশ্বৰৰ লিংগ নিৰ্দেশ কৰা নহয়।<ref name="McGrath2010">{{cite book|last=McGrath|first=Alister E.|title=Christian Theology: An Introduction|year=2010|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1-4443-3514-9|pages=197–199|edition=5th}}</ref> কেথলিক গীৰ্জাৰ ধৰ্মশিক্ষা অনুসৰি, ঈশ্বৰ "পুৰুষো নহয় বা মহিলাও নহয়: তেওঁ ঈশ্বৰ।" <ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P17.HTM |title=Catechism of the Catholic Church |at=paragraph 239|access-date=2016-02-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130303003725/https://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P17.HTM |archive-date=March 3, 2013}}</ref> শেহতীয়া কেইবাজনো লেখক, যেনে নাৰীবাদী ধৰ্মতত্ত্ববিদ চেলী মেকফেগে "মাতৃৰূপী ঈশ্বৰ"ৰ ধাৰণাটো অন্বেষণ কৰিছে আৰু ঈশ্বৰৰ ওপৰত আৰোপ কৰা নাৰীসুলভ গুণসমূহ পৰীক্ষা কৰিছে। উদাহৰণস্বৰূপে, 'বুক অৱ ইজাইয়া'ত ঈশ্বৰক সন্তানক সান্ত্বনা দিয়া এগৰাকী মাতৃৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, আনহাতে 'বুক অৱ ডিউটাৰ’নমি'ত ঈশ্বৰে ইজৰাইলক জন্ম দিছে বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="McGrath2010" /> 'বুক অৱ জেনেচিছ'ত বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ ঐশ্বৰিক সৃষ্টিৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। প্ৰজ্ঞা সাহিত্য (Wisdom literature) আৰু প্ৰজ্ঞা পৰম্পৰাত 'প্ৰজ্ঞা'ক নাৰীসুলভ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বাইবেলৰ পুৰণি নিয়মৰ বহুতো কিতাপত (বুক অৱ উইজডম আৰু চিৰাখকে ধৰি) প্ৰজ্ঞাক মানৱীয় ৰূপ দিয়া হৈছে আৰু ইয়াক 'তাই' বুলি সম্বোধন কৰা হৈছে। ডেভিদ উইনষ্টনৰ মতে, যিহেতু 'প্ৰজ্ঞা' ঈশ্বৰৰ "সৃজনশীল প্ৰতিনিধি," সেয়েহে তাইক ঈশ্বৰৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে চিনাক্ত কৰিব লাগিব।<ref>David Winston, The Wisdom of Solomon: a new translation with introduction and commentary, (New York, Doubleday, 1979), p. 194 {{ISBN|0-385-01644-1}}</ref> 'ঈশ্বৰৰ প্ৰজ্ঞা' [[হিব্ৰু ভাষা]]ত নাৰীসুলভ: 'চ’কমা', [[আৰবী ভাষা]]ত: 'হিকমাহ', [[গ্ৰীক ভাষা]]ত: 'চফিয়া', আৰু [[লেটিন ভাষা]]ত: 'চেপিয়েঞ্চিয়া'। হিব্ৰু ভাষাত 'শ্বেখিনাহ' (ঈশ্বৰৰ পৱিত্ৰ আত্মা আৰু ঐশ্বৰিক উপস্থিতি) আৰু 'ৰুৱা হাক’দেশ' (ঐশ্বৰিক অনুপ্ৰেৰণা) দুয়োটাই নাৰীসুলভ। খ্ৰীষ্টান কাবালাত, চ’কমা (প্ৰজ্ঞা আৰু অন্তৰ্দৃষ্টি) হ’ল সৃষ্টি প্ৰক্ৰিয়াৰ সেই শক্তি যাক ঈশ্বৰে স্বৰ্গ আৰু পৃথিৱী সৃষ্টি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। 'বীনাহ' (বুজা-বুজি আৰু উপলব্ধি) হ’ল মহান মাতৃ, শক্তিৰ নাৰীসুলভ গ্ৰহণকাৰী আৰু ৰূপ প্ৰদানকাৰী। বীনায় চ’কমাৰপৰা অন্তৰ্দৃষ্টি লাভ কৰে আৰু তাৰ ওপৰত তেনেদৰে মনোনিৱেশ কৰে যিদৰে এগৰাকী মাতৃয়ে পিতৃৰপৰা বীজ গ্ৰহণ কৰে আৰু জন্মৰ সময় নোহোৱালৈকে ইয়াক নিজৰ ভিতৰত ৰাখি থয়। অন্তৰ্দৃষ্টিটো এবাৰ গ্ৰহণ কৰি উপলব্ধিৰে চিন্তা কৰাৰ পাছত ই বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টিৰফালে লৈ যায়।<ref>{{cite web|url=http://www.christ-centeredkabbalah.org/Studies/glossary.htm |title=The Kabbalah Of Isaac Luria Glossary |publisher=Christ-centeredkabbalah.org |access-date=November 13, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128235329/http://www.christ-centeredkabbalah.org/Studies/glossary.htm |archive-date=January 28, 2012 |df=mdy }}</ref> === সাম্যবাদ === [[File:Woman in Communist China.jpg|thumb|সাম্যবাদী চীনৰ এগৰাকী মহিলাৰ চীনা মাটিৰ মূৰ্তি - কেট ষ্ট্ৰীট মাৰ্কেট, হংকং]] সাম্যবাদী বিপ্লৱীসকলে আৰম্ভণিতে আদৰ্শ নাৰীত্বক পেশীবহুল, সাধাৰণ সাজ-পোছাক পৰিহিত আৰু শক্তিশালী হিচাপে চিত্ৰায়িত কৰিছিল।<ref name="Brown 2009 70">{{cite book|last=Brown|first=Archie|title=The Rise and Fall of Communism|year=2009|publisher=Ecco|location=New York|isbn=978-0061138799|page=[https://archive.org/details/risefallofcommun00brow/page/70 70]|edition=1st U.S.|url=https://archive.org/details/risefallofcommun00brow/page/70}}</ref> এজনী ভাল সাম্যবাদী মহিলাক কঠোৰ শাৰীৰিক শ্ৰম কৰা, বন্দুক চলোৱা আৰু সাজ-সজ্জাৰপৰা বিৰত থকা হিচাপে দেখুওৱা হৈছিল।<ref>{{cite book|editor-last1=Gilmartin|editor-first1=Christina K.|editor-last2=Hershatter|editor-first2=Gail|editor-last3=Rofel|editor-first3=Lisa|title=Engendering China: Women, Culture, and the State|year=1994|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge (Mass.)|isbn=0674253329|page=304}}</ref> সমসাময়িক পাশ্চাত্য সাংবাদিকসকলে সাম্যবাদী ৰাষ্ট্ৰসমূহক পৰম্পৰাগত নাৰীত্বৰ শত্ৰু হিচাপে চিত্ৰায়িত কৰিছিল আৰু সাম্যবাদী দেশৰ মহিলাসকলক "পুৰুষসুলভ" বিকৃতি বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>{{cite book|last=Lanzona|first=Vina A.|title=Amazons of the Huk Rebellion: Gender, Sex, and Revolution in the Philippines (New Perspectives in Southeast Asian Studies)|url=https://archive.org/details/amazonshukrebell00lanz|url-access=limited|year=2009|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=978-0299230944|page=[https://archive.org/details/amazonshukrebell00lanz/page/n200 182]}}</ref><ref>{{cite book|last=Strahan|first=Lachlan|title=Australia's China: Changing Perceptions from the 1930s to the 1990s|year=1996|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge [England]|isbn=0521484979|page=242}}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকৰ বিপ্লৱী চীনত পাশ্চাত্য সাংবাদিকসকলে চীনা মহিলাসকলক "অনাড়ম্বৰ সাজ-পোছাক পিন্ধা, সাধাৰণতে ঢিলা পেণ্ট পিন্ধা আৰু মেকআপ, চুলিৰ ষ্টাইল বা নখ পলিচবিহীন" বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁলোকে লিখিছিল যে "চীনত সাম্যবাদৰ প্ৰথম বলি আছিল গ্লেমাৰ। আপুনি সমগ্ৰ পিকিঙৰ নিৰানন্দ ৰাস্তাবোৰত ঘূৰি ফুৰিব পাৰে, কিন্তু ক’তো এজনীও স্কাৰ্ট পিন্ধা বা লিপষ্টিক লগোৱা মহিলা দেখা নাপাব; কোনো সুগন্ধিৰ ঘ্ৰাণ নাপাব; হাই হিলৰ শব্দ নুশুনিব অথবা নাইলন পিন্ধা ভৰিৰ চমক দেখা নাপাব।" <ref>{{cite book|last=Strahan|first=Lachlan|title=Australia's China: Changing Perceptions from the 1930s to the 1990s|year=1996|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge [England]|isbn=0521484979|pages=234–240}}</ref><ref>{{cite book|editor-last1=Turner|editor-first1=Bryan S.|editor-last2=Yangwen|editor-first2=Zheng|title=The Body in Asia|year=2009|publisher=Berghahn Books|location=New York|isbn=978-1845455507|page=183}}</ref> সাম্যবাদী পোলেণ্ডত হাই হিলৰপৰা শ্ৰমিকৰ বুট জোতালৈ হোৱা পৰিৱৰ্তনে মহিলাসকলৰ "বুৰ্জোৱা"ৰপৰা "সমাজবাদ"লৈ হোৱা পৰিৱৰ্তনক প্ৰতীকিত কৰিছিল।<ref>{{cite book|last=Fidelis|first=Malgorzata|title=Women, Communism, and Industrialization in Postwar Poland|year=2010|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521196871|page=113|edition=1. publ.}}</ref> পিছলৈ, আদৰ্শ নাৰীত্বৰ চৰকাৰী চিত্ৰায়ণত শক্তিশালী আৰু পৰিশ্ৰমী হোৱাৰ লগতে নম্ৰতা, যত্ন লোৱা আৰু লালন-পালন কৰা আচৰণ, কোমলতা, শালীনতা আৰু নৈতিক গুণৰ দৰে অধিক পৰম্পৰাগত ধাৰণাসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত হ’বলৈ ধৰে।<ref name="Brown 2009 70" /><ref name="Fawn 2002">{{cite book|editor-last1=Fawn|editor-first1=Rick|editor-last2=White|editor-first2=Stephen|title=Russia after Communism|year=2002|publisher=Cass|location=London|isbn=0714652938|edition=1}}</ref>{{rp|53}} ইয়াৰ ফলত এগৰাকী ভাল সাম্যবাদী মহিলা "সকলো ক্ষেত্ৰতে পাৰদৰ্শী চুপাৰহিৰো" হৈ পৰাটো প্ৰয়োজনীয় হৈছিল, য’ত পৰম্পৰাগতভাৱে নাৰীসুলভ বুলি গণ্য নকৰা কামবোৰো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Fawn 2002" />{{rp|55–60}} সাম্যবাদী আদৰ্শই পৰম্পৰাগত নাৰীত্বৰ কিছুমান দিশ স্পষ্টভাৱে প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল যিবোৰক তেওঁলোকে বুৰ্জোৱা আৰু উপভোক্তাবাদী বুলি গণ্য কৰিছিল, যেনে অসহায়তা, এলাহ আৰু সাজ-সজ্জা। সাম্যবাদী দেশবোৰত কিছুমান মহিলাই প্ৰসাধন সামগ্ৰী আৰু ফেশ্বনেবল কাপোৰৰ সুবিধা নোপোৱাৰ বাবে ক্ষোভ প্ৰকাশ কৰিছিল। ১৯৯৩ চনৰ প্ৰবন্ধ সংকলন ''হাউ উই চাৰভাইভড কমিউনিজম এণ্ড ইভেন লাফড''-ত ক্ৰোৱেছিয়াৰ সাংবাদিক তথা ঔপন্যাসিক স্লাভেনকা ড্ৰাকুলিচে লিখিছিল— "ৱাৰ্শ্ব’, বুডাপেষ্ট, প্ৰাগ, ছোফিয়া, পূব বাৰ্লিনৰ মহিলাসকলৰপৰা মই বাৰে বাৰে এটা অভিযোগ শুনিবলৈ পাইছিলো: 'আমালৈ চাওক – আমাক দেখাত মহিলা যেনেই নালাগে। ইয়াত কোনো ডিঅ’ডৰেণ্ট, সুগন্ধি, আনকি কেতিয়াবা চাবোন বা টুথপেষ্টো নাই। কোনো উন্নতমানৰ অন্তৰ্বাস নাই, পেণ্টীহোজ নাই, কোনো ধুনীয়া লিঞ্জাৰী নাই[']"<ref name="Drakulić 2003">{{cite book|last=Drakulić|first=Slavenka|title=How we Survived Communism and even Laughed|year=2003|publisher=HarperPerennial|location=New York|isbn=0060975407|edition=1. HarperPerennial ed., repr.|url-access=registration|url=https://archive.org/details/howwesurvivedcom0000drak}}</ref> {{rp|31}} আৰু "কেতিয়াবা মই ভাবো যে প্ৰকৃত আইৰন কাৰ্টেনখন ধুনীয়া কাপোৰ পিন্ধা ধুনীয়া মহিলাৰ ৰেচমী ছবি আৰু মহিলাৰ মেগাজিনৰ ছবিৰে তৈয়াৰী... মেগাজিন, চিনেমা বা ভিডিঅ’ৰ জৰিয়তে সীমান্ত অতিক্ৰম কৰা এই ছবিবোৰ যিকোনো গোপন অস্ত্ৰতকৈ অধিক বিপদজনক, কাৰণ এইবোৰে মানুহৰ মনত সেই 'অন্যতা'ৰ প্ৰতি ইমান তীব্ৰ ইচ্ছা জগাই তোলে যে এজনে পলায়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে নিজৰ জীৱনো বিপদত পেলায়।" <ref name="Drakulić 2003" /> {{rp|28–9}} ৰোমানিয়া আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ দৰে সাম্যবাদী দেশবোৰত উদাৰীকৰণ আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ চৰকাৰী সংবাদ মাধ্যমে মহিলাসকলক আগৰ "মোটা পাম শ্ৰমিক আৰু সাধাৰণ কাৰখানা কৰ্মী"ৰ চিত্ৰায়ণৰ তুলনাত অধিক পৰম্পৰাগত নাৰীসুলভ ৰূপত উপস্থাপন কৰিবলৈ ধৰে। ছোভিয়েট ইউনিয়ন, পূব জাৰ্মানী, পোলেণ্ড, যুগোশ্লাভিয়া আৰু হাংগেৰীৰ সাধাৰণ মহিলাৰ বাবে সুগন্ধি, প্ৰসাধন সামগ্ৰী, ফেশ্বনেবল কাপোৰ আৰু জোতা উপলব্ধ হোৱাৰ লগে লগে এইবোৰক বুৰ্জোৱা বিলাসিতা হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ সমাজবাদী আধুনিকতাৰ চিন হিচাপে উপস্থাপন কৰা হ’ল।<ref>{{cite book |title=Communism Unwrapped: Consumption in Cold War Eastern Europe |date=September 20, 2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199827671 |editor-last1=Bren |editor-first1=Paulina |editor-link=Paulina Bren |location=New York, NY |page=230 |editor-last2=Neuburger |editor-first2=Mary}}</ref> চীনত ১৯৮০-ৰ দশকত ডেং জিয়াওপিঙৰদ্বাৰা আৰম্ভ হোৱা অৰ্থনৈতিক উদাৰীকৰণৰ লগে লগে ৰাষ্ট্ৰই মহিলাসকলক পৰম্পৰাগত নাৰীত্ব প্ৰকাশ কৰাত নিৰুৎসাহ কৰা বন্ধ কৰিলে। ইয়াৰ ফলত সাম্যবাদী আদৰ্শৰ অধীনত দমন কৰি ৰখা লিংগভিত্তিক গতানুগতিক ধাৰণা আৰু মহিলাৰ বাণিজ্যিক যৌনকৰণ পুনৰ বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিলে।<ref>{{cite book|last=Halpern|first=Diane f. and Fanny M. Cheung|title=Women at the Top: Powerful Leaders Tell Us How to Combine Work and Family|year=2010|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=978-1405171052}}</ref> == পুৰুষৰ ক্ষেত্ৰত == [[File:Suffolk Pride 2019-015 (48127728781).jpg|thumb|left|upright|পাশ্চাত্য সংস্কৃতিত ফুল আৰু প্ৰসাধন সামগ্ৰীক গতানুগতিকভাৱে নাৰীত্বৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref name="Elias 2015">{{cite book |last1=Elias |first1=Ann |title=Useless Beauty: Flowers and Australian Art |date=2015 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-4438-8457-0 |page=45 |quote=On a global scale, flowers have not only defined femininity but the history of representations of flowers in art has underpinned differences in the sexual categories of masculine and feminine.}}</ref><ref>{{cite book |last1=Beausoleil |first1=Natalie |editor1-last=Sault |editor1-first=Nicole |title=Many Mirrors: Body Image and Social Relations |date=1994 |publisher=Rutgers University Press |isbn=978-0-8135-2080-3 |page=33 |chapter=Makeup in Everyday Life |quote=Among everyday appearance practices in contemporary Western society, 'visible' makeup clearly marks the production of 'womanhood' and 'femininity': overall, women are the ones who wear makeup, men do not.}}</ref>]] বহুতো সংস্কৃতিত নাৰীসুলভ বুলি গণ্য কৰা গুণবোৰ প্ৰদৰ্শন কৰা পুৰুষসকলক প্ৰায়ে কলঙ্কিত কৰা হয় আৰু দুৰ্বল হিচাপে চিহ্নিত কৰা হয়।{{r|Windsor}} স্ত্ৰৈণ পুৰুষসকলক প্ৰায়ে সমকামিতাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়,<ref>"Why do gays fall for straights?" ''The Advocate'', February 17, 1998, 72 pages, No. 753, ISSN 0001-8996, Published by Here Publishing</ref><ref>Pezzote, Angelo ''Straight Acting: Gay Men, Masculinity and Finding True Love'', Kensington Publishing Corp., 2008, {{ISBN|0-7582-1943-1}}, {{ISBN|978-0-7582-1943-5}}</ref> যদিও নাৰীত্ব এজন পুৰুষৰ যৌন অভিমুখিতাৰ সৈতে অগত্যা সম্পৰ্কিত নহয়।<ref>{{cite journal | last1 = Hill | first1 = Darryl B | year = 2006 | title = Feminine" Heterosexual Men: Subverting Heteropatriarchal Sexual Scripts? | journal = Journal of Men's Studies | volume = 14 | issue = 2| pages = 145–59 | doi=10.3149/jms.1402.145| s2cid = 145293218 }}</ref> যিহেতু পুৰুষসকলক পুৰুষসুলভ আৰু বিপৰীতকামী হ’বলৈ চাপ দিয়া হয়, সেয়েহে নাৰীসুলভ পুৰুষসকলক তেওঁলোকৰ লিংগ উপস্থাপনৰ ধৰণৰ বাবে সমকামী বা অন্যথা 'কুৱেৰ' বুলি ধৰি লোৱা হয়। এই ধাৰণাটোৱে এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ লিংগ আৰু যৌনতা প্ৰকাশ কৰাৰ উপায়ক সীমিত কৰি পেলায়।<ref name="Taywaditep, Kittiwut Jod 2001">{{cite journal | last1 = Taywaditep | first1 = Kittiwut Jod | year = 2001 | title = Marginalization Among the Marginalized: Gay Men's Anti-Effeminacy Attitudes | url = https://archive.org/details/journal-of-homosexuality_2001_42_1/page/1 | journal = Journal of Homosexuality | volume = 42 | issue = 1| pages = 1–28 | doi=10.1300/j082v42n01_01| pmid = 11991561 | s2cid = 9163739 }}</ref><ref>Fellows, Will, ''A Passion to Preserve: Gay Men as Keepers of Culture'', University of Wisconsin Press, 2005, {{ISBN|0-299-19684-4}}, {{ISBN|978-0-299-19684-4}}</ref> ''ক্ৰছ-ড্ৰেছিং'' আৰু ''ড্ৰেগ'' হ’ল পুৰুষৰদ্বাৰা নাৰীত্বৰ দুটা ৰাজহুৱা প্ৰদৰ্শন যিবোৰ বহুতো পাশ্চাত্য সংস্কৃতিত জনপ্ৰিয়ভাৱে জনাজাত আৰু স্বীকৃত। নাৰীত্বৰ সৈতে জড়িত পোছাক পিন্ধা পুৰুষক প্ৰায়ে 'ক্ৰছ-ড্ৰেচাৰ' বুলি কোৱা হয়।<ref>cross-dress." The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition. Houghton Mifflin Company, 2004.</ref> এজন 'ড্ৰেগ কুইন' হ’ল এজন পুৰুষ যিয়ে মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে জাক-জমকীয়া মহিলাৰ পোছাক পিন্ধি অতিৰঞ্জিত নাৰীসুলভ আচৰণ কৰে। == আন্তঃলিংগ ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত == আন্তঃলিংগ ব্যক্তিসকলৰ যৌন আৰু লিংগ পৰিচয়ৰ ব্যাপক বৈচিত্ৰ্য থাকে। কিছুমানৰ-নাৰীসুলভ পৰিচয়ৰ তীব্ৰ অনুভৱ থাকে, আনহাতে আন কিছুমানৰ পুৰুষসুলভ, মিশ্ৰিত, নিৰপেক্ষ বা পৰিৱৰ্তনশীল লিংগ পৰিচয়ৰ তীব্ৰ অনুভৱ থাকে। এই পৰিচয়সমূহ যৌন পাৰ্থক্যৰ বহুতো বৈচিত্ৰ্যৰ মাজেৰে অনুভৱ কৰিব পাৰি।<ref name="schweizer-2014">{{cite journal |last1=Schweizer |first1=Katinka |last2=Brunner |first2=Franziska |last3=Handford |first3=Christina |last4=Richter-Appelt |first4=Hertha |title=Gender experience and satisfaction with gender allocation in adults with diverse intersex conditions (divergences of sex development, DSD) |journal=Psychology & Sexuality |date=2 January 2014 |volume=5 |issue=1 |pages=56–82 |doi=10.1080/19419899.2013.831216}}</ref> ৬৯ গৰাকী আন্তঃলিংগ অংশগ্ৰহণকাৰীক লৈ কৰা এটা অধ্যয়নত ৮১% লোকে নাৰীৰ ভূমিকা পালন কৰি জীয়াই থকাৰ কথা জনাইছিল, আনহাতে ৬৫% লোকে তেওঁলোকৰ লিংগ পৰিচয় "এগৰাকী মহিলা হিচাপে" বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="schweizer-2014" />{{rp|109}} ইয়াৰপৰা ইংগিত পোৱা যায় যে নাৰী হিচাপে নিজকে উপস্থাপন কৰা সকলো আন্তঃলিংগ ব্যক্তিয়ে প্ৰকৃততে নিজকে মহিলা বুলি পৰিচয় নিদিয়ে। এয়া অধ্যয়নটোৰ এক চতুৰ্থাংশতকৈও অধিক অংশগ্ৰহণকাৰীৰ সেই প্ৰতিৱেদনৰ সৈতে জড়িত য’ত তেওঁলোকে জনাইছিল যে তেওঁলোকে "বিভিন্ন সময়ত পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়ৰে পৰিচয় অনুভৱ কৰে,"<ref name="schweizer-2014" />{{rp|77}} বা "কোনোটোৱেই নহয় (neither nor) এনে এক পৰিচয় পছন্দ কৰে,"<ref name="schweizer-2014" />{{rp|72}} লগতে ২৬% অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট লিংগৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ ক্ষেত্ৰত অনিশ্চয়তা অনুভৱ কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="schweizer-2014" />{{rp|78}} == ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত == [[File:Trans Global 2020 Official Shoot.jpg|thumb|মেলা হাবিজান, ২০২০ চনৰ 'মিছ ট্ৰান্স গ্ল’বেল' প্ৰতিযোগিতাৰ বিজয়ী]] [[ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ]] ব্যক্তিসকলেও তেওঁলোকৰ লিংগ পৰিচয় আৰু প্ৰকাশৰ অংশ হিচাপে নাৰীত্বক ধাৰণ কৰিব পাৰে। সকলো মহিলাৰ দৰেই, ট্ৰান্স মহিলাসকলৰ শৈলী আৰু প্ৰকাশৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট বৈচিত্ৰ্য থাকে। তেওঁলোকে পৰম্পৰাগত নাৰীসুলভ উপস্থাপন, 'কুৱেৰ' ৰূপ যেনে 'ফেম ডাইক' বা 'ফেম [[টমবয়]]', অথবা উভয়লিংগী (androgynous) প্ৰকাশভংগীৰ সৈতে নিজকে পৰিচয় দিব পাৰে।<ref name="serrano-2012">{{cite book |last=Serano |first=Julia |author-link=Julia Serano |editor1-last=Enke |editor1-first=Anne |section=Reclaiming Femininity |title=Transfeminist Perspectives in and Beyond Transgender and Gender Studies |date=2012 |publisher=Temple University Press |location=Philadelphia |isbn=978-1-4399-0746-7 |pages=170–183 |url=https://transreads.org/wp-content/uploads/2019/03/2019-03-14_5c8a9fcc27924_anne-enke-transfeminist-perspectives-in-and-beyond-transgender-studies-11.pdf |access-date=17 June 2025 |archivedate=2025-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250609125030/https://transreads.org/wp-content/uploads/2019/03/2019-03-14_5c8a9fcc27924_anne-enke-transfeminist-perspectives-in-and-beyond-transgender-studies-11.pdf }}</ref>{{rp|173}} নাৰীত্বৰ সৈতে তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতা প্ৰায়ে ট্ৰান্সফ’বিয়া আৰু নাৰীবিদ্বেষৰ প্ৰত্যুত্তৰত আত্ম-নিৰ্ধাৰণ আৰু আত্ম-সবলীকৰণৰ বৈশিষ্ট্যৰে ভৰা।<ref name="serrano-2012" />{{rp|183}}<ref name="chamberland-2018">{{cite journal |last1=Chamberland |first1=Alex Alvina |title=Femininity in Transgender Studies Reflections from an Interview Study in New York City |journal=Lambda Nordica |date=2018 |volume=21 |issue=1–2 |page=107-133 |url=https://lambdanordica.org/index.php/lambdanordica/article/view/539 |access-date=22 March 2025}}</ref> ইয়াৰ লগতে তেওঁলোকে 'ট্ৰান্স-এক্সক্লুচনেৰী ৰেডিকেল ফেমিনিষ্ট'সকলৰপৰাও শত্ৰুতাৰ সন্মুখীন হয়। চিচজেণ্ডাৰ মহিলাৰ দৰেই, ট্ৰান্স মহিলাসকলেও তেওঁলোকৰ নাৰীসুলভ বৈশিষ্ট্যসমূহ বৃদ্ধি কৰিবলৈ প্ৰসাধন সামগ্ৰী আৰু চিকিৎসা পদ্ধতিৰ লগতে লিংগ-নিশ্চিতকাৰী স্বাস্থ্য সেৱা, কণ্ঠস্বৰ আৰু মৌখিক যোগাযোগৰ চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে, যাতে তেওঁলোকৰ মংগল আৰু জীৱনৰ মানদণ্ড উন্নত হয়।<ref name="hardy-et-al-2021">{{cite journal |last1=Hardy |first1=Teresa L. D. |last2=Rieger |first2=Jana M. |last3=Wells |first3=Kristopher |last4=Boliek |first4=Carol A. |title=Associations Between Voice and Gestural Characteristics of Transgender Women and Self-Rated Femininity, Satisfaction, and Quality of Life |journal=American Journal of Speech-Language Pathology |date=26 March 2021 |volume=30 |issue=2 |pages=663–672 |doi=10.1044/2020_AJSLP-20-00118 |pmid=33647217 }}</ref><ref name="hardy-et-al-2020">{{cite journal |last1=Hardy |first1=Teresa L. D. |last2=Boliek |first2=Carol A. |last3=Aalto |first3=Daniel |last4=Lewicke |first4=Justin |last5=Wells |first5=Kristopher |last6=Rieger |first6=Jana M. |title=Contributions of Voice and Nonverbal Communication to Perceived Masculinity–Femininity for Cisgender and Transgender Communicators |journal=Journal of Speech, Language, and Hearing Research |date=27 April 2020 |volume=63 |issue=4 |pages=931–947 |doi=10.1044/2019_JSLHR-19-00387 |pmid=32196397 }}</ref> যদিও বহুতো ট্ৰান্স পুৰুষে পুৰুষসুলভ উপস্থাপন বিচাৰে, তেওঁলোকে তথাপি নাৰীসুলভ গুণ আৰু আচৰণসমূহ ধাৰণ তথা চৰ্চা কৰিবলৈ বাছি ল’ব পাৰে আৰু নাৰীত্বক তেওঁলোকৰ পুৰুষত্বৰ বিপৰীত এক সৰলৰেখিক ধাৰণা হিচাপে গণ্য নকৰে।<ref name="Aboim-Vasconcelos-2022">{{cite journal |last1=Aboim |first1=Sofia |last2=Vasconcelos |first2=Pedro |title=What does it Mean to be a Man? Trans Masculinities, Bodily Practices, and Reflexive Embodiment |journal=Men and Masculinities |date=April 2022 |volume=25 |issue=1 |pages=43–67 |doi=10.1177/1097184X211008519 |hdl=10071/22784 |url=https://www.academia.edu/download/86136329/ICS_SAboim_What_Accepted.pdf |access-date=22 March 2025}}</ref> উদাহৰণস্বৰূপে, ট্ৰান্স পুৰুষ নেতাসকলে পূৰ্বৰ নাৰীসুলভ উপস্থাপনৰ অভিজ্ঞতাৰ বাবে কৰ্মক্ষেত্ৰত লিংগবাদৰ সূক্ষ্ম দিশবোৰৰ প্ৰতি অধিক সংবেদনশীল হ’ব পাৰে।<ref name="talis-paper-2024">{{cite journal |last1=Talis |first1=Galen J. |title=Transgender and Gender Non-Conforming Leaders and Leadership: A Foundational and Integrative Review |journal=Academy of Management Proceedings |date=August 2024 |volume=2024 |article-number=12100 |doi=10.5465/amproc.2024.12100abstract |url=https://commons.lib.jmu.edu/letfspubs/243/}}</ref><ref name="brewer-2016">{{cite thesis |degree=PhD |last1=Brewer |first1=Ethan W. |title=The social expectations of masculinity and female-to-male transgender leaders: A heuristic study |date=2016 |location=The Chicago School of Professional Psychology |url=https://www.proquest.com/docview/1746941819 |access-date=16 January 2025|id={{ProQuest|1746941819}} }}</ref> ১০০ গৰাকী ট্ৰান্স পুৰুষ আৰু ১০০ গৰাকী চিচজেণ্ডাৰ পুৰুষক লৈ কৰা এটা অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ট্ৰান্স পুৰুষসকল তেওঁলোকৰ পুৰুষত্বৰ প্ৰতি অহা ভাবুকিৰদ্বাৰা কম প্ৰভাবিত হৈছিল, আনহাতে চিচজেণ্ডাৰ পুৰুষসকলে বিপৰীতকামী উপস্থাপন আৰু মহিলাৰ ওপৰত ক্ষমতাৰ দৰে কিছুমান পুৰুষসুলভ নীতিৰ প্ৰতি অধিক সমৰ্থন দেখুৱাইছিল।<ref name="anzani-et-al-2023">{{cite journal |last1=Anzani |first1=Annalisa |last2=Decaro |first2=Sofia Pavanello |last3=Prunas |first3=Antonio |title=Trans Masculinity: Comparing Trans Masculine Individuals' and Cisgender Men's Conformity to Hegemonic Masculinity |journal=Sexuality Research and Social Policy |date=June 2023 |volume=20 |issue=2 |pages=539–547 |doi=10.1007/s13178-021-00677-5 |url=https://boa.unimib.it/retrieve/69247376-14b1-4cbe-8598-7226c04561fa/10281-349399_VoR.pdf |access-date=22 March 2025}}</ref> ট্ৰান্স পুৰুষসকলে নাৰীত্বৰ সৈতে জড়িত বৈষম্য বা গতানুগতিক ধাৰণাৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে; এটা অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে চাপৰ আৰু অধিক নাৰীসুলভ ট্ৰান্স পুৰুষসকলক সমকামী হিচাপে হাৰাশাস্তি কৰাৰ সম্ভাৱনা অধিক।<ref name="dozier-2005">{{cite journal |last1=Dozier |first1=Raine |title=Beards, Breasts, and Bodies: Doing Sex in a Gendered World |journal=Gender & Society |date=June 2005 |volume=19 |issue=3 |pages=297–316 |doi=10.1177/0891243204272153 |url=https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=97771979b0bf76ef096718516b878f977184ccd0 |access-date=22 March 2025}}</ref> == নাৰীবাদী দৃষ্টিভংগী == {{Feminism sidebar}} {{See also|নাৰীবাদ}} জুডিথ বাটলাৰ আৰু চিম’ন দ্য ব’ভ’ৱাৰৰ{{sfnp|van den Wijngaard|1997|p=4}} দৰে নাৰীবাদী দাৰ্শনিকসকলে যুক্তি আগবঢ়ায় যে নাৰীত্ব আৰু পুৰুষত্ব লিংগৰ পুনৰাবৃত্তিমূলক প্ৰদৰ্শনৰ জৰিয়তে সৃষ্টি হয়; এই প্ৰদৰ্শনবোৰে লিংগৰ পৰম্পৰাগত শ্ৰেণীসমূহক পুনৰ উৎপাদন আৰু সংজ্ঞায়িত কৰে।<ref>Butler, J. (1990). ''Gender trouble: Feminism and the subversion of identity.'' New York; Routledge.</ref> অধিকসংখ্যক দ্বিতীয় ঢৌৰ নাৰীবাদীয়ে মহিলাৰ সৌন্দৰ্যৰ সেইসমূহ মানদণ্ডক প্ৰত্যাখ্যান কৰে যিবোৰক তেওঁলোকে সংকীৰ্ণ বুলি গণ্য কৰে। তেওঁলোকৰ মতে এইবোৰ মহিলাৰ বশীকৰণ আৰু বস্তুনিষ্ঠকৰণৰ বাবে সৃষ্টি কৰা হৈছে আৰু প্ৰজনন প্ৰতিযোগিতা তথা মহিলাৰ নিজৰ নান্দনিকতাৰদ্বাৰা স্ব-পৰিচালিত হয়।<ref>{{cite web |url=https://newhumanist.org.uk/1781 |title=Sally Feldman – Heights of madness |date=May 7, 2008 |publisher=New Humanist |access-date=November 13, 2011 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> আনহাতে, 'লিপষ্টিক ফেচমিনিষ্ট' আৰু কিছুমান তৃতীয় ঢৌৰ নাৰীবাদীয়ে তৰ্ক কৰে যে নাৰীবাদে নাৰীসুলভ সংস্কৃতি আৰু পৰিচয়ক অৱমূল্যায়ন কৰা উচিত নহয়। তেওঁলোকৰ মতে নাৰীসুলভ পৰিচয়ৰ প্ৰতীকসমূহ যেনে মেক-আপ, আবেদনময়ী সাজ-পোছাক আৰু যৌন আকৰ্ষণ উভয় লিংগৰ বাবে বৈধ আৰু সবলীকৰণৰ ব্যক্তিগত পছন্দ হ’ব পাৰে।<ref>Scanlon, Jennifer, Bad girls go everywhere: the life of Helen Gurley Brown, Oxford University Press US, 2009, {{ISBN|0-19-534205-4}}, {{ISBN|978-0-19-534205-5}}</ref><ref>Joanne Hollows; Rachel Moseley (February 17, 2006). Feminism in popular culture. Berg Publishers. p. 84. {{ISBN|978-1-84520-223-1}}. https://books.google.com/books?</ref> জুলিয়া চেৰানোৱে লক্ষ্য কৰিছে যে পুৰুষসুলভ গুণ থকা ছোৱালী আৰু মহিলাসকলে নাৰীসুলভ ল’ৰা আৰু পুৰুষৰ তুলনাত বহু কম সামাজিক অননুমোদনৰ সন্মুখীন হয়, যাৰ বাবে তেওঁ লিংগবাদক দোষাৰোপ কৰে। চেৰানোৱে যুক্তি দিছে যে মহিলাসকলে পুৰুষৰ দৰে হ’ব বিচৰাটো এই ধাৰণাটোৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ যে সমসাময়িক সংস্কৃতিত নাৰীত্বতকৈ পুৰুষত্বক অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। আনহাতে পুৰুষে নাৰীত্বৰ স্বাৰ্থত পুৰুষত্ব ত্যাগ কৰিবলৈ ইচ্ছুক হোৱাটোৱে পুৰুষৰ শ্ৰেষ্ঠত্বৰ ধাৰণাটোৰ লগতে পুৰুষ আৰু মহিলা বিপৰীত হ’ব লাগে নামৰ ধাৰণাটোক পোনপটীয়াকৈ ভাবুকি প্ৰদান কৰে। চেৰানোৱে তেওঁৰ থিচিছৰ সমৰ্থনত কয় যে পুৰুষসুলভ পোছাক পিন্ধা মহিলাৰ তুলনাত নাৰীসুলভ পোছাক পিন্ধা পুৰুষ ক্ৰছ-ড্ৰেচাৰসকলে অধিক ৰাজহুৱা পৰীক্ষা আৰু ঘৃণাৰ সন্মুখীন হয়। লগতে গৱেষণাই দেখুৱাইছে যে মাক-দেউতাকে বাৰ্বি পুতলা আৰু বেলে নৃত্য ভাল পোৱা বা নখ পলিচ লগোৱা পুত্ৰৰ প্ৰতি নেতিবাচক সঁহাৰি দিয়াৰ সম্ভাৱনা পুৰুষসুলভ আচৰণ কৰা জীয়ৰীৰ তুলনাত অধিক।<ref name="Serano 2007">{{cite book|last=Serano|first=Julia|title=Whipping Girl: A Transsexual Woman on Sexism and the Scapegoating of Femininity|year=2007|publisher=Seal Press|location=Berkeley|isbn=978-1580051545|url=https://www.juliaserano.com/whippinggirl.html|quote=Until feminists work to empower femininity and pry it away from the insipid, inferior meanings that plague it – weakness, helplessness, fragility, passivity, frivolity, and artificiality – those meanings will continue to haunt every person who is female and/or feminine.}}</ref>{{rp|284–292}} চেৰানোৱে উল্লেখ কৰিছে যে সঘনাই হাঁহি থকা বা অচিনাকি মানুহৰ সৈতে চকুৰ যোগাযোগ পৰিহাৰ কৰাৰ দৰে কিছুমান আচৰণক নাৰীসুলভ বুলি গণ্য কৰা হয় কাৰণ মহিলাসকলে এইবোৰ অধিক মাত্ৰাত চৰ্চা কৰে। সম্ভৱতঃ মহিলাৰ বাবে কেতিয়াবা শত্ৰুতাপূৰ্ণ হোৱা জগতখনত নিজকে খাপ খুৱাই ল’বলৈ কৰা চেষ্টাৰপৰাই এনে আচৰণবোৰৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref name="Serano 2007" />{{rp|322}} ==আৰু চাওক== {{Div col|2}} * [[:en:Butch and femme|Butch and femme]] * [[:en:Effeminacy|Effeminacy]] * [[:en:Femboy|Femboy]] * [[:en:Feminine beauty ideal|Feminine beauty ideal]] * [[নাৰী মনোবিজ্ঞান]] * [[নাৰীবাদ]] * [[নাৰীকৰণ (সমাজতত্ত্ব)]] * [[:en:Gender expression|Gender expression]] * [[:en:Gender identity|Gender identity]] * [[লিংগ দৃঢ়বদ্ধতা]] * [[লিংগভিত্তিক অধ্যয়ন]] * [[গাৰ্লি গাৰ্ল]] * [[লিপষ্টিক নাৰীবাদ]] * [[লিপষ্টিক লেচবিয়ান]] * [[:en:Marianismo|Marianismo]] * [[পুৰুষত্ব]] * [[:en:Nature versus nurture|Nature versus nurture]] * [[:en:Otokonoko|Otokonoko]] * [[:en:Sex–gender distinction|Sex–gender distinction]] * [[:en:Social construction of gender|Social construction of gender]] * [[:en:Sociology of gender|Sociology of gender]] * [[ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ]] {{Div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{Wikiquote-inline}} *{{Wiktionary-inline}} *{{Commons category-inline}} [[শ্ৰেণী:নাৰীত্ব]] 1ypmss2vszzdrgzs7rd8s5pi2i326g8 0 59418 625522 609540 2026-08-09T09:56:44Z ~2026-43614-00 51105 /* সঙ্গীত */ 625522 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = চিকমিক বিজুলী<br /> Chikmik Bijuli | image =Chikmik bijuli film.jpg | image_size = 150px | alt = | caption =চিকমিক বিজুলীৰ পোষ্টাৰ | director = [[ভূপেন হাজৰিকা]] | producer = তাৰাচান্দ বৰজাত্য, [[ভূপেন হাজৰিকা]] | writer = | screenplay = [[ভূপেন হাজৰিকা]] | story = [[ভূপেন হাজৰিকা]] | based on = | narrator = | starring = [[বিদ্যা ৰাও]]<br />[[বিজয় শঙ্কৰ]] | music = [[ভূপেন হাজৰিকা]] | choreography = | cinematography = অনিল গুপ্ত | editing = | studio = | distributor = | released = ২৮ অক্টোবৰ ১৯৬৯ | runtime = | country = [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}} | language = [[অসমীয়া]] | budget = | gross = }} '''চিকমিক বিজুলী''' ({{Lang-en| Chikmik Bijuli}}) ১৯৬৯ চনত মুক্তি পোৱা এখন [[অসমীয়া কথাছবি]]। ছবিৰ পৰিচালনা, সঙ্গীত, কাহিনী, চিত্ৰনাট্য আৰু গীত ৰচনা ভূপেন হাজৰিকাৰ। ছবিখন [[:en:Rajshri Productions|ৰাজশ্ৰী প্ৰডাকচনৰ]] [[:en:Tarachand Barjatya|তাৰাচান্দ বৰজাত্য]] আৰু কামৰূপ চিত্ৰৰ ভূপেন হাজৰিকাই যৌথভাবে প্ৰযোজনা কৰিছিল। ছবিখনৰ গীতৰ [[:en:LP record|লং প্লেয়িং ৰেকৰ্ড]] উলিওৱা হৈছিল। এইখনেই আছিল লং প্লেয়িং ৰেকৰ্ড উলিওৱা প্ৰথম অসমীয়া ছবি। তাৰোপৰি ইয়াত হিন্দী ছবিৰ বহুকেইগৰাকী অভিনেতায়ো অভিনয় কৰিছিল।<ref name="arun">{{cite book | title=100 Asomiya Chalachchitror kahini Aru Geet | publisher=Sashi-Sishu Prakashan, [[Guwahati]] | author=Arunlochan Das | year=2013 | pages=150}}</ref> ==কাহিনী== বিজুলী এজন ৱিড়িৱালাৰ জীয়ৰী। [[গুৱাহাটী]]ৰ ফাঁচীবজাৰ এলেকাত ৰহস্যময়ীৰ দৰে ঘূৰি ফুৰা, কালৈকে ভ্ৰূক্ষেপ নকৰা ছোৱালীজনী নাচে-গানে পাকৈত। নিঠৰুৱা এই ছোৱালীজনী এদিন সত্ৰীয়া নাচ শিকিলে। পিছত সেই নাচৰ স্কুলতে শিকাৰুবোৰক নাচ শিকাবলৈ ল'লে। আপত্তি আহিল। ৱিড়িৱালাৰ সৈতে পথে-ঘাটে নাচি-বাগি বিড়িৰ কেনভাচিং কৰি ফুৰা ছোৱালীজনীয়ে সত্ৰীয়া নাচ কেনেকৈ শিকাব? বিজুলী অপমানিত হয়। নাচৰ স্কুল বন্ধ হৈ গ'ল।<ref name="arun" /> চহৰৰ বিখ্যাত ব্যৱসায়ী আৰু পক্ষীৰাজ বিড়ি কোম্পানীৰ মালিক কেশ মহাজনে আৰু তেওঁৰ ঘাই পৰিচালক বনমালী শইকীয়াই কৌশলেৰে বিজুলীক বিড়ি কোম্পানীৰ প্ৰচাৰৰ অজুহাতত লৈ আহিল। থাকিব দিলে চহৰৰ বদনামী অঞ্চল এটাত। তাতেই তাইৰ সঙ্গী হ'ল বিধবা আজলী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ ভাইটি। হৰজিত সিঙৰ গেৰেজত মেকানিকৰ কাম কৰে প্ৰশান্তই। প্ৰশান্তই বিজুলীক ভাল পাই বিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু এই বিয়াত বাধা দিলে কেশ মহাজন আৰু বনমালী শইকীয়াই। কাৰণ তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্য আছিল বেলেগ।<ref name="arun" /> ==অভিনয়ত== {|width=60% |- | *[[বিদ্যা ৰাও]] *[[বিজয় শঙ্কৰ]] *প্ৰশান্ত বৰুৱা *[[কুলদা কুমাৰ ভট্টাচাৰ্য]] *[[দোস্ত হবিবুৰ ৰহমান]] *জহৰ ৰায় *[[তচদ্দুক ইউচুফ]] *ৰুমা গুহঠাকুৰতা | *শশাঙ্ক সোম *জয়ৰাজ *মনমোহন *ভোলা কাকতি *দেৱবালা চলিহা *অৰুণ ৰায় *ডেভিদ *[[ইলা কাকতি]] (নৃত্যশিল্পীৰ ৰূপত) আদি<ref name="arun" /> |} ==সঙ্গীত== ছবিৰ সঙ্গীত পৰিচালনা আৰু গীত ৰচনা ভূপেন হাজৰিকাৰ। ইয়াত [[:en:Bollywood|বলীউদ]]ৰ কণ্ঠশিল্পী [[কিশোৰ কুমাৰ]], [[মুকেশ]], [[আশা ভোছলে|আশা ভোঁচলে]] আৰু [[সুমন কল্যাণপুৰ]]েও ভূপেন হাজৰিকা আৰু জয়ন্ত হাজৰিকাৰ সৈতে গীত গাইছে।<ref name="babul">{{cite book | title=Asomiya Bolchabir Geetor Sankalan | publisher=Bani Prakash, [[Dibrugarh]] | author=Babul Das | year=1985 | pages=129}}</ref> {{Track listing | headline = গীতৰ শীৰ্ষ | extra_column = কন্ঠশিল্পী | lyrics_credits = yes | total_length = | title1 = পক্ষীৰাজ ঘোৰা খট্ খট্ খটকৈ দৌৰা, মোৰ কপাল ফটা পাখি দুখনো কটা | extra1 = [[কিশোৰ কুমাৰ]], [[ভূপেন হাজৰিকা]], [[আশা ভোঁচলে]] | lyrics1 =[[ভূপেন হাজৰিকা]] | length1 = | title2 = মৃত্যু সাৱতি সমাধি তলীতে অকলে আছোহি শুই | extra2 = [[জয়ন্ত হাজৰিকা]] | lyrics2 =[[ভূপেন হাজৰিকা]] | length2 = | title3 =ঘৰ আমাৰ মাটি হয় মাটিয়ে ঘৰ, বাটেই আমাৰ আপোন হয় আপোনেই ঘৰ | extra3 = [[মুকেশ]] | lyrics3 =[[ভূপেন হাজৰিকা]] | length3 = | title4 =মিলনৰ এই শুভক্ষণ পখিলা উৰাদি উৰে মন | extra4 = [[ভূপেন হাজৰিকা]], [[সুমন কল্যাণপুৰ]] | lyrics4 =[[ভূপেন হাজৰিকা]] | length4 = | title5 =বিজুলীৰ পোহৰ মোৰ নাই, তথাপি এন্ধাৰে মোলৈ ৰ লাগি চায় | extra5 = [[সুমন কল্যাণপুৰ]]||[[:en:Suman Kalyanpur|সুমন কল্যাণপুৰ]] | lyrics5 =[[ভূপেন হাজৰিকা]] | length5 = | title6 =চম্মা থাকিলে জৰুৰ জৰুৰ পৰোৱানা যে আহিবই | extra6 = [[ভূপেন হাজৰিকা]], [[দোস্ত হবিবুৰ ৰহমান]] | lyrics6 =[[ভূপেন হাজৰিকা]] | length6 =}} ==তথ্য উংস== {{Reflist}} {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} [[শ্ৰেণী:১৯৬০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:১৯৬৯ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] asj9egw3jqg9k407lznyr972150a2cj 0 73937 625368 603122 2026-08-08T12:55:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625368 wikitext text/x-wiki {{Short description|4th chapter of the Qur'an}} {{infobox surah |number=৪ |hizb= |subject_ayat= |sajdahs= |muqattaat= |letters= |words= |verses=১৭৬ |rukus=২৪ |juz=৪-৫ |name=আন-নিশা |time= |othernames= |othernames-ar= |classification=মদিনা |next_sura=[[আল-মা'ইদা]] ৫ |prev_sura=[[আল-ইমৰান]] ৩ |name-en=মহিলা |name-ar={{lang|ar|ٱلنِّسَاء}} |audio=}} '''আন-নিশা''' {{lang-ar|ٱلنساء}}, {{transl|ar|An-Nisāʾ}}; {{small|অৰ্থ:}} মহিলা)<ref name="Quran 4 U">{{cite web|url=http://www.quran4u.com/Tafsir%20Ibn%20Kathir/004%20Nisa.htm|title=Tafsir Ibn Kathir (English): Surah Al Nisa|work=Quran 4 U|author=Ibn Kathir|author-link=Ibn Kathir|publisher=[[Tafsir]]|access-date=23 December 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sacred-texts.com//isl/pick/004.htm|title=The Meaning of the Glorious Qur'ân,: 4. an-Nisa': Women|publisher=Sacred-texts.com|access-date=2016-05-24|archivedate=2001-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011108201633/http://www.sacred-texts.com//isl/pick/004.htm|deadurl=yes}}</ref> হৈছে [[কোৰআন|কোৰআ]]ন চতুৰ্থ অধ্যায় ([[ছূৰা]]), যাৰ ১৭৬ টা আয়াত (শ্লোক) আছে। শিৰোনামটো গোটেই অধ্যায়টোত মহিলাসকলৰ অজস্ৰ প্ৰসংগৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ ভিতৰত আছে আয়াত নং ৩৪ আৰু ১২৭-১৩০।<ref name="Haleem, M. A. S 2008">Haleem, M. A. S. Abdel. The Qur'an. New York: Oxford University Press, 2008. Print.</ref> ছূৰা আন-নিশাৰ অৰ্থ হৈছে মহিলা আৰু গোটেই ছূৰাটোত মহিলাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। == সাৰাংশ == [[চিত্ৰ:Qur'anic_Verses_(4-_94-100,_100-105)_WDL6795.pdf|thumb|ছূৰা নিশা হ'ল, মহিলাসম্পৰ্কীয় কোৰআনৰ এটা অধ্যায়।]] * '''১''' পুৰুষ আৰু তেওঁৰ চৰিত্ৰ * '''২-৫''' অনাথ, এনেধৰণৰ প্ৰতি অভিভাৱকৰ কৰ্তব্য *'''৬-১৩''' উত্তৰাধিকাৰৰ নিয়ম *'''১৪-১৫''' ব্যভিচাৰৰ শাস্তি *'''১৬-১৭''' অনুতাপ ৰখা হৈছে *'''১৮-১৯''' মহিলাৰ অধিকাৰ *'''২০-২৭''' [[বিবাহ]]ত নিষিদ্ধ আৰু আইনী ডিগ্ৰী *'''২৮-৩০''' গেমিং, ৰেপিন, আৰু [[আত্মহত্যা]] নিষিদ্ধ *'''৩১-৩৩''' মহিলাৰ ত্যাধিক স্বামীৰ শ্ৰেষ্ঠতা স্বীকৃত *'''৩৪''' পুৰুষ আৰু পত্নীৰ মীমাংসা *'''৩৫-৩৬''' পিতৃ-মাতৃ, অনাথ, দৰিদ্ৰ আদিৰ সৈতে অনুগ্ৰহ কৰি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব *'''৩৭-৪১''' ভিক্ষা দিয়াৰ ভণ্ডামিক গৰিহণা দিয়া হৈছে *'''৪২''' মাতাল আৰু দূষিত লোকসকলৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা নিষিদ্ধ *'''৪৩-৪৫''' ইহুদীউপহাসক নিন্দা কৰা হৈছে *'''৪৬-৫৩''' ক্ষমা কৰিব নোৱাৰা পাপটো আইডোলেট্ৰি কৰক *'''৫৪-৫৫''' বিশ্বাস আৰু অবিশ্বাসৰ পুৰষ্কাৰ *'''৫৬''' ট্ৰাষ্টক বিশ্বস্ততাৰে পৰিশোধ কৰিব লাগিব *'''৫৭-৬৮''' ঈশ্বৰ আৰু তেওঁৰ পাঁচনিৰ দ্বাৰা নিষ্পত্তি কৰিব লগা বিবাদ *'''৬৯-৭৪''' বিশ্বাসৰ বাবে যুঁজ দিয়াত সাৱধানতা আদি *'''৭৫-৮৪''' অবাধ্য আৰু কাপুৰুষপুনৰ প্ৰমাণিত *'''৮৫''' প্ৰণাম ঘূৰাই দিব লাগিব *'''৮৬-৯০''' ভণ্ড আৰু ধৰ্মত্যাগীসকলৰ সৈতে কৰা আচৰণ *'''৯১-৯৩''' বিশ্বাসীসকলক হত্যা বা লুণ্ঠন নকৰিব *'''৯৪-৯৯''' মুছলমান ভূমিলৈ উৰা মাৰিবলৈ গধুৰ দেশত বিশ্বাসী *'''১০০-১০২''' যুদ্ধৰ সময়ত প্ৰাৰ্থনাৰ বাবে বিশেষ আদেশ * '''১০৩''' ইছলামৰ প্ৰতি উৎসাহ ৰখাৰ বাবে উপদেশ *'''১০৪-১১৪''' জালিয়াতিৰ নিন্দা কৰা হৈছে *'''১১৫-১২৫''' আইডোলেট্ৰি আৰু ইছলামতুলনা কৰা হৈছে আদেশ দিয়া মহিলা আৰু অনাথসকলৰ সৈতে লেনদেনত *'''১২৬''' ইকুইটি *'''১২৭-১২৯''' পুৰুষ মহিলাৰ ৰক্ষক *'''১৩০-১৩২''' ঈশ্বৰক ভয় কৰিব লাগিব *'''১৩৩''' প্ৰৱঞ্চনাক নিন্দা কৰা হৈছে *'''১৩৪-১৩৮''' জন মুছলমানক স্থিৰতাৰ বাবে অনুৰোধ জনোৱা হৈছে *'''১৩৯-১৪৩''' ভণ্ডসকলক আঁতৰাই ৰাখিব লাগিব *'''১৪৪-১৫১''' ভণ্ডামি আৰু বিশ্বাসৰ পুৰষ্কাৰৰ তুলনা কৰা হৈছে *'''১৫২-১৫৪''' অহংকাৰী আৰু অবাধ্য ইহুদীধ্বংস *'''১৫৫-১৫৮''' ইহুদীসকলে মেৰী আৰু যীচুক বদনাম কৰে * '''[https://www.islamawakened.com/quran/4/159/default.htm ১৫৯]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}-[https://www.islamawakened.com/quran/4/160/default.htm ১৬০]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''' শাস্তি হিচাপে ইহুদীসকলৰ বাবে কিছুমান প্ৰকাৰৰ খাদ্য নিষিদ্ধ *'''১৬১-১৬৮''' [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদৰ]] অনুপ্ৰেৰণা আন ভৱিষ্যতবক্তাসকলৰ দৰে *'''১৬৯-১৭৪''' খ্ৰীষ্টানসকলে যীচুক ঈশ্বৰৰ পুত্ৰ আৰু ত্ৰিমূৰ্তিৰ মতবাদত বিশ্বাস কৰাৰ বাবে পুনৰ প্ৰমাণিত হৈছিল *'''১৭৫''' দূৰৰ আত্মীয়সকলৰ বাবে উত্তৰাধিকাৰৰ নিয়ম <ref>{{cite book|last1=Wherry|first1=Elwood Morris|author1-link=Elwood Morris Wherry|title=A Complete Index to Sale's Text, Preliminary Discourse, and Notes|date=1896|publisher=Kegan Paul, Trench, Trubner, and Co|location=London}} {{PD-notice}}</ref> এই মদিনান [[ছূৰা]]ৰ লক্ষ্য হৈছে [[মুছলিম|মুছলমান]]সকলৰ বাবে গ্ৰহণযোগ্য আচৰণৰ ৰূপৰেখা প্ৰস্তুত কৰি নৱগঠিত মুছলমান সম্প্ৰদায়ক সুৰক্ষা দিয়া।<ref name="archive1">[[iarchive:InTheShadeOfTheQuranSayyidQutb|Qutb, Sayyid. In the Shade of the Qur'an. 3. eBook.]] {{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://archive.org/details/InTheShadeOfTheQuranSayyidQutb |access-date=September 2, 2021 |archivedate=September 11, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150911183133/https://archive.org/details/InTheShadeOfTheQuranSayyidQutb |deadurl=unfit }}</ref> ই এক কৰ্তৃত্বশীল আইনী উৎস হিচাপে [[কোৰআন]]ৰ ভূমিকা<ref>Ernst, Carl W. How to Read the Qur'an : A New Guide, with Select Translations. Chapel Hill: The University of North Carolina Press, 2011. Ebook Library. Web. 25 Nov. 2012.</ref> আৰু সম্প্ৰদায়টোক গঢ় দিয়াৰ সামৰ্থ্যক বৰ্ণনা কৰে। চুৰাহৰ উদ্দেশ্য হৈছে মুছলমান সমাজত এতিয়া নৈতিক বুলি গণ্য নকৰা পৌত্তলিক, আৰৱ সম্প্ৰদায়ৰ পূৰ্বৰ প্ৰথাবোৰ নিৰ্মূল কৰা।<ref name="archive1" /> উদাহৰণ স্বৰূপে (৪:২- ৪), অনাথ ছোৱালীবোৰৰ সৈতে নিৰপেক্ষভাৱে লেনদেন কৰাৰ বিষয়ে এই চুৰাহৰ অংশটোৱে অনাথ ছোৱালীবোৰক তেওঁলোকৰ সম্পত্তি ল'বলৈ বিয়া কৰাই দিয়াৰ প্ৰাক-ইছলামিক আৰবী প্ৰথাক সম্বোধন কৰিছে।<ref name="ReferenceA">Haleem, M. A. S. Abdel. The Qur'an. New York: Oxford University Press, 2008. Print. 50.</ref> [[শ্বীৰ্ক]] (৪: ৪৮ আৰু ৪: ১১৬ চাওঁক)<ref name="Quran 4 U" /> ইয়াক অবিশ্বাসৰ আটাইতকৈ বেয়া প্ৰকাৰ বুলি ধৰা হয়, আৰু কোৰআনত ইয়াক একমাত্ৰ পাপ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে যাক ঈশ্বৰে ক্ষমা নকৰে।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://referenceworks.brillonline.com/browse/encyclopaedia-of-islam-2/alphaRange/Sh%20-%20Sn/S?s.start=300 |access-date=2021-09-02 |archivedate=2023-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407210257/https://referenceworks.brillonline.com/browse/encyclopaedia-of-islam-2/alphaRange/Sh%20-%20Sn/S?s.start=300 |deadurl=yes }}</ref> বিষয়গতভাৱে, "আন-নিশা"-এ কেৱল মহিলাৰ বিষয়ে চিন্তাই নহয়, লগতে উত্তৰাধিকাৰ, বিবাহ আইন, শিশু আৰু অনাথসকলৰ সৈতে কেনেদৰে মোকাবিলা কৰিব লাগে, আইনী আচৰণ, আত্মৰক্ষা (জিহাদ), মুছলমান সম্প্ৰদায় আৰু কিতাপখনৰ লোকসকলৰ মাজৰ সম্পৰ্ক, যুদ্ধ আৰু খ্ৰীষ্টান হিচাপে ঈশ্বৰৰ পুত্ৰৰ পৰিৱৰ্তে ভৱিষ্যতবক্তা হিচাপে যীচুৰ ভূমিকাৰ বিষয়েও আলোচনা কৰে।<ref name="archive1" /> তদুপৰি, যুদ্ধৰ বিষয়ে আলোচনা কৰাৰ সময়ত, এই ছূৰাহে মুছলমান সম্প্ৰদায়ক যুদ্ধত দুৰ্বল লোকসকলৰ বাবে যুঁজিবলৈ উৎসাহিত কৰে,<ref name="ReferenceA" /> ৪:৭৫ আয়াতত এইদৰে কোৱা হৈছে: ''"আপুনি কিয় ঈশ্বৰৰ উদ্দেশ্যত আৰু সেই নিপীড়িত পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুসকলৰ বাবে যুঁজ দিয়া উচিত নহয়, যিসকলে চিঞৰি চিঞৰি কৈছিল, 'প্ৰভু, আমাক এই চহৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰক, যাৰ লোকসকল অত্যাচাৰকাৰী! আপোনাৰ অনুগ্ৰহৰ দ্বাৰা, আমাক এজন ৰক্ষক দিয়ক আৰু আমাক এজন সহায়ক দিয়ক!'?''<ref>Haleem, M. A. S. Abdel. The Qur'an. New York: Oxford University Press, 2008. Print. 57.</ref> ছূৰাটোৱে প্ৰাৰম্ভিক মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ দ্বাৰা সন্মুখীন হোৱা বহুতো সমস্যাৰ সমাধান কৰে আৰু সম্প্ৰদায়টোৱে সন্মুখীন হোৱা প্ৰত্যাহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি দিয়ে। ছূৰাত সম্বোধন কৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সমস্যা আৰু চুৰাৰ দৈৰ্ঘ্যই সাহিত্যিক গাঁথনিত বিভক্ত কৰাটো কঠিন কৰি তোলে। অৱশ্যে, ছূৰাৰ প্ৰতিটো শাখাত থকা বিষয়বস্তুৰ অধ্যয়নৰ ওপৰত আধাৰিত কৰি, Amīn আহচান Islāhī ছূৰাক তিনিটা বিষয়ভিত্তিক শাখাত বিভক্ত কৰে: সামাজিক সংস্কাৰ, ইছলামিক সম্প্ৰদায় আৰু ইয়াৰ বিৰোধীসকল, আৰু এটা সিদ্ধান্ত।<ref>Boullata, Issa J. Literary Structures of Religious Meaning in the Qur'an. Richmond: Curzon Press, 2000. eBook. 29</ref> মাছিয়াছ জাহনিচাৰে এই ছূৰাহৰ গাঁথনি চোৱাৰ এক বিকল্প উপায় উপস্থাপন কৰিছে। তেওঁ দাবী কৰে যে এই ছূৰাৰ কেন্দ্ৰীয় বিষয়বস্তু হৈছে খ্ৰীষ্টানসকলৰ সম্বোধন। সমান্তৰাল, পুনৰাবৃত্তি, আৰু আঙুঠিৰ গঠনৰ দৰে সঁজুলিৰ ওপৰত আধাৰিত কৰি তেওঁ ছূৰাৰ গাঁথনি পৰীক্ষাৰ ওপৰত আধাৰিত কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে।<ref name="Ernst, Carl W 2011">Ernst, Carl W. How to Read the Qur'an : A New Guide, with Select Translations. Chapel Hill: The University of North Carolina Press, 2011. Ebook Library. Web. 25 Nov. 2012. 190.</ref> অৱশ্যে, কাৰ্ল আৰ্নষ্টে স্বীকাৰ কৰে যে এনে বিস্তৃত ছূৰাবোৰৰ গঠন অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে বুজিবলৈ এই ধৰণৰ গাঁথনিগত বিশ্লেষণত অধিক কাম কৰাৰ প্ৰয়োজন।<ref name="Ernst, Carl W 2011" /> কোৰআন আৰু মহিলা, আমিনা ৱাদুদে কোৰআৰ ব্যাখ্যাক তিনিটা শ্ৰেণীত স্থান দিছে: পৰম্পৰাগত, প্ৰতিক্ৰিয়াশীল আৰু সামগ্ৰিক।<ref>Wadud, Amina. Qur'an and Woman: Rereading the Sacred Texts from a Woman's Perspective. New York: Oxford University Press, 1999. Print. 1.</ref> ছূৰা হ'ল যি ধৰণৰ ব্যাখ্যা প্ৰযোজ্য হয় সেইটোৱে মুছলমান সমাজৰ ভিতৰত মহিলাৰ ভূমিকাৰ ওপৰত এজনৰ দৃষ্টিভংগীক যথেষ্ট প্ৰভাৱিত কৰে। তৃতীয় পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰি, এক সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগীয়ে কোৰআনৰ নাৰীবাদী পঢ়াৰ অনুমতি দিয়ে,<ref>Wadud, Amina. Qur'an and Woman: Rereading the Sacred Texts from a Woman's Perspective. New York: Oxford University Press, 1999. Print. 3.</ref> যিটো নিশাৰ বাবে বিশেষভাৱে প্ৰাসংগিক আৰু এই ছূৰাৰ বুজাবুজিক নতুন ৰূপ দিব পাৰে। == শ্ৰেণীবিভাজন == বিশ্বাস কৰা প্ৰকাশৰ সময় আৰু প্ৰাসংগিক পৃষ্ঠভূমিসম্পৰ্কে (আশাব-আল-নুজুl)<ref name="Haleem, M. A. S 2008" /> এইটো মুহাম্মাদ হুছাইন তাবাতাবায়ে নিশ্চিত কৰা অনুসৰি এটা মদিনান ছূৰা, যিয়ে কয় যে বিষয়বস্তুৰ ওপৰত আধাৰিত কৰি হিজৰাৰ পিছত ছূৰাটো নিশ্চয় প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>“Tafsir Al-Mizan - An Exegesis of the Holy Quran by the Late Allamah Muhammad Hussain Tabatabai.” Web. 25 Nov. 2012.</ref> যদিও ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত আধাৰিত ছূৰাৰ Nöldeke শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি, Nisā সাধাৰণতে চতুৰ্থ ছূৰা হিচাপে দেখা যায়, "মহিলা" প্ৰায় শততম ছূৰা হিচাপে প্ৰকাশিত হৈছিল।<ref>Robinson, Neal. Discovering the Qur'an: A Contemporary Approach to a Veiled Text. London: SCM Press LTD, 1996. Print.77.</ref> আমিৰ-আলীয়ে ইয়াক ৯৪ তম ছূৰা, আনহাতে হাৰ্জ. ওচমান আৰু ইবনে'আব্বাছে বিশ্বাস কৰে যে ই ৯২ তম।<ref name="autogenerated1">[http://www.Clay.Smith.name/Revelation_Order.doc Smith, Clay Chip. "Revelation Order of the Qur'an According to 13 Sources." A Chronological Perspective of the Qur'an. N.p.. Web. 25 November 2012.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030913131336/http://www.clay.smith.name/Revelation_Order.doc|date=13 September 2003}}</ref> জাফাৰ এচ-চাদিকে ইয়াক ৯১ তম ছূৰাহে প্ৰকাশ কৰাৰ দৰে ৰাখে।<ref name="autogenerated1" /> অনাথ সম্পৰ্কীয় আইনৰ ওপৰত আধাৰিত কৰি, উহুদ যুদ্ধত বহুতো মুছলমান নিহত হোৱাৰ পিছত ছূৰাহটো সম্ভৱতঃ প্ৰকাশ পাইছিল, যাৰ ফলত নতুন মুছলমান সম্প্ৰদায়ত অসংখ্য নিৰ্ভৰশীল লোক ৰৈ গৈছিল।<ref>Robinson, Neal. Discovering the Qur'an: A Contemporary Approach to a Veiled Text. London: SCM Press LTD, 1996. Print. 80.</ref> সেয়েহে, ইছলামিক বৰ্ষপঞ্জী অনুসৰি প্ৰায় তিনি বছৰৰ ভিতৰত এই উন্মোচন আৰম্ভ হৈছিল, কিন্তু আঠ বছৰলৈকে সম্পূৰ্ণ হোৱা নাছিল।<ref name="archive1" /> ফলস্বৰূপে, কোৰআনৰ দ্বিতীয় দীৰ্ঘতম এই ছূৰাৰ কিছু অংশ "পৰীক্ষা কৰা মহিলা", ছূৰা ৬০ ৰ কিছু অংশৰ সৈতে একেলগে প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="archive1" /> অৱশ্যে, ছূৰাবোৰে কিছুমান বিষয়গত সমন্বয় দেখুৱাইছে, যদিও ইয়াৰ অসংলগ্ন আৰু চলি তৎক্ষণাৎ প্ৰকাশিত হৈছে।<ref>Tafsir Al-Mizan - An Exegesis of the Holy Quran by the Late Allamah Muhammad Hussain Tabatabai.” Web. 25 Nov. 2012.</ref> তদুপৰি, সামগ্ৰিকভাৱে কোৰআনৰ ভিতৰত এই ছূৰা স্থাপনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, নীল ৰবিনছনে তেওঁ ছূৰাৰ "ডভটেইলিং" (dovetailing) বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Robinson, Neal 1996">Robinson, Neal. Discovering the Qur'an: A Contemporary Approach to a Veiled Text. London: SCM Press LTD, 1996. Print. 266.</ref> গাঁথনিৰ এই ধাৰণাটোৰ ওপৰত আধাৰিত কৰি, এটা ছূৰা এটা বিষয়ৰ সৈতে সমাপ্ত হয় যাক লগে লগে পৰৱৰ্তী ছূৰাত তুলি লোৱা হয়।<ref name="Robinson, Neal 1996" /> 'ইমৰান, সুৰা ৩'ৰ পৰিয়ালত ছূৰাৰ শেষৰ ফালে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ আলোচনা অন্তৰ্ভুক্ত আছে (৩.১৯৫)।<ref name="Robinson, Neal 1996" /> এই বিষয়বস্তুটো ছূৰা ৪-ৰ আৰম্ভণিতে অব্যাহত আছে:<ref name="Robinson, Neal 1996" /> ''"মানুহে, আপোনাৰ প্ৰভুৰ প্ৰতি সতৰ্ক হওঁক, যিয়ে আপোনাক একক [[আত্মা]]ৰ পৰা সৃষ্টি কৰিছিল, আৰু ইয়াৰ পৰা ইয়াৰ সঙ্গী সৃষ্টি কৰিছিল, আৰু তেওঁলোকৰ যুটিৰ পৰা অগণন পুৰুষ আৰু মহিলাদূৰলৈ বিয়পি পৰিছিল; ঈশ্বৰৰ প্ৰতি সতৰ্ক হওঁক, যাৰ নামত আপুনি ইজনে সিজনক অনুৰোধ কৰে।"''<ref>Haleem, M. A. S. Abdel. The Qur'an. New York: Oxford University Press, 2008. Print. 50</ref> এই ডভটেইলিংয়ে ছূৰাবোৰ অৰ্ডাৰ দিয়াত জড়িত এক জটিল সম্পাদকীয় প্ৰক্ৰিয়াসূচিত কৰিব পাৰে।<ref>Robinson, Neal. Discovering the Qur'an: A Contemporary Approach to a Veiled Text. London: SCM Press LTD, 1996. Print. 270.</ref> == এক্সেজেচিছ == === ৩ বিবাহ আৰু দাসত্বৰ প্ৰতিষ্ঠান === {{main|ইছলামত বিবাহ।|ইছলামত পলিগাইনি|আপোনাৰ সোঁ হাতৰ কি আছে}}{{quote|আৰু যদি আপুনি ভয় কৰে যে আপুনি অনাথ ছোৱালীবোৰৰ সৈতে ন্যায়সঙ্গতভাৱে মোকাবিলা কৰিব নোৱাৰিব, তেনেহ'লে আপোনাৰ পচন্দৰ (আন) মহিলা, দুই বা তিনি বা চাৰিগৰাকীক বিয়া কৰাব; কিন্তু যদি আপুনি ভয় কৰে যে আপুনি ন্যায়সঙ্গতভাৱে (তেওঁলোকৰ সৈতে) মোকাবিলা কৰিব নোৱাৰিব, তেনেহ'লে কেৱল এজন বা (বন্দী আৰু সেৱক) যিটো আপোনাৰ সোঁ হাতৰ ওচৰত আছে। সেইটো আপোনাক টা'উলুৰ পৰা প্ৰতিহত কৰিব।<ref name = "Quran 4 U"/>{{rp|4:3}}<ref>{{cite web|url= https://www.islamawakened.com/quran/4/3/ |title=Quran 4:3 Translation Yusuf Ali (Orig. 1938) |work=Islam Awakened|access-date=22 January 2020}}</ref>}}মামলুক যুগৰ এজন পণ্ডিত ইবন কাথিৰৰ 'ব্যাখ্যা' (টাফিৰ)ত এই শ্লোকটোৰ এক বিতং ব্যাখ্যা দিয়া হৈছে :{{quote|৪:৩ যদি আপুনি ভয় কৰে যে আপুনি একাধিক বিবাহ কৰি আপোনাৰ পত্নীৰ মাজত ন্যায় কৰিব নোৱাৰিব, তেন্তে কেৱল এগৰাকী পত্নীক বিয়া কৰাব, বা কেৱল মহিলা বন্দীৰ সৈতে নিজকে সন্তুষ্ট কৰিব নোৱাৰিব।<ref name = "Quran 4 U"/>{{rp|4:3}}}}আল-জালালাইনে মতে:{{quote|৪: ৩ প্ৰত্যেক পুৰুষে দুই বা তিনি বা চাৰিটা বিয়া কৰিব পাৰে কিন্তু ইয়াক অতিক্ৰম নকৰে; কিন্তু যদি আপুনি ভয় কৰে যে আপুনি তেওঁলোকৰ ব্যয় আৰু ব্যক্তিগত অংশৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ প্ৰতি ন্যায়সঙ্গত নহ'ব; তাৰ পিছত কেৱল এজনক বিয়া কৰাওক বা নিজকে [[আপোনাৰ সোঁ হাতৰ কি অধিকাৰ আছে|আপোনাৰ সোঁ হাতৰ কি আছে]] দাসীছোৱালীৰ মাজত সীমাবদ্ধ ৰাখক কিয়নো এইবোৰৰ পত্নীৰ সমান অধিকাৰ নাই; এনেদৰে কেৱল চাৰি বা কেৱল এজনীৰ বিয়া কৰা বা দাসী ছোৱালীৰ আশ্ৰয় লোৱাৰ দ্বাৰা এইটো অধিক ভাল যে আপুনি অন্যায় নকৰিব যে আপুনি অসামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহ'ব।<ref name="Al-Jalalayn">{{cite web|url= https://www.altafsir.com/Tafasir.asp?tMadhNo=0&tTafsirNo=74&tSoraNo=4&tAyahNo=3&tDisplay=yes&UserProfile=0&LanguageId=2 |title= The Tasfirs - Al-Jalalayn|author=Al-Jalalayn|author-link=Tafsir al-Jalalayn|date=2017 |work=Altafsir.com|access-date=10 February 2020}}</ref>}} === ১৫-১৬ বেআইনী যৌন সম্ভোগ === {{See also|যৌন}}৪:১৫-১৬ আয়াতত বেআইনী যৌন সম্ভোগৰ শাস্তিৰ বাবে প্ৰথম, প্ৰাথমিক নিৰ্দেশনা উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰথম শ্লোকটো মহিলাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। নিৰ্ধাৰিত শাস্তিটো আছিল পৰৱৰ্তী নিৰ্দেশনা প্ৰকাশ নোহোৱালৈকে তেওঁলোকক সীমাবদ্ধ ৰখা। দ্বিতীয় শ্লোকটো (অৰ্থাৎ ১৬) দুয়োটা লিংগৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। আদেশটোত উল্লেখ কৰা হৈছে যে তেওঁলোকক শাস্তি দিয়া উচিত - অৰ্থাৎ, তেওঁলোকক প্ৰহাৰ কৰা উচিত আৰু ৰাজহুৱাভাৱে ধিক্কাৰ দিয়া উচিত। পিছত, আন এটা আদেশ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল (ছূৰা [[আন-নূৰ]] আয়াত ২৪:২) যিয়ে নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল যে পুৰুষ আৰু মহিলা দুয়োকে এশটা চাবুক দিব লাগে।<ref>{{cite web|url=https://www.islamicstudies.info/tafheem.php?sura=4&verse=15&to=16|title=Towards Understanding the Quran|work=Islamic Foundation UK|access-date=8 December 2019|archivedate=25 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230625064006/https://www.islamicstudies.info/tafheem.php?sura=4&verse=15&to=16|deadurl=yes}}</ref> === ২২-২৩ ইনচেষ্ট === {{Main|মহৰম}}আয়াত ৪:২২-২৩ আয়াতত উল্লেখ কৰা হৈছে যে পৰিয়ালৰ ভিতৰত কোনো শ্ৰেণীৰ মহিলাৰ সৈতে বিবাহ বা যৌন সম্ভোগক হাৰাম বুলি গণ্য কৰা হ'ব।<ref>{{cite web|url=https://www.islamawakened.com/quran/4/22/|title=Quran 4:22 Translation Yusuf Ali (Orig. 1938)|work=Islam Awakened|access-date=20 March 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.islamawakened.com/quran/4/23/|title=Quran 4:23 Translation Yusuf Ali (Orig. 1938)|work=Islam Awakened|access-date=20 March 2020}}</ref> এই সম্পৰ্ক আৰু সীমাবদ্ধতাবোৰ তাফিৰ আল-জালালাইনৰ ভিতৰত সংজ্ঞায়িত আৰু বিস্তৃত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.altafsir.com/Tafasir.asp?tMadhNo=1&tTafsirNo=74&tSoraNo=4&tAyahNo=22&tDisplay=yes&UserProfile=0&LanguageId=2|title=The Tasfirs Verse 4:22|author=al-Jalalayn|author-link=Tafsir al-Jalalayn|work=altafsir.com|access-date=20 March 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.altafsir.com/Tafasir.asp?tMadhNo=1&tTafsirNo=74&tSoraNo=4&tAyahNo=23&tDisplay=yes&UserProfile=0&LanguageId=2|title=The Tasfirs Verse 4:23|author=al-Jalalayn|author-link=Tafsir al-Jalalayn|work=altafsir.com|access-date=20 March 2020}}</ref> === ৩৪ তেওঁলোকক উপদেশ দিয়ক, নিৰ্বাসিত কৰক আৰু প্ৰচণ্ড আঘাত কৰক === {{Main article|আন-নিশা, ৩৪}}{{quote|৪:৩৪ পুৰুষসকল হৈছে মহিলাসকলৰ ৰক্ষক আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণকাৰী, কিয়নো আল্লাহই তেওঁলোকৰ মাজৰ এজনক আনজনক উৎকৃষ্ট কৰি তুলিছে, আৰু কিয়নো তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ সামৰ্থ্যৰ পৰা (তেওঁলোকক সমৰ্থন কৰিবলৈ) ব্যয় কৰে। সেয়েহে ধাৰ্ম্মিক মহিলাসকল হৈছে কানিতাত আৰু স্বামীৰ অনুপস্থিতিত ৰক্ষা কৰে যিটো আল্লাই তেওঁলোকক সুৰক্ষা দিবলৈ আদেশ দিয়ে। সেই মহিলাসকলৰ বিষয়ে যাৰ ফালৰ পৰা আপুনি বেয়া আচৰণ দেখিছে, তেওঁলোকক উপদেশ দিছে, আৰু তেওঁলোকক তেওঁলোকৰ বিচনাত এৰি দিছে, আৰু তেওঁলোকক প্ৰহাৰ কৰিছে, কিন্তু যদি তেওঁলোকে আজ্ঞাকাৰী হৈ ঘূৰি আহে, তেন্তে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে কোনো উপায় বিচৰা নাই। নিশ্চিতভাৱে, আল্লাহ হ'ল এভাৰ মোষ্ট হাই, মোষ্ট গ্ৰেট।<ref name = "Quran 4 U"/>{{rp|4:34}}<ref>{{Cite web|url=https://quran.com/4/34|title = Surah An-Nisa - 34}}</ref>}}মূল আৰবী ৪:৩৪ ৰ কেইবাটাও ব্যাখ্যা আছে।<ref>{{cite web|url=http://tanzil.net/#4:34|title=Surat Al Nisaa 4:34|work=Tanzil.net|access-date=19 February 2020}}</ref> ইছলামৰ বিশ্বকোষ আৰু মুছলিম বিশ্বই কোৰআনৰ আটাইতকৈ কম সমতাবাদী আয়াত ৪:৩৪ আয়াত বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/EncyclopediaOfIslamAndTheMuslimWorld_411|title=The Encyclopedia of Islam and the Muslim World Vol 1|author=Martin, Richard C|page=267|date=2004|work=[[Gale (publisher)|Thomson Gale]]|access-date=7 May 2020}}</ref> কিছুমান মুছলমান, যেনে ইছলামিক নাৰীবাদী গোটে যুক্তি দিয়ে যে মুছলমান পুৰুষসকলে ঘৰুৱা হিংসাৰ অজুহাত হিচাপে পাঠটো ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="issue">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/20/AR2006102001261.html|title=Clothes Aren't the Issue|last=Nomani|first=Asra Q.|date=October 22, 2006|work=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922033032/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/20/AR2006102001261_2.html?noredirect=on|archive-date=2018-09-22|url-status=live}}</ref> === ৪৮ মূৰ্তিবিদ্যা আৰু বহুধৰ্ম === {{Main|শিৰ্ক (ইছোলম)}}{{quote|৪:৪৮ আয়াতত, আল্লাহই ক্ষমা নকৰে যে তেওঁৰ সৈতে (উপাসনাত) অংশীদাৰ স্থাপন কৰা উচিত, কিন্তু তেওঁ কাক বিচাৰে তাৰ বাহিৰে ক্ষমা কৰে; আৰু যিজনে উপাসনাত আল্লাৰ সৈতে অংশীদাৰ স্থাপন কৰে, তেওঁ সঁচাকৈয়ে এক প্ৰচণ্ড পাপ উদ্ভাৱন কৰিছে।<ref name = "Quran 4 U"/>{{rp|4:48}}}}তাফিৰ, ইবন কাথিৰে কয়, "আল্লাহই ক্ষমা নকৰে যে তেওঁৰ সৈতে অংশীদাৰ স্থাপন কৰিব লাগে (উপাসনাত), অৰ্থাৎ, তেওঁ এজন সেৱকক লগ পালে তেওঁ ক্ষমা নকৰে যেতিয়া তেওঁ তেওঁৰ সৈতে অংশীদাৰসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক ৰাখে"<ref name="Quran 4 U" />{{rp|4:48}} পবিত্ৰ কোৰআনৰ পোহৰত আলোকিত ভাষ্যত কোৱা হৈছে, "বহুত্ববাদ হৈছে পাপৰ আটাইতকৈ বেয়া ৰূপ আৰু ই ঈশ্বৰৰ ক্ষমাৰ বিৰুদ্ধে এক বাধা।"<ref>{{cite web|url=https://www.al-islam.org/printpdf/book/export/html/29333|title=An Enlightening Commentary into the Light of the Holy Qur'an vol. 4|page=47|work=Al Islam.org|access-date=16 March 2020}}</ref> === ৫৯ আজ্ঞাকাৰী পদ === {{Main|আজ্ঞাকাৰী আয়াত}}{{quote|৪:৫৯ "হে বিশ্বাস কৰা! আল্লাহৰ আজ্ঞা পালন কৰক, আৰু বাৰ্তাবাহক আৰু আপোনালোকৰ মাজত কৰ্তৃত্বৰ অভিযোগ থকা সকলক মানি লওক। যদি আপুনি নিজৰ মাজত যিকোনো বস্তুত পাৰ্থক্য ৰাখে, ইয়াক আল্লাহ আৰু তেওঁৰ বাৰ্তাবাহকলৈ প্ৰেৰণ কৰক, যদি আপুনি আল্লাহ আৰু অন্তিম দিনত বিশ্বাস কৰে: সেয়া সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ, আৰু চূড়ান্ত সংকল্পৰ বাবে আটাইতকৈ উপযুক্ত।<ref name = "Quran 4 U"/>{{rp|4:59}}}} === ৬৯ শ্বহীদ আৰু ধাৰ্ম্মিক === মুহাম্মাদ ইবনে চুলাইমানে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে আল-ছাদিকে তেওঁৰ বৃদ্ধ পিতৃ আবু মুহাম্মাদ ইবনে চুলাইমানক নিম্নলিখিত শ্লোকটোৰ বিষয়ে এইদৰে কৈছিল: "আৰু যিজনে আল্লা আৰু বাৰ্তাবাহকৰ আজ্ঞা পালন কৰে - সেইসকল তেওঁলোকৰ সৈতে থাকিব যাক আল্লাই ভৱিষ্যতবক্তা, সত্যৰ দৃঢ় নিশ্চিতকৰ্তা, শ্বহীদ আৰু ধাৰ্ম্মিকসকলৰ অনুগ্ৰহ প্ৰদান কৰিছে। আৰু সেইবোৰ সঙ্গী হিচাপে উৎকৃষ্ট।" (৪:৬৯) এইদৰে কৈছিল: "এই আয়াতত আল্লাহৰ বাৰ্ত্তাবাহক ভৱিষ্যতবক্তাসকলৰ, আৰু আমি (আহল আল-বায়ত) এই বিষয়ত সত্যবাদী আৰু শ্বহীদ আৰু আপোনালোক সকলোৱে, (আমাৰ অনুগামীসকল) ধাৰ্ম্মিক, গতিকে এই নামটো গ্ৰহণ কৰক।"<ref name="Kulayni">{{cite book|last1=al-Kulayni|first1=Muhammad ibn Ya‘qūb|title=Al-Kafi|date=2015|publisher=Islamic Seminary Incorporated|location=NY|isbn=9780991430864|edition=Volume 8}}</ref> === ৭৪-৭৬ তৰোৱালৰ পদ === {{main|Sword verses}}দীপক কুথাৰ মতে, "জিহাদৰ প্ৰচাৰকসকলৰ দ্বাৰা অবিশ্বাসীসকলৰ (দাৰ উল কুফ্ৰ) বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাৰ বেছিভাগ ধৰ্মীয় ন্যায্যতা কোৰাণৰ "তৰোৱালৰ আয়াত"ৰ ওপৰত আধাৰিত।<ref>{{cite book|title=Understanding terrorism and political violence: the life cycle of birth, growth, transformation, and demise|first=Dipak K.|last=Gupta|publisher=Taylor & Francis|year=2008|page=232|url=https://books.google.com/books?id=a5S8tAyPuQwC&pg=PA232|isbn=9780203930274}}</ref> (পৰম্পৰাগতভাৱে মুছলমানসকলে "তৰোৱালৰ পদ্য"ৰ কথা কয়, একক, অৰ্থাৎ। {{cite quran|9|5|s=r}}). {{cite quran|4|76|s=r}} ইয়াত হিংসাৰ সমৰ্থন ৰখাৰ বাবে ব্যাখ্যা কৰিব পৰা পাঠাংশ আছে,<ref name="globalpolitician">{{cite web|last=Roy|first=Saberi|title=Islam, Islamic Fundamentalism and Islamic Terrorism|url=http://www.globalpolitician.com/print.asp?id=3084|publisher=Globalpolitician|access-date=17 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015005435/http://www.globalpolitician.com/print.asp?id=3084|archive-date=15 October 2013|archivedate=15 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015005435/http://www.globalpolitician.com/print.asp?id=3084|deadurl=yes}}</ref> ইবনে কাথিৰৰ মতে:{{quote|গতিকে যিসকলে এই পৃথিৱীৰ জীৱনক ইয়াৰ পিছত, আল্লাহৰ কাৰণে ব্যৱসায় কৰে, আৰু যিজনে আল্লাহৰ কাৰণে যুঁজ দিয়ে, আৰু হত্যা কৰা হয় বা বিজয় লাভ কৰে, আমি তেওঁক এক ডাঙৰ পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰিম। আৰু আপোনাৰ কি সমস্যা হৈছে যে আপুনি আল্লাহৰ কাৰণে নহয়, আৰু পুৰুষ, মহিলা আৰু শিশুসকলৰ মাজত দুৰ্বল, দুৰ্ব্যৱহাৰ আৰু নিপীড়িত লোকসকলৰ বাবে যুঁজ দিয়ে, যাৰ কান্দোন হৈছে: "আমাৰ প্ৰভু! আমাক এই চহৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰক যাৰ লোকসকল অত্যাচাৰকাৰী; আৰু আপোনাৰ পৰা আমাৰ বাবে ডাঙৰ-দীঘল হওঁক যি আপোনালোকৰ পৰা সুৰক্ষা দিব, আৰু আমাক আপোনাৰ পৰা ডাঙৰ-দীঘল কৰিব যি বিশ্বাস কৰা, আল্লাৰ কাৰণত যুঁজ দিয়া, আৰু যিসকলে অবিশ্বাস কৰে, তেওঁলোকে [[তাঘুত]]ৰ কাৰণে যুঁজ দিয়াত সহায় কৰিব। গতিকে [[শায়তান]]ৰ বন্ধুবৰ্গৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়ক; সঁচাকৈয়ে দুৰ্বল হৈছে শায়তানৰ প্লট।<ref name = "Quran 4 U"/>{{rp|Verse 4.74 - 4:76}}}}তাফিৰ ইবন কাথিৰে কয়, "সেয়েহে, বিশ্বাসীসকলে আল্লাহৰ আজ্ঞাকাৰীতা আৰু তেওঁৰ আনন্দ লাভ কৰিবলৈ যুঁজ দিয়ে, আনহাতে অবিশ্বাসীসকলে শায়তানৰ আজ্ঞাকাৰীতাত যুঁজ দিয়ে। আল্লাহই তেতিয়া বিশ্বাসীসকলক তেওঁৰ শত্ৰুৰ সৈতে যুঁজিবলৈ উৎসাহিত কৰে।"<ref name="Quran 4 U" />{{rp|4.74 - 4:75}} ইছলামে আত্মৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত যুদ্ধ (কোৰআন ২২:৩৯), ইছলামৰ প্ৰতিৰক্ষা (ইয়াক বিয়পোৱাৰ সলনি), যিসকলক বলপূৰ্বক ভাৱে ঘৰৰ পৰা আঁতৰাই দিয়া হৈছে তেওঁলোকক সুৰক্ষা দিবলৈ অনুমতি দিয়ে কিয়নো তেওঁলোক মুছলমান (কোৰআন ২২:৪০), আৰু নিপীড়িত নিৰীহলোকক সুৰক্ষা দিবলৈ (কোৰআন ৪:৭৫)। "অতীতৰ কিছুমান মুছলমান চিন্তাবিদ আৰু আজি কিছুমান মৌলবাদী মুছলমান . . . (আয়াত ৪:৭৬ ৰ বিষয়ে কৈছে) . . . তথাকথিত 'তৰোৱালৰ আয়াতসমূহ'ত কেৱল প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে যুদ্ধৰ অনুমতি দিয়া আয়াতবোৰ "বাতিল" কৰা হৈছে (বাতিল কৰা হৈছে)। তেওঁলোকে অবিশ্বাসীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধক ইছলাম বিয়পোৱাৰ এক সঁজুলি হিচাপে ন্যায়সঙ্গত কৰিবলৈ এই 'তৰোৱালৰ আয়াত' ব্যৱহাৰ কৰিছিল।" কিন্তু সম্পূৰ্ণ আৰু সীমাহীন সংঘৰ্ষৰ ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে অইছলামিক (কোৰআনৰ অন্যান্য আয়াত অনুসৰি)।<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/islamethics/war.shtml|title=Religions|work=[[BBC]]|access-date=24 December 2019}}</ref> === ৮৯-৯০ আপুনি য'তেই তেওঁলোকক বিচাৰি পায় তেওঁলোকক হত্যা কৰক === {{quote|৪:৮৯ তেওঁলোকে বিচাৰে যে আপুনি বিশ্বাসক প্ৰত্যাখ্যান কৰে আৰু এনেদৰে আপুনি সকলোসমান হয় (ইজনে সিজনৰ দৰে)। গতিকে আল্লাৰ পথত প্ৰব্ৰজন নকৰালৈকে তেওঁলোকৰ পৰা আৱলিয়াক নল'ব। কিন্তু যদি তেওঁলোকে ঘূৰি যায়, তেওঁলোকক লওঁক (ধৰি ৰাখক) আৰু আপুনি তেওঁলোকক য'তেই বিচাৰি পায় তেওঁলোকক হত্যা কৰক, আৰু তেওঁলোকৰ পৰা আউলিয়া বা সহায়ক নিলয়।}}{{quote|৪:৯০ যিসকলে এটা গোটত যোগদান কৰে, আপোনাৰ আৰু যাৰ মাজত এক চুক্তি (শান্তিৰ) আছে, বা যিসকলে আপোনাৰ সৈতে যুঁজ দিয়াৰ লগতে নিজৰ লোকৰ সৈতে যুঁজ দিয়াত বাধা দি আপোনাৰ ওচৰলৈ যায়। যদি আল্লাহই ইচ্ছা কৰিছিল, তেন্তে তেওঁ তেওঁলোকক আপোনাৰ ওপৰত ক্ষমতা প্ৰদান কৰিলেহেঁতেন, আৰু তেওঁলোকে আপোনাৰ সৈতে যুঁজিলেহেঁতেন। সেয়েহে, যদি তেওঁলোকে আপোনাৰ পৰা প্ৰত্যাহাৰ কৰে, আৰু আপোনাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ নিদিয়ে, আৰু আপোনাক শান্তি প্ৰদান কৰে, তেন্তে আল্লাহই তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে আপোনাৰ বাবে কোনো উপায় প্ৰস্তুত কৰা নাই।<ref name = "Quran 4 U"/>{{rp|4:89–90}}}}[[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদে]] তেওঁৰ সঙ্গীসকলক এই ব্যক্তিসকলক সহায়ক বা অভিভাৱক হিচাপে লোৱা পৰিহাৰ কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Kulayni" /> আল-আওফিয়ে ইবন আব্বাছৰ পৰা প্ৰতিবেদন দিছিল, যদি তেওঁলোকে হিজৰ ত্যাগ কৰে, আস-ছুদ্দীয়ে কৈছিল যে আয়াত এই অংশটোৰ অৰ্থ হৈছে, "যদি তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ অবিশ্বাসক ৰাজহুৱা কৰে আৰু আপুনি তেওঁলোকক য'তেই বিচাৰে তেওঁলোকক হত্যা কৰে, আৰু আৱলিয়া বা সহায়কসকলক তেওঁলোকৰ পৰা নিদিয়ে"। অৱশ্যে, ইবন কাথিৰে স্পষ্ট কৰে যে অ-যুঁজাৰু, যিসকল নিৰপেক্ষ বা যুঁজৰ ক্ষেত্ৰত দ্বিধাগ্ৰস্ত আৰু যিসকলে আপোনাক শান্তি প্ৰদান কৰে তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিব নালাগে।<ref name="Quran 4 U" /> === ১১৬ [[শ্বীৰ্ক]] === {{See also|শ্বীৰ্ক (ইছলাম)|l1=শ্বীৰ্ক}}{{quote|৪:১১৬ ঈশ্বৰে তেওঁৰ সৈতে আন দেৱতাৰ সৈতে যোগ দান নকৰাকৈ (পাপ) ক্ষমা নকৰে; কিন্তু তেওঁ কাক ক্ষমা কৰে, তেওঁ ইয়াৰ বাহিৰে আন পাপবোৰক সন্তুষ্ট কৰে: যি জনে ঈশ্বৰৰ সৈতে আন দেৱতাৰ সৈতে যোগ দান কৰে, হেথ বহু দূৰত (সোঁফালৰ পৰা) বিপথগামী হৈছিল। '' অনুবাদ [[আব্দুল্লাহ ইউছুফ আলী| ইউছুফ আলী]] (অৰিগ। ১৯৩৮)''<ref>{{cite web|url= https://www.islamawakened.com/quran/4/116 |title=Quran 4:116 Translation Yusuf Ali (Orig. 1938) |work=Islam Awakened|access-date=4 February 2020}}</ref>}}তাফিৰ ইবন কাথিৰে এইদৰে কৈছে: "শিৰ্কক ক্ষমা কৰা নহ'ব, বাস্তৱত মূৰ্তিধাৰীসকলে শায়তানৰ উপাসনা কৰে"।<ref name="Quran 4 U" /> === ১২৭-১৩০ মহিলা অনাথ, স্বামীৰ দ্বাৰা ত্যাগ, আৰু বৈবাহিক শান্তিৰ আকাংক্ষা === এই আয়াতবোৰত মহিলা অনাথসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিষয়বোৰ সামৰি লোৱা হৈছে; স্বামীৰ দ্বাৰা ত্যাগ আৰু বৈবাহিক শান্তিৰ আকাংক্ষা।<ref name="Quran 4 U" />{{rp|4:127–130}} === ১৪৫ ভণ্ড === কিতাব আল-কাফিত, জাফাৰ আল-চাদিকে তেওঁৰ সঙ্গীসকললৈ এখন পত্ৰ লিখি আল্লা, তেওঁৰ বাৰ্তাবাহক আৰু "ৱালি আল আমৰ" (মুহাম্মাদৰ সন্তান) মানি চলাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি কয় যে যিসকলে তেওঁলোকৰ গুণাগুণ অমান্য কৰে আৰু অস্বীকাৰ কৰে তেওঁলোক "মিছা আৰু ভণ্ড"। তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে এইসকল ব্যক্তিক "ভণ্ড" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, "সঁচাকৈয়ে, ভণ্ডসকল জুইৰ নিম্নতম গভীৰতাত থাকিব - আৰু আপুনি তেওঁলোকৰ বাবে কেতিয়াও সহায়ক বিচাৰি নাপাব।" === ১৫৭ যীচুৰ মৃত্যুসন্দৰ্ভত ইছলামী দৃষ্টিভংগী === {{Main|যীচুৰ মৃত্যুসম্পৰ্কে ইছলামী দৃষ্টিভংগী}}{{quote|৪:১৫৭ আৰু তেওঁলোকে কোৱাৰ বাবে, "আমি আল-মাছিহ 'আল্লাহৰ বাৰ্তাবাহক মাৰিয়ামৰ পুত্ৰ ইছা'ক হত্যা কৰিছিলোঁ, কিন্তু তেওঁলোকে তেওঁক হত্যা কৰা নাছিল, বা তেওঁক ক্ৰুচবিদ্ধ কৰা নাছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ বাবে এনে লাগিছিল, আৰু যিসকলে ইয়াত ভিন্নতা আছে তেওঁলোক সন্দেহৰে ভৰি আছে। তেওঁলোকৰ কোনো (নিৰ্দিষ্ট) জ্ঞান নাই, তেওঁলোকে অনুমানৰ বাহিৰে আন একো অনুসৰণ নকৰে। নিশ্চিতভাৱে; তেওঁলোকে তাক হত্যা কৰা নাছিল।<ref name = "Quran 4 U"/>{{rp|4:157}}<ref>{{Cite web|url=https://quran.com/4/157|title = Surah An-Nisa - 157}}</ref>}}খ্ৰীষ্টানসকলে দাবী কৰা ঈশ্বৰৰ পুত্ৰৰ পৰিৱৰ্তে যীচুক ভৱিষ্যতবক্তা হিচাপে ইছলামী দৃষ্টিভংগীৰ এক ব্যাখ্যা তাফিৰ ইবনে কাথিৰত দিয়া হৈছে।<ref name="Quran 4 U" />{{rp|4:157}} === ১৭১ ত্ৰিমূৰ্তিৰ প্ৰতি ইছলামী দৃষ্টিভংগী === {{Main|ত্ৰিমূৰ্তিৰ প্ৰতি ইছলামী দৃষ্টিভংগী}}{{quote|৪:১৭১ আল্লাহ হ'ল এজন ঈশ্বৰ। তেওঁ এজন পুত্ৰ হোৱাৰ ওপৰত আছে।<ref name = "Quran 4 U"/>{{rp|4:171}}}} == লগতে চাওক == * [[আত-তালাক]] - বিবাহ বিচ্ছেদ * [[ইছলাম আৰু লিংগ পৃথকীকৰণ]] * [[ইছলামিক নাৰীবাদ]] * [[ইছলামিক বৈবাহিক ন্যায়শাস্ত্ৰ]] * [[ইছলামত এলজিবিটি]] * [[লুট]] * [[আজ্ঞাকাৰী আয়াত]] * [[ইছলামত মহিলা]] {{কোৰআনৰ ছূৰাসমূহ}} == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃ সংযোগ == * {{commons category-inline}} * [http://www.wdl.org/en/item/6795 "কোৰআনিক আয়াতসমূহ (৪: ৯৪-১০০, ১০০-১০৫)"] হৈছে বিশ্ব ডিজিটেল পুথিভঁৰালৰ দ্বাদশ শতিকাৰ এটা Nisā ডিজিটাইজড পাণ্ডুলিপি * [https://quran.com/4 কোৰআন ৪]কোৰআনৰ পৰিষ্কাৰ অনুবাদ * [https://www.islamawakened.com/quran/4/126/ Q৪:১২৬], 50+ অনুবাদ, islamawakened.com {{Sura|4|[[Al Imran]]|[[Al-Ma'ida]]}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ছূৰা]] [[শ্ৰেণী:কোৰআন]] [[শ্ৰেণী:ইছলাম ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:আল-কোৰআনৰ ছূৰাসমূহ]] [[শ্ৰেণী:মদিয়ান ছূৰা]] 0pkvgp3a9f3g71qoarg4x95xk44zmxl 0 74497 625375 443368 2026-08-08T13:55:58Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625375 wikitext text/x-wiki {{Infobox Sura|Name_of_Surah=আল-মাʼইদা|Number_of_Rukus=১৬|sound=|Next_Sura=[[আল-আন'আম|আল-আন'আম ৬]]|Previous_Sura=[[আন-নিশা|আন-নিশা ৪]]|Subjectwise_ayat=|Harf-e-Mukatta'at=|Number_of_letters=|Number_of_words=|Number_of_sajdahs=নাই|Hizb_number=১১-ৰ পৰ ১৩ লৈ|Arabic_name={{lang|ar|المائدة}}|Juz'_number=৬-ৰ পৰা 7 লৈ|Number_of_verses=১২০|Sura_number=৫|Time_of_revelation=|Other_names=দ্য ফিষ্ট|Meaning_of_the_name=খাদ্যৰ সৈতে মেজখন বিয়পি পৰিছে|Classification=[[মদিয়ান ছূৰা|মদিয়ান]]|Caption=|Screenshot_of_Surah=|sound_title=}} '''আল-মা'ইদা''' ({{lang-ar|ٱلمائدة}}, {{transl|ar|Al-Māʾidah}}; {{small|অৰ্থ:}} "মেজ" বা "খাদ্যৰ সৈতে মেজখন বিয়পি পৰিছে") কোৰআনৰ পঞ্চম অধ্যায় ([[ছূৰা]]), যাৰ ১২০টা শ্লোক ([[আয়াত]])। প্ৰকাশৰ সময় আৰু প্ৰাসংগিক পৃষ্ঠভূমিৰ সন্দৰ্ভত ([[শ্বানে নুজুল|আচবা আল-নুজুল]]), ই হৈছে "[[মদিয়ান ছূৰা|মদিনান ছূৰা]]ৰ", যাৰ অৰ্থ হৈছে ইয়াক [[মক্কা]]ৰ পৰিৱৰ্তে [[মদিনা]]ত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অধ্যায়টোৰ বিষয়বোৰৰ ভিতৰত আছে নিষিদ্ধ প্ৰাণী আৰু [[যীশু]] আৰু [[মুছা]]ৰ অভিযান। আয়াত ৯০-ত "নিচাযুক্ত দ্ৰব্য" (সুৰা) নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। ৮ নং আয়াতত এইদৰে উল্লেখ কৰা হৈছে: "মানুহৰ ঘৃণাই আপোনাক অন্যায়ৰ দিশে লৈ যাব নিদিব।" <ref>Dr. [[Mustafa Khattab]], the [[Clear Quran]]</ref> আল-তবলিগ আয়াত ৬৭ বিদায় তীৰ্থযাত্ৰা আৰু ঘাদিৰ খুমৰ বাবে প্ৰাসংগিক। {{cite quran|5|67}} আয়াত (কোৰআন ৫:৩২-৩৩) উদ্ধৃত কৰি হত্যাৰ নিন্দা কৰা হৈছে, যেনে, "যদি কোনোবাই এজন ব্যক্তিক হত্যা কৰে, তেন্তে এনে হ'ব যেন তেওঁ গোটেই লোকসকলক হত্যা কৰে: আৰু যদি কোনোবাই জীৱন ৰক্ষা কৰে, তেন্তে এনে হ'ব যেন তেওঁ গোটেই মানুহৰ জীৱন ৰক্ষা কৰিছে।" এই আয়াতটো তালমুদৰ এটাৰ দৰে একে। {{cite quran|৫|৩২}}{{cite quran|৫|৩৩}} == সাৰাংশ == [[চিত্ৰ:1879-Ottoman_Court-from-NYL.png|thumb|অটোমান সাম্ৰাজ্যত এটা পৰীক্ষণ, ১৮৭৯, যেতিয়া মেচেলৰ অধীনত ধৰ্মীয় আইন প্ৰযোজ্য হৈছিল]] * '''১''' চুক্তি পূৰণ কৰিব লাগিব * '''২''' আইনী মাংস * '''৩''' হেথেন তীৰ্থযাত্ৰীসকলক [[উৎপীড়ন]] নকৰিব * '''৪''' ইছলাম সম্পূৰ্ণ হৈছে — [[কোৰআন]]ৰ অন্তিম প্ৰকাশ, কিছুমান প্ৰকাৰৰ খাদ্য, গেমিং আৰু বহুতো নিষিদ্ধ * '''৫'''জন মুছলমানক [[ইহুদী ধৰ্ম|ইহুদী]] আৰু [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]]সকলৰ খাদ্য খাবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ মহিলাসকলক বিয়া কৰাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল * '''[https://www.islamawakened.com/quran/5/6/ ৬]''' শুদ্ধিৰ নিয়ম * '''৭-৮''' বিশ্বাসীসকলে আকাবাহৰ চুক্তিৰ কথা মনত পেলাই দিছিল, মুছলমানসকলে প্ৰকৃত সাক্ষ্য দিব লাগে আৰু এজন লোকৰ ঘৃণাক তেওঁলোকক ন্যায়সঙ্গত হোৱাত বাধা নিদিব লাগে * '''৯-১১'''জন মুছলমানসকলে ভাই-ভনীসকলৰ সৈতে পুৰণি কাজিয়া পাহৰি যোৱা উচিত * '''১২''' মুছলমানসকলৰ প্ৰতি [[আল্লাহ]]ৰ অনুগ্ৰহ * '''১৩-১৫''' ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টানসকলৰ অবাধ্যতা উন্মোচিত * '''১৬-১৮''' ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টানসকলক ইছলাম গ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনোৱা হয় * '''১৯-২০''' খ্ৰীষ্টৰ দৈৱত্বক অস্বীকাৰ কৰা হৈছে * '''[https://www.islamawakened.com/quran/5/21/ ২১]''' ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টানসকল আল্লাহৰ সন্তান নহয় * '''২২''' মুহাম্মাদক ৱাৰ্ণাৰ হিচাপে প্ৰেৰণ কৰা হৈছে * '''২৩-২৯''' কাদেশ বাৰ্ণিয়াত ইজৰাইলৰ বিদ্ৰোহ * '''৩০-৩৪''' কয়িন আৰু হাবেলৰ কাহিনী * '''৩৫-৩৬''' নৰহত্যাৰ পাপ * '''৩৭-৩৮''' ধৰ্মত্যাগৰ সৈতে চুৰিৰ শাস্তি * '''৩৯''' বিশ্বাসী সকলে ধৰ্ম্মৰ বাবে যুঁজদিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল * '''৪০-৪১''' কাফেৰৰ শাস্তি * '''৪২-৪৪''' চুৰিৰ জৰিমনা * '''৪৫-[[Verse of Wilayah|৫৫]]''' [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদে]] [[ইহুদী ধৰ্ম|ইহুদী]] আৰু [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]]সকলক আইন, সুসমাচাৰ আৰু কোৰআনৰ দ্বাৰা বিচাৰ কৰিব * '''৫৬''' মুছলমানসকলক ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টানসকলৰ সৈতে ভ্ৰাতৃত্ব বোধ কৰিবলৈ নিষেধ কৰা হৈছে * '''৫৭-৫৮''' ভণ্ডসকলক ভাবুকি দিয়া হৈছে * '''৫৯-৬১''' বিশ্বাসীসকলে সতৰ্ক কৰি নিৰ্দেশ দিছিল। কিতাপখন মানুহৰ ভাগ্য<ref>[[George Sale]] [https://www.islamawakened.com/quran/5/60/ Q5:60], 50+ translations, islamawakened.com</ref> * '''৬২-৬৩''' মুছলমানসকলে [[কাফিৰ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্ক নকৰে * '''৬৪-৬৫''' ইহুদীসকলে উপদেশ দিছিল আৰু সতৰ্ক কৰিছিল * '''৬৬-৬৯''' ইহুদীসকলৰ ভণ্ডামি আৰু অবিশ্বাসক ভৰ্ৎসনা কৰা হৈছিল * '''৭০''' ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টানসকলক বিশ্বাস কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি * '''৭১''' [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদ (ছাঃ)]]ক প্ৰচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন * '''৭২''' তেওঁ ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টান শাস্ত্ৰসমূহক প্ৰমাণ কৰে * '''৭৩''' বিশ্বাসী ইহুদী, চাবীন আৰু খ্ৰীষ্টানসকলক ৰক্ষা কৰিব লাগিব * '''৭৪-৭৫''' ইহুদীসকলে আল্লাহৰ ভৱিষ্যতবক্তাসকলক প্ৰত্যাখ্যান কৰি হত্যা কৰিলে * '''৭৬-৮১''' ত্ৰিমূৰ্তি আৰু খ্ৰীষ্টৰ পুত্ৰত্বৰ মতবাদসমূহ কমি গ'ল * '''৮২-৮৪''' অবাধ্য ইহুদীসকলে তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যতবক্তাৰ দ্বাৰা অভিশপ্ত * '''৮৫-৮৮''' ইহুদী বিদ্বেষ আৰু খ্ৰীষ্টান বন্ধুত্বৰ তুলনাত * '''৮৯-৯০'''জন মুছলমানসকলে আইনী খাদ্য আদি ব্যৱহাৰ কৰিব * '''৯১''' মিছা সাক্ষ্য দিয়াৰ বাবে এক্সপিয়েচন * '''৯২-৯৪''' ৱাইন আৰু বহুতো নিষিদ্ধ * '''৯৫-৯৭''' তীৰ্থযাত্ৰাৰ সময়ত চিকাৰ আৰু গেমিং সম্পৰ্কীয় আইন * '''৯৮-১০০''' তীৰ্থযাত্ৰা আৰু ইয়াৰ ৰীতি-নীতি ৰখা হৈছে * '''১০১-১০২''' নবীক প্ৰশ্নৰ দ্বাৰা আমনি নকৰিব * '''১০২-১০৪''' হেথেন আৰৱ ৰীতিনীতিক নিন্দা কৰা হৈছে *'''১০৫-১০৭''' উইল সাক্ষীৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত হ'ব *'''১০৮''' ভৱিষ্যতবক্তাসকলে তেওঁলোকৰ অনুগামীসকলৰ চৰিত্ৰৰ বিষয়ে অজ্ঞ *'''১০৯-১১০''' [[যীশু]]— তেওঁৰ অলৌকিক তাৎপৰ্য— আল্লাহে তেওঁৰ প্ৰতি অনুগ্ৰহ কৰে * '''১১১''' যীশুৰ প্ৰেৰিতসকল মুছলমান আছিল * '''১১২-১১৪''' যীশুৱে পাঁচনিসকলৰ বাবে প্ৰদান কৰা এখন তালিকা * '''১১৫-১১৮''' যীশুৱে তেওঁৰ শিষ্যসকলক তেওঁক আৰু তেওঁৰ মাতৃক উপাসনা কৰিবলৈ শিকোৱা নাছিল * '''১১৯''' প্ৰকৃত বিশ্বাসীৰ পুৰস্কাৰ * '''১২০''' আল্লাহ সাৰ্বভৌম<ref>{{cite book|last1=Wherry|first1=Elwood Morris|author1-link=Elwood Morris Wherry|title=A Complete Index to Sale's Text, Preliminary Discourse, and Notes|date=1896|publisher=Kegan Paul, Trench, Trubner, and Co|location=London}} {{PD-notice}}</ref> == এক্সেজেচিছ == === ৩ ইকমাল আল-দিনৰ আয়াত === {{main|৩ ইকমাল আল-দিনৰ আয়াত}} এই আয়াতটোত এটা পেৰেণ্টেকেল বাক্য আছে: "এই দিনটোত যিসকলে আপোনাৰ ধৰ্ম্মৰ প্ৰতি নিৰাশ হোৱা বুলি অবিশ্বাস কৰে, গতিকে তেওঁলোকক ভয় নকৰে আৰু মোক ভয় কৰে। এই দিনটোত মই আপোনাৰ ধৰ্ম্ম আপোনাৰ বাবে নিখুঁত কৰিছোঁ আৰু আপোনাৰ ওপৰত মোৰ অনুগ্ৰহ সম্পূৰ্ণ কৰিছো আৰু আপোনাৰ বাবে ইছলামক ধৰ্ম হিচাপে বাছনি কৰিছো।" {{cite quran|৫|৩}} প্ৰামাণিক হাদিছত প্ৰকাশিত অনুসৰি এই আয়্যাতটো আৰাফাত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল: {{quote|বৰ্ণনা কৰা হৈছে [[উমাৰ|উমাৰ বিন আল-খাট্টাব]]: এবাৰ এজন ইহুদীয়ে মোক কৈছিল, "হে বিশ্বাসীসকলৰ প্ৰধান! আপোনাৰ পবিত্ৰ কিতাপখনত এটা আয়াত আছে যিটো আপোনালোক সকলোৱে (মুছলমান) পঢ়িছে, আৰু যদি এইটো আমাৰ ওচৰত প্ৰকাশ কৰা হ'লহেঁতেন, তেন্তে আমি সেই দিনটোক (যাৰ ওপৰত এইটো প্ৰকাশ কৰা হৈছিল) উদযাপনৰ দিন হিচাপে ল'লোহেঁতেন।" 'উমাৰ বিন আল-খাট্টাব প্ৰশ্ন কৰিলে, "সেই আয়াতটো কোনটো?" ইহুদীজনে উত্তৰ দিছিল, "আজিৰ দিনটোত মই তোমাৰ বাবে তোমাৰ ধৰ্ম নিখুঁত কৰিছোঁ, তোমাৰ ওপৰত মোৰ অনুগ্ৰহ সম্পূৰ্ণ কৰিছোঁ আৰু তোমাৰ বাবে ইছলামক তোমাৰ ধৰ্ম হিচাপে বাছি লৈছো।" (৫:৩) 'উমৰে উত্তৰ দিছিল, "কোনো সন্দেহ নাই, আমি জানো যে এই আয়াতটো কেতিয়া আৰু ক'ত নবীৰ ওচৰত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। শুক্ৰবাৰে আছিল আৰু পয়গম্বৰ 'আৰাফাত'ত থিয় হৈ আছিল (অৰ্থাৎ হজ্জৰ দিন)। |[[মুহাম্মদ আল-বুখাৰী|বুখাৰী]]}} === ২৭-৩১ কাবিল আৰু হাবিল === {{Main|কাবিল আৰু হাবিল}} কাহিনীটো [[কোৰআন ৫:২৭-৩১]] ত দেখা গৈছে:<ref>{{cite web|author=Abel|url=http://corpus.quran.com/concept.jsp?id=abel|title=Abel - Ontology of Quranic Concepts from the Quranic Arabic Corpus|publisher=Corpus.quran.com|access-date=2015-12-17}}</ref> [[চিত্ৰ:Cain_and_abel_islamic_manuscript.jpg|thumb|পয়গম্বৰসকলৰ কাহিনীৰ এক আলোকিত পাণ্ডুলিপি সংস্কৰণৰ পৰা কাবিলে হাবিলক সমাধিস্থ কৰাৰ এক চিত্ৰ]] {{quote|তেওঁলোকৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হওক। [[আদম]], সত্যৰ সৈতে। যেতিয়া তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল আৰু তেওঁলোকৰ এজনৰ পৰা ইয়াক গ্ৰহণ কৰা হৈছিল, আৰু আনজনৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল, কয়িনে তেওঁৰ ভায়েকক কৈছিল, মই নিশ্চিতভাৱে তোমাক হত্যা কৰিম। এই সন্দৰ্ভত হাবেলে উত্তৰ দিলে, ঈশ্বৰে কেৱল পবিত্ৰ লোকসকলৰ নৈবেদ্যক স্বীকাৰ কৰিলে|[[জৰ্জ বিক্ৰী]] দ্বাৰা অনুবাদ কৰা কোৰআন|title=|source=}} {{quote|যদি আপুনি মোক হত্যা কৰিবলৈ আপোনাৰ হাত দাঙিব, মই আপোনাক হত্যা কৰিবলৈ মোৰটো পোহনীয়া নকৰো। মই ঈশ্বৰক ভয় কৰোঁ, সকলো জগতৰ প্ৰভু, আৰু মই বিচাৰোঁ যে আপুনি মোৰ পাপৰ লগতে আপোনাৰ ওপৰত ভাৰাক্ৰান্ত হৈ জুইৰ বাসিন্দা হৈ পৰিল: এনেধৰণৰ দুষ্টলোকৰ পুৰস্কাৰ। ' কিন্তু তেওঁৰ আত্মাই তেওঁক তেওঁৰ ভায়েকক হত্যা কৰিবলৈ প্ৰেৰিত কৰিছিল: তেওঁ তেওঁক হত্যা কৰিছিল আৰু ক্ষতিগ্ৰস্ত সকলৰ মাজৰ এজন হৈ পৰিছিল। ঈশ্বৰে মাটিত খজুৱতি কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ ভায়েকৰ মৃতদেহ কেনেদৰে ঢাকিব লাগে দেখুৱাবলৈ এটা কাক পঠিয়াইছিল আৰু তেওঁ কৈছিল, 'দুখ মই! আমি কি এই কাকটিৰ মতো হতে পাৰতাম না এবং আমাৰ ভাইৰ দেহটা ঢেকে ৰাখতে পাৰতাম না?' তেওঁ অনুতপ্ত হৈ পৰিছিল। |[[মুহাম্মাদ আব্দেল-হালিম]]ৰ দ্বাৰা অনুবাদ কৰা [[কোৰআন]]|title=|source=}} === ৩৩ হীৰাবাহ আয়াত === কোৰআনিক অধ্যায় আল-ম'ইদা (কোৰআন ৫:৩৩)ৰ এই আয়াতটোক হীৰাবাহ আয়াত (আয়াত আল-হীৰাবা) বুলি জনা যায়,<ref>{{Cite encyclopedia|author=El Fadl, Khaled Abou|year=2006|title=Rebellion|volume=4|encyclopedia=Encyclopaedia of the Qurʾān|editor=Jane Dammen McAuliffe|publisher=Brill|page=364|quote=Q 5:33 [...] The verse (known as āyat al-hirāba)}}</ref> ই "যিসকলে আল্লাহ আৰু তেওঁৰ বাৰ্তাবাহকৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰে আৰু দেশত বিশৃংখলতা বিয়পাবলৈ চেষ্টা কৰে" তেওঁলোকৰ বাবে শাস্তি নিৰ্ধাৰণ কৰে:<ref name="jav">[[Javed Ahmad Ghamidi]], [[Mizan]], ''[http://www.renaissance.com.pk/septfeart2y2.html The Penal Law of Islam]'', [[Al-Mawrid]] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127184245/http://www.renaissance.com.pk/septfeart2y2.html|date=2007-01-27}}</ref> মৌখিক বিশেষ্য ৰূপ (অৰ্থাৎ ḥirabah) প্ৰায়ে ইছলামী ন্যায়শাস্ত্ৰৰ ধ্ৰুপদী আৰু আধুনিক কিতাপত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কিন্তু কোৰাণত ḥirabah শব্দ বা মূল ক্ৰিয়া ḥaraba নাই। (Yuḥāribūna হৈছে কোৰআন ৫:৩৩-৪ ত ব্যৱহৃত প্ৰপত্ৰ।) প্ৰাৰম্ভিক ইছলামিক সূত্ৰ অনুসৰি, উৰাইনা জনজাতিৰ কিছুমান সদস্যই মুছলমানসকলৰ সম্পত্তি চুৰি কৰাৰ বাবে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ ভাও লোৱাৰ পিছত আৰু তেওঁলোকক বিশ্বাসৰ বিষয়ে শিকোৱাৰ বাবে প্ৰেৰণ কৰা এজন ডেকা গৰখীয়াক হত্যা কৰাৰ পিছত এই আয়াতটো প্ৰকাশ পাইছিল। অৱশ্যে আয়াতটোৰ বহল আৰু শক্তিশালী ভাষাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি উমায়দসকলৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিভিন্ন ৰাজ্যিক প্ৰতিনিধিসকলে দৃঢ়তাৰে কৈছে যে ই সাধাৰণতে বিদ্ৰোহীসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হয়।<ref>{{Cite encyclopedia|author=El Fadl, Khaled Abou|year=2006|title=Rebellion|volume=4|encyclopedia=Encyclopaedia of the Qurʾān|editor=Jane Dammen McAuliffe|publisher=Brill|page=364}}</ref> ত্ৰিআক্ষৰিক মূল ḥrb মূল অৰ্থ হৈছে কাৰোবাৰ সম্পদ বা সম্পত্তি নষ্ট কৰা, আৰু লগতে যুঁজ দিয়া বা পাপ কাৰ্য্য কৰা। [[কোৰআন]]ত ২:২৭৯ আৰু ৫:৩৩-৩৪ আয়াতত "দুয়োটা অৰ্থবুজায়"।<ref name="Amin-132">{{cite book|last1=Amin|first1=ElSayed|title=Reclaiming Jihad: A Qur'anic Critique of Terrorism|date=2014|publisher=Kube Publishing|pages=132–3|url=https://books.google.com/books?id=CTUrBgAAQBAJ&q=Hirabah&pg=PA133|access-date=9 November 2015|isbn=9780860375982}}</ref> === ৫১ ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টানসকলক মিত্ৰ হিচাপে নলব === : হে প্ৰকৃত বিশ্বাসী, আপোনাৰ বন্ধুবৰ্গৰ বাবে ইহুদী বা খ্ৰীষ্টানসকলক নলওঁক; তেওঁলোক আনজনৰ বন্ধু; কিন্তু আপোনালোকৰ মাজৰ যিসকলে তেওঁলোকক তেওঁৰ বন্ধুবৰ্গৰ বাবে লয়, তেওঁ নিশ্চিতভাৱে তেওঁলোকৰ মাজৰ এজন: প্ৰকৃততে আল্লাহে অন্যায় লোকক নিৰ্দেশনা নকৰে <ref>[[George Sale]] [https://www.islamawakened.com/quran/5/51/ Q5:51], 50+ translations, islamawakened.com</ref> কিছুমান মুছলমান হাৰ্ড লাইনাৰে অ-মুছলমানসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কক নিন্দা কৰিবলৈ এনে ধৰণৰ আয়াত ব্যৱহাৰ কৰিছে{{Citation needed|date=June 2020}} আৰু অ-মুছলমানসকলক মুছলমান দেশবোৰত নেতা হোৱাৰ পৰা নিষেধ কৰিছে।<ref>{{cite news|author=McBeth, John|date=8 November 2016|title=Blasphemy probe rocks Indonesia’s secular foundations|work=The National|url=http://www.thenational.ae/world/southeast-asia/blasphemy-probe-rocks-indonesias-secular-foundations#full|access-date=18 November 2016}}</ref> অৱশ্যে, শফি উচমানীৰ দৰে আন মুছলমান পণ্ডিতসকলে ইয়াক কেৱল "বৈষম্যহীন অন্তৰংগতা" নিষিদ্ধ কৰা বুলি ভাবে যি "ইছলামৰ স্বকীয় চিহ্ন"ক বিভ্ৰান্ত কৰিব পাৰে, আনহাতে আন সকলো ন্যায়সঙ্গত সম্পৰ্কক অনুমতি দিয়া বুলি বিবেচনা কৰে।<ref>{{Cite book|last=Shafi|first=Muhammad|url=http://www.islamicstudies.info/quran/maarif/maarif.php?sura=5&verse=51|title=Ma'ariful Qur'an|pages=187|quote=Muslims can deal with non-Muslims in the spirit of tolerance, sympathy, goodwill, equity, justice, favour and kindness, almost every-thing within that line of conduct. In fact, they should do that for they have been taught to do that. But, what is not permitted is the kind of fast friendship and indiscriminating intimacy which may garble the distinctive hallmarks of Islam. This is the issue known as the ''<nowiki>'</nowiki>Tark al-Muwālāt<nowiki>'</nowiki>'' to refrain from deep (friendship) in Islamic terminology.|author-link=Muhammad Shafi Deobandi|access-date=2021-09-10|archivedate=2023-10-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231014210954/http://islamicstudies.info/quran/maarif/maarif.php?sura=5&verse=51}}</ref> গহামিদীয়ে তেওঁৰ ইতমাম আল-হুজ্জ ইছলামৰ ব্যাখ্যাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত, এই আয়াতৰ বিষয়বোৰ কেৱল মুছলমান পয়গম্বৰৰ সময়ৰ ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টানসকলৰ মাজতহে সীমাবদ্ধ ৰাখে।<ref>{{Cite book|last=Ghamidi|first=Javed Ahmed|url=https://www.javedahmedghamidi.org/#! /quran?chapter=5&paragraph=26&type=Ghamidi|title=Al-Bayan|author-link=Javed Ahmad Ghamidi}}</ref> আন কিছুমানে যুক্তি দিয়ে যে ইয়াত কেৱল যুঁজাৰু অ-মুছলমানৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|date=2017-01-23|title=Surah 5:51, 3:28, 4:144 Explained|url=https://discover-the-truth.com/2017/01/23/surah-551-328-4144-explained/|access-date=2020-06-05|website=Discover The Truth}}</ref> আয়াত ৫১ Ṣan'ā ১ নিম্ন পাঠত সংৰক্ষণ কৰা হৈছে।<ref>Behnam Sadeghi & Mohsen Goudarzi, "[https://bible-quran.com/wp-content/uploads/2013/01/Sadeghi-Goudarzi-sana-Origins-of-the-Quran.pdf Sana'a and the Origins of the Qu'ran]", ''Der Islam'', '''87''' (2012), 37.</ref> === আয়াত ৫৪ === : হে প্ৰকৃত বিশ্বাসী, আপোনালোকৰ যিকোনো ব্যক্তিয়ে তেওঁৰ ধৰ্মৰ পৰা ধৰ্মত্যাগ কৰে, আল্লাহে নিশ্চিতভাৱে আন লোকসকলক তেওঁৰ স্থান, যাক তেওঁ ভাল পাব আৰু কোনে তেওঁক প্ৰেম কৰিব; যি বিশ্বাসীসকলৰ প্ৰতি নম্ৰ হ'ব; কিন্তু অবিশ্বাসীসকলৰ বাবে তীব্ৰ: তেওঁলোকে আল্লাহৰ ধৰ্মৰ বাবে যুঁজ দিব, আৰু নিন্দুকসকলৰ অস্বাভাৱিকতাক ভয় নকৰিব। এয়া হৈছে আল্লাহৰ অনুগ্ৰহ, তেওঁ কাক সন্তুষ্ট কৰে তাক অনুগ্ৰহ কৰে: আল্লাহ বিস্তৃত আৰু জ্ঞানী।<ref>[[George Sale translation]]</ref> :"প্ৰিয়" কোন সেই সম্পৰ্কত আয়াত ৫৪ ত আকৰ্ষণীয়; কিছুমান হাদিছে ইয়াক আবু মুছা আল-আছাৰী বুলি বিবেচনা কৰে।<ref>{{Cite web |title=Ahadith In Praise Of The Ash`Aris |url=http://www.sunnah.org/aqida/alashaira7.htm |access-date=2021-09-10 |archivedate=2013-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306014556/http://www.sunnah.org/aqida/alashaira7.htm |deadurl=yes }}</ref>{{cite quran|৫|৫৪}} :আয়াত ৫৪ Ṣan ā ১ নিম্ন পাঠত সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। ==== ছিয়াৰ দৃষ্টিভংগী ==== এই আয়াতটোৰ ছিয়া ব্যাখ্যাৰ ওপৰত, আল্লাহে "ৱালিয়ায়ুকুম" নামৰ একক ৰূপটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল যাৰ অৰ্থ হৈছে "উইলায়াহ" (বিশ্বাসীসকলৰ অভিভাৱকত্ব) হৈছে একক প্ৰকল্প। অৰ্থাৎ, বাৰ্তাবাহক আৰু আলীৰ "উইলায়াহ" আল্লাহৰ উইলায়াহৰ মূলৰ পৰা উদ্ভৱ হয়। এই আয়াতটোৰ সন্দৰ্ভত "ৱালি" শব্দটোৰ অৰ্থ "বন্ধু" হ'ব নোৱাৰে কিয়নো কোৰআনত এটাও আয়াত নাই য'ত আল্লাহে কয় যে তেওঁৰ কোনো বাৰ্তাবাহক তেওঁলোকৰ অনুগামীসকলৰ বন্ধু বা সহায়ক। ইয়াৰ উপৰিও যদি আয়াতটোৱে বন্ধু বা সহায়কৰ অৰ্থত "উইলায়াহ" বুজায়, তেন্তে একক ৰূপ "ৱালিয়ায়ুকুম" ব্যৱহাৰ কৰা নহ'লহেঁতেন কিন্তু বহুবচন ৰূপ "আউলিয়া'উকুম" উপযুক্ত হ'ব কিয়নো [[আল্লাহ]]ৰ "বন্ধুত্ব" অনন্য।{{Citation needed|date=June 2014}} তাহিৰ উল কাদৰীয়ে এই শ্লোকটোৰ সন্দৰ্ভত লিখিছে:<ref>The Ghadir Declaration, By Dr. Tahir al-Qadiri, Page 48 & 49 [http://www.answering-ansar.org/fiqh/kalima_adhan/the_ghadir_p48-49.jpg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061020080905/http://www.answering-ansar.org/fiqh/kalima_adhan/the_ghadir_p48-49.jpg |date=2006-10-20 }} [http://www.azadarnews.com/Islamic-Articles/81.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061020080905/http://www.answering-ansar.org/fiqh/kalima_adhan/the_ghadir_p48-49.jpg |date=2006-10-20 }}</ref> === আয়াত ৭২ আৰু ৭৩ === কোৰআন: এন এনচাইক্লোপিডিয়াই কয়, "খ্ৰীষ্টান প্ৰথাৰ প্ৰতি কোৰানৰ আপত্তি হৈছে খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ শিৰ্ক, [[যীশু]], মেৰী আৰু সাধুসকলৰ উপাসনা 'আল্লাহৰ অৱমাননাত'। ত্ৰিমূৰ্তিৰ ওপৰত বিশ্বাস কৰাৰ কোনো যুক্তি নাই, কিয়নো যীশুৱে কেতিয়াও এনে ধাৰণাক ক্ষমা নকৰিলেহেঁতেন।"<ref name="IslamEncyclopedia">{{cite web|url=https://ahmadladhani.files.wordpress.com/2009/10/21470616-the-qur-an-an-encyclopedia.pdf|title=The Qur'an: an Encyclopedia|pages=144–145|editor=Leaman, Oliver|date=2006|work=[[Routledge]]|ISBN=0-415-32639-7|access-date=22 November 2014|archivedate=6 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230206150506/https://ahmadladhani.files.wordpress.com/2009/10/21470616-the-qur-an-an-encyclopedia.pdf|deadurl=yes}}</ref> চাহিহ ইণ্টাৰনেচনেলত এইদৰে কৈছিল: "(৭২) তেওঁলোকে নিশ্চিতভাৱে অবিশ্বাস কৰিছে, যিয়ে কয়, "আল্লাহ হ'ল [[মুছা]], মৰিয়মৰ পুত্ৰ", আনহাতে মুছাই কৈছে, "হে ইস্ৰায়েলৰ সন্তান, আল্লাহ, মোৰ প্ৰভু আৰু আপোনাৰ প্ৰভুৰ উপাসনা কৰক।" সঁচাকৈয়ে, যিয়ে আনক আল্লাহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰে - আল্লাহই তেওঁক স্বৰ্গদেউ কমাবলৈ নিষেধ কৰিছে, আৰু তেওঁৰ আশ্ৰয় হৈছে জুই আৰু অন্যায়কাৰীসকলৰ বাবে কোনো সহায়ক নাই। (৭৩) তেওঁলোকে নিশ্চিতভাৱে অবিশ্বাস কৰিছে যিয়ে কয়, আল্লাহ হ'ল তিনিজনৰ ভিতৰত তৃতীয়। আৰু এজন আল্লাহৰ বাহিৰে কোনো দেৱতা নাই। আৰু যদি তেওঁলোকে কোৱা কথাবোৰৰ পৰা বিৰত নাথাকে, তেন্তে তেওঁলোকৰ মাজত থকা অবিশ্বাসীসকলক এক বেদনাদায়ক শাস্তি প্ৰদান কৰা হ'ব।"<ref name="qurandotcom">[https://quran.com/5:51 Sahih International]</ref>{{cite quran|৫|৭২|e=৭৩}} === আয়াত ৯০ === ৯০ আয়াতত এইদৰে কোৱা হৈছে: "আপুনি যিসকলে বিশ্বাস কৰিছে, সঁচাকৈয়ে নিচাযুক্ত দ্ৰব্য, জুৱা, [আল্লাৰ বাহিৰে আনলৈ] শিলৰ বেদীত [বলি দিয়া], আৰু ডাইভিং কাড় চয়তানৰ কাৰ্য্যৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ বাহিৰে, গতিকে আপুনি সফল হ'ব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা টো পৰিহাৰ কৰক।" সুৰা আৰু জুৱা পৰিহাৰ কৰিবলৈ মুছলমানসকলৰ বাবে কোৰআনত এইটো এটা স্পষ্ট ৰায়।<ref>{{Cite web|url=https://myislam.org/surah-maidah-transliteration/|title=Surah Maidah Transliteration|date=April 19, 2019|website=My Islam|access-date=April 19, 2019}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ত্ৰিমূৰ্তিৰ প্ৰতি ইছলামী দৃষ্টিভংগী]] * [[শ্বীৰ্ক|শ্বীৰ্ক (ইছলাম)]] {{কোৰআনৰ ছূৰাসমূহ}} == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{wikisource-inline|পবিত্ৰ কোৰআন (মৌলানা মহম্মদ আলী)/৫। খাদ্য}} * [https://quran.com/5 কোৰআন ৫] [[Clear Quran translation|পৰিষ্কাৰ কোৰআন অনুবাদ]] * [https://www.islamawakened.com/quran/5/51/ কোৰআন ৫:৫১], ৫০+ অনুবাদ, islamawakened.com {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Ma'idah}} [[শ্ৰেণী:ছূৰা]] [[শ্ৰেণী:আল-কোৰআনৰ ছূৰাসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ইছলাম ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:কোৰআন]] [[শ্ৰেণী:মদিয়ান ছূৰা]] flbmb7d5vhypsj0g8q7nr8cxpqhnl1a 4 74927 625364 625304 2026-08-08T12:37:08Z Kandarpajit Kallol 6257 625364 wikitext text/x-wiki ==সাহিত্য অকাডেমি অনুবাদ বঁটা প্ৰাপ্ত অসমীয়া== {{div col|3}} *[[নৰেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] *[[বিমল ভাগৱতী]] *[[প্ৰভাত চন্দ্ৰ শৰ্মা]] *[[ৰাজেন শইকীয়া]] *[[হেমেশ্বৰ দিহিঙীয়া]] *[[পংকজ ঠাকুৰ]] *[[দীপিকা চক্ৰৱৰ্তী]] *[[বিপুল দেউৰী]] *[[সুৰেণ তালুকদাৰ]] *[[তপেশ্বৰ শৰ্মা]] *[[বাবুল তামুলী]] *[[পাৰ্থপ্ৰতিম হাজৰিকা]] *[[লক্ষজ্যোতি গগৈ সন্দিকৈ]] {{div col end}} ==সাহিত্য অকাডেমিৰ শিশু সাহিত্যিৰ বঁটা প্ৰাপ্ত অসমীয়া== {{div col|3}} *[[শ্বামীম নাছৰিণ মিলি]] *[[প্ৰতিমা নন্দী নাৰ্জাৰী]] *[[সুৰেন্দ্ৰ মোহন দাস]] {{div col end}} ==সাহিত্য অকাডেমিৰ যুৱ পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত অসমীয়া== {{div col|3}} *[[প্ৰতীম বৰুৱা]] *[[দ্বিজেন দাস]] *[[প্ৰদ্যুম্ন কুমাৰ গগৈ]] *[[মাইনাওশ্ৰী দৈমাৰী]] *[[নেইনা অধিকাৰী]] *[[সুপ্ৰকাশ ভূঞা]] {{div col end}} ==অসমৰ অন্য কিছু কবি-সাহিত্যিক== {{div col|3}} *[[অমিতাভ ৰঞ্জন কানু]] *[[উজ্জ্বল পাওগাম]] *[[কমল কুমাৰ মেধি]] *[[জয়জিৎ ডেকা]] *[[দীপক নাথ]] *[[ধ্ৰুৱকুমাৰ তালুকদাৰ]] *[[বৰ্ণালী বৰগোহাঁই]] *[[বিকাশজ্যোতি শইকীয়া]] *[[মুনীন বায়ন]] *[[মৃণাল আকাশ মেধি]] *[[যুগজ্যোতি দাস]] *[[ৰুবুল দাস]] *[[শোণিত বিজয় দাস]] *[[সৌৰভ শইকীয়া]] {{div col end}} ==সাহিত্য অকাডেমি বঁটা প্ৰাপ্ত অসমীয়া গ্ৰন্থ== {{div col|3}} *[[মঞ্চলেখা]] *[[মহাত্মাৰ পৰা ৰূপকোঁৱৰলৈ]] *[[বকুল বনৰ কবিতা]] *[[সোণালী জাহাজ]] *[[কবিতা (গ্ৰন্থ)]] *[[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰচনা সম্ভাৰ]] *[[বেণুধৰ শৰ্মা (গ্ৰন্থ)]] *[[স্নেহ দেৱীৰ একুঁকি গল্প]] *[[শ‍ইচৰ পথাৰ মানুহ]] *[[মোৰো যে কিমান হেঁপাহ]] *[[অনেক মানুহ অনেক ঠাই আৰু নিৰ্জনতা]] *[[মানুহ অনুকূলে]] *[[চেনেহ জৰীৰ গাঁঠি]] *[[অসমীয়া ৰামায়ণী সাহিত্য: কথাবস্তুৰ আঁতিগুৰি]] *[[এই অনুৰাগী এই উদাস]] *[[ধূলিয়ৰি ভৰিৰ সাঁচ]] *[[আকাশৰ ছবি আৰু অন্যান্য গল্প]] *[[মেঘমালাৰ ভ্ৰমণ]] *[[মৰিয়াহোলা]] *[[চাণক্য (গ্ৰন্থ)]] *[[ভুল সত্য]] *[[ড॰ প্ৰণৱজ্যোতি ডেকাৰ শ্ৰেষ্ঠ গল্প]] *[[কড়ি খেলাৰ সাধু]] {{div col end}} ==সাহিত্য অকাডেমি বঁটা প্ৰাপ্ত অসমীয়া গ্ৰন্থ (শিশু)== {{div col|3}} *[[সেউজীয়া ধৰণী]] *[[বিজ্ঞানৰ অনুপম জগত]] *[[সোনবালি বাগিচাৰ ভূত]] *[[মিলি, অমিয়া আৰু এখন নদী]] *[[ফচং]] *[[ডাঙৰ মানুহৰ সাধু]] *[[পোৱালমণি আৰু চিচিঙৰ দুঃসাহসিক অভিযান]] *[[বিপন্ন বিস্ময় খেল]] *[[মইনাহঁতৰ পদ্য]] {{div col end}} ==সাহিত্য অকাডেমি বঁটা প্ৰাপ্ত অসমীয়া গ্ৰন্থ (যুৱ)== {{div col|3}} *[[অনুশীলন]] *[[মাৰাংবুৰু আমাৰ পিতা]] *[[জহৰ-মহৰ]] *[[জঁটাধাৰী]] *[[সোধা নহ'ল তোক অ' বকুল]] *[[মৌ-মাখি সাম্ৰাজ্য]] *[[এইপিনে কি আছে?]] *[[মেঘ-ঘোঁৰা]] *[[ডেউকা কোবাই যায়]] *[[চকী আৰু অন্যান্য গল্প]] *[[মন মৰা তৰা]] *[[কুঁচিয়ানামা]] {{div col end}} ==আৰু চাওক== *[[অসমীয়া ভাষাত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰা সাহিত্যিকসকল]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াৰ অত্যাৱশ্যকীয় প্ৰবন্ধ]] 23hlnu6flf9nbl71olstmjbx3rq29u1 0 75896 625525 624443 2026-08-09T10:28:42Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625525 wikitext text/x-wiki [[File:উৰালত চিৰা খান্দি থকাৰ দৃশ্য, ফটো - গোৱালপাৰা, অসম.jpg|thumb|উৰালত চিৰা খুন্দি থকা অৱস্থাত গোৱালপাৰা, অসমৰ কেইগৰাকীমান জনজাতীয় নাৰী]] এগৰাকী '''নাৰী''' ({{lang-en|Woman}}) হৈছে এক প্ৰাপ্তবয়স্ক মানৱী। <ref name="Mosby">{{cite book|vauthors =Mosby|title =Mosby's Pocket Dictionary of Medicine, Nursing & Health Professions - E-Book|isbn =978-0323066044|publisher=[[Elsevier Health Sciences]]|year=2009|page=1453|url=https://books.google.com/books?id=_QGaoiFCIDMC&pg=PA1453}}</ref><ref name="Venes">{{cite book|vauthors =Venes D|title =Taber's Cyclopedic Medical Dictionary|isbn =978-0803659407|publisher=[[F. A. Davis Company|F.A. Davis]]|year=2017|page=2539|url=https://books.google.com/books?id=OA37DQAAQBAJ&pg=PA2539}}</ref> প্ৰাপ্তবয়স্ক হোৱাৰ আগতে, এগৰাকী নাৰীক ছোৱালী (কন্যা শিশু বা কিশোৰী) বুলি কোৱা হয়। <ref>{{cite web |url= https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/girl?q=girl |title= Definition of girl noun from the Oxford Advanced Learner's Dictionary| website= Oxford learner’s Dictionary}}</ref> সাধাৰণতে, এগৰাকী নাৰীৰ দুটা এক্স ক্ৰম'জম থাকে আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা তেওঁ গৰ্ভধাৰণ কৰিবলৈ আৰু যৌৱনৰ পৰা ৰজোনিবৃত্তিলৈকে সন্তান জন্ম দিবলৈ সক্ষম। স্ত্ৰী প্ৰজনন তন্ত্ৰই নাৰীৰ শাৰীৰিক গঠনক পুৰুষৰ শৰীৰতন্ত্ৰৰ পৰা পৃথক কৰে ইয়াৰ ভিতৰত আছে ডিম্বাশয়, ফেলোপিয়ান নলী, জৰায়ু, যোনি, আৰু ভালভা। প্ৰাপ্তবয়স্ক নাৰীৰ শ্ৰোণী বহল, কঁকাল বহল, আৰু স্তনদ্বয় প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষতকৈ ডাঙৰ। মহিলাৰ মুখমণ্ডল আৰু শৰীৰৰ অন্যান্য অংশত লোমৰ পৰিমাণ যথেষ্ট কম, শৰীৰৰ চৰ্বিৰ গঠন অধিক, আৰু পুৰুষতকৈ গড়ে চাপৰ আৰু কম পেশীবহুল। সমগ্ৰ মানৱ ইতিহাসত, পৰম্পৰাগত লিংগ ভূমিকাই প্ৰায়ে নাৰীৰ কাৰ্যকলাপ আৰু সুযোগবোৰক নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ লগতে তাক সীমিত কৰি ৰাখিছে। বহুতো ধৰ্মীয় মতবাদত মহিলাসকলৰ বাবে কিছুমান নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। বহুতো সমাজত বিংশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত প্ৰতিবন্ধকতা শিথিল হোৱাৰ লগতে মহিলাসকলে পৰম্পৰাগত গৃহিণীৰ বাহিৰেও কেৰিয়াৰৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ লাভ কৰিছে, আৰু উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাৰ সামৰ্থ্য লাভ কৰিছে। মহিলাৰ বিৰুদ্ধে হিংসা(পৰিয়ালৰ ভিতৰত হওক বা সম্প্ৰদায়ত হওক)ৰ এক দীঘলীয়া ইতিহাস আছে আৰু এই হিংসা মুখ্যতঃ পুৰুষৰ দ্বাৰা সংঘটিত হৈ আহিছে। ট্ৰান্স মহিলা সকলৰ জন্মৰ সময়ত পুৰুষ যৌনাংগ থাকে যি তেওঁলোকৰ লিংগ পৰিচয়ৰ সৈতে সংগতি নাৰাখে, আনহাতে আন্তঃযৌন মহিলাৰ এনে কিছুমান যৌন বৈশিষ্ট্য থাকিব পাৰে যি সমূহ নাৰী জীৱবিজ্ঞানৰ সাধাৰণ ধাৰণাৰ সৈতে খাপ নাখায়। <ref>{{cite web|title=Standards of Care for the Health of Transsexual, Transgender, and Gender Nonconforming People (version 7)|url=http://admin.associationsonline.com/uploaded_files/140/files/Standards%20of%20Care,%20V7%20Full%20Book.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924061804/http://admin.associationsonline.com/uploaded_files/140/files/Standards%20of%20Care%2C%20V7%20Full%20Book.pdf|archive-date=2014-09-24|publisher=The World Professional Association for Transgender Health|pages=95–96|access-date=2021-09-28|archivedate=2014-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924061804/http://admin.associationsonline.com/uploaded_files/140/files/Standards%20of%20Care%2C%20V7%20Full%20Book.pdf|deadurl=yes}}</ref> ==পৰিভাষা== শৈশৱ, যৌৱন আৰু কৈশোৰৰ মাজেৰে পাৰ হোৱাৰ পিছৰ সময়চোৱাই এগৰাকী মানৱীৰ নাৰীত্ব জীৱনৰ সময়।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/health/news/7824699/Girls-now-reaching-puberty-before-10-a-year-sooner-than-20-years-ago.html|title=Girls now reaching puberty before 10 – a year sooner than 20 years ago|last=Alleyne|first=Richard|journal=Daily Telegraph|date=2010-06-13|access-date=2019-06-02|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> বিভিন্ন দেশৰ বিভিন্ন আইন থাকিলেও ১৮ বছৰ বয়সকেই সাধাৰণতে সংখ্যাগৰিষ্ঠ বয়স বুলি গণ্য কৰা হয় (যি বয়সত এজন ব্যক্তিক আইনীভাৱে প্ৰাপ্তবয়স্ক বুলি গণ্য কৰা হয়)। নাৰী শব্দটো সাধাৰণতে যিকোনো বয়সৰ স্ত্ৰী লিংগৰ ব্যক্তিক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। ''গাৰ্ল'' শব্দটোৰ মূল ইংৰাজী অৰ্থ আছিল "যিকোনো লিংগৰ কোমল বয়সৰ ব্যক্তি"; <ref>Used in Middle English from c. 1300, meaning 'a child of either sex, a young person'. Its derivation is uncertain, perhaps from an Old English word which has not survived: another theory is that it developed from Old English 'gyrela', meaning 'dress, apparel': or was a diminutive form of a borrowing from another West Germanic Language. (Middle Low German has Gör, Göre, meaning 'girl or small child'.) "girl, n.". OED Online. September 2013. Oxford University Press. 13 September 2013</ref> ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিত হে ইয়াৰ অৰ্থ বিশেষকৈ এগৰাকী কন্যা শিশু বুলি ধৰা হয়। <ref>By late 14th century a distinction was arising between female children, often called 'gay girls'&nbsp; – and male, or 'knave girls' -: a1375 William of Palerne (1867) l. 816 ' Whan þe gaye gerles were in-to þe gardin come, Faire floures þei founde.' ('When the gay girls came into the garden, Fair flowers they found.') By the 16th century, the unsupported word had begun to mean specifically a female: 1546 J. Heywood Dialogue Prouerbes Eng. Tongue i. x. sig. D, 'The boy thy husbande, and thou the gyrle his wyfe.' The usage meaning 'child of either sex' survived much longer in [[Hiberno-English|Irish English]]. "girl, n.". OED Online. September 2013. Oxford University Press. 13 September 2013</ref> ছোৱালী শব্দটো কেতিয়াবা এগৰাকী যুৱতী বা অবিবাহিত মহিলাক বুজাবলৈ মৌখিক ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰা হয়; অৱশ্যে, ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে, নাৰীবাদীসকলে শব্দটোৰ এনে অৰ্থত ব্যৱহাৰক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল কিয়নো প্ৰাপ্তবয়স্ক মহিলাক বুজাবলৈ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিলে ই সু-সংজ্ঞাবদ্ধ নহয়। বিশেষকৈ, আগতে প্ৰায়ে ব্যৱহাৰ হোৱা এটা শব্দ ''অফিচ গাৰ্ল'' বৰ্তমানৰ প্ৰেক্ষাপটত বিলুপ্তপ্ৰায়। ইয়াৰ বিপৰীতে, কিছুমান সংস্কৃতিত পৰিয়ালৰ সন্মানক নাৰীৰ কুমাৰীত্বৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। গাৰ্ল শব্দটো (বা আন ভাষাত ইয়াৰ সমতুল্য) এতিয়াও অবিবাহিত মহিলাক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়; এই অৰ্থত ইয়াক প্ৰায় কম-বেছি পৰিমাণে অপ্ৰচলিত ইংৰাজী মেড বা মেডেনৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ ধৰণে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==জৈৱিক বিৱৰণ== [[Image:Sky spectral karyotype.png|right|thumb|upright|স্ত্ৰী ক্ৰম'জমৰ বিভাজন]] [[File:Scheme female reproductive system-as.svg|frameless|left|স্ত্ৰী জনন অংগৰ বিভিন্ন ভাগ সমূহ। ]] সাধাৰণতে মহিলাৰ কোষবোৰত দুটা এক্স ক্ৰম'জম থাকে, আৰু পুৰুষৰ কোষবোৰত এক্স আৰু ৱাই ক্ৰম'জম থাকে।<ref name=Hake>{{cite web|last1=Hake|first1=Laura|last2=O'Connor|first2=Clare|title=Genetic Mechanisms of Sex Determination|url=https://www.nature.com/scitable/topicpage/genetic-mechanisms-of-sex-determination-314/|website=Scitable|publisher=[[Nature Research|Nature Education]]|date=2008|access-date=August 23, 2019}}</ref> প্ৰাৰম্ভিক ভ্ৰূণ বিকাশৰ সময়ত দুয়োটা লিংগৰ ভ্ৰূণৰ ৰূপতত্ত্ব প্ৰায় ৬ বা ৭ সপ্তাহলৈকে একে হয়। মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত যৌন পাৰ্থক্য এনেদৰে আগবাঢ়ে যি গণ্ডল হৰমনৰ পৰা স্বতন্ত্ৰ। <ref>{{cite book |last1=Differences |first1=Institute of Medicine (US) Committee on Understanding the Biology of Sex and Gender |last2=Wizemann |first2=Theresa M. |last3=Pardue |first3=Mary-Lou |title=Sex Begins in the Womb |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK222286/ |publisher=National Academies Press (US) |language=en |date=2001 |quote=All human individuals—whether they have an XX, an XY, or an atypical sex chromosome combination—begin development from the same starting point. During early development the gonads of the fetus remain undifferentiated; that is, all fetal genitalia are the same and are phenotypically female. After approximately 6 to 7 weeks of gestation, however, the expression of a gene on the Y chromosome induces changes that result in the development of the testes. Thus, this gene is singularly important in inducing testis development. The production of testosterone at about 9 weeks of gestation results in the development of the reproductive tract and the masculinization (the normal development of male sex characteristics) of the brain and genitalia. In contrast to the role of the fetal testis in differentiation of a male genital tract and external genitalia in utero, fetal ovarian secretions are not required for female sex differentiation.}}</ref> যিহেতু মানুহৰ ক্ষেত্ৰত কেৱল মাতৃৰ ডিম্বাশয়ৰ পৰাহে মাইটোকণ্ড্ৰিয়েল ডিএনএ উত্তৰাধিকাৰী হয়, সেয়ে বংশানুক্ৰমিক গৱেষকসকলে মাতৃবংশৰ বিষয়ে আগতীয়াকৈ ধাৰণা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। [[File:Human Body.jpg|thumb|upright|নাৰী আৰু পুৰুষৰ দৈহিক অৱয়বৰ দৃশ্যমান পাৰ্থক্য]] নাৰীৰ যৌৱন প্ৰাপ্তিৰ ফলত শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন হয় যি নিষিক্তকৰণৰ জৰিয়তে যৌন প্ৰজনন ক্ষমতাক সক্ষম কৰে। মগজুৰ পিটুইটাৰি গ্ৰন্থিৰ পৰা ৰাসায়নিক সংকেতৰ সঁহাৰি স্বৰূপে, ডিম্বাশয়ে এষ্ট্ৰোজেন প্ৰস্তুত কৰে যি শৰীৰৰ পৰিপক্বতা উদ্দীপিত কৰে, এই সমূহৰ ভিতৰত উচ্চতা আৰু ওজন বৃদ্ধি, শৰীৰৰ চুলিৰ বিকাশ, স্তনৰ বিকাশ আৰু ঋতুস্ৰাৱৰ আৰম্ভণি আদি পৰিৱৰ্তন সমূহ সাধাৰণতে ১২-১৩ বছৰ বয়সৰ ভিতৰত আৰম্ভ হয়। <ref name="Tanner">(Tanner, 1990).</ref><ref name="U.S. menarche">{{cite journal |vauthors=Anderson SE, Dallal GE, Must A |title =Relative weight and race influence average age at menarche: results from two nationally representative surveys of US girls studied 25 years apart |url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2003-04_111_4/page/844 |journal=Pediatrics |volume=111 |issue=4 Pt 1 |pages=844–50 |date=April 2003 |pmid=12671122 |doi=10.1542/peds.111.4.844}}</ref><ref name="Canadian menarche">{{cite journal|title=Age at menarche in Canada: results from the National Longitudinal Survey of Children & Youth |year= 2010 |pmid=21110899 |doi=10.1186/1471-2458-10-736 |pmc=3001737 |volume=10 |vauthors=Al-Sahab B, Ardern CI, Hamadeh MJ, Tamim H |journal=BMC Public Health |page=736}}</ref><ref name="UK menarche">{{cite journal |url= http://vstudentworld.yolasite.com/resources/final_yr/gynae_obs/Hamilton%20Fairley%20Obstetrics%20and%20Gynaecology%20Lecture%20Notes%202%20Ed.pdf |title= Obstetrics and Gynaecology |first= Diana |last= Hamilton-Fairley |edition= Second |publisher= Blackwell Publishing |access-date= 2021-09-29 |archivedate= 2018-10-09 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181009065351/http://vstudentworld.yolasite.com/resources/final_yr/gynae_obs/Hamilton%20Fairley%20Obstetrics%20and%20Gynaecology%20Lecture%20Notes%202%20Ed.pdf |deadurl= yes }}</ref> ডিম্বাশয়ে হৰমন প্ৰস্তুতৰ নিয়ন্ত্ৰক কাৰ্যৰ উপৰিও, স্ত্ৰী গেমেট প্ৰস্তুত কৰে যি পুৰুষ গেমেটৰ (শুক্ৰাণু) দ্বাৰা নিষিক্ত হ'লে, নতুন আনুবংশিক ব্যক্তি গঠন কৰে। জৰায়ু হৈছে বিকাশশীল ভ্ৰূণ আৰু পেশীৰ সুৰক্ষা আৰু প্ৰতিপালনৰ বাবে কোষকলা থকা এক অঙ্গ যাতে সন্তান জন্ম দিয়াৰ সময়ত ইয়াক নিষ্কাশন কৰিব পাৰি। যৌনসঙ্গম আৰু জন্মৰ সময়ত যোনিৰ ব্যৱহাৰ হয়, যদিও যোনি শব্দটো প্ৰায়ে মৌখিক ভাৱে ইংৰাজী ভাষাৰ ভালভাক (বা বাহ্যিক স্ত্ৰী জননাংগ) বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় <ref name="Kirkpatrick">{{cite book|vauthors=Kirkpatrick M|title=Human Sexuality: Personality and Social Psychological Perspectives|publisher=[[Springer Science & Business Media]]|isbn=978-1468436563|year=2012|page=175 |url=https://books.google.com/books?id=qfsxBwAAQBAJ&pg=PA175}}</ref><ref name="Sáenz-Herrero">{{cite book|vauthors=Sáenz-Herrero M|title=Psychopathology in Women: Incorporating Gender Perspective into Descriptive Psychopathology|publisher=[[Springer Publishing|Springer]]|isbn=978-3319058702|year=2014|page=250 |url=https://books.google.com/books?id=-unSBAAAQBAJ&pg=PA250|quote=In addition, there is a current lack of appropriate vocabulary to refer to the external female genitals, using, for example, 'vagina' and 'vulva' as if they were synonyms, as if using these terms incorrectly were harmless to the sexual and psychological development of women.'}}</ref> য'ত লেবিয়া, ভগাঙ্কুৰ আৰু স্ত্ৰী মূত্ৰনলী থাকে। স্তনৰ গ্ৰন্থিবোৰ গাখীৰ উৎপাদন কৰিবলৈ এপোক্ৰিনসদৃশ গ্ৰন্থিৰ পৰা বিকশিত হোৱা বুলি ধাৰণা কৰা হয়, ই এক পুষ্টিকৰ নিঃসৰণ যি স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ আটাইতকৈ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য।<ref>{{cite journal |last1=Oftedal |first1=Olav T. |title=The mammary gland and its origin during synapsid evolution |journal=Journal of Mammary Gland Biology and Neoplasia |date=2002 |volume=7 |issue=3 |pages=225–252 |doi=10.1023/a:1022896515287|pmid=12751889 |s2cid=25806501 }}</ref> পৰিপক্ব মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত স্তন সাধাৰণতে আন বেছিভাগ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীতকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ; ই কেৱল গাখীৰ উৎপাদনৰ বাবেই প্ৰয়োজনীয় নহয়, স্তনৰ গুৰুত্ব আংশিকভাৱে যৌন বাছনিৰ এক উপাদান বুলিও ধাৰণা কৰা হয়। সাধাৰণতে ৪৯ ৰ পৰা ৫২ বছৰ বয়সৰ ভিতৰত এগৰাকী মহিলা ৰজোনিবৃত্তিত উপনীত হয়<ref name=NIH2013Def>{{cite web|title=Menopause: Overview|url=http://www.nichd.nih.gov/health/topics/menopause/Pages/default.aspx|publisher=Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development|access-date=8 March 2015|date=2013-06-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402111845/http://www.nichd.nih.gov/health/topics/menopause/Pages/default.aspx|archive-date=2 April 2015|df=dmy-all}}</ref><ref name=PubMed2013>{{cite web|title=Menopause: Overview|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0072495/|publisher=PubMedHealth|access-date=8 March 2015|date=29 August 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910181404/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0072495/|archive-date=10 September 2017|df=dmy-all}}</ref>, এয়া হৈছে মহিলাৰ জীৱন চক্ৰৰ এটা পৰ্যায় যেতিয়া ঋতুস্ৰাৱ স্থায়ীভাৱে বন্ধ হয়, আৰু তেওঁলোক সন্তান জন্ম দিবলৈ অক্ষম হৈ পৰে <ref name=Tak2015>{{cite journal | vauthors = Takahashi TA, Johnson KM | title = Menopause | journal = The Medical Clinics of North America | volume = 99 | issue = 3 | pages = 521–34 | date = May 2015 | pmid = 25841598 | doi = 10.1016/j.mcna.2015.01.006 }}</ref> ==উৰ্বৰাতাৰ হাৰ== [[File:Total Fertility Rate Map by Country.svg|thumb|right|upright=1.35|২০২০ চনৰ পিয়ল অনুসৰি দেশ ভেদে নাৰীৰ উৰ্বৰতাৰ হাৰ। ]] ''মুঠ উৰ্বৰতাৰ হাৰ'' (টিএফআৰ) হৈছে এগৰাকী নাৰীয়ে জীৱনকালত জন্ম দিয়া শিশুৰ গড় সংখ্যা। এই হাৰ সমগ্ৰ পৃথিৱীত অঞ্চলভেদে যথেষ্ট পৃথক। ২০১৬ চনত, সৰ্বাধিক আনুমানিক টিএফআৰ আছিল নাইজাৰত (প্ৰতি গৰাকী মহিলাৰ বিপৰীতে জন্ম দিয়া শিশুৰ পৰিমাণ আছিল ৬.৬২ টা) আৰু এই সৰ্বনিম্ন আছিল ছিংগাপুৰত (০.৮২ শিশু/মহিলা)।<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html|title=The World Factbook&nbsp; — Central Intelligence Agency|access-date=2021-09-29|archivedate=2009-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html|deadurl=yes}}</ref> যদিও বেছিভাগ আফ্ৰিকাৰ উপ-চাহাৰা অঞ্চলৰ টিএফআৰ উচ্চ। এই উচ্চ হাৰে সম্পদৰ অভাৱৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে আৰু অত্যধিক জনসংখ্যাত অৰিহণা যোগায়। বেছিভাগ পশ্চিমীয়া দেশত বৰ্তমান এক উপ প্ৰতিষ্ঠাপন উৰ্বৰতাৰ হাৰ প্ৰচলিত হৈছে যাৰ ফলত জনসংখ্যা ৰ বয়স বৃদ্ধি আৰু জনসংখ্যাৰ হাৰ হ্ৰাস কৰিছে। পৃথিৱীৰ বহুতো ঠাইত, যোৱা কেইটামান দশকত পাৰিবাৰিক গাঁথনিৰ পৰিৱৰ্তন হৈছে। উদাহৰণ স্বৰূপে, পশ্চিমত জীৱন ধাৰণৰ ব্যৱস্থাৰ পৰা আঁতৰি যোৱাৰ এক প্ৰৱণতা আছে য'ত কেৱল মৌলিক পৰিয়ালৰটোহে অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ উপৰি বৈবাহিক উৰ্বৰতাৰ পৰা অবৈবাহিক উৰ্বৰতালৈ যোৱাৰ আন এক প্ৰৱণতাও প্ৰচলিত। বিবাহ নোহোৱাকৈয়ে সম্পৰ্কত থকা প্ৰেমিকযুগলে সন্তান জন্ম দিয়া বা অবিবাহিত মহিলাই একক অভিভাৱকৰ দায়িত্ব পালনেৰে সন্তান জন্ম দিব পাৰে। পৃথিৱীৰ কিছুমান ঠাইত বিবাহৰ পূৰ্বে সন্তান জন্ম এক সাধাৰণ কথা আৰু ই সম্পূৰ্ণৰূপে গ্ৰহণ যোগ্য। অৱশ্যে আন কিছুমান ঠাইত এই ধাৰণাটো সামাজিক নিয়মৰ আধাৰত ধৰা নহয় আৰু অত্যন্ত কলঙ্কিত বিষয় বুলি মান্যতা প্ৰদান কৰা হয়। এনে অঞ্চলত অবিবাহিত মাতৃসকলে এই ক্ষেত্ৰত সামাজিক বৰ্জনৰ সন্মুখীন হয়, ইয়াৰ ভিতৰত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ দ্বাৰা হিংসা, আনকি চৰম পৰ্যায়ত [[সন্মান ৰক্ষাৰ্থে হত্যা]] পৰ্যন্ত হোৱা দেখা যায়।<ref>{{Cite web|url=http://www.mrt-rrt.gov.au/CMSPages/GetFile.aspx?guid=91cf943a-3fa6-4fce-afec-4ab2c2a356fd|date=2013-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501013343/http://www.mrt-rrt.gov.au/CMSPages/GetFile.aspx?guid=91cf943a-3fa6-4fce-afec-4ab2c2a356fd|access-date=2019-06-28|archive-date=2013-05-01|publisher=Refugee Review Tribunal Australia|title=RRT Research Response|archivedate=2013-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130501013343/http://www.mrt-rrt.gov.au/CMSPages/GetFile.aspx?guid=91cf943a-3fa6-4fce-afec-4ab2c2a356fd|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3523123.stm | work=BBC News | title=Turkey condemns 'honour killings' | date=1 March 2004}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও বহুতো দেশত বিবাহৰ পূৰ্বে যৌন সম্ভোগ অবৈধ। সেই সমূহৰ ভিতৰত আছে: [[চৌদি আৰৱ]], [[পাকিস্তান]],<ref>{{cite web |url=http://www.eyeontheun.org/voices.asp?p=632 |title=Human Rights Voices&nbsp; – Pakistan, August 21, 2008 |publisher=Eyeontheun.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130121175822/http://www.eyeontheun.org/voices.asp?p=632 |archive-date=January 21, 2013 |access-date=September 29, 2021 |archivedate=January 21, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130121175822/http://www.eyeontheun.org/voices.asp?p=632 |deadurl=yes }}</ref> [[আফগানিস্তান]],<ref>{{cite web |url=http://www.aidsportal.org/news_details.aspx?ID=4236 |title=Home |publisher=AIDSPortal |url-status=dead |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20081026065259/http://www.aidsportal.org/news_details.aspx?ID=4236 |archive-date=2008-10-26 |access-date=2021-09-29 |archivedate=2008-10-26 |archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20081026065259/http://www.aidsportal.org/news_details.aspx?ID=4236 |deadurl=yes }}</ref><ref name="travel.state.gov">{{cite web |url=https://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1142.html |title=Iran |publisher=Travel.state.gov |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130801084310/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1142.html |archive-date=2013-08-01 |access-date=2021-09-29 |archivedate=2013-08-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130801084310/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1142.html |deadurl=yes }}</ref> [[ইৰাণ]]<ref name="travel.state.gov"/>, [[কুৱেইট]],<ref>{{cite web|url=http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/0/2f5665ae20b956cb8025675a0033cafb?Opendocument |title=United Nations Human Rights Website&nbsp; – Treaty Bodies Database&nbsp; – Document&nbsp; – Summary Record&nbsp; – Kuwait |publisher=Unhchr.ch}}</ref> [[মালদ্বীপ]],<ref>{{cite web|url=http://www.everyculture.com/Ja-Ma/Maldives.html |title=Culture of Maldives&nbsp; – history, people, clothing, women, beliefs, food, customs, family, social |publisher=Everyculture.com}}</ref> [[মৰক্কো]]<ref>{{cite news|last=Fakim |first=Nora |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-19049000 |title=BBC News&nbsp; – Morocco: Should pre-marital sex be legal? |work=BBC |date=9 August 2012}}</ref>, [[ওমান]],<ref>{{cite web |url=http://www.interpol.com/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaOman.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071215043802/http://www.interpol.com/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaOman.pdf |archive-date=15 December 2007 |title=Legislation of Interpol member states on sexual offences against children&nbsp; – Oman |publisher=Interpol |access-date=29 September 2021 |archivedate=16 May 2016 |archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160516065620/http://www.interpol.com/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaOman.pdf |deadurl=yes }}</ref> মৌৰিতানিয়া<ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2010/af/154358.htm |title=2010 Human Rights Report: Mauritania |publisher=State.gov |date=8 April 2011}}</ref>, সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত,<ref>{{cite web |author=Dubai FAQs |url=http://www.dubaifaqs.com/education-dubai.php |title=Education in Dubai |publisher=Dubaifaqs.com |access-date=2021-09-29 |archivedate=2018-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612142640/http://www.dubaifaqs.com/education-dubai.php |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news|last=Judd |first=Terri |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/briton-faces-jail-for-sex-on-dubai-beach-863918.html |title=Briton faces jail for sex on Dubai beach&nbsp; – Middle East&nbsp; – World |work=The Independent |date=10 July 2008 |location=London}}</ref> [[চুদান]], <ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2007/06/28/idUSL28849488._CH_.2400 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121209050025/http://www.reuters.com/article/2007/06/28/idUSL28849488._CH_.2400 |url-status=dead |archive-date=December 9, 2012 |title=Sudan must rewrite rape laws to protect victims |work=Reuters |date=28 June 2007}}</ref> আৰু ইয়েমেন <ref>{{cite web|author=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/47387b712f.html/ |title=Refworld &#124; Women's Rights in the Middle East and North Africa&nbsp; – Yemen |publisher=UNHCR}}</ref>। সংস্কৃতি ভেদে [[মাতৃ]]ৰ সামাজিক ভূমিকাও পৃথক পৃথক। পৃথিৱীৰ বহুতো ঠাইত, নিৰ্ভৰশীল সন্তান থকা মহিলাসকল ঘৰতে থাকিব আৰু তেওঁলোকৰ সকলো শক্তি সামৰ্থ্য শিশু প্ৰতিপালনৰ বাবে সমৰ্পিত কৰিব বুলি আশা কৰা হয়, আনহাতে আন কোনো কোনো ঠাইত মাতৃসকল প্ৰায়ে মজুৰী ভিত্তিক কামলৈ উভতি আহে। ==সন্তান জন্মৰ অধিকাৰ আৰু স্বাধীনতা== প্ৰজনন অধিকাৰ হৈছে প্ৰজনন আৰু প্ৰজনন স্বাস্থ্যসম্পৰ্কীয় আইনী অধিকাৰ আৰু স্বাধীনতা। ইণ্টাৰনেচনেল ফেডাৰেচন অফ গাইনোকোলজী এণ্ড অবষ্টেট্ৰিস্কৰ মতে:<ref>{{cite web |url=http://www.figo.org/projects/reproductive_and_sexual_health |title=Resolution on Reproductive and Sexual Health &#124; International Federation of Gynecology and Obstetrics |publisher=Figo.org |access-date=2014-04-19 |archive-date=2014-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223203421/http://www.figo.org/projects/reproductive_and_sexual_health |url-status=dead |archivedate=2014-02-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223203421/http://www.figo.org/projects/reproductive_and_sexual_health |deadurl=yes }}</ref> {{Cquote|(...) জোৰ-জুলুম, পক্ষপাতিত্ব আৰু হিংসাৰহিতভাৱে যৌন আৰু প্ৰজনন স্বাস্থ্যকে ধৰি নিজৰ যৌনতা সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ আৰু মুক্ত তথা দায়বদ্ধভাৱে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰাৰ অধিকাৰো নাৰীৰ মানৱাধিকাৰৰ ভিতৰুৱা। নাৰী আৰু পুৰুষৰ মাজত যৌন সম্পৰ্ক তথা প্ৰজননৰ বিষয়ত সমান সম্পৰ্কৰ বাবে, ব্যক্তিগৰাকীৰ অখণ্ডতাৰ প্ৰতি পূৰ্ণ সন্মানকে ধৰি, পৰস্পৰ সন্মান, সন্মতি আৰু যৌন আচৰণ তথা ইয়াৰ পৰিণতিসমূহৰ বাবে ভগাই লোৱা দায়বদ্ধতাৰ প্ৰয়োজন। }} বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই প্ৰকাশ কৰা প্ৰতিবেদন অনুসৰি ২০১০ চনৰ পৰা ২০১৪ চনলৈ কেৱল তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, প্ৰতি বছৰে বিশ্বজুৰি ৫৬ নিযুত প্ৰৰোচিত গৰ্ভপাত হৈছিল। সেইবোৰৰ ভিতৰত, প্ৰায় ২৫ নিযুত গৰ্ভপাত অসুৰক্ষিত বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই প্ৰতি ১০০,০০০ অসুৰক্ষিত গৰ্ভপাতৰ বাবে বিকশিত অঞ্চলত প্ৰায় ৩০ গৰাকী মহিলাৰ আৰু বিকাশশীল অঞ্চলবোৰত ২২০ গৰাকী মহিলাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বিপৰীতে উপ-চাহাৰা আফ্ৰিকাত প্ৰতি ১০০,০০০ অসুৰক্ষিত গৰ্ভপাতত ৫২৯ গৰাকী মাতৃৰ মৃত্যু হয় বুলি প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশ কৰিছিল। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই এই মৃত্যুৰ কাৰণবোৰ ভিতৰত উল্লেখ কৰিছে: *প্ৰতিবন্ধক আইন *সেৱাৰ দুৰ্বল উপলব্ধতা *ব্যয়বহুলতা *কলংকৰ ভয় *স্বাস্থ্য-যত্ন প্ৰদানকাৰীসকলৰ বিবেকবান আপত্তি জনক পৰামৰ্শ, বিভ্ৰান্তিকৰ তথ্যৰ ব্যৱস্থা, তৃতীয় পক্ষৰ অনুমোদন, আৰু চিকিৎসাগতভাৱে অপ্ৰয়োজনীয় পৰীক্ষা।<ref>{{cite web |title=Preventing unsafe abortion |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/preventing-unsafe-abortion |website=World Health Organization |access-date=August 24, 2019}}</ref> ==লিংগ ভূমিকা== [[File:A women preparing food in Assam.jpg|thumb|upright|শিশুৰ সৈতে পাকঘৰত খাদ্য প্ৰস্তুত কৰণত ব্যস্ত এগৰাকী অসমীয়া নাৰী। ]] [[File:Rice cultivation.jpg|thumb|upright|খেতি পথাৰত ব্যস্ত এগৰাকী মহিলা]] শেহতীয়াকৈ সমগ্ৰ বিশ্বত লিংগ ভূমিকাৰ যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন ঘটিছে। ইতিহাসৰ আগৰ কিছুমান বিন্দুত, কম বয়সৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা শিশুৰ বৃত্তিগত আকাংক্ষা লিংগ অনুসৰি পৃথক আছিল।<ref>{{cite book| last1=Sharpe| first1=S. |title=Just like a Girl |date=1976 |publisher=Penguin| location=London|isbn=9780140219531}}</ref> বৰ্তমান সময়ত কৰ্মৰ প্ৰায় প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰত নাৰীৰ ভূমিকাই প্ৰসাৰতা লাভ কৰিছে। খেলৰ জগত খনটো নাৰীৰ অৱদান কম নহয়। বিশ্বৰ প্ৰায় সৰহ সংখ্যক নাৰীৰ সাধাৰণ কাম হৈছে পৰিয়াল পৰিচালনাত ঘৰুৱা কাম আদি কৰা, খাদ্য ৰন্ধা, কেঁচুৱা জন্মদিয়া আৰু প্ৰতিপাল কৰা আদি। ব্যক্তিৰ আৱেগ, কৰ্মক্ষেত্ৰ, ঘৰ, দৈহিক উপস্থাপন, ইত্যাদিৰ ক্ষেত্ৰত সমাজত প্ৰায়ে কিছুমান দৃঢ়বদ্ধতা প্ৰচলিত হৈ আছে। এইবোৰে নাৰী-পুৰুষৰ অধিকাৰক খৰ্ব কৰে। ভাৰতৰ দৰে পুৰুষ প্ৰধান সমাজ ব্যৱস্থাটো পূৰ্বতে সমাজৰ প্ৰায় প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰত নাৰীৰ বিপৰীতে পুৰুষৰ উপস্থিতিক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হৈছিল। বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত ভোট দানৰ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰটো নাৰীয়ে সংগ্ৰাম কৰিব লগা হৈছে। কৰ্মক্ষেত্ৰত কেৱল লিংগ পাৰ্থক্যৰ বাবেই মজুৰীৰ ক্ষেত্ৰটো নাৰী পুৰুষৰ সমতাক অস্বীকাৰ কৰা হয়। ২০১৩ বৰ্ষত ভাৰতত লিংগ অনুসৰি মজুৰিৰ ব্যৱধান ২৪.৮১% বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name="wageindicator">{{cite web|title=Gender Pay Gap in the Formal Sector: 2006 - 2013(September, 2013)|url=http://www.wageindicator.org/documents/publicationslist/publications-2013/gender-pay-gap-in-formal-sector-in-india-2006-2013|publisher=Wage Indicator Data Report|access-date=2021-09-29|archivedate=2023-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230916134903/https://wageindicator.org/documents/publicationslist/publications-2013/gender-pay-gap-in-formal-sector-in-india-2006-2013|deadurl=yes}}</ref> লগতে অৰ্থনীতিত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণৰ স্তৰ বিশ্লেষণ কৰোঁতে এই প্ৰতিবেদনে ভাৰতক বিশ্বৰ ভিতৰত তালিকাৰ তলৰ ১০খন দেশৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্থান দিছে। মজুৰি লাভ কৰা শ্ৰমিক সকলৰ মাজত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ সাধাৰণতে কম। তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ মুখ্যতঃ কৃষি খণ্ডৰ গ্ৰাম্য এলেকাত কেন্দ্ৰীভূত হয়। উত্তৰ ভাৰতৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত দেখা গৈছে যে লিংগৰ ভিত্তিত শ্ৰম বিভিন্ন ভাগত বিভক্ত কৰা হয়। কৃষিৰ কিছুমান কাৰ্যকলাপ বিশেষকৈ মহিলাসকলক আৱণ্টন কৰা হৈছে। কিছুমান কাম যেনে শস্য শুকোৱা আৰু সংৰক্ষণ কৰা আদি মহিলাৰ দ্বাৰা আনহাতে অন্যান্য কাম যেনে হাল বোৱা আৰু শস্য চলোৱা কেৱল পুৰুষৰ দ্বাৰা কৰা হয়।<ref name="Chen">{{cite book|last1=Martha C. Nussbaum, Jonathan Glover|first1=Martha Chen|title=Women, Culture, and Development: A Study of Human Capabilities|url=https://books.google.com/books?id=jhLgdK84Ll8C&q=india&pg=PA37|publisher=Clarendon Press|date=1995|isbn=9780191521751}}</ref><ref name="justjobs">{{cite web|last1=Dewan|first1=Sabina|title=Closing the Gender wage gap in Indian Agriculture|url=http://justjobsnetwork.org/wp-content/pubs/reports/8.pdf|publisher=JustJobs Network|date=2014|access-date=2021-09-29|archivedate=2021-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211003051018/http://justjobsnetwork.org/wp-content/pubs/reports/8.pdf|deadurl=yes}}</ref> এয়া কেৱল অগ্ৰাধিকাৰ আৰু আধিপত্য নহয়। ব্যক্তিগত সেৱা আৰু যত্নৰ কামৰ সৈতে জড়িত খণ্ডবোৰত ভাৰতত মহিলা শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণ অধিক হোৱা দেখা গৈছে। অনানুষ্ঠানিক ক্ষেত্ৰত বিশেষকৈ কৃষিক্ষেত্ৰতো মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ অধিক। ==ফেশ্বন, ড্ৰেচিং ক'ড== {{multiple image|perrow = 3|total_width= | image1 = Women wearing burqa in Kabul.jpg |height1=127| width1=127 | image2 = KIMONO GORLS IN TOKYO A.jpg |height2=150| width2=150 | image3 = ADAC MX Masters ADAC Promotiongirls.JPG |height3=130| width3=130 | footer = বিভিন্ন সংস্কৃতিত থকা পোছাকৰ ভিন্নতা। বাওঁফালৰ পৰা ক্ৰমে [[বোৰ্খা]] পিন্ধা আফগান মহিলা, [[কিমোনো]]ৰ পোছাক পিন্ধা জাপানী মহিলা, আৰু সাধাৰণ টেংক টপ আৰু মিনিস্কাৰ্ট পৰিহিতা জাৰ্মান মহিলা। }} পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণে পোছাক পৰিধান কৰে, তেওঁলোকৰ পোছাকৰ পছন্দবোৰ স্থানীয় সংস্কৃতি, ধৰ্মীয় নীতি, পৰম্পৰা, সামাজিক নিয়ম আৰু ফেশ্বনৰ প্ৰৱণতাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়। শালীনতা সম্পৰ্কে বিভিন্ন সমাজৰ বিভিন্ন ধাৰণা আছে। অৱশ্যে অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষকৈ পোছাকৰ ক্ষেত্ৰত সকলো সমাজত মহিলাৰ পছন্দ স্বাধীন নহয়। আইনে তেওঁলোকে কি পিন্ধিব পাৰে বা কি পিন্ধিব নোৱাৰে সম্পৰ্কীয় কিছুমান প্ৰতিবন্ধকতা আৰোপ কৰে। এইটো বিশেষকৈ ইছলামিক পোছাকৰ ক্ষেত্ৰত চৰ্চিত। যদিও কিছুমান অধিকাৰ ক্ষেত্ৰই আইনীভাৱে এনে সম্পূৰ্ণ আবুৰতা প্ৰদান কৰা পোছাক বাধ্যতামূলক কৰে, আন কিছুমান দেশত ৰাজহুৱা স্থানত হিজাব জাতীয় পোছাক (যেনে বোৰ্খা/মুখ ঢাকি ৰখা) পিন্ধাৰ ক্ষেত্ৰত নিষেধাজ্ঞা আছে। এনে নিষেধাজ্ঞা থকা এখন দেশ হৈছে ফ্ৰান্স। এই ধৰণৰ পোছাকৰ ক্ষেত্ৰত থকা বাধ্যতামূলক তথা নিষিদ্ধ কৰা আইন- দুয়োটাই অত্যন্ত বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |title=Women's right to choose their dress, free of coercion |url=https://doc.es.amnesty.org/cgi-bin/ai/BRSCGI/WOMENS%20RIGHT%20TO%20CHOOSE%20THEIR%20DRESS%20FREE%20OF%20COERCION?CMD=VEROBJ&MLKOB=29309215959 |publisher=[[Amnesty International]] |date=4 March 2011 |access-date=8 January 2014 |archive-date=27 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134431/https://doc.es.amnesty.org/cgi-bin/ai/BRSCGI/WOMENS%20RIGHT%20TO%20CHOOSE%20THEIR%20DRESS%20FREE%20OF%20COERCION?CMD=VEROBJ&MLKOB=29309215959 |url-status=dead |archivedate=27 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927134431/https://doc.es.amnesty.org/cgi-bin/ai/BRSCGI/WOMENS%20RIGHT%20TO%20CHOOSE%20THEIR%20DRESS%20FREE%20OF%20COERCION?CMD=VEROBJ&MLKOB=29309215959 |deadurl=yes }}</ref> ==শিক্ষা== [[File:Guinea schoolgirls.jpg|thumb| গুইনিয়াৰ ছাত্ৰী। ]] একক-লিংগ শিক্ষা পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰভাৱশালী আৰু এতিয়াও যথেষ্ট প্ৰাসংগিক। সৰ্বজনীন শিক্ষা, অৰ্থাৎ লিংগৰ পাৰ্থক্যৰ পৰা স্বতন্ত্ৰ ৰাজ্যিক শিক্ষা ব্যৱস্থা যেনে প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা, এতিয়াও বিশ্বব্যাপী প্ৰচলিত হোৱা নাই, বেছিভাগ উন্নত দেশতহে এই ব্যৱস্থাই প্ৰসাৰতা লাভ কৰিছে। কিছুমান পশ্চিমীয়া দেশত, মহিলাসকলে শিক্ষাৰ বিভিন্ন স্তৰত পুৰুষক অতিক্ৰম কৰিছে। উদাহৰণ স্বৰূপে, ২০০৫/২০০৬ চনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত, মহিলাসকলে সহযোগী ডিগ্ৰীৰ ৬২%, স্নাতক ডিগ্ৰীৰ ৫৮%, স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীৰ ৬০% আৰু ডক্টৰেটৰ ৫০% অৰ্জন কৰিছিল। <ref>{{cite web|url=http://nces.ed.gov/programs/digest/d07/tables/dt07_178.asp |title=Historical summary of faculty, students, degrees, and finances in degree-granting institutions: Selected years, 1869-70 through 2005-06 |publisher=Nces.ed.gov |access-date=2014-08-22}}</ref><ref>{{cite book|authors=Eisenhart, A. Margaret; Finkel, Elizabeth |title=Women (Still) Need Not Apply:The Gender and Science Reader|year=2001|publisher=Routledge|location=New York|pages=13–23}}</ref> পুৰুষৰ তুলনাত মহিলাৰ বাবে বিশ্বসাক্ষৰতা কম। চি.আই.এ. ৱৰ্ল্ড ফেক্টবুকে ২০১০ চনৰ পৰা এক প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিছে। সেই অনুসৰি ৮০% মহিলা পুৰুষৰ ৮৮.৬% বিপৰীতে স্বাক্ষৰ(১৫ বছৰ বা অধিক বয়সৰ)। দক্ষিণ আৰু পশ্চিম এছিয়াত, আৰু চাব-চাহাৰা আফ্ৰিকাৰ কিছু অংশত সাক্ষৰতাৰ হাৰ সৰ্বনিম্ন। <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/ |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=2014-04-19 |archivedate=2021-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126032610/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/ |deadurl=yes }}</ref> === বিজ্ঞান শিক্ষাত নাৰী === [[চিত্ৰ:Marie Curie 1903.jpg|thumb|upright|পদাৰ্থবিদ্যা আৰু ৰসায়নশাস্ত্ৰত অসামান্য অংশগ্ৰহণেৰে [[মেৰী কুৰী]] সমগ্ৰ বিশ্বত পৰিচিত। ]] ঐতিহাসিকভাবেই নাৰীক গৃহপ্ৰকোষ্ঠে আবদ্ধ ৰাখা হৈছিল। পৰিয়ালৰ দ্বাৰা এওঁলোকক বিজ্ঞান চৰ্চাত অংশগ্ৰহণৰ বাবে উদ্বুদ্ধ কৰা নহৈছিল। [[মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ|মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ত ১৯২৩ চনত সম অধিকাৰ আইন গৃহীত হোৱাৰ পিছত নাৰীসকলক উল্লেখযোগ্য হাৰত বিজ্ঞান বিষয়ত অংশগ্ৰহণ কৰা দেখা যায়। কিন্তু বিজ্ঞানৰ জগতত অংশগ্ৰহণৰ হাৰ প্ৰযুক্তি বিদ্যাৰ তুলনাত নিম্নমুখী। বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিদ্যাত ডক্টৰেট গ্ৰহণৰ সংখ্যা ১৯৭০ চনৰ ৭%ৰ পৰা ১৯৮৫ চনত ৩৪%লৈ বৃদ্ধি পায়। সেইদৰে প্ৰযুক্তি বিদ্যাত স্নাতক ডিগ্ৰীধাৰীৰ সংখ্যা ১৯৭৫ চনত আছিল মাত্ৰ ৩৮৫ জন, বিপৰীতে ১৯৮৫ চনত এই সংখ্যাই ১১০০০ ক অতিক্ৰম কৰে। শিক্ষাক্ষেত্ৰত আইনৰ মাধ্যমেৰে নাৰীসকল সংযোগ কৰিলেও বৰ্তমানো নাৰী-পুৰুষৰ শিক্ষাৰ হাৰৰ ক্ষেত্ৰত অসমতা বিৰাজমান। [[বিশ্ববিদ্যালয়]] পৰ্যায়ত ১৯৮৯ চনত বিজ্ঞানী হিচাপে [[পুৰুষ|পুৰুষৰ]] অংশগ্ৰহণ আছিল ৬৫% আৰু নাৰীৰ অংশগ্ৰহণ আছিল ৪০%। যিসময়ত পূৰ্ণাঙ্গকালীন এজন পুৰুষ বিজ্ঞানীৰ বাৰ্ষিক আয় $৪৮,০০০ আছিল; সেই সময়ত মহিলা বিজ্ঞানীৰ [[আয়]] আছিল $৪২,০০০।<ref>Eisenhart and Finkel, Ch 1 inThe Gender and Science Reader ed. Muriel Lederman and Ingrid Bartsch. New York, Routledge, 2001. (16-17)</ref> ==ধৰ্ম== নিৰ্দিষ্ট ধৰ্মীয় মতবাদবোৰত লিংগ ভূমিকা, লিংগৰ মাজত সামাজিক আৰু ব্যক্তিগত বাৰ্তালাপ, মহিলাৰ বাবে উপযুক্ত পোছাক পৰিধান, আৰু মহিলা আৰু সমাজত তেওঁলোকৰ স্থিতি প্ৰভাৱিত কৰা আন বিভিন্ন বিষয়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত নিৰ্দিষ্ট চৰ্তাৱলী আছে। বহুতো দেশত, এই ধৰ্মীয় শিক্ষাবোৰে ফৌজদাৰী আইন, বা সেই অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ পাৰিবাৰিক আইনক প্ৰভাৱিত কৰে। ধৰ্ম, আইন আৰু লিংগ সমতাৰ মাজৰ সম্পৰ্কক আন্তৰ্জাতিক সংগঠনবোৰে আলোচনা কৰিছে। <ref>{{cite web|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp/html/http%3Cspan%20class=%27pullme%27%3EIt%20has%20become%20increasingly%20clear%20that%20disasters%20are%20setting%20back%20efforts%20in%20development%20%E2%80%93%20they%20can%20cripple%20the%20economy,%20destroy%20infrastructure,%20and%20plunge%20more%20people%20into%20poverty%3C/span%3E://www.unisdr.org/www.sealthedeal2009.org/petition/html/story.asp?NewsID=46370&Cr=religion&Cr1=#.Ustsg_tpCKE |title=United Nations News Centre&nbsp;— Harmful practices against women and girls can never be justified by religion&nbsp;– UN expert |publisher=Un.org |date=2013-10-29 |access-date=2014-04-19}}</ref> নাৰীৰ স্থিতি সম্পৰ্কত শাস্ত্ৰকে আদি কৰি হিন্দুধৰ্মৰ বিভিন্ন গ্ৰন্থত পৰস্পৰ সামঞ্জস্য নথকা দৃষ্টিভংগী পোৱা যায়। ইয়াৰে কোনো গ্ৰন্থত নাৰীক সৰ্বোচ্চ নেতৃত্বৰ স্থান দিয়াৰ বিপৰীত অন্য কিছু গ্ৰন্থত লিংগৰ ভিত্তিত ব্যক্তিৰ ভূমিকাৰ সীমাবদ্ধতাৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে। [[ঋকবেদ]]ৰ দেৱী সূক্তত নাৰীশক্তিক সকলো পদাৰ্থ আৰু সংজ্ঞাৰ সৃষ্টিকাৰী, চিৰন্তন আৰু অসীম, আধ্যাত্মিক আৰু অভিজ্ঞতামূলক বাস্তৱতা অৰ্থাৎ ব্ৰহ্ম, সকলোৰে আত্মা তথা ব্ৰহ্মাণ্ডৰ সাৰ বুলি কোৱা হৈছে। {{Sfn| McDaniel |2004|p=90}}{{Sfn| Brown |1998|p=26}} কিছুসংখ্যক হিন্দু উপনিষদ, শাস্ত্ৰ আৰু পুৰাণ, বিশেষকৈ দেৱী উপনিষদ, দেৱী মাহাত্ম্য আৰু দেৱী-ভাগৱত পুৰাণৰ মতে নাৰীক সৰ্বশক্তিমান বুলি চিহ্নিত কৰা হৈছে। {{Sfn| McDaniel |2004|pp=90-92}}<ref name=brown77>C. Mackenzie Brown (1990), The Triumph of the Goddess, State University of New York Press, ISBN, page 77</ref><ref name=coburn303>Thomas Coburn (2002), Devī Māhātmya: The Crystallization of the Goddess Tradition, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120805576}}, pages 138, 303-309</ref> হিন্দু ধৰ্ম মতে নাৰী তিন প্ৰকাৰৰ: পদ্মিনী, সঙ্খিনী আৰু হস্তিনী। ==লিংগ প্ৰতীক== [[File:Pink Venus symbol.svg|upright|thumb|ভেনাছ প্ৰতীক।]] [[শুক্ৰ গ্ৰহ]], দেৱী ভেনাছ বা গ্ৰীকসকলৰ [[এফ্ৰোডাইটি]]ক চিহ্নিত কৰা গ্লিফ চিহ্ন(♀) টোৰে জীৱবিজ্ঞানত স্ত্ৰীলিংগ বুজোৱা হয়। <ref>{{cite book|editor1-last=Fadu|editor1-first=Jose A.|title=Encyclopedia of Theory & Practice in Psychotherapy & Counseling|date=2014|publisher=LuLu Press|page=337|isbn=978-1312078369}}</ref><ref name=Stearn1962>{{cite journal|author=Stearn, William T.|title=The Origin of the Male and Female Symbols of Biology|url=https://iapt-taxon.org/historic/Congress/IBC_1964/male_fem.pdf|journal=[[Taxon (journal)|Taxon]]|date=May 1962|volume=11|issue=4|pages=109–113|doi=10.2307/1217734|issn=0040-0262|access-date=19 July 2019|jstor=1217734|author-link=William T. Stearn|archivedate=27 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230527105139/https://iapt-taxon.org/historic/Congress/IBC_1964/male_fem.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref name=Schott2005>{{cite journal|last1=Schott|first1=GD|title=Sex symbols ancient and modern: their origins and iconography on the pedigree|url= |journal=[[The BMJ]]|date=December 2005|volume=331|issue=7531|pages=1509–10|doi=10.1136/bmj.331.7531.1509|pmid=16373733|pmc=1322246|issn=0959-8138}}</ref> প্ৰাচীন ধাতুবিদ্যাত ভেনাছৰ চিহ্নটো তামৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু ই নাৰীত্বৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref name=Schott2005 /> ==নাৰীত্ব== নাৰীত্ব হৈছে সাধাৰণতে মহিলা আৰু ছোৱালীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গুণাগুণ, আচৰণ, আৰু ভূমিকাৰ এক সংহতি। নাৰীত্বৰ ধাৰণাটো সামাজিকভাৱে নিৰ্মাণ কৰা হয় <ref name="books.google.com">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F_F1DwAAQBAJ|title=Gale Researcher Guide for: The Continuing Significance of Gender|isbn=9781535861175|last1=Shehan|first1=Constance L.|date=30 August 2018}}</ref> যদিও নাৰীসুলভ বুলি গণ্য কৰা কিছুমান আচৰণ জৈৱিকভাৱে প্ৰভাৱিত হয়। <ref name="books.google.com"/><ref name="Gender, Nature, and Nurture">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=R6OPAgAAQBAJ&q=%22biology+contributes%22+%22masculinity+and+femininity%22|title = Gender, Nature, and Nurture|isbn = 9781135604257|last1 = Lippa|first1 = Richard A.|date = 6 May 2005}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5KLPlmr9T7MC&q=%22what+masculinity+and+femininity+are%22|title = Masculinity and Femininity in the MMPI-2 and MMPI-A|isbn = 9781452900032}}</ref><ref name="ReferenceC">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SOTqzUeqmNMC&q=%22+biological+or+genetic+contributions%22|title = The Sociology of Gender: An Introduction to Theory and Research|isbn = 9781405143431|last1 = Wharton|first1 = Amy S.|date = 4 February 2009}}</ref> নাৰীত্ব কিমান পৰিমাণে জৈৱিক বা সামাজিকভাৱে প্ৰভাৱিত হয় সেয়া বিতৰ্কৰ অধীন। <ref name="ReferenceA"/><ref name="Gender, Nature, and Nurture"/><ref name="ReferenceC"/> ই জৈৱিক স্ত্ৰী লিংগৰ সংজ্ঞাৰ পৰা পৃথক,<ref>{{Cite web|url=http://www.who.int/gender/whatisgender/en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140923045700/http://www.who.int/gender/whatisgender/en|archive-date=2014-09-23|title=Gender, Equity and Human Rights}}</ref><ref>Ferrante, Joan (January 2010). Sociology: A Global Perspective (7th ed.). Belmont, CA: Thomson Wadsworth. pp. 269–272. ISBN 978-0-8400-3204-1.</ref> কিয়নো পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়ে নাৰীসুলভ বৈশিষ্ট্য প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰে। ==ইতিহাস== যিসকল প্ৰাচীন নাৰীৰ নাম জনা যায় তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছে: *নৰ্মৰৰ পত্নী আৰু [[ইজিপ্ত|প্ৰাচীন ইজিপ্ত]]ৰ প্ৰথম ৰাণী '''নেইথোটেপ''' (প্ৰায় ৩২০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)।<ref>Aidan Dodson & Dyan Hilton (2004). ''The Complete Royal Families of Ancient Egypt''. Thames & Hudson. {{ISBN|0-500-05128-3}}.</ref><ref>J. Tyldesley, ''Chronicle of the Queens of Egypt'', 2006, Thames & Hudson.</ref> *প্ৰথম ৰাজবংশৰ সময়ত প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ ৰাণী আৰু ৰিজেণ্ট '''মাৰ্নিথ''' (প্ৰায় ৩০০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)। তেওঁ নিজ অধিকাৰৰ বলত ইজিপ্তৰ শাসক হোৱা প্ৰথম মহিলা। <ref name="books.google.co.uk">{{Cite book |author=Wilkinson, Toby A.H. |author-link=Toby Wilkinson |url=https://books.google.com/books?id=AR1ZZO6niVIC&q=merneith+wife+daughter&pg=PA74 |title=Early dynastic Egypt |publisher=Routledge |edition=1 |year=2001 |isbn=978-0-415-26011-4 |page=74 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Aidan Dodson & Dyan Hilton (2004). ''The Complete Royal Families of Ancient Egypt''. p. 140. Thames & Hudson. {{ISBN|0-500-05128-3}}.</ref> *'''মেধা-পটাহ''' (প্ৰায় ২৭০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব), তেওঁ ইজিপ্তৰ বাসিন্দা আছিল আৰু আটাইতকৈ প্ৰাচীন মহিলা চিকিৎসক আৰু বিজ্ঞানী।<ref>[http://www.astr.ua.edu/4000WS/MERIT_PTAH.html Merit-Ptah] at the University of Alabama.</ref> *প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ এগৰাকী চিকিৎসক '''পেচেশ্বেট''' (প্ৰায় ২৬০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব)।<ref>Plinio Prioreschi, ''A History of Medicine'', Horatius Press 1996, p. 334.</ref><ref>Lois N. Magner, ''A History of Medicine'', Marcel Dekker 1992, p. 28.</ref> *'''পুয়াবি''' (প্ৰায় ২৬০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) বা '''শুবাদ''' – উৰিমৰ ৰাণী। তেওঁৰ সমাধিত বহুতো ব্যয়বহুল শিল্প সামগ্ৰী উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। উৰিমৰ পৰিচিত আন আন ৰাজকীয় ৰাণীসকলৰ ভিতৰত আছে আচুচিকিলডিগিৰ, নিনবান্দা, আৰু গানচামান্নু। <ref>{{Cite book |title=Women, Crime, and Punishment in Ancient Law and Society: The ancient Near East |author=Elisabeth Meier Tetlow |url=https://books.google.com/books?id=ONkJ_Rj1SS8C&pg=PA221|publisher=[[Continuum International Publishing Group]] |isbn=978-0-8264-1628-5 |year=2004 |access-date=29 July 2011|page=221}}</ref> *'''কুগবাউ''' (প্ৰায় ২৫০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব), নিপপুৰ পুৰোহিতত্ত্বৰ দ্বাৰা সুমেৰৰ আধিপত্যবাদী শাসক হোৱাৰ বাবে বাছনি কৰা কিছৰ পৰা অহা এগৰাকী শাসক। পিছৰ যুগত তেওঁক "কুবাবা" হিচাপে বিকৃত কৰা হৈছিল। *'''তাছলুলটুম''' (প্ৰায় ২৪০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব), আক্কাদিয়ান ৰাণী, আক্কাদৰ চাৰ্গনৰ পত্নী আৰু এনহেদুয়ান্নাৰ মাতৃ। <ref>{{Cite book |title=Women, Crime, and Punishment in Ancient Law and Society: The ancient Near East |author=Elisabeth Meier Tetlow |url=https://books.google.com/books?id=ONkJ_Rj1SS8C&q=Tashlultum&pg=PA245 |publisher=[[Continuum International Publishing Group]] |isbn=978-0-8264-1628-5 |year=2004 |access-date=29 July 2011}}</ref><ref>{{Cite book |title=Mesopotamia and the ancient Near East |author=Michael Roaf |author-link=Michael Roaf |url=https://books.google.com/books?id=SapVAAAAYAAJ&q=Tashlultum |publisher=Stonehenge Press |isbn=978-0-86706-681-4 |year=1992 |access-date=29 July 2011}}</ref> *'''বৰনামতাৰ''' (প্ৰায় ২৩৮৪ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব), লগশৰ লুগালাণ্ডাৰ বিশিষ্ট আৰু প্ৰভাৱশালী ৰাণী। প্ৰথম লাগাছ ৰাজবংশৰ অন্যান্য পৰিচিত ৰাজকীয় ৰাণীসকলৰ ভিতৰত আছে মেনবাৰা-আবজু, আচুমে'ৰেন, নিনখিলিচুগ, ডিমটুৰ আৰু শাগচাগ, আৰু কেইবাগৰাকী ৰাজকুমাৰীৰ নামো জনা যায়। *'''এনহেদুয়ান্না''' (প্ৰায় ২২৮৫ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব),<ref>{{cite web |author=Samuel Kurinsky |title=Jewish Women Through The Ages&nbsp; — The Proto-Jewess En Hedu'Anna, Priestess, Poet, Scientist |url=http://www.hebrewhistory.info/factpapers/fp036_women.htm |publisher=Hebrew History Federation |access-date=2021-09-29 |archivedate=2015-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150910130317/http://www.hebrewhistory.info/factpapers/fp036_women.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |author=Jennifer Bergman |title=Windows to the Universe |url=http://www.windows2universe.org/people/ancient_epoch/enhedu.html |website=www.nestanet.org |publisher=National Earth Science Teachers Association |date=19 July 2001}}</ref> উৰিম সুমেৰিয়ান চহৰৰ চন্দ্ৰ দেৱতাৰ মন্দিৰৰ মুখ্যপুৰোহিতসকল। সম্ভৱতঃ প্ৰথম জনাজাত কবি আৰু লিংগ নিৰ্বিশেষে প্ৰথম নাম উল্লেখ থকা লেখক। <ref>{{cite book |authors=J.M. Adovasio, Olga Soffer, Jake Page |title=The Invisible Sex: Uncovering the True Roles of Women in Prehistory |url=https://books.google.com/books?id=MBFNkKKypdMC&q=The+Invisible+Sex:+Uncovering+the+True+Roles+of+Women+in+Prehistory |publisher=Smithsonian Books & Collins (Harper Collins Publishers) |edition=1st Smithsonian Books |year=2007 |isbn=978-0-06-117091-1 |pages=278–279}}</ref> *'''শিবতু''' (প্ৰায় ১৭৭৫ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব), ৰজা জিমৰিলিমৰ সহধৰ্মিনী আৰু চিৰিয়াৰ মহানগৰ মাৰিৰ ৰাণী। স্বামীৰ অনুপস্থিতিৰ সময়ত তেওঁ মাৰিৰ ৰিজেণ্ট হিচাপে শাসন কৰিছিল আৰু ৰাণী হিচাপে ব্যাপক প্ৰশাসনিক ক্ষমতা উপভোগ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=Women, Crime, and Punishment in Ancient Law and Society: The ancient Near East |author=Elisabeth Meier Tetlow|publisher=[[Continuum International Publishing Group]] |isbn=978-0-8264-1628-5 |page=84|date=2004-12-28}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:নাৰী]] mbtysn1tdfvz2pms68ww32wfcuvbzgq 0 76043 625479 488225 2026-08-09T00:11:33Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625479 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | pre-nominals = | name = গজল ধালিৱাল | post-nominals = | image = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = <!-- only use if different from name above --> | birth_date = {{Birth year and age|1982}}<ref>{{Cite web|date=2019-02-14|title=When Queer People Watched 'Ek Ladki Ko Dekha Toh...' With Trans Writer Gazal Dhaliwal On Valentine's Eve|url=https://www.news18.com/news/buzz/when-queer-people-watched-ek-ladki-ko-dekha-toh-with-trans-writer-gazal-dhaliwal-on-valentines-eve-2036381.html|access-date=2021-03-01|website=News18|language=en|quote=Dhaliwal underwent Sex Reassignment Surgery (SRS) in 2007 at age 25.|archive-date=2020-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108001512/https://www.news18.com/news/buzz/when-queer-people-watched-ek-ladki-ko-dekha-toh-with-trans-writer-gazal-dhaliwal-on-valentines-eve-2036381.html|url-status=live}}</ref> | birth_place = পাটিয়ালা, [[পঞ্জাব, ভাৰত]] | residence = | other_names = | education = | alma_mater = | occupation = {{flat list|*চিত্ৰ্যনাট্যকাৰ *সাহিত্যিক |*ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ অধিকাৰকৰ্মী}} | years_active = | known_for = | notable_works = <!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works"; or by |label_name=, which produces label "Label(s)" --> | signature = | footnotes = }} '''গজল ধালিৱাল''' ({{lang-en|Gazal Dhaliwal}}, জন্ম: ১৯৮২) এগৰাকী ভাৰতীয় চিত্ৰনাট্যকাৰ আৰু [[ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ]] অধিকাৰকৰ্মী। তেওঁ ৰাজকুমাৰ ৰাও, অনিল কাপুৰ আৰু সোণম কাপুৰ আহুজা অভিনীত বিনোদ চোপ্ৰা ফিল্মছৰ 'এক লড়কী কো দেখা তো আইছা লগা'ৰ চিত্ৰনাট্য আৰু সংলাপ লিখিছিল। ইয়াৰ আগতে তেওঁ সংলাপ লেখিকা হিচাপে অলংকৃতা শ্ৰীবাস্তৱৰ সমালোচকৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত 'লিপষ্টিক আণ্ডাৰ মাই বুৰ্খা'ত কাম কৰিছিল আৰু তেওঁ ছবিখনৰ সংলাপবোৰ লিখিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ [[ইৰফান খান]] আৰু পাৰ্বতী অভিনীত তনুজা চন্দ্ৰৰ দ্বাৰা পৰিচালিত 'কাৰিব কাৰিব চিংগেল' ছবিৰো চিত্ৰনাট্য ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ 'ৱাজিৰ' ছবিৰৰ বাবে অতিৰিক্ত সংলাপও লিখিছিল আৰু ইয়াত [[অমিতাভ বচ্চন]] আৰু ফাৰহান আখটাৰে অভিনয় কৰিছিল। তেওঁ এগৰাকী ৰাজহুৱা বক্তা আৰু [[এলজিবিটি|এলজিবিটিকিউ+]] কৰ্মী। গজলে কেইবাটাও আলোচনাত আৰু সংবাদ মাধ্যমত এগৰাকী ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ মহিলা হোৱাৰ বিষয়ে মুকলিকৈ কৈছিল। [[আমিৰ খান]]ৰ নেতৃত্বত টক শ্ব' 'সত্যমেৱ জয়তে'ৰ এটা খণ্ডত তেওঁ নিজৰ জীৱনৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/en_in/article/a3mmyz/is-gazal-dhaliwal-bollywoods-best-new-writer|title=Is Gazal Dhaliwal Bollywood's Best New Writer?|last=Som|first=Rituparna|last2=Noronha|first2=Navin|date=2019-01-08|website=Vice|language=en-IN|access-date=2019-06-15|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709121808/https://www.vice.com/en_in/article/a3mmyz/is-gazal-dhaliwal-bollywoods-best-new-writer|url-status=live}}</ref> বৰ্তমান তেওঁ এখন আগশাৰীৰ ষ্ট্ৰীমিং প্লেটফৰ্মৰ লেখকৰ কোঠাৰ নেতৃত্ব বহন কৰি আছে। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৮২ চনত পঞ্জাৱৰ পাটিয়ালা চহৰৰ এক শিখ পৰিয়ালত গজল ধালিৱালৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ ভজন প্ৰতাপ সিং ধালিৱাল আৰু মাতৃ সুকাৰ্ণী ধালিৱালৰ। কেইবাটাও সাক্ষাৎকাৰ আৰু বাৰ্তালাপত তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে যেতিয়ালৈকে তেওঁৰ মনত পৰে তেওঁ সদায় অনুভৱ কৰিছিল যে তেওঁ এগৰাকী ছোৱালী।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://feminisminindia.com/2016/10/28/interview-gazal-dhaliwal/|title="I Always Knew, I Was A Woman": Gazal Dhaliwal|last=Sebastian|first=Sheryl|date=2016-10-27|website=Feminism In India|language=en-US|access-date=2019-06-15|archive-date=2019-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605135735/https://feminisminindia.com/2016/10/28/interview-gazal-dhaliwal/|url-status=live}}</ref> অৱশ্যে পুৰুষত্বৰ এক অত্যন্ত পুৰুষসুলভ ৰূপ উদযাপন কৰা সংস্কৃতিত ডাঙৰ হোৱাৰ ফলত গজলৰ বাবে ক্ৰমান্বয়ে কঠিন হৈ পৰিছিল। সৰুতে হ'ম'ফোবিক আৰু ট্ৰান্সফোবিক লোকসকলে তেওঁক উৎপীড়ন কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.thebetterindia.com/167944/ek-ladki-ko-dekha-toh-aisa-laga-trailer-writer-india/|title=Meet the Stereotype-Smashing Transwoman Writer of 'Ek Ladki Ko Dekha Toh Aisa Laga'|date=2018-12-28|website=The Better India|language=en-US|access-date=2019-06-15|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709121811/https://www.thebetterindia.com/167944/ek-ladki-ko-dekha-toh-aisa-laga-trailer-writer-india/|url-status=live}}</ref> ১৪ বছৰ বয়সত তেওঁ গোপনে এজন পৰামৰ্শদাতাৰ ওচৰলৈ গৈছিল। কিন্তু তেওঁৰ দেউতাকে এই কথা গম পাইছিল। তাৰপিছত গজলে দেউতাকক নিজৰ লৈংগীক পৰিচয়ৰ বিষয়ে কৈছিল। গজলে উল্লেখ কৰিছে যে যদিও তেওঁৰ দেউতাকে ইয়াক স্বীকাৰ কৰিছিল, তেওঁ ভাবিছিল যে এয়া "এক পৰ্যায়।" ১৭ বছৰ বয়সত তেওঁ চাইবাৰ কেফেবোৰত ইণ্টাৰনেটৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰি জেণ্ডাৰ ডিচফোৰিয়া আৰু যৌন পুনঃনিৰ্ধাৰণ অস্ত্ৰোপচাৰৰ বিষয়ে জানিছিল। .<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/gazal-dhaliwal-transwoman-screenplay-writer|title=Growing Up As A Girl Trapped Inside A Boy's Body Was Not Easy|last=Rastogi|first=Surbhi|date=2019-02-06|website=SheThePeople TV|language=en-US|access-date=2019-06-15|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709121810/https://www.shethepeople.tv/news/gazal-dhaliwal-transwoman-screenplay-writer|url-status=live}}</ref> অৱশ্যে এয়া তেওঁৰ বাবে অলীক কল্পনা আছিল আৰু প্ৰচলিত সামাজিক কলঙ্ক আৰু সজাগতাৰ অভাৱৰ বাবে গজল ঘৰৰ পৰা পলাই গৈ দিল্লীলৈ বুলি ৰেলত উঠিছিল। অৱশ্যে তেওঁ আতংকিত হৈ পৰিছিল আৰু অৱশেষত মাক-দেউতাকক ফোন কৰি ঘৰলৈ উভতি অহাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল।<ref name=":1" /> গজলে পাটিয়ালাৰ বুধা দল পাব্লিক স্কুলত প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ জয়পুৰৰ মালৱীয় ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ৰাসায়নিক অভিযান্ত্ৰিক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল। স্নাতক হোৱাৰ পিছত তেওঁ মহীশূৰত ইনফোচিছত ছফ্টৱেৰ অভিযন্তা হিচাপে যোগদান কৰে। অৱশ্যে গজলৰ আবেগ বলীউডৰ পৃথিৱীত আছিল। ২০০৫ চনত তেওঁ চাকৰি এৰি মুম্বাইলৈ যায় জেভিয়াৰ ইনষ্টিটিউট অৱ কমিউনিকেশ্বনছত এবছৰৰ বাবে চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ অধ্যয়ন কৰে আৰু গোবিন্দ নিহালনীক এখন এনিমেটেড চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰনাট্যত সহায় কৰে।<ref name="thereviewmonk.com">{{Cite web|url=http://thereviewmonk.com/article/taking-road-less-traveled-gazal-dhaliwal-screenwriting-lgbt-voice|title=Taking the road less traveled: Gazal Dhaliwal on screenwriting and being an LGBT voice|website=The Review Monk|language=en-US|access-date=2019-06-15|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709121816/http://thereviewmonk.com/article/taking-road-less-traveled-gazal-dhaliwal-screenwriting-lgbt-voice/|url-status=live|archivedate=2019-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190709121816/http://thereviewmonk.com/article/taking-road-less-traveled-gazal-dhaliwal-screenwriting-lgbt-voice/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.scoopwhoop.com/gazal-dhaliwal-writer-ek-ladki-ko-dekha/|title=Meet Gazal Dhaliwal, The Trailblazing Transwoman Writer Behind The Story Of 'Ek Ladki Ko Dekha...'|last=Magan|first=Srishti|date=2018-12-29|website=ScoopWhoop|language=English|access-date=2019-06-15|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709121809/https://www.scoopwhoop.com/gazal-dhaliwal-writer-ek-ladki-ko-dekha/|url-status=live}}</ref> জেভিয়াৰত থাকোঁতে তেওঁ আৰু কেইজনমান বন্ধুৱে ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ লোকসকলৰ ওপৰত ২০ মিনিটৰ এখন তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। তথ্যচিত্ৰ খনত ভাৰতৰ চিকিৎসক, মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু অন্যান্য ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ লোকসকলৰ সাক্ষাৎকাৰ লোৱা হৈছিল। ইয়াক মুকলি কৰাৰ পিছত তেওঁ মাক-দেউতাকক দেখুৱাবলৈ পাটিয়ালালৈ যাত্ৰা কৰিছিল। ইয়াৰ পিছতে তেওঁৰ মাক দেউতাকে যৌন পুনঃনিৰ্ধাৰণ অস্ত্ৰোপচাৰৰ বাবে সন্মত হৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ পৰৱৰ্তী তিনি বছৰ যৌন পুনঃনিৰ্ধাৰণৰ অধীনত অতিবাহিত কৰে আৰু অৱশেষত ২০০৭ চনত অস্ত্ৰোপচাৰ কৰায়। তাৰ পিছত তেওঁ পাটিয়ালালৈ উভতি আহে আৰু এটা বিজ্ঞাপন সংস্থাত কাম কৰে।<ref name=":2" /> ==কৰ্মজীৱন== ২০০৯ চনত গজল ধালিৱালে [[মুম্বাই]]লৈ উভতি আহে আৰু তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰনাট্য ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ নিজকে এটা কোঠাত বন্ধ কৰি পোনপটীয়াকৈ ২৫ দিনৰ বাবে লিখিছিল।<ref name="thereviewmonk.com"/> যদিও সেই প্ৰথম চিত্ৰনাট্যখন এতিয়াও চিনেমালৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা নাই, তেতিয়াৰ পৰা গজলে কেইবাখনো ডাঙৰ বাজেটৰ চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰনাট্য লিখাৰ প্ৰক্ৰিয়াত জড়িত হৈ পৰিছে। ২০১৪ চনত তেওঁ 'সত্যমেৱ জয়তে'ৰ তৃতীয় সংস্কৰণত ভাৰতীয় অভিনেতা [[আমিৰ খান]]ৰ দ্বাৰা আয়োজিত সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক বিষয়বোৰ আলোচনা কৰাৰ বাবে সমৰ্পিত এটা দূৰদৰ্শন অনুষ্ঠানত "বৈকল্পিক যৌনতা গ্ৰহণ" শীৰ্ষক এটা খণ্ডত উপস্থিত আছিল। তেওঁ ২০১৫ চনত বস্তিবাসীসকলৰ তেওঁলোকৰ ভূমিৰ অধিকাৰৰ বাবে যুঁজৰ বিষয়ে এখন চুটি ছবি 'আগলি বাৰ'ত অভিনয়ৰ আৰম্ভণি কৰিছিল।<ref name="thereviewmonk.com"/> তেওঁ হিন্দী চলচ্চিত্ৰত চিত্ৰ্যনাট্য ৰচনাত আত্মপ্ৰকাশ ২০১৬ চনত অমিতাভ বাচ্চান অভিনীত 'ৱাজিৰ'ৰ অতিৰিক্ত সংলাপ লেখক হিচাপে এটা সুযোগৰ সৈতে আহিছিল। তেতিয়াৰ পৰা তেওঁ 'লিপষ্টিক আণ্ডাৰ মাই বুৰ্খা', 'কাৰিব কাৰিব চিংগল', 'এক লড়কী কো দেখা তো আইছা লগা', আৰু [[কংকনা সেন শৰ্মা]] অভিনীত চুটি ছবি 'এ মনচুন ডেট'ৰ সংলাপ লেখিকা আছিল।<ref name="IANS">{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/writer-gazal-dhaliwal-okay-with-transwoman-tag-119060600696_1.html|title=Writer Gazal Dhaliwal okay with transwoman tag|last=IANS|date=2019-06-06|work=Business Standard India|access-date=2019-06-15|archive-date=2019-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608215108/https://www.business-standard.com/article/news-ians/writer-gazal-dhaliwal-okay-with-transwoman-tag-119060600696_1.html|url-status=live}}</ref><ref name="thereviewmonk.com"/> ==সক্ৰিয়তা== ২০১৬ চনত গজলে ৮ জনীয়া দলৰ অংশ হিচাপে [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ত ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ অধিকাৰৰ ওপৰত আন্তৰ্জাতিক ভিজিটৰ লিডাৰশ্বিপ প্ৰগ্ৰাম (আইভিএলপি)ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বিদেশ বিভাগৰ দ্বাৰা আয়োজিত তিনি সপ্তাহীয়া বিনিময় কাৰ্যসূচীৰ অংশ হোৱা এইটো এনে ধৰণৰ প্ৰথম ভাৰতীয় দল আছিল।<ref name=":0"/> গজল ধালিৱালে বিতৰ্কিত ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ ব্যক্তি (অধিকাৰ সুৰক্ষা) আইন, ২০১৮ৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিছে আৰু বিধেয়কখন বাতিল কৰাৰ বাবে তেওঁৰ সমৰ্থন ব্যক্ত কৰিছিল। কিয়নো এই আইনখনে ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ লোকসকলক তেওঁলোকৰ লিংগ পৰিচয়ৰ আত্ম-নিৰ্ধাৰণৰ অধিকাৰ প্ৰদান নকৰে আৰু ট্ৰেন্সজেণ্ডাৰ লোকসকলৰ বাবে শৈক্ষিক আৰু পেছাদাৰী আসন সংৰক্ষণৰ কোনো উল্লেখ নাই।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/en_in/article/a3mmyz/is-gazal-dhaliwal-bollywoods-best-new-writer|title=Is Gazal Dhaliwal Bollywood's Best New Writer?|last=Som|first=Rituparna|last2=Noronha|first2=Navin|date=2019-01-08|website=Vice|language=en-IN|access-date=2019-06-15|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709121808/https://www.vice.com/en_in/article/a3mmyz/is-gazal-dhaliwal-bollywoods-best-new-writer|url-status=live}}</ref> তেওঁ "ট্ৰান্স ৱমেন"ৰ নিৰন্তৰ উপমাৰ সৈতে থকাৰ বিষয়েও কৈছে যি চিত্ৰনাট্যকাৰ হিচাপে তেওঁৰ বহুতো পেছাদাৰী সাফল্যত যোগ দিয়া হৈছে। তেওঁ বিজনেছ ষ্টেণ্ডাৰ্ডৰ সৈতে এক সাক্ষাৎকাৰত কৈছিল, "পেছাদাৰী পৃথিৱীত, মই এগৰাকী ট্ৰান্স ৱ'মেন হিচাপে মোৰ স্থিতিৰ সলনি মোৰ কামৰ বাবে জনাজাত হ'ব বিচাৰো। যেতিয়া মই এটা কাহিনী লিখোঁ তেতিয়া মোৰ লিংগ মোৰ একমাত্ৰ পৰিচয় হ'ব নোৱাৰে কাৰণ এটা কাহিনীৰ কোনো লিংগ নাথাকে। মোৰ নাম 'ট্ৰান্সৱমেন' চিত্ৰনাট্যকাৰ উপমাৰ সৈতে উল্লেখ কৰাৰ যথেষ্ট কাৰণ আছে কাৰণ মই এগৰাকী ট্ৰান্সজেণ্ডাৰৰ দৃশ্যমানতাৰ গুৰুত্ব বুজোঁ। আমাৰ সম্প্ৰদায়ৰ পৰা পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে প্ৰতিনিধিত্ব নাই যি অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।" <ref name="IANS"/> ==চলচ্চিত্ৰপঞ্জী== * 'ফিলছ লাইক ইষ্ক' (২০২১) * 'মিছমেচড' (২০২০) * 'চেপিয়া' (২০১৯) * 'এ মনচুন ডেট' (২০১৯) * 'এক লড়কি কো দেখা তো আইছা লগা' (২০১৯) (চিত্ৰনাট্য) * 'কাৰিব কাৰিব চিংগল' (২০১৭) (চিত্ৰনাট্য) * 'লিপষ্টিক আণ্ডাৰ মাই বুৰ্খা' (২০১৬) (সংলাপ) * 'ৱাজিৰ' (২০১৬) (সংলাপ) ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|nm7430071}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ মহিলা]] as9f79xdaijnavivgcg86z2gamrnzw7 0 76853 625441 464654 2026-08-08T18:55:37Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625441 wikitext text/x-wiki '''কম্বোডিয়াৰ ৰন্ধনপ্ৰণালী''' ({{lang-en|Cambodian cuisine}}) কম্বোডিয়াৰ থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সামূহিক ৰন্ধনশৈলী। ইয়াৰ বিপৰীতে ক্ষ্মেৰ ৰন্ধনপ্ৰণালীয়ে থলুৱা ক্ষ্মেৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ৰন্ধনপ্ৰণালীক বুজায়।<ref>{{cite web |title=Mahob Khmer Chef Sothea Seng on Cambodia's Culinary Heritage |last=Dunston |first=Lara |date=26 June 2020 |url=https://grantourismotravels.com/mahob-khmer-chef-sothea-seng-on-preserving-cambodias-culinary-heritage-and-pickling/ |website=Grantourismo Travels |access-date=7 January 2021 |quote=Khmer food refers to the food cooked by Cambodia’s predominantly Khmer population, while Cambodian food takes in everything: Khmer food, as well as Chinese-Cambodian, Chinese, and the specialties of Cambodia’s Cham Muslims, such as Saraman curry, a cousin to Thailand’s Massaman curry.}}</ref><ref>{{cite web |title=What Makes Cambodian Food Rich And Unique With Chef Joannès Rivière |last=Kimani |first=Rosemary |date=20 June 2017 |url=https://www.authenticfoodquest.com/cambodian-food-chef-joannes-riviere |website=Authentic Food Quest |access-date=7 January 2021 |quote=Cambodia is the country and therefore encompasses the ethnic majority, the Khmers, along with the Chinese, the Lao, the Cham, the Viet, the Samre, the Jarai. Cambodian food is a mix of all those cuisines. Khmer cuisine relates to a specific group without the capital idea of the influence of other groups.}}</ref> ক্ষ্মেৰ ৰন্ধনপ্ৰণালীক তিনিটা মূল ভাগত ভগাব পাৰি। এইকেইটা হৈছে সৰ্বসাধাৰণ, অভিজাত আৰু ৰাজকীয় শ্ৰেণীৰ ৰন্ধনপ্ৰণালী।<ref name="McCafferty&Tham">{{cite web |last1=McCafferty |first1=Georgia |last2=Tham |first2=Dan |date=5 May 2017 |title=Food for the soul: Resurrecting Cambodia's forgotten cuisine |url=https://edition.cnn.com/travel/article/cambodias-forgotten-cuisine/index.html |publisher=[[CNN]] |access-date=7 January 2021}}</ref> অৱশ্যে ৰাজকীয় আৰু জনপ্ৰিয় ৰন্ধন প্ৰকৰণৰ মাজৰ পাৰ্থক্য [[থাইলেণ্ড]] বা [[লাওছ]]ত থকাৰ দৰে সুস্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web |title=L'Art de la cuisine cambodgienne {{!}} The Culinary Art of Cambodia |url=https://angkordatabase.asia/books/lart-de-la-cuisine-cambodgienne-the-cambodian-cookbook |publisher=The Angkor Database |access-date=3 June 2021}}</ref> ৰাজকীয় আৰু অভিজাত শ্ৰেণীৰ ৰন্ধনপ্ৰণালীত সৰ্বসাধাৰণ শ্ৰেণীতকৈ সাংখ্যিক হিচাপত অধিক আৰু উন্নতমানৰ উপকৰণ ব্যৱহাৰ কৰাৰ লগতে ইয়াত মাংসৰ পৰিমাণ অধিক হয়। সৰ্বসাধাৰণ শ্ৰেণীৰ ৰন্ধনশৈলী সাধাৰণ হোৱাৰ লগতে ইয়াত সাধাৰণতে উপলব্ধ হোৱা উপকৰণ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="McCafferty&Tham"/> ==উপকৰণ== ===কিণ্বন প্ৰক্ৰিয়াৰে তৈয়াৰী চছ=== [[File:Prahoc market (8198458075).jpg|thumb|right|250px|কিণ্বন প্ৰক্ৰিয়াৰে তৈয়াৰী সমুদ্ৰজাত খাদ্য, বাটাম্বাং]] [[File:Fried Prahok meal.jpg|thumb|right|250px|কলপাতত ভজা ''প্ৰাহক'' (মাছৰ পেষ্ট), সিজোৱা ভাত, এবিধ বীন, তিয়ঁহ আৰু পিঁ‌য়াজ (স্প্ৰিং অনিয়ন)। ]] ক্ষ্মেৰ ভাষাত ঘনত্ব আৰু উপকৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কিণ্বিত সমুদ্ৰজাত খাদ্যসমূহৰ মাজত বিভাজন কৰা হয়। ''মাম'' শব্দই এনে কিছুমান সমুদ্ৰজাত খাদ্যক বুজায় যাক বিশেষ প্ৰক্ৰিয়াৰে কিণ্বন কৰা হয় আৰু সাধাৰণতে ইয়াত গোটা টুকুৰাৰ পৰিমাণ বেছি থাকে। ইয়াৰ বিপৰীতে মাছৰ পৰা তৈয়াৰী ''প্ৰাহক'' আৰু মিছামাছৰ পৰা তৈয়াৰী ''কাপি''ৰ ঘনত্ব ''মাম''তকৈ অধিক পৰিমাণে সমমাত্ৰাৰ হয়। স্নেকহেড ফিলেট নামৰ মাছত নিমখ, ভজা ৰঙা আঠাজাতীয় চাউল আৰু তালচেনিৰ মিশ্ৰণ যোগ দি আৰু এবছৰতকৈ অধিক সময় কিণ্বন কৰি মাম প্ৰস্তুত কৰা হয়। তালচেনি আৰু চাউলে মামক এক মাটিয়া তথা মিঠা সোৱাদ আৰু ৰঙা বৰণ প্ৰদান কৰে।<ref name="p.31">{{Harvnb|Thaitawat|2000|p=31}}</ref><ref>{{cite web |last=Phil |first=Lees |url=https://www.phnomenon.com/index.php/cambodian-food/khmer/just-the-facts-mam/ |title=Just the facts, Mam |publisher=Phnomenon |date=30 October 2006 |access-date=15 June 2012 |archivedate=5 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241205120826/https://www.phnomenon.com/index.php/cambodian-food/khmer/just-the-facts-mam/ |deadurl=yes }}</ref> আনহাতে কাঁ‌ইটেৰে সৈতে সৰু মাছত কম নিমখ দি ''প্ৰাহক চোউং'' বা ডাঙৰ কাঁ‌ইট গুচোৱা মাছত নিমখ সৰহকৈ দি আৰু প্ৰাহক চাচ<ref name="prohok">{{cite journal |last1=LeGrand |first1=Karen |last2=Borarin |first2=Buntong |last3= Young |first3=Glenn M. |title=Tradition and Fermentation Science of ''prohok'', an ethnic fermented fish product of Cambodia |journal=Journal of Ethnic Foods |date=6 May 2020 |volume=7 |doi=10.1186/s42779-019-0027-1 |doi-access=free}}</ref> তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। ইয়াত মাছৰ পৰা কণীসমূহ আঁতৰ কৰি, পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পিছত পৃথকেও কিণ্বন কৰিব পাৰি।<ref name="p.31"/> পৰিষ্কাৰ কৰি লোৱা, শুকান আৰু নিমখযুক্ত মিছামাছক এক সমমাত্ৰাৰ পেষ্টলৈ পৰিণত কৰি ৰ'দত দুই-তিনিদিন শুকুৱাই কাপি তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{Harvnb|Thaitawat|2000|p=23}}</ref> কম্বোডিয়াৰ ৰন্ধনপ্ৰণালীত ব্যৱহৃত অন্যান্য চছবোৰৰ ভিতৰত মাছৰ চছ (ট্ৰেই), অয়ষ্টাৰ চছ (প্ৰেং খ্যাং), ছয়া চছ, তেঁ‌তেলী চছ আৰু হোইচিন চছ (ছয়াবীনৰ পৰা তৈয়াৰী)। ক্ষ্মেৰ ৰন্ধন প্ৰকৰণত মাছৰ চছ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান আৰু ইয়াক চুপ আৰু নুডলছত নিমখীয়া সোৱাদ আনিবলৈ, মাংস মেৰিনেট কৰিবলৈ বা মাছৰ বাবে ডিপিং চছ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চীনাসকলে অয়ষ্টাৰ চছৰো প্ৰৱৰ্তন কৰে আৰু ইয়াক মাংস আৰু ভজা পাচলিত টেঙা-মিঠা সোৱাদ যোগ দিবলৈ কম্বোডিয়াৰ ৰন্ধনপ্ৰণালীত এক অন্যতম উপাদান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মাছৰ চছ, আৰু ছয়া চছৰ সৈতে অয়ষ্টাৰ চছ সাধাৰণতে খাদ্য চিজনিং কৰোঁতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মাছৰ চছ, নহৰু, জলকীয়া, নেমুৰ ৰস, তালচেনি আৰু ভিনেগাৰৰ সৈতে তেঁ‌তেলীৰ পেষ্ট মিহলি কৰি তেঁ‌তেলীৰ চছ তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Allen |first=Gary |title=Sauces Reconsidered: Après Escoffier |publisher=[[Rowman & Littlefield Publishers]] |year=2019 |page=46 |isbn=978-1538-1151-3-8}}</ref> ===মছলা=== কমেও ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ পৰাই কম্বোডিয়াত জালুকৰ খেতি কৰি অহা হৈছে।<ref>{{cite news |url=http://www.phnompenhpost.com/analysis-and-op-ed/reaping-what-you-sow |title=Reaping what you sow |newspaper=The Phnom Penh Post |author=George Edgar |date=1 November 2016 |accessdate=16 November 2016}}</ref> ২০১৬ চনত ইউৰোপীয় ইউনিয়নৰ দ্বাৰা কামপট জালুকক এক সুৰক্ষিত ভৌগোলিক সংকেত প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Sullivan |first=Michael |url=https://www.npr.org/2020/03/14/813608491/cambodias-prized-kampot-pepper-nearly-wiped-out-by-khmer-rouge-makes-a-comeback |title=Cambodia's Prized Kampot Pepper, Nearly Wiped Out By Khmer Rouge, Makes A Comeback |date=14 March 2020 |publisher=National Public Radio |access-date=15 March 2020}}</ref> কামপট জালুক চাৰি প্ৰকাৰৰ। এইকেইটা হৈছে সেউজীয়া, ক'লা, বগা আৰু ৰঙা। ইয়াৰে প্ৰতিবিধৰে বিভিন্ন ব্যৱহাৰ আছে। সেউজীয়া কামপট জালুক সাধাৰণতে মাংস বা সাগৰীয় খাদ্যৰ সৈতে সতেজকৈ ভজা হয়। ৰঙা কামপট জালুক প্ৰায়ে চালাড আৰু মিঠাইৰ লগতে ৰঙা মাংসৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আনহাতে নৰম সোৱাদৰ ব্যঞ্জনত বগা কামপট জালুক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=https://www.botree.asia/types-of-kampot-pepper/ |title=Types of Kampot Pepper |publisher=BoTree |access-date=15 March 2020}}</ref> কামপট জালুকৰ "অতুলনীয়ভাৱে শক্তিশালী কিন্তু সূক্ষ্ম গোন্ধযুক্ত" আৰু "সামান্য মিঠা, ইউকেলিপ্টাছৰ সোৱাদৰ" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Ferrie">{{Cite journal |last=Ferrie |first=Jared |url=https://www.csmonitor.com/World/Global-News/2010/0623/As-Champagne-is-to-France-Kampot-pepper-is-to-Cambodia |title=As Champagne is to France, Kampot pepper is to Cambodia |date=23 June 2010 |journal=The Christian Science Monitor|access-date=16 November 2016 |issn=0882-7729}}</ref> ইয়াক প্ৰায়ে ইয়াক পৃথিৱীৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ জালুক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Reid |first=Robert |url=http://www.bbc.com/travel/story/20200115-the-worlds-most-prized-pepper |title= The world's most prized pepper? |date=16 January 2020 |publisher=BBC|access-date=29 June 2020}}</ref><ref name="Ferrie"/> দেশখনৰ দক্ষিণ-পশ্চিমত অৱস্থিত দক্ষিণে থাইলেণ্ড উপসাগৰ আৰু পশ্চিমে থাইলেণ্ডৰ ট্ৰাট প্ৰদেশৰ সীমাতমূৰীয়া ইলাচী পৰ্বতমালাত বনৰীয়া ইলাচী গজে। স্থানীয় লোকে ঔষধি আৰু কিছুমান ব্যঞ্জনত এই ইলাচী ব্যৱহাৰ কৰে। বাট্টামবাং প্ৰদেশত হালধিৰ খেতি কৰা হয় আৰু বিভিন্ন তৰকাৰী গুড়ি (কাৰী পাউডাৰ), চুপ আৰু চাউলৰ ব্যঞ্জনত ই এক সাধাৰণ উপাদান হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। তেঁ‌তেলী সাধাৰণতে কিছুমান ব্যঞ্জনৰ বাবে চুপৰ আধাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। খেজুৰ চেনিত মাংস কেৰামেলাইজ কৰোঁতে ষ্টাৰ এনিছৰ প্ৰয়োজন হয়। হালধি, গালাংগল, আদা, লেমনগ্ৰাছ আৰু কাফিৰ নেমুৰ পাত প্ৰায় সকলো তৰকাৰীৰ বাবে অত্যাৱশ্যকীয় মছলা। খেজুৰ গছৰ ৰস লাহে লাহে উতলাই খেজুৰ চেনি উৎপন্ন হয়।<ref>{{cite news |last=Hong |first=Raksmey |title=Khmer traditional sugar palm makers continue the tradition |url=https://www.phnompenhpost.com/travel/khmer-traditional-sugar-palm-makers-continue-tradition |date=2 May 2019 |newspaper=The Phnom Penh Post |access-date=25 October 2019}}</ref> ===ক্ৰুয়ুং=== ক্ৰুয়ুং হৈছে এক সতেজ সোৱাদযুক্ত পেষ্ট। ইয়াক সাধাৰণতে তৰকাৰী, চুপ আৰু ভজা ব্যঞ্জনত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ই কম্বোডিয়াৰ ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ এক অত্যাৱশ্যকীয় উপাদান। ক্ৰুয়ুঙত লেমনগ্ৰাছ, গালাংগল, নহৰু, শ্বেলট, কাফিৰ নেমুৰ পাত আৰু হালধি থাকে। পাঁচটা সাধাৰণ প্ৰকাৰৰ ক্ৰুয়ুং আছে: হালধীয়া ক্ৰুয়ুং, সেউজীয়া ক্ৰুয়ুং, ৰঙা ক্ৰুয়ুং, কে'টিছ ক্ৰুয়ুং আৰু চাৰামান ক্ৰুয়ুং। ইয়াৰে প্ৰতিবিধৰে ব্যৱহাৰ ভিন্ন।<ref>{{cite web |last=Carter |first=Terence |title=Kroeung Cambodian Curry Paste — A Cambodian Cuisine Essential |url=https://grantourismotravels.com/cambodian-curry-paste-kroeung/ |website=Grantourismo Travels |accessdate=25 October 2019}}</ref> ==খাদ্যৰ ধৰণ== [[File:Neary Khmer, 2018-01-02 (002).jpg|thumb|250px|এক আধুনিক কম্বোডিয়ান ৰেষ্টুৰেণ্টত সিজোৱা চাউল, চামলাৰ মাচু ক্ৰুয়ুং, তিতিকি মেলন অমলেট, ভজা বঁ‌টা চৰাই, ভজা কুকুৰাৰ মাংস, টেঙা-মিঠা ভজা মাছ আৰু মিঠা মাছৰ চছ। ]] অন্যান্য দক্ষিণ-এছিয় দেশসমূহৰ দৰে কম্বোডিয়াতো আহাৰ সাধাৰণতে দিনত তিনিবাৰকৈ অৰ্থাৎ ৰাতিপুৱা, দুপৰীয়া আৰু ৰাতিৰ বাবে সতেজভাৱে প্ৰস্তুত কৰা হয়। অৱশ্যে গ্ৰামাঞ্চলত কেৱল ৰাতিপুৱাৰ আহাৰ আৰু ৰাতিৰ আহাৰহে খোৱা হয়। শীতলীকৰণৰ অভাৱৰ বাবে অৱশিষ্ট খাদ্য সাধাৰণতে পেলাই দিয়া হয়। কম্বোডিয়াৰ সাধাৰণ ৰাতিপুৱাৰ এসাঁজ আহাৰত শুকান নিমখযুক্ত মাছৰ সৈতে চাউলৰ সিদ্ধ, শুকান নিমখযুক্ত মাছ আৰু পাচলিৰ সৈতে চাউল, ঘন গাখীৰৰ সৈতে বেগুয়েট বা মাংস আৰু পাতশাকৰ সৈতে চাউল/কণীৰ নুডলচ থাকে। দুপৰীয়া আৰু ৰাতিৰ আহাৰৰ বাবে কম্বোডিয়ানসকলে সাধাৰণতে ভাপত সিজোৱা বা চেৱা দিয়া চাউল, মাংসৰ (মাছ, গাহৰি, কুকুৰা বা গোমাংস) সৈতে চুপ আৰু পাতশাক, ভজা মাছ বা অন্যান্য মাংস আৰু ফল খায়।<ref name="Edelstein">{{cite book |last=Edelstein |first=Sari |date=2010 |title=Food, cuisine, and cultural competency: for culinary, hospitality, and nutrition professionals |publisher=[[Jones & Bartlett Learning]] |pages=245–249 |isbn=978-0-763-75965-0}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কম্বোডিয়া]] [[শ্ৰেণী:কম্বোডিয়াৰ খাদ্য]] [[শ্ৰেণী:ৰন্ধনপ্ৰণালী]] fk1re0zk92czshx5kwug2z3xqffw4jr 0 77286 625376 384053 2026-08-08T13:57:35Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625376 wikitext text/x-wiki {{Infobox Sura|Name_of_Surah=আল-মু’মিনুন|Number_of_Rukus=৬|sound_title=|sound=|Next_Sura=Quran 24|Previous_Sura=[[আল-হজ্জ|কোৰআন ২২]]|Subjectwise_ayat=|Harf-e-Mukatta'at=|Number_of_letters=|Number_of_words=|Number_of_sajdahs=|Hizb_number=৩৫|Arabic_name=المؤمنون|Juz'_number=১৮|Number_of_verses=১১৮|Sura_number=২৩|Time_of_revelation=|Other_names=|Meaning_of_the_name=বিশ্বাসীসকল|Classification=[[মক্কান ছূৰা|মক্কান]]|Caption=|Screenshot_of_Surah=|sound_description=Recitation by Abdul Basit As Samad}} {{Quran}} '''আল-মু’মিনুন''' ({{lang-ar|المؤمنون}}, {{transl|ar|’al-mu’minūn}}; {{small|অৰ্থ:}} "বিশ্বাসীসকল") হৈছে [[কোৰআন]]ৰ ২৩ তম অধ্যায় ([[ছূৰা]]) যাৰ ১১৮ টা শ্লোক ([[আয়াত]])। অনুমিত প্ৰকাশৰ সময় আৰু প্ৰাসংগিক পৃষ্ঠভূমিৰ বিষয়ে (আচবাব আল-নুজুল), ই হৈছে পূৰ্বৰ "[[মক্কান ছূৰা]]", যাৰ অৰ্থ হৈছে ইয়াক [[মদিনা]]ত পিছলৈ প্ৰকাশ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে [[মক্কা]]ত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{Cite book|title=The Message of the Quran, [[M. Asad]], 1982, Introduction Surah al-Muminūn|quote=Most of the classical commentators agree in that this surah was revealed towards the end of the Mecca period; some authorities (quoted by Suyuti) are even of the opinion that it is the very last Meccan revelation, but we have no conclusive evidence to that effect}}</ref> এই ছূৰাত বিশ্বাস (আকিদাহ), তাওহিদ (ইছলামিক একশৈলী), [[নবী|ৰিছালাহ]] (বাৰ্তাবাহকত্ব), পুনৰুত্থান আৰু ঈশ্বৰৰ সৰ্বোচ্চ বিচাৰৰ মৌলিক বিষয়বোৰ ৰখা হৈছে। ছূৰাটোৱে মাতৃৰ গৰ্ভত বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ মাজেৰে [[আল্লাহ]]ৰ [[মানুহ]] সৃষ্টি, স্বৰ্গ আৰু [[পৃথিৱী]]ৰ সৃষ্টি, [[বৰষুণ]] আৰু বৰ্ধিত [[বৃক্ষ|গছ-গছনি]], আৰু [[ফল|ফল-মূল]] প্ৰেৰণ কৰা, আৰু মানুহৰ বাবে বিভিন্ন লাভালাভ ৰখাৰ প্ৰতি মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰি এই বিষয়বোৰ কঢ়িয়াই আনে, এই সকলোবোৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে যে মানুহৰ মৃত্যু হ'ব আৰু পুনৰুত্থানৰ দিনা ডাঙৰ-দীঘল হ'ব। (লগতে চাওক: [[ইছলামিক এস্কেটোলজি]]) ৰিছালাহৰ বিষয়বস্তুত [[নূহ]] (নোহ), [[হুদ]], [[মুছা]] (মোচি) আৰু [[ঈছা]] ([[যীশু]])ৰ দৰে ইছলামৰ কিছুমান [[নবী]]ৰ বিৱৰণৰ সন্দৰ্ভত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে, য'ত উল্লেখ কৰা হৈছে যে তেওঁলোক সকলোৱে একেই একবাদৰ বাৰ্তা প্ৰদান কৰিছিল, কিন্তু তেওঁলোকে প্ৰচাৰ কৰা লোকসকলৰ দ্বাৰা অবিশ্বাস আৰু বিৰোধিতা কৰিছিল, আৰু তেওঁলোক সকলোকে আল্লাহই সহায় আৰু উদ্ধাৰ কৰিছিল। [[মুহাম্মাদ]]ৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক প্ৰদান কৰা বাৰ্তাৰ প্ৰতি মক্কাৰ নেতাসকলৰ একে ধৰণৰ অবিশ্বাস আৰু বিৰোধিতাৰ সন্দৰ্ভতো এটা উল্লেখ কৰা হৈছে। ছূৰাপুনৰুত্থান দিৱসৰ অনিবাৰ্যতাৰ আন এটা প্ৰসংগৰ সৈতে শেষ হয় আৰু আঙুলিয়াই দিয়ে যে মানুহৰ সাংসাৰিক জীৱনলৈ ঘূৰি অহাৰ আৰু তেওঁৰ ভুল আৰু ভুলৰ বাবে সংশোধন কৰাৰ দ্বিতীয় সুযোগ নাথাকিব। == সাৰাংশ == [[চিত্ৰ:Azzomar.jpg|thumb|নাস্তাʿলিক লিপিত আল-মু'মিনুনৰ দুটা আয়াত।]] * '''1-9''' True believers described * '''10-11''' Their reward [[Hereafter in Islam|hereafter]] * '''12-14''' God the creator of mankind * '''15, 16''' The dead shall be raised by him * '''17''' God created the [[Seven heavens in Islam|seven heavens]] * '''18-23''' God the author of all our blessings * '''24''' [[Noah in Islam|Noah]], sent as an apostle of God, preaches against [[Idolatry in Islam|idolatry]] * '''25-27''' The people reject Noah as a madman * '''28-32''' Noah is commanded to make the ark, to save himself and true followers from the Flood * '''33-46''' Other nations after that of Noah perish in their infidelity * '''47-50''' Moses and Aaron are rejected as impostors * '''50-51''' The unbelievers are destroyed, but God gives a book to Moses for the direction of believers * '''52''' Jesus and Mary created a sign * '''53-54''' Apostles exhorted to be steadfast in the true faith * '''55-58''' The sectarians to be left in their confusion * '''59-62''' True believers sure of their reward * '''63''' God judges men according to their ability * '''64-65''' The idolatrous [[Quraish]] will not believe the Quran * '''66-68''' Idolaters will cry unto God in vain when in distress * '''69-72''' The Quraish reject their Prophet as a madman * '''73-75''' A gracious invitation rejected by them * '''76''' God continues the calamity of the Makkans in mercy to them * '''77-78''' The chastisements of the Lord rejected * '''79-81''' God, the author of life and intellect, can raise the dead * '''82-84''' The Quraish persist in denying the [[Resurrection in Islam|resurrection]] * '''85-91''' They are judged out of their own mouths * '''92-93''' [[Angels in Islam|Angels]] not the offspring of God * '''94-99''' The Prophet takes refuge in God against every evil spirit * '''100-101''' Repentance after death will be in vain * '''102-109''' The awful doom of unbelievers * '''110-112''' They are punished for persecuting believers * '''113-115''' Time will pass slowly in hell * '''116-119''' Triumph of the faithful over the unbelieving idolaters <ref>{{cite book|last1=Wherry|first1=Elwood Morris|author1-link=Elwood Morris Wherry|title=A Complete Index to [[Sale's Text]], Preliminary Discourse, and Notes|date=1896|publisher=Kegan Paul, Trench, Trubner, and Co|location=London}} {{PD-notice}}</ref> ছূৰাৰ আৰম্ভণি হৈছে এক দাবীৰে, "নিশ্চিতভাৱে বিশ্বাসীসকলে প্ৰকৃত সফলতা লাভ কৰিছে", যি টো এটা কথা ক'ব বিচাৰিছে যে সফলতা আৰু বিফলতাৰ চৰ্ত যিবোৰ মানুহে [[ইছলাম]]ত অবিশ্বাস কৰে, মনত ৰাখে, প্ৰকৃততে ভুল ধাৰণাৰ ওপৰত আধাৰিত আৰু ক্ষণস্থায়ী আৰু সীমিত প্ৰকৃতিৰ, যাৰ ফলত অৱশেষত বিফলতা হয় আৰু প্ৰকৃত সফলতা নহয়। ইয়াৰ বিপৰীতে, যিসকলে মুহাম্মাদৰ দ্বাৰা শিকোৱা ইছলামৰ শিক্ষা অনুসৰণ কৰে, যাক অবিশ্বাসীসকলে বিফলবুলি গণ্য কৰে, তেওঁলোকেই প্ৰকৃততে সফল হয়। কিয়নো তেওঁলোকে ইছলামলৈ আমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰাৰ দ্বাৰা, তেওঁলোকক এই পৃথিৱীৰ লগতে পৰলোকত প্ৰকৃত সফলতা আৰু চিৰস্থায়ী আনন্দৰ নিশ্চয়তা দিয়া হৈছে। ইছলামৰ বাৰ্তা প্ৰত্যাখ্যান কৰি, অবিশ্বাসীসকলে এক গভীৰ ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈছে আৰু এই পৃথিৱী আৰু পৰৱৰ্তী দুয়োটা পৃথিৱীত অশুভ পৰিণামৰ সন্মুখীন হ'ব। এইটো হৈছে সুৰাৰ মুখ্য বিষয় বস্তু আৰু আৰম্ভণিৰ পৰা শেষলৈকে গোটেই আলোচনাটো একেটা প্ৰভাৱিত কৰাৰ বাবে।<ref name="Towards Understanding the Quran">[[Islamic Foundation UK]], [http://www.islamicstudies.info/tafheem.php?sura=23 Towards Understanding the Quran, Surah 23] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200601111437/https://www.islamicstudies.info/tafheem.php?sura=23 |date=2020-06-01 }}</ref> == কোৰআন ২৩:১-১১ বিশ্বাসীসকলৰ গুণাগুণ == এই ছূৰাৰ প্ৰথম এঘাৰটা আয়াতত সেয়েহে বিশ্বাসীসকলৰ আকাংক্ষিত গুণাগুণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে, তেওঁলোক আশীৰ্বাদপ্ৰাপ্ত আৰু বিজয় প্ৰাপ্ত কৰিব: প্ৰথম ১১ টা আয়াতৰ এটা চমু অনুবাদ নিম্নলিখিত ধৰণৰ:<ref name="The Qur'an 2008">The Qur'an (Oxford World's Classics), M. A. S. Abdel Haleem (2008)</ref> : (১) বিশ্বাসীসকলে সঁচাকৈয়ে প্ৰকৃত সফলতা লাভ কৰিছে! : (২) যিসকলে নম্ৰতাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰে, (৩) যিসকলে নিষ্ক্ৰিয় কথা-বতৰা পৰিহাৰ কৰে, (৪) যিনিৰ্ধাৰিত ভিক্ষা পৰিশোধ কৰে, (৫) যিসকলে তেওঁলোকৰ সতীত্ব ৰক্ষা কৰে (৬) তেওঁলোকৰ পত্নী বা তেওঁলোকৰ দাসৰ বাহিৰে – এইবোৰৰ সৈতে তেওঁলোক দোষী নহয়, (৭) কিন্তু যিকোনো ব্যক্তিয়ে ইয়াতকৈ অধিক বিচাৰে তেওঁ সীমা অতিক্ৰম কৰিছে–– (৮) যিসকলে তেওঁলোকৰ বিশ্বাস আৰু প্ৰতিজ্ঞাৰ প্ৰতি বিশ্বাসী (৯) আৰু যিসকলে তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনা অব্যাহত ৰাখে, (১০) সঠিকভাৱে দিয়া হ'ব (১১) স্বৰ্গদেউ তেওঁলোকৰ নিজৰ স্বত্বাধিকাৰী, তাত থাকিব লাগিব। === ২ ''আল-খুশুৰ'' অধিকাৰী === এই ছূৰাৰ ২ য় শ্লোকত বৰ্ণনা কৰা প্ৰথম গুণটো হৈছে, "যিসকলে তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনাত নম্ৰ";<ref>{{Cite quran|23|2|style=ref}}</ref> মানুহক বৰ্ণনা কৰিবলৈ ব্যৱহৃত আৰবী শব্দটো হৈছে 'খাচী'উন' অৰ্থাৎ যিসকলৰ 'আল-খুশু' আছে। তাফিৰ ইবন কাথিৰ নামৰ এজন শাস্ত্ৰীয় তাফছিৰৰ মতে (অৰ্থাৎ ইছলামী পণ্ডিত ইবন কাথিৰে লিখা কোৰআনৰ ভাষ্য), আৰবী শব্দ 'খুশু'ত শান্ততা, শান্তি, প্ৰশান্তি, মৰ্যাদা আৰু নম্ৰতাৰ অৰ্থ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।",<ref name="Ibn_Katheer">[[Tafsir ibn Kathir]], Dar al-Sha'ab Edition, (6/414)</ref> আনহাতে ইবনে আব্বাছে ভয় আৰু প্ৰশান্তিৰে 'খাচী'উন'ক বুজাইছে।<ref>At-Tabaree (19:9)</ref> আল-খুশু হৈছে ছালাহৰ এক প্ৰয়োজনীয় উপাদান, অৱশ্যে অতি সহজে হেৰাই যাব পাৰে। এক হাদিছত মুহাম্মাদে কৈছিল ''"এই উম্মাহৰ পৰা উঠাই লোৱা প্ৰথম বস্তুটো হ'ব আল-খুশু; যেতিয়ালৈকে আপুনি আল-খুশু থকা এজনক দেখা নাপাব।"''<ref>Saheeh at-Targheeb, hadith No: 543</ref> আল-খুশু প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ পৃথিৱীৰ বিষয়ে সকলো পাহৰি প্ৰাৰ্থনাকাৰ্য্যত মনোনিবেশ কৰিব লাগিব, কোৰআন আবৃত্তি কৰিব লাগিব আৰু এজনে পঢ়া শ্লোকবোৰৰ বিষয়ে চিন্তা কৰিব লাগিব আৰু মৃত্যু, কবৰ আৰু যাতনা মনত ৰাখিব লাগিব যাতে তেওঁ কেতিয়াও মনোযোগ হেৰুৱাব নোৱাৰে। ইবন কাথিৰে তেওঁৰ তাফচীৰত লিখিছে, ''"আল্লাহৰ ভয় আৰু তেওঁ সদায় চাই থকা অনুভূতিৰ দ্বাৰা খুশু লাভ কৰিছে।"''<ref name="Ibn_Katheer" /> আন এটা শাখাত তেওঁ কয়, ''"আল-খুশুৰ স্থান হৃদয় আৰু হৃদয়ত হাত-ভৰিৰ ৰজা, সেয়েহে যদি কোনোবাই আন্তৰিকতাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰিব বিচাৰে তেন্তে আল্লাহই কোৱাৰ দৰে হাত-ভৰি হৃদয়ক অনুসৰণ কৰিব(কোৰআনত): 'আৰু ধৈৰ্য্য আৰু ছালাতত সহায় বিচাৰিব আৰু সঁচাকৈয়ে ই খাচিওনুৰ বাহিৰে অত্যন্ত গধুৰ আৰু কঠিন।'<ref name="quran245">{{Cite quran|2|45|style=ref}}</ref> ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে যে প্ৰাৰ্থনাৰ বোজা সঁচাকৈয়ে গধুৰ; যিসকলৰ খুশু আছে তেওঁলোকৰ বাহিৰে।"''<ref name="Ibn_Katheer" /> একেটা শ্লোকৰ সন্দৰ্ভত, অৰ্থাৎ 'আৰু ধৈৰ্য্য আৰু ছালাতসহায় বিচাৰক আৰু সঁচাকৈয়ে ই অত্যন্ত গধুৰ আৰু কঠিন, খাচীৰ বাহিৰে।',<ref name="quran245" /> ইবন তৈমিয়াহৰ অভিমত হৈছে যে ''"এই (পদ)ৰ অৰ্থ হৈছে খাচীৰ উন নথকা সকলৰ নিন্দা... নিন্দা কেৱল তেতিয়াহে প্ৰযোজ্য হয় যেতিয়া কিবা বাধ্যতামূলক কৰা নহয়, বা যেতিয়া কিবা নিষিদ্ধ কৰা হয়। যদি খুশু নাই তেওঁলোকক নিন্দা কৰিব লগা হয়, তেন্তে ই সূচায় যে খুশু বাধ্যতামূলক।"''<ref>''Majmoo al-Fatawa'' (Compilation of [[Fatwā]]), 22/553-558</ref> টুডছ আণ্ডাৰষ্টেণ্ডিং দ্য কোৰআন শীৰ্ষক কিতাপখনত ইছলামী চিন্তাবিদ আৰু দাৰ্শনিক আবুল আলা মাউদুদীয়ে এটা ধাৰণা উল্লেখ কৰিছে যে ''"হৃদয়ৰ আল-খুশু হৈছে এজন শক্তিশালী ব্যক্তিৰ ভয় আৰু আচৰিত হৈ থিয় হোৱা, আৰু শৰীৰৰ আল-খুশু হৈছে নিজৰ মূৰ নমোৱা আৰু তেওঁৰ উপস্থিতিত নিজৰ দৃষ্টি আৰু কণ্ঠস্বৰ নমাই দিয়া। ছালাহত হৃদয় আৰু শৰীৰ দুয়োটাতে আল-খুশু ক দেখুৱাব লাগিব, আৰু এইটোৱেই হৈছে এই ইছলামিক প্ৰাৰ্থনাৰ সাৰাংশ। খবৰ অনুসৰি যেতিয়া মুহাম্মাদে এবাৰ এজন ব্যক্তিক ছালাহ আগবঢ়াই থকা আৰু লগতে দাড়িৰ সৈতে খেলি থকা দেখিছিল, তেতিয়া তেওঁ এইদৰে কৈছিল: "যদি তেওঁ হৃদয়ত খুচু থাকিলহেঁতেন, তেন্তে তেওঁৰ শৰীৰে ইয়াক প্ৰকাশ কৰিলেহেঁতেন।"'' মাউদুদীয়ে তেতিয়া কৈছিল, ''"যদিও আল-খুশু প্ৰকৃততে হৃদযন্ত্ৰৰ এক অৱস্থা, ওপৰোক্ত পৰম্পৰাঅনুসৰি, ই অৱশ্যে শৰীৰৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত হয়। শ্বৰিয়াই কিছুমান শিষ্টাচাৰ আদেশ দিছে যি এফালে, হৃদযন্ত্ৰত আল-খুশু প্ৰস্তুত কৰাত সহায় কৰে, আৰু আনফালে, হৃদযন্ত্ৰৰ উঠা-নমা হোৱা অৱস্থা স্বত্বেও প্ৰাৰ্থনাৰ শাৰীৰিক কাৰ্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে। এই শিষ্টাচাৰ অনুসৰি, সোঁ বা বাওঁফালে ঘূৰিব নালাগে, বা ওপৰলৈ চাবলৈ মূৰ দাঙিব নালাগে: অৱশ্যে চকুৰ কোণৰ পৰা চাৰিওফালে চাব পাৰে, কিন্তু যিমান দূৰ সম্ভৱ, কপালটো প্ৰণামত থকা ঠাইখনৰ ওপৰত দৃষ্টি ঠিক কৰিব লাগিব; এজনক ওচৰলৈ যাবলৈ, কাষৰ ফালে হেলনীয়া কৰিবলৈ, পোছাকবোৰ ভাঁজ কৰিবলৈ বা সেইবোৰৰ পৰা ধুলি জোকাৰিবলৈও নিষেধ কৰা হৈছে। এইটোও নিষিদ্ধ যে প্ৰণামৰ বাবে নামি যাওঁতে, এজনে বহিব বা প্ৰণাম কৰিব লগা ঠাইখন পৰিষ্কাৰ কৰিব লাগে। একেদৰে এয়া অসন্মানজনক যে এজনে ভৰপূৰ ভাৱে থিয় হৈ থাকিব লাগে, কোৰআনৰ শ্লোকবোৰ উচ্চ স্বৰত আবৃত্তি কৰিব লাগে, বা সেইবোৰ গাব লাগে, বা বাৰে বাৰে আৰু কোলাহলপূৰ্ণভাৱে ঢেঁকী বা জাঁহ দিব লাগে। খৰখেদাকৈ প্ৰাৰ্থনা কৰা উচিত বুলিও অনুমোদন জনোৱা হোৱা নাই। আদেশ টো হৈছে যে প্ৰাৰ্থনাৰ প্ৰতিটো প্ৰবন্ধ সম্পূৰ্ণ শান্তি আৰু শান্তিৰে সম্পন্ন কৰিব লাগে, আৰু যদিহে এটা প্ৰবন্ধ সম্পূৰ্ণৰূপে সম্পাদন কৰা নহয়, পৰৱৰ্তী টো আৰম্ভ কৰিব নালাগে। যদি প্ৰাৰ্থনাৰ সময়ত কোনোবাই কিবা এটাৰ দ্বাৰা আঘাত অনুভৱ কৰে, তেন্তে এজনে ইয়াক এখন হাতেৰে এফালে পেলাই দিব পাৰে, কিন্তু হাতখন বাৰে বাৰে লৰচৰ কৰা বা এই উদ্দেশ্যৰ বাবে দুয়োখন হাত ব্যৱহাৰ কৰাটো নিষিদ্ধ। শৰীৰৰ এই শিষ্টাচাৰৰ সৈতে, প্ৰাৰ্থনাৰ সময়ত অপ্ৰাসঙ্গিক বস্তু বোৰ কৰাটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ। যদি চিন্তাবোৰ মনৰ অভিপ্ৰায়লৈ আহে, ই এক প্ৰাকৃতিক মানৱীয় দুৰ্বলতা, কিন্তু এজনে সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ চেষ্টা কৰিব লাগে আৰু নিজকে সৰ্বাধিক চেষ্টা কৰিব লাগে যাতে মন আৰু হৃদয় সম্পূৰ্ণৰূপে আল্লাৰ ফালে ঘূৰি যায়, আৰু মনটো সম্পূৰ্ণ সমন্বয়ত থাকে আৰু জিভাৰ সৈতে সুসংগত হয়, আৰু অপ্ৰাসঙ্গিক চিন্তাৰ প্ৰতি সচেতন হোৱাৰ লগে লগে এজনে লগে লগে প্ৰাৰ্থনাৰ প্ৰতি মনোযোগ দিব লাগে"।''<ref name="Towards Understanding the Quran" /> === ৩ আল-লাগৱৰ পৰা আঁতৰি যোৱা === ৩ নং পদৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা পৰৱৰ্তী গুণটো হ'ল বিশ্বাসীসকলে আল-লাগৱৰ পৰা আঁতৰি যায়। ইবন কাথিৰে বৰ্ণনা কৰা অনুসৰি আৰবী শব্দ আল-লাগৱ।<ref name="Ibn Kathir">[http://www.tafsir.com/default.asp?sid=23&tid=34728 The Success is for the Believers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101112450/http://www.tafsir.com/default.asp?sid=23&tid=34728 |date=2009-01-01 }}, Surah 23, Tafsir ibn Kathir</ref> তেওঁৰ তাফচিৰত মিছাকথাক বুজায়, য'ত পাপৰ সকলো কাৰ্য্য অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত আছে সেইবোৰৰ ভিতৰত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ অৰ্থাৎ ইছলামত শিৰ্ক,<ref>[http://www.fatwa-online.com/aboutislaam/0010701.htm About Islam - The Muslim's Creed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222114919/http://www.fatwa-online.com/aboutislaam/0010701.htm|date=2008-12-22}}, Fatwa-Online.com</ref> আৰু যিকোনো শব্দ বা কাম যিকোনো লাভজনক নহয়। আল-হাদিছ আল-তিৰ্মিজি সংগ্ৰহৰ পৰা চহিহ হাদিছত মুহাম্মাদে এইদৰে কৈছিল: ''"এজন ব্যক্তি এজন ভাল মুছলমান হোৱাৰ ভিতৰত তেওঁ অকলে এৰি যোৱা, কিহে তেওঁক লাভান্বিত নকৰে"; চাহিহ আল-বুখাৰীত (মুহাম্মাদ আল-বুখাৰীৰ চাহিহ) থাকোতে তেওঁ "আল্লাহ আৰু অন্তিম দিনত সঁচাকৈয়ে বিশ্বাস কৰা তেওঁক ভাল কথা ক'বলৈ দিয়ক বা নীৰৱ হওঁক"'' বুলিও কোৱা হৈছে। ইমাম আহমেদে তেওঁৰ মুছনাদ আহমেদত প্ৰতিবেদন দিছে,<ref>Musnad Ahmed</ref> ''"এজন মানুহৰ বিশ্বাস পোন হ'ব নোৱাৰে যেতিয়ালৈকে তেওঁৰ হৃদয় পোন নহয়, আৰু তেওঁৰ হৃদয় পোন হ'ব নোৱাৰে, যদিহে তেওঁৰ জিভা পোন নহয়।"'' সাহাবাহৰ আচৰণৰ পৰা ই অতি কম কথা কোৱাৰ কথা আছিল, আনহাতে আবু ধাৰ আল-ঘিফাৰীয়ে এইদৰে কৈছিল: ''"নীৰৱতা অৱলম্বন কৰক, এইটোৱেই শায়তানক পলাই যোৱাৰ উপায়; আপোনাৰ ধৰ্ম্মৰ ক্ষেত্ৰত ই আপোনাৰ সমৰ্থক।"'' আব্দ আল্লা ইবন মাছুদে এইদৰে কৈছিল: ''"এই পৃথিৱীত যিজনৰ বাহিৰে আন এজন ঈশ্বৰ নাই, তেওঁলোকৰ দ্বাৰা জিভাত দীঘলীয়া কাৰাবাস ৰখাৰ যোগ্য আৰু কোনো নাই।"''{{Citation needed|date=June 2009}} আন এটা ঠাইত, ছূৰা ২:৮৩<ref>{{Cite quran|2|83|style=ref}}</ref> পদত উল্লেখ কৰা হৈছে যে বনী ইস্ৰায়েলৰ পৰা মুছা (অৰ্থাৎ মোচি)য়ে লোৱা চুক্তিত এই চৰ্তও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল যে তেওঁলোকে মাক-দেউতাক, সম্পৰ্কীয়, অনাথ আৰু প্ৰয়োজনীয় লোকসকলৰ প্ৰতি সদয় হৈ নিয়মীয়া দান-বৰঙণি কৰে আৰু অকলে ঈশ্বৰৰ উপাসনা কৰে। আনহাতে, ছূৰা ১০৪:১-১৯<ref>{{Cite quran|104|1|end=9|style=ref}}</ref> যিসকল কেলেংকাৰী/গপ্পো-বিদ্বেষী আৰু বেকবিটাৰ তেওঁলোকক কঠোৰ ভাষাত গৰিহণা দিয়ে, তেওঁলোকৰ শাস্তিক ''"নহয়, কিন্তু সৰলভাৱে তেওঁক গ্ৰাহকৰ ওচৰত পেলাই দিয়া হ'ব; আৰু কিহে আপোনাক বুজাব যে খোৱাটো কি! (এয়া হৈছে) আল্লাহৰ জুই (জুইৰ প্ৰতি) আকৰ্ষিত হৈছিল, যি হৃদয়ৰ ওপৰলৈ উঠি যায়। নিশ্চিতভাৱে ইয়াক তেওঁলোকৰ ওপৰত বন্ধ কৰা হ'ব, প্ৰসাৰিত স্তম্ভবোৰত।"'' আৰু এনেদৰে বিশ্বাসীসকলে এনে কাৰ্য্যৰ পৰা আঁতৰি থাকিব লাগিব বুলি ইংগিত দিয়ে। === ৪ ''জাকাত'' পৰিশোধ কৰক === আয়াত ৪-ত কোৱা হৈছে যে বিশ্বাসীসকলে জাকাতক পৰিশোধ কৰে, অৰ্থাৎ এজনব্যক্তিৰ সম্পত্তিৰ ওপৰত পৰিশোধ কৰা দৰিদ্ৰ পৰিশোধ। <ref name="Ibn Kathir" /> কোৰআনৰ ভাষ্যকাৰসকলে, যেনে ইবন কাথিৰৰ অভিমত যে এই আয়াতটোৱে ছূৰা ৬: ১৪১ ত উল্লেখ কৰা দৰিদ্ৰ লোকসকলৰ বিষয়েও উল্লেখ কৰিব পাৰে<ref>{{Cite quran|6|141|style=ref}}</ref> য'ত কোৱা হৈছে যে ''"তেওঁলোকৰ শস্য চপোৱাৰ দিনা ইয়াৰ প্ৰাপ্য পৰিশোধ কৰক।"'' আৰু লগতে এইটোও হ'ব পাৰে যে জাকাতৰ দ্বাৰা ইয়াত যি বুজাইছে সেয়া হৈছে শিৰ্ক আৰু লেতেৰাৰ পৰা আত্মাক শুদ্ধ কৰা, যেনে চুৰা ৯১: ৯-১০<ref>{{Cite quran|91|9|end=10|style=ref}}</ref> য'ত কোৱা হৈছে ''"সঁচাকৈয়ে তেওঁ সফল হয় যিয়ে নিজকে (জাক্কাহা) শুদ্ধ কৰে। আৰু সঁচাকৈয়ে তেওঁ বিফল হয় যিয়ে নিজকে দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত কৰে।"'' সেয়েহে ভাষ্যকাৰসকলে মত পোষণ কৰে যে সম্ভৱতঃ দুয়োটা অৰ্থই আত্মাৰ শুদ্ধি আৰু লগতে নিজৰ সম্পদ ৰক্ষা কৰা, কিয়নো সেয়াও আত্মাৰ শুদ্ধিৰ অংশ, আৰু প্ৰকৃত বিশ্বাসী হৈছে যি দুয়োটা বিষয়ৰ প্ৰতি মনোযোগ দিয়ে। ছূৰা ৯:৬০<ref>{{Cite quran|9|60|style=ref}}</ref> পদত জাকাত প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ যোগ্য লোকসকলক ''"ভিক্ষা দৰিদ্ৰ আৰু দৰিদ্ৰ লোকসকলৰ বাবে, আৰু যিসকলক (পুঁজি) পৰিচালনা কৰিবলৈ নিযুক্ত কৰা হৈছে) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। যিসকলৰ হৃদয় (শেহতীয়াকৈ) মিলাই ছে (সত্যৰ সৈতে); বন্ধন আৰু ঋণত থকা সকলৰ বাবে; আল্লাহৰ কাৰণত; আৰু আল্লাহৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত, আৰু আল্লাহ জ্ঞান আৰু জ্ঞানেৰে পৰিপূৰ্ণ",''<ref>{{Cite quran|17|26|style=ref}}</ref> আনহাতে ছূৰা ১৭:২৬ পদত বিশ্বাসীসকলক ''"তেওঁলোকৰ প্ৰাপ্য অধিকাৰ, আৰু লগতে) অভাৱথকা লোকসকলক আৰু পথপ্ৰদৰ্শকসকলক প্ৰদান কৰিবলৈ আদেশ দিয়া হৈছে: কিন্তু ব্যয়বহুল তাৰ ধৰণে (আপোনাৰ সম্পদ) অপচয় নকৰিব।"'' ছূৰা ৬৪: ১৬ পদত উল্লেখ কৰা অনুসৰি বিশ্বাসীসকলক ''"আপোনাৰ নিজৰ আত্মাৰ লাভৰ" বাবে "শুনিবলৈ আৰু আজ্ঞা পালন কৰিবলৈ আৰু দান-বৰঙণিত"'' থাকিবলৈ আৰু "সমৃদ্ধি অৰ্জন" কৰা লোকসকলৰ পৰা হবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।<ref>{{Cite quran|64|16|style=ref}}</ref> === ৫-৭ [[ধৰ্ষণ|জিনা]] পৰিহাৰ কৰক, অৰ্থাৎ তেওঁলোকৰ সতীত্ব ৰক্ষা কৰক === ইয়াৰে ৫ ৰ পৰা ৭ পদত কোৱা হৈছে "আৰু কোনে তেওঁলোকৰ শালীনতা ৰক্ষা কৰে; তেওঁলোকৰ পত্নী বা তেওঁলোকৰ সোঁ হাতৰ (দাস)ৰ পৰা ৰক্ষা কৰক, কিয়নো তেতিয়া তেওঁলোক দোষী নহয়, কিন্তু ইয়াৰ বাহিৰেও যিসকলে আকাংক্ষা কৰে, তেনেধৰণৰ সীমালংঘনকাৰী। জিনা (বিবাহ বহিৰ্ভূত যৌন সম্পৰ্ক) হৈছে ইছলামৰ অন্যতম মুখ্য পাপ যাৰ সন্দৰ্ভত [[কোৰআন]]ত কঠোৰ সতৰ্কবাণী জাৰি কৰা হৈছে আৰু লগতে [[মুহাম্মাদ]]ক দায়ী কৰা প্ৰামাণিক [[হাদিছ|আল-হাদিছ]]। ছূৰা ১৭:৩২,<ref>{{Cite quran|17|32|style=ref}}</ref> ঈশ্বৰে কয় "... জিনাৰ ওচৰলৈ নাহিব। সৰলভাৱে, এইটো ফাহিশ্বাহ (অনৈতিক পাপ) আৰু এক অশুভ উপায়।" কোৰআনত এইটোও কোৱা হৈছে যে [[সমকামিতা]]ও হৰাম (পাপপূৰ্ণ) আৰু ই ঈশ্বৰে পুৰুষৰ ওপৰত ৰখা প্ৰাকৃতিক প্ৰৱণতাৰ বিৰোধী, যাৰ দ্বাৰা পুৰুষমহিলাৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হয় আৰু ইয়াৰ বিপৰীতে।{{Citation needed|date=November 2016}} তিৰ্মিধি সংগ্ৰহৰ এক প্ৰামাণিক হাদিছত মুহাম্মাদে এইদৰে কৈছিল: ''"মোৰ উম্মাহৰ বাবে লোটৰ লোকসকলৰ কামতকৈ বেছি একো ভয় নাই।"''<ref>[[Al-Tirmidhi]]: hadith no. 1457 Authenticated by Shaikh al-Albanee in Saheeh al-Jamee (1552)</ref> ছূৰাহ ২৭:৫৪-৫৮ পদত<ref>{{Cite quran|27|54|end=58|style=ref}}</ref> লুতৰ লোকসকলৰ ওপৰত হোৱা শাস্তিৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰি এইদৰে কোৱা হৈছে: "আৰু (মনত ৰাখিব) লুতে যেতিয়া তেওঁৰ লোকসকলক কৈছিল, 'আপুনি আল-ফাহিশ্বাহ (দুষ্ট, মহান পাপ, সকলো ধৰণৰ বেআইনী যৌন সম্ভোগ, যৌন সম্ভোগ) কৰে নেকি যেতিয়া আপুনি (ইজনে সিজনে কোনো পৰ্দা অবিহনে বেয়া কৰে) আপুনি মহিলাৰ পৰিৱৰ্তে পুৰুষৰ ওপৰত আপোনাৰ কামনা কৰে নেকি? না, কিন্তু তুমি এমন একজন মানুষ যাৰা অজ্ঞানতাৰ সঙ্গে আচৰণ কৰে। তেওঁৰ লোকসকলে আন কোনো উত্তৰ দিয়া নাছিল, কেৱল তেওঁলোকে এইদৰে কৈছিল: 'আপোনাৰ চহৰৰ পৰা লুটৰ পৰিয়ালটোক উলিয়াই দিয়ক। প্ৰকৃতভাৱে, এইসকল পুৰুষ যি পৰিষ্কাৰ আৰু শুদ্ধ হ'ব বিচাৰে!' সেয়েহে আমি তেওঁক আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক ৰক্ষা কৰিছিলোঁ, তেওঁৰ পত্নীৰ বাহিৰে। আমি তাইক পিছপৰি থকা সকলৰ হ'বলৈ নিৰ্ণয় দিছিলো। আৰু আমি তেওঁলোকৰ ওপৰত বৰষুণ দিছিলো (শিলৰ)। যিসকলক সতৰ্ক কৰি দিয়া হৈছিল তেওঁলোকৰ বৰষুণ ইমান বেয়া আছিল।" মুহাম্মাদে এইদৰেও কৈছিল: "আপোনালোকৰ যিজনে (কাৰোবাক) লোটৰ লোকসকলৰ কাম কৰা দেখিছে, তেওঁক হত্যা কৰক যিয়ে এইটো কৰে আৰু যাৰ সৈতে এইটো কৰা হয়।"<ref>Al-Tirmidhi, hadith: 1456, Authenticated by Shaikh al-Albanee in Saheeh al-Jamee :6589</ref> ইবন কাইম আল-জাওজিয়াৰ অভিমত<ref>al-Jawaab al-Kafi, p.115</ref> হৈছে: ''"তেওঁলোক দুয়োৰে - ব্যভিচাৰ আৰু সমকামিতা - অনৈতিকতা জড়িত যি আল্লাৰ সৃষ্টি আৰু আজ্ঞাৰ জ্ঞানৰ বিপৰীতে যায়। কিয়নো সমকামিতাত অগণন দুষ্টতা আৰু ক্ষতি জড়িত থাকে, আৰু যাৰ সৈতে এইটো কৰা হয় তেওঁক কৰাতকৈ হত্যা কৰাটো ভাল হ'ব, কিয়নো তাৰ পিছত তেওঁ ইমান বেয়া আৰু ইমান দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত হৈ পৰিব যে তেওঁৰ সংস্কাৰহোৱাৰ কোনো আশা থাকিব নোৱাৰে, আৰু তেওঁৰ বাবে সকলো ভাল হেৰাই যাব, আৰু তেওঁ আল্লাৰ আগত বা তেওঁৰ সৃষ্টিৰ আগতে আৰু কোনো লাজ অনুভৱ নকৰিব... পণ্ডিতসকলে এই বিষয়ে ভিন্ন মত পোষণ কৰিছিল যে যিজনৰ সৈতে এইটো কৰা হৈছে তেওঁ কেতিয়াবা স্বৰ্গদেউত প্ৰৱেশ কৰিব নে নাই। দুটা মতামত আছে যিবোৰ মই শ্বেখ আল-ইছলাম (ৰহিমাহুল্লাহ) বৰ্ণনা কৰা শুনিছিলো।"'' === ৮ তেওঁলোকৰ চুক্তিৰ প্ৰতি বিশ্বাসী === The next verse, i.e. Sura 23:8<ref>{{Cite quran|23|8|style=ref}}</ref> stresses on the quality trust that the believers' are to possess describing them as "Those who faithfully observe their trusts and their covenants". A similar message is found in Sura 4:58<ref>{{Cite quran|4|58|style=ref}}</ref> where the Qur'an ordains God's command as, "Verily, Allah commands that you should render back the trusts to those, to whom they are due…" The believers in Islam are thus ordered fulfill the terms and conditions of the trusts which are placed in their charge. The Arabic word ''al-Amanah'' (or ''al-Amanat'') includes all kinds of trusts which are placed in their charge including those placed by God as well as those placed by the society or individuals. Similarly, the Arabic term '`ahd' encompasses all compacts, pledges, and promises made between God and man, and amongst men themselves.<ref name="Towards Understanding the Quran" /> Muhammad would always impress the importance of the fulfillment of pledges in his addresses to the people. On one occasion he is reported to have said "The one, who does not fulfill the terms of his trust, has no Faith, and the one, who does not keep promises and pledges has no Islam."".<ref name="Towards Understanding the Quran" /> Muhammad, in [[Sahih Muslim]] is also reported to have said "The rights will be rendered back to those to whom they are due, and even the sheep that does not have horns will take revenge from the horned sheep."<ref>[[Sahih Muslim]], 4:1097</ref> And on another occasion he is reported to have said "Certainly, al-Amanah (the trust or moral responsibilities, etc. and all the duties which Allah has ordained) descended from the [[Heaven]] and settled in the roots of the hearts of the faithful believers, and then the Qur'an was revealed, and the people read the Qur'an (and learnt al-Amanah from it) and also learnt it from the [[Sunnah]]. (i.e. Both the Qur'an and As-Sunnah strengthen the faithful believers' 'Amanah')."<ref>[[Sahih al-Bukhari]] (vol. 9, no. 381)</ref> Regarding the verse 8 from Surah Al-Mu’minoon, Tafsir ibn Kathir says "When they (the Believers) are entrusted with something, they do not betray that trust, but they fulfill it, and when they make a promise or make a pledge, they are true to their word." '''Four characteristics of a hypocrite''' {{main|hypocrite in Islam}} According to a tradition reported both by Sahih al-Bukhari and Sahih Muslim, Muhammad is reported to have said: ''"Four characteristics are such that if a person has all the four in him, he is beyond any doubt a hypocrite, and the one who has one of these, is a hypocrite to that extent till he gives it up:'' * (a) When something is placed in his trust, he commits breach of the trust, * (b) when he speaks, he tells a lie, * (c) when he makes a promise, he breaks it, and, * (d) when he has a quarrel with somebody, he exceeds all limits (of decency and morality)"<ref name="Towards Understanding the Quran" /> === ৯ তেওঁলোকৰ ছালাতক কঠোৰভাৱে ৰক্ষা কৰক === In the next verse, i.e. verse 9, Allah mentions preserving of [[Salaah]] (the formal Islamic prayer) as one of the important characteristics of successful believers. Verse 2 implied the believers' humility during act of performing Salaah, while verse 9 refers to the individual prayers offered in their own times. Believers are described as those strictly adhering to the prescribed times, performing them with due regard to their pre-requisites, conditions and articles with clean body and dress, and necessary [[Wudu|ablutions]]. Believers are required to not regard their prayers as an unnecessary burden, completing the task mechanically, but are to understand their recital while being conscious that they are supplicating like humble servants.<ref name="Towards Understanding the Quran" /> Prophet Muhammed is reported to have said ''"The first duty that Allah, the Supreme, has ordained upon my nation is that of offering Prayer, and indeed Prayer is the first thing that will be taken account of on the Day of Resurrection."'' as well as ''"Whoever keeps the Prayer established, has kept his religion established - and whoever leaves Prayer has demolished religion (i.e. left the fold of Islam)"''.<ref name="Kitaab-us-Salaat">[http://www.hasnain.net/books/salaat.htm Kitaab-us-Salaat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090311042654/http://www.hasnain.net/books/salaat.htm|date=2009-03-11}} by Allama Maulana Syed Shah Turabul Haque Qadri</ref><ref>[Narrated by Hazarath Jabir and reported by Muslim]</ref> While, the Qur'an makes it clear that the purpose for creation is to worship Allah alone,<ref>{{Cite quran|51|56|style=ref}}</ref><ref>{{Cite quran|1|4|style=ref}}</ref><ref>{{Cite quran|13|14|16|style=ref}}</ref> and that the most excellent way of praying is to offer Salaah standing before Allah in devout obedience.<ref>{{Cite quran|2|238|style=ref}}</ref> The Islamic [[Adhaan]] (call for prayer) which is recited at time of each prayer contains two verses (each recited twice) "Hayya’ala-Salaah" and'' "Hayya’ala-Falaah" ''which translate to'' "Come to Salaah" ''and ''"Come to success"'' respectively, indicating that by performing Salaah, one may attain eternal success. In a Hadith reference, Abdullah ibn Mas'ud narrates "I asked Allah's Messenger, Prophet Muhammed: ''"O Messenger of Allah, which deed is most beloved to Allah?"'' He said: ''"Prayer at the appointed time."'' I said: ''"Then what?"'' He said: ''"Kindness to parents."'' I said: ''"Then what?"'' He said: ''"[[Jihad]] (struggle) in the way of Allah."''".<ref>Sahih Muslim, (vol.1, no.89)</ref><ref>Sahih Bukhari, Book 4, Volume 52, Hadith 41</ref> Prophet Muhammed is also reported to have likened the Salaah to five daily baths that cleanse a persons sins; [[Abu Huraira]] narrates that ''"I heard Allah's Apostle saying, "If there was a river at the door of anyone of you and he took a bath in it five times a day would you notice any dirt on him?" They said, "Not a trace of dirt would be left." The Prophet added, "That is the example of the five prayers with which Allah blots out (annuls) evil deeds."''<ref>Sahih Bukhari, Book 10, Volume 1, Hadith 506</ref> The Qur'an has also pointed out that believers perform Salaah only to earn the pleasure of Allah and not to impress anyone else, calling anyone who does so a [[Munafiq|hypocrite]].<ref>{{Cite quran|4|142|style=ref}}</ref> Moreover, those who abandon Salaah are warned of dire consequences,<ref>{{Cite quran|19|59|style=ref}}</ref> while only those who humbly submit themselves to Allah alone are said to have ease in offering it.<ref name="quran245" /> In Surah [[Al-Maarij|Al-Ma'arij]], Allah uses the word ''halu’an'' to describe the restless and impatient nature of man, stating that whenever he is afflicted with trouble he lacks [[Sabr (Islamic term)|patience]] and trembles in despair. This occurs due to shortcomings in his faith, whereas when he is given in abundance he becomes ungrateful towards Allah. He is also arrogant and uncaring towards those less fortunate than him. The Qur'an then assures the observance of Salaah as way to preserve hope in times of grievance and humbleness as well as humility in periods of bountiful life.<ref name="70:19-23">{{Cite quran|70|19|23|style=ref}}</ref> Salaah thus has the power to erase the roots of evil deeds which bring barriers in the society giving birth to racial as well as financial discriminations and sinful intentions.<ref name="70:19-23" /><ref>{{Cite quran|29|45|style=ref}}</ref> === বিশ্বাসীসকলৰ বাবে স্বৰ্গৰ শুভখবৰ === After mentioning the characteristics of the successful believer, God gives them the good news of ''[[Seven Heavens|Firdaus]]'' (Ajma' (عجماء)). Muhammad said: "If you ask Allah for [[Jannah|Paradise]], then ask him for Firdaus, for it is the highest part of Paradise, in the middle of Paradise, and from it spring the rivers of Paradise, and above it is the (Mighty) Throne of the Most Merciful."<ref>[[al-Asqalani]] (d.1449) [[Fath al-Bari]] (13: 415)</ref> [[Abu Hurairah]] said: "The Messenger of Allah (sallallahu alaihe wa-sallam) said: "There is not one among you who does not have two homes; a home in Paradise and a home in Hell. If he dies and enters Hell, the people of Paradise will inherit his home, and this is what Allah said: 'These are indeed the heirs.'"<ref>[[Ibn Maja]] (2): 1453</ref> == লগতে চাওক == * [[ধৰ্ষণ|জেনা]] * [[ছালাত]] * [[জাকাত]] * [[জান্নাত]] * [[Islamic eschatology]] {{কোৰআনৰ ছূৰাসমূহ}} == উদ্ধৃতিসমূহ == {{reflist|3}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == * {{wikisource-inline|The Holy Qur'an (Maulana Muhammad Ali)/23. The Believers}} * [https://quran.com/23 Quran 23] [[Clear Quran translation]] * [https://www.islamawakened.com/quran/23/2/ Q23:2], 50+ translations, islamawakened.com 5ak654l6a4qkizlzemexhmk8l4n6qde 0 102988 625528 624182 2026-08-09T10:41:26Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625528 wikitext text/x-wiki '''নাৰীবাদী পদ্ধতি''' ({{Lang-en|Feminist method}}) হৈছে স্পষ্টভাৱে নাৰীবাদী দৃষ্টিকোণৰ পৰা অনুসন্ধান কৰা আৰু তত্ত্ব সৃষ্টিৰ বাবে যুগুতোৱা এক মাধ্যম।<ref>{{cite book|last1=Reinharz|first1=Shulamit|last2=Davidman|first2=Lynn|date=April 30, 1992|title=Feminist Methods in Social Research|url=https://archive.org/details/feministmethodsi0000rein|url-access=registration|location=New York|publisher=[[Oxford University Press]]|page=[https://archive.org/details/feministmethodsi0000rein/page/241 241]|isbn=978-0-19-507386-7}}</ref> নাৰীবাদী পদ্ধতিসমূহ বৈচিত্ৰ্যময়। ইয়াৰ কেইটামান সাধাৰণ লক্ষ্য বা বৈশিষ্ট্য থাকে-য'ত গৱেষণাগত পক্ষপাতিত্ব দূৰ কৰিব বিচৰা, সামাজিক পৰিৱৰ্তন আনিব বিচৰা, মানৱ বৈচিত্ৰ্য প্ৰদৰ্শন কৰা আৰু গৱেষকৰ স্থিতি স্বীকাৰ কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book|last1=Reinharz|first1=Shulamit|last2=Davidman|first2=Lynn|date=April 30, 1992|title=Feminist Methods in Social Research|url=https://archive.org/details/feministmethodsi0000rein|url-access=registration|location=New York|publisher=Oxford University Press|pages=[https://archive.org/details/feministmethodsi0000rein/page/249 249–269]|isbn=978-0-19-507386-7}}</ref> স্বাভাৱিক বৈজ্ঞানিক যুক্তিৰ ওপৰত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰাটো নাৰীবাদী পদ্ধতিৰ আন এটা ৰূপ।<ref>{{cite book|last1=Reinharz|first1=Shulamit|last2=Davidman|first2=Lynn|date=April 30, 1992|title=Feminist Methods in Social Research|url=https://archive.org/details/feministmethodsi0000rein|url-access=registration|location=New York|publisher=Oxford University Press|page=[https://archive.org/details/feministmethodsi0000rein/page/247 247]|isbn=978-0-19-507386-7}}</ref> এই পদ্ধতিসমূহৰ প্ৰতিটোৱেই বিভিন্ন অংশৰে গঠিত হ'ব লাগিব। যেনে- প্ৰমাণ সংগ্ৰহ, তত্ত্বৰ পৰীক্ষণ, তথ্য উপস্থাপন, আৰু খণ্ডনৰ স্থান। গৱেষণাক বৈজ্ঞানিকভাৱে কেনেকৈ সমৰ্থন কৰা হয় আৰু ই ফলাফলত প্ৰভাৱ পেলায়-সেয়াও এই ধাৰণাই সংযুক্ত কৰে। চেতনা বৃদ্ধিৰ দৰেই কিছুমান নাৰীবাদী পদ্ধতিয়ে নাৰীৰ সামূহিক আৱেগক প্ৰভাৱিত কৰে। <ref>{{cite journal|last=Bird|first=Sharon|title=Feminist Methods of Research|journal=Iowa State University}}</ref> ইয়াৰ প্ৰবল নাৰীবাদী সমৰ্থক হৈছে নেন্সি হাৰ্টছক, হিলাৰী ৰোজ আৰু চেণ্ড্ৰা হাৰ্ডিং।<ref>{{cite web|last=Code|first=Lorriane|title=Feminist Epistomology|url=http://www.rep.routlage.com/article/P020SECT3|publisher=Routlage Encyclopedia of Philosophy|access-date=19 November 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503020145/http://www.rep.routlage.com/article/P020SECT3|archive-date=3 May 2015|archivedate=3 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150503020145/http://www.rep.routlage.com/article/P020SECT3|deadurl=yes}}</ref>এই বিতৰ্কত নাৰীবাদী সমাজবিজ্ঞানীসকলে গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছে কাৰণ তেওঁলোকে ধনাত্মকবাদক দাৰ্শনিক কাঠামো হিচাপে সমালোচনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে আৰু অধিক নিৰ্দিষ্টভাৱে ইয়াৰ আটাইতকৈ তীব্ৰ পদ্ধতিগত আহিলা হিচাপে সমালোচনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে—যি ইয়াৰ বিচ্ছিন্ন আৰু বস্তুনিষ্ঠ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ অনুশীলন আৰু গৱেষণা বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠকৰণৰ বাবে পৰিমাণগত পদ্ধতি ( গ্ৰেহাম ১৯৮৩খ; ৰেইনহাৰ্জ ১৯৭৯)। শেহতীয়াকৈ [[নাৰীবাদী দৰ্শন|নাৰীবাদী]] পণ্ডিতসকলে যুক্তি দিছে যে পৰিমাণগত পদ্ধতি নাৰীবাদী দৃষ্টিভংগীৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ, যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক নাৰীবাদী তত্ত্বৰ প্ৰতি মনোযোগী।<ref>{{Cite book|title=Feminist measures in survey research|last=Harnois, Catherine E.|date=2013|publisher=SAGE|isbn=9781412988353|location=Thousand Oaks|oclc=754105745}}</ref>এই পদ্ধতিগত সমালোচনাসমূহক বিদ্যায়তনিক দিশৰ ভিতৰত বিকল্প মূল্যবোধৰ বাবে স্থান বিচাৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰি থকা নাৰীবাদী পণ্ডিতৰ পটভূমিত স্থাপন কৰা হৈছিল। ড'ৰথী স্মিথে (১৯৭৪) যুক্তি দিছিল যে "সমাজবিজ্ঞান ... পুৰুষৰ সামাজিক ব্ৰহ্মাণ্ডৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে আৰু ইয়াৰ ভিতৰতে ই গঢ় লৈ উঠিছে।" == বস্তুনিষ্ঠতা আৰু আনৰ নিৰ্মাণ == নাৰীবাদী পদ্ধতিসমূহক বহুলাংশে গৱেষণা বিষয়টোৰ বিষয়ে সাম্ৰাজ্যবাদী, বৰ্ণবাদী আৰু পিতৃতান্ত্ৰিক ধাৰণাসমূহৰ অধীনত কাম কৰা বিদ্যমান গৱেষণা পদ্ধতিসমূহৰ খণ্ডন হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book|last=Smith|first=Linda|date=May 10, 2012|title=Decolonizing Methodologies: Research and Indigenous Peoples|location=London|publisher=Zed Books|page=1|isbn=978-1-84813-950-3}}</ref>গৱেষকসকলৰ পক্ষপাতদুষ্ট দৃষ্টিভংগী আৰু অনুমানসমূহ আঙুলিয়াই দি নাৰীবাদী পণ্ডিতসকলে বস্তুনিষ্ঠতাৰ ধাৰণাটোৱে যে কেৱল শ্বেতাংগ, পুৰুষৰ দৃষ্টিভংগীৰ আহিলা হিচাপে কাম কৰে-সেয়া দেখুৱায়।<ref>{{cite book|last1=Reinharz|first1=Shulamit|last2=Davidman|first2=Lynn|date=April 30, 1992|title=Feminist Methods in Social Research|url=https://archive.org/details/feministmethodsi0000rein|url-access=registration|location=New York|publisher=Oxford University Press|page=[https://archive.org/details/feministmethodsi0000rein/page/261 261]|isbn=978-0-19-507386-7}}</ref><ref>{{cite book|last=Harding|first=Sarah|date=January 22, 1988|title=Feminism and Methodology: Social Science Issues|url=https://archive.org/details/feminismmethodol0000hard|url-access=registration|location=Bloomington, Ind.|publisher=Indiana University Press|page=[https://archive.org/details/feminismmethodol0000hard/page/9 9]|isbn=978-0-253-20444-8}}</ref> পৰম্পৰাগত গৱেষক-বিষয় সম্পৰ্কৰ অন্তৰ্নিহিত বিষয়-বস্তুৰ সম্পৰ্কও। তেনে প্ৰেক্ষাপটত গৱেষকজন স্বায়ত্ত্বশাসিত বিষয় হৈ পৰে যেতিয়া তেওঁলোকে আন মানুহক বস্তু হিচাপে অধ্যয়ন কৰে। এই ক্ষেত্ৰত “বিষয়”টোক বৈজ্ঞানিক অনুসন্ধানৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বিড়ম্বনাৰ দৰে বস্তুনিষ্ঠতা প্ৰদান কৰা হয়, যিয়ে তেওঁলোকৰ এজেন্সী বা তেওঁলোকৰ সম্প্ৰদায়ৰ ইচ্ছাক লক্ষ্য নকৰে।<ref>{{cite book|last1=Reinharz|first1=Shulamit|last2=Davidman|first2=Lynn|date=April 30, 1992|title=Feminist Methods in Social Research|url=https://archive.org/details/feministmethodsi0000rein|url-access=registration|location=New York|publisher=Oxford University Press|page=[https://archive.org/details/feministmethodsi0000rein/page/263 263]|isbn=978-0-19-507386-7}}</ref> == জৈৱিক লিংগক বৈজ্ঞানিক নিৰ্মাণ হিচাপে প্ৰশ্ন কৰা == বিজ্ঞানক প্ৰশ্ন কৰাৰ জৰিয়তে এন্নে ফাউষ্টো-ষ্টাৰলিঙে পুৰুষ আৰু মহিলা মাত্ৰ দুটা লিংগ থকাৰ ধাৰণাটোৰ পৰিৱৰ্তে বিকল্পৰ কথা উলিয়াইছিল।[15] তেওঁৰ মতে জৈৱিক বিকাশৰ জৰিয়তে দুটা লিংগৰ পৰিৱৰ্তে পাঁচটা লিংগ হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।<ref>{{cite journal|last=Fausto-Sterling|first=Anne|title=The Five Sexes|url=https://archive.org/details/sim_sciences_march-april-1993_33_2/page/20|journal=The Sciences|date=Mar–Apr 1993|volume=33|issue=2|pages=20–26|doi=10.1002/j.2326-1951.1993.tb03081.x}}</ref> সেইকেইটা হৈছে পুৰুষ, মহিলা, মেৰম (পুৰুষ ছ্যুড’হাৰ্মাফ্ৰ’ডাইট, অৰ্থাৎ অণ্ডকোষৰ কলাযুক্ত), ফাৰ্ম (মাইকী ছ্যুড’হাৰ্মাফ্ৰ’ডাইট, অৰ্থাৎ ডিম্বাশয়ৰ কলাযুক্ত), আৰু হাৰ্ম (প্ৰকৃত হাৰ্মাফ্ৰ’ডাইট, অৰ্থাৎ অণ্ডকোষ আৰু ডিম্বাশয় দুয়োটা কলাযুক্ত)।<ref>{{cite journal|last=Fausto-Sterling|first=Anne|title=The Five Sexes|url=https://archive.org/details/sim_sciences_march-april-1993_33_2/page/20|journal=The Sciences|date=Mar–Apr 1993|volume=33|issue=2|pages=20–26|doi=10.1002/j.2326-1951.1993.tb03081.x}}</ref><ref>{{cite journal|last=Fausto-Sterling|first=Anne|title=The Five Sexes|url=https://archive.org/details/sim_sciences_march-april-1993_33_2/page/20|journal=The Sciences|date=Mar–Apr 1993|volume=33|issue=2|pages=20–26|doi=10.1002/j.2326-1951.1993.tb03081.x}}</ref> == আৱেগ == এলিছন জাগাৰে [[যুক্তি]] আৰু [[আবেগ|আৱেগ]]ৰ মাজৰ দ্বৈততাক লৈ বিতৰ্ক কৰে আৰু যুক্তি আগবঢ়ায় যে যুক্তিবাদৰ বাবে আৱেগৰ প্ৰয়োজন।<ref>{{cite journal|last1=Jaggar|first1=Allison|title=Love and knowledge: Emotion in feminist epistemology|journal=Inquiry|volume=32|issue=2|pages=151–176|date=1989|doi=10.1080/00201748908602185|url=https://philarchive.org/rec/JAGLAK}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁ কয় যে আৱেগ সাধাৰণতে নাৰীৰ সৈতে জড়িত আৰু যুক্তিবাদ পুৰুষৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{cite journal|last1=Jaggar|first1=Allison|title=Love and knowledge: Emotion in feminist epistemology|journal=Inquiry|volume=32|issue=2|pages=151–176|date=1989|doi=10.1080/00201748908602185|url=https://philarchive.org/rec/JAGLAK}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>তেওঁ লগতে দাবী কৰে যে আৱেগৰ উৎপত্তিৰ সন্দৰ্ভত বহু তত্ত্ব আছে আৰু দীৰ্ঘম্যাদীভাৱে আৱেগৰ কথা শুনিলে ভাল সিদ্ধান্ত ল'ব পাৰি।<ref>{{cite journal|last1=Jaggar|first1=Allison|title=Love and knowledge: Emotion in feminist epistemology|journal=Inquiry|volume=32|issue=2|pages=151–176|date=1989|doi=10.1080/00201748908602185|url=https://philarchive.org/rec/JAGLAK}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী তত্ত্ব]] 66953ptqsz9kilh84g6ha9igvth3iab 0 102992 625527 624183 2026-08-09T10:36:20Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625527 wikitext text/x-wiki '''নাৰীবাদী অধিবিদ্যা'''({{lang-en|Feminist Metaphysics}})ৰ লক্ষ্য হৈছে অধিবিদ্যাৰ ক্ষেত্ৰত অনুসন্ধান কৰা আৰু ইয়াৰ উত্তৰ বা সঁহাৰিসমূহে যৌনতাবাদক কেনেদৰে সমৰ্থন কৰিছে-সেই সম্পৰ্কে প্ৰশ্ন কৰা।<ref name="sep">{{cite encyclopedia | title=Feminist Metaphysics | encyclopedia=[[The Stanford Encyclopedia of Philosophy]] | last1=Haslanger|first1=Sally|last2=Sveinsdóttir|first2=Ásta Kristjana | editor1-last=Zalta|editor1-first=Edward N. | year=2011 | edition=Winter 2011|oclc=224325075|issn=1095-5054}}</ref> নাৰীবাদী অধিবিদ্যা মানসিক দৰ্শন আৰু আত্মদৰ্শন আদি ক্ষেত্ৰসমূহৰ সৈতে জড়িত।<ref name="sep" /> চেলি হাছলেংগাৰ,<ref>{{Cite journal|last=Haslanger|first=Sally|date=March 2000|title=Gender and Race: (What) Are They? (What) Do We Want Them To Be?|url=https://archive.org/details/sim_nous_2000-03_34_1/page/31|journal=Noûs|volume=34|issue=1|pages=31–55|doi=10.1111/0029-4624.00201|issn=0029-4624}}</ref> আষ্টা,<ref name=":0">{{cite journal |last1=Sveinsdóttir |first1=Ásta Kristjana |title=The Metaphysics of Sex and Gender |journal=Feminist Metaphysics: Explorations in the Ontology of Sex, Gender and the Self |date=2011 |pages=47–65 |doi=10.1007/978-90-481-3783-1_4 |url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-90-481-3783-1_4 |publisher=Springer Netherlands |language=en}}</ref> আৰু জুডিথ বাটলাৰ<ref name=":0"/> আদি নাৰীবাদী অধিবিদ্যাবিদসকলে নাৰীবাদী লক্ষ্যসমূহ আগুৱাই নিয়াৰ স্বাৰ্থত লিংগৰ প্ৰকৃতিৰ ব্যাখ্যা দিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছে। নাৰীবাদী অধিবিদ্যাৰ আন এটা লক্ষ্য হৈছে নাৰীক কিহৰ দ্বাৰা এটা গোট হিচাপে একত্ৰিত কৰা হয় সেই বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰি নাৰীবাদী সক্ৰিয়তাৰ ভিত্তি প্ৰদান কৰা।<ref>{{Cite journal |last=Bach |first=Theodore |date=January 2012 |title=Gender Is a Natural Kind with a Historical Essence |url=https://philarchive.org/rec/BACGIA |journal=Ethics |volume=122 |issue=2 |pages=231–272 |doi=10.1086/663232 |issn=0014-1704 |s2cid=143867213 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>এই বিৱৰণীসমূহ ঐতিহাসিকভাৱে [[:en:Cisgender|চিছজেণ্ডাৰ]] মহিলাক কেন্দ্ৰ কৰি কৰা হৈছে যদিও গেইল চালামন,<ref name="Salamon">{{cite book |last1=Salamon |first1=Gayle |title=Assuming a body: transgender and rhetorics of materiality |date=2010 |publisher=Columbia Univ. Press |isbn=9780231149594 |location=New York, NY}}</ref> টালিয়া মে বেটচাৰ<ref name=":2">{{Cite journal |last=Bettcher |first=Talia |editor-last=Power |editor-first=Nicholas |editor2-last=Halwani |editor2-first=Raja |editor3-last=Soble |editor3-first=Alan |title=Trans Women and the Meaning of "Woman" |url=https://philarchive.org/archive/BETQWA |journal=The Philosophy of Sex |pages=233–250 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> আৰু ৰবিন ডেমব্ৰফ<ref name=":1">{{Cite journal |last=Dembroff |first=Robin |date=10 August 2019 |title=Beyond Binary: Genderqueer as Critical Gender Kind |url=https://pdfs.semanticscholar.org/ebbd/40527f361ae42efafccfdf4578e2b2a57329.pdf |url-status=dead |journal=Philosopher's Imprint |s2cid=111381570 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227072035/https://pdfs.semanticscholar.org/ebbd/40527f361ae42efafccfdf4578e2b2a57329.pdf |archive-date=27 February 2020 |access-date=14 March 2024 |archivedate=27 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200227072035/https://pdfs.semanticscholar.org/ebbd/40527f361ae42efafccfdf4578e2b2a57329.pdf |deadurl=yes }}</ref> আদি দাৰ্শনিকসকলে কিন্নড় আৰু অ-বাইনেৰী লোকৰ লিংগৰ বিষয়ে অধিক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে। == সামাজিক নিৰ্মাণ == নাৰীৰ স্বাভাৱিক হীনমন্যতাৰ প্ৰয়োজনীয়তাবাদী দাবীৰ প্ৰতিক্ৰিয়া হিচাপে নাৰীবাদত লিংগৰ সামাজিক নিৰ্মাণ তত্ত্বৰ উত্থান ঘটিছিল।<ref name="Grosz">{{cite book |last1=Grosz |first1=Elizabeth |title=Volatile bodies: toward a corporeal feminism |date=2011 |publisher=Indiana Univ. Press |isbn=9780253208620 |edition=11. Dr. |location=Bloomington |pages=3–24}}</ref> [[:en:Simone_de_Beauvoir|ছিমন ডি ব'ভ'য়াৰে]] তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থ ''দ্য ছেকেণ্ড চেক্স''ত যুক্তি দিছে যে-জৈৱিক বৈশিষ্ট্যই পুৰুষ আৰু মহিলাক পৃথক কৰে যদিও এই বৈশিষ্ট্যসমূহে মহিলাক অসুবিধা পেলোৱা সামাজিক পৰিস্থিতিৰ কাৰণ বা ন্যায্যতা প্ৰদান নকৰে।<ref name=":0"/> লিংগৰ পৰা লিংগক পৃথক কৰা তেওঁ প্ৰথম নাৰীবাদী তত্ত্ববিদ আছিল৷ তেওঁৰ বিখ্যাত পংক্তি "One is not born, but rather becomes, a woman।"<ref name=":0"/> তেতিয়াৰ পৰাই বহুতো নাৰীবাদীয়ে যুক্তি দিছে যে নিৰ্মিত শ্ৰেণীয়ে সামাজিক স্তৰসমূহক শক্তিশালী কৰে৷ === যৌন পাৰ্থক্য === পৰৱৰ্তী সময়ৰ তত্ত্ববিদসকলে লিংগৰ প্ৰাক্-সামাজিক অস্তিত্বৰ প্ৰতি ডি ব'ভ'য়াৰৰ দায়বদ্ধতাক প্ৰত্যাহ্বান জনাই যুক্তি দিয়ে যে যৌনতা লিংগৰ লগতে সামাজিকভাৱেও গঢ় লৈ উঠে।<ref name=":0"/><ref name="Grosz" /> এলিজাবেথ গ্ৰজৰ বাবে লিংগ/লিংগ পাৰ্থক্য হৈছে মন–শৰীৰৰ দ্বৈতবাদৰ এক প্ৰকাৰ যি এতিয়াও অত্যাৱশ্যকীয়তাবাদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।<ref name="Grosz" /> == পৰিৱেশন ক্ষমতা == বাটলাৰৰ অনুমানত লিংগৰ পৰিৱেশনমূলক দিশটো হয়তো [[:en:Drag_(entertainment)|ড্ৰেগ]] পৰিৱেশনত আটাইতকৈ স্পষ্ট, যিয়ে লিংগ পৰিৱেশনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত লিংগ বাইনাৰীৰ বিষয়ে এক আদিম বুজাবুজি প্ৰদান কৰে। বাটলাৰে বুজি পায় যে ড্ৰেগক বিষয়ভিত্তিক বা একক পৰিচয়ৰ উদাহৰণ হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি৷ ড্ৰেগক ইয়াৰ পৰিৱেশকৰ উদ্দেশ্যৰ সৎ প্ৰকাশ বুলি গণ্য কৰা উচিত নহয়। বাটলাৰৰ মতে লিংগ পৰিৱেশন কেৱল বিধ্বংসী কাৰণ৷ ই হৈছে "গণনাক প্ৰতিহত কৰা ধৰণৰ প্ৰভাৱ", অৰ্থাৎ অৰ্থবোধক বহুমুখী, বিষয়বস্তুৱে ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ অক্ষম৷ <ref name="GLQ_Butler">{{Cite journal | last = Butler | first = Judith | author-link = Judith Butler | title = Critically queer | journal = [[GLQ: A Journal of Lesbian and Gay Studies]] | volume = 1 | issue = 1 | pages = 17&ndash;32 | doi = 10.1215/10642684-1-1-17 | date = November 1993 }}</ref>{{rp|21}} ময়য়া লয়ডে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে লিংগ প্ৰদৰ্শনৰ ৰাজনৈতিক সম্ভাৱনাক একে প্ৰসংগত একেধৰণৰ অতীতৰ কাৰ্য্যৰ সাপেক্ষে মূল্যায়ন কৰিব পাৰি যাতে ইয়াৰ অতিক্ৰমণীয় সম্ভাৱনাৰ মূল্যায়ন কৰিব পাৰি৷<ref name="GLQ_Butler" />{{rp|26}} == নাৰী শক্তি == নাৰীবাদী ধৰ্মতত্ত্ববিদ মেৰী ডেলীয়ে তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ Gyn/Ecology (১৯৭৮)ত নাৰীসুলভ প্ৰকৃতিৰ অস্তিত্বৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল যিয়ে "পুৰুষ বন্ধ্যাত্ব"ৰ বিৰুদ্ধে ৰক্ষা কৰা উচিত।<ref>{{Cite journal |last=Alcoff |first=Linda |date=1988 |title=Cultural Feminism versus Post-Structuralism: The Identity Crisis in Feminist Theory |url=https://www.jstor.org/stable/3174166 |journal=Signs |volume=13 |issue=3 |pages=405–436 |issn=0097-9740}}</ref> তেওঁ লিখিছে, "যিহেতু নাৰী শক্তি মূলতঃ জৈৱপ্ৰেমী গতিকে "জীৱনৰ বিৰুদ্ধে এই চিৰন্তন আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধত নাৰী আত্মা/শৰীৰ প্ৰধান লক্ষ্য। Gyn/Ecology হৈছে জীৱনপ্ৰেমী নাৰী শক্তিৰ পুনৰুদ্ধাৰ।"<ref>{{Cite book |last=Daly |first=Mary |title=Gyn-ecology: the metaethics of radical feminism |date= |publisher=Beacon |year=1978 |isbn=978-0-8070-1511-7 |edition= |location=Boston |pages=355}}</ref> জেনিছ ৰেমণ্ডে ''দ্য ট্ৰেন্সচেক্সুৱেল এম্পায়াৰ'' (১৯৭৯) লিখোঁতে ডেলীক উপদেষ্টা হিচাপে লৈছিল, য'ত তেওঁ কৈছে: "ট্ৰেন্সচেক্সুৱেলসকলে কিয় [[লেছবিয়ান]]-ফেমিনিষ্ট হ'ব বিচাৰে সেয়া বুজাটো কঠিন নহয়। তেওঁলোকে শক্তিশালী নাৰী শক্তিৰ অস্তিত্বৰ উৎস সঁচাকৈয়ে আৱিষ্কাৰ কৰিছে"৷<ref>{{Cite book |last=Raymond |first=Janice G. |title=The transsexual empire: the making of the she-male |date= |publisher=Teachers College Press |year=1994 |isbn=978-0-8077-6272-1 |edition=Reissued with a new introduction on transgender, reprint |series=Athene series |location=New York |pages=110}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী তত্ত্ব]] hvp90vcc5enuqyuk6s5f8az387kbiip 0 103505 625395 614985 2026-08-08T16:13:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625395 wikitext text/x-wiki [[সামাজিক নাৰীবাদ]]ৰ পৰাই '''উদ্যোগী নাৰীবাদ'''ৰ ({{Lang-en|Entrepreneurial feminism}}) বিকাশ ঘটিছে। ই এটা তত্ত্ব যিয়ে সমাজত নাৰীৰ অৱস্থান উন্নত কৰিবলৈ উদ্যোগ সৃষ্টি প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে নাৰীবাদী মূল্যবোধ কেনেকৈ প্ৰণয়ন কৰা হয় সেই বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰে।<ref>Orser, B., Elliott, C., & Leck, J., 2011. Feminist attributes and entrepreneurial identity, Gender in Management: An International Journal, 26(8): 561-589.</ref><ref>Ahl, H., and Tillmar, M. (2015). Swedish welfare state retrenchment and the call for women’s entrepreneurship to fill the void. Paper presented at The 4th European Conference on Politics and Gender 2015 June 11–13 Uppsala, Sweden.</ref>বাৰ্বাৰা অৰ্চাৰ আৰু কেথেৰিন ইলিয়টে উদ্ভাৱন কৰা উদ্যোগীকৰণক কিশোৰী আৰু মহিলাসকলৰ বাবে অৰ্থনৈতিক স্বাৱলম্বীতা আৰু সমতা ভিত্তিক ফলাফল সৃষ্টিৰ এক ব্যৱস্থা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>Yasmine, R. (2016). Entrepreneurial Feminism: Where Entrepreneurship Intersects Feminist Thinking. Whatsyourtech.ca. Accessed on August 19, 2016 at http://whatsyourtech.ca/2016/08/05/entrepreneurial-feminism-where-entrepreneurship-intersects-feminist-thinking/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231205121642/https://whatsyourtech.ca/2016/08/05/entrepreneurial-feminism-where-entrepreneurship-intersects-feminist-thinking/ |date=2023-12-05 }}</ref><ref>Orser, B. & Elliott, C. (2015). [http://www.sup.org/books/title/?id=22349 Feminine Capital. Unlocking the Power of Women Entrepreneurs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124223602/http://www.sup.org/books/title/?id=22349 |date=2020-01-24 }}, Stanford University Press.</ref> উদ্যোগী নাৰীবাদীসকলে সহযোগিতা, সমতা আৰু পাৰস্পৰিক সন্মানৰ নৈতিকতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সম্পদ আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তন সৃষ্টি কৰিবলৈ বাণিজ্যিক বজাৰত প্ৰৱেশ কৰে।<ref name=":0">Orser, B., Elliott, C., & Leck, J., 2011. Feminist attributes and entrepreneurial identity, Gender in Management: An International Journal, 26(8): 561-589.</ref> উদ্যোগীকৰণৰ "পুৰুষকৰণ"ৰ ওপৰত কেইবাজনো পণ্ডিতে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰাৰ লগতে উদ্যোগী হিচাপে নিজৰ আত্ম-ভাবমূৰ্তিৰ প্ৰতি সন্মান জনাই নিজৰ লিংগৰ প্ৰভাৱ প্ৰদৰ্শন কৰা অসংখ্য অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰাৰ পিছত অৰ্চাৰে লিংগ আৰু উদ্যোগীকৰণৰ মাজৰ সম্পৰ্ক অন্বেষণ কৰিবলৈ আৰু অধিক অনুপ্ৰাণিত হৈছিল৷<ref name=":0" /> অৰ্চাৰে লক্ষ্য কৰা মতে, অধ্যয়নসমূহে প্ৰমাণ কৰিলে যে উদ্যোগীকৰণৰ ক্ষেত্ৰখনত পুৰুষতান্ত্ৰিক বক্তৃতাই আধিপত্য বিস্তাৰ কৰে আৰু লিংগভিত্তিক কু-সংস্কাৰৰ শক্তিশালীকৰণৰ ফলত উদ্যোগীজনক পুৰুষতান্ত্ৰিক সত্তা হিচাপে ব্যক্তিত্বৰ সৃষ্টি কৰা হৈছে।<ref name=":0" /> এই বিষয়ে কৰা গৱেষণা আৰু সাহিত্যৰ জৰিয়তে বাৰ্বাৰা অৰ্চাৰ আৰু কেথেৰিন ইলিয়টে নাৰীবাদ আৰু উদ্যোগীকৰণৰ অধ্যয়নক একত্ৰিত কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে, যিবোৰ ঐতিহাসিকভাৱে অধ্যয়ন আৰু বক্তৃতাৰ সুকীয়া ক্ষেত্ৰ হৈয়েই আছে।অৰ্চাৰ, ইলিয়ট আৰু লেকে কৰা বৰ্তমানৰ গৱেষণাৰ অধিকাংশই উদ্যোগ সৃষ্টিৰ সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত নাৰীবাদী মূল্যবোধসমূহ কেনেকৈ প্ৰণয়ন আৰু প্ৰকাশ পায় সেই বিষয়ে বিশ্লেষণ কৰা।<ref name=":0" /> <ref name=":1">Orser, Barbara & Elliott, Catherine & Leck, Joanne. (2012). Entrepreneurial Feminists: Perspectives About Opportunity Recognition and Governance. Journal of Business Ethics. 115. 10.1007/s10551-012-1391-6.</ref> তেওঁলোকৰ কামৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে উদ্যোগীকৰণৰ পৰিচয়ৰ সাধাৰণ বুজাবুজি বহল কৰি সাহিত্যলৈ অৰিহণা যোগোৱাৰ লক্ষ্য ৰাখে আৰু একে সময়তে উদ্যোগীকৰণৰ লিংগভিত্তিক গঠনসমূহক নুই কৰে।<ref name=":1" /> "নাৰীবাদী বৈশিষ্ট্য আৰু উদ্যোগী পৰিচয়"ৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত অৰ্চাৰে লক্ষ্য কৰিছে যে "উদ্যোগীক চিত্ৰিত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বাইনাৰী পুৰুষ/নাৰী নামকৰণৰ বৈধতা বা প্ৰযোজ্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা অধ্যয়ন কমেইহে হৈছে"।<ref name=":0" /> উদ্যোগী নাৰীবাদৰ অধ্যয়নত অৰ্চাৰ আৰু ইলিয়টে গৱেষণাৰ গুণগত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰে, কিয়নো তেওঁলোকে দাবী কৰে যে বিশেষ পৰিঘটনাৰ অৰ্থ উলিয়াবলৈ ই বিশেষভাৱে উপযোগী। সাধাৰণতে উদ্যোগীকৰণৰ ওপৰত বৰ্তমানৰ গুণগত গৱেষণাৰ অভাৱৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ইয়াৰ বিশেষ তাৎপৰ্য বহন কৰে আৰু মহিলা উদ্যোগীসকলৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ মাত্ৰা তাতোকৈ বেছি। বিশেষকৈ যেতিয়া আপুনি কৰ্মক্ষেত্ৰত কোনো বিষয়ৰ বিশেষ অভিজ্ঞতাৰ দৃষ্টিভংগী আৰু প্ৰকাশ বুজিব বিচাৰে, তেতিয়া গুণগত অধ্যয়ন কৰাটো বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ; যিটো অৰ্চাৰ, ইলিয়ট আৰু লেকে উদ্যোগী নাৰীবাদী সাহিত্যৰ সম্প্ৰসাৰণৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ লক্ষ্য স্থিৰ কৰিছে।<ref name=":1" /> অৰ্চাৰে উদ্যোগী নাৰীবাদীসকলক "উদ্যোগী সেৱা, সামগ্ৰী আৰু প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে মহিলাৰ জীৱনৰ মানদণ্ড আৰু মংগল উন্নত কৰিব বিচৰা পৰিৱৰ্তনকাৰী এজেণ্ট" বুলি সংজ্ঞায়িত কৰিছে।<ref name=":1" />অৰ্চাৰ আৰু ইলিয়ট দুয়োজনেই স্বীকাৰ কৰে যে এই সংজ্ঞাটো ধ্ৰুপদী নাৰীবাদী সমালোচনাৰ সৈতে বিৰোধী যেন লাগিব পাৰে যে পুঁজিবাদ নিজেই নাৰীৰ অধীনস্থ উৎস৷ অৱশ্যে তেওঁলোকে কয় যে উদ্যোগীকৰণ আৰু নাৰীবাদৰ মাজত বহুখিনি মিল আছে।<ref>{{Cite web|title=The Feminist Entrepreneur|url=https://stanfordpress.typepad.com/blog/2015/04/the-feminist-entrepreneur.html|access-date=2021-02-04|website=Stanford University Press Blog|archivedate=2021-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210302144950/https://stanfordpress.typepad.com/blog/2015/04/the-feminist-entrepreneur.html|deadurl=yes}}</ref> == আধুনিক অৰ্থ == উদ্যোগীকৰণৰ ক্ষেত্ৰখনৰ বহু মহিলাই নিজকে উদ্যোগী বুলি সংজ্ঞায়িত নকৰে। ইয়াৰ কাৰণ বিনয় আৰু পিতৃতন্ত্ৰ বুলি ক'ব পাৰি।<ref>{{Cite journal|last1=Orser|first1=Barbara|last2=Elliott|first2=Catherine|last3=Leck|first3=Joanne|date=June 2013|title=Entrepreneurial Feminists: Perspectives About Opportunity Recognition and Governance|url=http://link.springer.com/10.1007/s10551-012-1391-6|journal=Journal of Business Ethics|language=en|volume=115|issue=2|pages=241–257|doi=10.1007/s10551-012-1391-6|s2cid=144015981|issn=0167-4544}}</ref> ব্যৱসায়িক ধাৰণা আৰু উদ্যোগীকৰণৰ কৃতিত্বৰ স্বীকৃতি লোৱাৰ সম্ভাৱনা সমকক্ষ পুৰুষতকৈ কম। ইয়াৰ উপৰিও উদ্যোগী নাৰীবাদৰ প্ৰয়োজনীয়তা ব্যৱসায়িক জগতত ব্যৱস্থাগত যৌনতাবাদৰ দ্বাৰা আৰু অধিক ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। মহিলা উদ্যোগী বনাম পুৰুষৰ সংখ্যাৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে অতিৰিক্তভাৱে মহিলাসকলৰ বাবে লিংগ দৰমহাৰ ব্যৱধান আৰু ব্যৱসায়িক শিক্ষাৰ ব্যৱধান দোষী। <ref>{{Cite journal|last1=Vivakaran|first1=Mangala Vadivu|last2=Maraimalai|first2=Neelamalar|date=2017-11-10|title=Feminist pedagogy and social media: a study on their integration and effectiveness in training budding women entrepreneurs|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09540253.2016.1225008|journal=Gender and Education|language=en|volume=29|issue=7|pages=869–889|doi=10.1080/09540253.2016.1225008|s2cid=151372815|issn=0954-0253}}</ref>ভাৰতৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে নাৰীবাদী সহযোগিতামূলক শিক্ষণক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিলে ঐতিহাসিকভাৱে অধিক নিপীড়িত ভৌগোলিক অঞ্চলৰ মহিলাসকলৰ ওচৰলৈ যোৱাত সহায়ক হ’ব পাৰে। উদ্যোগীকৰণৰ ক্ষেত্ৰখনৰ বিষয়ে মহিলাসকলক জ্ঞান দিয়াৰ ফলত মহিলা উদ্যোগীসকলৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছে। প্ৰযুক্তিয়েও আৰু অধিক প্ৰসাৰৰ সুবিধা দিছে৷ উদ্যোগী নাৰীবাদক ভাৰতত [[ফেইচবুক|ফেচবুক]]ক মহিলাসকলক উদ্যোগীকৰণৰ কামৰ ক্ষেত্ৰখনত প্ৰৱেশ কৰাৰ বিষয়ে জ্ঞান দিয়াৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী তত্ত্ব]] 16wthzhn9cp9fdo2yztkeq1kpo1cg0b 0 104439 625515 419637 2026-08-09T08:45:18Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625515 wikitext text/x-wiki '''দীপ্তি ওমচেৰী ভল্লা''', জন্ম ১৯৫৭ চন, [[দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ সংগীত আৰু চাৰু-কলা অনুষদৰ কৰ্ণাটকী সংগীতৰ অধ্যাপিকা আৰু এগৰাকী [[মোহিনিয়াট্টম]] নৃত্যশিল্পী।<ref name=":0">{{Cite web |title=Deepti Bhalla |url=https://music.du.ac.in/professor/deepti-bhalla.php |access-date=2023-04-02 |website=music.du.ac.in }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==শিক্ষা== ভল্লাই ১৯৫৭ চনত [[দিল্লী]]ত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |title=DEEPTI OMCHERY BHALLA Akademi Award: Mohiniattam |url=https://sangeetnatak.gov.in/public/uploads/awardees/docs/Deepti_Omchery_Bhalla.pdf |access-date=1 April 2023 |website=Sangeet Natak Akademi}}</ref> তেওঁক নৃত্য আৰু গায়কীৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল তেওঁৰ মাতৃ লীলা ওমচেৰীয়ে, যি নিজেই এগৰাকী কৰ্ণাটকী সংগীত শিল্পী আছিল।<ref>{{cite web | url=http://www.heritageindia.org/deepthi/artist.htm | title=Dr. Deepti Omchery Bhalla | publisher=heritageindia.org | accessdate=1 February 2019 | archivedate=18 February 2020 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218150141/http://www.heritageindia.org/deepthi/artist.htm | deadurl=yes }}</ref> ভল্লাই কালমণ্ডলম কল্যাণিকুট্টী আম্মাৰ পৰা কেৰালাৰ মহিলা শাস্ত্ৰীয় একক নৃত্য মোহিনিয়াট্টম শিকিছিল। ভল্লাই দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ত পঢ়ি কৰ্ণাটকী [[সংগীত]]ত স্নাতক, স্নাতকোত্তৰ আৰু পি এইচ ডি লাভ কৰে।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ==কেৰিয়াৰ== ভল্লাই দিল্লীৰ সাহিত্য কলা পৰিষদত সহকাৰী সম্পাদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name=":1" /> ১৯৮৫ চনত দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা হয়। ১৯৯৫ চনত সহযোগী অধ্যাপিকা আৰু ১৯৯৬ চনত অধ্যাপিকা হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।<ref name=":0" /> তেওঁৰ গৱেষণা [[কেৰালা]]ৰ সংগীত আৰু নৃত্যৰ ওপৰত কেন্দ্ৰ কৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=2016-11-24 |title=One step ahead |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/One-step-ahead/article16687070.ece |access-date=2023-04-02 |issn=0971-751X}}</ref> ==বঁটা== ২০০৬ চনত তেওঁ কেৰালা সংগীত নাটক অকাডেমী বঁটা<ref>{{cite web |title=Kerala Sangeetha Nataka Akademi Award: Dance |url=http://www.keralaculture.org/dance-a-ksna/466 |access-date=26 February 2023 |website=keralaculture.org |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala}}</ref> আৰু ২০০৭ চনত [[সংগীত নাটক অকাডেমী বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="SNA Awardees' List">{{cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |title=SNA Awardees' List |publisher=Sangeet Natak Akademi |date=2016 |accessdate=5 February 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archivedate=31 March 2016 }}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] [[শ্ৰেণী:সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নৃত্যশিল্পী]] d1zndjrxeuffy8kcm0w7j9iod1qcnkd 3 106739 625507 428113 2026-08-09T07:46:52Z Deepfriedokra 23353 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:M Waleed]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Wyvern-999]]লৈ Deepfriedokraয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/M Waleed|M Waleed]]" to "[[Special:CentralAuth/Wyvern-999|Wyvern-999]]" 428113 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo-v2-as.svg|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে'চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল'ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 05:06, 6 August 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> cr0kbx82m16ov6btxb4a9k1s5hknw9z 0 109883 625531 520250 2026-08-09T11:34:15Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625531 wikitext text/x-wiki {{Short description|Queen of Nepal from 1972 to 2001}} {{Use dmy dates|date=May 2019}} {{Infobox royalty | consort = yes | name = ঐশ্বৰ্য | image = Aishwarya 1972.jpg | caption = ১৯৭২ চনত ৰাণী ঐশ্বৰ্য | coronation = ২৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৫ | full name = ঐশ্বৰ্য ৰাজ্য লক্ষ্মী দেৱী শ্বাহ | succession = [[Kingdom of Nepal|নেপালৰ ৰাণী সহধৰ্মিনী]] | reign = ১৯৭২ চনৰ ৩১ জানুৱাৰী – ২০০১ ৰ ১ জুন | spouse = {{marriage|[[Birendra of Nepal|ৰজা বীৰেন্দ্ৰ]]|1970}} | house = [[Rana dynasty|ৰাণা]]; জন্মগতভাৱে<br />[[Shah dynasty|শ্বাহ]]; বিবাহ সূত্ৰে | birth_date = {{Birth date|1949|11|7|df=y}} | birth_place = [[লাজিম্পাট দৰবাৰ]],[[কাঠমাণ্ডু]], [[নেপাল ৰাজ্য]] | death_date = {{Death date and age|2001|6|1|1949|11|7|df=y}} | death_place = [[Narayanhiti Palace|Narayanhiti Royal Palace]], Kathmandu, Kingdom of Nepal {{Infobox person | embed = yes | death_cause = [[Nepalese royal massacre|Assassination]] (gunshot wounds)}} | father = জেনেৰেল চেণ্টাৰ চামছেৰ জং বাহাদুৰ ৰাণা | mother = শ্ৰী ৰাজ্য লক্ষ্মী দেৱী শ্বাহ | issue = নেপালৰ দীপেন্দ্ৰ<br /> নেপালৰ ৰাজকুমাৰী শ্ৰুতি <br />নেপালৰ ৰাজকুমাৰ নিৰাজন | religion = হিন্দু }} '''ঐশ্বৰ্য ৰাজ্য লক্ষ্মী দেৱী শ্বাহ ({{lang_en|Aishwarya Rajya Lakshmi Devi Shah}}) (নেপালী: ऐश्वर्य राज्य लक्ष्मी देवी शाह)''' (জন্ম, ৭ নৱেম্বৰ ১৯৪৯ –মৃত্যু, ১ জুন ২০০১) ১৯৭২ চনৰ পৰা ২০০১ চনলৈ [[নেপাল]]ৰ ৰাণী আছিল। তেওঁক বঢ়া মহাৰাণী (बडामहारानी) বুলিও কোৱা হয়। তেওঁ ৰজা বীৰেন্দ্ৰৰ পত্নী আৰু ৰজা দীপেন্দ্ৰ, ৰাজকুমাৰ নিৰাজন আৰু ৰাজকুমাৰী শ্ৰুতিৰ মাতৃ আছিল। [[কাঠমাণ্ডু]]ৰ লাজিম্পাটৰ লাজিম্পাট দৰবাৰত স্বৰ্গীয় জেনেৰেল কেন্দ্ৰ শুমশ্বৰ জং বাহাদুৰ ৰাণা আৰু শ্ৰী ৰাজ্য লক্ষ্মী দেৱী শ্বাহৰ তিনিগৰাকী কন্যাৰ ভিতৰত তেওঁ জ্যেষ্ঠ আছিল। তেওঁৰ সৌন্দৰ্যৰ বাবেও বিখ্যাত আছিল। বিশেষকৈ তেওঁৰ কেশবিন্যাস আৰু পোছাকৰ বাবে বিখ্যাত। ===শিক্ষা=== তেওঁ [[ভাৰত]]ৰ কুৰ্চিয়াঙৰ ছেইণ্ট হেলেন কনভেণ্ট আৰু [[নেপাল]]ৰ জাৱালাখেলৰ ছেইণ্ট মেৰীত স্কুলীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ ১৯৬৩ চনত কান্তি ঈশ্বৰী ৰাজ্য লক্ষ্মী উচ্চ বিদ্যালয়ৰ পৰা এছ.এল.চি. উত্তীৰ্ণ হৈছিল। তেওঁ ত্ৰিভুৱন বিশ্ববিদ্যালয়-অনুমোদিত বিদ্যালয়, পদ্মকন্যা মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰিছিল আৰু ১৯৬৭ চনত কলা বিদ্যাত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1369064.stm</ref> ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== ঐশ্বৰ্য ৰাণা পৰিয়ালৰ আছিল যিয়ে ১০৪ বছৰ ধৰি নেপাল শাসন কৰিছিল। তেওঁ জেনেৰেল কেন্দ্ৰ শুমশ্বৰ জং বাহাদুৰ ৰাণা (১৯২১-১৯৮২) আৰু তেওঁৰ পত্নী শ্ৰী ৰাজ্য লক্ষ্মী শ্বাহ (১৯২৬-২০০৫)ৰ জ্যেষ্ঠ কন্যা আছিল। তাইৰ দুজন ভাতৃ আছিল। তেওঁলোকৰ নাম আছিল সুৰজ শুমছেৰ জং বাহাদুৰ ৰাণা আৰু উদয় শুমছেৰ জং বাহাদুৰ ৰাণা আৰু দুগৰাকী ভগ্নী আছিল। দুই ভগ্নীৰ নাম আছিল ক্ৰমে ৰাণী কোমল ৰাজ্য লক্ষ্মী দেৱী শ্বাহ আৰু ৰাজকুমাৰী প্ৰেমশ্য ৰাজ্য লক্ষ্মী দেৱী শ্বাহ। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত সৰু ভগ্নী কোমল নেপালৰ ৰাণী সহধৰ্মিনী হয়। ঐশ্বৰ্যৰ পৰিয়ালটো ১৯৫০ ৰ দশকলৈকে নেপালৰ কাৰ্যকৰী শাসক আছিল। ১৯৭০ চনত তেওঁ বীৰেন্দ্ৰক বিয়া কৰায়। বীৰেন্দ্ৰ তেতিয়া নেপালৰ সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী ৰাজকুমাৰ আছিল। [[File:Aishwarya 1970.jpg|thumb|১৯৭০ চনত ক্ৰাউন প্ৰিন্সেছ ঐশ্বৰ্য]] ঐশ্বৰ্যৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী প্ৰেক্ষাইও শ্বাহ ৰাজবংশত বিবাহ পাশত আৱদ্ধ হৈছিল। জ্ঞানেন্দ্ৰ আৰু বীৰেন্দ্ৰৰ ভাতৃ ৰাজকুমাৰ ধীৰেন্দ্ৰক বিয়া কৰায় আৰু তেওঁ প্ৰাসাদৰ গণহত্যাত নিহত হৈছিল। ১৯৮০ ৰ দশকত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/nepal/i53.html#I53|title= Genealogy|archivedate=13 Apr 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413194756/http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/nepal/i53.html#I53|access-date=21 April 2018}}</ref>২০০১ চনৰ ১২ নৱেম্বৰত হেলিকপ্টাৰ দুৰ্ঘটনাত ৰাজকুমাৰী প্ৰেক্ষা নিহত হৈছিল। ===নেপালৰ ৰাণী=== ১৯৭২ চনত ৰজা মহেন্দ্ৰৰ মৃত্যুহোৱাৰ পিছত বীৰেন্দ্ৰ ৰজা আৰু তেওঁৰ সহধৰ্মিনী ঐশ্বৰ্য ৰাণী হয়। ঐশ্বৰ্য উদ্যমী, স্পষ্টবাদী আৰু সৌন্দৰ্য আৰু বুদ্ধিমত্তাৰ মগজুৰ এগৰাকী মহিলা আছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html|title=King Birendra of Nepal|date=3 June 2001|access-date=21 April 2018|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> তেওঁ বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰ আয়োজন কৰিছিল। ৰাণী ঐশ্বৰ্যই তেওঁৰ স্বামীক তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰতিটো দুৰ্যোগৰ সময়ত সমৰ্থন কৰিছিল। তেওঁ এগৰাকী দূৰদৰ্শী মহিলা আছিল যি দেশ আৰু দেশৰ নাগৰিকৰ প্ৰয়োজনীয়তা বুজিব পাৰিছিল। দেশৰ মানুহে তেওঁৰ স্বামীৰ প্ৰতি তেওঁৰ সমৰ্থনক তেওঁৰ প্ৰভাৱশালী প্ৰকৃতি হিচাপে লৈছিল। কিন্তু সময়ৰ লগে লগে ৰাণী ঐশ্বৰ্যৰ তেওঁৰ স্বামীৰ ওপৰত আধিপত্য হ্ৰাস পাইছিল আৰু তেওঁক তেওঁৰ স্বামীৰ বাবে এক যত্নশীল সঙ্গী হিচাপে দেখা গৈছিল। সময়ৰ লগে লগে তেওঁৰ জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1369064.stm|title=Aishwarya: Nepal's forceful queen|date=5 June 2001|access-date=21 April 2018|via=news.bbc.co.uk}}</ref> ===সাহিত্য কৰ্ম=== তেওঁ সাহিত্যৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল আৰু চাদানী শ্বাহ নামেৰে ছদ্মনামত 'আফনাই আকাশ আফনাই পাৰিবেশ' শীৰ্ষক সংগ্ৰহ কৰা গ্ৰন্থত ডজনৰো অধিক [[কবিতা]] লিখিছিল। এই সংকলনটি নেপালী [[সাহিত্য]]ৰ প্ৰবীণ সমালোচকসকলৰ দ্বাৰা চাদানী শ্বাহৰ লিখনিৰ ওপৰত সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। তেওঁ এগৰাকী বিখ্যাত [[গীতিকাৰ‌]]ও আছিল আৰু তেওঁৰ গানবোৰ ৰেডিঅ নেপাল আৰু নেপাল টেলিভিছনৰ দ্বাৰা সঘনাই সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল। ===হত্যা=== ২০০১ চনৰ ১ জুনত ৰাণী ঐশ্বৰ্যক তেওঁৰ স্বামী ৰজা বীৰেন্দ্ৰৰ সৈতে তাইৰ পুত্ৰ ৰাজকুমাৰ নিৰাজন আৰু তেওঁৰ ছোৱালী ৰাজকুমাৰী শ্ৰুতিক নেপালৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভিতৰতে গুলীয়াই হত্যা কৰা হৈছিল। <ref>https://royalwatcherblog.com/2021/06/01/queen-aishwarya-of-nepal/</ref>এইটো ব্যাপকভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে হত্যাৰ উদ্দেশ্য আছিল দেৱযানী ৰাণাৰ সৈতে সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী ৰাজকুমাৰৰ লগত বিবাহৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰা বাবে। বন্দুকৰ গুলীৰ আঘাতত ৰাণী ঐশ্বৰ্যৰ মুখখন ইমানবেয়াকৈ বিকৃত হৈ পৰিছিল যে, বহুলভাৱে উপস্থিত থকা ৰাজ্যিক অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া শোভাযাত্ৰাৰ বাবে, ইয়াক তেওঁৰ সদৃশতা থকা পোৰ্চেলিনৰ মুখাৰে ঢাকি ৰখা হৈছিল। ===সন্মান আৰু বঁটা=== ===ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মান=== '''নেপাল ৰাজ্য''' #কলাৰ অফ দা অৰ্ডাৰ অফ মহেন্দ্ৰৰ সৈতে সদস্য<ref>{{Cite web|url=http://www.cyranos.ch/zzshah.jpg|title=Cyranos|access-date=December 19, 2023}}</ref> #[[File:Nepal Pratap Bhaskara.svg|70px]] মেম্বাৰ গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অফ দা অৰ্ডাৰ অফ অনাৰ<ref>[https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/originals/6c/87/72/6c8772247750f50378b302d4c5c34f5d.jpg Image] pinimg.com</ref><ref>[http://l7.alamy.com/zooms/153971e4c1e3430d9fc5dbaca4ac92db/nepals-king-birendra-2nd-r-and-queen-aishwarya-r-decorate-crown-prince-gywwpm.jpg Image] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120042037/https://l7.alamy.com/zooms/153971e4c1e3430d9fc5dbaca4ac92db/nepals-king-birendra-2nd-r-and-queen-aishwarya-r-decorate-crown-prince-gywwpm.jpg |date=20 January 2025 }} l7.alamy.com</ref> # [[File:Order of Ojaswi Rajanya (Nepal) - ribbon.svg|70px]] মেম্বাৰ গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অফ দা অৰ্ডাৰ অফ দা বেনিভেলেণ্ট ৰুলাৰ।<ref>{{cite web|first=Anwar|last=Hussein|url=http://media.gettyimages.com/photos/queen-elizabeth-ii-wearing-a-diamond-and-pearl-tiara-and-the-jubilee-picture-id509761460|title=Queen Elizabeth II, wearing a diamond and pearl tiara and the jubilee necklace|website=[[Getty Images]]|place=Katmandu, Nepal|date=February 17, 1986|access-date=December 19, 2023|archive-date=7 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107165305/http://media.gettyimages.com/photos/queen-elizabeth-ii-wearing-a-diamond-and-pearl-tiara-and-the-jubilee-picture-id509761460|url-status=dead|archivedate=7 November 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221107165305/http://media.gettyimages.com/photos/queen-elizabeth-ii-wearing-a-diamond-and-pearl-tiara-and-the-jubilee-picture-id509761460|deadurl=yes}}</ref><ref>[http://c7.alamy.com/comp/BTNK7X/-BTNK7X.jpg Image] c7.alamy.com</ref> #[[File:Order of Gorkha Dakshina Bahu.svg|70px]]মেম্বাৰ গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অফ দা অৰ্ডাৰ অফ গোৰ্খা দক্ষিণ বহু #[[File:King Birendra Investiture Medal 1975.svg|70px]]ৰজা বীৰেন্দ্ৰ ইনভেষ্টিটাৰ মেডেল (২৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭৫) #[[File:King Birendra Silver Jubilee Medal (1997).png|70px]] ৰজা বীৰেন্দ্ৰৰ স্মাৰক ৰূপালী জয়ন্তী পদক (৩১ জানুৱাৰী ১৯৯৭) ===বিদেশী সন্মান=== * '''ডেনমাৰ্ক''': ডেম গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অফ দা অৰ্ডাৰ অফ দা ডেনব্ৰোগ *''' ইজিপ্ট''': গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অফ দা অৰ্ডাৰ অফ দা ভাৰ্চুচ (ইজিপ্ত)গুণাগুণৰ ক্ৰম, বিশেষ শ্ৰেণী * '''ফিনলেণ্ড''': গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অফ দা অৰ্ডাৰ অফ দ্য হোৱাইট ৰোজ অফ ফিনলেণ্ড|অৰ্ডাৰ অফ দ্য হোৱাইট ৰোজ * '''ফ্ৰান্স''': গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অফ দ্য নেচনেল অৰ্ডাৰ অফ মেৰিট (ফ্ৰান্স)অৰ্ডাৰ অফ নেচনেল মেৰিট<ref>{{cite web|url=http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|access-date=21 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|archive-date=18 October 2015|url-status=dead|archivedate=18 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== [[শ্ৰেণী:নেপাল]][[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] tlitqqc3zpf4o258xs6xyxthy2p8u0k 0 110065 625532 521058 2026-08-09T11:37:26Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625532 wikitext text/x-wiki '''নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীকচিহ্ন ({{lang_en|National symbols of Nepal}})''' নেপাল, আনুষ্ঠানিকভাৱে ফেডাৰেল ডেমক্ৰেটিক ৰিপাব্লিক অফ নেপাল, দক্ষিণ এছিয়াত অৱস্থিত এখন স্থলবেষ্টিত সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ। ইয়াৰ সীমা দুখন দেশৰ দ্বাৰা গঠিত কৰা হৈছে। উত্তৰে [[চীন]] আৰু পূব, পশ্চিম আৰু দক্ষিণৰ দিশত [[ভাৰত]] অৱস্ <ref>{{Cite news |date=2020-06-10 |title=India and China: How Nepal's new map is stirring old rivalries |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-52967452 |access-date=2024-11-18 |work=BBC |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tsering |first=Dawa |date=2022-07-12 |title=Border Villages in Tibet: Why India should be Wary of China’s New ‘Eyes and Ears’ in Himalaya |url=https://tibet.net/border-villages-in-tibet-why-india-should-be-wary-of-chinas-new-eyes-and-ears-in-himalaya/ |access-date=2024-11-18 |website=tibet.net |publisher=Central Tibetan Administration |language=en-US}}</ref>নেপাল হিমালয়ৰ সীমাত অৱস্থিত এখন দেশ। সৰ্বোচ্চ শৃংগ, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, যি পৃথিৱীৰ সৰ্বোচ্চ বিন্দু।<ref>{{Cite web |title=Mount Everest |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/mount-everest/ |access-date=2024-11-18 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref> নেপাল চৰকাৰে আনুষ্ঠানিকভাৱে নেপালী ভাষাৰ দৰে কেইবাটাও ৰাষ্ট্ৰীয় চিহ্নক ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল। সেইবোৰ হ'ল হিমালয়ৰ (১৯৬২ চনত আঁতৰোৱা) সৈতে সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা, ৰডোডেনড্ৰনক (ৰডোডেনড্ৰন আৰ্বোৰেউম) ৰাষ্ট্ৰীয় ফুল হিচাপে, হিমালয়ৰ মোনাল (লোফোফোৰাছ ইম্পেজানুছ) ৰাষ্ট্ৰীয় চৰাই হিচাপে আৰু গাই গৰুক ৰাষ্ট্ৰীয় পশু হিচাপে। ===পতাকা=== [[File:Flag of Nepal.svg|200px|thumbnail|right|নেপালৰ পতাকা]] নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা ( नेपालको झण्डा )হৈছে চাৰিকোণ অবিহনে বিশ্বৰ একমাত্ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা (চতুৰ্ভূজহীন)।<ref>{{Cite web|title=National Flag of Nepal|url=https://www.shikshasanjal.com/nepal}}</ref> পতাকাখনৰ ৰঙা ৰং হৈছে দেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ফুল ৰডোডেনড্ৰনৰ ৰং। ৰঙা ৰঙে যুদ্ধত বিজয়ৰ লক্ষণ সূচায়। নীলা সীমা হৈছে শান্তিৰ ৰং। ইয়াক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯২৮ চনত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। <ref name=":2">{{Cite web |title=National flag of Nepal. History of the Nepal flag. National Anthem of [enTitle] {{!}} - CountryReports |url=https://www.countryreports.org/country/Nepal/nationalsymbols.htm |access-date=2024-11-19 |website=www.countryreports.org}}</ref> ১৯৬২ চনলৈকে পতাকাৰ প্ৰতীক সূৰ্য আৰু অৰ্ধচন্দ্ৰত মানুহৰ মুখ আছিল। পতাকাৰ আধুনিকীকৰণ কৰাৰ বাবে মানুহৰ মুখ আঁতৰোৱা হৈছিল। .<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Whitney |date=2013 |title=Flag of Nepal {{!}} Meaning, Colors & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Nepal |access-date=2024-11-18 |website=Encyclopaedia Britannica |language=en}}</ref> ===প্ৰতীক=== নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক হৈছে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, সেউজীয়া উপত্যকা, হালধীয়া পথাৰ, পুৰুষ আৰু মহিলাৰ কৰমৰ্দন কৰি থকা দুখন হাত, নেপালৰ মানচিত্ৰৰ বগা ৰূপৰেখা, আৰু বৃত্তত সজ্জিত ৰডোডেনড্ৰনৰ দ্বাৰা আৱৰি থকা হিমালয়ৰ এক সংমিশ্ৰণ চিত্ৰ। ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকাখন কেন্দ্ৰীয় বৃত্তৰ ওপৰত আছে। আধুনিক প্ৰতীকটো ২০২০ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |last=Michail |first=Efthymiou |date=2024 |title=National Symbols of Nepal |url=https://geographies.gr/asia/national-symbols-of-nepal/ |access-date=2024-11-19 |website=Geographies.gr |language=en-US |archivedate=2024-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214023053/https://geographies.gr/asia/national-symbols-of-nepal/ |deadurl=yes }}</ref> ===ৰাষ্ট্ৰীয় ৰং=== ৰাষ্ট্ৰীয় ৰংটো ৰডোডেনড্ৰনৰ পৰা আহৰণ কৰা ৰঙা ৰঙৰ। ই শক্তি, সাহসিকতা আৰু একতা সূচায়।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://geographies.gr/asia/national-symbols-of-nepal/ |access-date=2024-12-13 |archivedate=2024-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214023053/https://geographies.gr/asia/national-symbols-of-nepal/ |deadurl=yes }}</ref> ===ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীত=== নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীতটো হৈছে 'চায়ৌন থুঙ্গা ফুলকা '("শ শ ফুলেৰে নিৰ্মিত")। ২০০৭ চনৰ ৩ আগষ্টত অন্তৱৰ্তীকালীন সংসদৰ অধ্যক্ষ সুভাষ চন্দ্ৰ নেমবাঙৰ দ্বাৰা সিংগা দৰবাৰৰ ভিতৰত ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিকল্পনা আয়োগৰ সন্মিলন গৃহত আয়োজিত এক অনুষ্ঠানত ইয়াক আনুষ্ঠানিকভাৱে সংগীত হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2007-09-27 |title=Govt makes National Anthem public - ''Kantipur Daily'' (Archived) |url=http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?nid=117987 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927023024/http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?nid=117987 |archive-date=2007-09-27 |access-date=2020-11-02 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927023024/http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?nid=117987 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=New National Anthem of Nepal adopted on 3 August 2007 (''YouTube'') |url=https://www.youtube.com/watch?v=hrnpKbqR0WM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170406183950/https://www.youtube.com/watch?v=hrnpKbqR0WM |archive-date=6 April 2017 |access-date=2020-11-02 |website=www.youtube.com}}</ref> পূৰ্বৰ জাতীয় সংগীত "শ্ৰীমান গম্ভীৰ" ১৯৬২ চনত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল কিন্তু ৰাজতন্ত্ৰৰ চুক্তিৰ পিছত ইয়াক বাদ দিয়া হৈছিল। <ref name=":02">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=GeasCAAAQBAJ |title=Republic or Death! Travels in Search of National Anthems |publisher=Random House Books |year=2015 |isbn=9781847947413 |location=London |pages=33–63 |quote="The Maoists...when they did finally agree peace, deciding to work within the political system after the public started protesting against the king in Kathmandu, one of their terms was that the anthem be changed."}}</ref> গীতৰ কবি প্ৰদীপ কুমাৰ ৰায়ৰ দ্বাৰা ৰচনা কৰা হৈছিল। তেওঁৰ বিয়াকুল মাইলা নামৰ ছদ্মনামেৰে লিখিছিল। সংগীতটো অম্বৰ গুৰুঙে ৰচনা কৰিছিল। ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীতৰ বিষয়বস্তুয়ে নেপালী সাৰ্বভৌমত্ব, ঐক্য, আত্মা, প্ৰগতি, মূল্যবোধ আৰু পৰম্পৰাৰ প্ৰশংসা কৰে। ===নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় খেল=== ভলীবল হৈছে নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় খেল।<ref>{{Cite web|title=History of volleyball, Nepal's national sport, in 5 points - OnlineKhabar English News|url=https://english.onlinekhabar.com/history-of-volleyball-nepals-national-sport-in-5-points.html|access-date=2022-02-20|language=en-GB}}</ref> আগতে, দাণ্ডি বিয়ো, এটা ষ্টিক গেমক প্ৰকৃততে ৰাষ্ট্ৰীয় খেল বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, ২০১৭ চনত, নেপাল চৰকাৰে ভলীবলক ৰাষ্ট্ৰীয় খেল হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Sen|first=Sandeep|date=2017-05-24|title=Volleyball declared national game|url=https://thehimalayantimes.com/sports/volleyball-declared-national-game|access-date=2022-02-20|website=The Himalayan Times|language=en}}</ref> ===ৰাষ্ট্ৰীয় জন্তু=== ২০১৫ চনত, নেপালে গৰুক ইয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পশু হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2015-09-22 |title=Nepal declares Cow as its National animal |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-and-current-affairs/story/nepal-national-animal-264268-2015-09-22 |access-date=2024-11-18 |website=India Today |language=en}}</ref> প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি ৰাম বৰণ যাদৱে ২০ ছেপ্টেম্বৰত আনুষ্ঠানিকভাৱে ইয়াক অনুমোদন জনাইছিল। কৃষি ঐতিহ্যৰ সম্পৰ্কত প্ৰাণীটোৱে সম্পদ আৰু সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক। ঘোষণাৰ আগতে, এশিঙীয়া গঁড়ক ৰাষ্ট্ৰীয় জন্তু হিচাপেও প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=2015-09-21 |title=Cow becomes national animal of Nepal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/cow-becomes-national-animal-of-nepal/articleshow/49049371.cms |access-date=2024-11-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ===ৰাষ্ট্ৰীয় পক্ষী=== ৰাষ্ট্ৰীয় চৰাই হৈছে হিমালয়ৰ মোনাল (লোফোফোৰাছ ইম্পেজানাছ)। যি হিমালয়ত পোৱা পক্ষী। ইয়াক ভাৰতৰ চুবুৰীয়া উত্তৰাখণ্ডেও ৰাজ্যিক চৰাই হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=All About The Himalayan Monal {{!}} Nature inFocus |url=https://www.natureinfocus.in/animals/all-about-the-himalayan-monal |access-date=2024-11-18 |website=www.natureinfocus.in |language=en |archivedate=2024-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240911105835/https://www.natureinfocus.in/animals/all-about-the-himalayan-monal |deadurl=yes }}</ref> ===য়েটি=== য়েটি হৈছে এক কথিত বনমানুহ সদৃশ প্ৰাণী যি [[হিমালয়]] পৰ্বতমালাত বাস কৰে। পাশ্চাত্য জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত, জীৱটোক সাধাৰণতে ঘৃণনীয় স্নোমেন বা বৰফৰ মানুহ বুলি কোৱা হয়। এইটো নেপাল আৰু চুবুৰীয়া ভূটানৰ পৌৰাণিক প্ৰাণীৰ এটা মুখ্য উপাদান।<ref>{{cite news |author=Haviland, Charles |date=1 December 2007 |title='Yeti prints' found near Everest |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7122705.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215185517/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7122705.stm |archive-date=15 December 2018 |access-date=1 December 2007 |work=BBC News}}</ref><ref>{{cite news |last=Lawson |first=Alastair |date=25 July 2008 |title='Yeti hair' to get DNA analysis |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7525060.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080904033217/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7525060.stm |archive-date=4 September 2008 |access-date=19 August 2011 |publisher=BBC}}</ref><ref>{{cite web |author=Sullivan, Tim |date=10 August 2008 |title=Losing the yeti in the forgotten nation of Butan |url=https://news.google.com/newspapers?id=XPpRAAAAIBAJ&pg=1154,4902576&dq=yeti+bhutan&hl=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227023045/https://news.google.com/newspapers?id=XPpRAAAAIBAJ&pg=1154,4902576&dq=yeti+bhutan&hl=en |archive-date=27 February 2021 |access-date=11 April 2020 |work=The Victoria Advocate}}</ref> যদিও ই চৰকাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰাণী নহয়, ইয়াক নেপালৰ কেইবাটাও অনুষ্ঠান আৰু স্থানৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ইয়েতি এয়াৰলাইনছ আছে। <ref>{{Cite news |date=2023-12-29 |title=Nepal blames pilot error for January crash that killed 72 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/nepal-blames-pilot-error-for-january-crash-that-killed-72/articleshow/106368567.cms |access-date=2024-11-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> নেপাল ভ্ৰমণ ২০২০ ত য়েটিক পৰ্যটন কাৰ্যসূচীৰ এটা চৰকাৰী শুভংকৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2020-01-29 |title=Love it or hate it, it’s abominable |url=https://nepalitimes.com/here-now/love-it-or-hate-it-it-s-abominable |access-date=2024-11-19 |website=Nepali Times}}</ref><ref>{{Cite news |last=Pariyar |first=Kamal |date=2020-01-28 |title=Visit Nepal's yeti: How mythical creature divided Himalayan nation |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-51192640 |access-date=2024-11-19 |work=BBC |language=en-GB}}</ref> ===জীৱনধাৰণৰ প্ৰতীক=== নেপালে ভাপত তৈয়াৰ কৰা চাউল আৰু মচুৰৰ চুপৰ সংমিশ্ৰণক ৰাষ্ট্ৰীয় ৰন্ধনপ্ৰণালী হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। যাক দাইল ভাত বুলি কোৱা হয়। পৰম্পৰাগত পোছাক পিন্ধাক পুৰুষৰ বাবে দাউৰা-সুৰুৱাল আৰু মহিলাৰ বাবে গুন্যু-চোলো বুলি কোৱা হয়। বনৰীয়া হিমালয়ৰ চেৰী (প্ৰুনাছ চেৰাচোইডচ)ক ৰাষ্ট্ৰীয় ফল হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===ৰাষ্ট্ৰীয় ফুল=== নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ফুল হৈছে ৰডোডেনড্ৰন (ৰডোডেনড্ৰন আৰ্বোৰিয়াম)। ==তথ্যৰ উৎস== [[শ্ৰেণী: নেপাল]] hix9l26nishgew6r81i5ati68tne4r7 0 111920 625533 571362 2026-08-09T11:49:11Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625533 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = নৌকা সংগ্ৰহালয়, কলকাতা | established = {{Start date|January 2014}} | location =অম্বেদকাৰ ভৱন, সংস্কৃতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, কাঁকুৰগাছি, [[কলকাতা]] | coordinates = | type = নৃবংশ বিজ্ঞান সংগ্ৰহালয় | owner = পশ্চিম বংগ চৰকাৰ | website = {{URL|https://www.criwb.in/}} }} [[File:Boat Museum. Modeol Boat 7.jpg|thumb|নৌকা সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত নাওৰ আৰ্হিসমূহ]] '''নৌকা সংগ্ৰহালয়''' ({{lang-en|Boat Museum}}) হৈছে এক সাৰ্বজানিক সংগ্ৰহালয়, যি সম্পূৰ্ণৰূপে বংগ অঞ্চলৰ নাওৰ ইতিহাস নথিকৰণৰ বাবে উৎসৰ্গিত।<ref>{{Cite web |last=Pal |first=Suchismita |date=2023-01-02 |title=Make Way To India's Only Boat Museum In Kolkata That Displays Models Of 46 Traditional Boats |url=https://curlytales.com/make-way-to-indias-only-boat-museum-in-kolkata-that-displays-models-of-46-traditional-boats/ |access-date=2023-06-29 |website=Curly Tales |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ready To Set Sail In India's One And Only Boat Museum In Kolkata? |url=https://www.whatshot.in/kolkata/the-only-boat-museum-of-india-exhibits-some-surprising-boats--ship-architecture-v-173407 |access-date=2023-06-29 |website=Whats Hot |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite web |title=Row Row Row Your Boat All The Way To India’s Only Boat Museum In Kolkata {{!}} LBB |url=https://lbb.in/kolkata/boat-museum-kolkata/ |access-date=2023-06-29 |website=LBB, Kolkata |language=en}}</ref> কলকাতাৰ কাঁকুৰগাছিৰ সাংস্কৃতিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানত অৱস্থিত এই সংগ্ৰহালয়টো বংগৰ নদীৰ অতীত স্মৃতি সংৰক্ষণৰ লক্ষ্যৰে এক বিৰল পদক্ষেপ। এই সংগ্ৰহালয়টোক নাও, থলুৱা নাও নিৰ্মাণ আৰু ইয়াৰ ঐতিহ্য বুজাৰ বাবে সমৰ্পিত ভাৰতৰ প্ৰথম সংগ্ৰহালয় বুলি কোৱা হয়।<ref name=":12">{{Cite news |date=2022-03-13 |title=Take a boat ride into West Bengal’s maritime history at India’s only dedicated museum |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/take-a-boat-ride-into-bengals-maritime-history-at-indias-only-dedicated-museum/articleshow/90177228.cms |access-date=2023-06-29 |issn=0971-8257}}</ref> নৌকা সংগ্ৰহালয়ৰ কাষতে পুতলা সংগ্ৰহালয়, কঠা সংগ্ৰহালয় আৰু জনজাতীয় সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহ আছে।<ref>{{Cite web |title=Kolkata’s Kantha Museum, where tales are stitched |url=https://www.getbengal.com/details/kolkata-s-kantha-museum-where-tales-are-stitched |access-date=2023-06-29 |website=Get Bengal |language=en |archivedate=2023-06-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629224104/https://www.getbengal.com/details/kolkata-s-kantha-museum-where-tales-are-stitched |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Conversing with Puppets of Bengal at Puppet Museum |url=https://www.getbengal.com/details/conversing-with-puppets-of-bengal-at-puppet-museum |access-date=2023-06-29 |website=Get Bengal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ethnographic Museums in Cultural Research Institute |url=https://www.criwb.in/dis_msm.html |website=Cultural Research Institute, Government of West Bengal}}</ref> অন্য অনুৰূপ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত আছে কলকাতাৰ ষ্ট্ৰেণ্ড ৰোডত অৱস্থিত কলকাতা প'ৰ্ট ট্ৰাষ্ট মেৰিটাইম আৰ্কাইভছ এণ্ড হেৰিটেজ চেণ্টাৰ।<ref>{{Cite web |title=Kolkata Port Trust Maritime Archives and Heritage Centre |url=https://map.sahapedia.org/museum/Kolkata-Port-Trust-Maritime-Archives-and-Heritage-Centre/12191 |access-date=2023-06-29 |website=map.sahapedia.org |language=en |archivedate=2023-06-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629224100/https://map.sahapedia.org/museum/Kolkata-Port-Trust-Maritime-Archives-and-Heritage-Centre/12191 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kolkata Port Trust Maritime Archive and Heritage Centre: A treasure trove of heritage |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/kolkata-port-trust-maritime-archive-and-heritage-centre-a-treasure-trove-for-heritage-lovers-and-history-enthusiasts/cid/1918174 |access-date=2023-06-29 |website=www.telegraphindia.com}}</ref> ==সংগ্ৰহ== নৌকা সংগ্ৰহালয়ত বৰ্তমান "নাওৰ ৪৬ টা কাঠৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰূপ" আছে যিয়ে বংগৰ নাওৰ ঐতিহ্যক চিত্ৰিত কৰে।<ref>{{Cite web |title=West Bengal’s boat culture comes alive in Kankurgachi museum walk |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/news/west-bengals-boat-culture-comes-alive-in-kankurgachi-museum-walk/cid/1860106 |access-date=2023-06-29 |website=www.telegraphindia.com}}</ref> সুন্দৰবনৰ মালবাহী নাও, উপকূলীয় মাছ ধৰা নাও আৰু উত্তৰ বংগৰ জনপ্ৰিয় সমতল তলৰ নাওৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ডিংগী নামেৰে জনাজাত সৰ্বব্যৱহাৰৰ নাওলৈকে সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শন হৈছে। সংগ্ৰহালয়টোত কবি ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ “পদ্মা” নামৰ নাওখনৰ প্ৰতিৰূপ আৰু মহেঞ্জোদাৰো যুগৰ নাওৰ প্ৰতিৰূপো প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref name=":02">{{Cite news |last=Gangopadhyay |first=Uttara |date=October 3, 2020 |title=A Whale Of A Time At India's Only Boat Museum |work=Outlook India |url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/69058/indias-only-boat-museum-in-kolkata-west-bengal}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |date=2018-12-15 |title=This Kolkata boat museum is the only one of its kind in the country |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/society/this-kolkata-boat-museum-is-the-only-one-of-its-kind-in-the-country/article25752259.ece |access-date=2023-06-29 |issn=0971-751X}}</ref> যিহেতু নাও নিৰ্মাণ কৰাটো প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ চলি অহা পৰম্পৰা আৰু সাধাৰণতে এতিয়া প্ৰান্তীয় হৈ পৰা সম্প্ৰদায়সমূহে সম্পন্ন কৰে। পৰম্পৰাগত কাৰুকাৰ্য্যক উজ্জ্বল কৰি তুলিবলৈ সংগ্ৰহালয়টোত উপস্থাপন কৰা সকলো নাওৰ আৰ্হি দক্ষিণ দিনাজপুৰ জিলাৰ ৰাজবংশীসকলে নিৰ্মাণ কৰিছে।<ref name=":0"/> == প্ৰসংগ == {{reflist}} == অধিক পঠন == # Hardgrave Jr, Robert L. (2001). ''Boats of Bengal: Eighteenth Century Portraits by Balthazar Solvyns''. Manohar Publishers and Distributors. ISBN 978-8173043581 # McGrail, Sean; Blue, Lucy; Kentley, Eric. (1999). "The Reverse-Clinker Boats of Bangladesh and Their Planking Pattern." ''South Asian Studies, 15(1), 151–158.'' doi:10.1080/02666030.1999.9628573 == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://smportkolkata.shipping.gov.in/index1.php?layout=1&lang=1&level=1&sublinkid=633&lid=541 Kolkata Port Trust Maritime Archives and Heritage Centre] [[শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ সংগ্ৰহালয়]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতভিত্তিক সাংস্কৃতিক সংগঠন]] ivcz10hsei1gkf90795j4fcvnoc0dds 0 112204 625372 498534 2026-08-08T13:48:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625372 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = আয়ালাসোমায়াজুলা ললিতা | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = ২৭ আগষ্ট ১৯১৯ | birth_place = | death_date = ১৯৭৯ | death_place = | nationality = ভাৰতীয় | other_names = | occupation = ইঞ্জিনিয়াৰ | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''আয়ালাসোমায়াজুলা ললিতা '''({{lang_en| Ayyalasomayajula Lalitha}})এম.আই.ই.ই. (এ ললিতা) (জন্ম: ২৭ আগষ্ট ১৯১৯– মৃত্যু:১২ অক্টোবৰ,১৯৭৯) আছিল ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা অভিযন্তা।<ref>{{Cite web|url=https://medium.com/@theteluguarchive/indias-first-female-engineer-lalitha-ayyalasomayajula-bdd40f04ebf2|title=India's first female engineer: Lalitha Ayyalasomayajula|last=Archive|first=The Telugu|date=2019-07-24|website=Medium|access-date=2019-09-21|archive-date=21 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921160417/https://medium.com/@theteluguarchive/indias-first-female-engineer-lalitha-ayyalasomayajula-bdd40f04ebf2|url-status=dead|archivedate=2019-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190921160417/https://medium.com/@theteluguarchive/indias-first-female-engineer-lalitha-ayyalasomayajula-bdd40f04ebf2|deadurl=yes}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯১৯ চনৰ ২৭ আগষ্টত মাদ্ৰাজৰ তথা বৰ্তমানৰ [[চেন্নাই]]ত এটা তেলেগু ভাষী পৰিয়ালত আয়ালাচোমায়াজুলা ললিতাৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{Cite news|last=Sen Gupta|first=Nandini|date=15 September 2020|title=Women who engineered a pioneering path {{!}} Chennai News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/women-who-engineered-a-pioneering-path/articleshow/78114701.cms|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-11-14|website=The Times of India|language=en}}</ref> ললিতাৰ ১৫ বছৰ বয়সত বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছিল আৰু ১৯৩৭ চনত তেওঁৰ জীয়েক শ্যামালাৰ জন্ম হৈছিল। <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.magnificentwomen.co.uk/1/post/2019/08/76-ayyalasomayajula-lalitha.html|title=76: Ayyalasomayajula Lalitha|website=Magnificent Women|access-date=2019-09-21}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>চাৰি মাহৰ পিছত তেওঁৰ স্বামীৰ মৃত্যু হয়। তেতিয়া তেওঁৰ দেউতাক পাপ্পু চুব্বা ৰাৱে ললিতাক মাধ্যমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ আৰু অন্যথা ল'ৰাৰ প্ৰাধান্য থকা অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, গুইণ্ডি (চিইজি)ত অভিযান্ত্ৰিক অধ্যয়ন কৰাৰ ইচ্ছাক সমৰ্থন কৰিছিল কিয়নো তেওঁৰ দেউতাক সেই অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়খনৰে এজন অধ্যাপক আছিল। চি.ই.জি.-ত ললিতাই অন্যান্য মহিলা অভিযন্তা পি.কে. থ্ৰেচিয়া আৰু [[লীলাম্মা কোছি]]ৰ (নাই জৰ্জ) সৈতে অধ্যয়ন কৰিছিল<ref>https://worldcat.org/oclc/1054198087</ref> তেওঁৰ জীয়েকৰ মতে ললিতাক মহাবিদ্যালয়খনত প্ৰশাসন আৰু অন্যান্য শিক্ষাৰ্থীয়ে সমৰ্থন কৰিছিল। "মানুহে কি ভাবিব পাৰে তাৰ বিপৰীতে, আম্মাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলে অত্যন্ত সমৰ্থন কৰিছিল। তেওঁ এখন মহাবিদ্যালয়ৰ একমাত্ৰ ছোৱালী আছিল য'ত শ শ ল'ৰা আছিল কিন্তু কোনেও তাইক কেতিয়াও অস্বস্তিকৰ অনুভৱ কৰিবলৈ দিয়া নিছিল আৰু আমি ইয়াক কৃতিত্ব দিব লাগিব। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁৰ বাবেও এটা পৃথক হোষ্টেলৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। আম্মাই কলেজ সম্পূৰ্ণ কৰি থাকোঁতে মই মোৰ খুৰাৰ সৈতে বাস কৰিছিলো আৰু তেওঁ প্ৰতি সপ্তাহত মোক লগ কৰিবলৈ আহিছিল।" <ref>{{cite web |title=Women in STEM – Ayyalasomayajula Lalitha Rao – The Electric Flame |url=https://podcasts.whastic.com/podcast/women-in-stem-ayyalasomayajula-lalitha-rao-the-electric-flame/ |website=whastic.com |accessdate=13 September 2020}}</ref> ললিতাই ১৯৪৩ চনত বৈদ্যুতিক অভিযান্ত্ৰিক বিষয়ত ডিগ্ৰী লাভ কৰে - ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা অভিযন্তা হয়। তেওঁ জামালপুৰ [[ৰেল]]ৰ ৱৰ্কশ্বপত এবছৰীয়া এপ্ৰেণ্টিছশ্বিপৰ সৈতে তেওঁৰ ব্যৱহাৰিক প্ৰশিক্ষণ সম্পূৰ্ণ কৰিছিল, যি হৈছে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মেৰামতি আৰু অভাৰহল সুবিধা।<ref>https://electrifyingwomen.org/international-conviviality-recovering-women-in-engineering-from-africa-and-asia-in-the-woman-engineer/</ref> ==অভিযন্তাৰ জীৱন== স্নাতক হোৱাৰ পিছত ললিতাই চিমলাৰ কেন্দ্ৰীয় মানক সংস্থাত কাম কৰিছিল আৰু তেওঁৰ দেউতাকক ধোঁৱাবিহীন অভেন আৰু জেলেক্ট্ৰমোনিয়াম (এটা বৈদ্যুতিক বাদ্যযন্ত্ৰ) গৱেষণা কৰাত সহায় কৰিছিল। তেওঁ ভাৰত চৰকাৰৰ বৈদ্যুতিক আয়ুক্তৰ কাৰ্যালয়ত কাৰিকৰী সহায়ক হোৱাৰ আগতে পূব ভাৰতীয় ৰেলৰ বৈদ্যুতিক বিভাগত এবছৰ ব্যৱহাৰিক প্ৰশিক্ষণ অতিবাহিত কৰিছিল।<ref name=":3">{{Cite web|last=Gooday|first=Graeme|date=2020-07-02|title=International conviviality: recovering women in engineering from Africa and Asia in 'The Woman Engineer'|url=https://electrifyingwomen.org/international-conviviality-recovering-women-in-engineering-from-africa-and-asia-in-the-woman-engineer/|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-21|website=Electrifying Women|language=en-GB}}</ref>ইয়াৰ পিছত ১৯৪৮ চনত ললিতাই কলিকতাৰ এছ'চিয়েটেড ইলেকট্ৰিকেল ইণ্ডাষ্ট্ৰিজ (এইআই) নামৰ এটা ব্ৰিটিছ প্ৰতিষ্ঠানত যোগদান কৰে আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ বান্ধ ভাক্ৰা নাংগল বান্ধ, ট্ৰেন্সমিচন লাইন ডিজাইন কৰা আৰু চাবষ্টেচন লেআউটত কাম কৰে। ১৯৫৩ চনত [[লণ্ডন]]ৰ ইনষ্টিটিউচন অফ ইলেকট্ৰিকেল ইঞ্জিনিয়াৰচ (আইইই)ৰ পৰিষদে তেওঁক সহযোগী সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে, আৰু ১৯৬৬ চনত তেওঁক সম্পূৰ্ণ সদস্যলৈ পদোন্নতি দিয়ে। ১৯৬৪ চনত [[নিউয়ৰ্ক]]ত মহিলা অভিযন্তা আৰু বিজ্ঞানীৰ প্ৰথম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰা ললিতা ভাৰতৰ একমাত্ৰ মহিলা অভিযন্তা আছিল ললিতা ১৯৬৫ চনত ব্ৰিটিছ মহিলা অভিযান্ত্ৰিক সমিতিৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www2.theiet.org/resources/library/archives/research/wes/WES_Vol_9.html|title=The Woman Engineer|website=www2.theiet.org|access-date=2019-09-23|archivedate=2017-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201040829/http://www.theiet.org/resources/library/archives/research/wes/WES_Vol_9.html|deadurl=yes}}</ref> আৰু ১৯৬৭ চনৰ জুলাই মাহত [[কেমব্ৰিজ]]ত অনুষ্ঠিত মহিলা অভিযন্তা আৰু বিজ্ঞানীৰ দ্বিতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলনৰ (আইচিডব্লিউইএছ) আয়োজক সমিতিৰ ভাৰতৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু নিশ্চিত কৰিছিল যে ভাৰতৰ পৰা পাঁচগৰাকী মহিলা উপস্থিত থাকিবলৈ সক্ষম হয়। ==ব্যক্তিগত জীৱন== স্বামীৰ মৃত্যুৰ পিছত ললিতাই পুনৰ বিবাহ কৰা নাছিল। তেওঁ জীৱনৰ বেছিভাগ সময় নিজৰ ভনীয়েকৰ সৈতে অতিবাহিত কৰিছিল আৰু ভনীয়েকে তাইৰ ছোৱালী শ্যামালাক ডাঙৰ-দীঘল কৰাত সহায় কৰিছিল, যি বিজ্ঞান বিষয়ত ডিগ্ৰী লৈছিল আৰু গণিতৰ শিক্ষক হৈছিল। ১৯৭৯ চনত ললিতাৰ ৬০ বছৰ বয়সৰ মগজুৰ এনিউৰিজমৰ ফলত মৃত্যু হয়। ==তথ্যৰ উৎস== [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় মহিলা বিজ্ঞানী]] fo0jgoutzzrpnpy0h97ulw8ojwv2hdc 0 112994 625458 602082 2026-08-08T19:45:46Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625458 wikitext text/x-wiki '''কাশীনাথ য়াদৱ''' [[উত্তৰ প্ৰদেশ|উত্তৰ প্ৰদেশৰ]] গাজীপুৰৰ এজন ভাৰতীয় লোকগায়ক তথা ৰাজনীতিবিদ, যি আহিৰ জনগোষ্ঠীৰ জনগোষ্ঠীয় [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]] লোকশৈলী বিৰাহা গোৱাৰ বাবে বিখ্যাত। তেওঁ [[সমাজবাদী পাৰ্টি|সমাজবাদী পাৰ্টিৰ]] শাসনকালত উত্তৰ প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰীৰ পদত অধিষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{Cite news|last1=Mishra|first1=Sarveshwari|title=सपा के पूर्व राज्य मंत्री ने बिरहा गाकर बताया बेटियों का महत्व|url=https://www.patrika.com/ghazipur-news/ex-sp-minister-kashinath-yadav-telling-importance-of-daughter-by-birha-1902438/|publisher=Patrika.com|date=October 13, 2017|language=Hindi}}</ref> তেওঁ তিনিবাৰ উত্তৰ প্ৰদেশ বিধান পৰিষদৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। [[বহুজন সমাজ পাৰ্টি|বহুজন সমাজ পাৰ্টিৰ]] প্ৰতিষ্ঠাপক কানশীৰামৰ সহযোগত তেওঁক প্ৰথমবাৰৰ বাবে এম এল চি বনোৱা হয়। পিছত কাশীনাথে বিএছপি এৰি [[সমাজবাদী পাৰ্টি|সমাজবাদী পাৰ্টিত]] যোগদান কৰে৷ তেওঁ দুবাৰকৈ সমাজবাদী পাৰ্টিৰ পৰা ইউ পিৰ বিধান পৰিষদৰ সদস্য আছিল।<ref>{{Cite news|title=विजय को एमएलसी की उम्मीदवारी|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/ghazipur-9105619.html|publisher=[[Dainik Jagran]]|date=April 6, 2012|language=Hindi|access-date=February 9, 2025|archivedate=February 8, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230208093841/https://www.jagran.com/uttar-pradesh/ghazipur-9105619.html|deadurl=yes}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.jagran.com/uttar-pradesh/ghazipur-9105619.html "विजय को एमएलसी की उम्मीदवारी"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230208093841/https://www.jagran.com/uttar-pradesh/ghazipur-9105619.html |date=2023-02-08 }} (in Hindi). [[Dainik Jagran]]. 6 April 2012.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> ২০২১ চনৰ মাৰ্চ মাহত তেওঁ [[সমাজবাদী পাৰ্টি|সমাজবাদী পাৰ্টিৰ]] সাংস্কৃতিক কোষৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সভাপতি হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://smart.livehindustan.com/lucknow/news/samajwadi-party-declares-kashinath-yadav-name-for-sp-national-president-of-cultural-cell-81616402784519.html|date=March 22, 2021|language=Hindi|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=February 9, 2025|archivedate=February 8, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230208093843/https://smart.livehindustan.com/lucknow/news/samajwadi-party-declares-kashinath-yadav-name-for-sp-national-president-of-cultural-cell-81616402784519.html|deadurl=yes}}</ref> ২০১৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মুখ্যমন্ত্ৰী অখিলেশ য়াদৱে পদৰ পৰা পদত্যাগ কৰাৰ সময়ত তেওঁক ইউ পিৰ ৰাজ্য কৃষি উৎপদন মণ্ডী পৰিষদ (উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যিক কৃষি উৎপাদন বজাৰ ব’ৰ্ড)ৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref name="news">{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/lucknow-chief-minister-akhilesh-yadav-resigned-from-mandi-parishad-president-post-908167.html|date=September 22, 2018|language=Hindi}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/lucknow-chief-minister-akhilesh-yadav-resigned-from-mandi-parishad-president-post-908167.html "CM अखिलेश ने दिया मंडी परिषद के चेयरमैन पद से इस्तीफा, काशीनाथ यादव को मिली जिम्मेदारी"]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (in Hindi). [[News18]]. 22 September 2018.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> তেওঁক মুলায়ম সিং য়াদৱৰ ঘনিষ্ঠ বুলি কোৱা হয়৷<ref name="news"/> সংগীত ক্ষেত্ৰলৈ আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ বাবে তেওঁ ২০১৬ চনত উত্তৰ প্ৰদেশ চৰকাৰৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান যশ ভাৰতী বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite news|title=54 eminent persons named for UP's 'Yash Bharti' awards|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/54-eminent-persons-named-for-up-s-yash-bharti-awards-116102300494_1.html|publisher=[[Business Standard]]|date=October 23, 2016}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:লোকগীত]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] ajpirc7umki34ru0d734b9z4brloyed 0 113806 625419 477335 2026-08-08T18:02:05Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625419 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = এষা দে | birth_name = এষা ৱাডনেকাৰ | birth_date = ২৫ মে’<ref>{{Cite web |last=अडसूळ |first=नीलेश |date=2023-05-25 |title=Samir Choughule: 'किडे' असणारी 'डे'.. हास्यजत्रेतील 'या' अभिनेत्रीसाठी समीर चौगुलेची खास पोस्ट |url=https://www.esakal.com/manoranjan/samir-choughule-shared-post-for-maharashtrachi-hasya-jatra-fame-actress-esha-dey-birthday-nsa95 |access-date=2024-06-21 |website=[[Sakal]] |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-25 |title='आडनावावरून ही बंगाली वाटते पण..'; 'हास्यजत्रे'तील अभिनेत्रीसाठी समीर चौघुलेची खास पोस्ट |url=https://www.lokmat.com/filmy/television/maharashtrachi-hasyajatra-fame-samir-choughule-birthday-wish-to-actress-esha-dey-a-a734/ |access-date=2024-06-21 |website=[[Lokmat]] |language=mr}}</ref> | alma_mater = লণ্ডন স্কুল অফ ড্ৰেমেটিক আৰ্ট (পেছাদাৰী অভিনয়ত ডিপ্লোমা<br/>ভাৰতী বিদ্যাপীঠ পুণে (কথকত স্নানতোত্তৰ | occupation = {{Hlist|অভিনয়|কথক নৃত্যশিল্পী}} | years_active = ২০১১-বৰ্তমান | known_for = মহাৰাষ্ট্ৰচী হাস্যযত্ৰ }} '''এষা ৱাডনেকাৰ''' ({{lang-en|Esha Wadnerkar}}) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী আৰু মূলতঃ মাৰাঠী থিয়েটাৰ, চলচ্চিত্ৰ, ৱেব ধাৰাবাহিক, আৰু টিভি ধাৰাবাহিকত কাম কৰে। পেছাগতভাৱে তেওঁ এষা দে নামেৰে পৰিচিত। তেওঁ মাৰাঠী টেলিভিছন শ্ব’ মহাৰাষ্ট্ৰচী হাস্যযত্ৰৰ বাবে তেওঁ পৰিচিত। ==কৰ্মজীৱন== ২০১১ চনত দেই নাট্যশিল্পী হিচাপে পেছাদাৰী কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে আৰু তাৰ পিছত ছবি, ৱেব-ধাৰাবাহিক, টেলিভিছনকে ধৰি বিভিন্ন মাধ্যমলৈ তেওঁৰ কৰ্ম বিস্তাৰিত হয়। ভাৰতী বিদ্যাপীঠ পুনেৰ পৰা কথক নৃত্যত এম.এ আৰু লণ্ডন স্কুল অৱ ড্ৰামেটিক আৰ্টৰ পৰা অভিনয়ত এম.এ. লণ্ডনত পাঠ্যক্ৰম শেষ কৰি ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত ক’ভিড-১৯ লকডাউন আৰম্ভ হয়। এই সময়ছোৱাত অভিনেতা সমীৰ খাণ্ডেকাৰে তেওঁক ইউটিউব চেনেল ‘আছোৱা’ৰ বাবে এটা ভিডিঅ’ তৈয়াৰ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায় আৰু তেওঁ সন্মত হয়। ভিডিঅ'টোৱে ইতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়া লাভ কৰাৰ ফলত তেওঁক বিশাখা সুভেদাৰৰ সলনি মহাৰাষ্ট্ৰচী হাস্যযত্ৰৰ বাবে বাচনি কৰে।<ref>{{Cite web |title=लंडनमधून अभिनय प्रशिक्षण ते महाराष्ट्राची हास्यजत्रा; अभिनेत्रीची अशी झालेली शोमध्ये एन्ट्री |url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/television-news/maharashtrachi-hasyajatra-fame-esha-dey-talks-on-how-she-became-part-of-this-show-and-how-people-are-enjoying-her-content/articleshow/104282442.cms |access-date=2024-06-21 |website=[[Maharashtra Times]] |language=mr |archivedate=2024-06-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240621173039/https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/television-news/maharashtrachi-hasyajatra-fame-esha-dey-talks-on-how-she-became-part-of-this-show-and-how-people-are-enjoying-her-content/articleshow/104282442.cms |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-25 |title=विशाखा सुभेदारच्या जागी 'हास्यजत्रेत' आलेल्या 'या' अभिनेत्रीसाठी Samir Choughule ची खास पोस्ट |url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/maharashtrachi-hasyajatra-samir-choughule-shares-post-for-esha-dey/715698 |access-date=2024-06-21 |website=[[Zee 24 Taas]] |language=mr}}</ref> "ভাদিপা"ৰ অধীনত তেওঁ বহুতো প্ৰকল্পত অংশগ্ৰহণ কৰিছে আৰু "ভাদিপা" কোম্পানীৰ দ্বাৰা তেওঁক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite web |date=2022-05-27 |title='महाराष्ट्राची हास्यजत्रा' शोमधील अभिनेत्री झळकणार 'आश्रम ३' वेब सीरिजमध्ये; पोस्टमुळे चर्चेला उधाण |url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/2946016/maharashtrachi-hasyajatra-fame-marathi-actrees-esha-dey-to-be-played-role-in-ashram-3-web-series-photos-kak-96/ |access-date=2024-06-21 |website=[[Loksatta]] |language=mr}}</ref> ২০২৪ চনত এষাই ডালমিয়া চিমেণ্টৰ বিজ্ঞাপনৰ বাবে ৰণবীৰ সিঙৰ সৈতে পৰ্দা ভাগবতৰা কৰে।<ref>{{Cite web |last=जाधव |first=अपूर्वा |date=2024-03-23 |title=महाराष्ट्राची हास्यजत्रा फेम अभिनेत्रीची जाहिरातीत लागली रणवीर सिंहसोबत वर्णी |url=https://marathi.abplive.com/entertainment/esha-dey-maharashtrachi-hasyajatra-fame-actress-shared-a-screen-with-ranveer-singh-for-tv-advertisement-entertainment-bollywood-latest-update-marathi-news-1267224 |access-date=2024-06-21 |website=[[ABP Majha]] |language=mr}}</ref> ==প্ৰসংগ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ থিয়েটাৰ ব্যক্তিত্ব]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মঞ্চ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মাৰাঠী ব্যক্তি]] 9q63263ejbvg7f32nvcsp3kejj9gfwg 0 115664 625397 538622 2026-08-08T16:30:10Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625397 wikitext text/x-wiki [[File:UK Foto9.jpg|thumb|উৰ্চুলা কেলাৰ (২০২২)]] {{Use dmy dates|date=June 2024}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = | name = উৰ্চুলা কেলাৰ | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Ursula_Keller_06_2019.jpg<!--(filename only, i.e. without "File:" prefix)--> | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | birth_name = <!-- if different from "name" --> | birth_date = ২১ জুন ১৯৫৯ | birth_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}--> | home_town = | other_names = | pronounce = | residence = | citizenship = | nationality = ছুইছ | fields = পদাৰ্থ বিজ্ঞান, লেজাৰ টেকনোলোজি | workplaces = | patrons = | education = | alma_mater = | thesis_title = <!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )--> | thesis_url = <!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )--> | thesis_year = <!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )--> | doctoral_advisor = <!--(or | doctoral_advisors = )--> | academic_advisors = | doctoral_students = ক্লাৰা চেৰাচিনো | notable_students = | known_for = অতি দ্ৰুত কঠিন অৱস্থাৰ লেজাৰ ব্যৱস্থাত লক কৰা ধৰণত ব্যৱহৃত অৰ্ধপৰিবাহী চেচুৰেবল-এবজৰ্বাৰ মিৰ'ৰ প্ৰযুক্তি উদ্ভাৱন কৰা | influences = | influenced = | awards = | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | spouse = <!--(or | spouses = )--> | partner = <!--(or | partners = )--> | children = | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!--{{URL|www.example.com}}--> | footnotes = }} '''উৰ্চুলা কেলাৰ''' ({{lang-en| Ursula Keller; জন্ম: ২১ জুন ১৯৫৯}}) এগৰাকী চুইজাৰলেণ্ডৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানী। ১৯৯৩ চনৰ পৰা তেওঁ চুইজাৰলেণ্ডৰ ই টি এইচ জুৰিখৰ টেন্যুৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপিকা।<ref>{{Cite web |title=Head of Research |url=https://ulp.ethz.ch/people/kursula.html |access-date=2024-11-28 |website=Ultrafast Laser Physics |language=en}}</ref> অতি দ্ৰুত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ অগ্ৰণী,<ref>{{Cite web |title=Honors and Awards |url=https://ulp.ethz.ch/people/kursula/honors-awards.html |access-date=2024-11-28 |website=Ultrafast Laser Physics |language=en}}</ref> তেওঁ অৰ্ধপৰিবাহী চেচুৰেবল এবজৰ্বাৰ মিৰ'ৰ (SESAM) উদ্ভাৱনৰ বাবে পৰিচিত, যিয়ে লেজাৰৰ নিষ্ক্ৰিয় মোড-লক সক্ষম কৰে আৰু বিজ্ঞান আৰু উদ্যোগত অতি দ্ৰুত লেজাৰ প্ৰয়োগত বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনে।<ref>{{Cite web |date=2022-09-12 |title="Swiss Nobel Prize" for Ursula Keller |url=https://ethz.ch/en/news-and-events/eth-news/news/2022/09/swiss-nobel-prize-for-ursula-keller.html |access-date=2024-11-28 |website=ETH Zurich |language=en}}</ref> কেলাৰে আল্ট্ৰাফাষ্ট বিজ্ঞানৰ চুইছ এনচিচিআৰ MUST কাৰ্যসূচীৰ নেতৃত্ব দিছিল (২০১০–২০২২),<ref>{{Cite web |title=NCCR MUST :: NCCR MUST :: About NCCR MUST |url=http://www.nccr-must.ch/home.html |access-date=2024-11-28 |website=www.nccr-must.ch}}</ref> টাইম-বেণ্ডউইডথ প্ৰডাক্টছ<ref>{{Cite web |title=Time-Bandwidth Products AG |url=https://ethz.ch/en/industry/entrepreneurship/explore-startup-portraits-and-success-stories/exits/time-bandwidth.html |access-date=2024-11-28 |website=ETH Zurich |language=en |archivedate=22 February 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222043215/https://ethz.ch/en/industry/entrepreneurship/explore-startup-portraits-and-success-stories/exits/time-bandwidth.html |deadurl=yes }}</ref> (বৰ্তমান লুমেণ্টামৰ অংশ<ref>{{Cite web |title=Ultrafast Lasers {{!}} Lumentum Operations LLC |url=https://www.lumentum.com/en/commercial-lasers/products/ultrafast-lasers |access-date=2024-11-28 |website=www.lumentum.com |archivedate=27 February 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250227151705/https://www.lumentum.com/en/commercial-lasers/products/ultrafast-lasers |deadurl=yes }}</ref> ) আৰু কে ২ ফটোনিক্সকে ধৰি কেইবাটাও কোম্পানী সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল,<ref>{{Cite web |date=2023-05-09 |title=K2 Photonics - Innovative dual-comb lasers |url=https://k2photonics.com |access-date=2024-11-28 |language=en-US}}</ref> আৰু স্প্ৰিংগাৰ ভাৰলাগৰ সৈতে এখন স্নাতক পাঠ্যপুথি "আল্ট্ৰাফাষ্ট লেজাৰ পদাৰ্থবিজ্ঞান" প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal |title=Ultrafast Lasers |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-82532-4 |journal=SpringerLink |series=Graduate Texts in Physics |date=2021 |language=en |doi=10.1007/978-3-030-82532-4|isbn=978-3-030-82531-7 }}</ref> তেওঁক অতিশয় উল্লেখযোগ্য<ref name="Ursula Keller">{{Cite web |title=Ursula Keller |url=https://scholar.google.com/citations?user=8B4xjdYAAAAJ&hl=en |access-date=2024-11-28 |website=scholar.google.com}}</ref> আৰু বহুতো সন্মানীয় বঁটা লাভ কৰে। ২০১২-২০১৬ চনলৈকে তেওঁ ইটিএইচ জুৰিখৰ মহিলা অধ্যাপিকা মঞ্চৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সভানেত্ৰী আছিল।<ref>{{Cite web |title=Women Professors Forum |url=https://eth-wpf.ch |access-date=2024-11-28 |website=Women Professors Forum |language=en-US}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== উৰ্চুলা কেলাৰ এটা শ্ৰমিক পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Role Model: Dr. Ursula Keller – We Shape Tech |url=https://weshape.tech/2024/09/30/role-model-dr-ursula-keller/ |access-date=2024-11-28 |language=en}}</ref> ১৯৮৪ চনত চুইজাৰলেণ্ডৰ ই টি এইচ জুৰিখৰ পৰা পদাৰ্থ বিজ্ঞানত "ডিপ্লমা" ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন অব্যাহত ৰাখে আৰু ১৯৮৭ চনত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু তাৰ পিছত ১৯৮৯ চনত প্ৰয়োগ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তাইৰ অধ্যয়নৰ বিষয় আছিল GaAs ধৰণৰ সংহত বৰ্তনীত আধান আৰু ভল্টেজৰ আলোকীয় জোখৰ বাবে এক নতুন কৌশলৰ বিকাশ। ১৯৮৯ চনৰ পৰা ১৯৯৩ চনলৈকে নিউ জাৰ্চিৰ হোমডেলত থকা এ টি এণ্ড টি বেলৰ গৱেষণা কেন্দ্ৰত কাৰিকৰী কৰ্মচাৰীৰ সদস্য হিচাপে স্বতন্ত্ৰ গৱেষণা আৰম্ভ কৰি ফ’টনিক চুইচিং, আল্ট্ৰা-ফাষ্ট লেজাৰ প্ৰযুক্তি আৰু অৰ্ধপৰিবাহী স্পেকট্ৰ’স্কপিৰ ওপৰত গৱেষণা কৰি আল্ট্ৰা শ্বৰ্ট পালছ লেজাৰ নিৰ্মাণৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে। ১৯৯৩ চনত তেওঁ জুৰিখৰ চুইছ ফেডাৰেল ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজিত পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ টেন্যুৰ সহযোগী অধ্যাপিকা হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু বিদ্যালয়খনৰ প্ৰথম মহিলা পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপিকা হয়।<ref>{{Cite news|url=https://www.letemps.ch/sciences/ursula-keller-lumiere-bout-laser|title=Ursula Keller a vu la lumière au bout du laser|last=Logean|first=Sylvie|date=2018-04-25|work=Le Temps|language=fr}}</ref> ১৯৯৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেওঁ এগৰাকী পূৰ্ণ অধ্যাপিকা হয়। তেওঁৰ গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰসমূহ হ’ল অতি দ্ৰুত কঠিন অৱস্থা আৰু অৰ্ধপৰিবাহী লেজাৰ, চৰম অতিবেঙুনীয়া (EUV) এক্স-ৰে উৎপন্ন কৰিবলৈ নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু কাৰ্য্যক্ষম যন্ত্ৰৰ বিকাশ আৰু এট’ছেকেণ্ড বিজ্ঞান। ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু অটোমোটিভ উদ্যোগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি যোগাযোগ প্ৰযুক্তি, চিকিৎসা নিদান আৰু অস্ত্ৰোপচাৰলৈকে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত কাটি আৰু ৱেল্ডিঙৰ বাবে বিশ্বব্যাপী উদ্যোগৰ মানদণ্ডত পৰিণত হৈছে। ড° কেলাৰৰ পূৰ্বৰ কেৰিয়াৰ এনভেলপ ফেজ ষ্টেবিলাইজেচন আৰু ফ্ৰিকুৱেন্সি কম্ব প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা থিয়ডৰ ডব্লিউ হানচ আৰুজন এল হলৰ লেজাৰ ভিত্তিক বৰ্ণালীবিজ্ঞানৰ<ref>{{Cite web|url=https://ulp.ethz.ch/group.html|title=The Group|website=ulp.ethz.ch|language=en|access-date=2019-10-23|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612142236/http://www.ulp.ethz.ch/group.html|deadurl=yes}}</ref> বিকাশৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ আছিল যিয়ে তেওঁলোকক ২০০৫ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ নোবেল বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://ethw.org/Ursula_Keller|title=Ursula Keller - Engineering and Technology History Wiki|website=ethw.org|access-date=2019-10-23}}</ref> উৰ্চুলা কেলাৰে ৫০০ তকৈ অধিক সমনীয়াৰ দ্বাৰা পৰ্যালোচিত আলোচনী গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ কৰিছে<ref>{{Cite web |title=Journal Articles |url=https://ulp.ethz.ch/publications/journal-articles.html |access-date=2024-11-28 |website=Ultrafast Laser Physics |language=en}}</ref> যাৰ মুঠ উদ্ধৃতি ৫৬০০০ তকৈ অধিক আৰু h-index ১২৩ টা।[9] তেওঁৰ প্ৰথম SESAM পৰ্যালোচনা প্ৰকাশন<ref>{{Cite web |title=Semiconductor saturable absorber mirrors (SESAM's) for femtosecond to nanosecond pulse generation in solid-state lasers |url=https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=en&user=8B4xjdYAAAAJ&citation_for_view=8B4xjdYAAAAJ:u5HHmVD_uO8C |access-date=2024-11-28 |website=scholar.google.com}}</ref> য়ে ২৪৭২জন লোকে উদ্ধৃতি দিছে (২৮ নৱেম্বৰ ২০২৪ তাৰিখে)। উৰ্চুলা কেলাৰে ঔদ্যোগিক আৰু চিকিৎসা প্ৰয়োগৰ বাবে অতি দ্ৰুত লেজাৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও উদ্ভাৱনৰ পেটেণ্ট লাভ কৰিছে।<ref name=":0">{{cite web | url=https://www.swissinfo.ch/eng/sci-tech/pioneering-patents_swiss-physicist-wins-european-inventor-award-for-laser-technology/44175270 | title=Ursula keller | accessdate=5 April 2025}}</ref> তেওঁ এটক্লকৰ সৃষ্টিকৰ্তা,<ref>{{Cite web |title=Attoclock |url=https://ulp.ethz.ch/research/attoclock.html |access-date=2024-11-28 |website=Ultrafast Laser Physics |language=en}}</ref> বিশ্বৰ অন্যতম সঠিক সময় জোখা যন্ত্ৰ, যিয়ে কেইটামান এট'ছেকেণ্ডলৈকে সময়ৰ ব্যৱধান ৰেকৰ্ড কৰিব পাৰে, যিটো চেকেণ্ডৰ বিলিয়ন ভাগৰ বিলিয়নতম অংশ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.lesechos.fr/thema/0301638092604-des-impulsions-laser-ultrarapides-pour-lindustrie-et-la-medecine-2173742.php#Xtor=AD-6000|title=Des impulsions laser ultrarapides pour l'industrie et la médecine|last=Echos|first=Les|date=2018-05-03|website=lesechos.fr|language=fr|access-date=27 February 2025|archivedate=14 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181214164045/https://www.lesechos.fr/thema/0301638092604-des-impulsions-laser-ultrarapides-pour-lindustrie-et-la-medecine-2173742.php#Xtor=AD-6000|deadurl=yes}}</ref> ২০১০ চনৰ পৰা ২০২২ চনলৈকে উৰ্চুলা কেলাৰ চুইছ নেচনেল ছায়েন্স ফাউণ্ডেশ্যনৰ দ্বাৰা পুঁজিৰে চলি থকা চুইছ নেচনেল ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰ ফৰ আল্ট্ৰা-ফাষ্ট মলিকুলাৰ ছায়েন্স এণ্ড টেকন'লজিছ (এনচিচিআৰ MUST)ৰ সঞ্চালিকা আছিল।<ref>{{Cite web |title=NCCR MUST |url=https://www.snf.ch/en/Hng0ctSyAPOwW5pa/page/researchinFocus/nccr/nccr-must |access-date=2024-11-28 |website=Swiss National Science Foundation (SNSF) |language=de}}</ref> ২০১৪ চনৰ পৰা তেওঁ চুইছ নেচনেল ছায়েন্স ফাউণ্ডেশ্যনৰ গৱেষণা পৰিষদৰ সদস্য।<ref name=":1" /> ২০১৮ চনত উৰ্চুলা কেলাৰে "জীৱনকালীন কৃতিত্ব "ত ইউৰোপীয় উদ্ভাৱক বঁটা লাভ কৰে।<ref name=":0" /> ২০১৯ চনত তেওঁক এই বঁটাৰ বাবে প্ৰস্তাৱৰ বিচাৰ কৰা অন্যতম আগশাৰীৰ বিশেষজ্ঞ হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.epo.org/learning-events/european-inventor/jury.html?|title=European Inventor Award: jury members|last=Office|first=European Patent|website=www.epo.org|language=en|access-date=2019-01-21}}</ref> ২০১৮ চনত আই ই ই ই ফটোনিক্স বঁটা<ref name=":2">{{Cite web|title=IEEE Photonics Award Recipients|url=https://www.ieee.org/about/awards/bios/photonics-recipients.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505065723/https://www.ieee.org/about/awards/bios/photonics-recipients.html|url-status=dead|archive-date=5 May 2018|website=[[IEEE]]|access-date=2020-05-10}}</ref> আৰু ২০১৯ চনত আই ই ই ই এডিচন পদক লাভ কৰে।<ref name=":3">{{Cite web|title=IEEE Edison Medal Recipients|url=https://www.ieee.org/about/awards/bios/edison-recipients.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180905023223/https://www.ieee.org/about/awards/bios/edison-recipients.html|url-status=dead|archive-date=5 September 2018|website=[[IEEE]]|access-date=2020-05-10}}</ref> ২০২০ চনত ছ’চাইটি অৱ ফটো-অপ্টিকেল ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেশ্যন ইঞ্জিনিয়াৰ্ছৰ<ref>{{Cite web|title=Gold Medal Winner Ursula Keller Among SPIE Award Honorees|url=https://www.photonics.com/Articles/Gold_Medal_Winner_Ursula_Keller_Among_SPIE_Award/a65308|website=www.photonics.com|access-date=2020-05-10}}</ref> পৰা সোণৰ পদক আৰু অপটিকেল ছ’চাইটিৰ পৰা ২০২০ চনৰ ফ্ৰেডেৰিক আইভছ মেডেল / জাৰুছ কুইন বঁটা<ref>{{Cite web|title=OSA Honors Ursula Keller with Highest Award|url=https://www.photonics.com/Articles/OSA_Honors_Ursula_Keller_with_Highest_Award/a65634|website=www.photonics.com|access-date=2020-05-10}}</ref> from the Optical Society. লাভ কৰে। উৰ্চুলা কেলাৰে বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, অভিযান্ত্ৰিক, আৰু গণিতৰ ক্ষেত্ৰত মহিলাৰ সম অধিকাৰ আৰু উন্নত কেৰিয়াৰৰ সুযোগৰ বাবে জড়িত। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২২ চনলৈকে তেওঁ চুইছ নেচনেল ছায়েন্স ফাউণ্ডেশ্যনৰ গৱেষণা কাৰ্যসূচীৰ পৰিচালক আছিল,<ref>{{Cite web |title=NCCR MUST :: NCCR MUST :: About NCCR MUST |url=https://www.nccr-must.ch/home.html |access-date=2024-11-26 |website=www.nccr-must.ch}}</ref> আৰু ইটিএইচ মহিলা অধ্যাপিকা মঞ্চৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সভানেত্ৰী আছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.weizmann.ac.il/WomenInScience/women-science-award/recipients/prof-dr-ursula-keller|title=Prof. Dr. Ursula Keller {{!}} Women In Science|website=www.weizmann.ac.il|date=25 April 2017|access-date=2018-12-14|archivedate=12 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181012131002/http://www.weizmann.ac.il/WomenInScience/women-science-award/recipients/prof-dr-ursula-keller|deadurl=yes}}</ref> ২০১৯ চনৰ মাৰ্চ মাহত মাৰ্চেলা কেৰ'লোৰ বিৰুদ্ধে উত্থাপিত মবিং অভিযোগৰ প্ৰেক্ষাপটত উৰ্চুলা কেলাৰে "ইটিএইচ জুৰিখত নেতৃত্বৰ অভাৱ, লিংগ বৈষম্য আৰু দুৰ্নীতি"ক ধিক্কাৰ দিছিল আৰু দাবী কৰিছিল যে তেওঁৰ সহকৰ্মীজনক চাকৰিৰ পৰা বৰ্খাস্ত কৰাৰ প্ৰস্তাৱৰ কাৰণ "প্ৰাথমিকভাৱে মবিং অভিযোগ নহয়, বৰঞ্চ তেওঁৰ লিংগ।"<ref>{{Cite journal|title=Interview of Ursula Keller with the Online Platform "Republik"|journal=Republik |date=22 March 2019 |url=https://www.republik.ch/2019/03/22/mit-einem-maennlichen-professor-waere-man-anders-umgesprungen|access-date=2020-05-10|last1=Aeschlimann |first1=Silvan |last2=Bühler |first2=Dennis |last3=Osswald |first3=Dominik }}</ref> একে সময়ছোৱাতে উৰ্চুলা কেলাৰক ইটিএইচ জুৰিখৰ দ্বাৰা আনুষ্ঠানিকভাৱে ধমক দিয়া হৈছে, য'ত পুনৰাবৃত্তিৰ ক্ষেত্ৰত সম্ভাৱ্য চাকৰিৰ পৰা বৰ্খাস্ত হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|title=NZZ am Sonntag, May 11, 2019|url=https://nzzas.nzz.ch/schweiz/eth-droht-zweiter-professorin-ursula-keller-mit-entlassung-ld.1481168|access-date=2020-05-10}}</ref> দুটা বাহ্যিক তদন্তই ইটিএইচ জুৰিখৰ বিৰুদ্ধে উৰ্চুলা কেলাৰে উত্থাপন কৰা অভিযোগক অসত্য বুলি প্ৰমাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Tagesanzeiger, July 11, 2019|url=https://www.tagesanzeiger.ch/zuerich/stadt/die-eth-sieht-sich-entlastet/story/15560187|access-date=2020-05-10}}</ref> দুটা বাহ্যিক তদন্তই ইটিএইচ জুৰিখৰ বিৰুদ্ধে উৰ্চুলা কেলাৰে কৰা অভিযোগক অসত্য বুলি প্ৰমাণ কৰে।[31] অন্যথা চুইজাৰলেণ্ডৰ ফেডাৰেল অডিট অফিচে ধন বিতৰণৰ ক্ষেত্ৰত অধিক স্বচ্ছতাৰ পৰামৰ্শ দিছিল।<ref name=":5">{{Cite web |date=2022-07-23 |title=Die Tragik der ersten Physik-Professorin |url=https://epaper.limmattalerzeitung.ch/article/1101311/1101311/2022-07-23/7/303874795 |access-date=2022-08-05 |website=Limmattaler Zeitung }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> চুইজাৰলেণ্ডৰ ফেডাৰেল প্ৰশাসনিক আদালতে ২০২২ চনত ৰায় দিছিল যে বস্তুনিষ্ঠভাৱে পৰ্যাপ্ত ভিত্তিৰ অভাৱৰ বাবে এই বন্ধ কৰাটো অযুক্তিকৰ।<ref>{{Cite web |date=2022-04-06 |title=Judgment of the Federal Administrative Court |url=https://www.bvger.ch/media-releases/38d39308-f9ff-41df-875f-5bd6f2aa3561/en/urteil_a-4744-2019_web.pdf |access-date=2024-11-25 |website=Federal Administrative Court}}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পদাৰ্থ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:ছুইজাৰলেণ্ডৰ ব্যক্তি]] sm1lhfndj80eu3p3vadap44wu2ctxbs 0 115832 625457 547952 2026-08-08T19:22:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625457 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = কাটিয়া কামেলি | birth_date = ১৯৭৩ | website = https://www.katiakameli.com | education = {{ubl|École Nationale des Beaux-Arts in Bourges|École Supérieure d’Beaux-Arts in Marseille}} | birth_place = ফ্ৰান্স | notable_works = {{ubl|''Le Cantique des Oiseaux'' (2022)|''Le Roman Algérien'' (2019)}} }} '''কাটিয়া কামেলি''' ({{lang-en| Katia Kameli; জন্ম: ১৯৭৩}}) এগৰাকী ফৰাচী-আলজেৰিয়ান দৃশ্য-শ্ৰাব্য শিল্পী যিয়ে মূলতঃ চলচ্চিত্ৰ আৰু ভিডিঅ'ত কাম কৰে। তেওঁৰ প্ৰধান কলাত্মক কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছে আলজেৰিয়াৰ বিভিন্ন বিষয়; আৰু তেওঁ আলজেৰিয়াৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু ৰাজনীতিৰ সন্ধান কৰিবলৈ চলচ্চিত্ৰৰ ব্যৱহাৰ কৰিছে। কামেলিৰ একক প্ৰদৰ্শনীসমূহৰ ভিতৰত আছে তিনিটা খণ্ডৰ ছবি ''লে ৰোমান আলজেৰিয়ান'' আৰু মাল্টি-মিডিয়া প্ৰজেক্ট ''লে কেণ্টিক ডেছ অইজ’'' আৰু তেওঁ ফ্ৰান্স, পৰ্তুগাল, বেলজিয়াম, চেনেগাল, মালি, আৰু কংগো গণতান্ত্ৰিক ৰিপাব্লিকত গোট প্ৰদৰ্শনীত অংশগ্ৰহণ কৰিছে। তেওঁৰ কৰ্মৰাজি স্মিথ কলেজ মিউজিয়াম অৱ আৰ্ট, মিউজিয়াম নেচনেল ডি আৰ্ট মডাৰ্ণ আৰু চেণ্টাৰ নেচনেল ডেছ আৰ্টছ প্লাষ্টিকছৰ সংগ্ৰহত সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৭৩ চনত ফ্ৰান্সৰ ক্লেৰমণ্ট-ফেৰাণ্ডত জন্মগ্ৰহণ কৰা কাটিয়া কামেলিয়ে ফ্ৰান্সৰ মাকৰ পৰিয়াল আৰু আলজেৰিয়াৰ পিতৃৰ পৰিয়ালৰ মাজত সালালনি কৰি ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |last=Richert |first=Camille |title=Katia Kameli |url=https://awarewomenartists.com/en/artiste_prixaware/katia-kameli/ |access-date=2024-10-20 |website=AWARE Women artists / Femmes artistes |language=en-US}}</ref> ইটালীৰ চিত্ৰশিল্পী মাইকেল এঞ্জেলো পিষ্টোলেট'ৰ নিৰ্দেশনাত তেওঁ শিল্পী হিচাপে প্ৰশিক্ষণ লয়,<ref name=":0" /> আৰু ১৯৯৮ চনত ছাত্ৰী হিচাপে প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":1">{{Cite news |last=Azimi |first=Roxana |date=2021-07-16 |title=Le « Roman algérien » de Katia Kameli s’expose au Frac de Marseille |url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2021/07/16/le-roman-algerien-de-katia-kameli-s-expose-au-frac-de-marseille_6088520_3212.html |access-date=2025-01-04 |work=[[Le Monde]] |language=fr}}</ref> ২০০০ চনত তেওঁ ব'ৰ্জৰ ইক'ল নেচনেল ডেছ ব'জ-আৰ্টছৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু মাৰ্চেইলৰ ইক'ল চুপিৰিয়েৰ ডেছ ব'জ-আৰ্টছত নিউ মিডিয়া বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2022 |title=Katia Kameli |url=https://2022.bergenassembly.no/en/artists/katia-kameli |access-date=2025-01-04 |website=Bergen Assembly}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== কামেলিয়ে তেওঁৰ শিল্পৰ বাবে মূলতঃ আলজেৰিয়াৰ বিষয়টোৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।<ref name=":1" /> চলচ্চিত্ৰ আৰু ভিডিঅ'ৰ সৈতে কাম কৰাৰ বাবে তেওঁ বহুলাংশে পৰিচিত যদিও তেওঁৰ প্ৰকল্পসমূহত ভাস্কৰ্য্য, টেপেষ্ট্ৰী, চিত্ৰকলা, সংগীত আৰু পাঠ্য শিল্পৰ দৰে মাধ্যমসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref name=":4" /> ২০০২ চনৰ পৰা ২০০৪ চনৰ ভিতৰত কামেলিয়ে আলজেৰিয়াৰ গৃহযুদ্ধৰ অন্বেষণত সম্ভৱ ব্লেডি ছবিখন নিৰ্মাণ কৰে।<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite news |last=Chemam |first=Melissa |date=9 June 2023 |title=Katia Kameli's art questions 'the third space' by melding Algerian fables with Persian myths |url=https://www.newarab.com/features/katia-kamelis-art-melds-algerian-fables-persian-myths |work=[[The New Arab]] |access-date=28 February 2025 |archivedate=12 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240912021657/https://www.newarab.com/features/katia-kamelis-art-melds-algerian-fables-persian-myths |deadurl=yes }}</ref> ২০১২ চনত ডেলফিনা ফাউণ্ডেশ্যনৰ সৈতে লণ্ডনৰ ৰেচিডেন্সি সম্পূৰ্ণ কৰে,<ref>{{Cite web |date=2012 |title=Katia Kameli |url=https://www.delfinafoundation.com/in-residence/katia-kameli/ |access-date=2025-01-04 |website=Delfina Foundation |language=en-US}}</ref> আৰু ২০১৪ চনৰ টাৰা ভূমধ্যসাগৰীয় অভিযানত ৰেচিডেন্সত শিল্পী হিচাপে যোগদান কৰে।<ref name=":2">{{Cite news |title=Katia Kameli, artist-in-residence aboard the schooner Tara |url=https://fondationtaraocean.org/en/artists/katia-kameli/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20240703014319/https://fondationtaraocean.org/en/artists/katia-kameli/ |archive-date=2024-07-03 |access-date=2025-01-05 |work=Fondation Tara Océan |language=}}</ref> তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক একক প্ৰদৰ্শনীসমূহৰ ভিতৰত নিউয়ৰ্ক (২০১৪), লণ্ডন (২০১৬), আৰু ডাউচি-লেছ-মাইনছ (২০১৮)ৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছিল।<ref name=":3" /> ২০১৯ চনত কামেলীয়ে জাৰ্মানীত কুনষ্টেল মুনষ্টাৰ [de] ত একক প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰে, য'ত তেওঁৰ নতুন তিনিটা খণ্ডৰ ছবি লে ৰোমান এলজেৰিয়ানক অন্যান্য কৰ্মৰ সমান্তৰালভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়।<ref>{{Cite web |date=2019 |title=Katia Kameli: She Rekindled the Vividness of the Past |url=https://www.e-flux.com/announcements/286256/katia-kamelishe-rekindled-the-vividness-of-the-past/ |access-date=2025-01-05 |website=e-flux Announcements |language=en}}</ref> ২০২০ চনৰ মে’ মাহত ছুইডেনৰ কালমাৰ আৰ্ট মিউজিয়ামত লে ৰোমান আলজেৰিয়ানক প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ছবিখনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছে আলজিয়াৰ্ছৰ এটা পৰিয়ালৰ দ্বাৰা পৰিচালিত কিয়স্ক যিয়ে ফটো, পোষ্টকাৰ্ড আৰু মুদ্ৰা বিক্ৰী কৰে, ২০১৯ চনৰ আৰম্ভণিতে ৰাষ্ট্ৰপতি আব্দেলাজিজ বৌটেফ্লিকাৰ বিৰুদ্ধে আলজেৰিয়াৰ কিছুমান বিক্ষোভৰ বিষয়ে আলোচনা কৰাৰ পূৰ্বে শিল্প, কাহিনী কোৱা আৰু সামূহিক স্মৃতিৰ আলোচনাৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{Cite web |title=The Algerian Novel |url=https://www.kalmarkonstmuseum.se/en/exhibition/the-algerian-novel/ |access-date=2025-01-04 |website=Kalmar Art Museum |language=en-US}}</ref> ২০২২ চনত কামেলিক ফ্ৰান্স চৰকাৰৰ লেছ মণ্ডেছ ন'ভ' কাৰ্যসূচীৰ পৰা তেওঁৰ প্ৰকল্প লে কেন্টিক ডেছ অ'ইজ'ৰ বাবে ধনৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়, য'ত ভাস্কৰ্য্য আৰু সংগীতৰ সহায়ত পাৰ্চী কবি ফাৰিদ অড-ডিন' আটাৰৰ ৰচনাৰ ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2022 |title=Katia KAMELI |url=https://mondes-nouveaux.culture.gouv.fr/fr/katia-kameli |access-date=2025-01-05 |website=Mondes nouveaux |language=fr}}</ref> তেওঁৰ চূড়ান্ত ইনষ্টলেচন পেৰিছ আৰু তাৰ পিছত বাৰ্লিনত প্ৰদৰ্শিত হয়।<ref name=":4" /> কামেলিয়ে ফ্ৰান্স, পৰ্তুগাল, বেলজিয়াম, চেনেগাল, মালি আৰু কংগো গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্যৰ গোট প্ৰদৰ্শনীত অংশগ্ৰহণ কৰিছে আৰু তেওঁৰ কৰ্মৰাজি স্মিথ কলেজ মিউজিয়াম অৱ আৰ্ট, মিউজিয়াম নেচনেল ডি আৰ্ট মডাৰ্ণ আৰু চেণ্টাৰ নেচনেল ডেছ আৰ্টছ প্লাষ্টিকছৰ সংগ্ৰহত সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে।<ref name=":2" /> তেওঁৰ ছবিসমূহ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ ৰটাৰডেম আৰু চিনেমাথেক ফ্ৰান্সেইজে প্ৰদৰ্শন কৰিছে।<ref name=":3">{{Cite web |last=Kameli |first=Katia |title=Bio |url=https://www.katiakameli.com/bio--actu/ |access-date=2025-01-05 |website=Katia Kameli |archivedate=2025-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250114120327/https://www.katiakameli.com/bio--actu/ |deadurl=yes }}</ref> ২০২২ চনত তেওঁ ফ্ৰান্সৰ মহিলা শিল্পীসকলৰ কৰ্ম আৰু কেৰিয়াৰক স্বীকৃতি দিবলৈ অলাভজনক আৰ্কাইভছ অৱ উইমেন আৰ্টিষ্ট, ৰিচাৰ্চ এণ্ড এক্সহিবিচন (AWARE)ৰ দ্বাৰা প্ৰতি বছৰে প্ৰদান কৰা প্ৰিক্স এৱাৰৰ বাবে মনোনীত হয়।<ref>{{Cite web |date=2022 |title=Prix AWARE: 2022 Edition |url=https://awarewomenartists.com/en/prix_aware/2022/ |access-date=2025-01-05 |website=AWARE Women artists / Femmes artistes |language=en-US}}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অভিনয় শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:আলজেৰিয়াৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা ২০২৫]] tb7m19mk6h5a9ffxql2ywufc5nc2bw4 0 117746 625450 494236 2026-08-08T19:07:59Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625450 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = কল্যাণী প্ৰমোদ বালাকৃষ্ণন | image = Kalyani_Pramod_Balakrishnan,_Tamil_Nadu,_at_a_function,_on_the_occasion_of_the_International_Women%E2%80%99s_Day,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_(cropped).jpg | alt = ফ্ৰেমযুক্ত প্ৰমাণপত্ৰ লৈ মহিলা | caption = বালকৃষ্ণনে [[নাৰী শক্তি বঁটা]] লাভ কৰি আছিল। | birth_date = | birth_place = | nationality = ভাৰতীয় | occupation = বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ | known_for = }} '''কল্যাণী প্ৰমোদ বালাকৃষ্ণন''' {{lang-en|: Kalyani Pramod Balakrishnan}}; তামিলনাডুৰ চেন্নাইত বাস কৰা এগৰাকী ভাৰতীয় বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ । তেওঁ [[গ্ৰামোন্নয়ন মন্ত্ৰালয়]]ৰ জৰিয়তে শিপিনীৰ সৈতে কাম কৰি আহিছে। ২০১৬ চনৰ [[নাৰী শক্তিপুৰস্কাৰ]] লাভ কৰে। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== কল্যানী প্ৰমোদ বালকৃষ্ণনে তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চেন্নাইত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="CAIN">{{cite web |title=Textile details |url=https://cain.ulster.ac.uk/conflicttextiles/search-quilts2/fulltextiles1/?id=209 |website=CAIN |access-date=14 January 2021}}</ref> [[নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ডিজাইন]]ত বস্ত্ৰ ডিজাইন অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত তেওঁ এখন বুটিক দোকান স্থাপন কৰিছিল।<ref name="UPSC">{{cite web |title=Nari Shakti Puraskar 2016 |url=https://www.upscsuccess.com/nari-shakti-puraskar-2016/#ms_kalyani_pramod_balakrishnan_tamil_nadu |website=UPSCSuccess |access-date=14 January 2021 |date=10 March 2017 |archivedate=6 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200406162208/https://www.upscsuccess.com/nari-shakti-puraskar-2016/#ms_kalyani_pramod_balakrishnan_tamil_nadu |deadurl=yes }}</ref> ১৯৯৫ চনত তেওঁ 'দৈনন্দিন জীৱনত জীয়াই থকা' ('Survival in daily life') <ref name="Hindu">{{cite news |last1=Special correspondent |title=Four from State receive Nari Shakti awards |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/four-from-state-receive-nari-shakti-awards/article17430682.ece |access-date=14 January 2021 |work=The Hindu |date=9 March 2017 |language=en-IN}}</ref> নামৰ এটা কুইল্ট নিৰ্মাণ কৰে যিটো পিছলৈ আয়াৰলেণ্ডৰ এখন প্ৰদৰ্শনীত প্ৰদৰ্শিত হয়।<ref name="CAIN" /><ref name="CAIN2">{{cite web |title=Event details |url=https://cain.ulster.ac.uk/conflicttextiles/search-quilts2/fullevent1/?id=56 |website=CAIN |access-date=14 January 2021}}</ref> কৰ্মজীৱন বালকৃষ্ণনে গ্ৰাম্য উন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ত ছয় বছৰ ধৰি তামিলনাডুৰ তেৰখন জিলাৰ ১৯,৫০০ শিপিনীৰ সৈতে কাম কৰিছিল।<ref name="Hindu" /> She then began to help people with [[autism]] or [[cerebral palsy]] to learn to weave.<ref name="GY">{{cite news |title='Nari Shakti' awards for four from state |url=https://gulf-times.com/content/pdf/Dailynewspaper/Main2017_3_13486975.PDF |access-date=14 January 2021 |work=Gulf Times |date=13 March 2017 |page=24 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128105050/https://www.gulf-times.com/content/pdf/Dailynewspaper/Main2017_3_13486975.PDF |url-status=dead |archivedate=28 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128105050/https://www.gulf-times.com/content/pdf/Dailynewspaper/Main2017_3_13486975.PDF |deadurl=yes }}</ref> তাৰ পিছত তেওঁ [[অটিজিম]] বা [[চেৰিব্ৰেল পালচি]] ৰোগীক বয়ন শিকিবলৈ সহায় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="Hindu"/> তেওঁৰ কামৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[প্ৰণৱ মুখাৰ্জী]]ৰ পৰা ২০১৬ চনৰ [[নাৰী শক্তিৰ সন্মান]] লাভ কৰে।<ref name="CAIN2"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ Reflist}} 1uhybjik448g05xlp3ixp8by57wg98w 3 118583 625480 494423 2026-08-09T01:12:23Z Deepfriedokra 23353 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Ibrahim Sani Mustapha]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:IB Muazzam]]লৈ Deepfriedokraয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Ibrahim Sani Mustapha|Ibrahim Sani Mustapha]]" to "[[Special:CentralAuth/IB Muazzam|IB Muazzam]]" 494423 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo.png|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে’চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল’ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 10:21, 19 March 2025 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> cc2yxmzsrgjz53r2wlw4kkc4deuf0m2 2 121841 625460 620707 2026-08-08T19:56:17Z Kandarpajit Kallol 6257 625460 wikitext text/x-wiki <inputbox> type = create buttonlabel = নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰক width = 30 break = yes </inputbox> ==প্ৰতিযোগিতা== * [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]]<br/> ''(১৫ জুলাই, ২০২৬ - ১৫ আগষ্ট, ২০২৬)'' ==সাঁচসমূহ== ==={{}}=== {{div col|2}} # {{পোখালি} } # {{wikify} } # {{under construction} } # {{unreferenced} } # {{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন} } # {{Citation needed} } # {{More citations needed|date=February 2026} } # {{Delete|} } # {{rough translation} } # {{notability} } # {{cleanup} } # {{merge} } # {{অসম্পূৰ্ণ তালিকা} } # {{New user article} } # {{confuse| } } # {{বিস্তাৰ} } # {{Moresources} } {{div col end}} ===তাৰিখ=== * জন্ম: {{Birth date|df=yes|1987|4|6}} ; জীৱিত ব্যক্তিৰ বয়স গণনাৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} ; মৃত ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date|1907|9|27|df=yes}} ([[ভগৎ সিং]]) * মৃত্যু: {{Death date and age|df=yes|1931|3|23|1907|9|27}} ([[ভগৎ সিং]]) ===সাক্ষৰ=== # <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 19:00, 6 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===আখৰৰ আকাৰ আৰু '''<font color="green">ৰং</font>=== {{Div col|3}} *অসমীয়া *''অসমীয়া'' *'''অসমীয়া''' *'''''অসমীয়া''''' *'''^{অসমীয়া} *_{অসমীয়া} *<s>অসমীয়া</s> *<code>অসমীয়া</code> *<u>অসমীয়া</u> *<big>অসমীয়া</big> *'''<font color="red">অসমীয়া</font> *'''<font color="green">অসমীয়া</font> *'''<font color="blue">অসমীয়া</font> *'''<font color="purple">অসমীয়া</font> *'''<font color="yellow">অসমীয়া</font> *'''<font color="maroon">অসমীয়া</font> *'''<font color="silver">অসমীয়া</font> {{Div col end}} ==অন্যান্য== *[https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=published&from=en&to=as পৃষ্ঠা অনুবাদ কৰক] *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/শ্ৰেণী:বিশেষ_সংশোধনৰ_প্ৰয়োজন_থকা_প্ৰবন্ধ বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ] *[https://awnat.toolforge.org নতুন প্ৰবন্ধৰ তালিকা] *[https://obotrack.toolforge.org সদস্যৰ বৰঙনিৰ তালিকা ] ---- *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard ফাইল আপলোড] ''(ৱিকিমিডিয়া কমন্স)'' *[https://as.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ফাইল আপলোড] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' *[https://croptool.toolforge.org/ Crop Tool] *[https://xtools.wmcloud.org/articleinfo প্ৰবন্ধৰ শব্দ গণনা টুল] ---- *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program Hardware donation program - Meta-Wiki] * [https://bd.wikimedia.org/wiki/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬ বাংলা উইকিসম্মেলন ২০২৬] ---- ==হৈ যোৱা প্ৰতিযোগিতা== *[https://hi.wikipedia.org/wiki/विकिपीडिया:सामग्री_संवर्द्धन_संपादनोत्सव/जून_2026 सामग्री संवर्द्धन संपादनोत्सव]<br/>''(১ জুন—৩০ জুন)'' *[https://bn.wikipedia.org/wiki/উইকিপিডিয়া:উইকি_বৈচিত্র্য_ভালোবাসে_২০২৬ উইকি বৈচিত্ৰ্য ভালোবাসে ২০২৬]<br/>''(১ জুন—৩০ জুন)'' r4cfxvd14h3q6n8sriwnj7x91dq57v7 625461 625460 2026-08-08T20:04:07Z Kandarpajit Kallol 6257 /* অন্যান্য */ 625461 wikitext text/x-wiki <inputbox> type = create buttonlabel = নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰক width = 30 break = yes </inputbox> ==প্ৰতিযোগিতা== * [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]]<br/> ''(১৫ জুলাই, ২০২৬ - ১৫ আগষ্ট, ২০২৬)'' ==সাঁচসমূহ== ==={{}}=== {{div col|2}} # {{পোখালি} } # {{wikify} } # {{under construction} } # {{unreferenced} } # {{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন} } # {{Citation needed} } # {{More citations needed|date=February 2026} } # {{Delete|} } # {{rough translation} } # {{notability} } # {{cleanup} } # {{merge} } # {{অসম্পূৰ্ণ তালিকা} } # {{New user article} } # {{confuse| } } # {{বিস্তাৰ} } # {{Moresources} } {{div col end}} ===তাৰিখ=== * জন্ম: {{Birth date|df=yes|1987|4|6}} ; জীৱিত ব্যক্তিৰ বয়স গণনাৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} ; মৃত ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date|1907|9|27|df=yes}} ([[ভগৎ সিং]]) * মৃত্যু: {{Death date and age|df=yes|1931|3|23|1907|9|27}} ([[ভগৎ সিং]]) ===সাক্ষৰ=== # <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 19:00, 6 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===আখৰৰ আকাৰ আৰু '''<font color="green">ৰং</font>=== {{Div col|3}} *অসমীয়া *''অসমীয়া'' *'''অসমীয়া''' *'''''অসমীয়া''''' *'''^{অসমীয়া} *_{অসমীয়া} *<s>অসমীয়া</s> *<code>অসমীয়া</code> *<u>অসমীয়া</u> *<big>অসমীয়া</big> *'''<font color="red">অসমীয়া</font> *'''<font color="green">অসমীয়া</font> *'''<font color="blue">অসমীয়া</font> *'''<font color="purple">অসমীয়া</font> *'''<font color="yellow">অসমীয়া</font> *'''<font color="maroon">অসমীয়া</font> *'''<font color="silver">অসমীয়া</font> {{Div col end}} ==অন্যান্য== *[https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=published&from=en&to=as পৃষ্ঠা অনুবাদ কৰক] *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/শ্ৰেণী:বিশেষ_সংশোধনৰ_প্ৰয়োজন_থকা_প্ৰবন্ধ বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ] *[https://awnat.toolforge.org নতুন প্ৰবন্ধৰ তালিকা] *[https://obotrack.toolforge.org সদস্যৰ বৰঙনিৰ তালিকা ] ---- *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard ফাইল আপলোড] ''(ৱিকিমিডিয়া কমন্স)'' *[https://as.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ফাইল আপলোড] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' *[https://croptool.toolforge.org/ Crop Tool] *[https://xtools.wmcloud.org/articleinfo প্ৰবন্ধৰ শব্দ গণনা টুল] ---- *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program/Requests Hardware donation program] * [https://bd.wikimedia.org/wiki/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬ বাংলা উইকিসম্মেলন ২০২৬] ---- ==হৈ যোৱা প্ৰতিযোগিতা== *[https://hi.wikipedia.org/wiki/विकिपीडिया:सामग्री_संवर्द्धन_संपादनोत्सव/जून_2026 सामग्री संवर्द्धन संपादनोत्सव]<br/>''(১ জুন—৩০ জুন)'' *[https://bn.wikipedia.org/wiki/উইকিপিডিয়া:উইকি_বৈচিত্র্য_ভালোবাসে_২০২৬ উইকি বৈচিত্ৰ্য ভালোবাসে ২০২৬]<br/>''(১ জুন—৩০ জুন)'' kleod06ljst5xb8v4cox5opxm3nuccp 0 125191 625401 537889 2026-08-08T16:51:38Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625401 wikitext text/x-wiki '''একতাল''' বা '''একতাল''' হৈছে [[ভাৰতীয় সংগীত]]ৰ এটা [[তাল (সংগীত)|তাল]]। ইয়াক সাধাৰণতে ধ্ৰুপদী সংগীত যেনে [[খেয়াল]], আৰু অৰ্ধ-ধ্ৰুপদী ৰূপ যেনে [[ৰবীন্দ্ৰ সংগীত]]ত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। একতালত ১২টা [[মাত্ৰা (সংগীত)|মাত্ৰা]] ৬টা [[বিভাগ]]ত বিভক্ত, প্ৰতিটো বিভাগত দুটা মাত্ৰা থাকে। একতাল সাধাৰণতে দ্ৰুত গতিত (দ্ৰুত গতি) বজোৱা হয়। এই তাল মূলতঃ [[তবলা]]ৰ সহায়ত বজোৱা হয়। একতালৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ আন এটা তাল হৈছে [[চৌতাল]], যি [[পখৱাজ]]ৰ সহায়ত বজোৱা হয়। একতাল হৈছে চৌতালৰ তবলাৰ সমতুল্য। একতালত বহুতো সুন্দৰ কাইডা বজোৱা হয়। কিন্তু একতাল মূলতঃ বিলম্বিত (যিকোনো [[তাল (সংগীত)|তাল]]ৰ ধীৰ গতি)ৰ বাবে বজোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Ranade |first=Ashok D. |title=Hindustani Music: An Outline of Its Structure and Development |year=1990 |publisher=National Book Trust |isbn=978-81-237-0208-7 |pages=92–94}}</ref> ==মৌলিক তথ্য== '''নাম''': একতাল '''সম''': প্ৰথম মাত্ৰা '''তালি (হাততালি)''': ১, ৫, ৯, ১১ মাত্ৰা '''খালি (হাত জোকাৰ)''': ৩, ৭ মাত্ৰা '''সদৃশ তালসমূহ''': [[চৌতাল]], [[দাদৰা]], [[গৰবা (নৃত্য)|গৰবা]] (তাল) '''সম্পৰ্কিত যন্ত্ৰ''': [[তবলা]] '''সম্পৰ্কিত''': [[হিন্দুস্তানী সংগীত]] ==গঠন== একতালৰ গঠন নিম্নলিখিত: হাততালি, টোকা, হাত জোকাৰ, টোকা, হাততালি, টোকা, হাত জোকাৰ, টোকা, হাততালি, টোকা, হাততালি, টোকা ==ঠেকা== ইয়াৰ [[বোল (সংগীত)|বোল]]ৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ধৰণ (ঠেকা) আছে, যি নিম্নলিখিত: {| |+ একতালৰ ঠেকা |<u>ধিন</u>||<u>ধিন</u>||<nowiki>|</nowiki> |<u>ধাগে</u>||<u>তিৰ কিট</u>||<nowiki>|</nowiki> |- |^x|| | |⁰|| | |- |<u>তু</u>||<u>না</u>||<nowiki>|</nowiki> |<u>কট</u>||<u>তিন</u>||<nowiki>|</nowiki> |- |²|| | |⁰|| | |- |<u>ধাগে</u>||<u>তিৰ কিট</u>||<nowiki>|</nowiki> |<u>ধিন</u>||<u>না</u>||<nowiki>|</nowiki> |- |³|| | |⁴|| |} দ্ৰুত গতি বা দ্ৰুত লয়ত 'তিৰকিট'ক 'ত্ৰকা' হিচাপে বজোৱা হয়।<ref>{{cite web |url=https://chandrakantha.com/music-and-dance/i-class-music/index-of-tals/ektal/ |title=Ektal – Chandrakantha |access-date=2025-03-21}}</ref> ==ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী সংগীতত গুৰুত্ব== একতাল ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী সংগীতত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু বহুতো ৰচনা ইয়াৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.tablatheka.com/2021/12/ektaal-12-beats-medium-tempo.html |title=Ektaal 12 beats |access-date=2025-03-21 |archivedate=2025-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250124235939/https://www.tablatheka.com/2021/12/ektaal-12-beats-medium-tempo.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite book |last=Courtney |first=David |title=Learning the Tabla |year=2000 |publisher=Mel Bay Publications |isbn=978-0-7866-0939-0 |pages=45–47}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== - Ektal – Chandrakantha, accessed 2025-03-21. - Ektaal 12 beats, tablatheka.com, accessed 2025-03-21. - Ranade, Ashok D., Hindustani Music: An Outline of Its Structure and Development, National Book Trust, 1990, ISBN 978-81-237-0208-7, pages 92–94. - Courtney, David, Learning the Tabla, Mel Bay Publications, 2000, ISBN 978-0-7866-0939-0, pages 45–47. qdl9hftm7drjt0nslqhr2dp8qbnxz9y 0 126771 625516 623730 2026-08-09T08:49:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625516 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = দীপ্তি শৰ্মা | female = yes | image =2020 ICC W T20 WC I v B 02-24 Sharma (03).jpg | alt = | caption = ২০২০ চনৰ টি-২০ বিশ্বকাপত শৰ্মা | fullname = দীপ্তি ভগৱান শৰ্মা | birth_date = {{Birth date and age|1997|8|24|df=y}} | birth_place = [[আগ্ৰা]], [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], ভাৰত | death_date = | death_place = | nickname = দীপু, ডন দীপ্তি | heightft = | heightinch = | heightcm = | heightm = | batting = বাঁওহতীয়া | bowling = সোঁহতীয়া অফ-ব্ৰেক | role = [[অলৰাউণ্ডাৰ]] | family = | country = ভাৰত | international = true | internationalspan = ২০১৪ৰ পৰা এতিয়ালৈ | testdebutdate = ১৬ জুন | testdebutyear = ২০২১ | testdebutagainst = ইংলেণ্ড | testcap = ৮৭ | lasttestdate = ২১ ডিচেম্বৰ | lasttestyear = ২০২৩ | lasttestagainst = অষ্ট্ৰেলিয়া | odidebutdate = ২৮ নৱেম্বৰ | odidebutyear = ২০১৪ | odidebutagainst = দক্ষিণ আফ্ৰিকা | odicap = ১১৪ | lastodidate = ২ নৱেম্বৰ | lastodiyear = ২০২৫ | lastodiagainst = দক্ষিণ আফ্ৰিকা | odishirt = ৬ | T20Idebutdate = ৩১ জানুৱাৰী | T20Idebutyear = ২০১৬ | T20Idebutagainst = অষ্ট্ৰেলিয়া | T20Icap = ৫০ | lastT20Idate = ৯ জানুৱাৰী | lastT20Iyear = ২০২৪ | lastT20Iagainst = অষ্ট্ৰেলিয়া | T20Ishirt = ৬ | club1 = [[Uttar Pradesh women's cricket team|Uttar Pradesh]] | year1 = {{nowrap|2014/15–2016/17}},<br>2024/25–present | club2 = [[Bengal women's cricket team|Bengal]] | year2 = 2017/18–2023/24 | club3 = [[IPL Trailblazers|Trailblazers]] | year3 = 2018–2020 | club4 = [[Western Storm]] | year4 = 2019 | club5 = [[London Spirit]] | year5 = 2021–2024 | club6 = [[Sydney Thunder (WBBL)|Sydney Thunder]] | year6 = 2021/22 | club7 = [[IPL Velocity|Velocity]] | year7 = 2022 | club8 = [[UP Warriorz]] | year8 = 2023–present | club9 = [[Melbourne Stars (WBBL)|Melbourne Stars]] | year9 = 2024/24 | club10 = | year10 = | columns = 3 | column1 = [[Women's Test cricket|WTest]] | matches1 = 2 | runs1 = 152 | bat avg1 = 76.00 | 100s/50s1 = 0/2 | top score1 = 66 | deliveries1 = 258 | wickets1 = 5 | bowl avg1 = 20.20 | fivefor1 = 1 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 5/7 | catches/stumpings1 = 1/– | column2 = [[Women's One Day International|WODI]] | matches2 = 80 | runs2 = 1,891 | bat avg2 = 36.36 | 100s/50s2 = 1/12 | top score2 = 188 | deliveries2 = 3,917 | wickets2 = 91 | bowl avg2 = 30.01 | fivefor2= 1 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 6/20 | catches/stumpings2 = 29/– | column3 = [[Women's Twenty20 International|WT20I]] | matches3 = 89 | runs3 = 914 | bat avg3 = 26.11 | 100s/50s3 = 0/2 | top score3 = 64 | deliveries3 = 1,876 | wickets3 = 100 | bowl avg3 = 19.07 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 4/10 | catches/stumpings3 = 25/– | date = 23 February 2023 | source=https://www.espncricinfo.com/player/deepti-sharma-597811 ESPNcricinfo | medaltemplates = {{MedalSport|Women's [[cricket]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[Women's Cricket World Cup|ICC Cricket World Cup]]}} {{Medal|W|[[2025 Women's Cricket World Cup|2025 India]]}} {{Medal|RU|[[2017 Women's Cricket World Cup|2017 England & Wales]]}} {{MedalCompetition|[[Women's T20 World Cup|ICC T20 World Cup]]}} {{Medal|RU|[[2020 Women's T20 World Cup|2020 Australia]]}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}} {{Medal|Silver|[[Cricket at the 2022 Commonwealth Games|2022 Birmingham]]}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{Medal|Gold|[[Cricket at the 2022 Asian Games – Women's tournament|2022 Hangzhou]]}} {{MedalCompetition|[[Women's Asia Cup|ACC Asia Cup]]}} {{Medal|W|[[2022 Women's Twenty20 Asia Cup|2022 Bangladesh]]}} {{Medal|RU|[[2018 Women's Twenty20 Asia Cup|2018 Malaysia]]}} {{Medal|RU|[[2024 Women's Twenty20 Asia Cup|2024 Sri Lanka]]}} }} '''দীপ্তি ভগৱান শৰ্মা''' (জন্ম ২৪ আগষ্ট ১৯৯৭) এগৰাকী ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেটাৰ। বাঁওহতীয়া বেটিং আৰু অফ ব্ৰেকত সোঁহতীয়া বল কৰা এগৰাকী অল ৰাউণ্ডাৰ। ঘৰুৱা ক্ৰিকেটত উত্তৰ প্ৰদেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰাৰ লগতে মহিলা প্ৰিমিয়াৰ লীগত ইউ পি ৱাৰিয়ৰ্জৰ হৈ খেলে। ২০২৫ চনৰ মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ, ২০২২ চনৰ মহিলা এছিয়া কাপ, ২০২২ চনৰ এছিয়ান গেমছত স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰা দলটোত শৰ্মা অন্তৰ্ভূক্ত আছিল। ==আৰম্ভণি আৰু ব্যক্তিগত জীৱন== সুশীলা আৰু ভগৱান শৰ্মাৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা দীপ্তি শৰ্মা কেউটা ভাই-ভনীৰ ভিতৰত কনিষ্ঠ। তেওঁৰ পিতৃ ভগৱান শৰ্মা ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত কৰ্মচাৰী। ন বছৰ বয়সতে ক্ৰিকেটৰ প্ৰতি আগ্ৰহ গঢ়ি তুলিছিল আৰু প্ৰথমাৱস্থাত তেওঁক প্ৰশিক্ষণ দিয়া উত্তৰ প্ৰদেশৰ প্ৰাক্তন পেচাৰ ভাতৃ সুমিত শৰ্মাৰ লগত প্ৰায়ে অনুশীলন আৰু মেচ চাবলৈ লগত গৈছিল। আগ্ৰাৰ একলব্য ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত হোৱা এনে এটা অধিৱেশনৰ সময়ত তেওঁ প্ৰায় ৫০ মিটাৰ দূৰত্বৰপৰা ষ্টাম্পত প্ৰত্যক্ষভাৱে আঘাত কৰা বুলি কোৱা হয়, যিটো কাণ্ড তেতিয়াৰ ভাৰতৰ মহিলা জাতীয় দলৰ নিৰ্বাচক [[হেমলতা কালা]]ই লক্ষ্য কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/agra/womens-world-cup-will-be-the-biggest-raksha-bandhan-gift-says-deepti-sharmas-brother/articleshow/59705138.cms|title=Women's World Cup will be the biggest 'Raksha Bandhan' gift, says Deepti Sharma's brother - Times of India|website=The Times of India|date=21 July 2017 |access-date=2018-12-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/53917.html|title=Hemlata Kala|work=ESPNcricinfo|access-date=2018-12-15|archive-date=16 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216012319/http://www.espncricinfo.com/india/content/player/53917.html|url-status=live}}</ref> ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত শৰ্মাক দক্ষ খেলুৱৈ আঁচনিৰ অংশ হিচাপে ক্ৰীড়া কোটাৰ অধীনত উত্তৰ প্ৰদেশ আৰক্ষীত উপ-আৰক্ষী অধীক্ষক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2025-01-29 |title=Deepti Sharma thanks UP government after appointment as Deputy SP |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/deepti-sharma-thanks-up-government-after-appointment-as-deputy-sp-2672153-2025-01-29 |access-date=2025-11-03 |website=India Today |language=en}}</ref> ==কেৰিয়াৰ== শৰ্মাই ২০১৪ চনত বেংগালুৰুত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বিৰুদ্ধে এদিনীয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খেলত প্ৰথম খোজ পেলায়। এই খেলখন আইচিচি মহিলা চেম্পিয়নশ্বিপৰ অংশ আছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/797905/india-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-icc-womens-championship-2014-2016-17|title=3rd ODI (D/N), ICC Women's Championship at Bengaluru, Nov 28 2014. Match Summary|work=ESPNcricinfo|language=en|access-date=2018-12-15|archive-date=16 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216012357/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/797905/india-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-icc-womens-championship-2014-2016-17|url-status=live}}</ref> শৰ্মাই [[পুনম ৰাউত]]ৰ সৈতে ৩২০ ৰানৰ বিশ্ব অভিলেখ গঢ়িছিল আৰু প্ৰথমগৰাকীয়ে ১৮৮ ৰানৰ অৰিহণা যোগাইছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/18275/indw-vs-irew-8th-match-womens-quadrangular-series-in-south-africa-2017|title=Cricket scorecard - India Women vs Ireland Women, 8th Match, Womens Quadrangular series in South Africa, 2017|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15}}</ref> এইদৰে তেওঁ মহিলাৰ ২২৯ ৰানৰ ষ্টেণ্ডিং অভিলেখ (ইংলেণ্ডৰ চাৰা টেইলৰ আৰু কেৰ’লিন এটকিন্সৰ) আৰু এদিনীয়াত ২৮৬ ৰানৰ ষ্টেণ্ডিং পুৰুষৰ অভিলেখ (শ্ৰীলংকাৰ উপুল থাৰংগা আৰু সনথ জয়সূৰ্যৰ) দুয়োটা ভাঙি দিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/women/content/story/1098025.html|title=Deepti, Raut learned of records on WhatsApp|work=ESPNcricinfo|access-date=2017-05-17|language=en|archive-date=17 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517035309/http://www.espncricinfo.com/women/content/story/1098025.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1089527.html|title=8th Match: India Women v Ireland Women at Potchefstroom, May 15, 2017. Cricket Scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=2017-05-22|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702180605/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1089527.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283613.html|title=Records. Women's One-Day Internationals. Partnership records. Highest partnerships by wicket|work=ESPNcricinfo|access-date=2017-05-22|archive-date=3 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003224508/http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283613.html|url-status=live}}</ref> এই অংশীদাৰিত্বই ভাৰতীয় দলটোক চতুৰ্দলীয় শৃংখলাৰ সময়ত পটচেফষ্ট্ৰুমত আয়াৰলেণ্ডৰ মহিলাৰ বিৰুদ্ধে ৫০ অভাৰত তিনিটা উইকেটত ৩৫৮ ৰান সংগ্ৰহ কৰাত সহায় কৰিছিল<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/2576/womens-quadrangular-series-in-south-africa-2017/points-table|title=Womens Quadrangular series in South Africa, 2017 Points Table|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15|archive-date=15 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215225020/https://www.cricbuzz.com/cricket-series/2576/womens-quadrangular-series-in-south-africa-2017/points-table|url-status=live}}</ref> য’ত দক্ষিণ আফ্ৰিকাত অনুষ্ঠিত হোৱা দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ মহিলা আৰু জিম্বাবৱেৰ মহিলা দলো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name=":0" /> ২০১৭ চনৰ মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপৰ ফাইনেলত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ শৰ্মা ভাৰতীয় দলৰ অংশ আছিল য'ত ইংলেণ্ডৰ হাতত ৯ ৰানত পৰাস্ত হৈছিল।<ref>[http://www.espncricinfo.com/series/8584/commentary/1085975/England-Women-vs-India-Women-Final-ICC-Women's-World-Cup-2017 Live commentary: Final, ICC Women's World Cup at London, Jul 23] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170726033246/http://www.espncricinfo.com/series/8584/commentary/1085975/England-Women-vs-India-Women-Final-ICC-Women%27s-World-Cup-2017 |date=26 July 2017 }}, ESPNcricinfo, 23 July 2017.</ref><ref>[https://www.bbc.com/sport/live/cricket/40035680 World Cup Final] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180501051206/https://www.bbc.com/sport/live/cricket/40035680 |date=1 May 2018 }}, BBC Sport, 23 July 2017.</ref><ref name="sum3">[https://www.theguardian.com/sport/live/2017/jul/23/england-v-india-womens-world-cup-final-live England v India: Women's World Cup final – live!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170723225032/https://www.theguardian.com/sport/live/2017/jul/23/england-v-india-womens-world-cup-final-live |date=23 July 2017 }}, ''The Guardian'', 23 July 2017.</ref> ৮খন মেচৰপৰা গড়ে ৩০.৮৬কৈ<ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/2571/icc-womens-world-cup-2017/stats#/?statsType=mostRuns&seriesId=2571|title=ICC Womens World Cup, 2017 Statistics|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15}}</ref> ২১৬ ৰান সংগ্ৰহ কৰে আৰু খেলা ৯খন মেচৰপৰা ১২টা উইকেট দখল কৰে<ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/2571/icc-womens-world-cup-2017/stats#/?statsType=mostWickets&seriesId=2571|title=ICC Womens World Cup, 2017 Statistics|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15|archive-date=15 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215224720/https://www.cricbuzz.com/cricket-series/2571/icc-womens-world-cup-2017/stats#/?statsType=mostWickets&seriesId=2571|url-status=live}}</ref> আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বিৰুদ্ধে ৭.১ অভাৰত ৫৯ ৰানত ৩ উইকেটৰ সৰ্বোত্তম বলিং ফিগাৰ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/18232/ausw-vs-indw-2nd-semi-final-icc-womens-world-cup-2017|title=Cricket scorecard - Australia Women vs India Women, 2nd Semi-Final, ICC Womens World Cup, 2017|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15}}</ref> শৰ্মাৰ কেৰিয়াৰৰ বলিঙৰ শ্ৰেষ্ঠ ফিগাৰ ৬-২০ যিটো তেওঁ ৰাঁচীত শ্ৰীলংকাৰ বিৰুদ্ধে চূড়ান্ত এদিনীয়াত দাবী কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/cricket/ind-vs-sl-deepti-sharma-india-womens-team-cricket/|title=Ind vs SL: Deepti Sharma scalps 6/20, India women's team blank Sri Lanka|date=2016-02-19|work=The Indian Express|access-date=2017-09-27|language=en-US}}</ref> [[ঝুলন গোস্বামী]]ৰ সৈতে ২০১৭–১৮ চনৰ ছিনিয়ৰ মহিলা ঘৰুৱা ছিজনত বংগৰ হৈ খেলিবলৈ অল-ৰাউণ্ডাৰগৰাকীক একে শাৰীতে ৰখা হৈছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.espn.in/cricket/story/_/id/21352445/jhulan-presence-reason-bengal-signing-deepti-sharma|title='Jhulan's presence reason for Bengal signing' - Deepti Sharma|work=ESPN|access-date=2017-11-10|archive-date=10 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110224804/http://www.espn.in/cricket/story/_/id/21352445/jhulan-presence-reason-bengal-signing-deepti-sharma|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/indias-top-woman-all-rounder-deepti-sharma-to-play-for-bengal/18755184|title=India s top woman all-rounder Deepti Sharma to play for Bengal|date=2017-11-20|website=mid-day|language=en|access-date=2018-12-15}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.womenscriczone.com/all-rounder-deepti-sharma-to-play-for-bengal/|title=All Rounder Deepti Sharma to play for Bengal|date=2017-11-09|website=Women's CricZone|language=en|access-date=2018-12-15|archive-date=18 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218075305/https://www.womenscriczone.com/all-rounder-deepti-sharma-to-play-for-bengal/|url-status=live|archivedate=2020-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218075305/https://www.womenscriczone.com/all-rounder-deepti-sharma-to-play-for-bengal/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.espn.in/cricket/story/_/id/21352445/deepti-sharma-turn-bengal|title=Deepti Sharma to turn out for Bengal|date=2017-11-09|website=ESPN|language=en|access-date=2018-12-15|archive-date=15 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215223556/http://www.espn.in/cricket/story/_/id/21352445/deepti-sharma-turn-bengal|url-status=live}}</ref> ৬৫.১৩ ষ্ট্ৰাইক ৰেটৰ সৈতে ৬খন মেচত গড়ে ১০৪ ৰান কৰি ৩১২ ৰান সংগ্ৰহ কৰি ছিজনৰ সৰ্বাধিক ৰান সংগ্ৰহকাৰী আছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/stats/most-runs|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-date=11 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011203736/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/stats/most-runs|url-status=dead|archivedate=2018-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181011203736/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/stats/most-runs|deadurl=yes}}</ref> কলকাতাত বিদৰ্ভৰ বিৰুদ্ধেও দীপ্তিয়ে মুঠ ৯টা উইকেট<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/stats/most-wickets|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-date=11 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011202224/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/stats/most-wickets|url-status=dead|archivedate=2018-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181011202224/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/stats/most-wickets|deadurl=yes}}</ref> লাভ কৰিছিল আৰু ২৬ ৰানত ৩ ৰান সংগ্ৰহ কৰি সৰ্বোত্তম সংখ্যা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/match/67|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-date=15 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215223050/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/match/67|url-status=dead|archivedate=2018-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181215223050/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2017-18/match/67|deadurl=yes}}</ref> চলি থকা ছিনিয়ৰ মহিলা ঘৰুৱা ছিজন ২০১৮–১৯ত বংগ বৰ্তমান ৰেংকিঙত ২য় স্থানত আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/standings|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204115948/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/standings|archive-date=4 December 2018|url-status=dead|archivedate=2018-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181204115948/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/standings|deadurl=yes}}</ref> ৬খন মেচত ৩১৩ ৰান সংগ্ৰহ কৰি বৰ্তমান ছিজনৰ সৰ্বাধিক ৰান সংগ্ৰহকাৰীৰ ভিতৰত আছে।<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/stats/most-runs|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215223104/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/stats/most-runs|archive-date=15 December 2018|url-status=dead|archivedate=2018-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181215223104/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/stats/most-runs|deadurl=yes}}</ref> ইতিমধ্যে শৰ্মাই খেলা ৬খন মেচত<ref name=":1" /> তেওঁৰ নামৰ বিপৰীতে ২ শতক আৰু অৰ্ধ শতক আৰু সৰ্বোচ্চ স্ক'ৰ হৈছে বেংগালুৰুত বৰোদাৰ বিৰুদ্ধে ১০৬টা নট আউট।<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/match/56|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181204005605/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/match/56|archive-date=4 December 2018|url-status=dead|archivedate=2018-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181204005605/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/match/56|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ উপৰি বেংগালুৰুত কেৰালাৰ বিৰুদ্ধে<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/match/63|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206234936/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/match/63|archive-date=6 December 2018|url-status=dead|archivedate=2018-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181206234936/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/match/63|deadurl=yes}}</ref> ১২ ৰানত ৪ উইকেটৰ সৰ্বোত্তম সংখ্যাৰে ১৩টা উইকেট<ref>{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/stats/most-wickets|title=The Board Of Control For Cricket In India|website=www.bcci.tv|access-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215222558/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/stats/most-wickets|archive-date=15 December 2018|url-status=dead|archivedate=2018-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181215222558/http://www.bcci.tv/senior-womens-one-day-league-2018-19/stats/most-wickets|deadurl=yes}}</ref> দখল কৰিছে। ২০১৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ৱেষ্ট ইণ্ডিজত অনুষ্ঠিত হোৱা ২০১৮ চনৰ আইচিচি মহিলা বিশ্ব টি-২০ প্ৰতিযোগিতাত ভাৰতৰ দলত স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17669/indian-womens-team-for-icc-womens-world-twenty20-announced |title=Indian Women's Team for ICC Women's World Twenty20 announced |work=Board of Control for Cricket in India |access-date=28 September 2018 |archive-date=28 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928121529/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17669/indian-womens-team-for-icc-womens-world-twenty20-announced |url-status=dead |archivedate=28 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180928121529/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17669/indian-womens-team-for-icc-womens-world-twenty20-announced |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/863769 |title=India Women bank on youth for WT20 campaign |work=International Cricket Council |access-date=28 September 2018 |archive-date=28 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928161228/https://www.icc-cricket.com/news/863769 |url-status=live }}</ref> ইংলেণ্ডৰ বিৰুদ্ধে ছেমি ফাইনেলত ভাৰতীয় দলটো ৮ উইকেটত পৰাস্ত হয়।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-world-t20/world-t20-indian-women-crash-out-in-semis-losing-to-england-by-8-wickets/articleshow/66760116.cms|title=ICC Women's T20 World Cup: India crash out in semis losing to England by 8 wickets - Times of India ►|website=The Times of India|date=23 November 2018|access-date=2018-12-15|archive-date=24 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124075136/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-world-t20/world-t20-indian-women-crash-out-in-semis-losing-to-england-by-8-wickets/articleshow/66760116.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/20579/indw-vs-engw-semi-final-2-a2-v-b1-icc-womens-world-t20-2018|title=Cricket scorecard - India Women vs England Women, Semi-Final 2, A2 v B1, ICC Womens World T20 2018|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15}}</ref> প্ৰতিযোগিতাখনত তেওঁ মাত্ৰ ৫টা উইকেটহে লাভ কৰিছিল আৰু আয়াৰলেণ্ডৰ বিৰুদ্ধে ৩ অভাৰত ১৫ উইকেটত ২ উইকেট দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/2724/icc-womens-world-t20-2018/stats#/?statsType=bestBowlingInnings&seriesId=2724|title=ICC Womens World T20 2018 Statistics|website=Cricbuzz|language=en|access-date=2018-12-15}}</ref> ২০১৮ চনৰ জুন মাহত ভাৰতৰ ক্ৰিকেট নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ডে (বিচিচিআই) তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ ঘৰুৱা জ্যেষ্ঠ মহিলা ক্ৰিকেটাৰৰ বাবে [[জগমোহন ডালমিয়া ট্ৰফী]] প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/1148763.html|title=Kohli, Harmanpreet, Mandhana win top BCCI awards|work=ESPNcricinfo|access-date=7 June 2018|archive-date=16 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616195837/http://www.espncricinfo.com/india/content/story/1148763.html|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুন মাহত তেওঁ কিয়া ছুপাৰ লীগত ৱেষ্টাৰ্ণ ষ্টৰ্মৰ হৈ খেলিবলৈ চুক্তিবদ্ধ হয়। <ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27072752/deepti-sharma-signs-western-storm-maiden-ksl-stint|title=Deepti Sharma signs up with Western Storm for maiden KSL stint|work=ESPNcricinfo|access-date=14 June 2019}}</ref>২০২০ চনৰ জানুৱাৰী মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াত অনুষ্ঠিত হ'বলগীয়া ২০২০ চনৰ আইচিচি মহিলা টি-২০ বিশ্বকাপৰ বাবে ভাৰতৰ দলত স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28468147/kaur-mandhana-verma-part-full-strength-india-squad-t20-world-cup |title=Kaur, Mandhana, Verma part of full strength India squad for T20 World Cup |work=ESPNcricinfo |access-date=12 January 2020 |archive-date=12 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112084421/https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28468147/kaur-mandhana-verma-part-full-strength-india-squad-t20-world-cup |url-status=live }}</ref> ২০২১ চনত লণ্ডন স্পিৰিটে তেওঁক দ্য হাণ্ড্ৰেডৰ উদ্বোধনী ছিজনৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ কৰে।<ref>{{Cite news |title=The Hundred 2021 - full squad lists |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/54646061 |access-date=2022-03-10 |archive-date=8 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008163851/https://www.bbc.com/sport/cricket/54646061 |url-status=live }}</ref> ২০২১ চনৰ মে' মাহত ইংলেণ্ড মহিলা ক্ৰিকেট দলৰ বিৰুদ্ধে একক খেলৰ বাবে ভাৰতৰ টেষ্ট দলত স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/articles/2021/news/154389/india-s-senior-women-squad-for-the-only-test-match-odi-t20i-series-against-england-announced |title=India's Senior Women squad for the only Test match, ODI & T20I series against England announced |work=Board of Control for Cricket in India |access-date=14 May 2021 |archive-date=9 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609190714/https://www.bcci.tv/articles/2021/news/154389/india-s-senior-women-squad-for-the-only-test-match-odi-t20i-series-against-england-announced |url-status=live }}</ref> ২০২১ চনৰ ১৬ জুনত শৰ্মাই ইংলেণ্ডৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতৰ হৈ টেষ্ট ক্ৰিকেটত খোজ থয়।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1260093.html |title=Only Test, Bristol, Jun 16 - 19 2021, India Women tour of England |work=ESPNcricinfo |access-date=16 June 2021}}</ref> [[File:2017 Women's Cricket World Cup IMG 2720 (35301480724).jpg|thumb|২০১৭ চনৰ মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ আইএমজি ২৭২০ (৩৫৩০১৪৮০৭২৪)]] ২০২১ চনৰ ডব্লিউ বি বি এলত ছিডনী থাণ্ডাৰৰ হৈ খেলে।<ref>{{Cite web|date=September 26, 2021|title=Smriti Mandhana, Deepti Sharma to play for Sydney Thunder in Women's Big Bash League|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/smriti-mandhana-deepti-sharma-to-play-for-sydney-thunder-in-womens-big-bash-league/articleshow/86525248.cms|access-date=2021-10-23|website=The Times of India|language=en|archive-date=23 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023052326/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/smriti-mandhana-deepti-sharma-to-play-for-sydney-thunder-in-womens-big-bash-league/articleshow/86525248.cms|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁ ২০২২ চনৰ নিউজিলেণ্ডত অনুষ্ঠিত হোৱা মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপৰ বাবে ভাৰতৰ দলত স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/womens-odi-world-cup-2022-renuka-singh-meghna-singh-yastika-bhatia-break-into-indias-world-cup-squad-1295643 |title=Renuka Singh, Meghna Singh, Yastika Bhatia break into India's World Cup squad |work=ESPNcricinfo |access-date=6 January 2022 |archive-date=6 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106081643/https://www.espncricinfo.com/story/womens-odi-world-cup-2022-renuka-singh-meghna-singh-yastika-bhatia-break-into-indias-world-cup-squad-1295643 |url-status=live }}</ref> ২০২২ চনৰ জুলাই মাহত ইংলেণ্ডৰ বাৰ্মিংহামত ২০২২ চনৰ কমনৱেলথ গেমছত ক্ৰিকেট প্ৰতিযোগিতাৰ বাবে ভাৰতৰ দলত স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555899/team-india-senior-women-squad-for-birmingham-2022-commonwealth-games-announced?type=Latest |title=Team India (Senior Women) squad for Birmingham 2022 Commonwealth Games announced |work=Board of Control for Cricket in India |access-date=11 July 2022 |archive-date=11 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711182402/https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555899/team-india-senior-women-squad-for-birmingham-2022-commonwealth-games-announced?type=Latest |url-status=live }}</ref> ২০২৩ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত মুম্বাইত অনুষ্ঠিত হোৱা মহিলা প্ৰিমিয়াৰ লীগ নিলামত শৰ্মাক ইউ পি ৱাৰিয়ৰ্জক ২.৬ কোটি টকাত বিক্ৰী কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=17 February 2003 |title=wpl-auction-2023-deepti-sharma-signed-up-warriorz-price-crore |work=The Hindu |editor-last=Tripathi |editor-first=Prabal |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/wpl-auction-2023-deepti-sharma-signed-up-warriorz-price-crore/article66503167.ece |access-date=17 February 2023}}</ref> ২০২৪ চনৰ ৮ মাৰ্চত তেওঁ ডব্লিউ পি এলত দিল্লী কেপিটেলছৰ বিৰুদ্ধে হেট্ৰিক কৰা প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয় বলাৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |title=Deepti Sharma becomes first Indian bowler to pick Hat-Trick in WPL |url=https://femalecricket.com/wpl-2024/38730-deepti-sharma-becomes-first-indian-bowler-to-pick-hat-trick-in-wpl.html |accessdate=10 March 2024 |work=Female Cricket |date=9 March 2024 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310042531/https://femalecricket.com/wpl-2024/38730-deepti-sharma-becomes-first-indian-bowler-to-pick-hat-trick-in-wpl.html |url-status=live }}</ref> পিছলৈ শৰ্মাই ২০২৪ চনৰ ডব্লিউ পি এলৰ ছিজনত সৰ্বাধিক মূল্যৱান খেলুৱৈ (এম ভি পি) বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-03-18 |title=WPL 2024 team of the tournament: Mandhana captain as RCB and Delhi Capitals players dominate |url=https://www.espn.co.uk/cricket/story/_/id/39759319/wpl-2024-team-tournament-mandhana-captain-rcb-delhi-capitals-players-dominate |access-date=2024-03-24 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> ২০২৪ চনৰ আইচিচি মহিলা টি-২০ বিশ্বকাপ<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |title=India's squad for the ICC Women's T20 World Cup 2024 announced |work=Board of Control for Cricket in India |access-date=3 October 2024 |archive-date=2 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240902170016/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |url-status=live |archivedate=2 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240902170016/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/jKTSq82Z |deadurl=yes }}</ref> আৰু ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত নিউজিলেণ্ডৰ বিৰুদ্ধে ঘৰুৱা এদিনীয়া শৃংখলাৰ বাবে তেওঁক ভাৰতৰ দলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/EEI1QDRi|title=India's Squad for IDFC First Bank ODI Series against New Zealand announced|publisher=BCCI|accessdate=9 November 2024|archive-date=26 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126233711/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/EEI1QDRi|url-status=live|archivedate=26 November 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241126233711/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/EEI1QDRi|deadurl=yes}}</ref> ২০২৫ চনৰ মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/cricket-womens-odi-world-cup-2025-squad-announcement-live-updates-bcci-womens-senior-team-selector-neetu-david-harmanpreet-kaur-press-conference-in-mumbai/liveblog/123376354.cms|title=Women's World Cup India Team Squad Live: No space for Shafali Verma as squad named for eight-team tournament|work= Times of India|access-date=19 August 2025}}</ref> আৰু বিশ্বকাপৰ পূৰ্বে অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বিৰুদ্ধে এদিনীয়া শৃংখলাৰ বাবে ভাৰতীয় দলত স্থান লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপত প্ৰতিযোগিতাৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়,<ref>{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2025-26-1478193/india-women-vs-south-africa-women-final-1490443/live-cricket-score</ref> আৰু ৯খন খেলত ২১৫ ৰান সংগ্ৰহ কৰি ২২টা উইকেট দখল কৰি একক বিশ্বকাপ সংস্কৰণত ২০০ ৰান আৰু ২০ উইকেটৰ ডাবল ৰেকৰ্ড কৰা প্ৰথমগৰাকী ক্ৰিকেটাৰ(পুৰুষ বা মহিলা) হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/deepti-sharma-women-odi-world-cup-2025-player-of-the-tournament-award-india-vs-south-africa-final/article70233552.ece</ref> <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-world-cup-2025/deepti-sharma-makes-history-achieves-record-no-man-or-woman-ever-has-in-world-cup-history/articleshow/125045076.cms</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:মহিলা খেলুৱৈ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মহিলা ক্ৰিকেটাৰ]] 0qj1td6q8nph5nday9qkdggcx6mi2zk 0 127391 625465 592062 2026-08-08T20:18:58Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625465 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = কুন্তলা কুমাৰী সাবত | image = Portrait of Kuntala Kumari Sabat.jpg | caption = | birth_date = {{birth date|1901|02|08|df=y}}<ref name="Pragativadi 2019">{{cite news |title=Naveen pays tribute to writer Kuntala Kumari Sabat on her birth anniversary |url=https://pragativadi.com/naveen-pays-tribute-to-writer-kuntala-kumari-sabat-on-her-birth-anniv/ |publisher=pragativadi.com |access-date=17 February 2020 |archive-date=13 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200413225908/https://pragativadi.com/naveen-pays-tribute-to-writer-kuntala-kumari-sabat-on-her-birth-anniv/ |url-status=dead }}</ref> | birth_place = জগদলপুৰ, বস্তৰ ৰাজ্য, মধ্য প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]] | death_date = {{death date and age|1938|08|23|1901|02|08|df=y}} | occupation = চিকিৎসক, [[কবি]] | language = [[ওড়িয়া]] | movement = | nationality = [[ভাৰতীয়]] | signature = Sign Kuntala kumari Sabat Odia writer.png }} '''কুন্তলা কুমাৰী সাবত''' (১৯০১–১৯৩৮) ঔপনিৱেশিক ভাৰতৰ সময়ত এগৰাকী [[ওড়িয়া কবিৰ তালিকা|ওড়িয়া কবি]]। ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সময়ত [[ওড়িশা]]ৰপৰা বিশিষ্টতা লাভ কৰা মহিলা কবিসকলৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম। বহুমুখী ব্যক্তিত্বৰ অধিকাৰী সাবত আছিল এগৰাকী চিকিৎসক, লেখিকা, কবি, সম্পাদিকা, জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ নেত্ৰী আৰু সমাজকৰ্মী।<ref name="OdishaSunTimes.com 2019">{{cite web | title=5 women freedom fighters of Odisha | website=Odisha Sun Times | date=2019-08-15 | url=https://sambadenglish.com/remembering-5-women-freedom-fighters-odisha/ | access-date=2020-02-12}}</ref> ১৯২৫ চনত তেওঁ উৎকল ভাৰতী সন্মানেৰে সন্মানিত হয়।<ref>{{cite journal |last=Choudhury |first=Dr. Janmejay |date=August 2010 |title=Kuntala Kumari Sabat : A True Patriotic Litterateur and Reflection of Her Literary Works on Gandhian Movement |url=https://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2010/August/engpdf/25-28.pdf |journal=Orissa Review |pages=25 }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯০০ চনৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰীত জগদলপুৰত (তেতিয়াৰ বস্তৰ স্বশাসিত ৰাজ্যত) তেওঁ জন্মগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.123orissa.com/person/person.asp?sno=23&cat=a |title=KUNTALA KUMARI SABAT |access-date=17 February 2020 |archive-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112193030/http://123orissa.com/person/person.asp?sno=23&cat=a |url-status=dead |archivedate=12 November 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161112193030/http://123orissa.com/person/person.asp?sno=23&cat=a |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ ডেনিয়েল সাবত চিকিৎসক আছিল। মাতৃৰ নাম আছিল মোনিকা সাবত। তেওঁৰ মাতৃ হাতীৰাজ ডাণ্ডামুকুন্দাপু (বৰ্তমান পুৰী জিলা)ত এটা ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত জন্ম হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://odisha.360.batoi.com/infopedia/odia-personalities/kuntala-kumari-sabat/ |title=Kuntala Kumari Sabat |work=odisha.360.batoi.com |quote=Her grandfather was from a Brahmin family of Danda Mukundpur a village of Puri district |access-date=15 November 2012 |archivedate=17 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217055554/https://odisha.360.batoi.com/infopedia/odia-personalities/kuntala-kumari-sabat/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ জন্মৰ আগতে পিতৃ বস্তাৰত স্থায়ী বাসিন্দা হয় আৰু খ্ৰীষ্টান ধৰ্মলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়। অতি কম সময়তে তেওঁ দেউতাকৰ সৈতে বৰ্মালৈ গৈ বাস কৰে আৰু শৈশৱৰ বহুদিন বৰ্মাত অতিবাহিত কৰে। পিছত পিতৃ দ্বিতীয়বাৰ বিবাহ কৰিলে, ফলস্বৰূপে কুন্তলা মাতৃৰ সৈতে ওড়িশালৈ ঘূৰি আহে। ওড়িশালৈ উভতি অহাৰ পাছত তেওঁলোকে খোৰ্ধাত থিতাপি লৈছিল। তেতিয়া মহিলাসকলৰ শিক্ষাৰ প্ৰায় সম্পূৰ্ণ অভাৱ থাকিলেও, মাতৃৰ অধ্যৱসায়ই কুন্তলাক ভাল শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ পাই দিবলৈ সক্ষম হয়। তেওঁ ৰেভেন্স’ শ্বা গাৰ্লছ হাইস্কুলত শিক্ষা লাভ কৰি আগলৈ কটকৰ অ’ৰিছা মেডিকেল স্কুল (বৰ্তমান শ্ৰীৰাম চন্দ্ৰ ভঞ্জ মেডিকেল কলেজ আৰু হাস্পতাল)ত চিকিৎসা অধ্যয়ন অব্যাহত ৰাখে। ১৯২১ চনত তেওঁ L.M.P. (Licentiate Medical Practitioners) ডিগ্ৰী স্বৰ্ণপদকেৰে লাভ কৰে। তেওঁ ওডিয়া, হিন্দী, বাংলা, ইংৰাজী আৰু বাৰ্মীজ ভাষাত পাৰদৰ্শী আছিল। তেওঁৰ এজন পুত্ৰ আছিল—জগমোহন দাস। তেওঁৰ নাতি ৰুদ্ৰমোহন দাস আৰু নাতিনী দুজনী—সুভময়ী সুবশ্ৰী দাস আৰু দেৱশ্ৰী দাস। <ref name="Lal Kumar Indian Institute of Advanced Study 2002 p. ">{{cite book | last1=Lal | first1=M. | last2=Kumar | first2=S.P. | author3=Indian Institute of Advanced Study | title=Women's studies in India: contours of change | publisher=Indian Institute of Advanced Study | issue=v. 2001 | year=2002 | isbn=978-81-7986-016-8 | url=https://books.google.com/books?id=YEMpAAAAYAAJ | access-date=2020-02-17}}</ref> == পেছাদাৰী জীৱন == চিকিৎসক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁ ড° কৈলাস চন্দ্ৰ ৰাৱৰ অভিভাৱকত্বত চিকিৎসাৰ সৈতে সংযুক্ত হয়। ১৯২১ চনৰপৰা ১৯২৮ চনলৈ তেওঁ চিকিৎসা প্ৰৱেশত সক্ৰিয়ভাৱে কাৰ্যৰত আছিল। তাৰ পাছত তেওঁ কটকত নিজৰ স্বাধীন চিকিৎসা প্ৰৱৰ্তন আৰম্ভ কৰে। ১৯২৫ চনত তেওঁ কটকতেই ৰেড ক্ৰছ ছ’চাইটিৰ মাতৃ-কল্যাণ কেন্দ্ৰ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="Singh 2001 p. ">{{cite book | last=Singh | first=N.K. | title=Encyclopaedia of women biography: India, Pakistan, Bangladesh | publisher=A.P.H. Pub. Corp. | issue=v. 3 | year=2001 | isbn=978-81-7648-261-5 | url=https://books.google.com/books?id=wZMrAQAAIAAJ | access-date=2020-02-14}}</ref> ১৯২৮ চনত তেওঁ [[নতুন দিল্লী]]লৈ স্থানান্তৰিত হয়। সেই বছৰে তেওঁৰ উপদেষ্টা কৃষ্ণ প্ৰসাদ ব্ৰহ্মচাৰীক সৈতে বিবাহ পাশত আবদ্ধ হয়।<ref name="Mohanty 2005 p. 130">{{cite book | last=Mohanty | first=S. | title=Early Women's Writings in Orissa, 1898-1950: A Lost Tradition | publisher=SAGE Publications | year=2005 | isbn=978-0-7619-3308-3 | url=https://books.google.com/books?id=WAicQsB1jkgC&pg=PA130 | page=130 | access-date=2020-03-05}}</ref> == সামাজিক জীৱন == তেওঁ জাতিগত বৈষম্য দূৰীকৰণৰ বাবে সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰিছিল। তেওঁ শিশুবিবাহ, মহিলাৰ ওপৰত হোৱা বৈষম্য আৰু পৰ্দা প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে লিখিছিল। লগতে বিধৱা-বিবাহ, মহিলাৰ মুক্তি আৰু সমাজ-সংস্কাৰ আন্দোলনত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল। ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত ওড়িশাৰপৰা অংশগ্ৰহণ কৰা প্ৰধান ব্যক্তিত্বসকলৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম আছিল।<ref name="Orissa (India). Home Department Orissa 1998 p.12-17-18 ">{{cite book | author=Orissa (India). Home Department | last2=Orissa | first2=India. Home Dept | title=Orissa Review | publisher=Home Department, Government of Orissa | issue=v. 55, nos. 1–5 | year=1998 | url=https://books.google.com/books?id=glhQAQAAMAAJ | language=en | pages=12, 17–18 | access-date=2020-02-17}}</ref><ref>{{cite web |url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2010/August/engpdf/25-28.pdf |title=Kuntala Kumari Sabat : A True Patriotic Litterateur and Reflection of Her Literary Works on Gandhian Movement |first=Janmejay |last=Choudhury |work=Orissa Review }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="OrissaSpider.com 2011">{{cite web | title=Nightingale or BulBul of Orissa Kuntala Kumari Sabat | website=Orissa Spider | date=2011-11-22 | url=http://www.orissaspider.com/resources/3427-BulBul-of-Orissa-Kuntala-Kumari-Sabat.aspx | access-date=2020-02-14 | archive-date=17 February 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200217055544/http://www.orissaspider.com/resources/3427-BulBul-of-Orissa-Kuntala-Kumari-Sabat.aspx | url-status=usurped | archivedate=2020-02-17 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217055544/http://www.orissaspider.com/resources/3427-BulBul-of-Orissa-Kuntala-Kumari-Sabat.aspx | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ মূলতঃ ওডিয়া ভাষাত লিখিছিল, যদিও হিন্দীতো কিছু শৈলী-নিবন্ধ আৰু কবিতা ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ মহাবীৰ, জীৱন, নাৰী ভাৰতী আদি বিভিন্ন সাময়িকীৰ সম্পাদিকা আছিল। তেওঁক বেনাৰাছ হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয় আৰু এলাহাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দীক্ষান্ত সমাৰোহত বক্তৃতাৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল। ওডিয়া ভাষাৰ উন্নয়নৰ উদ্দেশ্যে তেওঁ ‘ভাৰতি তাপোভন সংঘ’ নামৰ এটা সংগঠন স্থাপন কৰিছিল। কুন্তলা কুমাৰীৰ সাহিত্যকৃতি আৰু জনজীৱনত তেওঁৰ ভূমিকা বহুক্ষেত্ৰে [[সৰোজিনী নাইডু]]ৰ সৈতে তুলনীয় বুলি মন্তব্য কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url= http://www.odiya.org/personality/perslink/kksabat.html |title=Kuntala Kumari Sabat |work=odiya.org|quote=Kuntala Kumari's literary gifts and role in the public life of her time are comparable to those of Sarojini Naidu |access-date=15 November 2012}}</ref> ==মৃত্যু== ১৯৩৮ চনৰ ২৩ আগষ্টত ৩৭ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ==সাহিত্যকৰ্ম== ===কাব্য সংকলন=== * অঞ্জলি (১৯২২)<ref name="Das 2005 p. 565">{{cite book | last=Das | first=S.K. | title=History of Indian Literature: 1911-1956, struggle for freedom : triumph and tragedy | publisher=Sahitya Akademi | series=A History of Indian Literature 1911-1956 | year=2005 | isbn=978-81-7201-798-9 | url=https://books.google.com/books?id=sqBjpV9OzcsC&pg=PA565 | page=565 | access-date=2020-02-17}}</ref> * উচ্ছ্বাস (১৯২৪) * অৰ্চনা (১৯২৭)<ref name="Lal Kumar Indian Institute of Advanced Study 2002 p.184 "/> * স্ফুলিঙ্গ (১৯২৯)<ref name="Lal Kumar Indian Institute of Advanced Study 2002 p.184 ">{{cite book | last1=Lal | first1=M. | last2=Kumar | first2=S.P. | author3=Indian Institute of Advanced Study | title=Women's studies in India: contours of change | publisher=Indian Institute of Advanced Study | issue=v. 2001 | year=2002 | url=https://books.google.com/books?id=YEMpAAAAYAAJ | page=184 | isbn=978-81-7986-016-8 | access-date=2020-02-17}}</ref> * আহ্বান (১৯৩০) * আজি বাপা তোতে কহিবি কথাটি * প্ৰেম চিন্তামণি (১৯৩০)<ref name="Lal Kumar Indian Institute of Advanced Study 2002 p.184 "/><ref name="Das 2005 p. 640">{{cite book | last=Das | first=S.K. | title=History of Indian Literature: 1911-1956, struggle for freedom : triumph and tragedy | publisher=Sahitya Akademi | series=A History of Indian Literature 1911-1956 | year=2005 | isbn=978-81-7201-798-9 | url=https://books.google.com/books?id=sqBjpV9OzcsC&pg=PA640 | page=640 | access-date=2020-02-17}}</ref> * ওড়িয়াংক কান্দণা (১৯৩৬) * গড়জাত কৃষক (১৯৩৭) * বৰমালা * শেফালি প্ৰতি * তাৰা প্ৰতি (কবিৰ প্ৰথম কবিতা) * কোটিকোটি কণ্ঠে আজি * অবহেল়িত দেশ * পূজা * অভিশপ্তৰ অভিমান * মণিকাঞ্চন (অসম্পূৰ্ণ্ণ কাব্য) (জীৱনৰ আদি কালত ৰচিত) (সাবিত্ৰী ও সত্যবান উপাখ্যান) * বনফুল উদ্যানকুসুম ===উপন্যাস=== * ভ্ৰান্তি<ref name="Das 2005 p. 576">{{cite book | last=Das | first=S.K. | title=History of Indian Literature: 1911-1956, struggle for freedom : triumph and tragedy | publisher=Sahitya Akademi | series=A History of Indian Literature 1911-1956 | year=2005 | isbn=978-81-7201-798-9 | url=https://books.google.com/books?id=sqBjpV9OzcsC&pg=PA576 | page=576 | access-date=2020-02-17}}</ref> * নৱতুণ্ডী * কালীবোহূ<ref name="Das 2005 p. 594">{{cite book | last=Das | first=S.K. | title=History of Indian Literature: 1911-1956, struggle for freedom : triumph and tragedy | publisher=Sahitya Akademi | series=A History of Indian Literature 1911-1956 | year=2005 | isbn=978-81-7201-798-9 | url=https://books.google.com/books?id=sqBjpV9OzcsC&pg=PA594 | page=594 | access-date=2020-02-17}}</ref> * ৰঘু অৰক্ষিত * পৰশমণি * চিত্ৰপট ==সন্মান আৰু বঁটা== *উৎকল ভাৰতী উপাধি (পুৰী মুক্তিমণ্ডপ পণ্ডিতসভা)<ref>{{cite web |title=ওড়িশাৰ প্ৰথম মহিলা ডাক্তৰ|url=https://www.dharitri.com/e-Paper/Bhubaneswar/110717/p16.htm |publisher=ধৰিত্ৰী |accessdate=৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২|page=১৬ |date=১১ জুলাই ২০১৭}}</ref> *ভাৰতী ভূষণ (অখিল ভাৰতীয় আৰ্য সমাজ) ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ওড়িয়া কবি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মহিলা কবি]] 4erru74l7fjw8fmhz13d32h83vj0p2k 0 127542 625407 560153 2026-08-08T17:27:05Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625407 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = এণ্টিছাৰ আল-হাম্মাদি | image = Intisar al-Hammadi, CuteWear - Apr 16, 2021.jpg | native_name = إنتصار الحمادي | birth_date = {{Birth date and age|2001|1|25|df=y}} | birth_place = টাইজ গভৰ্ণৰেট | nationality = য়েমেনী }} '''এণ্টিছাৰ আল-হাম্মাদি''' ([[আৰবী]]: إنتصار الحمادي) (জন্ম ২৫ জানুৱাৰী ২০০১) এগৰাকী [[য়েমেন|য়েমেনী]] অভিনেত্ৰী আৰু মডেল। == ব্যক্তিগত জীৱন == এণ্টিছাৰ ২০০১ চনৰ ২৫ জানুৱাৰীত টাইজ গভৰ্ণৰেটত জন্মগ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ পিতা য়েমেনী আৰু মাতা ইথিয়'পিয়ান।<ref name="Ref1"/> <ref name="Ref2"/> পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ পৰিয়ালসহ ছানালৈ স্থানান্তৰিত হয়। পৰিয়ালে স্থানীয়ভাৱে এখন সৰু দোকান চলায়, য’ত তাইৰ মাতৃয়ে প্ৰস্তুত কৰা লাহোহ বিক্ৰী কৰা হয়। আল-হাম্মাদীয়ে সেই দোকানখনত সহায়ক হিচাপে কাম কৰিছিল। মহিলাৰ বিষয়ত ৰক্ষণশীল মানসিকতাৰ সমাজত ডাঙৰ হওয়া সত্ত্বেও মডেল হোৱাৰ উচ্চাকাংক্ষাই তেওঁক দোকানৰ কামত সহায় কৰি তেওঁৰ লক্ষ্যৰ দিশলৈ আগুৱাই নিয়াইছিল।<ref name="TheNewArab"/> ২০১৭ চনত তেওঁ মডেলিং ক্ষেত্ৰত নিজৰ পেচাগত জীৱন আৰম্ভ কৰি প্ৰসাধনী আৰু চুলিৰ যত্ন লোৱা স্থানীয় কোম্পানিসমূহৰ ছপা আৰু অনলাইন বিজ্ঞাপনত অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০২০ চনত তেওঁ টেলিভিছন নাট্যজগতলৈ প্ৰৱেশ কৰে আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে দুটা স্থানীয় টিভি নাটকধাৰাবাহিক — ''ছাদ আল-ঘৰীব'' আৰু ''ঘুৰবাত আল-বুন''-ত অভিনয় কৰে। == আটক == ২০২১ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত এণ্টিছাৰক হাউথীয়ে ছানাত আটক কৰে আৰু আঠ মাহ পিছত হাউথী পৰিচালিত আদালতে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে পাঁচ বছৰৰ কাৰাদণ্ড ঘোষণা কৰে।<ref name="Ref4"/> <ref name="Ref5"/> হাউথীয়ে তেওঁৰ ওপৰত ‘‘বেশ্যাবৃত্তি আৰু ড্ৰাগ্ছ সেৱন’’ৰ অভিযোগ তোলে, যদিও এণ্টিছাৰ আৰু তেওঁৰ অধিবক্তাই এই সকলো অভিযোগ অস্বীকাৰ কৰে।<ref name="Ref6"/> হিউমেন ৰাইটছ ৱাচে জানিবলৈ দিয়ে যে হাউথীয়ে এণ্টিছাৰৰ বিৰুদ্ধে অন্যায় বিচাৰ চলাইছিল আৰু তেওঁৰ গোচৰটো অনিয়ম, শাৰীৰিক–মানসিক নিৰ্যাতন আদি সমস্যাৰে ভৰা আছিল।<ref name="Ref7"/> ২০২১ চনৰ জুলাই মাহত জেলৰ ভিতৰত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা চলোৱাৰ পাছত তেওঁক তৎক্ষণাত চিকিৎসালয়লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name="Ref8"/> এম্নেষ্টী ইণ্টাৰনেচনেলৰ তথ্য অনুসাৰে, আল-হাম্মাদিক “চকুত বান্ধি থৈ জেৰা কৰা হৈছিল, শাৰীৰিক আৰু মৌখিকভাৱে নিৰ্যাতন চলোৱা হৈছিল আৰু বৰ্ণবাদী অপমানৰ লক্ষ্যবস্তু কৰা হৈছিল।” এণ্টিছাৰৰ ১২বছৰীয়া ভাতৃ নাছৰে ''দ্য নিউ আৰব''ৰ সৈতে হোৱা এখন সাক্ষাৎকাৰত কয় যে তেওঁলোকে প্ৰথমতে এণ্টিছাৰক আটক কৰাৰ বিষয়ে একো নহয় জানিছিল। সংবাদ মাধ্যমৰ জৰিয়তেই বিষয়টো তেওঁলোকৰ গমত আহে। নাছৰে লগতে উল্লেখ কৰে যে এই খবৰ পোৱাৰ পিছতে তেওঁলোকৰ মাতৃৰ স্বাস্থ্য বেয়া হৈ পৰে, কিয়নো তেওঁ ইতিমধ্যেই হৃদযন্ত্ৰ–সম্পৰ্কীয় ৰোগত ভুগি আছিল।<ref name="TheNewArab"/> ২০২৫ চনৰ ২৫ অক্টোবৰত হাউথীয়ে তেওঁক কাৰাগাৰৰপৰা মুক্তি দিয়ে।<ref name="Ref9"/> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|refs= <ref name="Ref1">{{Cite web |title=من هي الفنانة إنتصار الحمادي – المحيط |url=https://www.almuheet.net/post/446028 |access-date=1 November 2022 |website=www.almuheet.net |language=ar}}</ref> <ref name="Ref2">{{Cite web |last=سالم |first=احمد |date=30 July 2022 |title=انتصار الحمادي من هي وماهي قضية إنتصار الحمادي وكم عمرها اعتقال 2022 وفاة انتصار الحمادي |url=https://www.alyemenalghad.com/intisar-aalhamaadi-death/ |access-date=1 November 2022 |website=اليمن الغد |language=ar |archivedate=1 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221101011226/https://www.alyemenalghad.com/intisar-aalhamaadi-death/ |deadurl=yes }}</ref> <ref name="TheNewArab">{{Cite web |last=Shaker |first=Naseh |title=Model Entisar Al-Hammadi detained by Houthis 'for challenging the social norms of Yemen’s society' |url=https://www.newarab.com/features/entisar-al-hammadi-punished-challenging-social-norms |publisher=The New Arab |date=24 June 2021 |access-date=9 January 2025 |archivedate=9 January 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250109121435/https://www.newarab.com/features/entisar-al-hammadi-punished-challenging-social-norms |deadurl=yes }}</ref> <ref name="Ref4">{{Cite web |last=Mahmood |first=Ali |date=8 November 2021 |title=Yemeni model Entisar Al Hammadi sentenced to five years in prison by Houthi court |url=https://www.thenationalnews.com/gulf-news/2021/11/08/yemeni-model-entisar-al-hammadi-sentenced-to-five-years-in-prison-by-houthi-court/ |access-date=1 November 2022 |website=The National |language=en}}</ref> <ref name="Ref5">{{Cite web |date=23 July 2022 |title=Yemeni model Entisar al-Hammadi moved to solitary confinement in Houthi prison |url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2022/07/23/Yemeni-model-Entisar-al-Hammadi-moved-to-solitary-confinement-in-Houthi-prison |access-date=1 November 2022 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref> <ref name="Ref6">{{Cite web |title=Houthis sentence Yemeni model Entisar al-Hammadi to five years in prison |url=http://www.middleeasteye.net/news/yemen-houthis-sentence-popular-model-five-years-prison |access-date=1 November 2022 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> <ref name="Ref7">{{Cite web |date=30 June 2021 |title=Yemen: Houthis Subject Model to Unfair Trial |url=https://www.hrw.org/news/2021/06/30/yemen-houthis-subject-model-unfair-trial |access-date=1 November 2022 |website=Human Rights Watch |language=en}}</ref> <ref name="Ref8">{{Cite web |title=Entisar al-Hammadi: Jailed Yemeni model reportedly attempts suicide |url=http://www.middleeasteye.net/news/yemen-entisar-hammadi-model-attempt-suicide-sanaa |access-date=1 November 2022 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> <ref name="Ref9">{{Cite web |date=2025-10-26 |title=Houthis release Yemeni actor after she spent nearly 5 years in prison |url=https://apnews.com/article/yemen-houthis-women-crackdown-actor-intisar-alhammadi-974be49df97f02be09afd6c9499ab892 |access-date=2025-10-26 |website=AP News |language=en}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:মডেল]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:য়েমেনৰ ব্যক্তি]] 5x3xijvzsu8zf9mx3vgkvsqm20q5msr 0 127605 625427 601132 2026-08-08T18:18:33Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625427 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ডা° ওম প্ৰকাশ আগৰৱালা | image = | imagesize = | caption = | birth_date = {{birth date|df=y|1931|10|22}} | birth_place = ভাৰত | death_date = {{death date and age|df=y|2021|08|15|1931|10|22}} | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = ডা° অ’ পি আগৰৱালা | occupation = সংৰক্ষণবাদী | yearsactive = | known for = কলা সংৰক্ষণ, স্থাপত্য ঐতিহ্য সংৰক্ষণ | spouse = {{marriage|উষা আগৰৱাল|1955}} | children = ২ | family = অজয় আগৰৱালা (পুত্ৰ)<br>পুনম আগৰৱালা (কন্যা) | website = | awards = [[পদ্মশ্ৰী ]]<br>আন্তৰ্জাতিক সংগ্ৰহালয় পৰিষদ বঁটা<br>আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাংস্কৃতিক সম্পত্তিৰ অধ্যয়ন আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কেন্দ্ৰ ( ICCROM ) বঁটা }} '''ওম প্ৰকাশ আগৰৱাল''' ({{lang-en|Om Prakash Agrawal}} ২২ অক্টোবৰ ১৯৩১ – ১৫ আগষ্ট ২০২১) এজন ভাৰতীয় সংৰক্ষণবিদ আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য আৰু সংৰক্ষণৰ সৈতে জড়িত কেইবাটাও সংস্থা যেনে ইণ্ডিয়ান নেচনেল ট্ৰাষ্ট ফৰ আৰ্ট এণ্ড কালচাৰেল হেৰিটেজ (INTACH),<ref name="Intach">{{cite web | url=http://www.intach.org/people-fmembers.php | title=Intach | publisher=v | date=2015 | accessdate=11 March 2015 | archivedate=15 July 2020 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20200715013234/http://www.intach.org/people-fmembers.php | deadurl=yes }}</ref> ইণ্ডিয়ান কাউন্সিল অৱ কনজাৰ্ভেচন ইনষ্টিটিউট (ICCI) আৰু নেচনেল ৰিচাৰ্চ লেবৰেটৰী ফৰ দ্য কনজাৰ্ভেচন অৱ কালচাৰেল প্ৰপাৰ্টি (NRLC) আদিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য আছিল। তেওঁ ইনটাচ ইণ্ডিয়ান কনজাৰ্ভেচন ইনষ্টিটিউটৰ সঞ্চালক প্ৰধান আৰু আইচিচিআই আৰু এনআৰএলচিৰ সঞ্চালক প্ৰধান আছিল।<ref name="Don Head">{{cite web | url=http://www.donhead.com/journal_architectural_conservation/jac_8_3.htm | title=Don Head | publisher=Don Head | date=2015 | accessdate=11 March 2015 | archivedate=23 September 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923215902/http://www.donhead.com/journal_architectural_conservation/jac_8_3.htm | deadurl=yes }}</ref> ভাৰত চৰকাৰে ২০১১ চনত তেওঁক সন্মান জনাই সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ বাবে চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ ভাৰতীয় অসামৰিক বঁটা পদ্মশ্ৰী বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="Padma Shri">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Shri | publisher=Padma Shri | date=2015 | accessdate=11 November 2014 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead | archivedate=15 October 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | deadurl=yes }}</ref> ==জীৱনী== ১৯৩১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা ওম প্ৰকাশ আগৰৱালে ৰসায়ন বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী (এম এছ চি) লাভ কৰিছিল।<ref name="Don Head" /> ১৯৭৬ চনত লক্ষ্ণৌৰ নেচনেল ৰিচাৰ্চ লেবৰেটৰী ফৰ কনজাৰ্ভেচন অৱ কালচাৰেল প্ৰপাৰ্টি (NRLC)ৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল<ref name="NRLC">{{cite web | url=http://www.nrlc.gov.in/english/index.htm | title=NRLC | publisher=NRLC | date=2015 | accessdate=11 March 2015 | archive-date=11 February 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150211042017/http://www.nrlc.gov.in/english/index.htm | url-status=dead | archivedate=11 February 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150211042017/http://www.nrlc.gov.in/english/index.htm | deadurl=yes }}</ref> আৰু ১৯৮৫ চনলৈকে ইয়াৰ সঞ্চালক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তাত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ পুপুল জয়কাৰৰ নেতৃত্বৰ এটা গোটত যোগদান কৰে আৰু ১৯৮৪ চনত ইণ্ডিয়ান নেচনেল ট্ৰাষ্ট ফৰ আৰ্ট এণ্ড কালচাৰেল হেৰিটেজ (INTACH) প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref name="Intach" /> জানিব পৰা মতে ১৯৮৫ চনত নেশ্যনেল মিছন ফৰ মেনুস্ক্ৰিপ্টছৰ আঁত ধৰি ইণ্ডিয়ান কনজাৰ্ভেশ্যন ইনষ্টিটিউটক ইণ্টাচ ইউনিট হিচাপে গঠন কৰাত আগৰৱালে ভূমিকা লৈছিল আৰু এন আৰ এল চিৰপৰা অৱসৰ লোৱাৰ পাছত প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সঞ্চালক প্ৰধান হিচাপে যোগদান কৰে, যিটো পদ তেওঁ মৃত্যুলৈকে‍ আছিল।<ref name="Cultural Heritage Connections">{{cite web | url=http://www.culturalheritageconnections.org/wiki/Indian_Council_of_Conservation_Institute | title=Cultural Heritage Connections | publisher=Cultural Heritage Connections | date=2015 | accessdate=11 March 2015}}</ref> তেওঁ ইণ্ডিয়ান কাউন্সিল অৱ কনজাৰ্ভেচন ইনষ্টিটিউটৰ (আইচিচিআই)ৰ প্ৰাক্তন সঞ্চালক প্ৰধান আৰু আন্তৰ্জাতিক সাংস্কৃতিক সম্পত্তিৰ জৈৱ-অৱক্ষয় পৰিষদৰ (আইচিবিচিপি) সভাপতি আছিল।<ref name="ICBCP">{{cite web | url=http://www.icbcp.in/Executivecommittee.aspx | title=ICBCP | publisher=ICBCP | date=2015 | accessdate=11 March 2015 | archivedate=15 February 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150215202325/http://icbcp.in/Executivecommittee.aspx | deadurl=yes }}</ref> তেওঁ মিউজিয়াম এছ'চিয়েচন অৱ ইণ্ডিয়া<ref name="Museum Association of India">{{cite web | url=http://museumsai.com/ | title=Museum Association of India | publisher=Museum Association of India | date=2015 | accessdate=11 March 2015}}</ref>আৰু ইণ্ডিয়ান এছ'চিয়েচন ফৰ দ্য ষ্টাডি অৱ কনজাৰ্ভেচন অৱ কালচাৰেল প্ৰপাৰ্টিৰ প্ৰাক্তন সভাপতি।<ref name="Indian Association for the Study of Conservation of Cultural Property">{{cite web | url=http://www.iascheritage.com/ | title=Indian Association for the Study of Conservation of Cultural Property | publisher=Indian Association for the Study of Conservation of Cultural Property | date=2015 | accessdate=11 March 2015}}</ref> আগৰৱাল ইণ্ডিয়ান এছ'চিয়েচন ফৰ দ্য ষ্টাডি অৱ কনজাৰ্ভেচন অৱ কালচাৰেল প্ৰপাৰ্টি (এফআইএএছচি) আৰু ইণ্টাৰনেশ্যনেল ইনষ্টিটিউট অৱ কনজাৰ্ভেচন (এফআইআইচি)ৰ সন্মানীয় ফেলো আছিল।<ref name="Don Head" /> ইউনেস্কো, ইণ্টাৰনেশ্যনেল চেণ্টাৰ ফৰ দ্য ষ্টাডি অৱ দ্য প্ৰিজাৰ্ভেচন এণ্ড ৰিষ্ট’ৰেচন অৱ কালচাৰেল প্ৰপাৰ্টি (আইচিচিআৰএম), ইণ্টাৰনেশ্যনেল কাউন্সিল অৱ মিউজিয়ামছ (আইচিঅ’এম), আৰু চাউথইষ্ট এছিয়ান ৰিজিঅ’নেল চেণ্টাৰ ফৰ আৰ্কিঅ’লজি এণ্ড ফাইন আৰ্টছ (এছপিএএফএ) আদি কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাৰ পৰামৰ্শদাতা হিচাপে আৰু নেশ্যনেল ৰিচাৰ্চ লেবৰেটৰী ফৰ দ্য কনজাৰ্ভেচন অৱ কালচাৰেল প্ৰপাৰ্টি (এনআৰএলচি)ৰ ব’ৰ্ডৰ সদস্য হিচাপেও কাম কৰিছিল। তেওঁ ২০০ৰো অধিক প্ৰবন্ধৰ লেখক<ref name="ISBNS Profile">{{cite web | url=http://www.isbns.gd/author/Om_Prakash_Agrawal | title=ISBNS Profile | publisher=ISBNS Profile | date=2015 | accessdate=11 March 2015 }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> আৰু লেখক হিচাপে বা সম্পাদক হিচাপে ৩৭খন গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="Recent Trends in Conservation of Art Heritage">{{cite book | url=http://www.isbns.gd/isbn/9788173200236 | title=Recent Trends in Conservation of Art Heritage | publisher=Abe Books | author=Om Prakash Agrawal, Shashi Dhawan | isbn=9788173200236 | archive-date=2 April 2015 | access-date=11 March 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150402133050/http://www.isbns.gd/isbn/9788173200236 | url-status=dead | archivedate=2 April 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402133050/http://www.isbns.gd/isbn/9788173200236 }}</ref><ref name="Materials and Techniques of Ancient Wall Paintings of Sri Lanka">{{cite book | url=http://www.isbns.gd/isbn/9788175741287 | title=Materials and Techniques of Ancient Wall Paintings of Sri Lanka | publisher=Sandeep Prakashan | author=Om Prakash Agrawal, Nanda Amara Wickramasinghe | year=2003 | pages=175 | isbn=9788175741287 | archive-date=2 April 2015 | access-date=11 March 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150402141930/http://www.isbns.gd/isbn/9788175741287 | url-status=dead | archivedate=2 April 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402141930/http://www.isbns.gd/isbn/9788175741287 }}</ref><ref name="The Examination and Conversation of Wall Paintings">{{cite book | url=http://www.isbns.gd/isbn/9788175740976 | title=The Examination and Conversation of Wall Paintings | publisher=Sandeep Prakashan | author=Om Prakash Agrawal, Rashmi Pathak | year=2002 | pages=245 | isbn=9788175740976 | archive-date=2 April 2015 | access-date=11 March 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150402161532/http://www.isbns.gd/isbn/9788175740976 | url-status=dead | archivedate=2 April 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402161532/http://www.isbns.gd/isbn/9788175740976 }}</ref><ref name="Conservation of Books, Manuscripts, and Paper Documents ">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=n9HiHAAACAAJ | title=Conservation of Books, Manuscripts, and Paper Documents | publisher=Indian National Trust for Art and Cultural Heritage | author=Mandana Barkeshli, Om Prakash Agrawal | year=1997 | pages=312}}</ref> ডিলিট (অনৰিছ কাউছা) ডিগ্ৰীধাৰী আগৰৱালে ১৯৯০ চনত আইচিঅ'এম বঁটা আৰু ১৯৯৩ চনত আইচিচিআৰএম বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref name="Don Head" /><ref name="ICCROM Award">{{cite web | url=http://www.iccrom.org/about/iccrom-award/ | title=ICCROM Award | publisher=International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property | date=2015 | accessdate=11 March 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161018150647/http://www.iccrom.org/about/iccrom-award/ | archive-date=18 October 2016 | url-status=dead }}</ref> ২০১১ চনত পদ্মশ্ৰী অসামৰিক বঁটাৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক গণৰাজ্য দিৱসৰ সন্মান তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref name="Padma Shri" /> ১৯৯১ চনৰপৰা ইনটাচ ইণ্ডিয়ান কনজাৰ্ভেচন ইনষ্টিটিউটৰ কাৰ্যসূচীৰ পৰিচালক উষা আগৰৱালৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ পাশত আবদ্ধ হয়।<ref name="Cultural Heritage Connections" /> ২০২১ চনৰ ১৫ আগষ্টত ৮৯ বছৰ বয়সত ওম প্ৰকাশ আগৰৱালৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite web |title=Dr. Om Prakash Agrawal (1931–2021) |url=https://www.iccrom.org/news/dr-om-prakash-agrawal-1931–2021 |website=ICCROM |access-date=19 December 2023}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] 62x5zrddvdfs4cjuwdea92ihep7o3ku 0 128999 625492 624198 2026-08-09T04:12:22Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 12 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625492 wikitext text/x-wiki {{Under construction}} {{multiple image |width = 300 | direction = vertical |image1 = Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg |alt1 = The global map shows sea temperature rises of 0.5 to 1 degree Celsius; land temperature rises of 1 to 2 degrees Celsius; and Arctic temperature rises of up to 4 degrees Celsius. |caption1=বিগত ৫০ বছৰত পৃষ্ঠৰ বায়ুৰ উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন।<ref>{{Cite web |title=GISS Surface Temperature Analysis (v4) |url=https://data.giss.nasa.gov/gistemp/maps/ |access-date=12 January 2024 |website=NASA}}</ref> উত্তৰ মেৰু অঞ্চলত আটাইতকৈ বেছি উষ্ণতা বৃদ্ধি পাইছে আৰু সাধাৰণতে স্থলভাগৰ উষ্ণতা সাগৰৰ পৃষ্ঠৰ উষ্ণতাতকৈ অধিক বৃদ্ধি পাইছে। |image2 = Global Temperature And Forces With Fahrenheit.svg |alt2 = Timeseries of global warming from 1880 to 2020 compared to simulated temperatures given only natural forcing. The first shows a positive trend since around 1950 and the second stays relatively flat. |caption2 = ঔদ্যোগিক বিপ্লৱৰ পিছত পৃথিৱীৰ গড় পৃষ্ঠ বায়ুৰ উষ্ণতা প্ৰায় ১.৫ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (প্ৰায় ২.৫ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট) বৃদ্ধি পাইছে। প্ৰাকৃতিক শক্তিয়ে কিছু পৰিৱৰ্তনশীলতা সৃষ্টি কৰে যদিও ২০ বছৰৰ গড়ে মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ প্ৰগতিশীল প্ৰভাৱ দেখুৱাইছে।<ref>{{harvnb|IPCC AR6 WG1 Summary for Policymakers|2021|loc=SPM-7}}</ref> }} <!--Please do not change the content in the lead section without first proposing the change on the talk page, and please limit overall length to under 500 words.--> বৰ্তমান সময়ত '''জলবায়ু পৰিৱৰ্তন''' ({{Lang-en|Climate change}})ৰ ভিতৰত '''গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি''' ({{Lang-en|Global warming}})—গোলকীয় গড় উষ্ণতা ক্ৰমাগত বৃদ্ধি—আৰু পৃথিৱীৰ জলবায়ু তন্ত্ৰত ইয়াৰ বহল প্ৰভাৱ দুয়োটাই অন্তৰ্ভুক্ত। বহল অৰ্থত জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ভিতৰত পৃথিৱীৰ [[জলবায়ু]]ৰ পূৰ্বৰ দীৰ্ঘম্যাদী পৰিৱৰ্তনসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত। আধুনিক যুগৰ বিশ্বৰ উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ কাৰণ হৈছে মানুহৰ কাৰ্যকলাপ, বিশেষকৈ [[শিল্প বিপ্লৱ]]ৰ পিছৰ পৰা [[জীৱাশ্ম ইন্ধন]] ([[কয়লা]], তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ)ৰ দহন।<ref>{{harvnb|Forster|Smith|Walsh|Lamb|2024|p=2626}}: "The indicators show that, for the 2014–2023 decade average, observed warming was 1.19 [1.06 to 1.30] °C, of which 1.19 [1.0 to 1.4] °C was human-induced."</ref><ref name=Lynas_2021>{{cite journal |last1=Lynas |first1=Mark |author2-link=Benjamin Z. Houlton |last2=Houlton |first2=Benjamin Z. |last3=Perry |first3=Simon |title=Greater than 99% consensus on human caused climate change in the peer-reviewed scientific literature |journal=[[Environmental Research Letters]] |date=19 October 2021 |volume=16 |issue=11 |page=114005 |doi=10.1088/1748-9326/ac2966 |bibcode=2021ERL....16k4005L |s2cid=239032360 |doi-access=free |issn = 1748-9326}}</ref> জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ, [[বনাঞ্চল ধ্বংস আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন|বনাঞ্চল ধ্বংস]], আৰু কিছুমান কৃষি আৰু ঔদ্যোগিক পদ্ধতিৰ দ্বাৰা সেউজ গৃহ গেছ নিৰ্গত হয়।<ref name="Our World in Data-2020">{{harvnb|Our World in Data, 18 September|2020}}</ref> এই গেছবোৰে সূৰ্যৰ পোহৰৰ পৰা পৃথিৱীয়ে উষ্ণ হোৱাৰ পিছত বিকিৰণ কৰা [[সেউজ গৃহ প্ৰভাৱ|তাপৰ কিছু অংশ শোষণ]] কৰি নিম্ন বায়ুমণ্ডল উষ্ণ কৰি তোলে। গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ প্ৰধান কাৰক [[কাৰ্বন ডাই অক্সাইড]] গেছৰ ঘনত্ব প্ৰাক-ঔদ্যোগিক যুগৰ পৰা প্ৰায় ৫০% বৃদ্ধি পাই লাখ লাখ বছৰ ধৰি দেখা নোপোৱা মাত্ৰাত উপনীত হৈছে।<ref>{{harvnb|IPCC AR6 WG1 Technical Summary|2021|p=67}}: "Concentrations of {{CO2}}, methane ({{CH4}}), and nitrous oxide ({{N2O}}) have increased to levels unprecedented in at least 800,000 years, and there is high confidence that current {{CO2}} concentrations have not been experienced for at least 2 million years."</ref> জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে পৰিৱেশৰ ওপৰত ক্ৰমান্বয়ে বৃহৎ প্ৰভাৱ পেলায়। মৰুভূমিৰ প্ৰসাৰ ঘটিছে, আনহাতে তাপ প্ৰবাহ আৰু বনজুই অধিক সাধাৰণ হৈ পৰিছে।<ref> * {{harvnb|IPCC SRCCL|2019|p=7}}: "Since the pre-industrial period, the land surface air temperature has risen nearly twice as much as the global average temperature (high confidence). Climate change... contributed to desertification and land degradation in many regions (high confidence)." * {{harvnb|IPCC AR6 WG2 SPM|2022|p=9}}: "Observed increases in areas burned by wildfires have been attributed to human-induced climate change in some regions (medium to high confidence)"</ref> আৰ্কটিকত বৃদ্ধি পোৱা উষ্ণতাই পাৰ্মাফ্ৰষ্ট গলি যোৱা, হিমবাহৰ পিছুৱাই যোৱা আৰু সাগৰীয় বৰফৰ হ্ৰাসত অৰিহণা যোগাইছে।<ref>{{harvnb|IPCC SROCC|2019|p=16}}: "Over the last decades, global warming has led to widespread shrinking of the cryosphere, with mass loss from ice sheets and glaciers (very high confidence), reductions in snow cover (high confidence) and Arctic sea ice extent and thickness (very high confidence), and increased permafrost temperature (very high confidence)."</ref> অধিক উষ্ণতাৰ বাবেও অধিক তীব্ৰ ধুমুহা, খৰাং আৰু অন্যান্য বতৰৰ চৰম পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>{{Harvnb|IPCC AR6 WG1 Ch11|2021|p=1517}}</ref> পৰ্বত, প্ৰবাল প্ৰাচীৰ আৰু উত্তৰ মেৰু অঞ্চলৰ দ্ৰুত পৰিৱেশ পৰিৱৰ্তনে বহু প্ৰজাতি স্থানান্তৰিত হ’বলৈ বা বিলুপ্ত হ’বলৈ বাধ্য কৰাইছে।<ref>{{cite web|author=EPA|date=19 January 2017|title=Climate Impacts on Ecosystems|url=https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impacts-ecosystems_.html#Extinction|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127185656/https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impacts-ecosystems_.html#Extinction|archive-date=27 January 2018|access-date=5 February 2019|quote=Mountain and arctic ecosystems and species are particularly sensitive to climate change... As ocean temperatures warm and the acidity of the ocean increases, bleaching and coral die-offs are likely to become more frequent.}}</ref> ভৱিষ্যতে উষ্ণতা কম কৰাৰ প্ৰচেষ্টা সফল হ’লেও কিছুমান প্ৰভাৱ শতিকাজুৰি চলি থাকিব। ইয়াৰ ভিতৰত সাগৰৰ উত্তাপ, সাগৰৰ অম্লীয়কৰণ আৰু সাগৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি।<ref>{{harvnb|IPCC SR15 Ch1|2018|p=64}}: "Sustained net zero anthropogenic emissions of {{CO2}} and declining net anthropogenic non-{{CO2}} radiative forcing over a multi-decade period would halt anthropogenic global warming over that period, although it would not halt sea level rise or many other aspects of climate system adjustment."</ref> জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে মানুহক বানপানী বৃদ্ধি, অতি উত্তাপ, খাদ্য আৰু পানীৰ অভাৱ বৃদ্ধি, অধিক ৰোগ আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষতিৰ ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে।<ref>{{Cite web |title=Consequences of climate change |url=https://climate.ec.europa.eu/climate-change/consequences-climate-change_en |access-date=2025-04-10 |website=climate.ec.europa.eu |publisher=European Commission |language=en}}</ref> মানৱ প্ৰব্ৰজন আৰু সংঘৰ্ষও ইয়াৰ পৰিণতি হʼব পাৰে।<ref> *{{harvnb|Cattaneo|Beine|Fröhlich|Kniveton|2019}} *{{harvnb|IPCC AR6 WG2 SPM|2022|p=15}} *{{harvnb|IPCC AR6 WG2 Technical Summary|2022|p=53}}</ref> [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই জলবায়ু পৰিৱৰ্তনক একবিংশ শতিকাৰ বিশ্ব স্বাস্থ্যৰ বাবে অন্যতম বৃহৎ ভাবুকি বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref name="WHO_Nov_2023">{{harvnb|WHO, Nov|2023}}</ref> উষ্ণতা সীমিত কৰাৰ কোনো ব্যৱস্থা গ্ৰহণ নকৰাকৈ সমাজ আৰু পৰিৱেশ তন্ত্ৰই অধিক ভয়াৱহ বিপদৰ সন্মুখীন হ’ব।<ref>{{harvnb|IPCC AR6 WG2 SPM|2022|p=19}}</ref> বান নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থা বা খৰাং প্ৰতিৰোধী শস্যৰ দৰে প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ লগত খাপ খুৱাই লোৱাটোৱে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ আশংকা আংশিকভাৱে হ্ৰাস কৰে যদিও ইতিমধ্যে অভিযোজনৰ কিছু সীমাত উপনীত হৈছে।<ref> * {{harvnb|IPCC AR6 WG2 SPM|2022|pp=21–26}} * {{harvnb|IPCC AR6 WG2 Ch16|2022|p=2504}} * {{harvnb|IPCC AR6 SYR SPM|2023|pp=8–9}}: "Effectiveness¹⁵ of adaptation in reducing climate risks¹⁶ is documented for specific contexts, sectors and regions (high confidence) ... Soft limits to adaptation are currently being experienced by small-scale farmers and households along some low-lying coastal areas (medium confidence) resulting from financial, governance, institutional and policy constraints (high confidence). Some tropical, coastal, polar and mountain ecosystems have reached hard adaptation limits (high confidence). Adaptation does not prevent all losses and damages, even with effective adaptation and before reaching soft and hard limits (high confidence)."</ref> বিশ্বৰ নিৰ্গমনৰ সামান্য অংশৰ বাবে দৰিদ্ৰ সম্প্ৰদায়সমূহ দায়ী, তথাপিও তেওঁলোকৰ খাপ খুৱাব পৰা ক্ষমতা কম আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰতি অতি দুৰ্বল।<ref>{{cite web |last1=Tietjen |first1=Bethany |title=Loss and damage: Who is responsible when climate change harms the world's poorest countries? |url=https://theconversation.com/loss-and-damage-who-is-responsible-when-climate-change-harms-the-worlds-poorest-countries-192070 |website=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |access-date=30 August 2023 |date=2 November 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability |url=https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-working-group-ii/ |publisher=[[Intergovernmental Panel on Climate Change|IPCC]] |access-date=30 August 2023 |date=27 February 2022}}</ref> <noinclude>{{multiple image | perrow = 1 / 2 | total_width = 300 | image1 = Bobcat Fire, Los Angeles, San Gabriel Mountains.jpg | alt1 = Bobcat Fire in Monrovia, CA, September 10, 2020 | image2 = Bleached colony of Acropora coral.jpg | alt2 = Bleached colony of Acropora coral | image4 = California Drought Dry Lakebed 2009.jpg | alt4 = A dry lakebed in California, which is experiencing its worst megadrought in 1,200 years.<ref>{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/water-cutbacks-california-6-million-people-drought/ |title=California is rationing water amid its worst drought in 1,200 years |first=Irina |last=Ivanova |publisher=[[CBS News]] |date=June 2, 2022}}</ref> | footer = জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ কিছুমান প্ৰভাৱৰ উদাহৰণ: তাপ আৰু খৰাঙৰ ফলত বনজুই তীব্ৰতৰ হৈ পৰে, সাগৰীয় গৰমৰ ঢৌৰ বাবে প্ৰবালৰ ব্লিচিং অধিক সঘনাই হোৱা আৰু খৰাং পৰিস্থিতিৰ অৱনতি ঘটি পানী যোগানত আপোচ কৰা। }} </noinclude> একবিংশ শতিকাৰ প্ৰথম দশকবোৰত জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বহুতো প্ৰভাৱ দেখা গৈছে, ১৮৫০ চনত নিয়মীয়া অনুসৰণ আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ২০২৪ চনত +১.৬০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (২.৮৮ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)ত সৰ্বাধিক উষ্ণতা দেখা গৈছে।<ref>{{cite web|title=2024 – a second record-breaking year, following the exceptional 2023|url=https://climate.copernicus.eu/global-climate-highlights-2024#543aa52e-a01b-45e0-adfc-c610e4ac93a5|website=[[Copernicus Programme]]|date=10 January 2025|access-date=10 January 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Carrington|first=Damian|title=Hottest year on record sent planet past 1.5C of heating for first time in 2024|url=https://www.theguardian.com/environment/2025/jan/10/world-temperature-in-2024-exceeded-15c-for-first-time|website=The Guardian|date=10 January 2025|access-date=10 January 2025}}</ref> অতিৰিক্ত উষ্ণতাই এই প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰিব আৰু টিপিং পইণ্টৰ সূচনা কৰিব পাৰে, যেনে গ্ৰীনলেণ্ডৰ সকলো বৰফৰ তৰপ গলি যোৱা।<ref>{{harvnb|IPCC AR6 WG1 Technical Summary|2021|p=71}}</ref> ২০১৫ চনৰ পেৰিছ চুক্তিৰ অধীনত ৰাষ্ট্ৰসমূহে সামূহিকভাৱে উষ্ণতা বৃদ্ধি কৰি ৰাখিবলৈ সন্মত হয় "২ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ বহু তলত"। কিন্তু চুক্তিখনৰ অধীনত দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতিৰ ফলত শতিকাৰ শেষলৈকে গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধিয়ে প্ৰায় ২.৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৫.০ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট) পৰ্যন্ত হ’ব।<ref name="UNEP2024">{{harvnb|United Nations Environment Programme|2024|p=XVIII}}: "The full implementation and continuation of the level of mitigation effort implied by unconditional or conditional NDC scenarios lower these projections to 2.8&nbsp;°C (range: 1.9–3.7) and 2.6&nbsp;°C (range: 1.9–3.6), respectively. All with at least a 66 per cent chance."</ref> জলবায়ু সম্পৰ্কীয় ব্যৱস্থাৰ প্ৰতি বিশ্বজুৰি ব্যাপক সমৰ্থন আছে,<ref name=Damian/><ref name=Peter/> আৰু বেছিভাগ দেশেই কাৰ্বন ডাই অক্সাইড নিৰ্গমন বন্ধ কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে।<ref name="UNEP20242">{{harvnb|United Nations Environment Programme|2024|p=XV}}: "As at 1 June 2024, 101 parties representing 107 countries and covering approximately 82 per cent of global GHG emissions had adopted net-zero pledges either in law (28 parties), in a policy document such as an NDC or a long-term strategy (56 parties), or in an announcement by a high-level government official (17 parties)."</ref> জীৱাশ্ম ইন্ধনক ৰাজসাহায্য দিয়া বন্ধ কৰি, শক্তি সংৰক্ষণ কৰি আৰু বিশেষ কাৰ্বন প্ৰদূষণ উৎপন্ন নকৰা শক্তিৰ উৎসলৈ সলনি কৰি পৰ্যায়ক্ৰমে বন্ধ কৰিব পাৰি। এই শক্তিৰ উৎসসমূহৰ ভিতৰত [[বতাহ শক্তি|বতাহ]], [[সৌৰ শক্তি|সৌৰ]], জল আৰু [[পাৰমাণৱিক শক্তি]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref> * {{harvnb|IPCC AR5 WG3 Annex III|2014|p=1335}} * {{harvnb|IPCC AR6 WG3 Summary for Policymakers|2022|pp=24–25}} * {{harvnb|IPCC AR6 WG3 Technical Summary|2022|p=89}}</ref> পৰিষ্কাৰভাৱে উৎপাদিত বিদ্যুতে পৰিবহণ, অট্টালিকা গৰম কৰা আৰু ঔদ্যোগিক প্ৰক্ৰিয়া চলোৱাৰ বাবে জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ঠাই লʼব পাৰে।<ref>{{harvnb|IPCC AR6 WG3 Technical Summary|2022|p=84}}: "Stringent emissions reductions at the level required for 2°C or 1.5°C are achieved through the increased electrification of buildings, transport, and industry, consequently all pathways entail increased electricity generation (high confidence)."</ref> বায়ুমণ্ডলৰ পৰাও কাৰ্বন আঁতৰাব পাৰি, উদাহৰণস্বৰূপে বনাঞ্চলৰ আৱৰণ বৃদ্ধি কৰি আৰু মাটিত কাৰ্বন জমা কৰা পদ্ধতিৰে খেতি কৰিব পাৰি।<ref> * {{harvnb|IPCC SRCCL Summary for Policymakers|2019|p=18}} * {{harvnb|IPCC AR6 WG3 Summary for Policymakers|2022|pp=24–25}} * {{harvnb|IPCC AR6 WG3 Technical Summary|2022|p=114}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Duarte|first1=C.M.|last2=Delgado-Huertas|first2=A.|display-authors=etal|date=17 January 2025|title= Carbon burial in sediments below seaweed farms matches that of Blue Carbon habitats|url= https://www.nature.com/articles/s41558-024-02238-1 |journal=[[Nature Climate Change]]|volume=15 |issue=2|pages=180–187|doi=10.1038/s41558-024-02238-1 |bibcode=2025NatCC..15..180D |access-date=13 August 2025}}</ref><ref>{{cite web|last1=Winfield|first1=E.|last2=Ostoja|first2=S.|title= Climate-Smart Agriculture: Soil Health & Carbon Farming [Factsheet]|url= https://www.bbc.com/news/science-environment-15874560|website=USDA California Climate Hub|date=2020|access-date=13 August 2025}}</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist|22em}} === উৎস === {{Free-content attribution | title = The status of women in agrifood systems – Overview | author = FAO | publisher = FAO | page numbers = | source = | documentURL = https://doi.org/10.4060/cc5060en | licence statement URL = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_status_of_women_in_agrifood_systems_-_Overview.pdf | license = CC BY-SA 3.0 }} ==== IPCC reports ==== {{refbegin}} '''Fourth Assessment Report''' <!-- Short-cite {{harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}} links to this citation. --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG1|2007}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2007 |title=Climate Change 2007: The Physical Science Basis |series=Contribution of Working Group I to the [[IPCC Fourth Assessment Report|Fourth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=S. |editor-last1=Solomon |editor-first2=D. |editor-last2=Qin |editor-first3=M. |editor-last3=Manning |editor-first4=Z. |editor-last4=Chen |editor-first5=M. |editor-last5=Marquis |editor-first6=K. B. |editor-last6=Averyt |editor-first7=M. |editor-last7=Tignor |editor-first8=H. L. |editor-last8=Miller |publisher=[[Cambridge University Press]] |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/contents.html |isbn=978-0-521-88009-1 }} <!-- # --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG1 Ch1|2007}} |chapter=Chapter 1: Historical Overview of Climate Change Science |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=H. |last1=Le Treut |first2=R. |last2=Somerville |first3=U. |last3=Cubasch |first4=Y. |last4=Ding |first5=C. |last5=Mauritzen |first6=A. |last6=Mokssit |first7=T. |last7=Peterson |first8=M. |last8=Prather |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}} |pages=93–127 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2025-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250828214151/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG1 Ch8|2007}} |chapter=Chapter 8: Climate Models and their Evaluation |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter8.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=D. A. |last1=Randall |first2=R. A. |last2=Wood |first3=S. |last3=Bony |first4=R. |last4=Colman |first5=T. |last5=Fichefet |first6=J. |last6=Fyfe |first7=V. |last7=Kattsov |first8=A. |last8=Pitman |first9=J. |last9=Shukla |first10=J. |last10=Srinivasan |first11=R. J. |last11=Stouffer |first12=A. |last12=Sumi |first13=K. E. |last13=Taylor |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}} |pages=589–662 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2025-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251203134326/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter8.pdf }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG1 Ch9|2007}} |chapter=Chapter 9: Understanding and Attributing Climate Change |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter9.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=G. C. |last1=Hegerl |first2=F. W. |last2=Zwiers |first3=P. |last3=Braconnot |author-link3=Pascale Braconnot |first4=N. P. |last4=Gillett |first5=Y. |last5=Luo |first6=J. A. |last6=Marengo Orsini |first7=N. |last7=Nicholls |first8=J. E. |last8=Penner |first9=P. A. |last9=Stott |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}} |pages=663–745 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2020-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022060558/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter9.pdf }} <!-- Short-cite {{harvnb|IPCC AR4 WG2|2007}} links to this citation. --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG2|2007}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2007 |title=Climate Change 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability |series=Contribution of Working Group II to the [[IPCC Fourth Assessment Report|Fourth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=M. L. |editor-last1=Parry |editor-first2=O. F. |editor-last2=Canziani |editor-first3=J. P. |editor-last3=Palutikof |editor-first4=P. J. |editor-last4=van der Linden |editor-first5=C. E. |editor-last5=Hanson |publisher=[[Cambridge University Press]] |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/contents.html |isbn=978-0-521-88010-7 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2018-11-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181110071159/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/contents.html }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG2 Ch19|2007}} |chapter=Chapter 19: Assessing key vulnerabilities and the risk from climate change |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter19.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=S. H. |last1=Schneider |first2=S. |last2=Semenov |first3=A. |last3=Patwardhan |first4=I. |last4=Burton |first5=C. H. D. |last5=Magadza |first6=M. |last6=Oppenheimer |first7=A. B. |last7=Pittock |first8=A. |last8=Rahman |first9=J. B. |last9=Smith |first10=A. |last10=Suarez |first11=F. |last11=Yamin |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG2|2007}} |pages=779–810 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2025-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251127013735/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter19.pdf }} <!-- Short-cite {{harvnb|IPCC AR4 WG3|2007}} links to this citation. --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG3|2007}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2007 |title=Climate Change 2007: Mitigation of Climate Change |series=Contribution of Working Group III to the [[IPCC Fourth Assessment Report|Fourth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=B. |editor-last1=Metz |editor-first2=O. R. |editor-last2=Davidson |editor-first3=P. R. |editor-last3=Bosch |editor-first4=R. |editor-last4=Dave |editor-first5=L. A. |editor-last5=Meyer |publisher=[[Cambridge University Press]] |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/contents.html |isbn=978-0-521-88011-4 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2014-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141012170817/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/contents.html }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR4 WG3 Ch1|2007}} |chapter=Chapter 1: Introduction |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg3/ar4-wg3-chapter1.pdf |year=2007 |display-authors=4 |first1=H.-H. |last1=Rogner |first2=D. |last2=Zhou |first3=R. |last3=Bradley |first4=P. |last4=Crabbé |first5=O. |last5=Edenhofer |first6=B. |last6=Hare |first7=L. |last7=Kuijpers |first8=M. |last8=Yamaguchi |title={{Harvnb|IPCC AR4 WG3|2007}} |pages=95–116 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2025-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251210110444/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg3/ar4-wg3-chapter1.pdf }} <!-- =========AR5================== --> '''Fifth Assessment report''' * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1|2013}}<!-- ipcc:20200215 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2013 |title=Climate Change 2013: The Physical Science Basis |series=Contribution of Working Group I to the [[IPCC Fifth Assessment Report|Fifth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor1-first=T. F. |editor1-last=Stocker |editor2-first=D. |editor2-last=Qin |editor3-first=G.-K. |editor3-last=Plattner |editor4-first=M. |editor4-last=Tignor |editor5-first=S. K. |editor5-last=Allen |editor6-first=J. |editor6-last=Boschung |editor7-first=A. |editor7-last=Nauels |editor8-first=Y. |editor8-last=Xia |editor9-first=V. |editor9-last=Bex |editor10-first=P. M. |editor10-last=Midgley |publisher=[[Cambridge University Press]] |place=Cambridge, UK & New York |isbn=978-1-107-05799-9 <!-- ISBN in printed source is incorrect. --> |url=http://www.climatechange2013.org/images/report/WG1AR5_ALL_FINAL.pdf <!-- Same file, new url per IPCC. --> }}. [https://www.ipcc.ch/report/ar5/wg1/ AR5 Climate Change 2013: The Physical Science Basis – IPCC] ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Summary for Policymakers|2013}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_SPM_FINAL.pdf |year=2013 |author=IPCC |author-link=IPCC |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch2|2013}} |chapter=Chapter 2: Observations: Atmosphere and Surface |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2017/09/WG1AR5_Chapter02_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=D. L. |last1=Hartmann |first2=A. M. G. |last2=Klein Tank |first3=M. |last3=Rusticucci |first4=L. V. |last4=Alexander |first5=S. |last5=Brönnimann |first6=Y. |last6=Charabi |first7=F. J. |last7=Dentener |first8=E. J. |last8=Dlugokencky |first9=D. R. |last9=Easterling |first10=A. |last10=Kaplan |first11=B. J. |last11=Soden |first12=P. W. |last12=Thorne |first13=M. |last13=Wild |first14=P. M. |last14=Zhai |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=159–254 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch3|2013}} |chapter=Chapter 3: Observations: Ocean |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_Chapter03_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=M. |last1=Rhein |first2=S. R. |last2=Rintoul |first3=S. |last3=Aoki |first4=E. |last4=Campos |first5=D. |last5=Chambers |first6=R. A. |last6=Feely |first7=S. |last7=Gulev |first8=G. C. |last8=Johnson |first9=S. A. |last9=Josey |first10=A. |last10=Kostianoy |first11=C. |last11=Mauritzen |first12=D. |last12=Roemmich |first13=L. D. |last13=Talley |first14=F. |last14=Wang |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=255–315 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch5|2013}} |chapter=Chapter 5: Information from Paleoclimate Archives |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_Chapter05_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=V. |last1=Masson-Delmotte |first2=M. |last2=Schulz |first3=A. |last3=Abe-Ouchi |first4=J. |last4=Beer |first5=A. |last5=Ganopolski |first6=J. F. |last6=González Rouco |first7=E. |last7=Jansen |first8=K. |last8=Lambeck |first9=J. |last9=Luterbacher |first10=T. |last10=Naish |first11=T. |last11=Osborn |first12=B. |last12=Otto-Bliesner |first13=T. |last13=Quinn |first14=R. |last14=Ramesh |first15=M. |last15=Rojas |first16=X. |last16=Shao |first17=A. |last17=Timmermann |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=383–464 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch10|2013}} |chapter=Chapter 10: Detection and Attribution of Climate Change: from Global to Regional |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WG1AR5_Chapter10_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=N. L. |last1=Bindoff |first2=P. A. |last2=Stott |first3=K. M. |last3=AchutaRao |first4=M. R. |last4=Allen |first5=N. |last5=Gillett |first6=D. |last6=Gutzler |first7=K. |last7=Hansingo |first8=G. |last8=Hegerl |first9=Y. |last9=Hu |first10=S. |last10=Jain |first11=I. I. |last11=Mokhov |first12=J. |last12=Overland |first13=J. |last13=Perlwitz |first14=R. |last14=Sebbari |first15=X. |last15=Zhang |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |pages=867–952 }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG1 Ch12|2013}} |chapter=Chapter 12: Long-term Climate Change: Projections, Commitments and Irreversibility |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_Chapter12_FINAL.pdf |year=2013 |display-authors=4 |first1=M. |last1=Collins |first2=R. |last2=Knutti |first3=J. M. |last3=Arblaster |first4=J.-L. |last4=Dufresne |first5=T. |last5=Fichefet |first6=P. |last6=Friedlingstein |first7=X. |last7=Gao |first8=W. J. |last8=Gutowski |first9=T. |last9=Johns |first10=G. |last10=Krinner |first11=M. |last11=Shongwe |first12=C. |last12=Tebaldi |first13=A. J. |last13=Weaver |first14=M. |last14=Wehner |pages=1029–1136 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG1|2013}} |access-date=2025-12-08 |archivedate=2019-12-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191219013928/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_Chapter12_FINAL.pdf }} <!----------------AR5 Working Group II Report --> {{anchor|{{harvid|IPCC AR5 WG2|2014}}}} <!-- For the entire AR5 WG2 report --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part A: Global and Sectoral Aspects |series=Contribution of Working Group II to the [[IPCC Fifth Assessment Report|Fifth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=C. B. |editor-last1=Field |editor-first2=V. R. |editor-last2=Barros |editor-first3=D. J. |editor-last3=Dokken |editor-first4=K. J. |editor-last4=Mach |editor-first5=M. D. |editor-last5=Mastrandrea |editor-first6=T. E. |editor-last6=Bilir |editor-first7=M. |editor-last7=Chatterjee |editor-first8=K. L. |editor-last8=Ebi |editor-first9=Y. O. |editor-last9=Estrada |editor-first10=R. C. |editor-last10=Genova |editor-first11=B. |editor-last11=Girma |editor-first12=E. S. |editor-last12=Kissel |editor-first13=A. N. |editor-last13=Levy |editor-first14=S. |editor-last14=MacCracken |editor-first15=P. R. |editor-last15=Mastrandrea |editor-first16=L. L. |editor-last16=White |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-05807-1 |url=<!-- ** I haven't added AR5 urls yet as I have not determined which is best. -JJ --> }}. Chapters 1–20, SPM, and Technical Summary. ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch13|2014}} |chapter=Chapter 13: Livelihoods and Poverty |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap13_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=L. |last1=Olsson |first2=M. |last2=Opondo |first3=P. |last3=Tschakert |first4=A. |last4=Agrawal |first5=S. H. |last5=Eriksen |first6=S. |last6=Ma |first7=L. N. |last7=Perch |first8=S. A. |last8=Zakieldeen |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=793–832 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2025-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251123084604/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap13_FINAL.pdf }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch18|2014}} |chapter=Chapter 18: Detection and Attribution of Observed Impacts |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap18_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=W. |last1=Cramer |first2=G. W. |last2=Yohe |first3=M. |last3=Auffhammer |first4=C. |last4=Huggel |first5=U. |last5=Molau |first6=M. A. F. |last6=da Silva Dias |first7=A. |last7=Solow |first8=D. A. |last8=Stone |first9=L. |last9=Tibig |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=979–1037 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2025-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251203184103/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap18_FINAL.pdf }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch19|2014}} |chapter=Chapter 19: Emergent Risks and Key Vulnerabilities |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap19_FINAL.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=M. |last1=Oppenheimer |first2=M. |last2=Campos |first3=R. |last3=Warren |first4=J. |last4=Birkmann |first5=G. |last5=Luber |first6=B. |last6=O'Neill |first7=K. |last7=Takahashi |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 A|2014}} |pages=1039–1099 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2025-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251127040853/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap19_FINAL.pdf }} * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 B|2014}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part B: Regional Aspects |series=Contribution of Working Group II to the [[IPCC Fifth Assessment Report|Fifth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=V. R. |editor-last1=Barros |editor-first2=C. B. |editor-last2=Field |editor-first3=D. J. |editor-last3=Dokken |editor-first4=K. J. |editor-last4=Mach |editor-first5=M. D. |editor-last5=Mastrandrea |editor-first6=T. E. |editor-last6=Bilir |editor-first7=M. |editor-last7=Chatterjee |editor-first8=K. L. |editor-last8=Ebi |editor-first9=Y. O. |editor-last9=Estrada |editor-first10=R. C. |editor-last10=Genova |editor-first11=B. |editor-last11=Girma |editor-first12=E. S. |editor-last12=Kissel |editor-first13=A. N. |editor-last13=Levy |editor-first14=S. |editor-last14=MacCracken |editor-first15=P. R. |editor-last15=Mastrandrea |editor-first16=L.L |editor-last16=White |publisher=[[Cambridge University Press]] |place=Cambridge, UK & New York |isbn=978-1-107-05816-3 |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-PartB_FINAL.pdf }}. Chapters 21–30, Annexes, and Index. ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG2 Ch28|2014}} |chapter=Chapter 28: Polar Regions |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap28_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=J. N. |last1=Larsen |first2=O. A. |last2=Anisimov |first3=A. |last3=Constable |first4=A. B. |last4=Hollowed |first5=N. |last5=Maynard |first6=P. |last6=Prestrud |first7=T. D. |last7=Prowse |first8=J. M. R. |last8=Stone |year=2014 |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG2 B|2014}} |pages=1567–1612 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2026-01-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260113144928/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg2/WGIIAR5-Chap28_FINAL.pdf }} <!-- ------------------------------ --> * {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG3|2014}} |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Mitigation of Climate Change |series=Contribution of Working Group III to the [[IPCC Fifth Assessment Report|Fifth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors=4 |editor-first1=O. |editor-last1=Edenhofer |editor-first2=R. |editor-last2=Pichs-Madruga |editor-first3=Y. |editor-last3=Sokona |editor-first4=E. |editor-last4=Farahani |editor-first5=S. |editor-last5=Kadner |editor-first6=K. |editor-last6=Seyboth |editor-first7=A. |editor-last7=Adler |editor-first8=I. |editor-last8=Baum |editor-first9=S. |editor-last9=Brunner |editor-first10=P. |editor-last10=Eickemeier |editor-first11=B. |editor-last11=Kriemann |editor-first12=J. |editor-last12=Savolainen |editor-first13=S. |editor-last13=Schlömer |editor-first14=C. |editor-last14=von Stechow |editor-first15=T. |editor-last15=Zwickel |editor-first16=J. C. |editor-last16=Minx |publisher=[[Cambridge University Press]] |place=Cambridge, UK & New York, NY |isbn= 978-1-107-05821-7 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG3 Ch9|2014}} |chapter=Chapter 9: Buildings |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg3/ipcc_wg3_ar5_chapter9.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=O. |last1=Lucon |first2=D. |last2=Ürge-Vorsatz |first3=A. |last3=Ahmed |first4=H. |last4=Akbari |first5=P. |last5=Bertoldi |first6=L. |last6=Cabeza |first7=N. |last7=Eyre |first8=A. |last8=Gadgil |first9=L. D. |last9=Harvey |first10=Y. |last10=Jiang |first11=E. |last11=Liphoto |first12=S. |last12=Mirasgedis |first13=S. |last13=Murakami |first14=J. |last14=Parikh |first15=C. |last15=Pyke |first16=M. |last16=Vilariño |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG3|2014}} |access-date=2025-12-08 |archivedate=2025-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250824090413/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg3/ipcc_wg3_ar5_chapter9.pdf }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 WG3 Annex III|2014}} |chapter=Annex III: Technology-specific Cost and Performance Parameters |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ipcc_wg3_ar5_annex-iii.pdf |year=2014 |display-authors=4 |first1=O. |last1=Edenhofer |first2=R. |last2=Pichs-Madruga |first3=Y. |last3=Sokona |first4=E. |last4=Farahani |first5=S. |last5=Kadner |first6=K. |last6=Seyboth |first7=A. |last7=Adler |first8=I. |last8=Baum |first9=S. |last9=Brunner |first10=P. |last10=Eickemeier |first11=B. |last11=Kriemann |first12=J. |last12=Savolainen |first13=S. |last13=Schlömer |first14=C. |last14=von Stechow |first15=T. |last15=Zwickel |first16=J.C. |last16=Minx |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA |title={{Harvnb|IPCC AR5 WG3|2014}} }} * {{cite book |author=IPCC AR5 SYR |author-link=IPCC |year=2014 |title=Climate Change 2014: Synthesis Report |series=Contribution of Working Groups I, II and III to the [[IPCC Fifth Assessment Report|Fifth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |editor1=The Core Writing Team |editor-first2=R. K. |editor-last2=Pachauri |editor-first3=L. A. |editor-last3=Meyer |publisher=IPCC |place=Geneva, Switzerland |isbn=<!-- no isbn --> |url=https://www.ipcc.ch/report/ar5/syr/ }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 SYR Summary for Policymakers|2014}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/syr/AR5_SYR_FINAL_SPM.pdf |year=2014 |author=IPCC |author-link=IPCC |title={{Harvnb|IPCC AR5 SYR|2014}} }} ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC AR5 SYR Glossary|2014}} |chapter=Annex II: Glossary |chapter-url=https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/syr/AR5_SYR_FINAL_Annexes.pdf |year=2014 |author=IPCC |author-link=IPCC |title={{Harvnb|IPCC AR5 SYR|2014}} |access-date=2025-12-08 |archivedate=2022-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220718055704/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/syr/AR5_SYR_FINAL_Annexes.pdf }} <!-- =========SR15================== --> '''Special Report: Global Warming of 1.5&nbsp;°C''' * {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2018 |title=Global Warming of 1.5&nbsp;°C. An IPCC Special Report on the impacts of global warming of 1.5&nbsp;°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty |display-editors=4 |editor-first1=V. |editor-last1=Masson-Delmotte |editor-first2=P. |editor-last2=Zhai |editor-first3=H.-O. |editor-last3=Pörtner |editor-first4=D. |editor-last4=Roberts |editor-first5=J. |editor-last5=Skea |editor-first6=P. R. |editor-last6=Shukla |editor-first7=A. |editor-last7=Pirani |editor-first8=W. |editor-last8=Moufouma-Okia |editor-first9=C. |editor-last9=Péan |editor-first10=R. |editor-last10=Pidcock |editor-first11=S. |editor-last11=Connors |editor-first12=J. B. R. |editor-last12=Matthews |editor-first13=Y. |editor-last13=Chen |editor-first14=X. |editor-last14=Zhou |editor-first15=M. I. |editor-last15=Gomis |editor-first16=E. |editor-last16=Lonnoy |editor-first17=T. |editor-last17=Maycock |editor-first18=M. |editor-last18=Tignor |editor-first19=T. |editor-last19=Waterfeld |publisher=[[Intergovernmental Panel on Climate Change]] |isbn=<!-- not issued? --> |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/06/SR15_Full_Report_High_Res.pdf }} Global Warming of 1.5&nbsp;°C –. <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Summary for Policymakers|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2018 |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_SPM_version_report_HR.pdf |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=3–24 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch1|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 1: Framing and Context |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter1_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=M. R. |last1=Allen |first2=O. P. |last2=Dube |first3=W. |last3=Solecki |first4=F. |last4=Aragón-Durand |first5=W. |last5=Cramer |first6=S. |last6=Humphreys |first7=M. |last7=Kainuma |first8=J. |last8=Kala |first9=N. |last9=Mahowald |first10=Y. |last10=Mulugetta |first11=R. |last11=Perez |first12=M. |last12=Wairiu |first13=K. |last13=Zickfeld |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=49–91 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch2|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 2: Mitigation Pathways Compatible with 1.5&nbsp;°C in the Context of Sustainable Development |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter2_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=J. |last1=Rogelj |author1-link=Joeri Rogelj |first2=D. |last2=Shindell |first3=K. |last3=Jiang |first4=S. |last4=Fifta |first5=P. |last5=Forster |first6=V. |last6=Ginzburg |first7=C. |last7=Handa |first8=H. |last8=Kheshgi |first9=S. |last9=Kobayashi |first10=E. |last10=Kriegler |first11=L. |last11=Mundaca |first12=R. |last12=Séférian |first13=M. V. |last13=Vilariño |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=93–174 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch3|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 3: Impacts of 1.5&nbsp;°C Global Warming on Natural and Human Systems |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter3_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=O. |last1=Hoegh-Guldberg |first2=D. |last2=Jacob |first3=M. |last3=Taylor |first4=M. |last4=Bindi |first5=S. |last5=Brown |first6=I. |last6=Camilloni |first7=A. |last7=Diedhiou |first8=R. |last8=Djalante |first9=K. L. |last9=Ebi |first10=F. |last10=Engelbrecht |first11=J. |last11=Guiot |first12=Y. |last12=Hijioka |first13=S. |last13=Mehrotra |first14=A. |last14=Payne |first15=S. I. |last15=Seneviratne |first16=A. |last16=Thomas |first17=R. |last17=Warren |first18=G. |last18=Zhou |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=175–311 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch4|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 4: Strengthening and Implementing the Global Response |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter4_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=H. |last1=de Coninck |first2=A. |last2=Revi |first3=M. |last3=Babiker |first4=P. |last4=Bertoldi |first5=M. |last5=Buckeridge |first6=A. |last6=Cartwright |first7=W. |last7=Dong |first8=J. |last8=Ford |first9=S. |last9=Fuss |first10=J.-C. |last10=Hourcade |first11=D. |last11=Ley |first12=R. |last12=Mechler |first13=P. |last13=Newman |first14=A. |last14=Revokatova |first15=S. |last15=Schultz |first16=L. |last16=Steg |first17=T. |last17=Sugiyama |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=313–443 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SR15 Ch5|2018}} <!-- ipcc:20200312 --> |year=2018 |chapter=Chapter 5: Sustainable Development, Poverty Eradication and Reducing Inequalities |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2019/05/SR15_Chapter5_High_Res.pdf |display-authors=4 |first1=J. |last1=Roy |first2=P. |last2=Tschakert |first3=H. |last3=Waisman |first4=S. |last4=Abdul Halim |first5=P. |last5=Antwi-Agyei |first6=P. |last6=Dasgupta |first7=B. |last7=Hayward |first8=M. |last8=Kanninen |first9=D. |last9=Liverman |first10=C. |last10=Okereke |first11=P. F. |last11=Pinho |first12=K. |last12=Riahi |first13=A. G. |last13=Suarez Rodriguez |title={{Harvnb|IPCC SR15|2018}} |pages=445–538 }} <!-- =========SRCCL ============================ --> '''Special Report: Climate change and Land''' * {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |display-editors=4 |editor-first1=P. R. |editor-last1=Shukla |editor-first2=J. |editor-last2=Skea |editor-first3=E. |editor-last3=Calvo Buendia |editor-first4=V. |editor-last4=Masson-Delmotte |editor-first5=H.-O. |editor-last5=Pörtner |editor-first6=D. |editor-last6=C. Roberts |editor-first7=P. |editor-last7=Zhai |editor-first8=R. |editor-last8=Slade |editor-first9=S. |editor-last9=Connors |editor-first10=R. |editor-last10=van Diemen |editor-first11=M. |editor-last11=Ferrat |editor-first12=E. |editor-last12=Haughey |editor-first13=S. |editor-last13=Luz |editor-first14=S. |editor-last14=Neogi |editor-first15=M. |editor-last15=Pathak |editor-first16=J. |editor-last16=Petzold |editor-first17=J. |editor-last17=Portugal Pereira |editor-first18=P. |editor-last18=Vyas |editor-first19=E. |editor-last19=Huntley |editor-first20=K. |editor-last20=Kissick |editor-first21=M. |editor-last21=Belkacemi |editor-first22=J. |editor-last22=Malley |year=2019 |title=IPCC Special Report on Climate Change, Desertification, Land Degradation, Sustainable Land Management, Food Security, and Greenhouse gas fluxes in Terrestrial Ecosystems |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/SRCCL-Full-Report-Compiled-191128.pdf |publisher=In press }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL Summary for Policymakers|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/4/2019/12/02_Summary-for-Policymakers_SPM.pdf |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SRCCL|2019}} |pages=3–34 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL Ch2|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |chapter=Chapter 2: Land-Climate Interactions |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/05_Chapter-2.pdf |display-authors=4 |first1=G. |last1=Jia |first2=E. |last2=Shevliakova |first3=P. E. |last3=Artaxo<!-- 'Artaxo-Netto'? --> |first4=N. |last4=De Noblet-Ducoudré |first5=R. |last5=Houghton |first6=J. |last6=House |first7=K. |last7=Kitajima |first8=C. |last8=Lennard |first9=A. |last9=Popp |first10=A. |last10=Sirin |first11=R. |last11=Sukumar |first12=L. |last12=Verchot |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SRCCL|2019}} |pages=131–247 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SRCCL Ch5|2019}} <!-- ipcc:20200204 --> |chapter=Chapter 5: Food Security |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2019/11/08_Chapter-5.pdf |display-authors=4 |first1=C. |last1=Mbow |first2=C. |last2=Rosenzweig |first3=L. G. |last3=Barioni |first4=T. |last4=Benton |first5=M. |last5=Herrero |first6=M. V. |last6=Krishnapillai |first7=E. |last7=Liwenga |first8=P. |last8=Pradhan |first9=M. G. |last9=Rivera-Ferre |first10=T. |last10=Sapkota |first11=F. N. |last11=Tubiello |first12=Y. |last12=Xu |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SRCCL|2019}} |pages=437–550 }} <!-- =========SROCC ============================ --> '''Special Report: The Ocean and Cryosphere in a Changing Climate''' * {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2019 |display-editors=4 |editor-first1=H.-O. |editor-last1=Pörtner |editor-first2=D. C. |editor-last2=Roberts |editor-first3=V. |editor-last3=Masson-Delmotte |editor-first4=P. |editor-last4=Zhai |editor-first5=M. |editor-last5=Tignor |editor-first6=E. |editor-last6=Poloczanska |editor-first7=K. |editor-last7=Mintenbeck |editor-first8=A. |editor-last8=Alegría |editor-first9=M. |editor-last9=Nicolai |editor-first10=A. |editor-last10=Okem |editor-first11=J. |editor-last11=Petzold |editor-first12=B. |editor-last12=Rama |editor-first13=N. |editor-last13=Weyer |title=IPCC Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate |publisher=In press |isbn=<!-- Not yet assigned --> |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/12/SROCC_FullReport_FINAL.pdf }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC Summary for Policymakers|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/03_SROCC_SPM_FINAL.pdf |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages=3–35 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC Ch4|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter=Chapter 4: Sea Level Rise and Implications for Low Lying Islands, Coasts and Communities |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/08_SROCC_Ch04_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=M. |last1=Oppenheimer |first2=B. |last2=Glavovic |first3=J. |last3=Hinkel |first4=R. |last4=van de Wal |first5=A. K. |last5=Magnan |first6=A. |last6=Abd-Elgawad |first7=R. |last7=Cai |first8=M. |last8=Cifuentes-Jara |first9=R. M. |last9=Deconto |first10=T. |last10=Ghosh |first11=J. |last11=Hay |first12=F. |last12=Isla |first13=B. |last13=Marzeion |first14=B. |last14=Meyssignac |first15=Z. |last15=Sebesvari |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages=321–445 }} <!-- ## --> ** {{cite book |ref={{harvid|IPCC SROCC Ch5|2019}} <!-- ipcc:20200202 --> |chapter=Chapter 5: Changing Ocean, Marine Ecosystems, and Dependent Communities |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/3/2019/11/09_SROCC_Ch05_FINAL.pdf |display-authors=4 |first1=N. L. |last1=Bindoff |first2=W. W. L. |last2=Cheung |first3=J. G. |last3=Kairo |first4=J. |last4=Arístegui |first5=V. A. |last5=Guinder |first6=R. |last6=Hallberg |first7=N. J. M. |last7=Hilmi |first8=N. |last8=Jiao |first9=Md S. |last9=Karim |first10=L. |last10=Levin |first11=S. |last11=O'Donoghue |first12=S. R. |last12=Purca Cuicapusa |first13=B. |last13=Rinkevich |first14=T. |last14=Suga |first15=A. |last15=Tagliabue |first16=P. |last16=Williamson |year=2019 |title={{Harvnb|IPCC SROCC|2019}} |pages=447–587 }} '''Sixth Assessment Report''' * {{Cite book |ref = {{harvid|IPCC AR6 WG1|2021}} |author = IPCC |author-link = IPCC |year = 2021 |title = Climate Change 2021: The Physical Science Basis |series = Contribution of Working Group I to the [[IPCC Sixth Assessment Report|Sixth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |display-editors = 4 |editor1-first = V. |editor1-last = Masson-Delmotte |editor2-first = P. |editor2-last = Zhai |editor3-first = A. |editor3-last = Pirani |editor4-first = S. L. |editor4-last = Connors |editor5-first = C. |editor5-last = Péan |editor6-first = S. |editor6-last = Berger |editor7-first = N. |editor7-last = Caud |editor8-first = Y. |editor8-last = Chen |editor9-first = L. |editor9-last = Goldfarb |editor10-first = M. I. |editor10-last = Gomis |publisher = [[Cambridge University Press]] (In Press) |place = Cambridge, United Kingdom and New York, NY, US |url = https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_FullReport_small.pdf }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG1 Summary for Policymakers|2021}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2021 |title={{Harvnb|IPCC AR6 WG1|2021}} }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG1 Technical Summary|2021}} |chapter=Technical Summary |last1=Arias |first1=Paola A. |last2=Bellouin |first2=Nicolas |last3=Coppola |first3=Erika |last4=Jones |first4=Richard G. |last5=Krinner |first5=Gerhard |display-authors=4 |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_TS.pdf |year=2021 |title={{Harvnb|IPCC AR6 WG1|2021}} }} ** {{Cite book| ref = {{harvid|IPCC AR6 WG1 Ch2|2021}}| chapter = Chapter 2: Changing state of the climate system| last1 = Gulev| first1 = Sergey K.| last2 = Thorne| first2 = Peter W.| last3 = Ahn| first3 = Jinho| last4 = Dentener| first4 = Frank J.| last5 = Domingues| first5 = Catia M.| last6 = Gerland| first6 = Sebastian| last7 = Gong| first7 = Daoyi| last8 = Kaufman| first8 = Darrell S.| last9 = Nnamchi| first9 = Hyacinth C.| last10 = Quaas| first10 = Johannes| last11 = Rivera| first11 = Juan Antonio| last12 = Sathyendranath| first12 = Shubha| last13 = Smith| first13 = Sharon L.| last14 = Trewin| first14 = Blair| last15 = von Shuckmann| first15 = Karina| last16 = Vose| first16 = Russell S.| title = Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change| chapter-url = https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter_02.pdf| display-authors = 4| year = 2021}} ** {{Cite book | ref = {{harvid|IPCC AR6 WG1 Ch4|2021}} | chapter = Chapter 4: Future Global Climate: Scenario-Based Projections and Near-Term Information | last1 = Lee | first1 = June-Yi | last2 = Marotzke | first2 = Jochem | last3 = Bala | first3 = Govindasamy | last4 = Cao | first4 = Long | last5 = Corti | first5 = Susanna | last6 = Dunne | first6 = John P. | last7 = Engelbrecht | first7 = Francois | last8 = Fischer | first8 = Erich M. | last9 = Fyfe | first9 = John C. | last10 = Jones | first10 = Christopher D. | last11 = Maycock | first11 = Amanda C. | last12 = Mutemi | first12 = Joseph | last13 = Ndiaye | first13 = Ousmane | last14 = Panickal | first14 = Swapna | last15 = Zhou | first15 = Tianjun | title = Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change | chapter-url = https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/chapter/chapter-4/ | display-authors = 4 | year = 2021 }} ** {{Cite book | ref = {{harvid|IPCC AR6 WG1 Ch5|2021}} | chapter = Chapter 5: Global Carbon and other Biogeochemical Cycles and Feedbacks | last1 = Canadell | first1 = Josep G. | last2 = Monteiro | first2 = Pedro M.S. | last3 = Costa | first3 = Marcos H. | last4 = Cotrim da Cunha | first4 = Leticia | last5 = Cox | first5 = Peter | last6 = Eliseev | first6 = Alexey V. | last7 = Ghattas | first7 = Julia | last8 = Ishii | first8 = Masao | last9 = Joos | first9 = Fortunat | last10 = Lenton | first10 = Timothy M. | last11 = Patra | first11 = Prabir K. | last12 = Scholes | first12 = Mary | last13 = Shrestha | first13 = Rajan K. | last14 = Tjiputra | first14 = Jerry | last15 = Zaehle | first15 = Sönke | title = Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change | chapter-url = https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/chapter/chapter-5/ | display-authors = 4 | year = 2021 }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG1 Ch11|2021}} |chapter=Chapter 11: Weather and climate extreme events in a changing climate |last1=Seneviratne |first1=Sonia I. |last2=Zhang |first2=Xuebin |last3=Adnan |first3=M. |last4=Badi |first4=W. |last5=Dereczynski |first5=Claudine |last6=Di Luca |first6=Alejandro |last7=Ghosh |first7=S. |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter_11.pdf |display-authors=4 |title={{Harvnb|IPCC AR6 WG1|2021}} |year=2021 }} * {{cite book |author=IPCC |ref={{harvid|IPCC AR6 WG2|2022}} |editor-last1=Pörtner |editor-first1=H.-O. |editor-last2=Roberts |editor-first2=D.C. |editor-last3=Tignor |editor-first3=M. |editor-last4=Poloczanska |editor-first4=E.S. |editor-last5=Mintenbeck |editor-first5=K. |editor-last6=Alegría |editor-first6=A. |editor-last7=Craig |editor-first7=M. |editor-last8=Langsdorf |editor-first8=S. |editor-last9=Löschke |editor-first9=S. |editor-last10=Möller |editor-first10=V. |editor-last11=Okem |editor-first11=A. |editor-last12=Rama |editor-first12=B. |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/ |title=Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2022 |doi=10.1017/9781009325844 |isbn=978-1-009-32584-4 }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG2 SPM|2022}} |author=IPCC |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_SummaryForPolicymakers.pdf |title={{harvnb|IPCC AR6 WG2|2022}} |year=2022 |pages=3–33 |doi=10.1017/9781009325844.001 |isbn=978-1-009-32584-4 }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG2 Technical Summary|2022}} |author=IPCC |chapter=Technical Summary |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_TechnicalSummary.pdf |title={{harvnb|IPCC AR6 WG2|2022}} |year=2022 |pages=37–118 |doi=10.1017/9781009325844.002 |isbn=978-1-009-32584-4 }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG2 Ch5|2022}} |chapter=Food, Fibre and Other Ecosystem Products |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Chapter05.pdf |last1=Bezner Kerr |first1=R. |last2=Hasegawa |first2=T. |last3=Lasco |first3=R. |last4=Bhatt |first4=I. |last5=Deryng |first5=D. |last6=Farrell |first6=A. |last7=Gurney-Smith |first7=H. |last8=Ju |first8=H. |last9=Lluch-Cota |first9=S. |last10=Meza |first10=F. |last11=Nelson |first11=G. |last12=Neufeldt |first12=H. |last13=Thornton |first13=P. |title={{harvnb|IPCC AR6 WG2|2022}} |year=2022 |pages=713–906 |doi=10.1017/9781009325844.007 |isbn=978-1-009-32584-4 }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG2 Ch6|2022}} |chapter=Cities, Settlements and Key Infrastructure |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Chapter06.pdf |last1=Dodman |first1=D. |last2=Hayward |first2=B. |last3=Pelling |first3=M. |last4=Castan Broto |first4=V. |last5=Chow |first5=W. |last6=Chu |first6=E. |last7=Dawson |first7=R. |last8=Khirfan |first8=L. |last9=McPhearson |first9=T. |last10=Prakash |first10=A. |last11=Zheng |first11=Y. |last12=Ziervogel |first12=G. |title={{harvnb|IPCC AR6 WG2|2022}} |year=2022 |pages=907–1040 |doi=10.1017/9781009325844.008 |isbn=978-1-009-32584-4 }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG2 Ch16|2022}} |chapter=Key Risks across Sectors and Regions |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Chapter16.pdf |last1=O'Neill |first1=B. |last2=van Aalst |first2=M. |last3=Zaiton Ibrahim |first3=Z. |last4=Berrang Ford |first4=L. |last5=Bhadwal |first5=S. |last6=Buhaug |first6=H. |last7=Diaz |first7=D. |last8=Frieler |first8=K. |last9=Garschagen |first9=M. |last10=Magnan |first10=A. |last11=Midgley |first11=G. |last12=Mirzabaev |first12=A. |last13=Thomas |first13=A. |last14=Warren |first14=R. |title={{harvnb|IPCC AR6 WG2|2022}} |year=2022 |pages=2411–2538 |doi=10.1017/9781009325844.025 |isbn=978-1-009-32584-4 }} * {{cite book |author=IPCC |ref={{harvid|IPCC AR6 WG3|2022}} |editor-last1=Shukla |editor-first1=P.R. |editor-last2=Skea |editor-first2=J. |display-editors=etal |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/ |title=Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2022 |location=Cambridge, UK and New York, NY, USA |doi=10.1017/9781009157926 |isbn=978-1-009-15792-6 }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG3 Summary for Policymakers|2022}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_SummaryForPolicymakers.pdf |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2022 |title={{Harvnb|IPCC AR6 WG3|2022}} }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG3 Technical Summary|2022}} |chapter=Technical Summary |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_TechnicalSummary.pdf |last1=Pathak |first1=M. |last2=Slade |first2=R. |last3=Shukla |first3=P.R. |last4=Skea |first4=J. |last5=Pichs-Madruga |first5=R. |last6=Ürge-Vorsatz |first6=D. |title={{harvnb|IPCC AR6 WG3|2022}} |year=2022 |pages=51–148 |doi=10.1017/9781009157926.002 |isbn=978-1-009-15792-6 }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 WG3 Ch3|2022}} |chapter=Mitigation Pathways Compatible with Long-term Goals |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/downloads/report/IPCC_AR6_WGIII_Chapter03.pdf |last1=Riahi |first1=K. |last2=Schaeffer |first2=R. |last3=Arango |first3=J. |last4=Calvin |first4=K. |last5=Guivarch |first5=C. |last6=Hasegawa |first6=T. |last7=Jiang |first7=K. |last8=Kriegler |first8=E. |last9=Matthews |first9=R. |last10=Peters |first10=G.P. |last11=Rao |first11=A. |last12=Robertson |first12=S. |last13=Sebbit |first13=A.M. |last14=Steinberger |first14=J. |last15=Tavoni |first15=M. |last16=van Vuuren |first16=D.P. |title={{harvnb|IPCC AR6 WG3|2022}} |year=2022 |pages=295–408 |doi=10.1017/9781009157926.005 |isbn=978-1-009-15792-6 }} ** {{Cite book | ref = {{harvid|IPCC AR6 WG3 Ch14|2022}} | chapter = Chapter 14: International Cooperation | last1 = Patt | first1 = Anthony | last2 = Rajamani | first2 = Lavanya | last3 = Bhandari | first3 = Preety | last4 = Caparrós | first4 = Alejandro | last5 = Djemouai | first5 = Kamal | last6 = Ivanova Boncheva | first6 = Antonina | last7 = Kubota | first7 = Izumi | last8 = Peel | first8 = Jacqueline | last9 = Sari | first9 = Agus Pratama | last10 = Sprinz | first10 = Detlef F. | last11 = Wettestad | first11 = Jørgen | last12 = Badiola | first12 = Esther | last13 = Carruthers | first13 = Pasha | title = Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change | chapter-url = https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/chapter/chapter-14/ | display-authors = 4 | year = 2022 }} * {{cite book |author=IPCC |title=Climate Change 2023: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |author-link=IPCC |ref={{harvid|IPCC AR6 SYR|2023}} |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/downloads/report/IPCC_AR6_SYR_FullVolume.pdf |editor-last1=Core Writing Team |editor-last2=Lee |editor-first2=H. |editor-last3=Romero |editor-first3=J. |display-editors=etal |publisher=IPCC |year=2023 |location=Geneva, Switzerland |isbn=978-92-9169-164-7 |doi=10.59327/IPCC/AR6-9789291691647 |hdl=1885/299630 |s2cid=260074696 }} ** {{Cite book |ref={{harvid|IPCC AR6 SYR SPM|2023}} |chapter=Summary for Policymakers |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/downloads/report/IPCC_AR6_SYR_SPM.pdf |author=IPCC |author-link=IPCC |year=2023 |title={{Harvnb|IPCC AR6 SYR|2023}} }} {{refend}} ==== Other peer-reviewed sources ==== {{refbegin|30em}} * {{cite journal |last1=Albrecht |first1=Bruce A. |s2cid=46152332 |title=Aerosols, Cloud Microphysics, and Fractional Cloudiness |url=https://archive.org/details/sim_science_1989-09-15_245_4923/page/1227 |journal=[[Science (journal)|Science]] |year=1989 |volume=245 |issue=4923 |pages=1227–1239 |bibcode=1989Sci...245.1227A |doi=10.1126/science.245.4923.1227 |pmid=17747885}} * {{cite journal |last1=Balsari |first1=S. |last2=Dresser |first2=C. |last3=Leaning |first3=J. |title=Climate Change, Migration, and Civil Strife |journal=Curr Environ Health Report |year=2020 |volume=7 |issue=4 |pages=404–414 |pmid=33048318 |doi=10.1007/s40572-020-00291-4 |pmc=7550406 |bibcode=2020CEHR....7..404B}} * {{cite journal |last1=Bamber |first1=Jonathan L. |last2=Oppenheimer |first2=Michael |last3=Kopp |first3=Robert E. |last4=Aspinall |first4=Willy P. |last5=Cooke |first5=Roger M. |date=2019 |title=Ice sheet contributions to future sea-level rise from structured expert judgment |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=116 |issue=23 |pages=11195–11200 |doi=10.1073/pnas.1817205116 |issn=0027-8424 |pmid=31110015 |pmc=6561295 |bibcode=2019PNAS..11611195B |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Bednar |first1=Johannes |last2=Obersteiner |first2=Michael |last3=Wagner |first3=Fabian |year=2019 |title=On the financial viability of negative emissions |journal=[[Nature Communications]] |volume=10 |issue=1 |page=1783 |doi=10.1038/s41467-019-09782-x |pmid=30992434 |pmc=6467865 |bibcode=2019NatCo..10.1783B |issn=2041-1723}} * {{cite journal |last1=Berrill |first1=P. |last2=Arvesen |first2=A. |last3=Scholz |first3=Y. |last4=Gils |first4=H. C. |last5=Hertwich |first5=E. |display-authors=4 |date=2016 |title=Environmental impacts of high penetration renewable energy scenarios for Europe |journal=[[Environmental Research Letters]] |volume=11 |issue=1 |article-number=014012 |doi=10.1088/1748-9326/11/1/014012 |bibcode=2016ERL....11a4012B |doi-access=free |hdl=11250/2465014 |hdl-access=free}} * {{cite journal |last1=Björnberg |first1=Karin Edvardsson |last2=Karlsson |first2=Mikael |last3=Gilek |first3=Michael |last4=Hansson |first4=Sven Ove |date=2017 |title=Climate and environmental science denial: A review of the scientific literature published in 1990–2015 |journal=Journal of Cleaner Production |volume=167 |pages=229–241 |doi=10.1016/j.jclepro.2017.08.066 |issn=0959-6526 |doi-access=free |bibcode=2017JCPro.167..229B}} * {{cite journal |last1=Boulianne |first1=Shelley |last2=Lalancette |first2=Mireille |last3=Ilkiw |first3=David |date=2020 |title="School Strike 4 Climate": Social Media and the International Youth Protest on Climate Change |url=https://www.cogitatiopress.com/mediaandcommunication/article/view/2768 |journal=Media and Communication |volume=8 |issue=2 |pages=208–218 |doi=10.17645/mac.v8i2.2768 |issn=2183-2439 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Bui |first1=M. |last2=Adjiman |first2=C. |author-link2=Claire Adjiman |last3=Bardow |first3=A. |last4=Anthony |first4=Edward J. |display-authors=etal |date=2018 |title=Carbon capture and storage (CCS): the way forward |journal=[[Energy & Environmental Science]] |volume=11 |issue=5 |pages=1062–1176 |doi=10.1039/c7ee02342a |doi-access=free |bibcode=2018EnEnS..11.1062B |hdl=10044/1/55714 |hdl-access=free}} * {{cite journal |last1=Burke |first1=Claire |last2=Stott |first2=Peter |s2cid=59509210 |date=2017 |title=Impact of Anthropogenic Climate Change on the East Asian Summer Monsoon |journal=[[Journal of Climate]] |issn=0894-8755 |volume=30 |issue=14 |pages=5205–5220 |doi=10.1175/JCLI-D-16-0892.1 |bibcode=2017JCli...30.5205B |arxiv=1704.00563}} * {{cite journal |last1=Callendar |first1=G. S. |author-link=Guy Stewart Callendar |date=1938 |title=The artificial production of carbon dioxide and its influence on temperature |journal=[[Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society]] |volume=64 |issue=275 |pages=223–240 |bibcode=1938QJRMS..64..223C |doi=10.1002/qj.49706427503}} * {{cite journal |last1=Cattaneo |first1=Cristina |last2=Beine |first2=Michel |last3=Fröhlich |first3=Christiane J. |last4=Kniveton |first4=Dominic |display-authors=4 |last5=Martinez-Zarzoso |first5=Inmaculada |last6=Mastrorillo |first6=Marina |last7=Millock |first7=Katrin |last8=Piguet |first8=Etienne |last9=Schraven |first9=Benjamin |date=2019 |title=Human Migration in the Era of Climate Change |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1093/reep/rez008?journalCode=reep |journal=[[Review of Environmental Economics and Policy]] |volume=13 |issue=2 |pages=189–206 |doi=10.1093/reep/rez008 |issn=1750-6816 |hdl=10.1093/reep/rez008 |s2cid=198660593 |hdl-access=free }} * {{cite journal |last1=Cohen |first1=Judah |last2=Screen |first2=James |last3=Furtado |first3=Jason C. |last4=Barlow |first4=Mathew |last5=Whittleston |first5=David |display-authors=4 |year=2014 |title=Recent Arctic amplification and extreme mid-latitude weather |journal=[[Nature Geoscience]] |volume=7 |issue=9 |pages=627–637 |doi=10.1038/ngeo2234 |issn=1752-0908 |bibcode=2014NatGe...7..627C |url=https://epic.awi.de/id/eprint/36132/1/Cohenetal_NGeo14.pdf }} * {{cite journal |last1=Curtis |first1=P. |last2=Slay |first2=C. |last3=Harris |first3=N. |last4=Tyukavina |first4=A. |last5=Hansen |first5=M. |s2cid=52273353 |date=2018 |display-authors=4 |title=Classifying drivers of global forest loss |url=https://archive.org/details/science_2018-09-14_361_6407/page/1108 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=361 |issue=6407 |pages=1108–1111 |doi=10.1126/science.aau3445 |pmid=30213911 |bibcode=2018Sci...361.1108C |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Davidson |first1=Eric |title=The contribution of manure and fertilizer nitrogen to atmospheric nitrous oxide since 1860 |year=2009 |journal=[[Nature Geoscience]] |volume=2 |pages=659–662 |doi=10.1016/j.chemer.2016.04.002 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=DeConto |first1=Robert M. |last2=Pollard |first2=David |s2cid=205247890 |date=2016 |title=Contribution of Antarctica to past and future sea-level rise |url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-03-31_531_7596/page/591 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=531 |issue=7596 |pages=591–597 |doi=10.1038/nature17145 |pmid=27029274 |issn=1476-4687 |bibcode=2016Natur.531..591D}} * {{cite journal |last1=Deutsch |first1=Curtis |last2=Brix |first2=Holger |last3=Ito |first3=Taka |last4=Frenzel |first4=Hartmut |last5=Thompson |first5=LuAnne |s2cid=11752699 |display-authors=4 |year=2011 |title=Climate-Forced Variability of Ocean Hypoxia |url=http://jetsam.ocean.washington.edu/~cdeutsch/papers/Deutsch_sci_11.pdf |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=333 |issue=6040 |pages=336–339 |bibcode=2011Sci...333..336D |doi=10.1126/science.1202422 |pmid=21659566 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509031133/http://jetsam.ocean.washington.edu/~cdeutsch/papers/Deutsch_sci_11.pdf |archive-date=9 May 2016 |url-status=live |access-date=8 December 2025 |archivedate=9 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509031133/http://jetsam.ocean.washington.edu/~cdeutsch/papers/Deutsch_sci_11.pdf |deadurl=yes }} * {{cite journal |last1=Doney |first1=Scott C. |last2=Fabry |first2=Victoria J. |last3=Feely |first3=Richard A. |last4=Kleypas |first4=Joan A. |s2cid=402398 |date=2009 |title=Ocean Acidification: The Other {{CO2}} Problem |journal=Annual Review of Marine Science |volume=1 |issue=1 |pages=169–192 |doi=10.1146/annurev.marine.010908.163834 |pmid=21141034 |bibcode=2009ARMS....1..169D}} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 2|2017}} |year=2017 |chapter=Chapter 2: Physical Drivers of Climate Change |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch2_Physical_Drivers.pdf |first1=D. W. |last1=Fahey |first2=S. J. |last2=Doherty |first3=K. A. |last3=Hibbard |first4=A. |last4=Romanou |first5=P. C. |last5=Taylor |access-date=2025-12-08 |archivedate=2023-07-11 |archiveurl=https://archive.today/20230711092029/https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch2_Physical_Drivers.pdf }} * {{cite journal |last1=Fischer |first1=Tobias P. |last2=Aiuppa |first2=Alessandro |date=2020 |title=AGU Centennial Grand Challenge: Volcanoes and Deep Carbon Global CO2 Emissions From Subaerial Volcanism{{snd}}Recent Progress and Future Challenges |journal=[[Geochemistry, Geophysics, Geosystems]] |volume=21 |issue=3 |article-number=e08690 |doi=10.1029/2019GC008690 |bibcode=2020GGG....2108690F |issn=1525-2027 |doi-access=free |hdl=10447/498846 |hdl-access=free}} * {{cite journal |last1=Friedlingstein |first1=Pierre |last2=Jones |first2=Matthew W. |last3=O'Sullivan |first3=Michael |last4=Andrew |first4=Robbie M. |display-authors=4 |last5=Hauck |first5=Judith |last6=Peters |first6=Glen P. |last7=Peters |first7=Wouter |last8=Pongratz |first8=Julia |last9=Sitch |first9=Stephen |last10=Quéré |first10=Corinne Le |last11=Bakker |first11=Dorothee C. E. |date=2019 |title=Global Carbon Budget 2019 |journal=Earth System Science Data |volume=11 |issue=4 |pages=1783–1838 |doi=10.5194/essd-11-1783-2019 |bibcode=2019ESSD...11.1783F |issn=1866-3508 |doi-access=free |hdl=10871/39943 |hdl-access=free}} * {{cite journal |last1=Forster |first1=P. M. |last2=Smith |first2=C. J. |last3=Walsh |first3=T. |last4=Lamb |first4=W. F. |last5=Lamboli |first5=R. |display-authors=4 |year=2024 |title=Indicators of Global Climate Change 2023: annual update of large-scale indicators of the state of the climate system and human influence |url=https://essd.copernicus.org/articles/16/2625/2024/essd-16-2625-2024.pdf |journal=Earth System Science Data |volume=16 |issue=6 |pages=2625–2658 |doi=10.5194/essd-16-2625-2024 |bibcode=2023ESSD...15.2295F |access-date=1 November 2024 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Goyal |first1=Rishav |last2=England |first2=Matthew H. |last3=Sen Gupta |first3=Alex |last4=Jucker |first4=Martin |date=2019 |title=Reduction in surface climate change achieved by the 1987 Montreal Protocol |journal=[[Environmental Research Letters]] |volume=14 |issue=12 |page=124041 |doi=10.1088/1748-9326/ab4874 |bibcode=2019ERL....14l4041G |issn=1748-9326 |doi-access=free |hdl=1959.4/unsworks_66865 |hdl-access=free}} * {{cite journal |last1=Grubb |first1=M. |date=2003 |title=The Economics of the Kyoto Protocol |journal=World Economics |volume=4 |issue=3 |pages=144–145 |url=http://ynccf.net/pdf/CDM/The_economic_of_Kyoto_protocol.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904015424/http://ynccf.net/pdf/CDM/The_economic_of_Kyoto_protocol.pdf |archive-date=4 September 2012 }} * {{cite journal |last=Gunningham |first=Neil |date=2018 |title=Mobilising civil society: can the climate movement achieve transformational social change? |url=http://www.interfacejournal.net/wordpress/wp-content/uploads/2018/12/Interface-10-1-2-Gunningham.pdf |journal=Interface: A Journal for and About Social Movements |volume=10 |access-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412214425/http://www.interfacejournal.net/wordpress/wp-content/uploads/2018/12/Interface-10-1-2-Gunningham.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=live }} * {{cite journal |title=Nudging out support for a carbon tax |last1=Hagmann |first1=David |last2=Ho |first2=Emily H. |last3=Loewenstein |first3=George |s2cid=182663891 |journal=[[Nature Climate Change]] |year=2019 |volume=9 |issue=6 |pages=484–489 |doi=10.1038/s41558-019-0474-0 |bibcode=2019NatCC...9..484H}} * {{cite journal |last1=Hansen |first1=James |last2=Sato |first2=Makiko |last3=Hearty |first3=Paul |last4=Ruedy |first4=Reto |last5=Kelley |first5=Maxwell |last6=Masson-Delmotte |first6=Valerie |last7=Russell |first7=Gary |last8=Tselioudis |first8=George |last9=Cao |first9=Junji |last10=Rignot |first10=Eric |last11=Velicogna |first11=Isabella |s2cid=9410444 |display-authors=4 |date=2016 |title=Ice melt, sea level rise and superstorms: evidence from paleoclimate data, climate modeling, and modern observations that 2 °C global warming could be dangerous |journal=Atmospheric Chemistry and Physics |volume=16 |issue=6 |pages=3761–3812 |doi=10.5194/acp-16-3761-2016 |arxiv=1602.01393 |bibcode=2016ACP....16.3761H |issn=1680-7316 |url=https://www.atmos-chem-phys.net/16/3761/2016/acp-16-3761-2016.html |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Harvey |first1=Jeffrey A. |last2=Van den Berg |first2=Daphne |last3=Ellers |first3=Jacintha |last4=Kampen |first4=Remko |display-authors=4 |last5=Crowther |first5=Thomas W. |last6=Roessingh |first6=Peter |last7=Verheggen |first7=Bart |last8=Nuijten |first8=Rascha J. M. |last9=Post |first9=Eric |last10=Lewandowsky |first10=Stephan |last11=Stirling |first11=Ian |date=2018 |title=Internet Blogs, Polar Bears, and Climate-Change Denial by Proxy |journal=[[BioScience]] |volume=68 |issue=4 |pages=281–287 |doi=10.1093/biosci/bix133 |issn=0006-3568 |pmid=29662248 |pmc=5894087}}{{Erratum|doi=10.1093/biosci/biy033|pmid=29608770|http://retractionwatch.com/2018/04/02/caught-our-notice-climate-change-leads-to-more-neurosurgery-for-polar-bears/ ''Retraction Watch''|checked=yes}} * {{cite journal |display-authors=4 |last1=Hawkins |first1=Ed |last2=Ortega |first2=Pablo |last3=Suckling |first3=Emma |last4=Schurer |first4=Andrew |last5=Hegerl |first5=Gabi |last6=Jones |first6=Phil |last7=Joshi |first7=Manoj |last8=Osborn |first8=Timothy J. |last9=Masson-Delmotte |first9=Valérie |last10=Mignot |first10=Juliette |last11=Thorne |first11=Peter |last12=van Oldenborgh |first12=Geert Jan |year=2017 |title=Estimating Changes in Global Temperature since the Preindustrial Period |journal=Bulletin of the American Meteorological Society |volume=98 |issue=9 |pages=1841–1856 |issn=0003-0007 |doi=10.1175/bams-d-16-0007.1 |bibcode=2017BAMS...98.1841H |doi-access=free |hdl=20.500.11820/f0ba8a1c-a259-4689-9fc3-77ec82fff5ab |hdl-access=free}} * {{cite journal |last1=He |first1=Yanyi |last2=Wang |first2=Kaicun |last3=Zhou |first3=Chunlüe |last4=Wild |first4=Martin |date=2018 |title=A Revisit of Global Dimming and Brightening Based on the Sunshine Duration |journal=[[Geophysical Research Letters]] |volume=45 |issue=9 |pages=4281–4289 |doi=10.1029/2018GL077424 |issn=1944-8007 |bibcode=2018GeoRL..45.4281H |doi-access=free |hdl=20.500.11850/268470 |hdl-access=free}} * {{cite journal |last1=Hodder |first1=Patrick |last2=Martin |first2=Brian |date=2009 |title=Climate Crisis? The Politics of Emergency Framing |journal=Economic and Political Weekly |volume=44 |issue=36 |pages=53–60 |issn=0012-9976 |jstor=25663518}} * {{cite journal |last1=Joo |first1=Gea-Jae |last2=Kim |first2=Ji Yoon |last3=Do |first3=Yuno |last4=Lineman |first4=Maurice |date=2015 |title=Talking about Climate Change and Global Warming |journal=PLOS ONE |volume=10 |issue=9 |article-number=e0138996 |doi=10.1371/journal.pone.0138996 |pmid=26418127 |issn=1932-6203 |bibcode=2015PLoSO..1038996L |pmc=4587979 |doi-access=free}} * {{cite journal |title=Climate Change Impact: The Experience of the Coastal Areas of Bangladesh Affected by Cyclones Sidr and Aila |last1=Kabir |first1=Russell |last2=Khan |first2=Hafiz T. A. |last3=Ball |first3=Emma |last4=Caldwell |first4=Khan |volume=2016 |article-number=9654753 |date=2016 |journal=Journal of Environmental and Public Health |doi=10.1155/2016/9654753 |pmid=27867400 |pmc=5102735 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Kaczan |first1=David J. |last2=Orgill-Meyer |first2=Jennifer |date=2020 |title=The impact of climate change on migration: a synthesis of recent empirical insights |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10584-019-02560-0 |journal=Climatic Change |volume=158 |issue=3 |pages=281–300 |doi=10.1007/s10584-019-02560-0 |bibcode=2020ClCh..158..281K |s2cid=207988694 |access-date=9 February 2021 |url-access=subscription }} * {{cite journal <!-- Authors of the box. --> |last1=Kennedy |first1=J. J. |last2=Thorne |first2=W. P. |last3=Peterson |first3=T. C. |last4=Ruedy |first4=R. A. |last5=Stott |first5=P. A. |last6=Parker |first6=D. E. |last7=Good |first7=S. A. |last8=Titchner |first8=H. A. |last9=Willett |first9=K. M. |display-authors=4 |title=How do we know the world has warmed? |at=S26-S27 |date=2010 |editor-first1=D. S. |editor-last1=Arndt |editor-first2=M. O. |editor-last2=Baringer |editor-first3=M. R. |editor-last3=Johnson |journal=[[Bulletin of the American Meteorological Society]] |department=Special supplement: State of the Climate in 2009 |volume=91 |issue=7 |doi=10.1175/BAMS-91-7-StateoftheClimate}} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 15|2017}} |chapter=Chapter 15: Potential Surprises: Compound Extremes and Tipping Elements |last1=Kopp |first1=R. E. |last2=Hayhoe |first2=K. |last3=Easterling |first3=D. R. |last4=Hall |first4=T. |last5=Horton |first5=R. |first6=K. E. |last6=Kunkel |first7=A. N. |last7=LeGrande |display-authors=4 |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/15/ |year=2017 |title=In {{harvnb|USGCRP|2017}} |pages=1–470 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820172529/https://science2017.globalchange.gov/chapter/15/ |archive-date=20 August 2018 |url-status=live |access-date=8 December 2025 |archivedate=28 September 2024 |archiveurl=https://archive.today/20240928041650/https://science2017.globalchange.gov/chapter/15/ }} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 9|2017}} |chapter=Chapter 9: Extreme Storms |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |year=2017 |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/9/ |first1=J. P. |last1=Kossin |first2=T. |last2=Hall |first3=T. |last3=Knutson |first4=K. E. |last4=Kunkel |first5=R. J. |last5=Trapp |first6=D. E. |last6=Walizer |first7=M. F. |last7=Wehner |pages=1–470 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2021-03-15 |archiveurl=https://archive.today/20210315063513/https://science2017.globalchange.gov/chapter/9/ }} * {{cite book |chapter=Appendix C: Detection and attribution methodologies overview. |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/chapter/appendix-c/ |last=Knutson |first=T. |year=2017 |pages=1–470 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2024-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240706214341/https://science2017.globalchange.gov/chapter/appendix-c/ }} * {{Cite journal |last1=Kreidenweis |first1=Ulrich |last2=Humpenöder |first2=Florian |last3=Stevanović |first3=Miodrag |last4=Bodirsky |first4=Benjamin Leon |last5=Kriegler |first5=Elmar |last6=Lotze-Campen |first6=Hermann |last7=Popp |first7=Alexander |display-authors=4 |date=July 2016 |title=Afforestation to mitigate climate change: impacts on food prices under consideration of albedo effects |journal=[[Environmental Research Letters]] |volume=11 |issue=8 |article-number=085001 |doi=10.1088/1748-9326/11/8/085001 |bibcode=2016ERL....11h5001K |s2cid=8779827 |issn=1748-9326 |doi-access=free}} * {{cite journal |title=The Aluminum Smelting Process |year=2014 |pmc=4131936 |last1=Kvande |first1=H. |journal=Journal of Occupational and Environmental Medicine |volume=56 |issue=5 Suppl |pages=S2–S4 |doi=10.1097/JOM.0000000000000154 |pmid=24806722}} * {{cite journal |last=Lapenis |first=Andrei G. |journal=Eos |title=Arrhenius and the Intergovernmental Panel on Climate Change |year=1998 |doi=10.1029/98EO00206 |volume=79 |issue=23 |page=271 |bibcode=1998EOSTr..79..271L}} * {{cite journal |last1=Levermann |first1=Anders |last2=Clark |first2=Peter U. |last3=Marzeion |first3=Ben |last4=Milne |first4=Glenn A. |display-authors=4 |last5=Pollard |first5=David |last6=Radic |first6=Valentina |last7=Robinson |first7=Alexander |date=2013 |title=The multimillennial sea-level commitment of global warming |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=110 |issue=34 |pages=13745–13750 |doi=10.1073/pnas.1219414110 |pmid=23858443 |pmc=3752235 |bibcode=2013PNAS..11013745L |issn=0027-8424 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Lenoir |first1=Jonathan |last2=Bertrand |first2=Romain |last3=Comte |first3=Lise |last4=Bourgeaud |first4=Luana |last5=Hattab |first5=Tarek |last6=Murienne |first6=Jérôme |last7=Grenouillet |first7=Gaël |display-authors=4 |title=Species better track climate warming in the oceans than on land |url=https://www.nature.com/articles/s41559-020-1198-2 |year=2020 |journal=Nature Ecology & Evolution |volume=4 |issue=8 |pages=1044–1059 |doi=10.1038/s41559-020-1198-2 |pmid=32451428 |bibcode=2020NatEE...4.1044L |s2cid=218879068 |issn=2397-334X }} * {{cite journal |last1=Liepert |first1=Beate G. |last2=Previdi |first2=Michael |year=2009 |title=Do Models and Observations Disagree on the Rainfall Response to Global Warming? |journal=Journal of Climate |volume=22 |issue=11 |pages=3156–3166 |bibcode=2009JCli...22.3156L |doi=10.1175/2008JCLI2472.1 |url=https://zenodo.org/record/896855 |doi-access=free }} * {{cite journal |last1=Liverman |first1=Diana M. |title=Conventions of climate change: constructions of danger and the dispossession of the atmosphere |journal=Journal of Historical Geography |date=2009 |volume=35 |issue=2 |pages=279–296 |doi=10.1016/j.jhg.2008.08.008}} * {{cite journal |ref={{harvid|Loeb et al.|2021}} |last1=Loeb |first1=Norman G. |last2=Johnson |first2=Gregory C. |last3=Thorsen |first3=Tyler J. |last4=Lyman |first4=John M. |last5=Rose |first5=Fred G. |last6=Kato |first6=Seiji |title=Satellite and Ocean Data Reveal Marked Increase in Earth's Heating Rate |journal=Geophysical Research Letters |publisher=American Geophysical Union (AGU) |volume=48 |issue=13 |at=e2021GL093047 |year=2021 |issn=0094-8276 |doi=10.1029/2021gl093047 |doi-access=free |bibcode=2021GeoRL..4893047L |s2cid=236233508}} * {{Cite journal |last1=Mach |first1=Katharine J. |last2=Kraan |first2=Caroline M. |last3=Adger |first3=W. Neil |last4=Buhaug |first4=Halvard |display-authors=4 |last5=Burke |first5=Marshall |last6=Fearon |first6=James D. |last7=Field |first7=Christopher B. |last8=Hendrix |first8=Cullen S. |last9=Maystadt |first9=Jean-Francois |last10=O'Loughlin |first10=John |last11=Roessler |first11=Philip |date=2019 |title=Climate as a risk factor for armed conflict |url=https://www.nature.com/articles/s41586-019-1300-6 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=571 |issue=7764 |pages=193–197 |doi=10.1038/s41586-019-1300-6 |pmid=31189956 |bibcode=2019Natur.571..193M |s2cid=186207310 |issn=1476-4687 |hdl=10871/37969 |hdl-access=free }} * {{cite journal |last1=Matthews |first1=H. Damon |last2=Gillett |first2=Nathan P. |last3=Stott |first3=Peter A. |last4=Zickfeld |first4=Kirsten |s2cid=4423773 |date=2009 |title=The proportionality of global warming to cumulative carbon emissions |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-06-11_459_7248/page/829 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=459 |issue=7248 |pages=829–832 |doi=10.1038/nature08047 |pmid=19516338 |bibcode=2009Natur.459..829M |issn=1476-4687}} * {{cite journal |last=Matthews |first=Tom |year=2018 |title=Humid heat and climate change |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0309133318776490 |journal=Progress in Physical Geography: Earth and Environment |volume=42 |issue=3 |pages=391–405 |doi=10.1177/0309133318776490 |bibcode=2018PrPG...42..391M |s2cid=134820599 }} * {{cite journal |last=McNeill |first=V. Faye |date=2017 |title=Atmospheric Aerosols: Clouds, Chemistry, and Climate |journal=Annual Review of Chemical and Biomolecular Engineering |volume=8 |issue=1 |pages=427–444 |doi=10.1146/annurev-chembioeng-060816-101538 |pmid=28415861 |issn=1947-5438 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Melillo |first1=J. M. |last2=Frey |first2=S. D. |last3=DeAngelis |first3=K. M. |author-link3=Kristen DeAngelis |last4=Werner |first4=W. J. |last5=Bernard |first5=M. J. |last6=Bowles |first6=F. P. |last7=Pold |first7=G. |last8=Knorr |first8=M. A. |last9=Grandy |first9=A. S. |year=2017 |display-authors=4 |title=Long-term pattern and magnitude of soil carbon feedback to the climate system in a warming world |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=358 |issue=6359 |pages=101–105 |bibcode=2017Sci...358..101M |doi=10.1126/science.aan2874 |pmid=28983050 |doi-access=free |hdl=1912/9383 |hdl-access=free}} * {{cite journal |last1=Mercure |first1=J.-F. |last2=Pollitt |first2=H. |last3=Viñuales |first3=J. E. |last4=Edwards |first4=N. R. |display-authors=4 |last5=Holden |first5=P. B. |last6=Chewpreecha |first6=U. |last7=Salas |first7=P. |last8=Sognnaes |first8=I. |last9=Lam |first9=A. |last10=Knobloch |first10=F. |s2cid=89799744 |date=2018 |title=Macroeconomic impact of stranded fossil fuel assets |journal=Nature Climate Change |volume=8 |issue=7 |pages=588–593 |doi=10.1038/s41558-018-0182-1 |bibcode=2018NatCC...8..588M |hdl=10871/37807 |issn=1758-6798 |url=http://oro.open.ac.uk/55387/1/mercure_StrandedAssets_v16_with_Methods.pdf }} * {{cite journal |last1=Mitchum |first1=G. T. |last2=Masters |first2=D. |last3=Hamlington |first3=B. D. |last4=Fasullo |first4=J. T. |last5=Beckley |first5=B. D. |last6=Nerem |first6=R. S. |display-authors=4 |date=2018 |title=Climate-change–driven accelerated sea-level rise detected in the altimeter era |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=115 |issue=9 |pages=2022–2025 |doi=10.1073/pnas.1717312115 |issn=0027-8424 |pmid=29440401 |pmc=5834701 |bibcode=2018PNAS..115.2022N |doi-access=free}} *{{cite journal |ref={{harvid|Mora et al.|2017}} |doi=10.1038/nclimate3322 |title=Global risk of deadly heat |date=2017 |last1=Mora |first1=Camilo |last2=Dousset |first2=Bénédicte |last3=Caldwell |first3=Iain R. |last4=Powell |first4=Farrah E. |last5=Geronimo |first5=Rollan C. |last6=Bielecki |first6=Coral R. |last7=Counsell |first7=Chelsie W. W. |last8=Dietrich |first8=Bonnie S. |last9=Johnston |first9=Emily T. |last10=Louis |first10=Leo V. |last11=Lucas |first11=Matthew P. |last12=McKenzie |first12=Marie M. |last13=Shea |first13=Alessandra G. |last14=Tseng |first14=Han |last15=Giambelluca |first15=Thomas W. |last16=Leon |first16=Lisa R. |last17=Hawkins |first17=Ed |last18=Trauernicht |first18=Clay |journal=Nature Climate Change |volume=7 |issue=7 |pages=501–506 |bibcode=2017NatCC...7..501M |url=https://centaur.reading.ac.uk/71263/1/Mora_etal_heatwaves.pdf }} * {{cite report |author=((National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine)) |title=Negative Emissions Technologies and Reliable Sequestration: A Research Agenda |publisher=The National Academies Press |isbn=978-0-309-48455-8 |doi=10.17226/25259 |url=https://nap.nationalacademies.org/catalog/25259/negative-emissions-technologies-and-reliable-sequestration-a-research-agenda |location=Washington, D.C. |year=2019 |url-access=subscription }} * {{cite book |ref=none |author=National Research Council |title=America's Climate Choices |publisher=The National Academies Press |isbn=978-0-309-14585-5 |location=Washington, D.C. |year=2011 |chapter=Causes and Consequences of Climate Change |chapter-url=https://www.nap.edu/read/12781/chapter/4 |access-date=28 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721185851/http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=12781&page=15 |archive-date=21 July 2015 |url-status=live |doi=10.17226/12781 |bibcode=2011nap..book12781N }} * {{cite journal |last1=Neukom |first1=Raphael |last2=Steiger |first2=Nathan |last3=Gómez-Navarro |first3=Juan José |last4=Wang |first4=Jianghao |last5=Werner |first5=Johannes P. |s2cid=198494930 |display-authors=4 |date=2019a |title=No evidence for globally coherent warm and cold periods over the preindustrial Common Era |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=571 |issue=7766 |pages=550–554 |doi=10.1038/s41586-019-1401-2 |pmid=31341300 |issn=1476-4687 |bibcode=2019Natur.571..550N |url=https://boris.unibe.ch/132301/7/333323_4_merged_1557735881.pdf }} * {{cite journal |last1=Neukom |first1=Raphael |last2=Barboza |first2=Luis A. |last3=Erb |first3=Michael P. |last4=Shi |first4=Feng |display-authors=4 |last5=Emile-Geay |first5=Julien |last6=Evans |first6=Michael N. |last7=Franke |first7=Jörg |last8=Kaufman |first8=Darrell S. |last9=Lücke |first9=Lucie |last10=Rehfeld |first10=Kira |last11=Schurer |first11=Andrew |date=2019b |title=Consistent multidecadal variability in global temperature reconstructions and simulations over the Common Era |journal=Nature Geoscience |volume=12 |issue=8 |pages=643–649 |doi=10.1038/s41561-019-0400-0 |pmid=31372180 |pmc=6675609 |bibcode=2019NatGe..12..643P |issn=1752-0908}} * {{cite journal |last1=O'Neill |first1=Saffron J. |last2=Boykoff |first2=Max |date=2010 |title=Climate denier, skeptic, or contrarian? |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=107 |issue=39 |pages=E151 |doi=10.1073/pnas.1010507107 |issn=0027-8424 |pmc=2947866 |pmid=20807754 |bibcode=2010PNAS..107E.151O |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Poloczanska |first1=Elvira S. |last2=Brown |first2=Christopher J. |last3=Sydeman |first3=William J. |last4=Kiessling |first4=Wolfgang |last5=Schoeman |first5=David |display-authors=4 |date=2013 |title=Global imprint of climate change on marine life |journal=Nature Climate Change |volume=3 |issue=10 |pages=919–925 |doi=10.1038/nclimate1958 |issn=1758-6798 |bibcode=2013NatCC...3..919P |hdl=2160/34111 |url=https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:318633/UQ318633_peer_review.pdf }} * {{cite journal |title=Recent Climate Observations Compared to Projections |date=2007 |last1=Rahmstorf |first1=Stefan |last2=Cazenave |first2=Anny |last3=Church |first3=John A. |last4=Hansen |first4=James E. |author-link2=Anny Cazenave |author-link1=Stefan Rahmstorf |author-link3=John A. Church |last5=Keeling |first5=Ralph F. |author-link5=Ralph Keeling |last6=Parker |first6=David E. |author-link6=David Parker (climatologist) |last7=Somerville |first7=Richard C. J. |s2cid=34008905 |author-link7=Richard Somerville |display-authors=4 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5825 |page=709 |bibcode=2007Sci...316..709R |doi=10.1126/science.1136843 |pmid=17272686 |url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/Publications/Nature/rahmstorf_etal_science_2007.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180906115332/http://pik-potsdam.de/~stefan/Publications/Nature/rahmstorf_etal_science_2007.pdf |archive-date=6 September 2018 |url-status=live }} * {{cite journal |last1=Ramanathan |first1=V. |last2=Carmichael |first2=G. |year=2008 |title=Global and Regional Climate Changes due to Black Carbon |url=https://www.researchgate.net/publication/32034622 |journal=Nature Geoscience |volume=1 |issue=4 |pages=221–227 |bibcode=2008NatGe...1..221R |doi=10.1038/ngeo156 }} * {{cite journal |last1=Randel |first1=William J. |last2=Shine |first2=Keith P. |author-link2=Keith Shine |last3=Austin |first3=John |last4=Barnett |first4=John |last5=Claud |first5=Chantal |last6=Gillett |first6=Nathan P. |last7=Keckhut |first7=Philippe |last8=Langematz |first8=Ulrike |last9=Lin |first9=Roger |display-authors=4 |title=An update of observed stratospheric temperature trends |year=2009 |journal=[[Journal of Geophysical Research]] |volume=114 |issue=D2 |page=D02107 |doi=10.1029/2008JD010421 |bibcode=2009JGRD..114.2107R |doi-access=free |id={{HAL|hal-00355600}}}} * {{cite journal |last1=Rauner |first1=Sebastian |last2=Bauer |first2=Nico |last3=Dirnaichner |first3=Alois |last4=Van Dingenen |first4=Rita |last5=Mutel |first5=Chris |last6=Luderer |first6=Gunnar |s2cid=214619069 |year=2020 |title=Coal-exit health and environmental damage reductions outweigh economic impacts |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-0728-x |journal=Nature Climate Change |volume=10 |issue=4 |pages=308–312 |doi=10.1038/s41558-020-0728-x |bibcode=2020NatCC..10..308R |issn=1758-6798 }} * {{cite journal |last1=Rogelj |first1=Joeri |last2=Forster |first2=Piers M. |last3=Kriegler |first3=Elmar |last4=Smith |first4=Christopher J. |last5=Séférian |first5=Roland |s2cid=197542084 |display-authors=4 |date=2019 |title=Estimating and tracking the remaining carbon budget for stringent climate targets |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=571 |issue=7765 |pages=335–342 |doi=10.1038/s41586-019-1368-z |pmid=31316194 |bibcode=2019Natur.571..335R |issn=1476-4687 |doi-access=free |hdl=10044/1/78011 |hdl-access=free}} *{{cite journal |last1=Romanello |first1=M |display-authors=etal |title=The 2022 report of the Lancet Countdown on health and climate change: health at the mercy of fossil fuels |year=2022 |journal=The Lancet |volume=400 |issue=10363 |pages=1619–1654 |doi=10.1016/S0140-6736(22)01540-9 |pmid=36306815 |pmc=7616806 |url=http://eprints.lse.ac.uk/117227/1/2022_report_of_the_Lancet_Countdown_revision_draft._CORRECTIONS_clean.pdf }} *{{cite journal |last1=Romanello |first1=M |display-authors=etal |title=The 2023 report of the Lancet Countdown on health and climate change: the imperative for a health-centred response in a world facing irreversible harms |year=2023 |journal=The Lancet |volume=402 |issue=10419 |pages=2346–2394 |doi=10.1016/S0140-6736(23)01859-7 |pmid=37977174 |pmc=7616810 |url=http://eprints.lse.ac.uk/120864/1/2023_report_of_the_Lancet_Countdown.pdf }} * {{Cite journal |last1=Ruseva |first1=Tatyana |last2=Hedrick |first2=Jamie |last3=Marland |first3=Gregg |last4=Tovar |first4=Henning |last5=Sabou |first5=Carina |last6=Besombes |first6=Elia |display-authors=4 |date=2020 |title=Rethinking standards of permanence for terrestrial and coastal carbon: implications for governance and sustainability |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187734352030083X |journal=Current Opinion in Environmental Sustainability |volume=45 |pages=69–77 |doi=10.1016/j.cosust.2020.09.009 |bibcode=2020COES...45...69R |s2cid=229069907 |issn=1877-3435 |url-access=subscription }} * {{cite journal |last1=Samset |first1=B. H. |last2=Sand |first2=M. |last3=Smith |first3=C. J. |last4=Bauer |first4=S. E. |last5=Forster |first5=P. M. |last6=Fuglestvedt |first6=J. S. |last7=Osprey |first7=S. |last8=Schleussner |first8=C.-F. |display-authors=4 |date=2018 |title=Climate Impacts From a Removal of Anthropogenic Aerosol Emissions |journal=Geophysical Research Letters |volume=45 |issue=2 |pages=1020–1029 |doi=10.1002/2017GL076079 |pmid=32801404 |pmc=7427631 |issn=1944-8007 |bibcode=2018GeoRL..45.1020S |url=http://eprints.whiterose.ac.uk/126653/7/Samset_et_al-2018-Geophysical_Research_Letters.pdf }} * {{cite journal |last1=Sand |first1=M. |last2=Berntsen |first2=T. K. |last3=von Salzen |first3=K. |last4=Flanner |first4=M. G. |last5=Langner |first5=J. |last6=Victor |first6=D. G. |title=Response of Arctic temperature to changes in emissions of short-lived climate forcers |display-authors=4 |date=2015 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=6 |issue=3 |pages=286–289 |doi=10.1038/nclimate2880 |bibcode=2016NatCC...6..286S}} * {{cite journal |last1=Schmidt |first1=Gavin A. |last2=Ruedy |first2=Reto A. |last3=Miller |first3=Ron L. |last4=Lacis |first4=Andy A. |s2cid=28195537 |date=2010 |title=Attribution of the present-day total greenhouse effect |journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres |issn=2156-2202 |volume=115 |issue=D20 |pages=D20106 |doi=10.1029/2010JD014287 |bibcode=2010JGRD..11520106S |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Serdeczny |first1=Olivia |last2=Adams |first2=Sophie |last3=Baarsch |first3=Florent |last4=Coumou |first4=Dim |display-authors=4 |date=2016 |last5=Robinson |first5=Alexander |last6=Hare |first6=William |last7=Schaeffer |first7=Michiel |last8=Perrette |first8=Mahé |last9=Reinhardt |first9=Julia |s2cid=3900505 |title=Climate change impacts in Sub-Saharan Africa: from physical changes to their social repercussions |url=https://climateanalytics.org/media/ssa_final_published.pdf |journal=Regional Environmental Change |volume=17 |issue=6 |pages=1585–1600 |doi=10.1007/s10113-015-0910-2 |hdl=1871.1/c8dfb143-d9e1-4eef-9bbe-67b3c338d07f |issn=1436-378X |access-date=2025-12-08 |archivedate=2022-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220718055456/https://climateanalytics.org/media/ssa_final_published.pdf |deadurl=yes }} * {{cite journal |last1=Sutton |first1=Rowan T. |last2=Dong |first2=Buwen |last3=Gregory |first3=Jonathan M. |date=2007 |title=Land/sea warming ratio in response to climate change: IPCC AR4 model results and comparison with observations |journal=Geophysical Research Letters |volume=34 |issue=2 |page=L02701 |bibcode=2007GeoRL..34.2701S |doi=10.1029/2006GL028164 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Smale |first1=Dan A. |last2=Wernberg |first2=Thomas |last3=Oliver |first3=Eric C. J. |last4=Thomsen |first4=Mads |last5=Harvey |first5=Ben P. |s2cid=91471054 |date=2019 |title=Marine heatwaves threaten global biodiversity and the provision of ecosystem services |journal=Nature Climate Change |volume=9 |issue=4 |pages=306–312 |doi=10.1038/s41558-019-0412-1 |issn=1758-6798 |bibcode=2019NatCC...9..306S |url=http://pure.aber.ac.uk/ws/files/29181264/Smale_et_al_2019_NCC_pre_print.pdf }} * {{cite journal |last1=Smith |first1=Joel B. |last2=Schneider |first2=Stephen H. |last3=Oppenheimer |first3=Michael |last4=Yohe |first4=Gary W. |last5=Hare |first5=William |last6=Mastrandrea |first6=Michael D. |last7=Patwardhan |first7=Anand |last8=Burton |first8=Ian |last9=Corfee-Morlot |first9=Jan |display-authors=4 |year=2009 |title=Assessing dangerous climate change through an update of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) 'reasons for concern' |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=106 |issue=11 |pages=4133–4137 |bibcode=2009PNAS..106.4133S |doi=10.1073/pnas.0812355106 |pmc=2648893 |pmid=19251662 |first10=Chris H. D. |last10=Magadza |first11=Hans-Martin |last11=Füssel |first12=A. Barrie |last12=Pittock |first13=Atiq |last13=Rahman |first14=Avelino |last14=Suarez |first15=Jean-Pascal |last15=van Ypersele |doi-access=free}} * {{Cite journal |last1=Smith |first1=N. |last2=Leiserowitz |first2=A. |date=2013 |title=The role of emotion in global warming policy support and opposition. |journal=Risk Analysis |volume=34 |issue=5 |pages=937–948 |doi=10.1111/risa.12140 |pmid=24219420 |pmc=4298023}} * {{cite journal |last1=Stroeve |first1=J. |last2=Holland |first2=Marika M. |last3=Meier |first3=Walt |last4=Scambos |first4=Ted |last5=Serreze |first5=Mark |display-authors=4 |title=Arctic sea ice decline: Faster than forecast |year=2007 |journal=Geophysical Research Letters |volume=34 |issue=9 |page=L09501 |doi=10.1029/2007GL029703 |bibcode=2007GeoRL..34.9501S |doi-access=free}} * {{cite journal |title=Disentangling greenhouse warming and aerosol cooling to reveal Earth's climate sensitivity |last1=Storelvmo |first1=T. |last2=Phillips |first2=P. C. B. |last3=Lohmann |first3=U. |last4=Leirvik |first4=T. |last5=Wild |first5=M. |date=2016 |journal=Nature Geoscience |volume=9 |issue=4 |pages=286–289 |doi=10.1038/ngeo2670 |issn=1752-0908 |bibcode=2016NatGe...9..286S |url=https://eprints.soton.ac.uk/410581/1/ClimSens_012116_nofigs2.pdf }} * {{Cite journal |ref={{harvid|The Cenozoic CO₂ Proxy Integration Project (CenCOPIP) Consortium|2023}} |last1=The Cenozoic CO₂ Proxy Integration Project (CenCOPIP) Consortium |last2=Hönisch |first2=Bärbel |last3=Royer |first3=Dana L. |last4=Breecker |first4=Daniel O. |last5=Polissar |first5=Pratigya J. |last6=Bowen |first6=Gabriel J. |last7=Henehan |first7=Michael J. |last8=Cui |first8=Ying |last9=Steinthorsdottir |first9=Margret |last10=McElwain |first10=Jennifer C. |last11=Kohn |first11=Matthew J. |last12=Pearson |first12=Ann |last13=Phelps |first13=Samuel R. |last14=Uno |first14=Kevin T. |last15=Ridgwell |first15=Andy |date=2023 |title=Toward a Cenozoic history of atmospheric CO₂ |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.adi5177 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=382 |issue=6675 |article-number=eadi5177 |doi=10.1126/science.adi5177 |pmid=38060645 |bibcode=2023Sci...382i5177T |issn=0036-8075 |hdl=10023/30475 |hdl-access=free }} * {{cite journal |last1=Turetsky |first1=Merritt R. |last2=Abbott |first2=Benjamin W. |last3=Jones |first3=Miriam C. |last4=Anthony |first4=Katey Walter |last5=Koven |first5=Charles |last6=Kuhry |first6=Peter |last7=Lawrence |first7=David M. |last8=Gibson |first8=Carolyn |last9=Sannel |first9=A. Britta K. |display-authors=4 |date=2019 |title=Permafrost collapse is accelerating carbon release |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=569 |issue=7754 |pages=32–34 |bibcode=2019Natur.569...32T |doi=10.1038/d41586-019-01313-4 |pmid=31040419 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Turner |first1=Monica G. |last2=Calder |first2=W. John |last3=Cumming |first3=Graeme S. |last4=Hughes |first4=Terry P. |last5=Jentsch |first5=Anke |last6=LaDeau |first6=Shannon L. |last7=Lenton |first7=Timothy M. |last8=Shuman |first8=Bryan N. |last9=Turetsky |first9=Merritt R. |last10=Ratajczak |first10=Zak |last11=Williams |first11=John W. |display-authors=4 |date=2020 |title=Climate change, ecosystems and abrupt change: science priorities |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B |volume=375 |issue=1794 |doi=10.1098/rstb.2019.0105 |pmc=7017767 |pmid=31983326}} * {{cite journal |last=Twomey |first=S. |date=1977 |title=The Influence of Pollution on the Shortwave Albedo of Clouds |url=https://archive.org/details/journal-of-the-atmospheric-sciences_1977-07_34_7/page/1149 |journal=J. Atmos. Sci. |volume=34 |issue=7 |pages=1149–1152 |bibcode=1977JAtS...34.1149T |doi=10.1175/1520-0469(1977)034<1149:TIOPOT>2.0.CO;2 |issn=1520-0469 |doi-access=free}} * {{cite journal |last=Tyndall |first=John |author-link=John Tyndall |title=On the Absorption and Radiation of Heat by Gases and Vapours, and on the Physical Connection of Radiation, Absorption, and Conduction |journal=Philosophical Magazine |series=4 |date=1861 |volume=22 |pages=169–194, 273–285 |url-status=live |url=http://rstl.royalsocietypublishing.org/content/151/1.full.pdf+html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160326122934/http://rstl.royalsocietypublishing.org/content/151/1.full.pdf+html |archive-date=26 March 2016 }} * {{cite journal |last=Urban |first=Mark C. |date=2015 |title=Accelerating extinction risk from climate change |url=https://archive.org/details/sim_science_science_2015-05-01_348_6234/page/571 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=348 |issue=6234 |pages=571–573 |doi=10.1126/science.aaa4984 |issn=0036-8075 |pmid=25931559 |bibcode=2015Sci...348..571U |doi-access=free}} * {{cite book |author=USGCRP |year=2009 |title=Global Climate Change Impacts in the United States |editor-last1=Karl |editor1-first=T. R. |editor-last2=Melillo |editor2-first=J. |editor-last3=Peterson |editor3-first=T. |editor-last4=Hassol |editor4-first=S. J. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-14407-0 |url=https://www.globalchange.gov/reports/global-climate-change-impacts-united-states |access-date=19 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406060050/http://www.globalchange.gov/publications/reports/scientific-assessments/us-impacts |archive-date=6 April 2010 |archivedate=13 December 2012 |archiveurl=https://archive.today/20121213094911/http://www.globalchange.gov/publications/reports/scientific-assessments/us-impacts }} * {{cite book |author=USGCRP |year=2017 |title=Climate Science Special Report: Fourth National Climate Assessment, Volume I |pages=1–470 |url=https://science2017.globalchange.gov/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171103181658/https://science2017.globalchange.gov |archive-date=3 November 2017 |editor-last1=Wuebbles |editor1-first=D. J. |editor-last2=Fahey |editor2-first=D. W. |editor-last3=Hibbard |editor3-first=K. A. |editor-last4=Dokken |editor4-first=D. J. |editor-last5=Stewart |editor5-first=B. C. |editor-last6=Maycock |editor6-first=T. K. |display-editors=4 |location=Washington, D.C. |publisher=U.S. Global Change Research Program |doi=10.7930/J0J964J6 |doi-broken-date=30 July 2025 |access-date=8 December 2025 |archivedate=3 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171103181658/https://science2017.globalchange.gov/ }} * {{cite journal |last1=Vandyck |first1=T. |last2=Keramidas |first2=K. |last3=Kitous |first3=A. |last4=Spadaro |first4=J. |last5=Van DIngenen |first5=R. |last6=Holland |first6=M. |last7=Saveyn |first7=B. |display-authors=4 |date=2018 |title=Air quality co-benefits for human health and agriculture counterbalance costs to meet Paris Agreement pledges |journal=Nature Communications |volume=9 |issue=4939 |page=4939 |doi=10.1038/s41467-018-06885-9 |pmid=30467311 |pmc=6250710 |bibcode=2018NatCo...9.4939V}} * {{cite journal |last1=Velders |first1=G. J. M. |last2=Andersen |first2=S. O. |author-link2=Stephen O. Andersen |last3=Daniel |first3=J. S. |last4=Fahey |first4=D. W. |last5=McFarland |first5=M. |display-authors=2 |date=2007 |title=The importance of the Montreal Protocol in protecting climate |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=104 |issue=12 |pages=4814–4819 |doi=10.1073/pnas.0610328104 |doi-access=free |pmid=17360370 |pmc=1817831 |bibcode=2007PNAS..104.4814V}} * {{cite journal |last1=Velders |first1=G. J. M. |last2=Daniel |first2=J. S. |last3=Montzka |first3=S. A. |last4=Vimont |first4=I. |last5=Rigby |first5=M. |last6=Krummel |first6=Paul B. |last7=Muhle |first7=J. |last8=O'Doherty |first8=S. |last9=Prinn |first9=R. G. |last10=Weiss |first10=R. F. |last11=Young |first11=D. |display-authors=1 |date=2022 |title=Projections of hydrofluorocarbon (HFC) emissions and the resulting global warming based on recent trends in observed abundances and current policies |journal=Atmospheric Chemistry and Physics |volume=22 |issue=9 |pages=6087–6101 |doi=10.5194/acp-22-6087-2022 |url=https://acp.copernicus.org/articles/22/6087/2022/acp-22-6087-2022.html |doi-access=free |bibcode=2022ACP....22.6087V |hdl=1721.1/148197 |hdl-access=free }} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Chapter 1|2017}} |year=2017 |chapter=Chapter 1: Our Globally Changing Climate |title=In {{harvnb|USGCRP2017}} |chapter-url=https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch1_Our_Globally_Changing_Climate.pdf |first1=D. J. |last1=Wuebbles |first2=D. R. |last2=Easterling |first3=K. |last3=Hayhoe |first4=T. |last4=Knutson |first5=R. E. |last5=Kopp |first6=J. P. |last6=Kossin |first7=K. E. |last7=Kunkel |last9=A. N. |last8=LeGran-de |first10=C. |last10=Mears |first11=W. V. |last11=Sweet |first12=P. C. |last12=Taylor |first13=R. S. |last13=Vose |first14=M. F. |last14=Wehne |display-authors=4 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2024-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240620170608/https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch1_Our_Globally_Changing_Climate.pdf }} * {{cite book |ref={{harvid|USGCRP Climate Science Supplement|2014}} |chapter=Appendix 3: Climate Science Supplement |last1=Walsh |first1=John |last2=Wuebbles |first2=Donald |last3=Hayhoe |first3=Katherine |last4=Kossin |first4=Kossin |last5=Kunkel |first5=Kenneth |last6=Stephens |first6=Graeme |display-authors=4 |chapter-url=http://s3.amazonaws.com/nca2014/low/NCA3_Full_Report_Appendix_3_Climate_Science_Supplement_LowRes.pdf?download=1 |year=2014 |series=US National Climate Assessment |title=Climate Change Impacts in the United States: The Third National Climate Assessment }} * {{cite journal |last1=Wang |first1=Bin |last2=Shugart |first2=Herman H. |last3=Lerdau |first3=Manuel T. |date=2017 |title=Sensitivity of global greenhouse gas budgets to tropospheric ozone pollution mediated by the biosphere |journal=[[Environmental Research Letters]] |volume=12 |issue=8 |page=084001 |doi=10.1088/1748-9326/aa7885 |issn=1748-9326 |bibcode=2017ERL....12h4001W |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Watts |first1=Nick |last2=Amann |first2=Markus |last3=Arnell |first3=Nigel |last4=Ayeb-Karlsson |first4=Sonja |display-authors=4 |last5=Belesova |first5=Kristine |last6=Boykoff |first6=Maxwell |last7=Byass |first7=Peter |last8=Cai |first8=Wenjia |last9=Campbell-Lendrum |first9=Diarmid |last10=Capstick |first10=Stuart |last11=Chambers |first11=Jonathan |s2cid=207976337 |date=2019 |title=The 2019 report of The Lancet Countdown on health and climate change: ensuring that the health of a child born today is not defined by a changing climate |journal=The Lancet |volume=394 |issue=10211 |pages=1836–1878 |doi=10.1016/S0140-6736(19)32596-6 |issn=0140-6736 |pmid=31733928 |pmc=7616843 |bibcode=2019Lanc..394.1836W |hdl=10871/40583 |hdl-access=free}} * {{cite journal |last=Weart |first=Spencer |title=Rise of interdisciplinary research on climate |year=2013 |volume=110 |pages=3657–3664 |number=Supplement 1 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |doi=10.1073/pnas.1107482109 |pmid=22778431 |pmc=3586608 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Wild |first1=M. |last2=Gilgen |first2=Hans |last3=Roesch |first3=Andreas |last4=Ohmura |first4=Atsumu |last5=Long |first5=Charles |s2cid=13124021 |display-authors=4 |year=2005 |title=From Dimming to Brightening: Decadal Changes in Solar Radiation at Earth's Surface |url=https://archive.org/details/sim_science_2005-05-06_308_5723/page/847 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=308 |issue=5723 |doi=10.1126/science.1103215 |pages=847–850 |pmid=15879214 |bibcode=2005Sci...308..847W}} * {{cite journal |last1=Williams |first1=Richard G |last2=Ceppi |first2=Paulo |last3=Katavouta |first3=Anna |title=Controls of the transient climate response to emissions by physical feedbacks, heat uptake and carbon cycling |year=2020 |journal=[[Environmental Research Letters]] |volume=15 |issue=9 |pages=0940c1 |doi=10.1088/1748-9326/ab97c9 |bibcode=2020ERL....15i40c1W |doi-access=free |hdl=10044/1/80154 |hdl-access=free}} * {{cite journal |last1=Wolff |first1=Eric W. |last2=Shepherd |first2=John G. |last3=Shuckburgh |first3=Emily |last4=Watson |first4=Andrew J. |title=Feedbacks on climate in the Earth system: introduction |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |pmid=26438277 |pmc=4608041 |doi=10.1098/rsta.2014.0428 |date=2015 |volume=373 |issue=2054 |article-number=20140428 |bibcode=2015RSPTA.37340428W}} * {{cite journal |last1=Young |first1=Paul J. |last2=Harper |first2=Anna B. |last3=Huntingford |first3=Chris |last4=Paul |first4=Nigel D. |last5=Morgenstern |first5=Olaf |last6=Newman |first6=Paul A. |last7=Oman |first7=Luke D. |last8=Madronich |first8=Sasha |last9=Garcia |first9=Rolando R. |title=The Montreal Protocol protects the terrestrial carbon sink |date=2021 |display-authors=3 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=596 |issue=7872 |pages=384–388 |doi=10.1038/s41586-021-03737-3 |doi-access=free |pmid=34408332 |bibcode=2021Natur.596..384Y}} * * {{cite journal |last1=Zeng |first1=Ning |last2=Yoon |first2=Jinho |s2cid=1708267 |title=Expansion of the world's deserts due to vegetation-albedo feedback under global warming |date=2009 |journal=[[Geophysical Research Letters]] |volume=36 |issue=17 |page=L17401 |bibcode=2009GeoRL..3617401Z |doi=10.1029/2009GL039699 |issn=1944-8007 |doi-access=free}} * {{cite journal |last1=Zhang |first1=Jinlun |last2=Lindsay |first2=Ron |last3=Steele |first3=Mike |last4=Schweiger |first4=Axel |s2cid=9387303 |date=2008 |title=What drove the dramatic arctic sea ice retreat during summer 2007? |journal=Geophysical Research Letters |volume=35 |issue=11 |pages=1–5 |doi=10.1029/2008gl034005 |bibcode=2008GeoRL..3511505Z |doi-access=free}} {{refend}} ==== Books, reports and legal documents ==== {{refbegin|30em}} * {{cite web |ref={{harvid|G8+5 Academies|2009}} |title=G8+5 Academies' joint statement: Climate change and the transformation of energy technologies for a low carbon future |date=May 2009 |publisher=The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine |author1=Academia Brasileira de Ciéncias (Brazil) |author2=Royal Society of Canada |author3=Chinese Academy of Sciences |author4=Académie des Sciences (France) |author5=Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina (Germany) |author6=Indian National Science Academy |author7=Accademia Nazionale dei Lincei (Italy) |author8=Science Council of Japan, Academia Mexicana de Ciencias |author9=Academia Mexicana de Ciencias (Mexico) |author10=Russian Academy of Sciences |author11=Academy of Science of South Africa |author12=Royal Society (United Kingdom) |author13=National Academy of Sciences (United States of America) |url=http://www.nationalacademies.org/includes/G8+5energy-climate09.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100215171429/http://www.nationalacademies.org/includes/G8+5energy-climate09.pdf |archive-date=15 February 2010 |access-date=5 May 2010 }} * {{cite book |first1=David |last1=Archer |author-link=David Archer (scientist) |first2=Raymond |last2=Pierrehumbert |author-link2=Raymond Pierrehumbert |title=The Warming Papers: The Scientific Foundation for the Climate Change Forecast |url=https://books.google.com/books?id=sPY9HOfnuS0C&pg=PT10 |year=2013 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-68733-8 }} * {{cite report |ref={{harvid|International Institute for Sustainable Development|2019}} |url=https://www.iisd.org/sites/default/files/publications/fossil-fuel-clean-energy-subsidy-swap.pdf |title=Fossil Fuel to Clean Energy Subsidy Swaps |last1=Bridle |first1=Richard |last2=Sharma |first2=Shruti |last3=Mostafa |first3=Mostafa |last4=Geddes |first4=Anna |date=June 2019 }} * {{cite web |title=The Paris Agreement: Summary. Climate Focus Client Brief on the Paris Agreement III |author=Climate Focus |date=December 2015 |access-date=12 April 2019 |url=https://climatefocus.com/sites/default/files/20151228%20COP%2021%20briefing%20FIN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005005832/https://climatefocus.com/sites/default/files/20151228%20COP%2021%20briefing%20FIN.pdf |archive-date=5 October 2018 |url-status=live |archivedate=5 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181005005832/https://climatefocus.com/sites/default/files/20151228%20COP%2021%20briefing%20FIN.pdf |deadurl=yes }} * {{cite report |ref = {{harvid|UN Human Development Report|2020}} |author = Conceição |display-authors = etal |year = 2020 |title = Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene |url = http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |publisher = [[United Nations Development Programme]] |access-date = 9 January 2021 }} * {{cite report |last1=DeFries |first1=Ruth |author-link1=Ruth DeFries |last2=Edenhofer |first2=Ottmar |last3=Halliday |first3=Alex |last4=Heal |first4=Geoffrey |display-authors=etal |date=September 2019 |title=The missing economic risks in assessments of climate change impacts |publisher=Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment, London School of Economics and Political Science |url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2019/09/The-missing-economic-risks-in-assessments-of-climate-change-impacts-2.pdf }} * Dessler, Andrew E. and Edward A. Parson, eds. ''The science and politics of global climate change: A guide to the debate'' (Cambridge University Press, 2019). * {{cite web |title=The climate regime from The Hague to Marrakech: Saving or sinking the Kyoto Protocol? |last=Dessai |first=Suraje |date=2001 |work=Tyndall Centre Working Paper 12 |publisher=Tyndall Centre |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610013556/http://www.tyndall.ac.uk/sites/default/files/wp12.pdf |archive-date=10 June 2012 |url=http://www.tyndall.ac.uk/sites/default/files/wp12.pdf |access-date=5 May 2010 |archivedate=10 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120610013556/http://www.tyndall.ac.uk/sites/default/files/wp12.pdf |deadurl=yes }} * {{cite book |last1=Dunlap |first1=Riley E. |last2=McCright |first2=Aaron M. |editor-last1=Dryzek |editor-first1=John S. |editor-first2=Richard B. |editor-last2=Norgaard |editor-first3=David |editor-last3=Schlosberg |title=The Oxford Handbook of Climate Change and Society |publisher=Oxford University Press |date=2011 |pages=144–160 |chapter=Chapter 10: Organized climate change denial |isbn=978-0-19-956660-0}} * {{cite book |last1=Dunlap |first1=Riley E. |last2=McCright |first2=Aaron M. |editor-last1=Dunlap |editor-first1=Riley E. |editor-first2=Robert J. |editor-last2=Brulle |title=Climate Change and Society: Sociological Perspectives |publisher=Oxford University Press |date=2015 |pages=300–332 |chapter=Chapter 10: Challenging Climate Change: The Denial Countermovement |isbn=978-0-19-935611-9}} *{{cite report |ref={{harvid|Ebi et al.|2018}} | last1=Ebi | first1=Kristie L. | last2=Balbus | first2=John | last3=Luber | first3=George | last4=Bole | first4=Aparna | last5=Crimmins | first5=Allison R. | last6=Glass | first6=Gregory E. | last7=Saha | first7=Shubhayu | last8=Shimamoto | first8=Mark M. | last9=Trtanj | first9=Juli M. | last10=White-Newsome | first10=Jalonne L. | title=Chapter 14: Human Health. Impacts, Risks, and Adaptation in the United States: The Fourth National Climate Assessment, Volume II | date=2018 | doi=10.7930/nca4.2018.ch14}} * {{cite report | last=Flavell | first=Alex | title=IOM outlook on migration, environment and climate change | publisher=[[International Organization for Migration]] (IOM) | publication-place=Geneva, Switzerland | year=2014 | url=https://publications.iom.int/system/files/pdf/mecc_outlook.pdf | isbn=978-92-9068-703-0 | oclc=913058074 }} * {{cite book |title=The Callendar Effect: the life and work of Guy Stewart Callendar (1898–1964) |year=2007 |last=Fleming |first=James Rodger |publisher=American Meteorological Society |location=Boston |isbn=978-1-878220-76-9 }} * {{cite report |ref = {{harvid|UNDP|2021}} |title = Peoples' Climate Vote |last1 = Flynn |first1 = C. |last2 = Yamasumi |first2 = E. |last3 = Fisher |first3 = S. |last4 = Snow |first4 = D. |last5 = Grant |first5 = Z. |last6 = Kirby |first6 = M. |last7 = Browning |first7 = P. |last8 = Rommerskirchen |first8 = M. |last9 = Russell |first9 = I. |display-authors = 4 |publisher = UNDP and University of Oxford |date = January 2021 |url = https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/publications/UNDP-Oxford-Peoples-Climate-Vote-Results.pdf |access-date = 5 August 2021 }} * {{cite report |ref = {{harvid|UNDP|2024}} |title = Peoples' Climate Vote 2024 Results |last1 = Flynn |first1 = C. |last2 = Jardon |first2 = S. T. |last3 = Fisher |first3 = S. |last4 = Blayney |first4 = M. |last5 = Ward |first5 = A. |last6 = Smith |first6 = H. |last7 = Struthoff |first7 = P. |last8 = Fillingham |first8 = Z. |display-authors = 2 |publisher = UNDP and University of Oxford |date = June 2024 |url = https://peoplesclimate.vote/document/Peoples_Climate_Vote_Report_2024.pdf |access-date = 1 November 2024 }} * {{cite report |author=Global Methane Initiative |title=Global Methane Emissions and Mitigation Opportunities |url=https://www.globalmethane.org/documents/gmi-mitigation-factsheet.pdf |date=2020 |publisher=Global Methane Initiative }} * {{cite book |title=Shock Waves: Managing the Impacts of Climate Change on Poverty. Climate Change and Development |date=2016 |isbn=978-1-4648-0674-2 |doi=10.1596/978-1-4648-0673-5 |last1=Hallegatte |first1=Stephane |last2=Bangalore |first2=Mook |last3=Bonzanigo |first3=Laura |last4=Fay |first4=Marianne |last5=Kane |first5=Tamaro |last6=Narloch |first6=Ulf |last7=Rozenberg |first7=Julie |last8=Treguer |first8=David |last9=Vogt-Schilb |first9=Adrien |display-authors=4 |location=Washington, D.C. |publisher=World Bank |hdl=10986/22787 |url=https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/22787/9781464806735.pdf?sequence=13&isAllowed=y }} * {{cite book |title=Climate Change: Observed Impacts on Planet Earth |last=Haywood |first=Jim |year=2016 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-444-63524-2 |editor-last=Letcher |editor-first=Trevor M. |chapter=Chapter 27 – Atmospheric Aerosols and Their Role in Climate Change }} * {{Cite report |ref={{harvid|IEA|2020b}} | author= IEA | date= December 2020 | title= Energy Efficiency 2020 |chapter=COVID-19 and energy efficiency |chapter-url= https://www.iea.org/reports/energy-efficiency-2020/covid-19-and-energy-efficiency#abstract | location= Paris, France | access-date=6 April 2021 }} * {{Cite report | author= IEA | date= October 2021 | title= Net Zero By 2050: A Roadmap for the Global Energy Sector | url= https://iea.blob.core.windows.net/assets/deebef5d-0c34-4539-9d0c-10b13d840027/NetZeroby2050-ARoadmapfortheGlobalEnergySector_CORR.pdf | location= Paris, France | access-date= 4 April 2022 }} * {{Cite report | ref= {{harvid|IEA World Energy Outlook 2023}} | author= IEA | date= October 2023 | title= World Energy Outlook 2023 | url= https://iea.blob.core.windows.net/assets/26ca51d0-4a42-4649-a7c0-552d75ddf9b2/WorldEnergyOutlook2023.pdf | location= Paris, France | access-date= 25 October 2021 }} * {{cite book |title=Macroeconomic and Financial Policies for Climate Change Mitigation: A Review of the Literature |url=https://www.elibrary.imf.org/doc/IMF001/28337-9781513511955/28337-9781513511955/Other_formats/Source_PDF/28337-9781513512938.pdf |isbn=978-1-5135-1195-5 |last1=Krogstrup |first1=Signe |last2=Oman |first2=William |series=IMF working papers |date=4 September 2019 |volume=19 |issue=185 |doi=10.5089/9781513511955.001 |s2cid=203245445 |issn=1018-5941 }} * {{cite report |ref = {{harvid|Yale|2021}} |title = International Public Opinion on Climate Change |last1 = Leiserowitz |first1 = A. |last2 = Carman |first2 = J. |last3 = Buttermore |first3 = N. |last4 = Wang |first4 = X. |last5 = Rosenthal |first5 = S. |last6 = Marlon |first6 = J. |last7 = Mulcahy |first7 = K. |display-authors = 4 |publisher = Yale Program on Climate Change Communication and Facebook Data for Good |year = 2021 |location = New Haven, CT |url = https://climatecommunication.yale.edu/wp-content/uploads/2021/06/international-climate-opinion-february-2021d.pdf |access-date = 5 August 2021 }} * {{Cite book|title=Future Energy: Improved, Sustainable and Clean Options for our Planet |edition=Third |publisher=[[Elsevier]] |year=2020|isbn=978-0-08-102886-5 |editor-last=Letcher|editor-first=Trevor M.}} * {{cite book |last1=Meinshausen |first1=Malte |chapter=Implications of the Developed Scenarios for Climate Change |date=2019 |title=Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for +1.5&nbsp;°C and +2&nbsp;°C |pages=459–469 |editor-last=Teske |editor-first=Sven |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-05843-2_12 |doi-access=free |isbn=978-3-030-05843-2 |s2cid=133868222 |url=https://apo.org.au/node/235336 }} * {{cite report |ref={{harvid|ICCT|2019}} |first1=J. |last1=Miller |first2=L. |last2=Du |first3=D. |last3=Kodjak |title=Impacts of World-Class Vehicle Efficiency and Emissions Regulations in Select G20 Countries |url=https://theicct.org/sites/default/files/publications/ICCT_G20-briefing-paper_Jan2017_vF.pdf |publisher=The International Council on Clean Transportation |location=Washington, D.C. |year=2017 }} * {{cite book |title=Copenhagen 2009: Failure or final wake-up call for our leaders? EV 49 |last=Müller |first=Benito |date=February 2010 |publisher=[[Oxford Institute for Energy Studies]] |isbn=978-1-907555-04-6 |page=i |url=https://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2011/03/EV49-Copenhagen2009Failureorfinalwake-upcallforourleaders-BenitoMuller-2010.pdf |access-date=18 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710081944/https://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2011/03/EV49-Copenhagen2009Failureorfinalwake-upcallforourleaders-BenitoMuller-2010.pdf |archive-date=10 July 2017 |url-status=live }} * {{cite report |title=Understanding and responding to climate change: Highlights of National Academies Reports, 2008 edition |author=National Academies |year=2008 |publisher=National Academy of Sciences |url=http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/booklets/climate_change_2008_final.pdf |access-date=9 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011182257/http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/booklets/climate_change_2008_final.pdf |archive-date=11 October 2017 |archivedate=11 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011182257/http://dels.nas.edu/resources/static-assets/materials-based-on-reports/booklets/climate_change_2008_final.pdf |deadurl=yes }} * {{cite report |author=National Research Council |year=2012 |title=Climate Change: Evidence, Impacts, and Choices |publisher=National Academy of Sciences |location=Washington, D.C. |url=https://nap.nationalacademies.org/download/14673 |access-date=21 November 2023 }} * {{cite book |last1=Newell |first1=Peter |title=Climate for Change: Non-State Actors and the Global Politics of the Greenhouse |date=14 December 2006 |access-date=30 July 2018 |publisher=Cambridge University Press |url=https://books.google.com/books?id=ing21MGmh5UC |isbn=978-0-521-02123-4 }} * {{cite web |ref={{harvid|NOAA|2017}} |author=NOAA |url=https://tidesandcurrents.noaa.gov/publications/techrpt83_Global_and_Regional_SLR_Scenarios_for_the_US_final.pdf |title=January 2017 analysis from NOAA: Global and Regional Sea Level Rise Scenarios for the United States |access-date=7 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171218140625/https://tidesandcurrents.noaa.gov/publications/techrpt83_Global_and_Regional_SLR_Scenarios_for_the_US_final.pdf |archive-date=18 December 2017 |url-status=live }} * {{cite book |last1=Olivier |first1=J. G. J. |last2=Peters |first2=J. A. H. W. |year=2019 |title=Trends in global CO2 and total greenhouse gas emissions |publisher=PBL Netherlands Environmental Assessment Agency |url=https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2020-trends-in-global-co2-and-total-greenhouse-gas-emissions-2019-report_4068.pdf |place=The Hague }} * {{cite book |chapter=The scientific consensus on climate change: How do we know we're not wrong? |last1=Oreskes |first1=Naomi |author1-link=Naomi Oreskes |title=Climate Change: What It Means for Us, Our Children, and Our Grandchildren |editor-last1=DiMento |editor-first1=Joseph F. C. |editor-last2=Doughman |editor-first2=Pamela M. |publisher=The MIT Press |year=2007 |isbn=978-0-262-54193-0 }} * {{cite book |title=Merchants of Doubt: How a Handful of Scientists Obscured the Truth on Issues from Tobacco Smoke to Global Warming |date=2010 |last1=Oreskes |first1=Naomi |first2=Erik |last2=Conway |publisher=Bloomsbury Press |edition=first |isbn=978-1-59691-610-4 }} * {{Cite report | ref= {{harvid|Pew|2015}} | author= Pew Research Center | date= November 2015 | title= Global Concern about Climate Change, Broad Support for Limiting Emissions | url= https://www.pewresearch.org/global/wp-content/uploads/sites/2/2015/11/Pew-Research-Center-Climate-Change-Report-FINAL-November-5-2015.pdf | access-date= 5 August 2021 }} * {{cite book |author=REN21 |year=2020 |title=Renewables 2020 Global Status Report |url=https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/gsr_2020_full_report_en.pdf |location=Paris |publisher=REN21 Secretariat |isbn=978-3-948393-00-7 |access-date=2025-12-08 |archivedate=2020-09-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923065621/https://www.ren21.net/wp-content/uploads/2019/05/gsr_2020_full_report_en.pdf }} * {{cite book |date=13 April 2005 |author=Royal Society |title=Economic Affairs – Written Evidence |series=The Economics of Climate Change, the Second Report of the 2005–2006 session, produced by the UK Parliament House of Lords Economics Affairs Select Committee |url=https://publications.parliament.uk/pa/ld200506/ldselect/ldeconaf/12/12we24.htm |publisher=UK Parliament |access-date=9 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113084025/http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200506/ldselect/ldeconaf/12/12we24.htm |archive-date=13 November 2011 |url-status=live }} * {{cite book |title=Global trends in climate change litigation: 2019 snapshot |last1=Setzer |first1=Joana |last2=Byrnes |first2=Rebecca |date=July 2019 |publisher=the Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment and the Centre for Climate Change Economics and Policy |url=http://www.lse.ac.uk/GranthamInstitute/wp-content/uploads/2019/07/GRI_Global-trends-in-climate-change-litigation-2019-snapshot.pdf |location=London }} * {{cite report |ref = {{harvid|NREL|2017}} |last1 = Steinberg |first1 = D. |last2 = Bielen |first2 = D. |last3 = Eichman |first3 = J. |last4 = Eurek |first4 = K. |last5 = Logan |first5 = J. |last6 = Mai |first6 = T. |last7 = McMillan |first7 = C. |last8 = Parker |first8 = A. |display-authors = 2 |title = Electrification & Decarbonization: Exploring U.S. Energy Use and Greenhouse Gas Emissions in Scenarios with Widespread Electrification and Power Sector Decarbonization |publisher = National Renewable Energy Laboratory |date = July 2017 |location = Golden, Colorado |url = https://www.nrel.gov/docs/fy17osti/68214.pdf }} * {{cite book |ref={{harvid|Teske, ed.|2019}} |chapter=Executive Summary |date=2019 |title=Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for +1.5&nbsp;°C and +2&nbsp;°C |pages=xiii–xxxv |editor-last=Teske |editor-first=Sven |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-05843-2 |doi-access=free |isbn=978-3-030-05843-2 |s2cid=198078901 |chapter-url=https://link.springer.com/content/pdf/bfm%3A978-3-030-05843-2%2F1.pdf |url=https://apo.org.au/node/235336 }} * {{cite book |last1 = Teske |first1 = Sven |last2 = Pregger |first2 = Thomas |last3 = Naegler |first3 = Tobias |last4 = Simon |first4 = Sonja |last5 = Pagenkopf |first5 = Johannes |last6 = Vvan den Adel |first6 = Bent |last7 = Deniz |first7 = Özcan |display-authors = 4 |chapter = Energy Scenario Results |date = 2019 |title = Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for +1.5&nbsp;°C and +2&nbsp;°C |pages = 175–402 |editor-last = Teske |editor-first = Sven |publisher = Springer International Publishing |doi = 10.1007/978-3-030-05843-2_8 |doi-access = free |isbn = 978-3-030-05843-2 |s2cid = |url = https://apo.org.au/node/235336 }} * {{cite book |last1=Teske |first1=Sven |chapter=Trajectories for a Just Transition of the Fossil Fuel Industry |date=2019 |title=Achieving the Paris Climate Agreement Goals: Global and Regional 100% Renewable Energy Scenarios with Non-energy GHG Pathways for +1.5&nbsp;°C and +2&nbsp;°C |pages=403–411 |editor-last=Teske |editor-first=Sven |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-05843-2_9 |doi-access=free |isbn=978-3-030-05843-2 |s2cid=133961910 |url=https://apo.org.au/node/235336 }} * {{cite report |author=UN FAO |year=2016 |title=Global Forest Resources Assessment 2015. How are the world's forests changing? |url=http://www.fao.org/3/a-i4793e.pdf#page=11 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |isbn=978-92-5-109283-5 |access-date=1 December 2019 }} * {{cite book |ref={{harvid|United Nations Environment Programme|2019}} |publisher=United Nations Environment Programme |year=2019 |title=Emissions Gap Report 2019 |url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/30797/EGR2019.pdf?sequence=1&isAllowed=y |location=Nairobi |isbn=978-92-807-3766-0 }} * {{cite book |ref={{harvid|United Nations Environment Programme|2024}} |publisher=United Nations Environment Programme |year=2024 |title=Emissions Gap Report 2024 |url=https://www.unep.org/resources/emissions-gap-report-2024 |location=Nairobi |isbn=978-92-807-4185-8 }} * {{cite book|author=UNEP|year=2018|title=The Adaptation Gap Report 2018|location=Nairobi, Kenya|url=https://www.unenvironment.org/resources/adaptation-gap-report|isbn=978-92-807-3728-8|publisher=United Nations Environment Programme (UNEP)}} * {{cite conference |year=1992 |author=UNFCCC |author-link=UNFCCC |title=United Nations Framework Convention on Climate Change |url=https://unfccc.int/files/essential_background/background_publications_htmlpdf/application/pdf/conveng.pdf }} <!-- ## --> * {{cite web |ref={{harvid|Kyoto Protocol|1997}} |date=1997 |author=UNFCCC |title=Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change |publisher=United Nations |url=https://unfccc.int/resource/docs/convkp/kpeng.html }} <!-- ## --> <!-- Example: Decision 2/CP.15 in {{harvnb|UNFCCC: Copenhagen|2009|loc=}} --> <!-- Cite by paragraph, as page numbering is variable. --> * {{cite conference |ref={{harvid|UNFCCC: Copenhagen|2009}} |date =30 March 2010 |author=UNFCCC |chapter=Decision 2/CP.15: Copenhagen Accord |title=Report of the Conference of the Parties on its fifteenth session, held in Copenhagen from 7 to 19&nbsp;December&nbsp;2009 |id =FCCC/CP/2009/11/Add.1 |publisher=United Nations Framework Convention on Climate Change |chapter-url=http://unfccc.int/documentation/documents/advanced_search/items/3594.php?rec=j&priref=600005735#beg |access-date=17 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100430005322/https://unfccc.int/documentation/documents/advanced_search/items/3594.php?rec=j&priref=600005735#beg |archive-date=30 April 2010 |url-status=live }} <!-- ## --> * {{cite web |ref={{harvid|Paris Agreement|2015}} |date=2015 |author=UNFCCC |title=Paris Agreement |publisher=United Nations Framework Convention on Climate Change |url=https://unfccc.int/files/essential_background/convention/application/pdf/english_paris_agreement.pdf }} <!-- ## --> * {{cite report |ref = {{harvid|UN NDC Synthesis Report|2021}} |author = UNFCCC |date = 26 February 2021 |title = Nationally determined contributions under the Paris Agreement Synthesis report by the secretariat |url = https://unfccc.int/sites/default/files/resource/cma2021_02E.pdf |publisher = [[United Nations Framework Convention on Climate Change]] }} <!-- ## --> * {{cite web |ref={{harvid|UNHCR|2011}} |title=Climate Change and the Risk of Statelessness: The Situation of Low-lying Island States |last=Park |first=Susin |date=May 2011 |publisher=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/4df9cb0c9.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502223251/http://www.unhcr.org/4df9cb0c9.pdf |archive-date=2 May 2013 |url-status=live |access-date=13 April 2012 }} * {{cite report |author=United States Environmental Protection Agency |year=2016 |title=Methane and Black Carbon Impacts on the Arctic: Communicating the Science |url=https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-change-science/methane-and-black-carbon-impacts-arctic-communicating-science_.html |access-date=27 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906225344/https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-change-science/methane-and-black-carbon-impacts-arctic-communicating-science_.html |archive-date=6 September 2017 |url-status=live }} * {{cite journal |last1=Van Oldenborgh |first1=Geert-Jan |last2=Philip |first2=Sjoukje |last3=Kew |first3=Sarah |last4=Vautard |first4=Robert |display-authors=etal |date=2019 |website=Semantic Scholar |s2cid=199454488 |title=Human contribution to the record-breaking June 2019 heat wave in France }} * {{cite book |ref=none |last=Weart |first=Spencer |date=October 2008 |title=The Discovery of Global Warming |edition=2nd |location=Cambridge, MA |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-03189-0 |url=http://history.aip.org/climate/reviews.htm |access-date=16 June 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118000413/http://history.aip.org/climate/reviews.htm |archive-date=18 November 2016 }} * {{cite book |ref=none |last=Weart |first=Spencer |date=February 2019 |title=The Discovery of Global Warming |edition=online |url=http://history.aip.org/climate/index.htm |access-date=19 June 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618075616/http://history.aip.org/climate/index.htm |archive-date=18 June 2020 |author-link=Spencer R. Weart }} ** {{citation|ref={{harvid|Weart "The Carbon Dioxide Greenhouse Effect"}} |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |last =Weart |first=Spencer |date =January 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global Warming |chapter=The Carbon Dioxide Greenhouse Effect |chapter-url=http://history.aip.org/climate/co2.htm |access-date=19 June 2020 |publisher=American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191800/http://history.aip.org/climate/co2.htm |archive-date=11 November 2016 |url-status=live }} ** {{citation|ref=none |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |last =Weart |first=Spencer |date =January 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global Warming |chapter=The Public and Climate Change |chapter-url=http://history.aip.org/climate/public.htm |access-date=19 June 2020 |publisher =American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191711/http://history.aip.org/climate/public.htm |archive-date=11 November 2016 |url-status=live }} *** {{citation|ref={{harvid|Weart "Suspicions of a Human-Caused Greenhouse (1956–1969)"}} |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |last =Weart |first=Spencer |date =January 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global Warming |chapter=The Public and Climate Change: Suspicions of a Human-Caused Greenhouse (1956–1969) |chapter-url=http://history.aip.org/climate/public.htm#S2 |access-date=19 June 2020 |publisher =American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191711/http://history.aip.org/climate/public.htm#S2 |archive-date=11 November 2016 |url-status=live }} ** {{citation|ref={{harvid|Weart "The Public and Climate Change (since 1980)"}} |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |last1=Weart |first1=Spencer |date =January 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global warming |chapter=The Public and Climate Change (cont.&nbsp;– since 1980) |chapter-url=https://history.aip.org/climate/public2.htm |access-date=19 June 2020 |publisher =American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191659/http://history.aip.org/climate/public2.htm |archive-date=11 November 2016 |url-status=live }} *** {{citation|ref={{harvid|Weart "The Public and Climate Change: The Summer of 1988"}} |mode=cs1 <!-- Because {cite web} doesn't do chapters. --> |first=Spencer |last=Weart |date =January 2020<!-- "The Discovery of Global Warming" is an evolving website, date is not useful for SFNs. --> |title=The Discovery of Global Warming |chapter=The Public and Climate Change: The Summer of 1988 |chapter-url=http://history.aip.org/climate/public2.htm#S1988 |access-date=19 June 2020 |publisher=American Institute of Physics |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111191659/http://history.aip.org/climate/public2.htm#S1988 |archive-date=11 November 2016 |url-status=live }} * {{cite report|ref={{harvid|World Bank, June|2019}} |title=State and Trends of Carbon Pricing 2019 |url=http://documents.worldbank.org/curated/en/191801559846379845/pdf/State-and-Trends-of-Carbon-Pricing-2019.pdf |date=June 2019 |publisher=World Bank |location=Washington, D.C. |doi=10.1596/978-1-4648-1435-8 |hdl=10986/29687 |isbn=978-1-4648-1435-8 |hdl-access=free }} *{{cite report |ref={{harvid|World Economic Forum|2024}} |author=World Economic Forum |title=Quantifying the Impact of Climate Change on Human Health |year=2024 |url=https://www3.weforum.org/docs/WEF_Quantifying_the_Impact_of_Climate_Change_on_Human_Health_2024.pdf}} * {{Cite report |ref={{harvid|WHO|2016}} | author= World Health Organization | year= 2016 | title=Ambient air pollution: a global assessment of exposure and burden of disease | location= Geneva, Switzerland | isbn = 978-92-4-151135-3 | url= https://apps.who.int/iris/rest/bitstreams/1061179/retrieve }} * {{cite book |ref={{harvid|WHO|2018}} |publisher=World Health Organization |title=COP24 Special Report Health and Climate Change |url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/276405/9789241514972-eng.pdf?ua=1 |year=2018 |location=Geneva |isbn=978-92-4-151497-2 }} * {{cite report |ref={{harvid|WMO SAOD|2022}} <!-- ipcc:20200204 --> |author=[[World Meteorological Organization]] |publisher=[[World Meteorological Organization]] |title=Scientific Assessment of Ozone Depletion|url=https://csl.noaa.gov/assessments/ozone/2022/downloads/2022OzoneAssessment.pdf |series=GAW Report No. 278 |isbn=978-9914-733-99-0 |year=2022 |location=Geneva }} ** {{cite book |ref={{harvid|WMO SAOD Executive Summary|2022}} |author=[[World Meteorological Organization]] |title={{Harvnb|WMO SAOD|2022}} |chapter-url=https://csl.noaa.gov/assessments/ozone/2022/downloads/executivesummary.pdf |year=2022 |chapter=Executive Summary }} * {{cite book |ref={{harvid|WMO|2024a}} |publisher=[[World Meteorological Organization]] |title=WMO Statement on the State of the Global Climate in 2023 |url=https://library.wmo.int/viewer/68835/download?file=1347_Global-statement-2023_en.pdf&type=pdf&navigator=1 |year=2024 |location=Geneva |series=WMO-No. 1347 |isbn=978-92-63-11347-4 }} * {{cite report |ref={{harvid|WMO|2024b}} |publisher=[[World Meteorological Organization]] |title=WMO Global Annual to Decadal Climate Update: 2024-2028 |url=https://library.wmo.int/viewer/68910/download?file=WMO_GADCU_2024-2028_en.pdf&type=pdf&navigator=1 |year=2024 |location=Geneva }} * {{cite book |ref={{harvid|World Resources Institute, December|2019}} |publisher=World Resources Institute |date=December 2019 |title=Creating a Sustainable Food Future: A Menu of Solutions to Feed Nearly 10 Billion People by 2050 |location=Washington, D.C. |url=https://files.wri.org/d8/s3fs-public/wrr-food-full-report.pdf |isbn=978-1-56973-953-2 }} {{refend}} ==== Non-technical sources ==== {{refbegin|30em}} * ''[[Associated Press]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Associated Press, 22 September|2015}} |url=https://www.apstylebook.com/blog_posts/4 |title=An addition to AP Stylebook entry on global warming |last=Colford |first=Paul |date=22 September 2015 |website=AP Style Blog |access-date=6 November 2019 }} * ''[[BBC]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|BBC, 1 May|2019}} |date=1 May 2019 |title=UK Parliament declares climate change emergency |publisher=BBC |url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-48126677 |access-date=30 June 2019 }} ** {{cite web |ref={{harvid|BBC Science Focus Magazine, 3 February|2020}} |last=Rigby |first=Sara |date=3 February 2020 |title=Climate change: should we change the terminology? |website=BBC Science Focus Magazine |url=https://www.sciencefocus.com/news/climate-change-should-we-change-the-terminology/ |access-date=24 March 2020 }} * ''[[Bulletin of the Atomic Scientists]]'' ** {{cite news |last1=Stover |first1=Dawn |title=The global warming 'hiatus' |url=https://thebulletin.org/2014/09/the-global-warming-hiatus/ |work=Bulletin of the Atomic Scientists |date=23 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711032006/https://thebulletin.org/2014/09/the-global-warming-hiatus/ |archive-date=11 July 2020 |url-status=live }} * ''[[Carbon Brief]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 4 Jan|2017}} |date=4 January 2017 |last=Yeo |first=Sophie |title=Clean energy: The challenge of achieving a 'just transition' for workers |website=Carbon Brief |url=https://www.carbonbrief.org/clean-energy-the-challenge-of-achieving-a-just-transition-for-workers |access-date=18 May 2020 }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 19 June|2017}} |url=https://www.carbonbrief.org/billions-face-deadly-threshold-heat-extremes-2100-study/ |title=Billions to face 'deadly threshold' of heat extremes by 2100, finds study |last=McSweeney |first=Robert M. |date=19 June 2017 |website=Carbon Brief }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 21 November|2017}} |last=Yeo |first=Sophie |date=21 November 2017 |title=Explainer: Why a UN climate deal on HFCs matters |url=https://www.carbonbrief.org/explainer-why-a-un-climate-deal-on-hfcs-matters |access-date=10 January 2021 |url-status=live |website=Carbon Brief |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501225407/https://www.carbonbrief.org/explainer-why-a-un-climate-deal-on-hfcs-matters/ }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 15 January|2018}} |date=15 January 2018 |last1=McSweeney |first1=Robert M. |last2=Hausfather |first2=Zeke |title=Q&A: How do climate models work? |website=Carbon Brief |url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-do-climate-models-work |access-date=2 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190305004530/https://www.carbonbrief.org/qa-how-do-climate-models-work |archive-date=5 March 2019 |url-status=live }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 19 April|2018}} |date=19 April 2018 |last1=Hausfather |first1=Zeke |title=Explainer: How 'Shared Socioeconomic Pathways' explore future climate change |website=Carbon Brief |url=https://www.carbonbrief.org/explainer-how-shared-socioeconomic-pathways-explore-future-climate-change |access-date=20 July 2019 }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 8 October|2018}} |date=8 October 2018 |last1=Hausfather |first1=Zeke |title=Analysis: Why the IPCC 1.5C report expanded the carbon budget |url=https://www.carbonbrief.org/analysis-why-the-ipcc-1-5c-report-expanded-the-carbon-budget |access-date=28 July 2020 |website=Carbon Brief }} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 7 January|2020}} |url=https://www.carbonbrief.org/media-reaction-australias-bushfires-and-climate-change |title=Media reaction: Australia's bushfires and climate change |last1=Dunne |first1=Daisy |last2=Gabbatiss |first2=Josh |last3=McSweeney |first3=Robert |date=7 January 2020 |website=Carbon Brief |access-date=11 January 2020 }} ** {{cite web |ref={{Harvid|Carbon Brief, 10 February|2020}} |last=McSweeney |first=Robert |title=Nine Tipping Points That Could Be Triggered by Climate Change |url=https://www.carbonbrief.org/explainer-nine-tipping-points-that-could-be-triggered-by-climate-change/ |website=Carbon Brief |date=10 February 2020 |access-date=27 May 2022 |archive-date=7 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007002119/https://www.carbonbrief.org/explainer-nine-tipping-points-that-could-be-triggered-by-climate-change/ |url-status=live }} ** {{Cite web|ref={{harvid|Carbon Brief, 16 October|2021}}|last1=Gabbatiss|first1=Josh|last2=Tandon|first2=Ayesha|date=4 October 2021|title=In-depth Q&A: What is 'climate justice'?|url=https://www.carbonbrief.org/in-depth-qa-what-is-climate-justice|access-date=16 October 2021|website=Carbon Brief|language=en}} ** {{cite web |ref={{harvid|Carbon Brief, 3 July|2023}} |url=https://www.carbonbrief.org/analysis-how-low-sulphur-shipping-rules-are-affecting-global-warming/ |title=Analysis: How low-sulphur shipping rules are affecting global warming |last1=Hausfather |first1=Zeke |last2=Forster |first2=Piers |author-link2=Piers Forster |date=3 July 2023 |website=Carbon Brief |access-date=2 November 2024 }} * ''[[Climate.gov]]'' ** {{Cite web |ref={{harvid|Climate.gov, 23 June|2022}} |last=Lindsey |first=Rebecca |title=Climate Change: Atmospheric Carbon Dioxide |website=Climate.gov |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-atmospheric-carbon-dioxide |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624204311/http://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-atmospheric-carbon-dioxide |archive-date=24 June 2013 |date=23 June 2022 |access-date=7 May 2023 |archivedate=24 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130624204311/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-atmospheric-carbon-dioxide |deadurl=yes }} * ''[[Deutsche Welle]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|Deutsche Welle, 22 June|2019}} |last1=Ruiz |first1=Irene Banos |title=Climate Action: Can We Change the Climate From the Grassroots Up? |url=https://www.ecowatch.com/climate-action-grassroots-2638915946.html |access-date=23 June 2019 |publisher=Deutsche Welle |date=22 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190623124154/https://www.ecowatch.com/climate-action-grassroots-2638915946.html |archive-date=23 June 2019 |url-status=live }} * ''[[EPA]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|EPA|2016}} |title=Myths vs. Facts: Denial of Petitions for Reconsideration of the Endangerment and Cause or Contribute Findings for Greenhouse Gases under Section 202(a) of the Clean Air Act |publisher=U.S. Environmental Protection Agency |date=10 September 2020 |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/myths-vs-facts-denial-petitions-reconsideration-endangerment-and-cause-or-contribute |access-date=7 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523211147/https://www.epa.gov/ghgemissions/myths-vs-facts-denial-petitions-reconsideration-endangerment-and-cause-or-contribute |archive-date=23 May 2021 }} ** {{cite web |ref={{harvid|EPA|2019}} |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/global-greenhouse-gas-emissions-data |title=Global Greenhouse Gas Emissions Data |publisher=U.S. Environmental Protection Agency |date=10 September 2024 |access-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218125157/https://www.epa.gov/ghgemissions/global-greenhouse-gas-emissions-data |archive-date=18 February 2020 }} ** {{cite web |ref={{harvid|EPA|2020}} |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/overview-greenhouse-gases |title=Overview of Greenhouse Gases |publisher=U.S. Environmental Protection Agency |date=11 April 2024 |access-date=15 September 2020 |archive-date=9 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009203854/https://www.epa.gov/ghgemissions/overview-greenhouse-gases }} * ''[[EUobserver]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|EUobserver, 20 December|2009}} |date=20 December 2009 |title=Copenhagen failure 'disappointing', 'shameful' |website=EUobserver |access-date=12 April 2019 |url=https://euobserver.com/environment/29181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412092312/https://euobserver.com/environment/29181 |archive-date=12 April 2019 |url-status=live }} * ''[[European Parliament]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|European Parliament, February|2020}} |date=February 2020 |first=M. |last=Ciucci |title=Renewable Energy |website=European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/70/renewable-energy |access-date=3 June 2020 }} * ''[[The Guardian]]''<!-- |issn=0261-3077 - not needed, nor location. The parameters for harvid should match the first two parameters used in harvnb for the short-cite in the text. --> ** {{cite news |ref={{harvid|The Guardian, 19 March|2019}} |last=Carrington |first=Damian |date=19 March 2019 |title=School climate strikes: 1.4 million people took part, say campaigners |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2019/mar/19/school-climate-strikes-more-than-1-million-took-part-say-campaigners-greta-thunberg |access-date=12 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320122303/https://www.theguardian.com/environment/2019/mar/19/school-climate-strikes-more-than-1-million-took-part-say-campaigners-greta-thunberg |archive-date=20 March 2019 |url-status=live }} ** {{cite news |ref={{harvid|The Guardian, 28 November|2019}} |url=https://www.theguardian.com/world/2019/nov/28/eu-parliament-declares-climate-emergency |title='Our house is on fire': EU parliament declares climate emergency |last=Rankin |first=Jennifer |date=28 November 2019 |work=The Guardian |access-date=28 November 2019 |issn=0261-3077 }} ** {{cite news |ref={{harvid|The Guardian, 19 February|2020}} |last=Watts |first=Jonathan |date=19 February 2020 |title=Oil and gas firms 'have had far worse climate impact than thought' |url=https://www.theguardian.com/environment/2020/feb/19/oil-gas-industry-far-worse-climate-impact-than-thought-fossil-fuels-methane |newspaper=The Guardian }} ** {{cite web |ref={{harvid|The Guardian, 28 October|2020}} |date=28 October 2020 |last=McCurry |first=Justin |title=South Korea vows to go carbon neutral by 2050 to fight climate emergency |url=http://www.theguardian.com/world/2020/oct/28/south-korea-vows-to-go-carbon-neutral-by-2050-to-fight-climate-emergency |access-date=6 December 2020 |work=The Guardian }} * ''[[International Energy Agency]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|IEA – Projected Costs of Generating Electricity 2020}} |title=Projected Costs of Generating Electricity 2020 |website=IEA |date=9 December 2020 |url=https://www.iea.org/reports/projected-costs-of-generating-electricity-2020 |access-date=4 April 2022 }} * ''[[NASA]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|NASA, 28 May|2013}} |year=2013 |title=Arctic amplification |publisher=NASA |url=https://climate.nasa.gov/news/927/arctic-amplification |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731054007/https://climate.nasa.gov/news/927/arctic-amplification/ |archive-date=31 July 2018 |url-status=live }} ** {{cite web |ref={{harvid|NASA, 5 December|2008}} |date=5 December 2008 |last=Conway |first=Erik M. |author-link=Erik M. Conway |title=What's in a Name? Global Warming vs. Climate Change |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/topics/earth/features/climate_by_any_other_name.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809221926/http://www.nasa.gov/topics/earth/features/climate_by_any_other_name.html |archive-date=9 August 2010 |access-date=8 December 2025 |archivedate=9 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100809221926/http://www.nasa.gov/topics/earth/features/climate_by_any_other_name.html |deadurl=yes }} ** {{cite web |date=January 2016 |last1=Shaftel |first1=Holly |title=What's in a name? Weather, global warming and climate change |website=NASA Climate Change: Vital Signs of the Planet |url=https://climate.nasa.gov/resources/global-warming |access-date=12 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928145703/https://climate.nasa.gov/resources/global-warming/ |archive-date=28 September 2018 }} ** {{cite web |ref={{harvid|NASA, 7 July|2020}} |date=7 July 2020 |editor-last=Shaftel |editor-first=Holly |editor2-last=Jackson |editor2-first=Randal |editor3-last=Callery |editor3-first=Susan |editor4-last=Bailey |editor4-first=Daniel |title=Overview: Weather, Global Warming and Climate Change |url=https://climate.nasa.gov/resources/global-warming-vs-climate-change |access-date=14 July 2020 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet }} * ''[[National Conference of State Legislators]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|National Conference of State Legislators, 17 April|2020}} |date=17 April 2020 |title=State Renewable Portfolio Standards and Goals |website=National Conference of State Legislators |url=https://www.ncsl.org/research/energy/renewable-portfolio-standards.aspx |access-date=3 June 2020 }} * ''[[National Geographic]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|National Geographic, 13 August|2019}} |last=Welch |first=Craig |url=https://www.nationalgeographic.com/environment/2019/08/arctic-permafrost-is-thawing-it-could-speed-up-climate-change-feature/ |archive-url=https://archive.today/20190814144104/https://www.nationalgeographic.com/environment/2019/08/arctic-permafrost-is-thawing-it-could-speed-up-climate-change-feature/ |archive-date=14 August 2019 |title=Arctic permafrost is thawing fast. That affects us all. |date=13 August 2019 |website=National Geographic |access-date=25 August 2019 }} * ''[[National Science Digital Library]]'' ** {{cite web |first=James R. |last=Fleming |title=Climate Change and Anthropogenic Greenhouse Warming: A Selection of Key Articles, 1824–1995, with Interpretive Essays |website=National Science Digital Library Project Archive PALE:ClassicArticles |date=17 March 2008 |url=https://nsdl.library.cornell.edu/websites/wiki/index.php/PALE_ClassicArticles/GlobalWarming.html |access-date=7 October 2019 }} * ''[[Natural Resources Defense Council]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Natural Resources Defense Council, 29 September|2017}} |date=29 September 2017 |title=What Is the Clean Power Plan? |website=Natural Resources Defense Council |url=https://www.nrdc.org/stories/how-clean-power-plan-works-and-why-it-matters |access-date=3 August 2020 }} * ''[[The New York Times]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|The New York Times, 25 May|2015}} |title=Paris Can't Be Another Copenhagen |work=The New York Times |last=Rudd |first=Kevin |date=25 May 2015 |access-date=26 May 2015 |url=https://www.nytimes.com/2015/05/26/opinion/kevin-rudd-paris-cant-be-another-copenhagen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203110636/https://www.nytimes.com/2015/05/26/opinion/kevin-rudd-paris-cant-be-another-copenhagen.html |archive-date=3 February 2018 |url-status=live }} * ''[[NOAA]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|NOAA, 10 July|2011}} |date=10 July 2011 |author=NOAA |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/polar-opposites-arctic-and-antarctic |title=Polar Opposites: the Arctic and Antarctic |access-date=20 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190222152103/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/polar-opposites-arctic-and-antarctic |archive-date=22 February 2019 |archivedate=22 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190222152103/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/polar-opposites-arctic-and-antarctic |deadurl=yes }} ** {{cite web |first=Amara |last=Huddleston |title=Happy 200th birthday to Eunice Foote, hidden climate science pioneer |website=NOAA Climate.gov |date=17 July 2019 |url=https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724162706/https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer |archive-date=24 July 2019 |access-date=8 October 2019 |archivedate=15 June 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615205052/https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer |deadurl=yes }} * ''[[Our World in Data]]'' ** {{cite journal |date=15 January 2018 |last1=Ritchie |first1=Hannah |author1-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author2-link=Max Roser |title=Land Use |journal=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/land-use |access-date=1 December 2019 }} ** {{cite web |date=18 September 2020 |ref={{harvid|Our World in Data, 18 September|2020}} |last1=Ritchie |first1=Hannah |title=Sector by sector: where do global greenhouse gas emissions come from? |website=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/ghg-emissions-by-sector |access-date=28 October 2020 }} ** {{cite web |ref={{harvid|Our World in Data-Why did renewables become so cheap so fast?}} |date=2022 |last1=Roser |first1=Max |title=Why did renewables become so cheap so fast? |website=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/cheap-renewables-growth |access-date=4 April 2022 }} * ''[[Pew Research Center]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Pew|2020}} |first1=Moira |last1=Fagan |first2=Christine |last2=Huang |publisher=Pew Research Center |date=16 October 2020 |title=Many globally are as concerned about climate change as about the spread of infectious diseases |url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2020/10/16/many-globally-are-as-concerned-about-climate-change-as-about-the-spread-of-infectious-diseases/ |access-date=19 August 2021 }} * ''[[Politico]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Politico, 11 December|2019}} |url=https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ |title=Europe's Green Deal plan unveiled |last1=Tamma |first1=Paola |last2=Schaart |first2=Eline |date=11 December 2019 |website=Politico |access-date=29 December 2019 |last3=Gurzu |first3=Anca }} * ''[[RIVM]]'' ** {{cite AV media |ref={{harvid|RIVM|2016}} |date=11 October 2016 |title=Documentary Sea Blind |medium=Dutch Television |language=nl |url=http://www.rivm.nl/en/Documents_and_publications/Common_and_Present/Newsmessages/2016/Documentary_Sea_Blind_on_Dutch_Television |access-date=26 February 2019 |publisher=RIVM: Netherlands National Institute for Public Health and the Environment |archive-url=https://web.archive.org/web/20180817055817/https://www.rivm.nl/en/Documents_and_publications/Common_and_Present/Newsmessages/2016/Documentary_Sea_Blind_on_Dutch_Television |archive-date=17 August 2018 |url-status=live }} * ''[[Salon (website)|Salon]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|Salon, 25 September|2019}} |first=Evelyn |last=Leopold |title=How leaders planned to avert climate catastrophe at the UN (while Trump hung out in the basement) |url=https://www.salon.com/2019/09/25/how-serious-people-planned-to-avert-climate-catastrophe-at-the-un-while-trump-hung-out-in-the-basement_partner/ |date=25 September 2019 |website=Salon |access-date=20 November 2019 }} * ''[[ScienceBlogs]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|Gleick, 7 January|2017}} |last1=Gleick |first1=Peter |title=Statements on Climate Change from Major Scientific Academies, Societies, and Associations (January 2017 update) |date=7 January 2017 |access-date=2 April 2020 |url=https://scienceblogs.com/significantfigures/index.php/2017/01/07/statements-on-climate-change-from-major-scientific-academies-societies-and-associations-january-2017-update |work=ScienceBlogs }} * ''[[Scientific American]]'' ** {{cite magazine |ref={{harvid|Scientific American, 29 April|2014}} |title=Indian Monsoons Are Becoming More Extreme |last=Ogburn |first=Stephanie Paige |date=29 April 2014 |url=https://www.scientificamerican.com/article/indian-monsoons-are-becoming-more-extreme/ |magazine=Scientific American |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622193126/https://www.scientificamerican.com/article/indian-monsoons-are-becoming-more-extreme/ |archive-date=22 June 2018 |url-status=live }} * ''[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Smithsonian, 26 June|2016}} |url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/studying-climate-past-essential-preparing-todays-rapidly-changing-climate-180959595/ |title=Studying the Climate of the Past Is Essential for Preparing for Today's Rapidly Changing Climate |last=Wing |first=Scott L. |website=Smithsonian |access-date=8 November 2019 |date=29 June 2016 }} * ''The Sustainability Consortium'' ** {{cite web |ref={{harvid|The Sustainability Consortium, 13 September|2018}} |website=The Sustainability Consortium |date=13 September 2018 |url=https://www.sustainabilityconsortium.org/2018/09/one-fourth-of-global-forest-loss-permanent-deforestation-is-not-slowing-down/ |title=One-Fourth of Global Forest Loss Permanent: Deforestation Is Not Slowing Down |access-date=1 December 2019 |archivedate=21 May 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190521000038/https://www.sustainabilityconsortium.org/2018/09/one-fourth-of-global-forest-loss-permanent-deforestation-is-not-slowing-down/ |deadurl=yes }} * ''[[UNFCCC]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|UNFCCC, "What are United Nations Climate Change Conferences?"}} |title=What are United Nations Climate Change Conferences? |website=UNFCCC |access-date=12 May 2019 |url=https://unfccc.int/process/conferences/what-are-united-nations-climate-change-conferences |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512084017/https://unfccc.int/process/conferences/what-are-united-nations-climate-change-conferences |archive-date=12 May 2019 |url-status=live }} ** {{cite web |ref={{harvid|UNFCCC, "What is the United Nations Framework Convention on Climate Change?"}} |title=What is the United Nations Framework Convention on Climate Change? |website=UNFCCC |url=https://unfccc.int/process-and-meetings/the-convention/what-is-the-united-nations-framework-convention-on-climate-change }} * ''[[Union of Concerned Scientists]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Union of Concerned Scientists, 8 January|2017}} |date=8 January 2017 |title=Carbon Pricing 101 |website=Union of Concerned Scientists |url=https://www.ucsusa.org/resources/carbon-pricing-101 |access-date=15 May 2020 }} * ''[[Vice (website)|Vice]]'' ** {{cite news |ref={{harvid|Vice, 2 May|2019}} |website=Vice |last1=Segalov |first1=Michael |title=The UK Has Declared a Climate Emergency: What Now? |url=https://www.vice.com/en/article/uk-climate-emergency-what-does-it-mean/ |access-date=30 June 2019 |date=2 May 2019 }} * ''[[The Verge]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|The Verge, 27 December|2019}} |title=2019 was the year of 'climate emergency' declarations |last=Calma |first=Justine |date=27 December 2019 |website=The Verge |url=https://www.theverge.com/2019/12/27/21038949/climate-change-2019-emergency-declaration |access-date=28 March 2020 }} * ''[[Vox (website)|Vox]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Vox, 20 September|2019}} |last1=Roberts |first1=D. |date=20 September 2019 |title=Getting to 100% renewables requires cheap energy storage. But how cheap? |website=Vox |url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2019/8/9/20767886/renewable-energy-storage-cost-electricity |access-date=28 May 2020 }} * ''[[World Health Organization]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|WHO, Nov|2023}} |date=3 November 2023 |title=We must fight one of the world's biggest health threats: climate change |website=World Health Organization |url=https://www.who.int/news-room/commentaries/detail/we-must-fight-one-of-the-world-s-biggest-health-threats-climate-change |access-date=19 September 2024 }} * ''[[World Resources Institute]]'' ** {{cite journal |ref={{harvid|World Resources Institute, 8 August|2019}} |date=8 August 2019 |last1=Levin |first1=Kelly |title=How Effective Is Land At Removing Carbon Pollution? The IPCC Weighs In |website=World Resources institute |url=https://www.wri.org/blog/2019/08/how-effective-land-removing-carbon-pollution-ipcc-weighs |access-date=15 May 2020 }} ** {{cite journal |ref={{harvid|World Resources Institute, 8 December|2019}} |date=8 December 2019 |first1=Frances |last1=Seymour |first2=David |last2=Gibbs |title=Forests in the IPCC Special Report on Land Use: 7 Things to Know |url=https://www.wri.org/blog/2019/08/forests-ipcc-special-report-land-use-7-things-know/ |website=World Resources Institute }} * ''[[Yale Climate Connections]]'' ** {{cite web |ref={{harvid|Yale Climate Connections, 2 November|2010}} |title=Yale Researcher Anthony Leiserowitz on Studying, Communicating with American Public |date=2 November 2010 |last=Peach |first=Sara |publisher=Yale Climate Connections |access-date=30 July 2018 |url=https://www.yaleclimateconnections.org/2010/11/communicating-with-american-public |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207130823/https://www.yaleclimateconnections.org/2010/11/communicating-with-american-public/ |archive-date=7 February 2019 |url-status=live }} {{refend}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Spoken Wikipedia|date=30 October 2021|En-Climate_change-article.ogg}} {{Scholia}} {{Library resources box |by=no |onlinebooks=no |others=yes |lcheading=Climate change}} * [https://www.ipcc.ch/ Intergovernmental Panel on Climate Change: IPCC] ([[Intergovernmental Panel on Climate Change|IPCC]]) * [https://www.un.org/en/climatechange UN: Climate Change] (UN) * [http://www.metoffice.gov.uk/climate-guide Met Office: Climate Guide] ([[Met Office]]) * [https://www.noaa.gov/climate National Oceanic and Atmospheric Administration: Climate] ([[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]) * [https://royalsociety.org/news-resources/projects/climate-change-evidence-causes Royal Society. Climate change: Evidence and causes] ([[Royal Society]]) {{Commons|Climate change}} {{Authority control|state=expanded}} [[শ্ৰেণী: জলবায়ু পৰিৱৰ্তন| ]] nzb09jig0wlvxj6f3xb9psjwvi0kaf9 0 129420 625517 618227 2026-08-09T08:59:57Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625517 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}}{{সম্পাদনা}} [[File:Islam percent population in each nation World Map Muslim data by Pew Research.svg|alt=|thumb|308x308px|শতাংশ অনুসৰি বিশ্ব মুছলমান জনসংখ্যা ([[Pew Research Center]], 2012)<ref>{{cite web|url=https://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-percentages/|title=Religious Composition by Country, in Percentages'|date=18 December 2012|publisher=Pew Research|access-date=17 August 2020}}</ref>]] {{ইছলাম}} [[ইছলাম]]ৰ অনুগামীসকলে ২০২২ চনত ২০১৭ চনৰ প্ৰস্তাৱিত প্ৰক্ষেপণ বজাই ৰাখি বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম আৰু দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা ডাঙৰ ধৰ্মীয় গোট গঠন কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Nadeem |first=Reem |date=2022-12-21 |title=Key Findings From the Global Religious Futures Project |url=https://www.pewresearch.org/religion/2022/12/21/key-findings-from-the-global-religious-futures-project/ |access-date=2024-10-28 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref><ref name=":0" /> ২০২০ চনলৈকে পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰ (পিইডব্লিউ)ৰ প্ৰক্ষেপণ অনুসৰি বিশ্বজুৰি মুঠ ২ বিলিয়ন অনুগামী আছে।<ref name="pew2010–2020">{{cite web |date=June 9, 2025 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020. Muslims grew fastest; Christians lagged behind global population increase |url=https://www.pewresearch.orgreligion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-28 |publisher=[[Pew Research Center]] }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web |author=Fahmy, Conrad Hackett; Marcin Stonawski; Yunping Tong; Stephanie Kramer; Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/20/2025/06/PR_2025.06.09_global-religious-change_report.pdf |access-date=2025-06-10 |publisher=Pew Research Center }}</ref> অধিক অধ্যয়নে ইংগিত দিয়ে যে ইছলামৰ বিশ্বব্যাপী বিস্তাৰ আৰু শতাংশ বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে তুলনামূলকভাৱে উচ্চ জন্মৰ হাৰ আৰু যৌৱনৰ বয়সৰ গাঁথনি।<ref name=":0">{{Cite web |title=Why Muslims are the world's fastest-growing religious group |url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/06/why-muslims-are-the-worlds-fastest-growing-religious-group/ |access-date=2022-11-05 |website=Pew Research Center |date=6 April 2017 |language=en-US}}</ref><ref name="PewIslam2011">[http://www.pewforum.org/The-Future-of-the-Global-Muslim-Population.aspx "The Future of Global Muslim Population: Projections from 2010 to 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110209094904/http://www.pewforum.org/The-Future-of-the-Global-Muslim-Population.aspx |date=9 February 2011}} Accessed July 2013.</ref> ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত মুছলমান জনসংখ্যাৰ সামগ্ৰিক বৃদ্ধিত কোনো প্ৰভাৱ নপৰে, কিয়নো ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা লোকৰ সংখ্যা বিশ্বাস এৰি যোৱা লোকৰ সংখ্যাৰ প্ৰায় সমান।<ref>{{Cite report |title=The Future of the Global Muslim Population |section=Conversion |date=27 January 2011 |publisher=Pew Research Center |section-url=https://www.pewforum.org/2011/01/27/future-of-the-global-muslim-population-related-factors/#conversion |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/the-future-of-the-global-muslim-population/ |quote=there is no substantial net gain or loss in the number of Muslims through conversion globally; the number of people who become Muslims through conversion seems to be roughly equal to the number of Muslims who leave the faith |access-date=12 May 2020 |archive-date=24 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211126/http://www.pewforum.org/2011/01/27/the-future-of-the-global-muslim-population/ |url-status=live }}</ref> বেছিভাগ [[মুছলমান|মুছলমানেই]] তিনিটা মূল [[মাজহাব|শাখা]]ৰ যিকোনো এটাৰ অন্তৰ্গত: * [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] (৮৫–৯০%, প্ৰায় ১.৭–১.৮ বিলিয়ন মানুহ)<ref name="Sunni">*{{cite book |title=Islamic Beliefs, Practices, and Cultures |quote=Within the Muslim community, the percentage of Sunnis is generally thought to be between 85 percent, with the Shia accounting for 15.5 percent and with the wahabis controlling 5 percent, although some sources estimate their numbers at 20 percent. A common compromise figure ranks Sunnis at 90 percent and Shias at 10 percent. |publisher=Marshall Cavendish Reference |year=2010 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780761479260/page/130 130] |isbn=978-0-7614-7926-0 |url=https://archive.org/details/isbn_9780761479260 |url-access=registration |access-date=2019-11-30 }} *{{cite web |title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population |work=[[Pew Research Center]] |date=2009-10-07 |access-date=2019-11-30 |url=http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/ |quote=Of the total Muslim population, 10–13% are Shia Muslims and 87–90% are Sunni Muslims. }} *{{cite news |title=Quick guide: Sunnis and Shias |work=BBC News |date=2011-12-06 |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16047709 |access-date=2019-11-30 |quote=The great majority of the world's more than 1.5 billion Muslims are Sunnis – estimates suggest the figure is somewhere between 85% and 90%. }} *{{cite book |author=Frederick Denny |title=Sunni Islam: Oxford Bibliographies Online Research Guide |publisher=Oxford University Press |year=2010 |page=3 |isbn=978-019980647-8 |url=https://books.google.com/books?id=D5_N97bAiJ0C&pg=PA3 |quote=Sunni Islam is the dominant division of the global Muslim community, and throughout history it has made up a substantial majority (85 to 90 percent) of that community. }} *{{cite web |title=Sunni |publisher=[[Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs]] |url=http://berkleycenter.georgetown.edu/essays/sunni |access-date=2019-11-30 |quote=Sunni Islam is the largest denomination of Islam, comprising about 85 percent of the world's over 1.5 billion Muslims. |archive-date=12 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012090751/http://berkleycenter.georgetown.edu/essays/sunni |url-status=dead |archivedate=2014-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141012090751/http://berkleycenter.georgetown.edu/essays/sunni |deadurl=yes }} *{{cite news |title=Tension between Sunnis, Shiites emerging in USA |publisher=[[USA Today]] |date=2007-09-24 |url=http://usatoday.com/news/religion/2007-09-24-muslim-tension_N.htm |quote=Among the world's estimated 1.4 billion Muslims, about 85% are Sunni and about 15% are Shiite. |access-date=2019-11-30 |archive-date=13 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120713014245/http://www.usatoday.com/news/religion/2007-09-24-muslim-tension_N.htm |url-status=dead |archivedate=2012-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120713014245/http://www.usatoday.com/news/religion/2007-09-24-muslim-tension_N.htm |deadurl=yes }} *{{cite book |author=Riaz Hassan |title=Inside Muslim Minds |publisher=Melbourne University Press |year=2008 |page=20 |isbn=9780522854817 |url=https://books.google.com/books?id=Z4Ts0GkJBKgC&pg=PA20 |quote=Approximately 20 per cent of the world's Muslims belong to the Shi'ah sect; around 80 per cent are Sunni Muslims. }} *[https://books.google.com/books?id=3w_ngX--ji4C&q=world+muslim+80%25+sunni&pg=PA103 Who Gets To Narrate the World] "The Sunnis (approximately 80%)" *[https://books.google.com/books?id=vD2TJNc7NE4C&pg=PA265 A world theology] N. Ross Reat "80% being the Sunni" *[https://books.google.com/books?id=Q78O1mjX2tMC&q=world+muslim+80%25+sunni&pg=PA32 Islam and the Kadiyani jama'at] "The Sunni segment, accounting for at least 80% of the worlds Muslim population" *{{cite book |author=David Robertson |title=A Dictionary of Modern Politics |edition=Third |publisher=Europa Publications |year=2002 |page=[https://archive.org/details/dictionaryofmode0000robe/page/252 252] |isbn=1-85743-093-X |url=https://archive.org/details/dictionaryofmode0000robe |url-access=registration |quote=It is notable that while a large majority, probably 80%, of the world's Muslims are Sunni... }}</ref> * [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] (১০–১৫%, প্ৰায় ২০০–৩০ কোটি মানুহ)<ref name="Shia">See *{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/Shii |title=Shiʿi |encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online |date=2019-10-04 |access-date=2019-09-30 |quote=In the early 21st century some 10–13 percent of the world’s 1.6 billion Muslims were Shiʿi. }} *{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/ |title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population |date=7 October 2009 |access-date=24 September 2013 |work=[[Pew Research Center]] |quote=The Pew Forum's estimate of the Shia population (10–13%) is in keeping with previous estimates, which generally have been in the range of 10–15%. Some previous estimates, however, have placed the number of Shias at nearly 20% of the world's Muslim population. }} *{{cite web |url=http://berkleycenter.georgetown.edu/essays/shi-a |title=Shia |publisher=Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs |quote=Shi'a Islam is the second largest branch of the tradition, with up to 200 million followers who comprise around 15% of all Muslims worldwide... |access-date=5 December 2011 |archive-date=15 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121215070956/http://berkleycenter.georgetown.edu/essays/shi-a |url-status=dead |archivedate=15 December 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121215070956/http://berkleycenter.georgetown.edu/essays/shi-a |deadurl=yes }} *{{cite book |author=Jalil Roshandel |title=Iran, Israel and the United States |publisher=Praeger Security International |year=2011 |page=15 |isbn=9780313386985 |url=https://books.google.com/books?id=nVcmKRyID2EC&pg=PA15 |quote=The majority of the world's Islamic population, which is Sunni, accounts for over 75 percent of the Islamic population; the other 10 to 20 percent is Shia. }}</ref> * [[ইবাদী (ইছলাম)|ইবাদী]] (০.১৬–০.৩৭%, প্ৰায় ৩–৭ নিযুত লোক)<ref>{{cite web|last=|first=|title=Who are the Ibadis?|website=economist.com|publisher=The Economist Newspaper Limited|date=December 18, 2018|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/12/18/who-are-the-ibadis|access-date=March 20, 2025}}</ref><ref>{{cite web|last=|first=|title=7 ملايين أباضي .. ما هو أسلوبهم في الدين والحياة والزواج؟|website=alarabiya.net|publisher=|date=June 2, 2005|url=https://www.alarabiya.net/articles/2005/06/02/13596|access-date=March 20, 2025}}</ref> ২০২০ চনত ৫৩খন মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ আছিল।<ref name=number>{{Cite web |last=Fahmy |first=Dalia |date=2025-07-29 |title=The number of Christian-majority countries fell between 2010 and 2020 |url=https://www.pewresearch.org/short-reads/2025/07/29/the-number-of-christian-majority-countries-fell-between-2010-and-2020/ |access-date=2025-07-30 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> [[ইছলাম]] কেইবাটাও উপ-অঞ্চলত সংখ্যাগৰিষ্ঠ ধৰ্ম: [[মধ্য এছিয়া]], [[পশ্চিম এছিয়া]], [[সামুদ্ৰিক দক্ষিণ-পূব এছিয়া]], [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]], [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]], চাহেল, আৰু [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]।<ref name="pewmuslim12">{{cite web |title=Muslim Population by Country |url=http://features.pewforum.org/muslim-population/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110209094904/http://www.pewforum.org/The-Future-of-the-Global-Muslim-Population.aspx |archive-date=9 February 2011 |access-date=22 December 2011 |website=The Future of the Global Muslim Population |publisher=Pew Research Center}}</ref><ref name="pewmuslim22">{{cite web |date=27 January 2011 |title=Region: Middle East-North Africa |url=http://pewforum.org/future-of-the-global-muslim-population-regional-middle-east.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725215915/http://www.pewforum.org/future-of-the-global-muslim-population-regional-middle-east.aspx |archive-date=25 July 2013 |access-date=22 December 2011 |website=The Future of the Global Muslim Population |publisher=Pew Research Center |archivedate=9 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130309233947/http://www.pewforum.org/future-of-the-global-muslim-population-regional-middle-east.aspx |deadurl=yes }}</ref><ref name="pewmuslim32">{{cite web |date=27 January 2011 |title=Region: Sub-Saharan Africa |url=http://pewforum.org/future-of-the-global-muslim-population-regional-sub-saharan-africa.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309234009/http://www.pewforum.org/future-of-the-global-muslim-population-regional-sub-saharan-africa.aspx |archive-date=9 March 2013 |access-date=22 December 2011 |website=The Future of the Global Muslim Population |publisher=Pew Research Center |archivedate=9 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130309234009/http://www.pewforum.org/future-of-the-global-muslim-population-regional-sub-saharan-africa.aspx |deadurl=yes }}</ref><ref>Encyclopædia Britannica. Britannica Book of the Year 2003. Encyclopædia Britannica, (2003) {{ISBN|978-0-85229-956-2}} p.306 According to the Encyclopædia Britannica, as of mid-2002, there were 376,453,000 Christians, 329,869,000 Muslims and 98,734,000 people who practiced traditional religions in Africa. [http://www.bellbookandcandlepublications.com/greenwoodsvillage/gor/islam.php Ian S. Markham, (A World Religions Reader. Cambridge, MA: Blackwell Publishers, 1996.)] is cited by Morehouse University as giving the mid-1990s figure of 278,250,800 Muslims in Africa, but still as 40.8% of the total population. These numbers are estimates, and remain a matter of conjecture. See Amadu Jacky Kaba. The spread of Christianity and Islam in Africa: a survey and analysis of the numbers and percentages of Christians, Muslims and those who practice indigenous religions. The Western Journal of Black Studies, Vol 29, Number 2, June 2005. Discusses the estimations of various almanacs and encyclopedium, placing Britannica's estimate as the most agreed figure. Notes the figure presented at the [http://www.afrikaworld.net/afrel/Statistics.htm World Christian Encyclopedia, summarized here], as being an outlier. On rates of growth, Islam and Pentecostal Christianity are highest, see: [https://foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3835 The List: The World's Fastest-Growing Religions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711181533/http://www.bellbookandcandlepublications.com/greenwoodsvillage/gor/islam.php|date=11 July 2018}}, Foreign Policy, May 2007.</ref><ref>[http://media-2.web.britannica.com/eb-media/31/3731-004.gif Britannica] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081214054323/http://media-2.web.britannica.com/eb-media/31/3731-004.gif|date=14 December 2008}}, [http://library.thinkquest.org/05aug/02016/images/map_of_religions.png Think Quest] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130618223858/http://library.thinkquest.org/05aug/02016/images/map_of_religions.png|date=18 June 2013}}, [http://www.wadsworth.com/religion_d/special_features/popups/maps/matthews_world/images/w001.jpg Wadsworth.com]</ref><ref>{{cite web |last=Vellturo |first=Madeline |date=May 2021 |title=FACTSHEET: ISLAMISTS IN CENTRAL SAHEL |url=https://www.uscirf.gov/sites/default/files/2021-05/2021%20Factsheet%20-%20Sahel.pdf |access-date=26 Jul 2021 |website=UNITED STATES COMMISSION on INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2011-01-27 |title=Region: Sub-Saharan Africa |url=https://www.pewresearch.org/religion/2011/01/27/future-of-the-global-muslim-population-regional-sub-saharan-africa/ |access-date=2022-11-15 |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |language=en-US}}</ref> বৈচিত্ৰ্যমজ় [[এছিয়া-পেচিফিক]] অঞ্চলত বিশ্বৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক মুছলমান লোক আছে, যিটোৱে [[মধ্যপ্ৰাচ্য]] আৰু উত্তৰ আফ্ৰিকাৰ সংযুক্ত _{(চমু: মেনা)}ক অতিক্ৰম কৰিছে।<ref>{{cite web |date=18 December 2012 |title=Muslims |url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-muslim/ |access-date=13 October 2016 |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project}}</ref> বিশ্বৰ প্ৰায় ৬২% মুছলমান এছিয়া-পেচিফিক অঞ্চলত ([[তুৰস্ক]]ৰপৰা [[ইণ্ডোনেছিয়া]]লৈকে) বাস কৰে, যাৰ অনুগামী এক বিলিয়নতকৈও অধিক।<ref name="pewmuslim6">{{cite web |date=27 January 2011 |title=Region: Asia-Pacific |url=http://pewforum.org/future-of-the-global-muslim-population-regional-asia.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211200/http://www.pewforum.org/2011/01/27/future-of-the-global-muslim-population-regional-asia/ |archive-date=24 December 2018 |access-date=22 December 2011 |website=The Future of the Global Muslim Population |publisher=Pew Research Center |archivedate=9 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130309233927/http://www.pewforum.org/future-of-the-global-muslim-population-regional-asia.aspx |deadurl=yes }}</ref> [[এছিয়া]]ই বিশ্বৰ শীৰ্ষ ৪টা বৃহত্তম ঘৰুৱা জনসংখ্যাৰ আতিথ্য লাভ কৰিছে, বিশ্বত ইণ্ডোনেছিয়াৰ ১২.৭%, পৰা আৰম্ভ কৰি [[পাকিস্তান]]—১১.১%, তাৰ পিছত [[ভাৰত]]—১০.৯%, আৰু [[বাংলাদেশ]]—৯.২% লোক ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে।<ref name="pewmuslim12" /><ref name="Islam_by_country">{{cite web |title=Number of Muslim by country |url=https://www.nationmaster.com/graph/rel_isl_num_of_mus-religion-islam-number-of-muslim |access-date=30 May 2007 |publisher=nationmaster.com}}</ref> [[নাইজেৰিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|নাইজেৰিয়া]]ত [[আফ্ৰিকা]]ত ৫ম আৰু ৬ষ্ঠ সৰ্বাধিক জনসংখ্যা—৫.৩% আৰু [[ইজিপ্তত ইছলাম ধৰ্ম|ইজিপ্ত]]—৪.৯%।<ref name="pewmuslim12" /><ref name="Islam_by_country" /> [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ই ৭ম আৰু ৮ম স্থানত আছে আৰু [[ইৰান|ইৰাণ]] আৰু [[তুৰস্ক]] দুয়োখন দেশৰ অনুমাণিক ৪.৬% স্থান আছে। আৰব বিশ্বত প্ৰায় ২০% মুছলমানহে বাস কৰে।<ref>See: *Esposito (2002b), p.21 *Esposito (2004), pp.2,43</ref> ==আঞ্চলিক তুলনা== বিশ্বৰ ভিতৰতে দক্ষিণ এছিয়াত মুছলমানৰ জনসংখ্যা সৰ্বাধিক, প্ৰায় এক তৃতীয়াংশ মুছলমান দক্ষিণ এছিয়াৰ।<ref name="Asian Religion">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U0C&q=what+percent+of+muslims+live+in+south+asia&pg=PA193 |title=South Asian Religions: Tradition and Today |last1=Pechilis |first1=Karen |last2=Raj |first2=Selva J. |date=1 January 2013 |publisher=Routledge |isbn=9780415448512}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2015/04/02/muslims/pf_15-04-02_projectionstables74/ |title=10 Countries With the Largest Muslim Populations, 2010 and 2050 |date=2 April 2015 |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |access-date=7 February 2017 |archive-date=7 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207115222/http://www.pewforum.org/2015/04/02/muslims/pf_15-04-02_projectionstables74/ |url-status=dead |archivedate=4 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170504075835/http://www.pewforum.org/2015/04/02/muslims/pf_15-04-02_projectionstables74/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://thediplomat.com/2016/01/how-south-asia-will-save-global-islam/ |title=How South Asia Will Save Global Islam |last=Diplomat |first=Akhilesh Pillalamarri, The |work=The Diplomat |access-date=7 February 2017}}</ref> [[মালদ্বীপ]], [[আফগানিস্তান]], [[পাকিস্তান]], [[বাংলাদেশ]]ত [[ইছলাম|ইছলাম ধৰ্ম]] প্ৰধান। মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশৰ বাহিৰত ভাৰতত সৰ্বাধিক মুছলমান জনসংখ্যা আছে আৰু ইয়াৰ অনুগামী ২০ কোটিতকৈও অধিক।<ref>{{cite web |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/world/india-invited-as-guest-of-honour-to-oic-meet-sushma-swaraj-to-attend/article26349752.ece |title=India invited as 'Guest of Honour' to OIC meet, Sushma Swaraj to attend |website=@businessline|date=23 February 2019}}</ref> মধ্যপ্ৰাচ্য-উত্তৰ আফ্ৰিকা (MENA) অঞ্চলত বিশ্বৰ ২৩% মুছলমান লোক আছে আৰু [[ইজৰাইল]]<ref name="ME-NA Overview">{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population10/ |title=Middle East-North Africa Overview |date=7 October 2009}}</ref> আৰু [[চাইপ্ৰাছ]]ৰ বাহিৰেও এই অঞ্চলৰ প্ৰতিখন দেশতে<ref name="pewmuslim22" /> ইছলাম প্ৰধান ধৰ্ম। মুছলমানৰ একক সৰ্বাধিক জনসংখ্যা থকা দেশখন হৈছে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ ইণ্ডোনেছিয়া, যিয়ে নিজাববীয়াকৈ বিশ্বৰ ১৩% মুছলমানক আতিথ্য প্ৰদান কৰে।<ref name="Miller 2009, pp.8,17">{{cite web |last=Miller |first=Tracy |date=October 2009 |publisher=[[Pew Research Center]] |title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population |url=http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |access-date=8 October 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091010050756/http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |archive-date=October 10, 2009 |pages=8, 17 |archivedate=25 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725120239/http://www.pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |deadurl=yes }}</ref> দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ দেশসমূহৰ মুছলমানসকলে মিলি বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম মুছলমান জনসংখ্যা গঠন কৰিছে। মালয় দ্বীপপুঞ্জৰ দেশসমূহত ব্ৰুনাই, ইণ্ডোনেছিয়া আৰু মালয়েছিয়াত মুছলমানসকলৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ। প্ৰায় ১৫% মুছলমান উপ-চাহাৰা আফ্ৰিকাত বাস কৰে,<ref name="mgmpPRC">{{Harvtxt|Miller|2009}}</ref>{{page needed|date=April 2019}}<ref name="pewmuslim32" /><ref>Encyclopædia Britannica. Britannica Book of the Year 2003. Encyclopædia Britannica, (2003) {{ISBN|978-0-85229-956-2}} p.306 According to the Encyclopædia Britannica, as of mid-2002, there were 376,453,000 Christians, 329,869,000 Muslims and 98,734,000 people who practiced traditional religions in Africa. [http://www.bellbookandcandlepublications.com/greenwoodsvillage/gor/islam.php Ian S. Markham, (A World Religions Reader. Cambridge, MA: Blackwell Publishers, 1996.)] is cited by Morehouse University as giving the mid-1990s figure of 278,250,800 Muslims in Africa, but still as 40.8% of the total population. These numbers are estimates, and remain a matter of conjecture. See Amadu Jacky Kaba. The spread of Christianity and Islam in Africa: a survey and analysis of the numbers and percentages of Christians, Muslims and those who practice indigenous religions. The Western Journal of Black Studies, Vol 29, Number 2, June 2005. Discusses the estimations of various almanacs and encyclopedium, placing Britannica's estimate as the most agreed figure. Notes the figure presented at the [http://www.afrikaworld.net/afrel/Statistics.htm World Christian Encyclopedia, summarized here], as being an outlier. On rates of growth, Islam and Pentecostal Christianity are highest, see: [https://foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3835 The List: The World's Fastest-Growing Religions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180711181533/http://www.bellbookandcandlepublications.com/greenwoodsvillage/gor/islam.php |date=11 July 2018}}, Foreign Policy, May 2007.</ref> আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকা]], [[ৰাছিয়া]], [[চীন]] আৰু [[ইউৰোপ]]তো বৃহৎ পৰিমাণৰ মুছলমান সম্প্ৰদায় পোৱা যায়।<ref name="pewmuslim12" /> পশ্চিম ইউৰোপত বহুতো মুছলমান অনুপ্ৰৱেশকাৰী সম্প্ৰদায় আছে য'ত [[ইছলাম]] [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] ধৰ্মৰ পিছত দ্বিতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম, য'ত ই মুঠ জনসংখ্যাৰ ৬% বা ২.৪ কোটি লোকক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>See: * Esposito (2004) pp.2,43 * {{cite encyclopedia|title=Islamic World|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online}} * {{cite web |url=http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html |title=Major Religions of the World Ranked by Number of Adherents |publisher=Adherents.com |access-date=9 January 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000816004118/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html |archive-date=2000-08-16 |url-status=usurped |archivedate=2007-07-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070707044255/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html |deadurl=yes }} * {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4385768.stm |title=Muslims in Europe: Country guide |date=23 December 2005 |work=BBC News |publisher=BBC |access-date=28 September 2006 }} * {{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=293 |title=Religion In Britain |date=13 February 2003 |publisher=Office for National Statistics |work=National Statistics |access-date=27 August 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312034628/http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=293 |archive-date=12 March 2007 }}</ref> ==ধৰ্মগোষ্ঠীসমূহ== {{Main|ইছলাম ধৰ্মৰ ইতিহাস|মাজহাব}} [[ইছলাম]] [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] আৰু [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] নামৰ দুটা প্ৰধান ধৰ্মগোষ্ঠীত বিভক্ত। মুঠ মুছলমান জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ৮৭–৯০% ছুনী আৰু ১০–১৩% ছিয়া। বেছিভাগ শ্বিয়া (৬৮%ৰপৰা ৮০%) মূলতঃ চাৰিখন দেশত বাস কৰে: [[ইৰান|ইৰাণ]], [[আজেৰবাইজান|আজাৰবাইজান]], [[বাহৰেইন]] আৰু [[ইৰাক]]।<ref name="PEW2009">{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/ |title=Mapping the Global Muslim Population |date=7 October 2009 |access-date=10 December 2014}}</ref> ইয়াৰ উপৰি [[লেবানন]], [[ৰাছিয়া]], [[চীন]], [[পাকিস্তান]], [[বাংলাদেশ]] আৰু ১০খন উপ-চাহাৰা আফ্ৰিকান দেশত ছিয়া জনসংখ্যা কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে।<ref name="pewWorldsMuslims">{{cite web |url=https://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |title=The World's Muslims: Unity and Diversity – Chapter 1: Religious Affiliation |date=9 August 2012 |publisher=Pew Research Center |access-date=6 June 2021}}</ref> ইমামা-মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰধান জীৱিত সম্প্ৰদায়সমূহ হ'ল উচুলিজম (মুঠ মুছলমান জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৮.৫%), নিজাৰী ইছমাইলিজম (প্ৰায় ১%) আৰু আলেভিজম (০.৫%তকৈ অলপ বেছি<ref>According to David Shankland, [[Alevism#Demographics|15% of Turkey's population.]] in ''Structure and Function in Turkish Society.'' Isis Press, 2006, p. 81.</ref> কিন্তু ১%তকৈ কম<ref name="Near East">According to Krisztina Kehl-Bodrogi, ''Syncretistic Religious Communities in the Near East'' edited by her, B. Kellner-Heinkele, & A. Otter-Beaujean. Leiden: Brill, 1997.</ref>)। বৰ্তমানৰ আন আন গোটসমূহৰ ভিতৰত আছে [[য়েমেন]]ৰ জায়দী ছিয়া যাৰ জনসংখ্যা বিশ্বৰ মুছলমান জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ০.৫%, মুস্তা’লি ইছমাইলী <ref>{{cite web |url=http://archive.tehelka.com/story_main48.asp?filename=Ws220211BOHRASII.asp |title=Tehelka – India's Independent Weekly News Magazine |access-date=11 November 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071849/http://archive.tehelka.com/story_main48.asp?filename=Ws220211BOHRASII.asp |url-status=dead}}</ref> (যাৰ টাইয়াবী অনুগামীসকল [[দক্ষিণ এছিয়া]]ৰ [[সিন্ধু সভ্যতা|সিন্ধ]] আৰু [[গুজৰাট]]ত বাস কৰে জনসংখ্যা ০.১৫% ৰ তলৰ স্তৰলৈ হ্ৰাস পাইছে।<ref name="paul">{{Cite conference |last=Paul |first=Eva |year=2006 |title=Die Dawoodi Bohras – eine indische Gemeinschaft in Ostafrika |url=https://www.uni-koeln.de/phil-fak/afrikanistik/kant/data/PE1_kant1.pdf |conference=Beiträge zur 1. Kölner Afrikawissenschaftlichen Nachwuchstagung}}</ref>)<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Q78O1mjX2tMC&pg=PA61 |title=Islam and the Ahmadiyya Jamaʻat: History, Belief, Practice |last=Simon Ross Valentine |date=6 October 2008 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-70094-8 |page=61}}</ref> (প্ৰায় ১%),<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=dgtgGhMUgIUC&pg=PA72 |title=Asian Religions in British Columbia |last1=Larry DeVries |last2=Don Baker |last3=Dan Overmyer |date=2011-01-01 |publisher=University of Columbia Press |isbn=978-0-7748-1662-5 |quote=The community currently numbers around 15 million spread around the world |access-date=29 March 2014}}</ref>অধৰ্মীয় মুছলমান, কোৰআনবাদী মুছলমান আৰু ৱাহাবী (বিশ্বৰ মুঠ মুছলমান জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১–২%)ও আছে।<ref>Destined Encounters – Page 203, Sury Pullat – 2014</ref> ২০১২ চনত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে বহু মুছলমানে (২২খন মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশৰ ভিতৰত পাঁচটাৰ ভিতৰত এজনে) অসংখ্যাগত বা "কেৱল এজন মুছলমান" বুলি পৰিচয় দিয়ে।<ref name="pewWorldsMuslims"/> এই অসংখ্যাগত সংযোগ দক্ষিণ আৰু পূব ইউৰোপৰ লগতে মধ্য এছিয়াতো বেছিকৈ দেখা যায়, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু উপ-চাহাৰা আফ্ৰিকাত সংখ্যালঘু জনসংখ্যাৰ সৈতে। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে [[কাজাখাস্তান]]ৰ ৭৪%, [[আলবেনিয়া]]ৰ ৬৫%, [[কিৰগিজস্তান|কিৰ্গিস্তান]]ৰ ৬৪%, [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ ৫৬%, মালিৰ ৫৫% আৰু কেমেৰুণৰ ৪০% মুছলমানৰ মধ্যম শতাংশই এই ধৰণে চিনাক্ত কৰে।<ref name="pewWorldsMuslims"/> কিন্তু [[আফ্ৰিকা]], [[মধ্যপ্ৰাচ্য]], [[দক্ষিণ এছিয়া]]ৰ কিছু অংশত ইয়াৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বহু কম।<ref name="pewWorldsMuslims"/> == দেশসমূহ== {{update|country references|date= March 2025}} ২০২০ চনলৈকে মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ আছিল ৫৩খন।<ref name=number /> তলত দেখুওৱা প্ৰতিখন দেশৰ মুছলমান জনসংখ্যাৰ অধিকাংশই যদি অন্য ধৰণে উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তেন্তে ইউৰোপৰ মুছলমান জনসংখ্যাৰ বিষয়ে ৫টা তথ্যৰ পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ প্ৰতিৱেদন ২০১৭ৰ অধ্যয়নৰপৰা লোৱা হৈছে।<ref name="pewmuslim12" /><ref name="pewmuslim7">{{cite web |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/11/29/5-facts-about-the-muslim-population-in-europe/ |title=5 facts about the Muslim population in Europe |last=Hackett |first=Conrade |date=2017-11-29 |publisher=Pew Research Center |access-date=2019-04-26}}</ref> ===তালিকা=== {| class="wikitable sortable col2right col3right col4center col5center" cellspacing="4" ! দেশ/অঞ্চল ! মুঠ জনসংখ্যা ! data-sort-type="number"| মুছলিম জনসংখ্যা ! data-type="number" style="max-width:10em" | দেশত শতাংশ (%) ! data-sort-type=" style="max-width:10em" | পৃথিৱীত শতাংশ (%) ! উৎস |- |{{Flagicon|AFG}} [[আফগানিস্তানত ইছলাম ধৰ্ম|আফগানিস্তান]] |৩৭,১৩৫,০০০ |৩৭,০২৫,০০০ |style="background:#228B22; " |৯৯.৭ |২.০ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |title=South Asia :: Afghanistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=4 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210104184342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{Flagicon|ALB}} [[আলবেনিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|আলবেনিয়া]] |২,৪০২,১১৩ |১,২১৭,৩৬২ | style="background:#3CB371; " | ৫০.৭ |০.১ |<ref>[https://shqiptarja.com/uploads/ckeditor/667eb96647c4bcens-2023.pdf Census 2023]</ref> |- |{{Flagicon|ALG}} [[আলজেৰিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|আলজেৰিয়া]] |৪৪,১৭৮,৮৮৪ |৪৩,৭৩৭,০৯৬ |style="background:#228B22; "|৯৯.০ |২.৭ |<ref>{{Citation |title=Algeria |date=2022-10-25 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/#people-and-society |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |access-date=2022-10-28 |archivedate=2021-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210104184359/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/#people-and-society }}</ref> |- |{{Flagicon|American Samoa}} [[আমেৰিকান চমোৱাত ইছলাম ধৰ্ম|আমেৰিকান চমোৱা]] |৫০,৮২৬ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/american-samoa/ |title=Australia – Oceania :: American Samoa — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129115310/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/american-samoa/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{Flagicon|AND}} [[আন্দৰাত ইছলাম ধৰ্ম|আন্দৰা]] |৮৫,৭০৮ |২,২২৮ |style="background:#ACE1AF; "|২.৬ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/ |title=Europe :: Andorra — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=6 July 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220706110207/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71365.htm |title=Andorra |work=U.S. Department of State |access-date=17 September 2018}}</ref> |- |{{Flagicon|ANG}} [[আংগোলাত ইছলাম ধৰ্ম|আংগোলা]] |৩০,৩৫৫,৮৮০ |৯০,০০০ |style="background:#D0F0C0; "| ০.৩ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/angola/ |title=Africa :: Angola — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=11 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210111204444/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/angola |deadurl=yes }}</ref><ref name="pewforum.org">{{Cite news |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/table-muslim-population-by-country/ |title=Table: Muslim Population by Country |date=27 January 2011 |work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |access-date=17 September 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Anguilla}} [[আংগুলিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|আংগুলিয়া]] |১৭,৪২২ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.৬ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/anguilla/ |title=Central America :: Anguilla — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=31 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220531153542/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/anguilla/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[এণ্টিগুৱা আৰু বাৰ্বুডাত ইছলাম ধৰ্ম|এণ্টিগুৱা আৰু বাৰ্বুডা]] |৮৪,৮১৬ |২০৮ |style="background:#D0F0C0; "|০.২৫ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://statistics.gov.ag/wp-content/uploads/2017/10/Census-2011-Book-of-Statistical-Tables-I.pdf |title=2011 Population and Housing Census|publisher = Statistics Division, Ministry of Finance, the Economy, Public Administration, Public Broadcasting and Information |access-date=2025-06-23}}</ref> |- |{{Flagicon|ARG}} [[আৰ্জেণ্টিনাত ইছলাম ধৰ্ম|আৰ্জেণ্টিনা]] |৪৪,৬৯৪,১৯৮ |৪০০,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.৯ |< ১.০ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/argentina/ |title=South America :: Argentina — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=17 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210417040319/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/argentina/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="pewforum.org" /> |- |{{Flagicon|ARM}} [[আৰ্মেনিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|আৰ্মেনিয়া]] |৩,০৩৮,২১৭ |১,০৩৮ |style="background:#D0F0C0; "|০.০৩ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/armenia/ |title=Middle East :: Armenia — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=4 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210104184358/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/armenia/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{Flagicon|ARU}} [[আৰুবাত ইছলাম ধৰ্ম|আৰুবা]] |১১৬,৫৭৬ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.৪ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |title=Central America :: Aruba — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109084020/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://knoema.com//aqcsmlb/muslim-population-in-the-world-2010-2030?tsId=1000210 |title=Muslim Population in the World, 2010-2030 - knoema.com |website=Knoema |access-date=14 December 2018}}</ref> |- |{{Flagicon|AUS}} [[অষ্ট্ৰেলিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|অষ্ট্ৰেলিয়া]] |২৫,৭০০,০০০ |৮১৩,৩৯২ |style="background:#ACE1AF; "|৩.২ |< ০.২ |<ref>{{Cite web |url=https://explore.data.abs.gov.au/vis?tm=religion%20%202021&pg=0&df%5Bds%5D=C21_ASGS&df%5Bid%5D=C21_G14_SA2&df%5Bag%5D=ABS&df%5Bvs%5D=1.0.0&pd=2021,&dq=..AUS..&ly%5Bcl%5D=SEXP&ly%5Brw%5D=RELP |website=explore.data.abs.gov.au |title=Census 2021, G14 Religious affiliation by sex, Main Statistical Areas Level 2 and up (SA2+) |access-date=2024-10-07 |archivedate=2024-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241126121841/https://explore.data.abs.gov.au/vis?tm=religion%20%202021&pg=0&df%5Bds%5D=C21_ASGS&df%5Bid%5D=C21_G14_SA2&df%5Bag%5D=ABS&df%5Bvs%5D=1.0.0&pd=2021,&dq=..AUS..&ly%5Bcl%5D=SEXP&ly%5Brw%5D=RELP |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Austria}} [[অষ্ট্ৰিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|অষ্ট্ৰিয়া]] |৮,৯৩৫,৮০০ |৭৪৫,৬০০ |style="background:#ACE1AF; "|৮.৩ |< ০.১ |<ref>{{Cite web |title=Religionsbekenntnis |url=https://www.statistik.at/statistiken/bevoelkerung-und-soziales/bevoelkerung/weiterfuehrende-bevoelkerungsstatistiken/religionsbekenntnis |access-date=2024-08-10 |website=STATISTIK AUSTRIA |language=de-AT}}</ref> |- |{{flagicon|Azerbaijan}} [[আজেৰবাইজানত ইছলাম ধৰ্ম|আজেৰবাইজান]] |১০,৩৫৩,২৯৬ |১০,০৭৩,৭৫৮ |style="background:#228B22; "|৯৭.৩ |০.৫ |<ref>{{Citation |title=Azerbaijan |date=2022-10-19 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/#people-and-society |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |access-date=2022-10-27 |archivedate=2021-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127171042/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/azerbaijan/#people-and-society }}</ref> |- |{{Flagicon|BAH}} [[বাহামাছত ইছলাম ধৰ্ম|বাহামাছ]] |৩৩২,৬৩৪ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/ |title=Central America :: Bahamas, The — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=26 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126031906/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Bahrain}} [[বাহৰেইনত ইছলাম ধৰ্ম|বাহৰেইন]] |১,৫০১,৬৩৫ |১,১১১,৫৩৩ |style="background:#00A550; "|৭৪.০ |< ০.১ |<ref>{{Cite web |title=Population by Religion, Nationality and Sex - Census 2020 |url=https://www.data.gov.bh/explore/dataset/population-by-religion-nationality-and-sex-census-2020/table/ |access-date=2025-07-11 |website=Bahrain open data portal |language=}}</ref> |- |{{flagicon|Bangladesh}} [[বাংলাদেশত ইছলাম ধৰ্ম|বাংলাদেশ]] |১৬৫,২০০,০০০ |১৫০,৮০০,০০০ |style="background:#228B22; "|৯১.০ |৯.২ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bangladesh/ |title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=30 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210730024842/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bangladesh/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/256513.pdf|title=BANGLADESH 2015 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT}}</ref> |- |{{flagicon|Barbados}} [[বাৰ্বাডোচত ইছলাম ধৰ্ম|বাৰ্বাডোচ]] |২৯৩,১৩১ |৪,৩৯৬ |style="background:#ACE1AF; "|১.৫ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/barbados/ |title=Central America :: Barbados — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=23 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210123091149/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/barbados/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Belarus}} [[বেলাৰুছত ইছলাম ধৰ্ম|বেলাৰুছ]] |৯,৫২৭,৫৪৩ |৪৫,০০০ – ১০০,০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.৫ – ১.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/ |title=Europe :: Belarus — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109091720/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://belarus.vneshintourist.net/?p=67&more=1&c=1 |title=BELARUS with VNESHINTOURIST Travel Agency -> MOHAMMEDANISM |date=12 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312091331/http://belarus.vneshintourist.net/?p=67&more=1&c=1 |archive-date=12 March 2007 |access-date=14 December 2018 |archivedate=12 March 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070312091331/http://belarus.vneshintourist.net/?p=67&more=1&c=1 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Jt8rBgAAQBAJ&q=belarus+%22100000%22+muslims&pg=PA404|title=Islam Outside the Arab World| first1=Ingvar|last1=Svanberg|first2=David|last2=Westerlund|isbn=9781136113222|publisher=Routledge|page=404|date=1999}}</ref> |- |{{flagicon|Belgium}} [[বেলজিয়ামত ইছলাম ধৰ্ম|বেলজিয়াম]] |১১,৫৭০,৭৬২ |৮৭৯,৩৭৭ |style="background:#ACE1AF; "|৭.৬ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belgium/ |title=Europe :: Belgium — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109104644/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belgium/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="facts">{{cite web |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/11/17/5-facts-about-the-muslim-population-in-europe/ |title=5 facts about the Muslim population in Europe |website=Pew Research Center |access-date=24 January 2016 |archivedate=7 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107134627/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/11/29/5-facts-about-the-muslim-population-in-europe/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Belize}} [[বেলাইজত ইছলাম ধৰ্ম|বেলাইজ]] |৩৯৭,৪৮৩ |৪৮৪ | style="background:#D0F0C0; " |০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belize/ |title=Central America :: Belize — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109132306/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belize/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Religions in Belize According to 2022 Census |url=https://sib.org.bz/wp-content/uploads/Religion_2022_web.pdf |access-date=2025-06-23 |website=Statistical Institute Belize}}</ref> |- |{{flagicon|Benin}} [[বেনিনত ইছলাম ধৰ্ম|বেনিন]] |১১,৩৪০,৫০৪ |৩,১৪১,৩১৯ |style="background:#74C365; "|২৭.৭ |০.১৪ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/benin/ |title=Africa :: Benin — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=28 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231228150152/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/benin/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Bermuda}} [[বাৰ্মুদাত ইছলাম ধৰ্ম|বাৰ্মুদা]] |৭১,১৭৬ |< ১,০০০ |style="background:#ACE1AF; "|১.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bermuda/ |title=North America :: Bermuda — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109202200/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bermuda |deadurl=yes }}</ref> |- | {{flagicon|Bhutan}} [[ভূটানত ইছলাম ধৰ্ম|ভূটান]] |৭৬৬,৩৯৭ |≤ ২,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.২ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bhutan/ |title=South Asia :: Bhutan — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=30 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220530134529/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bhutan/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="pew2010">[https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Pew Research Center – Global Religious Landscape 2010 – religious composition by country].{{dead link|date=April 2019}}</ref> |- |{{flagicon|Bolivia}} [[বলিভিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|বলিভিয়া]] |১১,৩০৬,৩৪১ |২,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bolivia/ |title=South America :: Bolivia — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=27 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210927041747/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bolivia/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://almanac.afpc.org/Bolivia |title=Bolivia {{!}} The World Almanac of Islamism |website=almanac.afpc.org |access-date=14 December 2018 |archive-date=14 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214213909/http://almanac.afpc.org/Bolivia |url-status=dead |archivedate=14 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181214213909/http://almanac.afpc.org/Bolivia |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[বচনিয়া আৰু হাৰজেগ'ভিনাত ইছলাম ধৰ্ম|বচনিয়া আৰু হাৰজেগ'ভিনা]] |৩,৮৪৯,৮৯১ |১,৯৫৫,০৮৪ |style="background:#3CB371; "|৫০.৭ |০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bosnia-and-herzegovina/ |title=Europe :: Bosnia and Herzegovina — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=24 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124195757/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bosnia-and-herzegovina/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Botswana}} [[বৎচোৱানাত ইছলাম ধৰ্ম|বৎচোৱানা]] |২,২৪৯,১০৪ |৮,৯৯৬ |style="background:#D0F0C0; "|০.৪ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana/ |title=Africa :: Botswana — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109202201/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/botswana |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf|title=Botswana|access-date=17 December 2016|archive-date=10 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310101254/https://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf|url-status=dead|archivedate=10 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310101254/https://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf|deadurl=yes}}</ref> |- |{{flagicon|Brazil}} [[ব্ৰাজিলত ইছলাম ধৰ্ম|ব্ৰাজিল]] |২১০,০০০,০০০ |৩৫,১৬৭ – ১,৫০০,০০০ |style="background:#D0F0C0; "| ০.০২ – ০.৭ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ |title=South America :: Brazil — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=12 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210812124129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148738.htm |title=Brazil |website=U.S. Department of State |access-date=14 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|British Virgin Islands}} [[ব্ৰিটিছ ভাৰ্জিন দ্বীপসমূহত ইছলাম ধৰ্ম|ব্ৰিটিছ ভাৰ্জিন দ্বীপসমূহ]] |৩৫,৮০২ |< ১,০০০ |style="background:#ACE1AF; "|১.২ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/british-virgin-islands/ |title=Central America :: British Virgin Islands — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109103648/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/british-virgin-islands |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Brunei}} [[ব্ৰুণেইত ইছলাম ধৰ্ম|ব্ৰুণেই]] |৪৬২,৭২১ |৩৭৯,৮৯৪ |style="background:#00993A; "|৮২.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brunei/|title=Brunei — The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=cia.gov|date=22 August 2024|access-date=14 December 2025|archivedate=21 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721102115/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html|deadurl=yes}}</ref> |- |{{flagicon|Bulgaria}} [[বুলগেৰিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|বুলগেৰিয়া]] |৭,০৫৭,৫০৪ |৮৬১,০১৫ |style="background:#98FF98; "|১৩.৪ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bulgaria/ |title=Europe :: Bulgaria — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=22 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422080455/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bulgaria/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/table-muslim-population-by-country/ |title=Table: Muslim Population by Country |work=Pew Research Center |date=27 January 2011 |access-date=15 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Burkina Faso}} [[বাৰ্কিনা ফাছোত ইছলাম ধৰ্ম|বাৰ্কিনা ফাছো]] |২১,৩৮২,৬৫৯ |১৩,৫১৩,৮৪০ |style="background:#01A368; "|৬৩.৮ |০.৬ |<ref>{{Cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina : 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-27 |website=AIB - Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326030716/https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |url-status=dead |archivedate=2023-03-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326030716/https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Burundi}} [[বুৰুণ্ডীত ইছলাম ধৰ্ম|বুৰুণ্ডী]] |১১,৮৪৪,৫২০ |১,১৮৪,৪৫২ |style="background:#98FF98; "|১০.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burundi/ |title=Africa :: Burundi — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=22 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122232849/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burundi/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burundi-RELIGIONS.html |title=Religions – Burundi |website=nationsencyclopedia.com |access-date=13 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Cambodia}} [[কম্বোডিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|কম্বোডিয়া]] |১৫,৫৫২,২১১ |৩১১,০৪৪ |style="background:#ACE1AF; "|২.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web|date=2019|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|website=National Institute of Statistics (Cambodia)}}</ref> |- |{{flagicon|Cameroon}} [[কেমেৰুণত ইছলাম ধৰ্ম|কেমেৰুণ]] |২৫,৬৪০,965 |7,692,289 | style="background:#7d7; "|30.0 |0.4 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cameroon/ |title=Africa :: Cameroon — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=10 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110023649/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cameroon/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://insamer.com/en/cameroon-muslims_1092.html |title=Cameroon Muslims |date=27 December 2017 |website=insamer.com |access-date=13 December 2018 |archive-date=21 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181121154025/http://insamer.com/en/cameroon-muslims_1092.html |url-status=dead |archivedate=21 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181121154025/http://insamer.com/en/cameroon-muslims_1092.html |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Canada}} [[কানাডাত ইছলাম ধৰ্ম|কানাডা]] |৩৬,৩২৮,৪৮০ |১,৭৭৫,৭১৫ |style="background:#ACE1AF; "|৪.৯ |০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/canada/ |title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=22 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210922212931/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/canada/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Cape Verde}} [[কেপ ভাৰ্ডেত ইছলাম ধৰ্ম|কেপ ভাৰ্ডে]] |৫৬৮,৩৭৩ |১১,৩৬৭ |style="background:#ACE1AF; "|২.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cabo-verde/ |title=Africa :: Cabo Verde — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=14 January 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114115644/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cabo-verde/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="African Muslims">{{cite web |url=https://muslimsinafrica.wordpress.com/numbers-and-percentage-of-muslims-in-african-countries/ |title=Numbers and Percentage of Muslims in African Countries |date=14 February 2013 |website=Research on Islam and Muslims in Africa |access-date=25 January 2016}}</ref> |- |{{flagicon|Cayman Islands}} [[কেমেন দ্বীপপুঞ্জত ইছলাম ধৰ্ম|কেমেন দ্বীপপুঞ্জ]] |৫৯,৬১৩ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.২ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/ |title=Central America :: Cayman Islands — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=13 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210113103808/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Central African Republic}} [[চেণ্ট্ৰেল আফ্ৰিকান ৰিপাব্লিকত ইছলাম ধৰ্ম|চেণ্ট্ৰেল আফ্ৰিকান ৰিপাব্লিক]] |৫,৭৪৫,০৬২ |৮৬১,৭৫৯ |style="background:#98FF98; "|১৫.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/central-african-republic/ |title=Africa :: Central African Republic — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=24 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ct.html |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Chad}} [[চাদত ইছলাম ধৰ্ম|চাদ]] |১৫,৮৩৩,১১৬ |৯,১৮৩,২০৭ |style="background:#3CB371; "|৫৮.০ |০.৪ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/chad/ |title=Africa :: Chad — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=26 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126032225/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/chad/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="African Muslims" /> |- |{{flagicon|Chile}} [[চিলিত ইছলাম ধৰ্ম|চিলি]] |১৭,৯২৫,২৬২ |৪,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/chile/ |title=South America :: Chile — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109224147/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/chile/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.vocfm.co.za/islam-alive-in-chile/ |title=Islam alive in Chile |date=13 March 2015 |website=Voice of the Cape |access-date=14 December 2018 |archive-date=2 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402015334/https://www.vocfm.co.za/islam-alive-in-chile/ |url-status=dead |archivedate=2 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402015334/https://www.vocfm.co.za/islam-alive-in-chile/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|China}} [[চীনত ইছলাম ধৰ্ম|চীন]] |১,৩৯০,০০০,০০০ |৬,২৫৫,০০০ – ৫০০,০০০,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.৪৫ – ৩.০ |০.৪ – ২.৮ |<ref name="CFPS2014">For [[China Family Panel Studies]] 2017 survey results see [https://ww4.sinaimg.cn/orj360/b8bd941fjw1fau6hf2hv4j20jg09rwff.jpg release #1] ([https://web.archive.org/web/20170225053713/http://image101.360doc.com/DownloadImg/2016/12/0603/86161911_1 archived]) and [http://www.isss.edu.cn/cfps/EN/enNews/CFPSNews/2016news/2016-12-30/307.html release #2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170225211353/http://www.isss.edu.cn/cfps/EN/enNews/CFPSNews/2016news/2016-12-30/307.html |date=2017-02-25 }}(). The tables also contain the results of CFPS 2012 (sample 20,035) and Chinese General Social Survey (CGSS) results for 2006, 2008 and 2010 (samples ~10.000/11,000). Also see, for comparison CFPS 2012 data in {{Cite journal |last=Lu 卢 |first=Yunfeng 云峰 |year=2014 |title=卢云峰：当代中国宗教状况报告——基于CFPS（2012）调查数据 |trans-title=Report on Religions in Contemporary China – Based on CFPS (2012) Survey Data |url=http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf |journal=World Religious Cultures |archive-url=https://web.archive.org/web/20140809051625/http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf |archive-date=9 August 2014 |number=1 |access-date=14 December 2025 |archivedate=9 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140809051625/http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf |deadurl=yes }} p. 13, reporting the results of the CGSS 2006, 2008, 2010 and 2011, and their average (fifth column of the first table).</ref><ref>Data from: Yang Zongde, ''Study on Current Muslim Population in China'', Jinan Muslim, 2, 2010.</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ |title=East Asia/Southeast Asia :: China — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=20 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nationmaster.com/country-info/profiles/China/Religion |title=China Religion Facts & Stats |website=nationmaster.com |access-date=14 December 2018}}</ref><ref name="Refworld 2010">{{cite web |url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/4cf2d0a85c.html |title=Refworld – 2010 Report on International Religious Freedom – China (includes Tibet, Hong Kong, Macau) |last=United Nations High Commissioner for Refugees |website=Refworld |access-date=14 February 2015}}</ref> |- |[[File:Flag of Cocos (Keeling) Islands (WFB 2000).jpg|thump|23px]] [[ক'ক'চ (কীলিং) দ্বীপপুঞ্জত ইছলাম ধৰ্ম|ক'ক'চ (কীলিং) দ্বীপপুঞ্জ]] |৫৯৩ |৩৮৯ |style="background:#01A368; "|৬৬.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web |title=Census All PErsons Quick Stats |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/POA6799 |website=Australian Bureau of Statistics |publisher=Commonwealth of Australia |access-date=5 February 2024}}</ref> |- |{{flagicon|Colombia}} [[কলোম্বিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|কলোম্বিয়া]] |৪৮,১৬৮,৯৯৬ |৯৬,৩৩৭ |style="background:#D0F0C0; "| ০.২ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/colombia/ |title=South America :: Colombia — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=18 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210618105825/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/colombia/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://colombiareports.co/colombias-religious-minorities-muslim-community/ |title=Colombia's religious minorities: the growing Muslim community |date=23 January 2014 |website=Colombia News – Colombia Reports |access-date=14 February 2015 |archivedate=17 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150217123240/http://colombiareports.co/colombias-religious-minorities-muslim-community/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Comoros}} [[কমোৰোচত ইছলাম ধৰ্ম|কমোৰোচ]] |৮২১,১৬৪ |৮০৭,২০৪ |style="background:#228B22; "|৯৮.৩ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/comoros/ |title=Africa :: Comoros — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=10 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110042946/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/comoros |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}} [[কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ দেশত ইছলাম|কংগো গণতান্ত্ৰিক প্ৰজাতন্ত্ৰ]] |৮৫,২৮১,০২৪ |১২,৭৯২,১৫৩ |style="background:#98FF98; "|১০.০ |০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/congo-democratic-republic-of-the/ |title=Africa :: Congo, Democratic Republic of the — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=22 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210222023329/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/congo-democratic-republic-of-the/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://insamer.com/en/muslims-of-the-democratic-republic-of-the-congo-drc_1090.html |title=Muslims of the Democratic Republic of the Congo (DRC) |date=27 December 2017 |website=insamer.com |access-date=13 December 2018 |archive-date=5 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181105114828/http://insamer.com/en/muslims-of-the-democratic-republic-of-the-congo-drc_1090.html |url-status=dead |archivedate=5 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181105114828/http://insamer.com/en/muslims-of-the-democratic-republic-of-the-congo-drc_1090.html |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Cook Islands}} [[কুক দ্বিপপুঞ্জত ইছলাম ধৰ্ম|কুক দ্বিপপুঞ্জ]] |৯,০৩৮ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cook-islands/ |title=Australia – Oceania :: Cook Islands — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=10 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110010827/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cook-islands |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Costa Rica}} [[কোষ্টা ৰিকাত ইছলাম ধৰ্ম|কোষ্টা ৰিকা]] |৪,৯৮৭,১৪২ |১৫০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{Cite web |date=2015-02-01 |title=El islam en la tierra del gallo pinto |url=https://www.nacion.com/el-mundo/el-islam-en-la-tierra-del-gallo-pinto/V4G7UQ2VVRCJVLDRQTO7C7V56E/story/ |access-date=2025-04-07 |website=La Nación |language=es}}</ref> |- |{{flagicon|Ivory Coast}} [[আইভৰি ক'ষ্টত ইছলাম ধৰ্ম|আইভৰি ক'ষ্ট]] |২৬,২৬০,৫৮২ |১১,২৬৫,৭৮৯ |style="background:#50C878; "|৪২.৯ |০.৫ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cote-divoire/ |title=Africa :: Cote d'Ivoire — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109221218/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cote-divoire |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Croatia}} [[কোৰাটীয়াত ইছলাম ধৰ্ম|কোৰাটীয়া]] |৩,৮৭১,৮৩৩ |৫০,৯৮১ |style="background:#ACE1AF; "|১.৩ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/croatia/ |title=Europe :: Croatia — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=16 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240216034630/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/croatia/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Cuba}} [[কিউবাত ইছলাম ধৰ্ম|কিউবা]] |১১,১১৬,৩৯৬ |১১,১১৬ |style="background:#D0F0C0; "|০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |title=Central America :: Cuba — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=12 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210812170744/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Cyprus}} [[চাইপ্ৰাছত ইছলাম ধৰ্ম|চাইপ্ৰাছ]] |১,১০০,০০০ |২৭৫,০০০ |style="background:#74C365; "|২৫.৩ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/cyprus/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020 |title=Cyprus |website=globalreligiousfutures.org |access-date=9 January 2019}}</ref> |- |{{flagicon|Czech Republic}} [[চেক গণৰাজ্যত ইছলাম ধৰ্ম|চেক গণৰাজ্য]] |১০,৬৮৬,২৬৯ |১০,০০০ – ২০,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.১ – ০.২ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/czechia/ |title=Europe :: Czechia — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=13 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210413003102/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/czechia |deadurl=yes }}</ref><ref name=facts/> |- |{{flagicon|Denmark}} [[ডেনমাৰ্কত ইছলাম ধৰ্ম|ডেনমাৰ্ক]] |৫,৮০৯,৫০২ |৩১৩,৭১৩ |style="background:#ACE1AF; "|৫.৪ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/denmark/ |title=Europe :: Denmark — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=5 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210705032013/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/denmark/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="facts" /> |- |{{flagicon|Djibouti}} [[দিজীবৌটিত ইছলাম ধৰ্ম|দিজীবৌটি]] |১,০০৩,৮০০ |৯৯৮,২৭৩ |style="background:#228B22; "|৯৯.৪ |০.১ |<ref>{{Cite report |url=https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH/0/Tome%204_Caract%C3%A9ristiques%20socioculturelles%20de%20la%20population_Rapport%20provisoire_25062025.pdf?alt=media&token=d1969346-b1a9-441f-b1ad-93177b52e8d7 |title=CARACTERISTIQUES SOCIOCULTURELLES DE LA POPULATION |trans-title=SOCIOCULTURAL CHARACTERISTICS OF THE POPULATION |date=2024 |publisher=INSTAD |language=French |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702173805/https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FTome%204_Caract%C3%A9ristiques%20socioculturelles%20de%20la%20population_Rapport%20provisoire_25062025.pdf?alt=media&token=d1969346-b1a9-441f-b1ad-93177b52e8d7#expand |archive-date=2025-07-02 |url-status=dead |access-date=2025-12-14 |archivedate=2025-07-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250702173805/https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FTome%204_Caract%C3%A9ristiques%20socioculturelles%20de%20la%20population_Rapport%20provisoire_25062025.pdf?alt=media&token=d1969346-b1a9-441f-b1ad-93177b52e8d7 |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Dominica}} [[ড'মিনিকাত ইছলাম ধৰ্ম|ড'মিনিকা]] |৭৪,০২৭ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.২ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/dominica/ |title=Central America :: Dominica — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=24 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124230138/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/dominica/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Dominican Republic}} [[ড'মিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰত ইছলাম ধৰ্ম|ড'মিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰ]] |১০,২৯৮,৭৫৬ |২,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/dominican-republic/ |title=Central America :: Dominican Republic — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=30 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210730042746/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/dominican-republic/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://dr1.com/articles/islam.shtml |title=Islam in the Dominican Republic |website=dr1.com |access-date=14 December 2018 |archive-date=18 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618073416/http://dr1.com/articles/islam.shtml |url-status=dead }}</ref> |- |{{flagicon|Ecuador}} [[ইকুৱেডৰত ইছলাম ধৰ্ম|ইকুৱেডৰ]] |১৬,৪৯৮,৫০২ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ecuador/ |title=South America :: Ecuador — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=10 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ecuador |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.muslimpopulation.com/America/Ecuador/Islam20in20Ecuador.php |title=Islam in Ecuador [wiki] |website=muslimpopulation.com |access-date=14 December 2018 }}{{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Egypt}} [[ইজিপ্তত ইছলাম ধৰ্ম|ইজিপ্ত]] |৯৫,০০০,০০০ |৮৫,০০০,০০০ – ৯০,০০০,০০০ |style="background:#228B22; "|৯০.০ – ৯৪.৭ |৪.৯ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/egypt/ |title=Africa :: Egypt — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=4 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210104191953/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/egypt/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/table-muslim-population-by-country/ |title=Table: Muslim Population by Country |work=Pew Research Center |date=27 January 2011 |access-date=13 December 2018 }}</ref> |- |{{flagicon|El Salvador}} [[এল চালভাড’ৰত ইছলাম ধৰ্ম|এল চালভাড’ৰ]] |৬,১৮৭,২৭১ |১৮,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.২৮ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/el-salvador/ |title=Central America :: El Salvador — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=7 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507021641/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/el-salvador/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nationmaster.com/country-info/profiles/El-Salvador/Religion |title=El Salvador Religion Facts & Stats |website=nationmaster.com |access-date=14 December 2018}}</ref><ref>{{cite web |last1=Orantes |first1=Diana |title="Los árabes son una raza, musulmán es el que acepta el islam" |url=https://historico.elsalvador.com/historico/642079/los-arabes-son-una-raza-musulman-es-el-que-acepta-el-islam.html |website=Elsalvador.com |date=21 September 2019 |publisher=El Diario de Hoy |access-date=16 August 2021}}</ref> |- |{{flagicon|Equatorial Guinea}}[[বিষুৱীয় গিনিত ইছলাম ধৰ্ম|বিষুৱীয় গিনি]] |৭৯৭,৪৫৭ |৭৯,৭৪৫ |style="background:#98FF98; "|১০.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/equatorial-guinea/ |title=Africa :: Equatorial Guinea — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109235259/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/equatorial-guinea |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://insamer.com/en/muslims-of-equatorial-guinea_1082.html |title=Muslims of Equatorial Guinea |date=22 December 2017 |website=insamer.com |access-date=14 December 2018 |archive-date=25 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181125084319/http://insamer.com/en/muslims-of-equatorial-guinea_1082.html |url-status=dead |archivedate=25 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181125084319/http://insamer.com/en/muslims-of-equatorial-guinea_1082.html |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Eritrea}} [[ইৰিত্ৰিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|ইৰিত্ৰিয়া]] |৬,০০০,০০০ |২,১৬০,০০০ – ৩,১০০,০০০ | style="background:#7d7; "|৩৬.০ – ৫১.৬ |০.১ |<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2050/percent/all/ |title=Religious Composition by Country, 2010–2050 |date=2 April 2015 |publisher=Pew Research Center |access-date=26 October 2017 |archive-date=26 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026213925/http://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2050/percent/all/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eritrea/ |title=Africa :: Eritrea — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=21 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121011902/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eritrea/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://acs-italia.org/wp-content/uploads/Eritrea.pdf|title=Eritrea|access-date=18 August 2018|archive-date=12 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412083038/https://acs-italia.org/wp-content/uploads/Eritrea.pdf|url-status=dead|archivedate=12 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190412083038/https://acs-italia.org/wp-content/uploads/Eritrea.pdf|deadurl=yes}}</ref> |- |{{flagicon|Estonia}} [[এষ্ট’নিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|এষ্ট’নিয়া]] |১,২৪৪,২৮৮ |১,৫০৮ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/estonia/ |title=Europe :: Estonia — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=29 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929053321/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/estonia/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Eswatini}} [[স্বাজিলেণ্ডত ইছলাম ধৰ্ম|স্বাজিলেণ্ড]] |৩০০,০০০ |৬,০০০ |style="background:#ACE1AF; "|২.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eswatini/|title=Eswatini|publisher=CIA World Factbook|access-date=6 May 2020|archivedate=31 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181231101755/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/wz.html|deadurl=yes}}</ref> |- |{{flagicon|Ethiopia}} [[ইথিঅ’পিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|ইথিঅ’পিয়া]] |১১০,৮৭১,০৩১ |৩৪,৭০২,৬৩২ | style="background:#7d7; "|৩১.৩ |১.৮ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ |title=Ethiopia— The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=3 June 2021 |archivedate=21 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210421154941/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Faroe Islands}} [[ফাৰো দ্বীপপুঞ্জত ইছলাম ধৰ্ম|ফাৰো দ্বীপপুঞ্জ]] |৩৭,৯৬৫ |২৩ |style="background:#D0F0C0; "|০.০৬ |< ০.১ |<ref>{{cite web|url=https://statbank.hagstova.fo/pxweb/en/H2/H2__MT__MT10__MT1001/MT321.px/|title=2011 census - MT10.1.1 Religion by age, sex and district |publisher=Statistics Faroe Islands|access-date=2025-06-23}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/faroe-islands/ |title=Europe :: Faroe Islands — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=10 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110004755/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/faroe-islands |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Falkland Islands}} [[ফাল্কলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জত ইছলাম ধৰ্ম|ফাল্কলেণ্ড দ্বীপপুঞ্জ]] |৩,১৯৮ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/falkland-islands-islas-malvinas/ |title=South America :: Falkland Islands (Islas Malvinas) — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109093604/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/falkland-islands-islas-malvinas |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Federated States of Micronesia}} [[মাইক্ৰ’নেছিয়া যুক্তৰাজ্যত ইছলাম ধৰ্ম|মাইক্ৰ’নেছিয়া যুক্তৰাজ্য]] |১০৩,৬৪৩ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/micronesia-federated-states-of/ |title=Australia – Oceania :: Micronesia, Federated States of — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=26 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126143854/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/micronesia-federated-states-of/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Fiji}} [[ফিজিত ইছলাম ধৰ্ম|ফিজি]] |৯২৬,২৭৬ |৫৮,৩৫৫ |style="background:#ACE1AF; "|৬.৩ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/fiji/ |title=Australia – Oceania :: Fiji — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=27 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210827055140/https://www.cia.gov/the |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Finland}} [[ফিনলেণ্ডত ইছলাম ধৰ্ম|ফিনলেণ্ড]] |৫,৬০৮,০০০ |১৪০,০০০ |style="background:#ACE1AF; "|২.৫ |< ০.১ |<ref>{{cite web|last=Joki|first=Niklas|title=Muslimeja on Vaasassa niin paljon, että tilat käyvät ahtaiksi – yhteisö haluaisi ostaa kirkon ja tehdä siitä moskeijan|website=yle.fi|publisher=Yleisradio Oy|date=October 31, 2024|url=https://yle.fi/a/74-20119795|access-date=March 20, 2025}}</ref><ref>{{cite web|last=|first=|title=Presentation at OSCE's annual conference on addressing anti-Semitism|website=piispakaisamarihintikka.fi|publisher=|date=February 11, 2025|url=https://www.piispakaisamarihintikka.fi/puheet/presentation-at-osces-annual-conference-on-addressing-anti-semitism/|access-date=March 20, 2025}}</ref> |- |{{flagicon|France}} [[ফ্ৰান্সত ইছলাম ধৰ্ম|ফ্ৰান্স]] |৬৭,০০০,০০০ |৬,৭০০,০০০ |style="background:#98FF98; "|১০.০ |০.৩ |<ref name="facts"/><ref>{{Cite web |title=Religious diversity in France: intergenerational transmissions and practices by origins − Immigrants and descendants of immigrants {{!}} Insee |url=https://www.insee.fr/en/statistiques/7342918?sommaire=7344042 |access-date=2024-04-19 |website=www.insee.fr}}</ref> |- |{{flagicon|French Guiana}} [[ফ্ৰান্স গুৱানাত ইছলাম ধৰ্ম|ফ্ৰান্স গুৱানা]] |২৮১,৬১২ |২,৪০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.৯ |< ০.১ |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagicon|French Polynesia}} [[ফ্ৰান্স পলিনেছিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|ফ্ৰান্স পলিনেছিয়া]] |২৯০,৩৭৩ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/french-polynesia/ |title=Australia – Oceania :: French Polynesia — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=15 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210415181639/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/french-polynesia/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Gabon}} [[গেবনত ইছলাম ধৰ্ম|গেবন]] |২,১১৯,০৩৬ |২১১,৯০৩ |style="background:#98FF98; "|১০.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gabon/ |title=Africa :: Gabon — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=18 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210318205257/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/equatorial-guinea |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148690.htm |title=Gabon |website=U.S. Department of State |access-date=13 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Gambia}} [[গাম্বিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|গাম্বিয়া]] |২,৪১৩,৪০৩ |২,২৮৩,০৮০ |style="background:#228B22; "|৯৬.৪ |০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gambia-the/ |title=Africa :: Gambia, The — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=3 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210403011250/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gambia-the/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Georgia}} [[জৰ্জিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|জৰ্জিয়া]] |৩,৭১৩,৮০৪ |৩৯৮,৬৭৭ |style="background:#98FF98; "|১০.৭ |< ০.১ |<ref>{{Cite report |url=https://geostat.ge/media/44724/22_Population-by-regions-and-religion.xls |title=Population by regions and religion |date=2014 |publisher=[[National Statistics Office of Georgia|National Statistics Office]]}}</ref> |- |{{flagicon|Germany}} [[জাৰ্মানীত ইছলাম ধৰ্ম|জাৰ্মানী]] |৮৩,১০০,০০০ |<abbr>৫</abbr>,৩০০,০০০ – ৫,৬০০,০০০ |style="background:#ACE1AF; "| ৬.৪ – ৬.৭ |০.২ |<ref name="pewmuslim7" /><ref>{{cite web |url=http://www.bamf.de/SharedDocs/Anlagen/DE/Publikationen/WorkingPapers/wp71-zahl-muslime-deutschland.pdf?__blob=publicationFile7CStudy |title=BAMF – Bundesamt für Migration und Flüchtlinge – Publikationen – Wie viele Muslime leben in Deutschland? |website=bamf.de |access-date=14 December 2018 |archive-date=18 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181218010934/http://www.bamf.de/SharedDocs/Anlagen/DE/Publikationen/WorkingPapers/wp71-zahl-muslime-deutschland.pdf?__blob=publicationFile7CStudy |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bamf.de/SharedDocs/Anlagen/EN/Forschung/Forschungsberichte/fb38-muslimisches-leben.html |title=BAMF – Kurzfassung zur Studie 'Muslimisches Leben in Deutschland 2020' |website=bamf.de |access-date=3 June 2021}}</ref> |- |{{flagicon|Ghana}} [[ঘানাত ইছলাম ধৰ্ম|ঘানা]] |৩২,৩৭২,৮৮৯ |৬,৪৪২,২০৫ |style="background:#98FF98; "|১৯.৯ |০.২ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ghana/ |title=Africa :: Ghana — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109003331/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ghana/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="African Muslims" /><ref>{{cite web |url=https://statsghana.gov.gh/gsspublications.php?category=OTc2NDgyNTUzLjkzMDU=/webstats/p9r0796n5o |title=Ghana Statistical Services |publisher=Statsghana.gov.gh |date= |access-date=2022-03-02 |archivedate=2022-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220308080959/https://statsghana.gov.gh/gsspublications.php?category=OTc2NDgyNTUzLjkzMDU=/webstats/p9r0796n5o |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Gibraltar}} [[গিব্ৰালটাৰত ইছলাম ধৰ্ম|গিব্ৰালটাৰ]] |৩২,১৯৪ |১,১৬৬ |style="background:#ACE1AF; "|৩.৬ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gibraltar/ |title=Europe :: Gibraltar — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=12 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210612151438/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gibraltar/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gibraltar.gov.gi/new/sites/default/files/HMGoG_Documents/Full%20Census%20Report%202012%20FINAL.pdf|title=Gibraltar Full Census Report 2012}}</ref> |- |{{flagicon|Greece}} [[গ্ৰীচত ইছলাম ধৰ্ম|গ্ৰীচ]] |১০,৭৬১,৫২৩ |২১৫,২৩০ – ৩১৩,৪০৬ |style="background:#ACE1AF; "|২.০ – ৩.৭ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greece/ |title=Europe :: Greece — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109063832/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greece/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="facts" /> |- |{{flagicon|Greenland}} [[গ্ৰীনলেণ্ডত ইছলাম ধৰ্ম|গ্ৰীনলেণ্ড]] |৫৭,৬৯১ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greenland/ |title=North America :: Greenland — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109162939/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greenland/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Grenada}} [[গ্ৰেনেডাত ইছলাম ধৰ্ম|গ্ৰেনেডা]] |১১২,২০৭ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.৩ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |title=Central America :: Grenada — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=11 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220811231159/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/grenada/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Guadeloupe}} [[গুৱাদেলৌপত ইছলাম ধৰ্ম|গুৱাদেলৌপ]] |৪০২,১১৯ |২,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.৪ |< ০.১ |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagicon|Guam}} [[গুৱামত ইছলাম ধৰ্ম|গুৱাম]] |১৬৭,৭৭২ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guam/ |title=Australia – Oceania :: Guam — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=26 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126164717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guam/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Guatemala}} [[গুৱেটমালাত ইছলাম ধৰ্ম|গুৱেটমালা]] |১৬,৫৮১,২৭৩ |১,২০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guatemala/ |title=Central America :: Guatemala — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=16 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416041152/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guatemala/ |deadurl=yes }}</ref><ref>[http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2005/junio05/050605/dfondo.shtml prensalibre.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091101092715/http://www.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2005/junio05/050605/dfondo.shtml |date=1 November 2009 }} (in Spanish)</ref> |- |{{flagicon|Guinea}} [[গুইনিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|গুইনিয়া]] |১১,৮৫৫,৪১১ |১০,৫৬৩,১৭১ |style="background:#00993A; "|৮৯.১ |০.৫ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guinea/ |title=Africa :: Guinea — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=10 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210910203013/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guinea/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Guinea-Bissau}} [[গুইনিয়া-বিচ্চাওত ইছলাম ধৰ্ম|গুইনিয়া-বিচ্চাও]] |১,৯৭৬,১৮৭ |৯১১,০২৩ |style="background:#50C878; "|৪৬.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guinea-bissau/ |title=Africa :: Guinea-Bissau — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=10 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110022253/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guinea-bissau/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Guyana}} [[গুৱানাত ইছলাম ধৰ্ম|গুৱানা]] |৭৪০,৬৮৫ |৫৫,০০০ |style="background:#ACE1AF; "|৭.৩ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/CensusReport2002.pdf |title=The Republic of Guyana: The Census Road |last=Benjamin |first=Lennox |date=2002 |website=Bureau of Statistics |page=7 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101024759/http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/CensusReport2002.pdf |archive-date=1 January 2017}}</ref> |- |{{flagicon|Haiti}} [[হাইটিত ইছলাম ধৰ্ম|হাইটি]] |১০,৭৮৮,৪৪০ |৫,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/ |title=Central America :: Haiti — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210209014627/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/haiti/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.islamawareness.net/LatinAmerica/Haiti/ |title=Islam and Muslims in Haiti |website=islamawareness.net |access-date=14 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Honduras}} [[হন্দুৰাছত ইছলাম ধৰ্ম|হন্দুৰাছ]] |৯,১৮২,৭৬৬ |৩০,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.৩ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/honduras/ |title=Central America :: Honduras — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=11 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411181209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/honduras/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Hong Kong}} [[হংকংত ইছলাম ধৰ্ম|হংকং]] |৭,২১৩,৩৩৮ |২৯৫,৭৪৬ |style="background:#ACE1AF; "|৪.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/hong-kong/ |title=East Asia/Southeast Asia :: Hong Kong — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=16 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250916113919/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/hong-kong/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gov.hk/en/about/abouthk/factsheets/docs/religion.pdf|title=Hong Kong}}</ref> |- |{{flagicon|Hungary}} [[হাংগেৰীত ইছলাম ধৰ্ম|হাংগেৰী]] |৯,৮২৫,৭০৪ |৪০,০০০ – ৬০,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.৪ – ০.৬ |< ০.১ |<ref name=facts/><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/hungary/ |title=Europe :: Hungary — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=12 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210812150943/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/hungary/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nationmaster.com/country-info/profiles/Hungary/Religion |title=Hungary Religion Facts & Stats |website=nationmaster.com |access-date=14 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Iceland}} [[আইচলেণ্ডত ইছলাম ধৰ্ম|আইচলেণ্ড]] |৩৪৩,৫১৮ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.২ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iceland/ |title=Europe :: Iceland — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=23 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210523194636/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iceland/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="IcelandIslam">{{cite web |url=http://www.statice.is/?PageID=1180&src=/temp_en/Dialog/varval.asp?ma=MAN1000126ti=Populations+by+religious+organizations+19982D2012+++++++26path=../Database/mannfjoldi/Trufelog/26lang=126units=Number |title=Populations by religious organizations 1998–2013 |publisher=[[Statistics Iceland]] |location=Reykjavík, Iceland}}</ref> |- |{{flagicon|India}} [[ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম|ভাৰত]] |১,৩৭০,০০০,০০০ |২০০,০০০,০০০ |style="background:#98FF98; "|১৪.৬ |১০.৯ |<ref>{{cite web|url=http://www.indiaonlinepages.com/population/muslim-population-in-india.html|title=Muslim Population in India – Muslims in Indian States|website=www.indiaonlinepages.com|access-date=2017-10-04|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908034112/http://www.indiaonlinepages.com/population/muslim-population-in-india.html|archive-date=8 September 2017|df=dmy-all}}</ref> |- |{{flagicon|Indonesia}} [[ইণ্ডোনেছিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|ইণ্ডোনেছিয়া]] |২৮৬,৭০০,০০০ |২৪৯,৮০০,০০০ |style="background:#00993A; "|৮৭.১ |১২.২ |<ref>{{cite web|url=https://dataindonesia.id/varia/detail/data-jumlah-penduduk-indonesia-menurut-agama-pada-semester-i2025|title=data-jumlah-penduduk-indonesia-menurut-agama-pada-semester-i2025|publisher= dataindonesia|date=1 September 2025|archive-url=|archive-date=|access-date=22 October 2025|language=id|quote=}}</ref> |- |{{flagicon|Iran}} [[ইৰাণত ইছলাম ধৰ্ম|ইৰাণ]] |৮৫,৯৬১,০০০ |৮৫,৭০০,০০০ |style="background:#228B22; "|৯৯.৪ |৪.৬ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ |title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=5 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240505102855/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Iraq}} [[ইৰাকত ইছলাম ধৰ্ম|ইৰাক]] |৪০,৪৬২,৭০১ |৩৮,৪৩৯,৫৬৬ – ৩৯,৬৫৩,৪৪৭ |style="background:#228B22; "|৯৫.০ – ৯৮.০ |১.৯ |<ref>{{Citation |title=Iraq |date=2022-10-26 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/#people-and-society |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |access-date=2022-10-28 |archivedate=2022-11-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110151312/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/#people-and-society }}</ref> |- |{{flagicon|Ireland}} [[আয়াৰলেণ্ডত ইছলাম ধৰ্ম|আয়াৰলেণ্ড]] |৫,০৬৮,০৫০ |৭০,৯৫২ |style="background:#ACE1AF; "|১.৪ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ireland/ |title=Europe :: Ireland — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109164445/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ireland/ |deadurl=yes }}</ref><ref name=facts/> |- |{{flagicon|Isle of Man}} [[আইল অৱ মেনত ইছলাম ধৰ্ম|আইল অৱ মেন]] |৮৪,০৬৯ |৩৯৩ | style="background:#D0F0C0; " |০.৫ |< ০.১ |<ref>{{Cite web |date=2021 |title=2021 Isle of Man Census Report Part I |url=https://www.gov.im/media/1375604/2021-01-27-census-report-part-i-final-2.pdf |access-date=2025-06-23 |website=Government of Isle of Man}}</ref> |- |{{flagicon|Israel}} [[ইজৰাইলত ইছলাম ধৰ্ম|ইজৰাইল]] |৮,৪২৪,৯০৪ |১,৫১৬,৪৮২ |style="background:#98FF98; "|১৮.০ |০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel/ |title=Middle East :: Israel — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109203809/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2016/nea/268894.htm |title=Israel and The Occupied Territories |website=U.S. Department of State |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816032708/https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2016/nea/268894.htm |archive-date=16 August 2017 |access-date=14 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Italy}} [[ইটালীত ইছলাম ধৰ্ম|ইটালী]] |৬২,২৪৬,৬৭৪ |২,৯৮৭,৮৪০ |style="background:#ACE1AF; "|৪.৮ |০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy/ |title=Europe :: Italy — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=1 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210701235642/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy/ |deadurl=yes }}</ref><ref name=facts/> |- |{{flagicon|Jamaica}} [[জামাইকাত ইছলাম ধৰ্ম|জামাইকা]] |২,৮১২,০৯০ |৫,৬২৪ |style="background:#D0F0C0; "|০.২ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jamaica/ |title=Central America :: Jamaica — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=11 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210111023238/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jamaica |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nationmaster.com/country-info/profiles/Jamaica/Religion |title=Jamaica Religion Facts & Stats |website=nationmaster.com |access-date=14 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Japan}} [[জাপানত ইছলাম ধৰ্ম|জাপান]] |১২৬,০০০,০০০ |১৮৫,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/japan/ |title=East Asia/Southeast Asia :: Japan — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=5 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210105105736/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/japan/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/table-muslim-population-by-country/ |title=Table: Muslim Population by Country |work=Pew Research Center |date=27 January 2011 |access-date=14 December 2018 }}</ref> |- |{{flagicon|Jordan}} [[জৰ্ডানত ইছলাম ধৰ্ম|জৰ্ডান]] |১০,৪৫৮,৪১৩ |১০,১৬৫,৫৭৭ |style="background:#228B22; "|৯৭.২ |০.৪ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jordan/ |title=Middle East :: Jordan — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=3 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603094219/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jordan/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তানত ইছলাম ধৰ্ম|কাজাখাস্তান]] |১৮,৭৪৪,৫৪৮ |১৩,১৫৮,৬৭২ |style="background:#00A550; "|৭০.২ |০.৫ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/ |title=Central Asia :: Kazakhstan — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109132304/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Kenya}} [[কেনিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|কেনিয়া]] |৪৮,৩৯৭,৫২৭ |৫,৫০০,০০০ |style="background:#98FF98; "|১১.২ |০.২ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |title=Africa :: Kenya — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 March 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230309165257/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Kiribati}} [[কিৰিবাছত ইছলাম ধৰ্ম|কিৰিবাছ]] |১০৯,৩৬৭ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/ |title=Australia – Oceania :: Kiribati — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=4 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204143718/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Kosovo}} [[কচভ'ত ইছলাম ধৰ্ম|কচভ']] |১,৫৮৫,৫৬৬ |১,৪৮২,২৭৬ |style="background:#228B22; "|৯৩.৫ |০.১ |<ref>{{Cite web |title=Kosovo 2024|url=https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |access-date=2025-03-04}}</ref> |- |{{flagicon|Kuwait}} [[কুৱেইটত ইছলাম ধৰ্ম|কুৱেইট]] |২,৯১৬,৪৬৭ |২,১৭৫,৬৮৫ |style="background:#00A550; "|৭৪.৬ |০.২ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kuwait/ |title=Middle East :: Kuwait — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=10 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110072824/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kuwait/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Kyrgyzstan}} [[কিৰগিজস্তানত ইছলাম ধৰ্ম|কিৰগিজস্তান]] |৬,৫০০,০০০ |৫,২০০,০০০ – ৫,৮৫০,০০০ |style="background:#00993A; "|৮০.০ – ৯০.০ |০.৩ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kyrgyzstan/ |title=Central Asia :: Kyrgyzstan — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=19 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250419185252/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kyrgyzstan |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2004/35464.htm |title=Kyrgyzstan |website=U.S. Department of State |access-date=14 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Laos}} [[লাউচত ইছলাম ধৰ্ম|লাউচ]] |৭,২৩৪,১৭১ |১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/laos/ |title=East Asia/Southeast Asia :: Laos — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=7 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210307193820/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/laos/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nationmaster.com/country-info/profiles/Laos/Religion |title=Laos Religion Facts & Stats |website=nationmaster.com |access-date=14 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Latvia}} [[লাটভিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|লাটভিয়া]] |১,৯২৩,৫৫৯ |২,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.১ – ০.২ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/latvia/ |title=Europe :: Latvia — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109203805/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/latvia |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nationmaster.com/country-info/profiles/Latvia/Religion |title=Latvia Religion Facts & Stats |website=nationmaster.com |access-date=14 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Lebanon}} [[লেবাননত ইছলাম ধৰ্ম|লেবানন]] |৫,২৬১,৩৭২ |৩,৫৬৭,২১১ |style="background:#01A368; "|৬৭.৮ |০.২ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ |title=Middle East :: Lebanon — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=11 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210111113708/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Lesotho}} [[লেছথ'ত ইছলাম ধৰ্ম|লেছথ']] |১,৯৬২,৪৬১ |৩,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lesotho/ |title=Africa :: Lesotho — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=2 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102150309/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lesotho/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Liberia}} [[লাইবেৰিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|লাইবেৰিয়া]] |৪,৮০৯,৭৬৮ |৯৬১,৯৫৩ |style="background:#74C365; "|২০.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/liberia/ |title=Africa :: Liberia — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=19 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210319020318/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/liberia |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2004/35365.htm |title=Liberia |website=U.S. Department of State |access-date=13 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Libya}} [[লিবিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|লিবিয়া]] |৬,৭৫৪,৫০৭ |৬,৫৫১,৮৭১ |style="background:#228B22; "|৯৭.০ |০.৪ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/libya/ |title=Africa :: Libya — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109235257/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/libya |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2003/24457.htm |title=Libya |website=U.S. Department of State |access-date=13 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Liechtenstein}} [[লাইচটেনষ্টাইনত ইছলাম ধৰ্ম|লাইচটেনষ্টাইন]] |৩৮,০০০ |২,০৫০ |style="background:#ACE1AF; "|৫.৪ |< ০.১ |<ref name="r2">{{cite web |url=https://www.llv.li/files/as/pdf-llv-as-vz_2010_bd1 |title=Volkszählung 2010 |website=Llv.li |access-date=3 August 2017 |archivedate=24 July 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220724003645/https://www.llv.li/files/as/pdf-llv-as-vz_2010_bd1 |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Lithuania}} [[লিথুৱানীয়াত ইছলাম ধৰ্ম|লিথুৱানিয়া]] |২,৭৯৩,২৮৪ |৩,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lithuania/ |title=Europe :: Lithuania — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=22 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210622180812/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lithuania/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.truelithuania.com/sunni-islam-in-lithuania-108 |title=Sunni Islam in Lithuania {{!}} True Lithuania |website=truelithuania.com |access-date=14 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Luxembourg}} [[লাক্সেমবাৰ্গত ইছলাম ধৰ্ম|লাক্সেমবাৰ্গ]] |৬৪০,০০০ |১৫,০০০ |style="background:#ACE1AF; "|2.3 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/luxembourg/ |title=Europe :: Luxembourg — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109075735/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/luxembourg |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/archives/ebs/ebs_393_en.pdf|title=Luxembourg}}</ref> |- |{{flagicon|Macau}} [[মাকাওত ইছলাম ধৰ্ম|মাকাও]] |৬০৬,৩৪০ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/macau/ |title=East Asia/Southeast Asia :: Macau — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=24 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124190003/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/macau/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.muslim2china.com/china-mosques/list-Macau-1.html |title=Mosques in Macau |website=muslim2china.com |access-date=14 December 2018 |archive-date=26 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326133320/https://www.muslim2china.com/china-mosques/list-Macau-1.html |url-status=dead |archivedate=26 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326133320/https://www.muslim2china.com/china-mosques/list-Macau-1.html |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Madagascar}} [[মাদাগাস্কাৰত ইছলাম ধৰ্ম|মাদাগাস্কাৰ]] |২৫,৬৮৩,৬১০ |২,৫৬৮,৩৬১ |style="background:#98FF98; "|১০.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/madagascar/ |title=Africa :: Madagascar — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=14 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210214064652/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/madagascar/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51481.htm |title=Madagascar |website=U.S. Department of State |access-date=13 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Malawi}} [[মালাৱীত ইছলাম ধৰ্ম|মালাৱী]] |১৯,৮৪২,৫৬০ |৩,৯৬৮,৫১২ |style="background:#74C365; "|২০.০ |০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malawi/ |title=Africa :: Malawi — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=4 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204143332/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malawi/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.rippleafrica.org/a-charity-in-malawi-africa/malawi-facts-and-figures |title=Malawi Facts and Figures {{!}} RIPPLE Africa |access-date=13 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Malaysia}} [[মালয়েছিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|মালয়েছিয়া]] |৩২,৭৩০,০০০ |২০,০৬৩,৫০০ |style="background:#01A368; "|৬৩.৫ |১.১ |<ref>{{cite web|url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=430&bul_id=aFYzVjJ3anNyQytHZGxzcUZxTG9Ydz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|title=Demographic Statistics First Quarter 2020, Malaysia|publisher=Department of Statistics, Malaysia|date=14 May 2020|access-date=12 June 2020|archivedate=12 June 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190612030522/https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cthemeByCat&cat=430&bul_id=aFYzVjJ3anNyQytHZGxzcUZxTG9Ydz09&menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malaysia/ |title=East Asia/Southeast Asia :: Malaysia — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=8 November 2021 |archiveurl=https://archive.today/20211108232943/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malaysia/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Maldives}} [[মালদ্বীপত ইছলাম ধৰ্ম|মালদ্বীপ]] |৩৭৪,৭৭৫ |৩৭৪,৭৭৫ |style="background:#258d25; "|১০০.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web | url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/maldives#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016 | title=Pew-Templeton Global Religious Futures Project - Research and data from Pew Research Center | access-date=11 December 2022 | archive-date=22 May 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160522204137/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/maldives#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016 | url-status=dead | archivedate=22 May 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522204137/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/maldives#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016 | deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Mali}} [[মালিত ইছলাম ধৰ্ম|মালি]] |২১,৩৪৭,৫৮৭ |২০,৫৪১,৯০৪ |style="background:#228B22; "|৯৬.২ |০.৮ |<ref>{{Cite report |url=https://www.instat-mali.org/laravel-filemanager/files/shares/rgph/rapport-caracteristiques-culturelles-population-rgph5_rpgh.pdf |title=CINQUIEME RECENSEMENT GENERAL DE LA POPULATION ET DE L'HABITAT (RGPH5) |trans-title=FIFTH GENERAL POPULATION AND HOUSING CENSUS (RGPH5) |date=2022 |language=French}}</ref> |- |{{flagicon|Malta}} [[মালটাত ইছলাম ধৰ্ম|মালটা]] |৪৪৯,০৪৩ |১১,৬৭৫ |style="background:#ACE1AF; "|২.৬ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malta/ |title=Europe :: Malta — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=2 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210402195116/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malta/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.maltatoday.com.mt/news/data_and_surveys/religion2016 |title=MaltaToday Easter survey |year=2016 |publisher=MaltaToday |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927111420/http://www.maltatoday.com.mt/news/data_and_surveys/religion2016 |archive-date=27 September 2016 |access-date=27 September 2016 |archivedate=27 September 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160927111420/http://www.maltatoday.com.mt/news/data_and_surveys/religion2016 |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Marshall Islands}} [[মাৰ্ছাল দ্বীপপুঞ্জত ইছলাম ধৰ্ম|মাৰ্ছাল দ্বীপপুঞ্জ]] |৭৫,৬৮৪ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|< ০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/marshall-islands/ |title=Australia – Oceania :: Marshall Islands — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=4 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204143516/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/marshall-islands/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Martinique}} [[মাৰ্টিনিকত ইছলাম ধৰ্ম|মাৰ্টিনিক]] |৩৮৫,৫৫১ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.২ |< ০.১ |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagicon|Mauritania}} [[মৌৰিতানিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|মৌৰিতনিয়া]] |৪,১৬১,৯২৫ |৪,১৫৭,৪২৫ |style="background:#228B22; "|৯৯.৯ |০.২ |<ref>{{Citation |title=Mauritania |date=2022-10-20 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mauritania/#people-and-society |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |access-date=2022-10-28 |archivedate=2021-01-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210107034713/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mauritania/#people-and-society }}</ref><ref>{{cite book|author=Taylor & Francis Group|title=Europa World Year Book 2|url=https://books.google.com/books?id=gP_-8rXzQs8C&pg=PA2851|access-date=1 August 2012|date=September 2004|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-85743-255-8|pages=2851}}</ref> |- |{{flagicon|Mauritius}} [[মৰিছাছত ইছলাম ধৰ্ম|মৰিছাছ]] |১,৩৬৪,২৮৩ |২৩৬,০২০ |style="background:#98FF98; "|১৭.৩ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mauritius/ |title=Africa :: Mauritius — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109090348/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mauritius |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Mayotte}} [[ময়ত্তেত ইছলাম ধৰ্ম|ময়ত্তে]] |২৫৬,৫১৮ |২৫৩,৪৩৯ |style="background:#228B22; "|৯৭.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mf.html |title=CIA – The World Factbook |date=21 September 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921084632/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mf.html |archive-date=21 September 2012 |access-date=14 December 2018 |archivedate=21 September 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120921084632/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mf.html |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Mexico}} [[মেক্সিকোত ইছলাম ধৰ্ম|মেক্সিকো]] |১২৭,০০০,০০০ |৫,৫০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.০১ |< ০.০১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/ |title=North America :: Mexico — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=26 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://pewforum.org/future-of-the-global-muslim-population-regional-americas.aspx |title=The Future of the Global Muslim Population – Pew Forum on Religion & Public Life |date=9 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110209170635/http://pewforum.org/future-of-the-global-muslim-population-regional-americas.aspx |archive-date=9 February 2011 |access-date=14 December 2018 |archivedate=9 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110209170635/http://pewforum.org/future-of-the-global-muslim-population-regional-americas.aspx |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Moldova}} [[মলডভাত ইছলাম ধৰ্ম|মলডভা]] |৩,৪৩৭,৭২০ |১৫,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.৪ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/ |title=Europe :: Moldova — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=5 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210105015457/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nationmaster.com/country-info/profiles/Moldova/Religion |title=Moldova Religion Facts & Stats |website=nationmaster.com |access-date=14 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Monaco}} [[মনাকোত ইছলাম ধৰ্ম|মনাকো]] |৩০,৭২৭ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.৮ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |title=Europe :: Monaco — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=30 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211230233800/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.studycountry.com/ |title=Religion in Monaco |website=Studycountry |access-date=14 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Mongolia}} [[মংগোলিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|মংগোলিয়া]] |৩,১০৩,৪২৮ |১৫০,০০০ |style="background:#ACE1AF; "|৫.০ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mongolia/ |title=East Asia/Southeast Asia :: Mongolia — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=14 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230114155343/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mongolia/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010_5/168367.htm |title=Mongolia |website=U.S. Department of State |access-date=14 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Montenegro}} [[মণ্টেনেগ্ৰোত ইছলাম ধৰ্ম|মণ্টেনেগ্ৰো]] |৬১৪,২৪৯ |১২২,৮৪৯ |style="background:#98FF98; "|১৯.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/montenegro/ |title=Europe :: Montenegro — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=8 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210108060348/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/montenegro/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Montserrat}} [[মণ্টচেৰাটত ইছলাম ধৰ্ম|মণ্টচেৰাট]] |৫,৩১৫ |< ১,০০০ |style="background:#D0F0C0; "|০.১ |< ০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/montserrat/ |title=Central America :: Montserrat — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=14 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210314070620/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/montserrat/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Morocco}} [[মৰক্কোত ইছলাম ধৰ্ম|মৰক্কো]] |৩৬,৭৩৮,২২৯ |৩৬,৩৭০,৮৪৭ |style="background:#228B22; "|৯৯.০ |২.১ |<ref>{{Citation |title=Morocco |date=2022-10-20 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/morocco/#people-and-society |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |access-date=2022-10-28 |archivedate=2022-12-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221202191738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/morocco/#people-and-society }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Mozambique}} |30,888,034 |5,837,839 |style="background:#98FF98; "|18.9 |0.3 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mozambique/ |title=Africa :: Mozambique — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=4 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204143927/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mozambique/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://mg.co.za/article/1996-07-05-mozambique-fears-growth-of-islam/ |title=Mozambique fears growth of Islam |website=The M&G Online |date=5 July 1996 |access-date=13 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Myanmar}} |55,622,506 |2,391,767 |style="background:#ACE1AF; "|4.3 |0.1 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |title=East Asia/Southeast Asia :: Burma — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=10 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210200835/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Namibia}} |2,413,643 |9,654 |style="background:#D0F0C0; "|0.4 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Religion in|Nauru}} |10,084 |< 1,000 |style="background:#D0F0C0; "|< 0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagicon|Nepal}} [[নেপালত ইছলাম ধৰ্ম|নেপাল]] |২৯,২১৮,৮৬৭ |১,২৯২,৯০৯ |style="background:#ACE1AF; "|৪.২ |০.১ |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal/ |title=The World Factbook |website=cia.gov |access-date=25 January 2016 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109075733/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Netherlands}} |17,400,000 |387,000 |style="background:#ACE1AF; "|5.0 |0.1 |<ref>{{Cite web|title=CBS Religieuze betrokkenheid; persoonskenmerken|url= https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/82904NED/table?dl=35BF3|date=1 August 2019|website=Het Centraal Bureau voor de Statistiek}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Demographics of the |Netherlands Antilles}} |304,759 |< 1,000 |style="background:#D0F0C0; "|0.2 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|New Caledonia}} |278,500 |7,000 |style="background:#ACE1AF; "|2.8 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|New Zealand}} |4,993,923 |75,144 | style="background:#ACE1AF; "|1.5 |< 0.1 |<ref>{{Cite web |title=Totals by topic for individuals, (NZ total), 2013, 2018, and 2023 Censuses |url=https://explore.data.stats.govt.nz/vis?tm=occupation%2C%202023%20census&pg=0&hc[Society]=2023%20Census&hc[Census%20year]=2023&snb=4&vw=tb&df[ds]=ds-nsiws-disseminate&df[id]=CEN23_TBT_004&df[ag]=STATSNZ&df[vs]=1.0&dq=raTotal%2Bra00000%2Bra10100%2Bra10101%2Bra10102%2Bra10103%2Bra10104%2Bra10105%2Bra10199%2Bra20000%2Bra20100%2Bra20102%2Bra20103%2Bra20199%2Bra20201%2Bra20301%2Bra20302%2Bra20400%2Bra20401%2Bra20402%2Bra20403%2Bra20499%2Bra20500%2Bra20502%2Bra20503%2Bra20599%2Bra20600%2Bra20601%2Bra20602%2Bra20603%2Bra20604%2Bra20605%2Bra20606%2Bra20699%2Bra20700%2Bra20701%2Bra20799%2Bra20801%2Bra20802%2Bra20803%2Bra20804%2Bra20901%2Bra21001%2Bra21101%2Bra21200%2Bra21201%2Bra21202%2Bra21203%2Bra21299%2Bra21300%2Bra21301%2Bra21302%2Bra21303%2Bra21304%2Bra21305%2Bra21399%2Bra21400%2Bra21401%2Bra21402%2Bra21403%2Bra21404%2Bra21405%2Bra21406%2Bra21407%2Bra21408%2Bra21409%2Bra21410%2Bra21411%2Bra21412%2Bra21413%2Bra21414%2Bra21415%2Bra21416%2Bra21417%2Bra21499%2Bra21501%2Bra21502%2Bra21503%2Bra21504%2Bra21505%2Bra21506%2Bra21507%2Bra21600%2Bra21701%2Bra21801%2Bra21802%2Bra29901%2Bra29902%2Bra29903%2Bra29905%2Bra29906%2Bra29908%2Bra29909%2Bra29910%2Bra29911%2Bra29999%2Bra30100%2Bra30101%2Bra30102%2Bra30103%2Bra30199%2Bra40100%2Bra40101%2Bra40102%2Bra40103%2Bra40104%2Bra40199%2Bra50100%2Bra50101%2Bra50102%2Bra50103%2Bra60000%2Bra60101%2Bra60201%2Bra60901%2Bra60999%2Bra70000%2Bra70101%2Bra70200%2Bra70201%2Bra70202%2Bra70203%2Bra70204%2Bra70205%2Bra70299%2Bra70301%2Bra70401%2Bra70901%2Bra70999%2Bra80000%2Bra80101%2Bra80200%2Bra80201%2Bra80202%2Bra80299%2Bra80301%2Bra80400%2Bra80401%2Bra80402%2Bra80403%2Bra80499%2Bra80601%2Bra80701%2Bra80702%2Bra80801%2Bra80901%2Bra81001%2Bra81101%2Bra81102%2Bra81103%2Bra81104%2Bra81105%2Bra81106%2Bra81107%2Bra81108%2Bra81109%2Bra81110%2Bra81111%2Bra81199%2Bra95555%2BraTS%2Bra94444%2Bra97777%2Bra98888%2Bra99999.2013%2B2018%2B2023&ly[rw]=CEN23_TBT_IND_001&ly[cl]=CEN23_YEAR_001&to[TIME]=false |access-date=2025-06-23 |website=Stats NZ}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Nicaragua}} |6,284,757 |1,000 |style="background:#D0F0C0; "|< 0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Niger}} |21,466,863 |21,101,926 |style="background:#228B22; "|98.3 |1.0 |<ref>{{cite web |url=http://afrobarometer.org/sites/default/files/data/round-5/nig_r5_codebook.pdf |title=Nigeria Round 5 codebook (2012) |last=Dominique Lewis |date=May 2013 |website=Afrobarometer |page=62 |access-date=13 September 2015}}</ref> |- |{{flagicon|Nigeria}} |200,000,000 |95,000,000 – 97,000,000 |style="background:#50C878; "|47.0 – 49.0 |5.3 |<ref name="pewmuslim7" /><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nigeria/ |title=Africa :: Nigeria — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=2019-01-29 |archivedate=2021-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109223449/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nigeria |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|Niue|plink=Niue#Religion}} |1,611 |< 1,000 |style="background:#D0F0C0; "|< 0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagg|pspew|al=c|North Korea|plink=Islam in Korea}} |25,610,672 |3,000 |style="background:#D0F0C0; "|0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|North Macedonia}} |1,836,713 |590,878 | style="background:#7d7; "|32.2 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/north-macedonia/ |title=Europe :: Macedonia — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=14 December 2018 |archivedate=21 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121024841/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/north-macedonia/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in the |Northern Mariana Islands}} |56,200 |< 1,000 |style="background:#D0F0C0; "|0.7 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagicon|Norway}} |5,328,212 |175,507 |style="background:#ACE1AF; "|3.2 |< 0.1 |<ref>{{cite web|url=https://www.ssb.no/kultur-og-fritid/faktaside/religion|title=Religion|website=ssb.no|language=no|access-date=2020-01-04}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Oman}} |4,633,752 |2,427,000 |style="background:#00993A; "|86.0 |0.2 |<ref name="CIATONGA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/oman/ |title=Middle East OMAN |date=14 February 2022 |publisher=CIA The World Factbook |access-date=14 December 2025 |archivedate=13 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210313050143/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/oman/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Pakistan}} |241,500,000 |233,000,000 |style="background:#228B22; "|96.5 |11.79 |<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.gov.pk/content/final-results-census-2017-0 |title=RESULTS OF CENSUS – 2017 - Population Census – Census Tables Reports – Table 9 – Population by sex, religion and rural/urban|website=pbs.gov.pk |access-date=2019-01-15}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ahmed |first=Shakeel |date=2023-05-22 |title=Pakistan population increased by approx 25% in six years |url=https://www.samaaenglish.tv/news/40036082 |access-date=2023-05-24 |website=Samaa |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230829145556/https://www.samaaenglish.tv/news/40036082 |archive-date=August 29, 2023 |via=[[Wayback Machine]] |archivedate=2023-08-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230829145556/https://www.samaaenglish.tv/news/40036082 |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Palau}} |17,900 |500 |style="background:#ACE1AF; "|3.8 |< 0.1 |<ref>{{cite report|title=2020 Census of Population and Housing of the Republic of Palau|page=68|volume=I Basic Tables|date=August 2022|url=https://www.palaugov.pw/wp-content/uploads/2022/09/2020-Census-of-Population-and-Housing.pdf|access-date=2023-06-21|publisher=Office of Planning and Statistics|location=Koror, Palau}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-12-06 |title=Syiar Islam di Palau Terus Berkembang |url=https://khazanah.republika.co.id/berita/dunia-islam/dunia/18/12/06/pjb5oz313-syiar-islam-di-palau-terus-berkembang? |access-date=2025-04-07 |website=Republika Online |language=id}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|plink=Islam in Palestine|Palestine}} |4,780,978 |4,298,000 |style="background:#228B22; "|97.5 |0.3 |<ref>{{Cite web |title=Palestinian Culture - Religion |url=https://culturalatlas.sbs.com.au/palestinian-culture/palestinian-culture-religion |access-date=28 January 2025}}</ref> |- |{{flagicon|Panama}} |4,158,783 |25,000 |style="background:#D0F0C0; "|0.7 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Papua New Guinea}} |8,558,800 |2,000 |style="background:#D0F0C0; "|< 0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagicon|Paraguay}} |7,052,983 |1,000 |style="background:#D0F0C0; "|< 0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagicon|Peru}} |31,237,385 |< 1,000 |style="background:#D0F0C0; "|< 0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagicon|Philippines}} |109,000,000 |5,450,000 – 12,000,000 |style="background:#ACE1AF; "|5.0 – 11.0 |0.3 – 0.6 |<ref name="2013ifr">{{Cite report |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2013/eap/222161.htm |title=Philippines |date=28 July 2014 |publisher=United States Department of State |quote=The 2000 survey states that Islam is the largest minority religion, constituting approximately 5 percent of the population. A 2012 estimate by the National Commission on Muslim Filipinos (NCMF), however, states that there are 10.7 million Muslims, which is approximately 11 percent of the total population. |at=SECTION I. RELIGIOUS DEMOGRAPHY |work=2013 Report on International Religious Freedom}}</ref><ref name="PSA-2015PSY">{{Cite journal |date=October 2015 |title=Table 1.10; Household Population by Religious Affiliation and by Sex; 2010 |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/2015%20PSY%20PDF.pdf#56 |url-status=live |journal=2015 Philippine Statistical Yearbook |location=East Avenue, Diliman, Quezon City, Philippines |publisher=[[Philippine Statistics Authority]] |pages=1–30 |issn=0118-1564 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011010131/https://psa.gov.ph/sites/default/files/2015%20PSY%20PDF.pdf#56 |archive-date=11 October 2016 |access-date=15 August 2016}}</ref> |- |{{flagicon|Poland}} |38,430,000 |6,796 |style="background:#D0F0C0; "| 0.02 |< 0.1 |<ref>{{Cite web |title=Mały Rocznik Statystyczny Polski 2018 |url=https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5515/1/19/1/maly_rocznik_statystyczny_polski_2018.pdf |access-date=10 September 2023 |website=stat.gov.pl}}</ref> |- |{{flagicon|Portugal}} |10,343,066 |36,480 |style="background:#D0F0C0; "|0.4 |< 0.1 |<ref>{{cite web|title=Resident population with 15 and more years old (No.) by Place of residence at Census date [2021] (NUTS - 2013) and Religion|url=https://tabulador.ine.pt/indicador/?id=0011644&lang=EN|publisher=Instituto Nacional de Estatística|access-date=2025-06-23}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Puerto Rico}} |3,337,177 |1,000 |style="background:#D0F0C0; "|< 0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagicon|Qatar}} |2,450,285 |1,566,786 |style="background:#00A550; "|77.5 |0.1 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/qatar/ |title=The World Factbook |access-date=14 February 2015 |archivedate=9 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210709105408/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/qatar/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Republic of Congo}} |5,399,895 |107,997 |style="background:#ACE1AF; "|2.0 |< 0.1 |<ref>{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/256225.pdf|title=REPUBLIC OF THE CONGO 2015 INTERNATIONAL RELIGIOUS FREEDOM REPORT}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Réunion|local}} |865,826 |36,364 |style="background:#ACE1AF; "|4.2 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=151 |title=Religious Intelligence – Country Profile: Reunion (Department of Reunion) |date=28 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080228041609/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=151 |archive-date=28 February 2008 |access-date=13 December 2018 |archivedate=28 February 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228041609/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=151 |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Romania}} |19,524,000 |73,000 – 200,000 |style="background:#D0F0C0; "|0.3 – 1.0 |< 0.1 |<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=AVzFAgAAQBAJ&q=romania+%22200000%220+muslims&pg=PA166 |title=The Future of the Global Church: History, Trends and Possibilities |last=Johnstone |first=Patrick |date=17 January 2014 |publisher=InterVarsity Press |isbn=9780830856954}}</ref> |- |{{flagicon|Russia}} [[ৰাছিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|ৰাছিয়া]] |144,350,000 – 146,750,000 |14,000,000 – 16,000,000 |style="background:#98FF98; "|10.0 – 12.0 |1.7{{efn-ua|ৰাছিয়ান ফেডাৰেচনৰ নাগৰিকসকলৰ লগতে ৰাছিয়াত বাস কৰা অনুপ্ৰৱেশকাৰী আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলকো সামৰি}} |<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/islam-russia-180307094248743.html |title=Islam in Russia |website=aljazeera.com |access-date=17 August 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=12 September 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Rwanda}} |12,001,136 |576,054 |style="background:#ACE1AF; "|4.8 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/rwanda/ |title=The World Factbook |website=cia.gov |access-date=25 January 2016 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109091722/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/rwanda |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|Saint Helena|plink=Saint Helena#Religion}} |3,552 |16 | style="background:#D0F0C0; " |0.5 |< 0.1 |<ref>{{Cite web |date=2021 |title=St 2021 Helena Population and Housing Census |url=https://www.sainthelena.gov.sh/wp-content/uploads/2021/08/Census-2021-Main-Report.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102223930/https://www.sainthelena.gov.sh/wp-content/uploads/2021/08/Census-2021-Main-Report.pdf |archive-date=2021-11-02 |access-date= |archivedate=2022-10-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221015022343/https://www.sainthelena.gov.sh/wp-content/uploads/2021/08/Census-2021-Main-Report.pdf |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Saint Kitts and Nevis}} |46,204 |< 1,000 |style="background:#D0F0C0; "|0.3 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Saint Lucia}} |171,834 |292 |style="background:#D0F0C0; "| 0.2 |< 0.1 |<ref>{{cite web|title=Saint Lucia Population and Housing Census 2022|url=https://stats.gov.lc/wp-content/uploads/2024/08/StLucia-Provisional-Census-Report-2022-Release-1Rev1.pdf|publisher=The Central Statistics Office of Saint Lucia|access-date=2025-06-23}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|Saint Pierre and Miquelon|plink=Saint Pierre and Miquelon#Languages and religion|local}} |6,286 |< 1,000 |style="background:#D0F0C0; "|0.2 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Saint Vincent and the Grenadines}} |109,557 |2,000 |style="background:#ACE1AF; "|1.7 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Samoa}} |205,557 |52 |style="background:#D0F0C0; "|0.03 |< 0.1 |<ref>{{cite web|title=Samoa Population and Housing Census 2021|url=https://www.sbs.gov.ws/wp-content/uploads/2022/12/CensusTablesEXCELFiles.xlsx|publisher=Samoa Bureau of Statistics|access-date=2025-06-23}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Religion in|San Marino}} |33,344 |< 1,000 |style="background:#D0F0C0; "|< 0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagg|pspew|al=c|Sao Tome and Principe|plink=Islam in São Tomé and Príncipe}} |199,910 |5,931 |style="background:#ACE1AF; "|3.0 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148715.htm |title=Sao Tome and Principe |website=U.S. Department of State |access-date=13 December 2018}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Saudi Arabia}} |34,220,000 |31,535,000 |style="background:#228B22; "|96.2 |1.8 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagicon|Senegal}} |17,923,036 |17,421,191 |style="background:#228B22; "|97.2 |0.8 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/senegal/ |title=Africa :: Senegal — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=13 December 2018 |archivedate=4 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204143936/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/senegal/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Serbia}} |6,647,003 |278,212 |style="background:#ACE1AF; "|4.2 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/ |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |website=cia.gov |date=6 June 2022 |access-date=14 December 2025 |archivedate=4 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204144154/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Seychelles}} |94,205 |1,036 |style="background:#ACE1AF; "|1.1 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/seychelles/ |title=Africa :: Seychelles — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=13 December 2018 |archivedate=28 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128072600/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/seychelles/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Sierra Leone}} |7,719,729 |6,067,706 |style="background:#00A550; "|78.6 |0.3 |<ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148719.htm |title=Sierra Leone |website=U.S. Department of State |access-date=13 December 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Singapore}} |5,866,139 |915,118 |style="background:#98FF98; "|15.6 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/singapore/ |title=The World Factbook |website=cia.gov |access-date=25 January 2016 |archivedate=20 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210320131051/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/singapore |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|date=2020|title=CENSUS OF POPULATION 2020 – Religion (Singapore)|url=https://www.singstat.gov.sg/-/media/files/visualising_data/infographics/c2020/c2020-religion.pdf|access-date=August 13, 2021|website=Department of Statistics Singapore|archivedate=October 22, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221022053824/http://www.singstat.gov.sg/-/media/files/visualising_data/infographics/c2020/c2020-religion.pdf|deadurl=yes}}</ref> |- |{{flagicon|Slovakia}} |5,443,120 |10,866 |style="background:#D0F0C0; "|0.1 – 0.2 |< 0.1 |<ref name="facts" /> |- |{{flagicon|Slovenia}} |2,066,880 |73,568 |style="background:#ACE1AF; "|3.6 |< 0.1 |<ref name="facts" /> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Solomon Islands}} |720,956 |1,100 |style="background:#D0F0C0; "|0.1 |< 0.1 |<ref>{{cite web|title=2019 Population and Housing Census|url=https://solomons.gov.sb/wp-content/uploads/2023/09/Solomon-Islands-2019-Population-Census-Report_Basic-Tables_Operations_Vol2.pdf |publisher=Solomon Island National Statistics Office |access-date=2025-06-23}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Somalia}} |11,000,000 |10,978,000 |style="background:#228B22; "|99.8 |0.6 |<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-full.pdf |title=The Global Religious Landscape |publisher=Pew Research Center |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806002044/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-full.pdf |archive-date=6 August 2013 |access-date=27 December 2013 |archivedate=6 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130806002044/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-full.pdf |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|South Africa}} |57,725,600 |1,050,000 |style="background:#ACE1AF; "|1.9 |< 0.1 |<ref>{{cite web|url=https://www.statssa.gov.za/publications/P0318/P03182015.pdf |title=General Household Survey 2015|access-date=8 January 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa/ |title=Africa :: South Africa — The World Factbook – Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=13 December 2018 |archivedate=10 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110042951/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-africa |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|South Korea|plink=Islam in Korea}} |51,635,256 |75,000 |style="background:#D0F0C0; "|0.1 |< 0.1 |alight=left|<ref name="pewforum.org"/> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|South Sudan}} |12,323,419 | 2,464,683 |style="background:#74C365; "|20.0 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=https://insamer.com/en/south-sudanese-muslims_1120.html |title=South Sudanese Muslims |website=insamer.com |access-date=13 December 2018 |archive-date=13 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713152704/https://insamer.com/en/south-sudanese-muslims_1120.html |url-status=dead |archivedate=13 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190713152704/https://insamer.com/en/south-sudanese-muslims_1120.html |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Spain}} |46,659,302 |1,180,000 |style="background:#ACE1AF; "|2.6 |0.1 |<ref name=facts/> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Sri Lanka}} |21,700,000 |2,105,000 |style="background:#ACE1AF; "|9.7 |0.1 |<ref name="SLcensus12">{{cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3 |title=A3 : Population by religion according to districts, 2012 |publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka |access-date=29 December 2013 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226054923/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3 |url-status=dead |archivedate=7 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3 |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Sudan}} |40,825,770 |38,585,777 |style="background: #228B22; "|96.0 |1.9 |<ref>{{cite web |url=http://www.sd.undp.org/sudan20overview.htm |title=Sudan Overview |publisher=UNDP |access-date=2 April 2013 }}{{dead link|date=May 2019|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Suriname}} |600,000 |85,800 |style="background:#98FF98; "|14.3 |< 0.1 | <ref>{{cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/suriname#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016 |title=Religions in Suriname &#124; PEW-GRF |publisher=Globalreligiousfutures.org |date= |access-date=2022-03-02}}</ref> |- |{{flagicon|Sweden}} |10,182,291 |700,000 |style="background:#ACE1AF; "|7.1 |< 0.1 |<ref name="pewmuslim7" /><ref name=facts/> |- |{{flagicon|Switzerland}} |8,492,956 |440,000 |style="background:#ACE1AF; "|5.9 |< 0.1 |<ref name="BfSreligion2016">{{cite web |url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung/sprachen-religionen/religionen.assetdetail.4242776.html |title=Population résidante permanente âgée de 15 ans ou plus selon l'appartenance religieuse |date=31 January 2018 |publisher=Federal Statistical Office FSO |location=Neuchâtel, Switzerland |language=de, fr, it |type=official site |format=XLS |access-date=15 July 2018}}</ref> |- |{{flagicon|Syria}} |18,000,000 |15,000,000 |style="background:#00993A; "|87.0 |1.0 |<ref>{{Citation |title=Syria |date=2024-08-07 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/syria/ |access-date=2024-08-10 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |archivedate=2021-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203054123/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/syria/ }}</ref><ref name="JDB">{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2010/number/all/ |title=The Future of World Religions: Population Growth Projections, 2010–2050 |date=2 April 2015 |publisher=Pew Research Center |access-date=22 February 2017 |archive-date=24 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211326/http://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2010/number/all/ |url-status=dead }}</ref> |- |{{flagicon|Taiwan (Republic of China)}} |23,576,705 |60,000 |style="background:#D0F0C0; "|0.3 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=http://www.taiwan.gov.tw/ct.asp?xItem=13332&ctNode=1937&mp=1001 |title=- Taiwan Government Entry Point |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141223051211/http://www.taiwan.gov.tw/ct.asp?xItem=13332&ctNode=1937&mp=1001 |archive-date=23 December 2014 |access-date=14 February 2015 |archivedate=23 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141223051211/http://www.taiwan.gov.tw/ct.asp?xItem=13332&ctNode=1937&mp=1001 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.crescentrating.com/taiwan-city-guide-for-muslim-travelers/item/3308-halal-restaurants-food-in-taiwan.html |title=Halal Restaurants & Food in Taiwan – Crescentrating |website=Crescentrating |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230234924/http://www.crescentrating.com/taiwan-city-guide-for-muslim-travelers/item/3308-halal-restaurants-food-in-taiwan.html |archive-date=30 December 2013 |access-date=14 February 2015 |archivedate=30 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230234924/http://www.crescentrating.com/taiwan-city-guide-for-muslim-travelers/item/3308-halal-restaurants-food-in-taiwan.html |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Tajikistan}} |9,540,000 |9,253,000 |style="background:#228B22; "|97.9 |0.4 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tajikistan/ |title=The World Factbook |access-date=14 February 2015 |archivedate=20 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210820040637/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tajikistan/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/ |title=Religious Composition by Country, 2010–2050 |date=2 April 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/tajikistan#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010&region_name=All+Countries&restrictions_year=2013 |title=Religions in Tajikistan – PEW-GRF |website=globalreligiousfutures.org}}</ref> |- |{{flagicon|Tanzania}} |54,199,163 |19,426,814 | style="background:#7d7; "|35.2 |0.8 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tanzania/ |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=18 August 2018 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109103650/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tanzania/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Thailand}} |67,726,419 |3,639,232 |style="background:#ACE1AF; "|5.4 |0.2 |<ref name="2018census">{{cite web|url=http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls|title=Population by religion, region and area, 2018|publisher=NSO|access-date=9 March 2021|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls|url-status=dead|archivedate=24 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424172255/http://statbbi.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/S-soc-health/2561/000/00_S-soc-health_2561_000_000000_00100.xls|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://web.nso.go.th/en/survey/popchan/data/2015-2016-Statistical%20tables%20PDF.pdf |title=Population by religion, region and area, 2015 |publisher=NSO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210020110/http://web.nso.go.th/en/survey/popchan/data/2015-2016-Statistical%20tables%20PDF.pdf |archive-date=10 December 2017 |access-date=2017-10-12 |df=dmy-all}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|Timor-Leste|plink=Religion in East Timor}} |1,341,737 |3,202 – >48,709 |style="background:#D0F0C0; "| <0.5 – 3.6 |< 0.1 |<ref name="Census2022">{{cite web |url=https://inetl-ip.gov.tl/2023/05/18/main-report-timor-leste-population-and-housing-census-2022/ |title=Main Report Timor-Leste Population and Housing Census 2022 |publisher=National Institute Of Statistics Timor-Leste |date=18 May 2023 |access-date=24 July 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=National Profiles {{!}} World Religion |url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=71c#RELADH |access-date=2025-04-07 |website=The Association of Religion Data Archives (the ARDA) |language=en-gb}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Togo}} |7,352,000 |1,593,011 |style="background:#74C365; "|20.0 |0.1 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/togo/ |title=The World Factbook |access-date=14 February 2015 |archivedate=12 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231012171517/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/togo/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|Tokelau|plink=Tokelau#Demographics}} |1,499 |<10 |style="background:#D0F0C0; "|< 0.1 |< 0.1 |<ref>{{Cite web |title=2016 Tokelau Census of Population and Dwellings - Kusst of tables on Social profile |url=https://www.tokelau.org.nz/site/tokelau/files/TokelauNSO/2016Census/2016%20Tokelau%20Census%20of%20Population%20and%20Dwellings%20-%20Tables%20about%20social%20profile.xlsx |publisher=Tokelau National Statistical Office}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Tonga}} |100,179 |60 |style="background:#D0F0C0; "|< 0.1 |< 0.1 |<ref>{{Cite web |date=2022 |title=Tonga 2021 Census of Population and Housing|url=https://tongastats.gov.to/download/272/census-report-and-factsheet/7647/census-report-vol1-2021.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031100406/https://tongastats.gov.to/download/272/census-report-and-factsheet/7647/census-report-vol1-2021.pdf |archive-date=2022-10-31 |access-date=2025-06-23 |publisher=Tonga Statistics Department}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Trinidad and Tobago}} |1,322,546 |65,705 |style="background:#ACE1AF; "|5.0 |< 0.1 |<ref>{{Cite web |title=2011 Population and Housing Census |url=https://cso.gov.tt/wp-content/uploads/2021/03/2011-Trinidad-and-Tobago-Individuals.xlsx |access-date=2025-06-23}}</ref> |- |{{flagicon|Tunisia}} |11,446,300 |10,190,000 |style="background:#228B22; "|97.8 |0.6 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/#people-and-society |title=The World Factbook |access-date=28 January 2025 |archivedate=10 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110024851/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/#people-and-society |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Turkey}} |86,000,000 |78,000,000 – 84,400,000 |style="background:#228B22; "|91.0 – 98.0 |4.6 |<ref>{{cite web | url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/turkey/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 | title=Pew-Templeton Global Religious Futures Project - Research and data from Pew Research Center | access-date=19 October 2022 | archive-date=23 November 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211123164142/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/turkey/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 | url-status=dead | archivedate=23 November 2021 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123164142/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/turkey/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 | deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=226c | title=ARDA - Religious profile of Turkey | access-date=16 February 2025}}</ref><ref>{{cite web | url=https://interaktif.konda.com.tr/rapor/turkiye-100-kisi-olsa/1 | title=KONDA - If Turkiye was 100 people | access-date=16 February 2025 | archive-date=25 June 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220625123924/https://interaktif.konda.com.tr/turkiye-100-kisi-olsaydi | url-status=dead }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Turkmenistan}} |6,031,187 |5,610,000 |style="background:#228B22; "|93.7 |0.3 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkmenistan/#people-and-society |title=The World Factbook |access-date=28 January 2025 |archivedate=10 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110134553/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkmenistan/#people-and-society |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Religion in the |Turks and Caicos Islands}} |37,910 |< 1,000 |style="background:#D0F0C0; "|< 0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Tuvalu}} |10,640 |< 1,000 |style="background:#D0F0C0; "|0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagicon|Uganda}} |38,823,100 |5,435,234 |style="background:#98FF98; "|14.0 |0.3 |<ref>{{cite web |url=https://www.state.gov/documents/organization/268952.pdf |title=UGANDA |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170815171340/https://www.state.gov/documents/organization/268952.pdf |archive-date=2017-08-15}}</ref> |- |{{flagicon|Ukraine}} |42,263,873 |390,000 – 410,000 |style="background:#D0F0C0; "|0.9 – 1.2 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/the-future-of-the-global-muslim-population/ |title=The Future of the Global Muslim Population |date=27 January 2011 |last4=Inquiries}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/ukrainian-muslims-root-for-ukraine-407839.html |title=The Future of the Global Muslim Population |date=27 January 2011 |last4=Inquiries}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in the |United Arab Emirates}} |9,541,615 |6,251,627 |style="background:#00A550; "|72.0 |0.2 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/ |title=The World Factbook |access-date=14 February 2015 |archivedate=9 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109053052/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="religiousfreedom">{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148850.htm |title=United Arab Emirates International Religious Freedom Report |publisher=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123103428/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148850.htm |archive-date=23 November 2010 |access-date=12 January 2011}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in the |United Kingdom}} |66,040,229 |3,998,875 |style="background:#ACE1AF; "|6.0 |0.2 |<ref name="facts" /><ref>{{Cite web |title=Religion by age and sex, England and Wales - Office for National Statistics |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/articles/religionbyageandsexenglandandwales/census2021 |access-date=2024-04-19 |website=www.ons.gov.uk}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in the |United States}} |327,827,000 |3,450,000 |style="background:#ACE1AF; "|1.1 |0.2 |<ref>{{Cite news |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/01/03/new-estimates-show-u-s-muslim-population-continues-to-grow/ |title=New estimates show U.S. Muslim population continues to grow |date=3 January 2018 |work=Pew Research Center |access-date=9 January 2018}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in the |United States Virgin Islands}} |104,914 |< 1,000 |style="background:#D0F0C0; "|0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagicon|Uruguay}} |3,505,985 |700- 1,500 |style="background:#D0F0C0; "|0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}}<ref>{{Cite web |title=URUGUAY-2022 |url=https://www.state.gov/wp-content/uploads/2023/05/441219-URUGUAY-2022-INTERNATIONAL-RELIGIOUS-FREEDOM-REPORT.pdf |publisher=United States}}</ref> |- |{{flagicon|Uzbekistan}} |34,036,800 |29,920,000 |style="background:#00993A; "|88.7 |1.7 |<ref>{{cite web|url=https://stat.uz/en/press-center/news-committee/8923-demographic-situation-january-march-2020|title=State Committee of the Republic of Uzbekistan: Demographic situation in Uzbekistan (March 2020)}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Vanuatu}} |304,500 |< 1,000 |style="background:#D0F0C0; "|< 0.1 |< 0.1 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagg|pspew|al=c|Vatican City|plink=Islam in Italy}} |800 |0 |style="background:#D0F0C0; "|0.0 |0.0 |{{Citation needed|date=September 2024}} |- |{{flagicon|Venezuela}} |31,304,016 |125,216 |style="background:#D0F0C0; "|0.4 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=23 September 2018 |archivedate=31 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210531110017/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagicon|Vietnam}} |96,208,984 |70,934 |style="background:#D0F0C0; "|0.07 |< 0.1 |<ref>{{Cite report |url=https://www.nso.gov.vn/wp-content/uploads/2019/12/Ket-qua-toan-bo-Tong-dieu-tra-dan-so-va-nha-o-2019.pdf |title=Completed results of the 2019 Viet Nam population and housing census |date=2019 |publisher=National Statistics Office |access-date=2025-12-14 |archivedate=2026-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260425173946/https://www.nso.gov.vn/wp-content/uploads/2019/12/Ket-qua-toan-bo-Tong-dieu-tra-dan-so-va-nha-o-2019.pdf |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Demographics of |Wallis and Futuna}} |15,714 |< 1,000 |style="background:#D0F0C0; "|< 0.1 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/wallis-and-futuna/ |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=23 September 2018 |archivedate=24 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210424005145/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/wallis-and-futuna |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Western Sahara}} |603,253 |599,633 |style="background:#238c23; "|99.4 |< 0.1 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612210735/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wi.html |url-status=dead |archive-date=12 June 2007 |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=23 September 2018 |archivedate=12 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612210735/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wi.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/western-sahara |title=Western Sahara |website=Pew-Templeton Global Religious Futures Project |publisher=Pew Research Center |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017163907/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/western-sahara |archive-date=17 October 2018 |access-date=3 April 2019}}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Yemen}} |27,036,829 |26,784,498 |style="background:#248c23; "|97.2 |1.5 |<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/yemen/ |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |website=cia.gov |access-date=23 September 2018 |archivedate=17 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241217084112/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/yemen/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{flagg|pspew|al=c|pref=Islam in|Zambia}} |16,887,720 |168,877 |style="background:#ACE1AF; "|1.0 |< 0.1 |<ref name="African Muslims" /> |- |{{flagicon|Zimbabwe}} |14,000,000 |100,000 |style="background:#D0F0C0; "|0.7 |< 0.1 |<ref name="2017survey">[https://zimbabwe.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Inter%20Censal%20Demography%20Survey%202017%20Report.pdf Inter Censal Demography Survey 2017 Report], Zimbabwe National Statistics Agency (2017)</ref> |} {{notelist-ua}}<ref>{{Cite web |title=Your name |url=https://www.state.gov/wp-content/uploads/2023/05/441219-URUGUAY-2022-INTERNATIONAL-RELIGIOUS-FREEDOM-REPORT.pdf}}</ref> ==মহাদেশ== ===Table=== {| class="wikitable sortable col3center col4center" cellspacing="4" |- ! অঞ্চল ! data-sort-type="number" | মুছলিম ! data-sort-type="number" style="max-width:10em" | মুঠ জনসংখ্যাৰ মুছলিম শতাংশ (%) হাৰ ! data-sort-type="number" style="max-width:10em" | পৃথিৱীৰ মুছলিম জনসংখ্যাৰ শতাংশ (%) |- |{{sort|Zh|[[এছিয়াত ইছলাম ধৰ্ম|এছিয়া]]}} |1,100,000,000 | style="background:#7d7; "|23.3 |66.7 |- |{{sort|Zh|''[[মধ্য এছিয়াত ইছলাম ধৰ্ম |মধ্য এছিয়া]]''}} |54,000,000<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/future-of-the-global-muslim-population-regional-asia/ |title=Region: Asia-Pacific |date=27 January 2011 |last4=Inquiries}}</ref> |style="background:#228B22; "|81.0<ref>{{cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/central-asia-ii |title=CENTRAL ASIA ii. Demography – Encyclopaedia Iranica |last=electricpulp.com |website=iranicaonline.org |access-date=25 May 2017}}</ref> |3.0 |- |{{sort|Zi|''[[Islam in South Asia|দক্ষিণ এছিয়া]]''}} |600,000,000<ref>{{cite web |url=https://www.thenews.com.pk/print/28942-sense-and-sensibility-in-south-asia |title=Sense and sensibility in South Asia |website=thenews.com.pk |access-date=24 May 2017}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://blogs.timesofindia.indiatimes.com/strategic-insights/the-muslim-question-2/ |title=The Muslim question |work=[[The Times of India]] Blog |access-date=24 May 2017}}</ref> | style="background:#7d7; "|31.4<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/future-of-the-global-muslim-population-regional-asia |title=Region: South Asia |date=27 January 2011 |access-date=1 January 2017}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2016/07/29/politics/muslims-moment-khan/index.html |title=The moment American Muslims were waiting for |last=Burke|first=Daniel|work=CNN |access-date=1 January 2017}}</ref> |30.6<ref name="Asian Religion" /><ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2015/04/02/muslims/pf_15-04-02_projectionstables74/ |title=10 Countries With the Largest Muslim Populations, 2010 and 2050date=2015-04-02 |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |access-date=7 February 2017 |archive-date=7 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207115222/http://www.pewforum.org/2015/04/02/muslims/pf_15-04-02_projectionstables74/ |url-status=dead |archivedate=4 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170504075835/http://www.pewforum.org/2015/04/02/muslims/pf_15-04-02_projectionstables74/ |deadurl=yes }}</ref> |- |{{sort|Zj|''[[Islam in Southeast Asia|Southeast Asia]]''}} |240,000,000<ref>{{Cite journal |last=Yusuf |first=Imtiyaz |title=The Middle East and Muslim Southeast Asia: Implications of the Arab Spring |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/Public/focus/essay1009_southeast_asia.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219000515/http://www.oxfordislamicstudies.com/Public/focus/essay1009_southeast_asia.html |url-status=dead |archive-date=19 February 2013 |journal=Oxford Islamic Studies |access-date=14 December 2025 |archivedate=19 February 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130219000515/http://www.oxfordislamicstudies.com/Public/focus/essay1009_southeast_asia.html |deadurl=yes }}</ref> |style="background:#50C878; "|40.0 |13.3 |- |[[East Asia]] |50,000,000<ref name="Refworld 2010" /> |style="background:#ACE1AF; "|3.1 |2.8 |- |{{sort|Zk|''[[Religion in the Middle East|Middle East]]-[[Islam in Africa|North Africa]]''}} |315,322,000<ref name="ME-NA Overview" /> – 488,603,838 |style="background:#228B22; "|91.2 |27.1 |- |{{sort|Zh|[[Islam in Africa|Africa]]}} |550,000,000 |style="background:#50C878; "|47.0 |30.6 |- |{{sort|Zl|''[[Islam in Africa|Sub-Saharan Africa]]''}} |283,302,393 | style="background:#7d7; "|29.6 |15.7 |- |{{sort|Zh|[[Religion in North America|North America]]}} |3,500,000 – 7,000,000<ref>{{cite web |url=https://www.milligazette.com/news/15793-the-politics-of-american-muslim-demographics |title=The Politics of American Muslim demographics |last=Ghazali |first=Abdus Sattar |website=milligazette.com |access-date=2 January 2018}}</ref> |style="background:#ACE1AF; "|1.0<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-muslim/ |title=THE GLOBAL RELIGIOUS LANDSCAPE: Muslims |website=pewforum |date=18 December 2012 |access-date=18 December 2012}}</ref> |0.4 |- |{{sort|Zh|[[Religion in South America|South America]]}} |791,000 |style="background:#ACE1AF; "|0.2 |0.04 |- |{{sort|Zm|[[Islam in Europe|Europe]]}} |44,138,000 |style="background:#ACE1AF; "|6.0 |2.7 |- |{{sort|Zh|[[Islam in Oceania|Oceania]]}} |650,000 |style="background:#ACE1AF; "|1.6 |0.04 |- |{{sort|Zo|World}} |1,976,000,000<ref name="World Religion">{{cite web|date=October 2022|title=Religion of the World|url=https://countrymeters.info/en/World#religion|access-date=15 October 2022|publisher=Pew Research Centre}}</ref> | style="background:#7d7; "|24.9 |100.0 |} ==Projected demographic changes== {{Main|Muslim population growth}} The [[Pew Research Center]], has established a continued trend since its 2017 report into 2022. [[Islam]] continues to close the gap between itself and Christianity, while constituting the world's [[major religious groups|second largest]] religious group it also continues to be the fastest-growing major religious grouping.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> A [[Pew Research]] Study in 2015 found that the Muslim population was expected to grow twice as fast (70%) as the world population by 2060 (1.8 billion in 2015 to 3 billion by 2060).<ref name="World Religion" /> This expected growth is much larger than any other religious group.<ref name="World Religion" /> Muslims are likely to constitute roughly 26.3% of the world's total population by 2030.<ref name="futureGlobalPop">{{cite web |url=http://features.pewforum.org/muslim-population/ |title=The Future of the Global Muslim Population: Projections fro 2010 to 2030 |website=assets.pewresearch.org/ |date=2 December 2014 |publisher=Pew Research Center |access-date=21 June 2021}}</ref> This expected growth is attributed to Muslim families generally having more children as well as the fact that the Muslim population has the youngest median age of any religion.<ref name="World Religion" /> Furthermore, increased healthcare conditions in Muslim majority countries are currently increasing life expectancy and decreasing child mortality, which, if trends continue this way, will also contribute to the growth of the Muslim population more than any other religious group.<ref name="futureGlobalPop" /> These trends are not for every region, however. In fact, Muslim population growth is expected to slow down in [[Asia]] (including the [[Middle East]]) and [[Africa]], due to lower birth rates.<ref name="futureGlobalPop" /> The largest Muslim population growths are expected to be in the [[Middle East]] and [[Africa]].<ref name="futureGlobalPop"/> Furthermore, [[Pakistan]] is projected to be the country with the largest Muslim population by 2030.<ref name="futureGlobalPop"/> Muslims are expected to grow to 8% (52.8 million) of the total population of [[Europe]], and this growth is expected to be the largest in the western European countries.<ref name="futureGlobalPop"/> [[Russia]] will have the largest total population of Muslims in Europe, however.<ref name="futureGlobalPop"/> Most of these changes are expected to come from immigration.<ref name="futureGlobalPop"/> In the [[Americas]], [[Canada]]’s Muslim population is expected to increase to 6.6% and [[United States]]' to 2% by 2030.<ref name="futureGlobalPop"/> These increases, much like Europe, are expected to be driven mainly by immigration.<ref name="futureGlobalPop"/> ==See also== {{Portal|Islam|Country||||}} {{Islam by country}} '''Islam:''' * [[মুছলিম বিশ্ব]] * [[ইছলামৰ ৰূপৰেখা]] * [[Glossary of Islam]] * [[Muslim population growth]] * [[Index of Islam-related articles]] * [[Shia Muslims in the Arab world]] * [[Organisation of Islamic Cooperation]] '''By country:''' * [[Ahmadiyya by country]] * [[Apostasy in Islam by country]] * [[Application of Sharia by country]] * [[Burqa by country]] * [[Islamic veiling practices by country]] '''General:''' * [[List of religious populations]] * [[Religions by country]] ==References== {{Reflist|30em}} ==Further reading== * ''[[United States Department of State]] [https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/ International Religious Freedom Report]'' * ''[[The World Factbook|CIA World Factbook]] [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510200259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |date=10 May 2013}}'' * ''[https://web.archive.org/web/20131112150057/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/ Religious Freedom page]'' * ''[https://web.archive.org/web/20130715084239/http://www.religiousintelligence.co.uk/ Religious Intelligence]'' **''[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/ Muslim Population Percentage] from [[United States Department of State|U.S Dept. of State]]'' * ''[[The World Factbook|CIA World Factbook]] [https://web.archive.org/web/20121105005534/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html?countryName=&countryCode=&regionCode=%C2%A6 Religions]'' * ''[[BBC News]] [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4385768.stm Muslims in Europe: Country guide]'' ==External links== * [https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/muslim-population-change/ Pew Research Center: How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020] {{Islam topics |state=collapsed}} {{Religions by country}} {{Religion country lists}} {{Life in OIC}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইছলাম ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ইছলাম]] sss6hzyxun2pizg6jd7vrbods29q3h4 0 131111 625378 583752 2026-08-08T14:10:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625378 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = আশিকা ৰংগনাথ | image = Ashika Ranganath.jpg | caption = ২০২০ চনত আশিকা ৰংগনাথ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1996|8|5}} | birth_place = টুমকুৰ, [[কৰ্ণাটক]], [[ভাৰত]] | occupation = অভিনেত্ৰী | yearsactive = ২০১৬–বৰ্তমান | partner = }} '''আশিকা ৰংগনাথ''' ([[ইংৰাজী]]: ''Ashika Ranganath''; জন্ম ৫ আগষ্ট ১৯৯৬) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী। তেওঁ মূলতঃ [[কন্নড়]] আৰু [[তেলুগু]] ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm8379541/ |title=Ashika Ranganath |website=IMDb |access-date=2026-02-08 |language=en}}</ref> ২০১৬ চনত কন্নড় চলচ্চিত্ৰ ''ক্ৰেজী বয়''ৰ জৰিয়তে তেওঁ অভিনয় জীৱনৰ আৰম্ভণি কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/ashika-ranganath-career/articleshow/ |title=Ashika Ranganath career |website=The Times of India |access-date=2026-02-08 |language=en}}</ref> তেওঁ ''মধগজা'' (২০২১) আৰু ''অ’ টু'' (২০২৫) চলচ্চিত্ৰত অভিনয়ৰ বাবে কন্নড় ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ সিমা বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.siima.in/ |title=SIIMA Awards – Ashika Ranganath |website=South Indian International Movie Awards |access-date=2026-02-08 |language=en}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == আশিকা ৰংগনাথৰ জন্ম ৫ আগষ্ট ১৯৯৬ তাৰিখে কৰ্ণাটকৰ টুমকুৰ জিলাত কন্নড় ভাষাভাষী ৰংগনাথ আৰু সুধা ৰংগনাথ দম্পতীৰ ঘৰত হয়।<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm8379541/bio |title=Ashika Ranganath Biography |website=IMDb |access-date=2026-02-08 |language=en}}</ref> তেওঁৰ এগৰাকী ডাঙৰ ভগ্নী অনুষা ৰংগনাথ আছে। আশিকাই টুমকুৰৰ বিশপ ছাৰ্জেণ্ট স্কুলত পঢ়া-শুনা আৰম্ভ কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ প্ৰাক-বিশ্ববিদ্যালয় শিক্ষাৰ বাবে [[বেংগালুৰু]]লৈ গৈ [[জ্যোতি নিবাস কলেজ]]ত নামভৰ্তি কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.jyotinivascollege.edu.in/ |title=Jyoti Nivas College |website=Jyoti Nivas College |access-date=2026-02-08 |language=en }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> পাছলৈ তেওঁ এম ই এছ কলেজ অৱ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড ছায়েন্সৰ পৰা বাণিজ্য বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। অভিনয়ৰ উপৰিও তেওঁ ফ্ৰীষ্টাইল, বেলী আৰু পশ্চিমীয়া নৃত্যত প্ৰশিক্ষিত। == কেৰিয়াৰ == ২০১৬ চনত আশিকা ৰংগনাথে মহেশ বাবুৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত কন্নড় চলচ্চিত্ৰ ''ক্ৰেজী বয়''ৰ জৰিয়তে অভিনয় জীৱনৰ আৰম্ভণি কৰে। এই চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে তেওঁ কন্নড় ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ নবাগত অভিনেত্ৰীৰ সিমা বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.siima.in/nominees/ |title=SIIMA Nominees |website=SIIMA |access-date=2026-02-08 |language=en }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৭ চনত তেওঁ ''মাছ লিডাৰ'' আৰু ''মুগুলু নাগে'' চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰে, যিবোৰ বাণিজ্যিকভাৱে সফল হয়।<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ |title=Kannada film industry |website=The Hindu |access-date=2026-02-08 |language=en}}</ref> ২০১৮ চনত তেওঁ ''ৰাজু কন্নড় মিডিয়াম'', ''থায়িগে ঠক্ক মাগা'' আৰু ''ৰাম্বো টু'' চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰে। ''ৰাম্বো টু'' চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে তেওঁ কন্নড় ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ সিমা বঁটা লাভ কৰে। ২০২১ চনত ''মধগজা'' চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰি তেওঁ পুনৰবাৰ সিমা বঁটা লাভ কৰে। ২০২৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''অ’ টু'' চলচ্চিত্ৰত অভিনয়ৰ বাবেও তেওঁ সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে। == মিডিয়া প্ৰতিচ্ছবি == টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ “বেংগালুৰু টাইমছ মোষ্ট ডিজায়াৰেবল ৱমেন” তালিকাত আশিকা ৰংগনাথ একাধিকবাৰ স্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/ |title=Bangalore Times Most Desirable Women |website=The Times of India |access-date=2026-02-08 |language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == * {{IMDb name|id=8379541}} * {{Instagram|ashika_rangnath}} [[শ্ৰেণী:কন্নড় চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তেলুগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:জ্যোতি নিবাস কলেজ]] hyzqj4s8dedssxab7hc4h4rggp63czv 0 132287 625396 582181 2026-08-08T16:22:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625396 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = | birth_name = উলাই ট্ৰুডি অটোবেড | birth_date = ৩১ ডিচেম্বৰ, ১৯৪১ | birth_place = | occupation = চিকিৎসক, খেলুৱৈ | alma_mater = [[অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] | known_for = পালাউৰ প্ৰথমগৰাকী মাইক্ৰ’নেছিয়ান মহিলা }}'''উলাই ট্ৰুডি অটোবেড''' ({{lang-en| Ulai Trudy Otobed}}) জন্ম: ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৪১ চন<ref name=G>[https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED280923.pdf Glimpses into Pacific Lives: Some Outstanding Women] Northwest Regional Educational Lab</ref> এজন পালাউৰ চিকিৎসক। ১৯৬৫ চনত তেওঁ চিকিৎসক হিচাপে যোগ্যতা অৰ্জন কৰা প্ৰথমগৰাকী মাইক্ৰ’নেছিয়ান মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হয়। টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ হিচাপেও ১৯৬৩ চনৰ দক্ষিণ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গেমছত এই ক্ৰীড়াত সোণৰ পদক লাভ কৰিছিল আৰু তিনিটা শাখাত ফিজিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চেম্পিয়ন আছিল। ==জীৱনী== অটোবেডৰ জন্ম হৈছিল পালাউয়ান দ্বীপ বাবেলডাবৰ আইমেলিকত বেৰেংগেছ অইটেৰং আৰু ছয়টা সন্তানৰ ভিতৰত দ্বিতীয় টাউৰেংগেল অটোবেডৰ ঘৰত।<ref name=G/> তেওঁৰ ভাতৃ ৰেচিউয়াং ডেমাই অটোবেডে পতংগবিজ্ঞানৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰা প্ৰথমজন পালাউয়ান হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>[http://islandtimes.us/palaus-first-entomologist-passes-away/ Palau's first entomologist passes away]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Island Times''</ref> ছয় বছৰ বয়সৰপৰাই তাই ঙেৰেমলেংগুইত স্কুলত পঢ়িবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯৫৩ চনৰপৰা ১৯৫৬ চনৰ ভিতৰত তেওঁ পালাউ ইণ্টাৰমিডিয়েট স্কুলৰ ছাত্ৰী আছিল।<ref name=MR1/> ইয়াৰ পিছত তেওঁ পেচিফিক দ্বীপপুঞ্জ চেণ্ট্ৰেল স্কুললৈ উঠি যায় আৰু ১৯৫৬ চনৰপৰা ১৯৫৯ চনৰ ভিতৰত তেওঁ নামভৰ্তি কৰে। ফিজিৰ চেণ্ট্ৰেল মেডিকেল স্কুলত গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত ১৯৬০ চনত তেওঁৰ পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ নোহোৱালৈকে তেওঁ ট্ৰাষ্ট টেৰিটৰী স্কুল অৱ নাৰ্চিংত পঢ়িছিল।<ref name=MR1>[http://pacificdigitallibrary.org/cgi-bin/pdl?e=d-000off-pdl--00-2--0--010---4-------0-1l--10en-50---20-text---00-3-1-00bySR-0-0-000utfZz-8-00&a=d&cl=CL1.7&d=HASH0195cb30bd44ca007fb2d4ec.14 Medics in the making] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811015434/https://pacificdigitallibrary.org/cgi-bin/pdl?e=d-000off-pdl--00-2--0--010---4-------0-1l--10en-50---20-text---00-3-1-00bySR-0-0-000utfZz-8-00&a=d&cl=CL1.7&d=HASH0195cb30bd44ca007fb2d4ec.14 |date=2025-08-11 }} ''Micronesian Reporter''</ref> ফিজিত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ ১৯৬৩ চনৰ দক্ষিণ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গেমছত সোণৰ পদক লাভ কৰা ফিজি টেবুল টেনিছ দলৰ অংশ আছিল। পিছৰ বছৰত তেওঁ মহিলা একক, মহিলা ডাবলছ আৰু মিক্স ডাবলছত ফিজিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চেম্পিয়ন হয়।<ref name=G/> ১৯৬৫ চনত অটোবেডে চেণ্ট্ৰেল মেডিকেল স্কুলৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু শীৰ্ষ মহিলা ছাত্ৰীৰ বাবে অধ্যক্ষৰ উপস্থাপন, সৰ্বোচ্চ গ্ৰেড গড়ৰ বাবে গ্লাজো-এলেনবাৰ্গছ বঁটা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰৰ শৈক্ষিক উৎকৰ্ষৰ বাবে ব্ৰিটিছ মেডিকেল এছ'চিয়েচনৰ সোণৰ পদক আদি বহুতো বঁটাও লাভ কৰে।<ref name=PIM1>[https://nla.gov.au/nla.obj-336965622/view?partId=nla.obj-337000153#page/n16/mode/1up People] ''Pacific Islands Monthly'', April 1973, p15</ref>ইয়াৰ পিছত তেওঁ মেকড'নাল্ড মেম'ৰিয়েল হাস্পতালত দুবছৰীয়া ইণ্টাৰশ্বিপ কৰে আৰু ১৯৬৮ চনত ট্ৰাষ্ট টেৰিটৰী মেডিকেল ব'ৰ্ড পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়।<ref name=G/> ১৯৬৮ চনত অটোবেডে নিউজিলেণ্ডত ছমাহ প্ৰশিক্ষণ লৈ অকলেণ্ড হাস্পতাল ব'ৰ্ডৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয় আৰু ১৯৬৯ চনত প্ৰসূতি বিজ্ঞানত ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref name=G/>১৯৭০ চনৰপৰা ১৯৭৩ চনৰ ভিতৰত তেওঁ নিউজিলেণ্ডলৈ উভতি আহি অকলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰসূতি আৰু স্ত্ৰীৰোগ বিজ্ঞানৰ স্নাতকোত্তৰ বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা চিকিৎসালয়ত অস্ত্ৰোপচাৰ বিশেষজ্ঞ আৰু পঞ্জীয়ক হিচাপেও কাম কৰে।<ref name=G/>প্ৰসূতি আৰু স্ত্ৰীৰোগ বিজ্ঞানত ডিপ্লমা লাভ কৰাৰ পাছত ১৯৭৩ চনত তেওঁ পুনৰ পালাউৰ ক'ৰ'ৰলৈ আহি মেকড'নাল্ড মেম'ৰিয়েল হাস্পতালত কাম কৰে।<ref name=PIM1/> ১৯৭৪ চনৰপৰা ১৯৭৬ চনৰ ভিতৰত ভাৰতৰ মহীশূৰ মেডিকেল কলেজত পঢ়ি চিকিৎসা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰত বি এছ চি লাভ কৰে। ১৯৭৭ চনত তেওঁ বিদেশী চিকিৎসা স্নাতকসকলৰ বাবে আমেৰিকান পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়।<ref name=G/> মেকড'নাল্ড মেম'ৰিয়েল হাস্পতালত প্ৰসূতি, স্ত্ৰীৰোগ আৰু পৰিয়াল পৰিকল্পনাত চিকিৎসক হিচাপে কাম কৰিবলৈ পালাউলৈ উভতি অহাৰ পাছত অটোবেড পিছলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসালয়খনৰ ক্লিনিকেল সেৱাৰ মুৰব্বী হয়।<ref>''Condé Nast's Traveler, Volume 34'', p119</ref>তেওঁ পালাউ ৰাষ্ট্ৰীয় বৃত্তি ব'ৰ্ডতো কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name=G/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ক্ৰীড়াবিদ]] [[শ্ৰেণী:মহিলা খেলুৱৈ]] koihpe0cqe1nwram4w6gp1m2unh76q7 0 132797 625386 597841 2026-08-08T15:27:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625386 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ইয়াছমিন আহমদ | image = Yasmin Ahmad.jpg | caption = ২০০৬ চনত ইয়াছমিন | birth_name = ইয়াছমিন বিন্তি আহমদ | birth_date = {{birth date|df=yes|1958|01|07}}<ref>{{cite web |title=Mukshin |url=http://www.berlinale.de/external/de/filmarchiv/doku_pdf/20074304.pdf |year=2006 |publisher=The Berlinale |access-date=24 July 2009}}</ref> | death_date = {{Death date and age|df=yes|2009|07|25|1958|07|01}} | birth_place = কাম্পুং বুকিট ট্ৰেহ,<br>মুৱাৰ, জোহৰ, মালয় ফেডাৰেচন (বৰ্তমান [[মালয়েছিয়া]]) | death_place = দমনছাৰা স্পেচিয়েলিষ্ট হাস্পতাল, পেটালিং জয়া, চেলাংগোৰ, মালয়েছিয়া | occupation = চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, চলচ্চিত্ৰ লেখক, চিত্ৰনাট্যকাৰ | years_active = ১৯৯৩–২০০৯ | spouse = {{marriage|টান ইউ লিয়ং|2003|2009}} | father = আহমদ হাছিম | mother = ইনম য়ন }} '''ইয়াছমিন বিন্তি আহমদ''' (৭ জানুৱাৰী ১৯৫৮ – ২৫ জুলাই ২০০৯) আছিল এগৰাকী [[মালয়েছিয়া]]ন চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, লেখক আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰ। তেওঁ লিঅ’ বাৰ্নেট কুৱালালামপুৰৰ কাৰ্যবাহী সৃষ্টিশীল পৰিচালক আছিল। তেওঁৰ টেলিভিছন বিজ্ঞাপন আৰু চলচ্চিত্ৰসমূহ মালয়েছিয়াত হাস্যৰস আৰু মৰ্মস্পৰ্শী বিষয়-বস্তুৰ বাবে সুপৰিচিত।<ref>{{Citation needed|date=November 2019}}</ref> তেওঁৰ কামে বিভিন্ন সংস্কৃতিৰ মাজৰ বাধা অতিক্ৰম কৰিছিল, বিশেষকৈ ৰাষ্ট্ৰীয় তেল আৰু গেছ কোম্পানী পেট্ৰ’নাছৰ বাবে তেওঁ তৈয়াৰ কৰা বিজ্ঞাপনসমূহে। তেওঁৰ কামসমূহে মালয়েছিয়াৰ ভিতৰত আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বহু বঁটা লাভ কৰিছিল। মালয়েছিয়াত তেওঁৰ ছবিসমূহ সামাজিক ৰক্ষণশীলসকলৰ মাজত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছিল, বিশেষকৈ ইছলামৰ কঠোৰ ব্যাখ্যাৰ দৃষ্টিকোণৰপৰা ‘নিষিদ্ধ’ বুলি গণ্য কৰা সামাজিক সম্পৰ্ক আৰু ঘটনাৰ চিত্ৰণৰ বাবে।<ref>[https://www.reuters.com/article/lifestyleMolt/idUSKLR21119520070629 Malaysian filmmaker struggles with hardline Islam.]</ref> তেওঁ মালয়েছিয়াৰ চলচ্চিত্ৰ জগতৰ "প্ৰথম" নিউ ৱেভ আন্দোলনৰ এক কেন্দ্ৰীয় ব্যক্তিত্ব আছিল।<ref>{{Cite web |title=SHARIFAH AMANI――Time with Yasmin Ahmad and the New Wave in Malaysian Film |url=https://asiawa.jpf.go.jp/en/culture/features/f-ah-sharifah-amani-edmund-yeo/ |access-date=2022-11-09 |website=Japan Foundation - WA Project |language=ja}}</ref> ==প্ৰাথমিক জীৱন== ইয়াছমিন আহমদ ৭ জানুৱাৰী ১৯৫৮ তাৰিখে জোহৰৰ মুয়াৰত অৱস্থিত কাম্পুং বুকিট ট্ৰেহত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ [[ইংলেণ্ড]]ৰ নিউকেষ্টল বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ৰাজনীতি আৰু মনোবিজ্ঞান বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Harben |first=Ayesha |url=https://news.google.com/newspapers?id=y-0VAAAAIBAJ&pg=3029,1774059&dq=yasmin-ahmad |title=New apples in the Burnett barrel |work=New Straits Times |date=25 April 1993 |access-date=23 July 2009 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|last1=Bergan|first1=Ronald|title=Obituary : Yasmin Ahmad|url=https://www.theguardian.com/global/2009/aug/12/obituary-yasmin-ahmad|website=The Guardian|access-date=7 March 2017|date=12 August 2009}}</ref> ১৯৮২ চনত তেওঁ দুসপ্তাহৰ বাবে প্ৰশিক্ষাৰ্থী বেংকাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত আইবিএমত বিপণন প্ৰতিনিধি হিচাপে কাম কৰিছিল। একে সময়তে তেওঁ ৰাতি ব্লুজ গায়িকা আৰু পিয়ানোবাদক হিচাপে সংগীত পৰিৱেশন কৰিছিল। ইয়াছমিনে অগিলভি এণ্ড মেথাৰত কপিৰাইটাৰ হিচাপে বিজ্ঞাপন ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে আৰু ১৯৯৩ চনত লিঅ’ বাৰ্নেটত যৌথ সৃষ্টিশীল পৰিচালক হিচাপে যোগদান কৰে। পিছত তেওঁ কুৱালালামপুৰ শাখাৰ কাৰ্যবাহী সৃষ্টিশীল পৰিচালক হিচাপে উন্নীত হয়। ==কেৰিয়াৰ== ২০০৩ চনত তেওঁৰ প্ৰথম পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ আছিল ''ৰাবুন''।<ref>{{cite web|url=https://yasminthestoryteller.blogspot.com/2008/11/artists-today-think-of-everything-they.html|title=the storyteller: Artists today think of everything they do as a work of art. It is important to forget about what you are doing – then a work of art may happen.|last=Ahmad|first=Yasmin|date=9 November 2008|access-date=28 July 2009|archivedate=6 August 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090806110706/http://yasminthestoryteller.blogspot.com/2008/11/artists-today-think-of-everything-they.html|deadurl=yes}}</ref> ''মুখচিন'' চলচ্চিত্ৰই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিশু চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.altfg.com/blog/film-festivals/berlin-film-festival-awards-2007/|title=Berlin Film Festival: Nazi & Cold War Flops + Risqué Marianne Faithfull|date=26 January 2007|access-date=5 March 2026|archivedate=12 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140512213141/http://www.altfg.com/blog/film-festivals/berlin-film-festival-awards-2007/|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ বহুতো বিজ্ঞাপন আৰু চলচ্চিত্ৰ বাৰ্লিন, চান ফ্ৰান্সিস্কো আৰু [[ছিংগাপুৰ]] আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। তদুপৰি কান লায়ন্স আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞাপন মহোৎসৱতো তেওঁৰ কাম প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ২০০৬ চনত টকিঅ’ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰসমূহ বিশেষ ৰেট্ৰ’স্পেকটিভ হিচাপে প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://twitchfilm.net/archives/007974.html|title=Going To Tokyo: Interview With MUKHSIN Director Yasmin Ahmad|date=24 October 2006|publisher=Tokyo International Film Festival|access-date=23 July 2009|archivedate=2 April 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090402121712/http://twitchfilm.net/archives/007974.html|deadurl=yes}}</ref> ২০০৮ চনত মালয়েছিয়াৰ এছ’চিয়েচন অৱ এক্ৰিডিটেড এডভাৰটাইজিং এজেণ্টছৰদ্বাৰা তেওঁক মালয়েছিয়ান এডভাৰটাইজিং হল অৱ ফেমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Filmmaker Yasmin Ahmad critical but stable after surgery |url=http://my-1.themalaysianinsider.com/index.php/malaysia/33145-filmmaker-yasmin-ahmad-hospitalised-after-collapse |date=23 July 2009 |publisher=The Malaysian Insider |access-date=26 July 2009 |archivedate=27 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090727083751/http://my-1.themalaysianinsider.com/index.php/malaysia/33145-filmmaker-yasmin-ahmad-hospitalised-after-collapse |deadurl=yes }}</ref> ==মৃত্যু== ২০০৯ চনৰ ২৩ জুলাইত ইয়াছমিন আহমদ ষ্ট্ৰোকত আক্ৰান্ত হৈছিল। তেওঁক ততাতৈয়াকৈ দমনছাৰা স্পেচিয়েলিষ্ট হাস্পতাললৈ নিয়া হৈছিল আৰু মগজুৰ ফুলা কমাবলৈ নিউৰ’চাৰ্জাৰী কৰা হৈছিল। অপাৰেচনৰ পিছতো তেওঁৰ অৱস্থা সংকটজনক আছিল।<ref>{{cite web |title=Director Yasmin suffers a stroke, stable after brain surgery |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2009/7/24/nation/4380884&sec=nation |date=24 July 2009 |author=Rizal Johan |publisher=Star Publications (M) Bhd |access-date=26 July 2009}}</ref> ২০০৯ চনৰ ২৫ জুলাইত অস্ত্ৰোপচাৰৰ প্ৰায় ৪৮ ঘণ্টা পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite web |title=Yasmin Ahmad dies |url=http://www.straitstimes.com/Breaking%2BNews/Lifestyle/Story/STIStory_408248.html |date=26 July 2009 |work=The Star/Asia News Network |publisher=Singapore Press Holdings Ltd. |access-date=26 July 2009}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:মালয়েছিয়া]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] 4o1jb24h1maus4rxtb1uy01efnft1j2 0 132921 625523 595135 2026-08-09T10:00:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625523 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = নাটাচা আপানা | image = Natacha appanah 1511705 livre à Metz.jpg | caption = ২০২৩ চনত নাটাচা আপানা | birth_name = নাটাচা দেৱী পাথৰেড্ডী আপানা | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1973|05|24}} | birth_place = [[মৰিছাছ]] | occupation = ঔপন্যাসিক | language = [[ফৰাচী]] | nationality = | genre = শ্ৰমিক প্ৰব্ৰজন | awards = প্ৰিক্স আৰ এফ অ’ দু লিভ্ৰে }} '''নাটাচা দেৱী পাথৰেড্ডী আপানা''' ([[ইংৰাজী]]: Nathacha Devi Pathareddy Appanah; জন্ম ২৪ মে' ১৯৭৩) এগৰাকী মৰিছাছীয়—ফৰাচী লেখিকা। তেওঁ মৰিছাছত নিজৰ কৈশোৰৰ বেছিভাগ সময় অতিবাহিত কৰিছিল আৰু ফ্ৰান্সলৈ প্ৰব্ৰজন কৰাৰ আগতে ''লি মৰিচিয়ান'' আৰু ''উইক-এণ্ড স্কোপ''ত সাংবাদিক হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৯৮ চনৰ পৰা নাটাচা আপানা এগৰাকী সক্ৰিয় লেখিকা হিচাপে পৰিচিত। তেওঁৰ প্ৰথমখন গ্ৰন্থ ''লে ৰচাৰ্ছ ডি পাউড্ৰে ডি অ'ৰ''ৰ বাবে 'প্ৰিক্স আৰ এফ অ’ দু লিভ্ৰে' বঁটা লাভ কৰিছিল। এই গ্ৰন্থখন মৰিছাছলৈ ভাৰতীয় চুক্তিবদ্ধ শ্ৰমিকসকলৰ আগমনৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। তেওঁৰ অন্যান্য উল্লেখযোগ্য কৰ্মৰ ভিতৰত আছে ''দ্য লাষ্ট ব্ৰাদাৰ'' আৰু ''ট্ৰপিক অৱ ভায়োলেন্স''। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৭৩ চনৰ ২৪ মে'ত মৰিছাছত আপানাৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ মৰিছাছলৈ প্ৰব্ৰজন কৰা [[তেলুগু]]ভাষী ভাৰতীয় চুক্তিবদ্ধ শ্ৰমিকসকলৰ বংশধৰ। মৰিছাছৰ বেছিভাগ মানুহৰ দৰেই তেওঁৰ প্ৰথম ভাষা হ'ল 'মৰিচিয়ান ক্ৰিঅ'ল'।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com |title=La langue française vue de l'Afrique ... – Google 도서 |isbn=9782914773294|last1=Martin |first1=Patrice |last2=Drevet |first2=Christophe |date=27 October 2009 |publisher=Zellige }}</ref> তেওঁ মৰিছাছতে প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৮ চনত তেওঁ [[ফ্ৰান্স]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰে আৰু তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁৰ সাহিত্যিক জীৱন আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite web|title=Biography of Natacha Appanah|url=http://www.africansuccess.org|publisher=African Success|accessdate=5 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140330111817/http://www.africansuccess.org|archive-date=30 March 2014|url-status=dead}}</ref> সাংবাদিক হিচাপে কাম কৰাৰ সময়ত তেওঁ কবিতা আৰু মৰিছাছৰ বাতৰি প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name=Jam>{{cite web|title=Nathacha appanah-Mouriquand|url=http://jamaica.spla.pro/|publisher=Crop Jamaica|accessdate=5 November 2016|archivedate=4 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104183914/http://jamaica.spla.pro/|deadurl=yes}}</ref> == কৰ্মৰাজি == তেওঁৰ প্ৰথম উপন্যাস আছিল ''দ্য ৰকছ অৱ গ'ল্ড ডাস্ট''। তেওঁৰ দ্বিতীয়খন উপন্যাস ''ব্লু বে পেলেচ''ত এজন ভাৰতীয় যুৱকৰ আন এক জাতিৰ ব্যক্তিৰ প্ৰতি থকা প্ৰেমৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name=Jam/> তেওঁ ''লা নোচ ডি আন'' নামৰ গ্ৰন্থখনো লিখিছিল, যিয়ে ফ্ৰান্সৰ কিছুমান আঞ্চলিক বঁটা লাভ কৰিছিল। ২০০৭ চনত তেওঁৰ চতুৰ্থখন গ্ৰন্থ ''লে ডাৰ্নিয়াৰ ফ্ৰেৰে'' প্ৰকাশ পায় যিয়ে 'প্ৰিক্স এফ এন এ চি' বঁটা লাভ কৰে।<ref name=minor/> তেওঁৰ গ্ৰন্থ ''ট্ৰপিক অৱ ভায়োলেন্স'' মায়োটৰ ৰাজপথৰ শিশুসকলৰ ওপৰত আধাৰিত। উপন্যাসখনত প্ৰব্ৰজনকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ সংগ্ৰাম আৰু যুৱ অপৰাধীৰ ছবি অংকন কৰা হৈছে। আপানাৰ ভাষাত, "মই ২০০৮ চনৰ পৰা ২০১০ চনলৈ মায়োটত বাস কৰিছিলোঁ আৰু ৰাজপথত শিশুৰ সংখ্যা দেখি আচৰিত হৈছিলোঁ।"<ref name=minor>{{cite web|title=Nathacha appanah and the situation of minors in Mayotte|date=5 September 2016|url=http://www.lexpress.fr|publisher=LE Express|accessdate=5 November 2016}}</ref> তেওঁৰ উপন্যাস ''দ্য লাষ্ট ব্ৰাদাৰ'' চেকোস্লোভাকিয়াৰ নাজী আক্ৰমণৰ পৰা পলায়ন কৰা এজন অনাথ ইহুদীৰ ওপৰত আধাৰিত। ''দ্য গাৰ্ডিয়ান'' কাকতত এই উপন্যাসখনৰ এক পৰ্যালোচনাত ইয়াক "এজন শিশুৰ নিসংগতাৰ এক উজ্জ্বল বিৱৰণ" বুলি অভিহিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title=The Last Brother by Nathacha Appanah – review|url=https://www.theguardian.com|date=12 March 2012|accessdate=5 November 2016|last=Smart|first=James|work=The Guardian}}</ref> ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''-এ তেওঁৰ এই চতুৰ্থখন উপন্যাসক ২০০৮ চনৰ নোবেল বিজয়ী জে. এম. জি. লে ক্লেজিঅ’ৰ পিছতে স্থান দিছে। গ্ৰন্থখন জিওফ্ৰে ষ্ট্ৰাচানৰ দ্বাৰা ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title=Castaways|url=https://www.nytimes.com|first=Dalia|last=Sofer|date=4 February 2011|accessdate=5 November 2016|work=Sunday Book Review}}</ref> ২০১৮ চনত তেওঁৰ গ্ৰন্থ ''ৱেটিং ফৰ টুমৰো'' প্ৰকাশ পায়।<ref>{{Cite book|title=Waiting for tomorrow : a novel|last=Appanah-Mouriquand, Nathacha, 1973–|others=Strachan, Geoffrey|date = 3 April 2018|isbn=9781555978037|location=Minneapolis, Minnesota|oclc=987708996}}</ref> এই গ্ৰন্থখনে ২০১৯ চনৰ এলবাৰ্টিন প্ৰাইজৰ বাবে চুটি তালিকাভুক্ত হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://lithub.com|title=Meet the Shortlisted Writers for the 2019 Albertine Prize|date=3 April 2019|website=Literary Hub|language=en-US|access-date=3 April 2019}}</ref> == গ্ৰন্থপঞ্জী == * ২০০৩ — ''লে ৰচাৰ্ছ ডি পাউড্ৰে ডি অ'ৰ'' (Les Rochers de Poudre d'or) * ২০০৪ — ''ব্লু বে পেলেচ'' (Blue Bay Palace) * ২০০৫ — ''লা নোচ ডি আন'' (La Noce d'Anna) — প্ৰিক্স ক্ৰিটিক লিভ্ৰে (Critiques libres) ২০০৮<ref>{{cite web|title=critiquesLibres.com : critiques de livres|url=http://www.critiqueslibres.com|website=www.critiqueslibres.com|access-date=21 October 2016|publication-date=}}</ref> * ২০০৭ — ''দ্য লাষ্ট ব্ৰাদাৰ'' (The Last Brother) — প্ৰিক্স দু ৰোমান এফ এন এ চি (prix du roman Fnac)<ref>{{Cite web |url=http://www.prix-litteraires.net/ |title=Liste des prix sur prix-litteraires.net |access-date=30 October 2020 |archive-date=8 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908235610/http://www.prix-litteraires.net |url-status=dead |archivedate=15 October 2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20031015230656/http://www.prix-litteraires.net/ |deadurl=yes }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:মৰিছাছ]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] 8h5h8a5a291va27bt2a73prp8nwxjpi 0 133948 625415 603262 2026-08-08T17:46:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625415 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = এমিলিয়া ক্লাৰ্ক | honorific_suffix = MBE | image = Emilia Clarke Cannes 2018 (cropped).jpg | caption = ২০১৮ চনত ক্লাৰ্ক | birth_name = এমিলিয়া ইছাবেল ইউফেমিয়া ৰোজ ক্লাৰ্ক | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1986|10|23}} | birth_place = [[লণ্ডন]], [[ইংলেণ্ড]] | alma_mater = ড্ৰামা চেণ্টাৰ লণ্ডন | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০০৯–বৰ্তমান | awards = সম্পূৰ্ণ তালিকা | notable_works = সম্পূৰ্ণ তালিকা | signature = Emilia Clarke autograph.svg | signature_size = 100px | mother = জেনিফাৰ চুজান ডড ক্লাৰ্ক }} '''এমিলিয়া ক্লাৰ্ক''' ({{lang-en|Emilia Clarke}}; জন্ম: ২৩ অক্টোবৰ ১৯৮৬) এগৰাকী ইংৰাজ অভিনেত্ৰী। এইচবিঅ’ৰ ফেণ্টাচী ধাৰাবাহিক ''গেম অফ থ্ৰোনছ'' (২০১১–২০১৯)-ত ডেনৰিছ টাৰ্গেৰিয়ান চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ অধিক পৰিচিত। এই চৰিত্ৰটোৰ বাবে তেওঁ চাৰিবাৰকৈ প্ৰাইমটাইম এমি বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ বিজ্ঞান ভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ ''টাৰ্মিনেটৰ জেনিছিছ'' (২০১৫)-ত ছাৰা কন্নৰ আৰু ''চ’ল’: এ ষ্টাৰ ৱাৰ্ছ ষ্ট’ৰী'' (২০১৮)-ত কিৰা চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে জনাজাত। লগতে তেওঁ ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা ''মি বিফ’ৰ ইউ'' (২০১৬) আৰু ''লাষ্ট খ্ৰীষ্টমাছ'' (২০১৯)-ত অভিনয় কৰিছে। ক্লাৰ্কে ড্ৰামা চেণ্টাৰ লণ্ডনত অধ্যয়ন কৰিছিল। ২০০৯ চনত ২২ বছৰ বয়সত বিবিচি ৱানৰ মেডিকেল ছোপ অপাৰেটৰ ধাৰাবাহিক ''ডক্টৰ্ছ''-ত অতিথি শিল্পী হিচাপে অভিনয় কৰি তেওঁ টেলিভিছনত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ক্লাৰ্কে ২০১৩ চনত ''ব্ৰেকফাষ্ট এট টিফানিজ'' নাটকত হলি গোলাইটলি হিচাপে ব্ৰডৱেত আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু ৱেষ্ট এণ্ডৰ নিৰ্মাণ ''দ্য ছিগাল''-ত নিনাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। অৱশ্যে ক’ভিড-১৯ লকডাউনৰ বাবে এই নাটকখন স্থগিত ৰখা হৈছিল। তেওঁ মাৰ্ভেল চিনেমেটিক ইউনিভাৰ্ছৰ মিনি ধাৰাবাহিক ''চিক্ৰেট ইনভেছন'' (২০২৩)-ত গিয়া হিচাপেও অভিনয় কৰিছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৮৬ চনৰ ২৩ অক্টোবৰত লণ্ডনত ক্লাৰ্কৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="NY-Surgery">{{cite magazine|last=Clarke|first=Emilia|url=https://www.newyorker.com/culture/personal-history/emilia-clarke-a-battle-for-my-life-brain-aneurysm-surgery-game-of-thrones|title=A Battle for My Life|magazine=[[The New Yorker]]|date=21 March 2019|access-date=22 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322212415/https://www.newyorker.com/culture/personal-history/emilia-clarke-a-battle-for-my-life-brain-aneurysm-surgery-game-of-thrones|archive-date=22 March 2019|url-status=live}}</ref><ref name="apbirthday">{{cite web |title=Celebrity birthdays for the week of Oct. 21-27 |url=https://apnews.com/e39e1935dc5e471d9c6db33e298f277c |website=[[Associated Press]] |date=15 October 2018 |access-date=21 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626213550/https://www.apnews.com/e39e1935dc5e471d9c6db33e298f277c |archive-date=26 June 2019 |quote=Actress Emilia Clarke (''Game of Thrones'') is 32 |url-status=live}}</ref> তেওঁ অক্সফ’ৰ্ডশ্বায়াৰত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="SMH">{{cite web|url=https://www.smh.com.au/entertainment/tv-and-radio/emilia-clarke-life-after-game-of-thrones-20180517-p4zfss.html|title=Emilia Clarke: Life after Game of Thrones |first=Cosima |last=Marriner|date=17 May 2018 |work=[[The Sydney Morning Herald]] |access-date=14 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914094339/https://www.smh.com.au/entertainment/tv-and-radio/emilia-clarke-life-after-game-of-thrones-20180517-p4zfss.html |archive-date=14 September 2018 |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ পিটাৰ ৰডৰিক "ৰিক" ক্লাৰ্ক আছিল উলভাৰহেম্পটনৰ এগৰাকী থিয়েটাৰ শব্দ যন্ত্ৰী।<ref name="Vogue">{{cite news|url=http://www.vogue.co.uk/arts-and-lifestyle/2015/06/emilia-clarke-interview-may-2015-issue|title=In Vogue: Emilia Clarke |work=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |date=15 June 2015 |access-date=2 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027053116/http://www.vogue.co.uk/arts-and-lifestyle/2015/06/emilia-clarke-interview-may-2015-issue|archive-date=27 October 2015 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Emilia Clarke's Father Gave Her This One Piece of Decorating Advice |url=https://www.architecturaldigest.com/story/emilia-clarkes-father-gave-her-this-one-piece-of-decorating-advice |work=[[Architectural Digest]] |date=23 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902084220/https://www.architecturaldigest.com/story/emilia-clarkes-father-gave-her-this-one-piece-of-decorating-advice |archive-date=2 September 2018 |quote=This philosophy, Clarke says, is due to the fact that her father, Peter, "prized education above all else."}}</ref> তেওঁৰ মাতৃ জেনিফাৰ চুজান ডড ক্লাৰ্ক এগৰাকী ব্যৱসায়ী আছিল আৰু তেওঁ ২০২০ চনলৈকে এটা গোলকীয় ব্যৱস্থাপনা পৰামৰ্শদাতা প্ৰতিষ্ঠানৰ বিপণন শাখাৰ উপ-সভানেত্ৰী তথা ঘানাৰ যুৱক-যুৱতীসকলক সহায় কৰাৰ লক্ষ্যৰে গঠিত স্বেচ্ছাসেৱী সংস্থা 'দ্য এনিমা ফাউণ্ডেচন'ৰ সঞ্চালিকা আছিল। তেওঁৰ বেনেট নামৰ এজন ভায়েক আছে যিয়ে মনোৰঞ্জন উদ্যোগত কাম কৰে আৰু তেওঁ ''গেম অফ থ্ৰোনছ''ৰ কেমেৰা বিভাগৰ অংশ আছিল।<ref name="Elle">{{cite news|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a46307/emilia-clarke-elle-august-2017-profile/ |title=Emilia Clarke Was Born to Rule |date=26 July 2017 |work=[[Elle (magazine)|Elle]] |access-date=28 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180529054031/https://www.elle.com/culture/celebrities/a46307/emilia-clarke-elle-august-2017-profile/ |archive-date=29 May 2018 |url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{cite news |last=Gawley |first=Paige |title=Emilia Clarke Reveals Her Brother Works on 'Game of Thrones,' Makes Filming Love Scenes Awkward |access-date=14 May 2020 |work=[[Entertainment Tonight]] |date=2 May 2019 |url=https://www.etonline.com/emilia-clarke-reveals-her-brother-works-on-game-of-thrones-makes-filming-love-scenes-awkward-124485 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506052348/https://www.etonline.com/emilia-clarke-reveals-her-brother-works-on-game-of-thrones-makes-filming-love-scenes-awkward-124485 |archive-date=6 May 2019 |quote="He's in the camera department, which is brilliant. It's amazing," she said, before sharing the not-so-fun part of sharing the same employer."}}</ref> মাতৃৰফালৰপৰা ক্লাৰ্ক আংশিকভাৱে ভাৰতীয় বংশোদ্ভূত আছিল, কিয়নো তেওঁৰ মাতামহী (আইতাক) ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ এজন ব্যক্তি আৰু ক্লাৰ্কৰ আজী-আইতাকৰ সন্তান আছিল।<ref name="harpers2017" /> এই পটভূমিৰ বাবেই তেওঁৰ পৰিয়ালৰ "যুঁজাৰুৰ ইতিহাস" আছে বুলি তেওঁ বিশ্বাস কৰে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে, "মোৰ আইতাকে নিজৰ ছালৰ ৰং লুকুৱাই ৰাখিবলগীয়া হৈছিল আৰু আন সকলোৰে সৈতে মিলি যাবলৈ যি চেষ্টা কৰিবলগীয়া হৈছিল, সেয়া নিশ্চয়কৈ অবিশ্বাস্যভাৱে কঠিন আছিল।" <ref>{{cite news|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/05/emilia-clarke-cover-story |title=Emilia Clarke's Solo Flight |access-date=29 May 2018 |work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180601175455/https://www.vanityfair.com/hollywood/2018/05/emilia-clarke-cover-story |archive-date=1 June 2018|url-status=live}}</ref> ক্লাৰ্কে ভাৰতৰ সৈতে থকা তেওঁৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে ৰাজহুৱাকৈ আলোচনা কৰিছে আৰু কৈছে যে তেওঁ নিজৰ ভাৰতীয় ঐতিহ্যৰ বাবে গৌৰৱান্বিত আৰু ইয়াক তেওঁৰ পৰিচয়ৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হিচাপে গণ্য কৰে।<ref name="harpers2017">{{cite magazine |last1=Aftab |first1=Kaleem |date=21 November 2017 |title=Emilia Clarke in Bloom |url=https://www.harpersbazaar.com/culture/features/a13586407/emilia-clarke-interview/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180407163753/https://www.harpersbazaar.com/culture/features/a13586407/emilia-clarke-interview/ |archive-date=7 April 2018 |access-date=13 May 2020 |magazine=[[Harper's Bazaar]] |quote=It's this epic story: My grandmother was colonial Indian, and it was a big old family secret because her mum had an affair with someone in India}}</ref><ref name="NY-Surgery" /><ref>{{Cite web|title=Emilia Clarke once divulged to her mother how Game of Thrones ends|url=https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/international-celebrities/emilia-clarke-once-divulged-to-her-mother-how-game-of-thrones-ends/|last=#People|date=3 April 2019|website=People Magazine|access-date=6 May 2020|archive-date=19 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200519221913/https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/international-celebrities/emilia-clarke-once-divulged-to-her-mother-how-game-of-thrones-ends/|url-status=dead|archivedate=19 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200519221913/https://www.peoplemagazine.co.za/celebrity-news/international-celebrities/emilia-clarke-once-divulged-to-her-mother-how-game-of-thrones-ends/|deadurl=yes}}</ref> [[File:St Edward's School Oxford.jpg|thumb|upright|ছেইণ্ট এডৱাৰ্ড স্কুল অক্সফ’ৰ্ড, য’ত ক্লাৰ্কে অধ্যয়ন কৰিছিল|left]] তিনি বছৰ বয়সত সংগীত নাটক ''শ্ব’ ব’ট'' চোৱাৰ পিছত ক্লাৰ্ক অভিনয়ৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ পৰে।<ref name="now">{{cite news|url=http://www.nowmagazine.co.uk/tv-news/game-of-thrones-star-emilia-clarke-i-feel-just-like-khaleesi-in-real-life-4889 |title=Game of Thrones Star Emilia Clarke: I Feel Just Like Khaleesi in Real Life |work=[[Now (UK magazine)|Now]] |publisher=[[TI Media]] |access-date=10 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150712061748/http://www.nowmagazine.co.uk/tv-news/game-of-thrones-star-emilia-clarke-i-feel-just-like-khaleesi-in-real-life-4889|archive-date=12 July 2015 |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ দহ বছৰ বয়সত দেউতাকে তেওঁক নীল চাইমনৰ সংগীত নাটক ''দ্য গুডবাই গাৰ্ল''ৰ বাবে অনুষ্ঠিত এটা ৱেষ্ট এণ্ড অডিচনলৈ লৈ গৈছিল।<ref name="NY-Surgery" /> ক্লাৰ্কে হেডিংটনৰ ৰাই ছেইণ্ট এণ্টনি স্কুল আৰু অক্সফ’ৰ্ডৰ ছেইণ্ট এডৱাৰ্ড স্কুলত ব্যক্তিগতভাৱে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ২০০৫ চনত স্কুলীয়া শিক্ষা সমাপ্ত কৰিছিল।<ref name="SES">{{cite web |url=http://www.stedwards.oxon.sch.uk/milly.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110219201421/http://www.stedwards.oxon.sch.uk/milly.html|archive-date=19 February 2011 |title=OSE to star in new HBO drama|date=14 February 2011 |website=St Edward's School}}</ref> ২০১৬ চনত ''টাইম আউট'' আলোচনীক দিয়া এটা সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ কৈছিল, "মই দামী আৱাসিক বিদ্যালয়ত পঢ়িছিলোঁ, কিন্তু মই সেই বিদ্যালয়বোৰৰ দামী ছোৱালীজনী নাছিলোঁ।" <ref>{{cite news |last1=Lloyd |first1=Kate |title=Emilia Clarke on 'Me Before You', 'Game of Thrones' and getting naked onscreen |url=https://www.timeout.com/london/film/emilia-clarke-on-me-before-you-game-of-thrones-and-g }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ক্লাৰ্ক লণ্ডনৰ ইছলিংটনত বাস কৰে। ২০১৬ চনত তেওঁ লছ এঞ্জেলছৰ ভেনিচ বিচ এলেকাত এটা ঘৰ কিনিছিল, যিটো তেওঁ ২০২০ চনৰ ডিচেম্বৰত বিক্ৰী কৰি দিয়ে।<ref>{{Cite web |url=http://la.curbed.com/2016/10/13/13279240/game-of-thrones-emilia-clarke-venice-house |title=Emilia Clarke Purchases Venice Beach Mansion |date=13 October 2016 |website=[[Curbed]] |publisher=[[Vox Media]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161016221354/http://la.curbed.com/2016/10/13/13279240/game-of-thrones-emilia-clarke-venice-house |archive-date=16 October 2016 |access-date=13 October 2016 |archivedate=16 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016221354/http://la.curbed.com/2016/10/13/13279240/game-of-thrones-emilia-clarke-venice-house |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |last1=Flemming |first1=Jack |title=Emilia Clarke sells Venice stunner for $4.4&nbsp; million |url=https://www.latimes.com/business/real-estate/story/2020-12-28/emilia-clarke-sells-venice-home |access-date=14 January 2021 |work=[[Los Angeles Times]] |date=28 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105015612/https://www.latimes.com/business/real-estate/story/2020-12-28/emilia-clarke-sells-venice-home |archive-date=5 January 2021}}</ref> ২০১৩ চনত ''অল্যুৰ'' আলোচনীক দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত ক্লাৰ্কে উল্লেখ কৰিছিল যে সৰু থাকোঁতে তেওঁৰ মাতৃৰ কিছুমান নিয়ম আছিল: "ড্ৰাগছ নলবা, যৌন সম্পৰ্ক নকৰিবা আৰু ভ্ৰূ (eyebrows) স্পৰ্শ নকৰিবা।" তেওঁ জনাইছিল যে "অস্বাভাৱিক ভ্ৰূ" থকাৰ বাবে সৰুতে তেওঁক বহুতে জোকাইছিল।<ref>{{Cite web|last=O'Neill|first=Catherine Quinn|date=14 March 2013|title=Game of Thrones Stunner Emilia Clarke Talks Beauty and Breakfast at Tiffany's|url=https://www.allure.com/story/emilia-clarkes-beauty-routine-secrets|access-date=9 May 2021|website=Allure|archive-date=29 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210929171241/https://www.allure.com/story/emilia-clarkes-beauty-routine-secrets|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ জীৱনৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি পিতৃৰ ২০১৬ চনত কৰ্কট ৰোগত মৃত্যু হয়।<ref>{{cite web | url=https://theredcarpet.net/peter-clarke-uncovering-the-truth-about-emilia-clarkes-father/ | title=Peter Clarke: Uncovering the Truth About Emilia Clarke's Father | date=13 April 2023 | access-date=17 March 2026 | archivedate=15 December 2024 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20241215221725/https://theredcarpet.net/peter-clarke-uncovering-the-truth-about-emilia-clarkes-father/ | deadurl=yes }}</ref> ক্লাৰ্কে কৈছিল যে "মোৰ দেউতাই সদায় মোক কৈছিল— যাৰ টিভি তেওঁৰ কিতাপৰ আলমাৰীতকৈ ডাঙৰ, তেনে লোকক কেতিয়াও বিশ্বাস নকৰিবা।" <ref>{{cite web | url=https://medium.com/@amaan.b/my-father-always-told-me-never-trust-anyone-whose-tv-is-bigger-than-their-bookshelf-said-50f400ebde6d | title="My father always told me — Never trust anyone whose TV is bigger than their bookshelf" said… | date=11 August 2020 }}</ref> ২০১৯ চনত ''দ্য নিউয়ৰ্কিৰ''ত লিখা এটা প্ৰবন্ধত ক্লাৰ্কে প্ৰকাশ কৰে যে ২০১১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁৰ এনৰিজম ফাটি যোৱাৰ ফলত ছাবাৰাচনয়ড হেমৰেজে দেখা দিছিল। তেওঁৰ জৰুৰী এণ্ড’ভাস্কুলাৰ কইলিং চাৰ্জাৰী কৰা হৈছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ এফাচিয়া (aphasia) ৰোগত ভুগিছিল, যাৰ ফলত এটা সময়ত তেওঁ নিজৰ নামটোও ক’বলৈ অক্ষম হৈ পৰিছিল। ২০১৩ চনত তেওঁৰ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে এনৰিজমৰ অস্ত্ৰোপচাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="NY-Surgery" /> ''গেম অফ থ্ৰোনছ''ৰ অন্তিম ছিজনৰ শ্বুটিং সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত, ক্লাৰ্কে ডেনৰিছ টাৰ্গেৰিয়ান চৰিত্ৰটোক স্মৰণীয় কৰি ৰাখিবলৈ হাতৰ মণিবন্ধত তিনিটা উৰি থকা ড্ৰেগনৰ টাটু আঁকিছিল।<ref>{{Cite magazine |last=Greenberg |first=Isabel |date=20 September 2018 |title=Emilia Clarke Just Got a Game of Thrones Tattoo and It's So Perfect |url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a23332545/emilia-clarke-game-of-thrones-tattoo/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524070332/https://www.harpersbazaar.com/celebrity/latest/a23332545/emilia-clarke-game-of-thrones-tattoo/ |archive-date=24 May 2019 |access-date=2 April 2020 |magazine=[[Harper's Bazaar]]}}</ref> ২০১২ চনৰপৰা ২০১৩ চনলৈ ক্লাৰ্ক চেথ মেকফাৰলেনৰ সৈতে সম্পৰ্কত আছিল।<ref>{{cite web |last1=Fisher |first1=Kendall |date=2016 |title=Emilia Clarke Finally Opens Up About Dating Seth MacFarlane |url=https://www.eonline.com/uk/news/754076/emilia-clarke-finally-opens-up-about-dating-seth-macfarlane |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327183257/https://www.eonline.com/uk/news/754076/emilia-clarke-finally-opens-up-about-dating-seth-macfarlane |archive-date=March 27, 2019 |access-date=December 9, 2024 |website=E! News}}</ref><ref>{{cite web |date=March 21, 2013 |title=Seth MacFarlane Splits From Emilia Clarke |url=https://www.huffpost.com/entry/seth-macfarlane-splits-emilia-clarke_n_2922787?guccounter=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715074503/https://www.huffpost.com/entry/seth-macfarlane-splits-emilia-clarke_n_2922787?guccounter=1 |archive-date=July 15, 2020 |access-date=December 9, 2024 |website=HuffPost}}</ref><ref>{{cite web |last1=Weiner |first1=Joah |date=5 April 2016 |title=Game of Thrones' Emilia Clarke on Her Inner Khaleesi: "I Know I'm Gonna Put the F--king Wig on...and Let Her Refulfill Me" |url=https://www.glamour.com/story/emilia-clarke-cover-interview/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240606060537/https://www.glamour.com/story/emilia-clarke-cover-interview |archive-date=6 June 2024 |access-date=13 January 2025 |website=glamour.com |publisher=[[Glamour (magazine)|Glamour]]}}</ref> তেওঁ ২০১৮ চনৰপৰা ২০১৯ চনলৈ চাৰ্লি মেকডুৱেলৰ সৈতেও ডেটিং কৰিছিল।<ref>{{cite web |last=Bonner |first=Mehera |date=December 22, 2020 |title=Here's What You Need to Know About Emilia Clarke's Dating Life |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/a26713204/emilia-clarke-boyfriend-relationship-status/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609112630/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/a26713204/emilia-clarke-boyfriend-relationship-status/ |archive-date=9 June 2023 |access-date=January 13, 2025 |website=cosmopolitan.com |publisher=[[Cosmopolitan (magazine)|COSMOPOLITAN]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=Guglielmi |first1=Jodi |title=Emilia Clarke and New Boyfriend Charlie McDowell Spotted on Sweet Afternoon Stroll |url=https://people.com/tv/emilia-clarke-spotted-new-boyfriend-charlie-mcdowell/#! |access-date=13 January 2025 |website=people.com |publisher=[[People (magazine)|People]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=Bailey |first1=Allyssa |date=9 November 2018 |title=Emilia Clarke and Charlie McDowell Are Officially On and Kissing in Public |url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a24887367/emilia-clarke-charlie-mcdowell-kiss-photo/ |access-date=13 January 2025 |website=elle.com |publisher=[[Elle (magazine)|ELLE]]}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} {{wikiquote}} * {{IMDb name}} * {{IBDB name}} {{Navboxes |title = [[List of awards and nominations received by Emilia Clarke|Awards for Emilia Clarke]] |list = {{BAFTA Los Angeles Britannia Awards}} {{Saturn Award for Best Actress on Television}} }} [[শ্ৰেণী:ইংৰাজী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মডেল]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] or92yyia9pd69z99mjyonsx648uy2hn 0 134584 625529 595160 2026-08-09T11:06:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625529 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = নীনা ৱাদিয়া | honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|size=100|OBE}} | image = Nina Wadia.jpg | caption = ২০১২ চনত ৱাদিয়া | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1968|12|18}} | birth_place = [[মুম্বাই]], [[ভাৰত]] | years_active = ১৯৯১–বৰ্তমান | occupation = অভিনেত্ৰী | spouse = {{marriage|ৰায়মণ্ড মিৰ্জা|1998}} | relations = | children = ২ | family = ৱাদিয়া পৰিয়াল | television = }} '''নীনা ৱাদিয়া''' ([[ইংৰাজী]]: Nina Wadia; জন্ম: ১৮ ডিচেম্বৰ ১৯৬৮) এগৰাকী [[ব্ৰিটিছ]] অভিনেত্ৰী। তেওঁ [[বিবিচি]]ৰ ধাৰাবাহিক ''ইষ্ট এণ্ডাৰ্ছ''ত জেইনাব মাছুদ, ''চিটিজেন খান''ত আণ্টি নুৰ, বিবিচিৰ কমেডী ধাৰাবাহিক ''ষ্টিল অ’পেন অল আৱাৰ্ছ''ত মিচেছ হুছেইনৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয় আৰু বিবিচি টুৰ স্কেটছ শ্ব’ ''গুডনেছ গ্ৰেচিয়াচ মি''ত অভিনয় কৰাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite news |url=http://www.digitalspy.com/soaps/eastenders/news/a191094/enders-wadia-plans-double-celebration |title='Enders Wadia plans double celebration |last=Rollo |first=Sarah |date=12 December 2009 |work=Digital Spy |access-date=13 April 2016}}</ref><ref name="independent.co.uk">{{cite web |date=10 October 2008 |title=My secret life: Nina Wadia, actress, 39 |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/my-secret-life-nina-wadia-actress-39-955323.html |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220621/https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/my-secret-life-nina-wadia-actress-39-955323.html |archive-date=21 June 2022 |access-date=29 July 2014 |work=The Independent}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ৱাদিয়াই ২০০৭ চনত [[হিন্দী ভাষা]]ৰ ৰোমাণ্টিক কমেডী ছবি ''নমস্তে লণ্ডন''ত অভিনয় কৰিছিল। তেওঁ ২০১৮ চনত ''অৰিজিন'' নামৰ ধাৰাবাহিকখনত আৰু ২০২৩ চনত বিবিচিৰ ধাৰাবাহিক ''ডক্টৰ্ছ''ত বিনিতা প্ৰভুৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৬৮ চনৰ ১৮ ডিচেম্বৰত [[ভাৰত]]ৰ [[মুম্বাই]]ত [[পাৰ্চী]] বংশোদ্ভৱ পিতৃ-মাতৃৰ ঘৰত নীনা ৱাদিয়াৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ এজন ককায়েক আৰু এগৰাকী বাইদেউ আছে; তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ দুয়োৰে মৃত্যু হৈছে। ৯ বছৰ বয়সত ৱাদিয়া ব্ৰিটিছ [[হংকং|হংকঙ]]লৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু তাত আইলেণ্ড স্কুলত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। ==কেৰিয়াৰ== === টেলিভিছন আৰু চলচ্চিত্ৰ === ৱাদিয়াই পোনপ্ৰথমে বিবিচিৰ স্কেটছ শ্ব’ ''গুডনেছ গ্ৰেচিয়াচ মি''ৰ জৰিয়তে জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.radiotimes.com |title=Goodness Gracious Me: why was the Meera Syal, Nina Wadia and Sanjeev Bhaskar comedy so groundbreaking? |last=Dowell |first=Ben |date=25 August 2015 |work=Radio Times |access-date=8 January 2017}}</ref> তেওঁ ছিটককম ''অল এবাউট মি''ত জেচপাৰ কেৰট আৰু নাটালিয়া কিলচৰ সৈতে ৰূপিন্দৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ২০০৭ চনত ৱাদিয়াক বিবিচিৰ দীৰ্ঘদিনীয়া ধাৰাবাহিক ''ইষ্ট এণ্ডাৰ্ছ''ত জেইনাব মাছুদৰ চৰিত্ৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.asiansinmedia.org |title=New Asian family for Eastenders |publisher=asiansinmedia.org |access-date=16 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070523061335/http://www.asiansinmedia.org |archive-date=23 May 2007 |url-status=usurped}}</ref> ২০১৩ চনৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁ এই ধাৰাবাহিকখনত শেষবাৰৰ বাবে অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news |url=http://www.radiotimes.com |title=EastEnders: Nina Wadia on Zainab's exit – "It's very sad. We had the crew in tears" |last=Brown |first=David |date=29 January 2013 |work=Radio Times |access-date=8 January 2017}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০১০ চনৰ স্পিন-অফ ''ইষ্ট এণ্ডাৰ্ছ: ই২০''তো জেইনাব হিচাপে অভিনয় কৰে। ৱাদিয়াই কেইবাখনো ব্ৰিটিছ কমেডী আৰু ড্ৰামাত অতিথি শিল্পী হিচাপে অভিনয় কৰিছে, যেনে— ''টু পইণ্ট ফ’ৰ চিলড্ৰেন'', ''দ্য ভিকাৰ অফ ডিবলি'', ''থিন আইচ'', ''চেম্বাৰ্ছ'', ''হলবী চিটি'', ''মাৰ্ডাৰ ইন মাইণ্ড'', ''ডক্টৰ্ছ'' আৰু ''নিউ ট্ৰিকছ''। তেওঁ আইটিভিৰ টক শ্ব’ ''লুজ ৱিমেন''ৰ (২০০৫–২০০৬) নিয়মীয়া উপস্থাপিকা আছিল। ৱাদিয়াই ই৪ (E4) ৰ ড্ৰামা ''স্কিনচ''ত আনোৱাৰ খাৰালৰ মাতৃৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। কমেডী ছবি ''বেণ্ড ইট লাইক বেকহাম''ত তেওঁ বিয়াৰ কেটাৰাৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.digitalspy.com |access-date=2 April 2020 |date=22 March 2015 |work=Digital Spy |title=Bend It Like Beckham: Where are the cast of the 2002 box office hit now? |first=Kate |last=Goodacre}}</ref> শামিম শ্বৰিফৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ছবি ''আই কাণ্ট থিংক ষ্ট্ৰেইট''ত তেওঁ হাউচ-কিপাৰৰ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত তেওঁ ফিৰদৌস কাংগাৰ সৈতে ''চিক্সথ হেপিনেছ'' নামৰ এখন ছবিত অভিনয় কৰিছিল। তেওঁ বলিউডৰ ছবি ''নমস্তে লণ্ডন''ত ঋষি কাপুৰৰ পত্নীৰ চৰিত্ৰতো অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=https://www.independent-360.com |title=Nina Wadia -Independent Talent |work=Independent Talent Group}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''ডক্টৰ হু''ৰ "দ্য ইলিভেনথ আৱাৰ" খণ্ডটোত এগৰাকী চিকিৎসকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web |first=Neil |last=Wilkes |url=http://www.digitalspy.com |title=Nina Wadia talks 'Doctor Who' cameo |work=Digital Spy|publisher=Nat Mags |date=2 April 2010 |access-date=12 February 2012}}</ref> ২০১৩ চনৰপৰা ৱাদিয়াই ''ষ্টিল অ’পেন অল আৱাৰ্ছ''ত মিচেছ হুছেইনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি আহিছে।<ref name="BBC Production">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk |title=BBC Production starts on Still Open All Hours for BBC One |date=16 September 2014 |publisher=BBC |access-date=28 December 2014}}</ref> ২০১৫ চনত তেওঁ ধাৰাবাহিক ''হলবী চিটি''ত নিউৰোচাৰ্জন এনাবেল কুপাৰ হিচাপে অভিনয় কৰে।<ref name="Holby">{{cite web |url=http://www.digitalspy.co.uk |title=Holby City casts EastEnders star Nina Wadia as neurosurgeon |work=Digital Spy |date=4 February 2015 |access-date=14 February 2015 |author=Kilkelly, Daniel}}</ref> তেওঁ ২০১৯ চনৰ লাইভ একচন ছবি ''আলাদিন''ত জুল্লাহ নামৰ এটা সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ২০২১ চনত তেওঁ ৰিয়েলিটি শ্ব’ ''ষ্ট্ৰিকটলি কাম ডান্সিং''ৰ ১৯ তম ছিজনত এগৰাকী প্ৰতিযোগী আছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk |title=BBC One - Strictly Come Dancing - Nina Wadia |publisher=BBC}}</ref> ২০২৩ চনৰ এপ্ৰিল মাহত তেওঁ বিবিচিৰ ধাৰাবাহিক ''ডক্টৰ্ছ''ত বিনিতা প্ৰভুৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news |last1=Timblick |first1=Simon |title=Doctors spoilers: Nina Wadia guests as WHOSE family relative? |url=https://www.whattowatch.com |access-date=28 March 2023 |work=What to Watch |publisher=(Future plc)}}</ref> === মঞ্চ আৰু অনাতাঁৰ === ''গুডনেছ গ্ৰেচিয়াচ মি''ৰ মূল অনাতাঁৰ সংস্কৰণৰ উপৰি ৱাদিয়াৰ অন্যান্য অনাতাঁৰ কাৰ্যসূচীসমূহৰ ভিতৰত ''পাৰ্চনছ এণ্ড নেইলাৰ্ছ পুল-আউট চেক্সন''ত অতিথি শিল্পী হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰাৰ লগতে বিবিচি ৱৰ্ল্ড চাৰ্ভিচৰ ধাৰাবাহিক ''ৱেষ্টৱে''ত ফাৰ্মাচিষ্ট নমিতা উল-হকৰ চৰিত্ৰত কৰা নিয়মীয়া অভিনয় অন্যতম। ২০০১ চনত ৱাদিয়াই বিবিচি ৰেডিঅ' ৩-ৰ নিৰ্মাণ ''দ্য টেম্পেষ্ট''ত এৰিয়েল চৰিত্ৰৰ বাবে কণ্ঠদান কৰিছিল। ২০০২ চনত তেওঁ চলন্ত ৰুছদীৰ উপন্যাসৰ আধাৰত নিৰ্মিত ৰয়েল শ্বেইক্সপীয়েৰ কোম্পানীৰ নাট্যৰূপ ''মিডনাইটছ চিলড্ৰেন''ত অভিনয় কৰাৰ কথা আছিল, কিন্তু আখৰা আৰম্ভ হোৱাৰ কেইসপ্তাহমান আগতে তেওঁ এই প্ৰকল্পটো ত্যাগ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-18/news-interviews/27306971_1_asian-actors-project-indian-tv |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203090300/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-18/news-interviews/27306971_1_asian-actors-project-indian-tv |url-status=dead |archive-date=3 February 2014 |title=Nina Wadia walks out of Midnight's Children project |date=18 November 2002 |work=The Times of India |access-date=29 July 2014 |archivedate=3 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203090300/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-18/news-interviews/27306971_1_asian-actors-project-indian-tv |deadurl=yes }}</ref> ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০২৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহলৈকে বৰদিন আৰু নৱবৰ্ষৰ উপলক্ষ্যে তেওঁ ইয়ৰ্ক থিয়েটাৰ ৰয়েলত পৰিৱেশিত ''জেক এণ্ড দ্য বিনষ্টক'' নাটকত ফেয়াৰী চুগাৰচ্নেপৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি পেণ্টোমামত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। == সন্মান আৰু বঁটা == ৱাদিয়াই ২০০৯ চনৰ ব্ৰিটিছ ছোপ এৱাৰ্ডছত শ্ৰেষ্ঠ কমেডী পাৰফৰমেন্সৰ বঁটা লাভ কৰাৰ লগতে নিতিন গণত্ৰাৰ সৈতে অন-স্ক্ৰীণ সম্পৰ্কৰ বাবে একেখন বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানতে শ্ৰেষ্ঠ অন-স্ক্ৰীণ পাৰ্টনাৰশ্বিপৰ বঁটাও লাভ কৰে। ২০০৪ চনত তেওঁ এছিয়ান উইমেন এৱাৰ্ডছত চেয়াৰমেনছ এৱাৰ্ড লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |url=https://www.hellomagazine.com/celebrities/2004/05/28/asianwomen/ |title=EastEnders stars help Fete Asian Women Achievers |journal=Hello! |date=28 May 2004 |access-date=2 April 2020}}</ref> ২০১৩ চনৰ এপ্ৰিল মাহত তেওঁক 'দ্য এছিয়ান এৱাৰ্ডছ'ত টেলিভিছন ক্ষেত্ৰত অসামান্য সাফল্যৰ বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{cite news| url=https://www.asianimage.co.uk/news/10359586.asian-awards-recognise-excellence-and-achievement|title=Asian Awards recognise excellence and achievement|work=Asian Image|date=17 April 2013|accessdate=15 February 2025}}</ref> পিছৰ বছৰত ৱাদিয়াই এছিয়ান মিডিয়া এৱাৰ্ডছত ব্ৰিটিছ টেলিভিছনলৈ আগবঢ়োৱা সেৱাৰ বাবে ছফিয়া হক বঁটা লাভ কৰে। হকৰ ভগ্নী চেয়াৰাই তেওঁক এই বঁটা প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.asianmediaawards.com/nina-wadia-awarded-sophiya-haque-services-to-british-television-honour/|work=Asian Media Awards|date=31 October 2014|title=Nina Wadia Awarded Sophiya Haque Services To British Television Honour|accessdate=15 February 2025}}</ref> মনোৰঞ্জন আৰু সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২১ চনৰ নিউ য়েৰ অনাৰ্ছত ৱাদিয়াক অৰ্ডাৰ অফ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰৰ (OBE) অফিচাৰ হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{London Gazette|issue=63218|supp=y|page=N14|date=31 December 2020}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ৱাদিয়া সুৰকাৰ ৰায়মণ্ড মিৰ্জাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। এই দম্পতীহালে পোনপ্ৰথমে কানাডাত ইজনে সিজনক লগ পাইছিল আৰু ১৯৯৮ চনৰ জুলাই মাহত তাতে বিয়া হৈছিল। তেওঁলোকে বৰ্তমান ছাৰেত বাস কৰে। ৱাদিয়াৰ দৰেই মিৰ্জাও এজন পাৰ্চী আৰু তেওঁলোকে পৰম্পৰাগত পাৰ্চী ৰীতিৰে বিবাহ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁ ৱাদিয়া পৰিয়ালৰ সদস্য।<ref name="parsi">"[http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4161/is_20010715/ai_n14535764 Question time – Nina Wadia: Goodness, gracious me; Nina Wadia is] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100608145306/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4161/is_20010715/ai_n14535764/ |date=2010-06-08 }}", ''Sunday Mirror''. URL. Retrieved 31 March 2007.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/strictly-star-nina-wadias-talented-25066796|accessdate=15 January 2024|work=Daily Mirror |publisher=Reach plc|title=Strictly star Nina Wadia's talented husband, role play and bedroom secrets|first=Paige|last=Holland|date=25 September 2021}}</ref> === সমাজসেৱা === ৱাদিয়াই ২০০৫ চনত ৰয়েল এলবাৰ্ট হলত পাকিস্তানৰ ভূমিকম্প সাহায্য কনচাৰ্ট আৰু ফেশ্বন শ্ব'ৰ সৈতে জড়িত আছিল। তেওঁ চেভ দ্য চিলড্ৰেনৰ হৈ প্ৰচাৰ চলোৱাৰ লগতে ব্ৰিটেইনৰ এছিয়ানসকলৰ মাজত অংগদান বৃদ্ধিৰ বাবেও অভিযানত অংশগ্ৰহণ কৰি আহিছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.savethechildren.org.uk/en/41_5303.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081012100430/http://www.savethechildren.org.uk/en/41_5303.htm |url-status=dead |title=EastEnders star Nina Wadia swaps the postroom for the classroom in world record breaking attempt |archivedate=12 October 2008}}</ref><ref>[http://www.redhotcurry.com/archive/health/news2004/organ_donation1.htm Nina Wadia Pleads for More Asian Organ Donors] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010170539/http://www.redhotcurry.com/archive/health/news2004/organ_donation1.htm|date=10 October 2008}}</ref> তেওঁ ব্ৰেকথ্ৰু টি-ৱান-ডি-ৰো এগৰাকী ৰাষ্ট্ৰদূত। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category-inline}} * {{IMDb name|0905564}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বৃটিছ অভিনেত্ৰী]] dth3mn1ykea10b2xwswww7eejuib2lh 0 135375 625422 594906 2026-08-08T18:06:05Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625422 wikitext text/x-wiki {{Infobox model | name = এৰিন মেকনাট | known_for = মিছ ইউনিভাৰ্ছ অষ্ট্ৰেলিয়া ২০০৬ | birth_place = কেনবেৰা, অষ্ট্ৰেলিয়ান কেপিটেল টেৰিটৰী, [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1982|5|22}} | image = Erin McNaught 2012.jpg | caption = ২০১২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ছিডনীত মেকনাট | occupation = মডেল, অভিনেত্ৰী, ঘোষিকা | spouse = ইগজাম্পল (বিবাহ ২০১৩; বিচ্ছেদ ২০২২) | partner = ষ্টেচ কেডেট | children = ৩ | eye_color = মুগা | hair_color = মুগা }} '''এৰিন মেকনাট''' ([[ইংৰাজী]]: Erin McNaught; জন্ম: ২২ মে' ১৯৮২) এগৰাকী [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ন মডেল, অভিনেত্ৰী, ঘোষিকা, দূৰদৰ্শন ব্যক্তিত্ব আৰু সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ খিতাপধাৰী। মেকনাট তেওঁৰ ককায়েকসকলৰ সৈতে অষ্ট্ৰেলিয়াত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল আৰু কিশোৰ অৱস্থাতে "শ্বৰ্ট ষ্ট্ৰ'" নামৰ এটা বেণ্ডত বাদ্যযন্ত্ৰ বজাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। মডেলিং কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰাৰ পাছত তেওঁ ২০০৬ চনৰ মিছ ইউনিভাৰ্ছ প্ৰতিযোগিতাত অষ্ট্ৰেলিয়াক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। এই অংশগ্ৰহণৰ পিছত মেকনাটে কেইবাটাও মডেলিং চুক্তি আৰু টেলিভিছনৰ কাম লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০০৭ চনত তেওঁ অভিনয়ৰ প্ৰশিক্ষণ লয় আৰু ধাৰাবাহিক ''নেইবাৰ্ছ''ত চিয়েনা কামেনিটিৰ চৰিত্ৰত অভিনয়ৰ সুযোগ পায়। ২০১০ চনত তেওঁ এমটিভিৰদ্বাৰা নিযুক্ত হয় আৰু তেওঁলোকৰ ''এমটিভি হিটছ উইকলি হট ৩০ কাউণ্টডাউন'' অনুষ্ঠানটো পৰিচালনা কৰে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == মেকনাটৰ জন্ম হৈছিল অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ৰাজধানী কেনবেৰাত।<ref name="born">{{cite web |last1=Edwards |first1=Amy |last2=Gadd |first2=Michael |date=29 July 2006 |title=The word |url=http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=erin+mcnaught&pb=all_ffx&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=text&sf=headline&rc=10&rm=200&sp=nrm&clsPage=1&docID=NCH0607291OUN734CQAC |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624093348/http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=erin+mcnaught&pb=all_ffx&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=text&sf=headline&rc=10&rm=200&sp=nrm&clsPage=1&docID=NCH0607291OUN734CQAC |archive-date=24 June 2016 |access-date=27 May 2012 |work=Newcastle Herald |publisher=(Fairfax Media)}}</ref> তেওঁ এণ্ডি মেকনাট<ref name=father/> আৰু লিণ্ডি মেকনাটৰ কন্যা। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃয়ে মেকনাটক স্বাস্থ্যসন্মত জীৱন-শৈলীৰ প্ৰতি উৎসাহিত কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰপৰাই মেকনাটৰ ৰন্ধন শিল্পৰ প্ৰতিও অনুৰাগ গঢ়ি উঠিছিল। তেওঁ ককায়েকসকলৰ সৈতে ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name=sibs/> নব্বৈৰ দশকত মেকনাট আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে ছিয়াটলত বাস কৰিছিল।<ref name=father>{{cite web|title=Erin McNaught drops Dancing With The Stars training to be at her father's hospital bedside after car crash|url=http://www.news.com.au/entertainment/celebrity/erin-mcnaught-drops-dancing-with-the-stars-training-to-be-at-her-fathers-hospital-bedside-after-car-crash/story-fn907478-1226313091851|work=The Daily Telegraph|publisher=(News Limited)|access-date=28 May 2012|date=29 March 2012}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ "শ্বৰ্ট ষ্ট্ৰ'" নামৰ এটা বেণ্ডত যোগদান কৰে য’ত তেওঁ বেছ গীটাৰ বজাইছিল আৰু নেপথ্য কণ্ঠদান কৰিছিল। এই গোটটোৱে ব্ৰিছবেনৰ বিভিন্ন ঠাইত সংগীত পৰিৱেশন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁৰ গাত তেৰটা ফুটা (piercings) আছিল আৰু চুলিৰ ৰং ক’লা আছিল। মেকনাটে পিছলৈ তেওঁৰ জীৱনৰ এই সময়ছোৱাক এটা "ধাৰা" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite web|last=Horton|first=Shelly|title=Music to Erin's ears|url=http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=erin+mcnaught&pb=all_ffx&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=text&sf=headline&rc=10&rm=200&sp=nrm&clsPage=1&docID=SHD090913D85FC2HC35J|work=The Sun-Herald|publisher=(Fairfax Media)|access-date=28 May 2012|date=13 September 2009}}</ref> == কেৰিয়াৰ == ২০০৬ চনত মেকনাটক মিছ অষ্ট্ৰেলিয়াৰ খিতাপ প্ৰদান কৰা হয়; কিন্তু তেওঁৰ কিছুমান টপলেছ (উৰ্ধাংশ অনাবৃত) আলোকচিত্ৰ প্ৰকাশ পোৱাৰ পিছত বিচাৰক জনাথন ৱেষ্টব্ৰুক আৰু অনুষ্ঠানৰ সমন্বয়ক ডেবোৰা মিলাৰে মেকনাটৰপৰা খিতাপটো কাঢ়ি ল'বলৈ আহ্বান জনাইছিল। অৱশ্যে পিছলৈ সিদ্ধান্ত লোৱা হয় যে তেওঁ খিতাপটো নিজৰ ওচৰত ৰাখিব পাৰিব।<ref name=":0">{{cite web|last=Carbone|first=Suzanne|title=The Age Diary|url=http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=erin+mcnaught&pb=all_ffx&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=text&sf=headline&rc=10&rm=200&sp=nrm&clsPage=1&docID=AGE06070312MN779I5S7|work=The Age|publisher=(Fairfax Media)|access-date=27 May 2012|author2=Money, Lawrence|date=3 July 2006}}</ref> ১৯ গৰাকী চূড়ান্ত প্ৰতিযোগীৰ মাজৰপৰা তেওঁক ২০০৬ চনৰ মিছ ইউনিভাৰ্ছ প্ৰতিযোগিতাত অষ্ট্ৰেলিয়াক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ নিৰ্বাচন কৰা হয়।<ref>{{cite web|last=Coslovich|first=Gabriella|title=Spy|url=http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=erin+mcnaught&pb=all_ffx&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=text&sf=headline&rc=10&rm=200&sp=nrm&clsPage=1&docID=SAG0606111LM2P4TBM0E|work=The Age|publisher=(Fairfax Media)|access-date=27 May 2012|date=11 June 2006}}</ref> তেওঁৰ বাবে অষ্ট্ৰেলিয়ান ডিজাইনাৰ ৱেইন কুপাৰ, জেছন ব্ৰান্সডন আৰু এলিজা জয়ৰদ্বাৰা নিৰ্মিত পোছাক আছিল। অৱশ্যে প্ৰতিযোগিতাৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পোছাক নিয়াৰ বাবে মেকনাট পুনৰ বিতৰ্কৰ মাজত সোমাই পৰিছিল।<ref>{{cite web|last=Murphy|first=Damien|title=Stay in touch|url=http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=erin+mcnaught&pb=all_ffx&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=text&sf=headline&rc=10&rm=200&sp=nrm&clsPage=1&docID=SMH06071312ML84ES07L|work=Sydney Morning Herald|publisher=(Fairfax Media)|access-date=27 May 2012|author2=Cubby, Ben|date=13 July 2006}}</ref><ref>{{cite web|last=Gadd|first=Michael|title=Channel surf|url=http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=erin+mcnaught&pb=all_ffx&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=text&sf=headline&rc=10&rm=200&sp=nrm&clsPage=1&docID=NCH060721L013S7082AG|work=Newcastle Herald|publisher=(Fairfax Media)|access-date=27 May 2012|date=21 July 2006}}</ref> তেওঁ নাইন নেটৱৰ্কৰ সাম্প্ৰতিক অনুষ্ঠান ''এ কাৰেণ্ট এফেয়াৰ''ৰ বাবে তেওঁৰ যাত্ৰাৰ এটা ভিডিঅ' ডায়েৰী প্ৰস্তুত কৰিছিল।<ref>{{cite web |last1=Edwards |first1=Amy |title=Jake 'n' Jen cut phone bills |url=http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=erin+mcnaught&pb=all_ffx&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=text&sf=headline&rc=10&rm=200&sp=nrm&clsPage=1&docID=NCH0607246C6LH7019MA |work=Newcastle Herald|publisher=(Fairfax Media) |last2=Gadd |first2=Michael |date=24 July 2006 |access-date=26 November 2013}}</ref> মেকনাটে প্ৰতিযোগিতাখনত বিশেষ অগ্ৰগতি লাভ কৰিব নোৱাৰিলে আৰু চূড়ান্ত ২০ গৰাকী প্ৰতিযোগীৰ তালিকাত স্থান লাভ কৰাত ব্যৰ্থ হ'ল।<ref>{{cite web |last=Murphy |first=Damien |title=Stay in touch |url=http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=erin+mcnaught&pb=all_ffx&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=text&sf=headline&rc=10&rm=200&sp=nrm&clsPage=1&docID=SMH06072518M4651J4PE|work=Sydney Morning Herald|publisher=(Fairfax Media) |access-date=27 May 2012 |author2=Lewis, Daniel|date=25 July 2006}}</ref> পিছলৈ মেকনাটে ব্ৰিছবেনত অনুষ্ঠিত উইণ্টাৰগাৰ্ডেন স্প্ৰিং ছামাৰ গালাত অংশ লয়। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ মডেলিং আৰু টেলিভিছন চুক্তিৰ বাবে আলোচনা আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web|last=Harris|first=Michelle|title=Small talk|url=http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=erin+mcnaught&pb=all_ffx&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=text&sf=headline&rc=10&rm=200&sp=nrm&clsPage=1&docID=NCH0609227F5G56APMM8|work=Newcastle Herald|publisher=(Fairfax Media)|access-date=27 May 2012|author2=Gadd, Michael|date=22 September 2006}}</ref> ২০০৬ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ঘোষণা কৰা হয় যে মেকনাটে গ্ৰাহক প্ৰযুক্তি বিশ্লেষণ কৰা কাৰ্যসূচী ''চাইবাৰশ্বেক''ত এগৰাকী ঘোষিকা হিচাপে কাম লাভ কৰিছে। ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰপৰা তেওঁ এই ধাৰাবাহিকখনত কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; মেকনাটে অনুভৱ কৰিছিল যে তেওঁ আধুনিক যন্ত্ৰ-পাতি বা "গেজেট"ৰ সৈতে কাম কৰিবলৈ সক্ষম কাৰণ তেওঁ ককায়েকসকলৰ সৈতে "ল'ৰাৰ কাম-কাজ" কৰি ডাঙৰ হৈছিল।<ref name=sibs>{{cite web|last=Edwards|first=Amy|title=Small talk|url=http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=erin+mcnaught&pb=all_ffx&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=text&sf=headline&rc=10&rm=200&sp=nrm&clsPage=1&docID=NCH061221A15G557HDCJ|work=Newcastle Herald|publisher=(Fairfax Media)|access-date=27 May 2012|author2=Scicluna, Sarah-Kate|date=21 December 2006}}</ref> সেই সময়লৈকে মেকনাটক বহুতো প্ৰচাৰমূলক অনুষ্ঠানৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল।<ref>{{cite web|last=McClure|first=Geoff|title=Sporting life|url=http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=erin+mcnaught&pb=all_ffx&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=text&sf=headline&rc=10&rm=200&sp=nrm&clsPage=1&docID=AGE07021613M2K3QJ54O|work=The Age|publisher=(Fairfax Media)|access-date=27 May 2012|date=16 February 2007}}</ref> মেকনাটে পিছলৈ চাৰি হিলছৰ এক্টৰ্ছ চেণ্টাৰত অভিনয়ৰ পাঠ গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু চাইমন হাণ্টে তেওঁক প্ৰশিক্ষণ দিয়ে।<ref name=castingg/> ২০০৭ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ মেলবৰ্ণলৈ যায় আৰু ধাৰাবাহিক ''নেইবাৰ্ছ''ৰ কাষ্টিং পৰিচালকৰ ওচৰত অডিচন আৰু স্ক্ৰিন টেষ্ট দিয়ে।<ref name=castingg>{{cite web|last=Horton|first=Shelly|title=The diary|url=http://newsstore.fairfax.com.au|work=The Sun-Herald|publisher=(Fairfax Media)|access-date=27 May 2012|date=19 August 2007}}</ref> ২০০৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ঘোষণা কৰা হয় যে তেওঁ চিয়েনা কামেনিটিৰ চৰিত্ৰত অভিনয়ৰ সুযোগ লাভ কৰিছে। অষ্ট্ৰেলিয়াত অনুষ্ঠানটোৰ ৰেটিং বৃদ্ধিৰ কৌশলৰ অংশ হিচাপে তেওঁক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref name=sienna>{{Cite news|url=http://www.news.com.au|title=Erin McNaught excites Neighbours|date=11 November 2007|work=The Sunday Telegraph|publisher=News Limited|access-date=27 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629172754/http://www.news.com.au|archive-date=29 June 2011}}</ref> তেওঁ কৈছিল যে অনুষ্ঠানটোত যোগদান কৰাক লৈ তেওঁ "উদ্বিগ্ন" আছিল কাৰণ তেওঁ কৰি অহা কামৰ তুলনাত এয়া আছিল "এটা ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন।" <ref name=sienna/> ১৭ ডিচেম্বৰৰপৰা তেওঁ প্ৰথমটো দৃশ্যৰ শ্বুটিং আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.digitalspy.co.uk|title=Model joins 'Neighbours' cast|last=Kilkelly|first=Daniel|date=11 November 2007|work=Digital Spy|publisher=(Hachette Filipacchi UK)|access-date=27 May 2012}}</ref> ২০০৮ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈ মেকনাটে ''নেইবাৰ্ছ''ৰ প্ৰযোজকসকলক আপ্লুত কৰে আৰু তেওঁৰ চুক্তি তিনি মাহৰ বাবে বৃদ্ধি কৰা হয়।<ref>{{Cite news|url=http://www.adelaidenow.com.au|title=Erin Braithing for time apart|date=23 March 2008|work=The Advertiser|publisher=News Limited|access-date=27 May 2012}}</ref> ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত ঘোষণা কৰা হয় যে তেওঁ ব্ৰেইথ আনাষ্টাৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্কৰ স্বাৰ্থত ধাৰাবাহিকখন এৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছে।<ref name=leaving>{{Cite news|url=http://www.couriermail.com.au|title=Erin snubs Ramsay St|date=22 April 2008|work=The Courier-Mail|publisher=News Limited|access-date=27 May 2012}}</ref> মেকনাটে কৈছিল যে এয়া এটা "কঠিন সিদ্ধান্ত" আছিল কাৰণ তেওঁৰ এটা "সুন্দৰ অভিজ্ঞতা" হৈছিল। লগতে তেওঁ নিজৰ অভিনয়ৰ সফলতাত সুখী বুলিও উল্লেখ কৰে।<ref name=leaving/> ''দ্য কুৰিয়াৰ-মেইল''ৰ হান্না ডেভিছে প্ৰতিৱেদন দিছিল যে অভিনয় জগতখন মেকনাটৰ নিযুক্তিৰ বাবে "ক্ষুব্ধ" হৈ পৰিছিল আৰু কেৱল ৰেটিংৰ বাবে বিখ্যাত ব্যক্তিক নিয়োগ কৰা বুলি ''নেইবাৰ্ছ''ক অভিযুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.couriermail.com.au|title=Uproar over incest storyline|last=Davies|first=Hannah|date=11 May 2008|work=The Courier-Mail|publisher=News Limited|access-date=28 May 2012}}</ref> [[File:Erin McNaught in underwear @ Federation Square 02.jpg|thumb|right|২৬০পিএক্স|মেলবৰ্ণৰ ফেডাৰেচন স্কোৱাৰত অন্তৰ্বাসৰ মডেলিং কৰি থকা অৱস্থাত মেকনাট। ]] মেকনাট পৰৱৰ্তী সময়ত নতুন মডেল বিচাৰি উলিওৱাৰ এক অনলাইন প্ৰতিযোগিতা 'ৰিপ্লাই ফেচেছ ২০০৮'ৰ এম্বেছাদৰ হয়। তেওঁ এই সন্ধান অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ লগতে বিজয়ীগৰাকী নিৰ্বাচন কৰিছিল।<ref>{{cite web|last=Murray|first=Elicia|title=Agent of criticism on the catwalk show|url=http://newsstore.fairfax.com.au|work=Sydney Morning Herald|publisher=(Fairfax Media)|access-date=27 May 2012|author2=Tovey, Josephine|date=2 June 2008}}</ref><ref>{{cite web|last=Almeida|first=Ana|title=So you want to be a supermodel?|url=http://channelnine.ninemsn.com.au|work=ninemsn|publisher=(Nine Entertainment Co. and Microsoft)|access-date=27 May 2012|date=13 August 2008|archive-url=https://archive.today/20120707030301/http://channelnine.ninemsn.com.au|archive-date=7 July 2012|url-status=dead}}</ref> তেওঁ দাতব্য অভিযান 'ফেশ্বন টাৰ্গেটছ ব্ৰেষ্ট কেন্সাৰ'ৰো এম্বেছাদৰ হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Designers hope Sydney Fashion Festival defies retail slump|url=http://www.theaustralian.com.au|work=The Australian|publisher=(News Corp Australia)|access-date=28 May 2012|date=12 August 2008}}</ref> মেকনাটে এছিয়া পেচিফিক পোকাৰ ট্যুৰৰ দুটা ছিজনো পৰিচালনা কৰিছে। ২০০৯ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ''চাইবাৰশ্বেক''ৰ বাবে এটা কাহিনীৰ শ্বুটিং কৰি থকা অৱস্থাত এক দুৰ্ঘটনাত মেকনাটে তেওঁৰ সোঁ হাতৰ তৰ্জনী আঙুলিটো হেৰুৱাইছিল: তেওঁ চলাই থকা বাইক এখনৰপৰা পৰি যোৱাত বাইকখনৰ ঘূৰি থকা চকাটোত তেওঁৰ হাতখন আবদ্ধ হৈ পৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Sharp |first=Anette |url=http://www.dailytelegraph.com.au |title=Model Erin McNaught mutilated in bike fall |work=The Daily Telegraph|publisher=(News Limited) |date=26 November 2009 |access-date=13 April 2011}}</ref> জৰুৰীকালীন অস্ত্ৰোপচাৰৰ জৰিয়তে বিচ্ছিন্ন হোৱা আঙুলিটো পুনৰ সংলগ্ন কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.digitalspy.co.uk |title=Showbiz – News – 'Neighbours' star has emergency surgery |work=Digital Spy |publisher=(Hachette Filipacchi UK) |date=26 November 2009 |access-date=13 April 2011}}</ref> ২০১০ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত মেকনাটে মেটি এক্টনৰ সৈতে ''এমটিভি হিটছ উইকলি হট ৩০ কাউণ্টডাউন''ৰ সহ-ঘোষিকা হিচাপে কাম কৰিবলৈ লয়।<ref>{{cite web|title=MTV Hits Weekly Hot30 Countdown|url=http://www.mtv.com.au|work=MTV Australia|publisher=(MTV)|access-date=27 May 2012|archive-date=4 May 2012|archive-url=https://web.archive.org|url-status=dead}}</ref> মেকনাটে ''দ্য চান-হেৰাল্ড''ৰ কেট ৱাটাৰহাউছক কৈছিল যে এমটিভিৰ বাবে কাম কৰি তেওঁ অধিক আৰামদায়ক অনুভৱ কৰিছে কাৰণ ইয়াত তেওঁ জনসাধাৰণক নিজৰ ব্যক্তিত্ব দেখুৱাব পাৰে।<ref name=datekate/> তেওঁ কৈছিল যে মিছ ইউনিভাৰ্ছত তেওঁৰ অংশগ্ৰহণে তেওঁক এজন বিশেষ ধৰণৰ সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ চৰিত্ৰ হিচাপে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছিল। তেওঁ লগতে সংগীত সাংবাদিকতাৰ ক্ষেত্ৰত কাম কৰাৰ আকাঙ্ক্ষা থকাৰ কথাও প্ৰকাশ কৰে।<ref name=datekate>{{cite web|last=Waterhouse|first=Kate|title=Date with Kate|url=http://newsstore.fairfax.com.au|work=The Sun-Herald|publisher=(Fairfax Media)|access-date=28 May 2012|date=11 April 2010}}</ref> ২০১০ চনতে মেকনাটে পেপচিৰ এটা বিজ্ঞাপন অভিযানৰ মুখ হিচাপে আৰু ''অষ্ট্ৰেলিয়াছ নেক্সট টপ মডেল''ত এগৰাকী অতিথি বিচাৰক হিচাপেও কাম কৰে।<ref>{{cite web|last1=Davies|first1=Rebecca|title=McNaught wins Pepsi job over Rose|url=https://www.digitalspy.co.uk|website=Digital Spy|publisher=(Hearst Magazines UK)|access-date=23 July 2014|date=18 January 2010}}</ref><ref>{{cite web|last1=Davies|first1=Rebecca|title=Megan Gale lands new television role|url=https://www.digitalspy.co.uk|website=Digital Spy|publisher=(Hearst Magazines UK)|access-date=23 July 2014|date=9 June 2010}}</ref> ২০১১ চনৰ হিচাপত মেকনাটে এণ্টজ পেণ্টজ আৰু মাম্বোকে ধৰি কেইবাটাও ব্ৰেণ্ডৰ বাবে মডেলিং কৰি আছিল। তেওঁ নিউজ ডট কম ডট এইউৰ ডোনা ডুগানাক কৈছিল যে তেওঁ "ভাগ্যৱান" কাৰণ কণ্ট্ৰেক্টৰসকলে তেওঁক ওজন কমাবলৈ হেঁচা দিয়া নাছিল। == ব্যক্তিগত জীৱন == ২০০৭ চনৰ আৰম্ভণিতে মেকনাটে পেছাদাৰী ৰাগবী লীগ খেলুৱৈ ব্ৰেইথ আনাষ্টাৰ সৈতে সম্পৰ্ক আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web|last=Weidler|first=Danny|title=Briefs|url=http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=erin+mcnaught&pb=all_ffx&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=text&sf=headline&rc=10&rm=200&sp=nrm&clsPage=1&docID=SHD0703251229H50T484|work=The Sun-Herald|publisher=(Fairfax Media)|access-date=27 May 2012|date=25 March 2007}}</ref> ধাৰাবাহিক ''নেইবাৰ্ছ''ৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ ব্যস্ততাৰ বাবে মেকনাটে আনাষ্টাক পৰ্যাপ্ত সময় দিব পৰা নাছিল; যাৰ বাবে তেওঁ ধাৰাবাহিকখন ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref name=leaving/> আনাষ্টাৰ সৈতে বিচ্ছেদৰ পিছত তেওঁৰ নাথান জলিফৰ সৈতে দুবছৰীয়া এটা সম্পৰ্ক আছিল।<ref name=splitup>{{cite web|title=Erin McNcNaught leaves love-nest she shared with Braith Anasta|url=http://www.couriermail.com.au/sport/confidential/erin-mcncnaught-leaves-love-nest-she-shared-with-braith-anasta/story-e6frepnx-1225766634671|work=The Courier-Mail|publisher=(News Limited)|access-date=27 May 2012|date=27 August 2009}}</ref><ref>{{cite web|title=Model Erin McNaught and Amazing Race winner Nathan Jolliffe split|url=http://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/sydney-confidential/model-erin-mcnaught-and-amazing-race-winner-nathan-jolliffe-split/story-e6frewz0-1226149862559|work=The Daily Telegraph|publisher=(News Limited)|access-date=27 May 2012|date=29 September 2011}}</ref> ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মেকনাট আৰু সংগীতশিল্পী ইগজাম্পলে তেওঁলোকৰ বাগদান সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a441061/example-former-neighbours-actress-erin-mcnaught-confirm-engagement.html|title=Example, former 'Neighbours' actress Erin McNaught confirm engagement|last=Goodacre|first=Kate|date=27 November 2012|work=Digital Spy|publisher=Hearst Magazines UK|access-date=27 November 2012}}</ref> ২০১১ চনত এমটিভিত কৰ্মৰত অৱস্থাত এটি সাক্ষাৎকাৰ গ্ৰহণ কৰিবলৈ যাওঁতে দুয়োৰে মাজত চিনাকি হৈছিল। ২০১৩ চনৰ ১৮ মে'ত অষ্ট্ৰেলিয়াত তেওঁলোক বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{cite web |last1=Curtis |first1=Beth |title=Example, Erin McNaught marry in Australia |url=https://www.digitalspy.com/showbiz/a482625/example-erin-mcnaught-marry-in-australia/ |website=Digital Spy |publisher=(Hearst Magazines UK) |access-date=10 May 2020 |date=18 May 2013}}</ref> ২০১৪ চনৰ ২৩ জুলাইত মেকনাটে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তানৰ আগমনৰ কথা জনায়।<ref>{{cite web|url=https://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a585986/example-and-wife-erin-gleave-expecting-first-child-together.html#~oKRdap9bzf5bpB|title=Example and wife Erin Gleave expecting first child together|last=Nissim|first=Mayer|date=23 July 2014|work=Digital Spy|access-date=23 July 2014}}</ref> একে বছৰৰে ২১ ডিচেম্বৰত তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ইভাণ্ডাৰ মেক্সৱেল গ্লিভৰ জন্ম হয়।<ref>{{cite web|last1=Bub|first1=Adam|title=A bub for Christmas: Erin McNaught gives birth to a baby boy... find out the name!|url=https://thefix.nine.com.au/2015/01/14/10/51/a-bub-for-christmas-erin-mcnaught-gives-birth-to-a-baby-boy-find-out-the-name|website=ninemsn|access-date=22 June 2016|date=20 December 2014|archivedate=30 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630173305/http://thefix.nine.com.au/2015/01/14/10/51/a-bub-for-christmas-erin-mcnaught-gives-birth-to-a-baby-boy-find-out-the-name|deadurl=yes}}</ref> ২০১৬ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত মেকনাটে জনাইছিল যে আগৰ মাহত তেওঁৰ গৰ্ভপাত ঘটিছিল।<ref>{{cite web |last1=McDonald |first1=Ellie |title=Erin McNaught opens up about her recent miscarriage |url=https://www.nowtolove.com.au/health/fitness/erin-mcnaught-opens-up-about-her-recent-miscarriage-33025 |website=Woman's Day |publisher=(Bauer Media Group) |access-date=10 May 2020 |date=13 December 2016}}</ref> ২০১৭ চনত তেওঁলোকৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ এনিঅ' ষ্টেনলি গ্লিভৰ জন্ম হয়।<ref>{{cite web |last1=Williamson |first1=Lauren |title=Australian model Erin McNaught welcomes second baby boy! |url=https://www.marieclaire.com.au/erin-mcnaught-baby-birth-selfie |website=Marie Claire |access-date=10 May 2020 |date=17 September 2017}}</ref> ২০২২ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ১১বছৰীয়া দাম্পত্য জীৱনৰ অন্তত ইগজাম্পল আৰু মেকনাটে সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণভাৱে বিচ্ছেদৰ কথা ঘোষণা কৰে। মেকনাট বৰ্তমান অষ্ট্ৰেলিয়ান ৰেকৰ্ড প্ৰযোজক ষ্টেচ কেডেটৰ সৈতে সম্পৰ্কত আছে। ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেওঁ কেডেটৰ সৈতে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান (মেকনাটৰ তৃতীয়) ওবি ব্ৰুকছ কোটাৰাছক জন্ম দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-10-29 |title=It's a boy! Aussie model welcomes son |url=https://celebrity.nine.com.au/latest/erin-mcnaught-baby-stace-cadet-welcome-first-child-together-reveal-name/ae55a7b0-9ddd-44a7-b7b5-41b789007380 |access-date=2024-10-29 |website=celebrity.nine.com.au |language=en-AU}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|id=2598036|name=Erin McNaught}} [[শ্ৰেণী:অষ্ট্ৰেলিয়ান চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মডেল]] [[শ্ৰেণী:সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগী]] jl66yrsyxe0tolev4d5xh7cgfzexqyl 0 136839 625462 605857 2026-08-08T20:09:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625462 wikitext text/x-wiki {{Short description|Egg-based Iranian dish}} {{Infobox food | name = কুকু | image = Kuku Sabzi (Iranian food).jpg | caption = ''কুকু ছবজি'' বা বনৌষধি কুকু ওপৰত বাৰবেৰিজ ফল আৰু আখৰোটেৰে সজোৱা হৈছে। | country = [[ইৰান]] | national_cuisine = ইৰাণী খাদ্য | type = অমলেট | course = কতিৰিক্ত ব্যঞ্জন,মুখ্য আহাৰ, বা লঘু আহাৰ | main_ingredient = কণী | variations = বনৌষধি কুকু, আলু কুকু, বেঙেনা কুকু | similar_dish = ফ্ৰিটাটা, কুইচে, এগাহ। }} '''কুকু বা কুক''' (পাৰ্চী ভাষাত: کوکو ) কণীৰ লগত বিভিন্ন উপাদান মিহলাই তৈয়াৰ কৰা [[ইৰান]]ৰ ব্যঞ্জন। এই ব্যঞ্জণ [[ইটালী]]ৰ ফ্ৰিটাটা, [[ফৰাচী]] কুইচ বা মুকলি মুখৰ অমলেটৰ দৰেই, কিন্তু ইয়াত সাধাৰণতে ফ্ৰিটাটাতকৈ কম কণী থাকে আৰু কম জুইত কম সময়ৰ বাবে সিজোৱা হয়, তাৰ পিছত ওপৰৰ স্তৰটো লুটিয়াই লৈ সজাই পৰিৱেশণ কৰা হয় <ref name="Brown_1984">{{cite book |title=Vegetarian Cookbook |first=Sarah |last=Brown |publisher=HarperCollins |year=1984 |isbn=0-7225-2694-6|page=127}}</ref> বা কম সময়ৰ বাবে গ্ৰীল কৰা হয়।<ref name="Riley_2007">{{cite book |title=The Oxford Companion to Italian Food |first=Gillian |last=Riley |date=1 November 2007 |publisher=Oxford University Press |page=168 |chapter=Eggs}}</ref> ইয়াক গৰম বা ঠাণ্ডা ষ্টাৰ্টাৰ, চাইড ডিচ বা মেইন কোৰ্চ হিচাপে পৰিৱেশন কৰা হয় আৰু ব্ৰেড আৰু দৈ বা চালাডৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হয়। <ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=19C3DnJyWE0C |title=A Taste of Persia: An Introduction to Persian Cooking |first=Najmieh |last=Batmanglij |date=24 October 2007 |publisher=I.B. Tauris |page=49}}</ref> == ইতিহাস == ''ব্ৰেকফাষ্ট: এ হিষ্ট্ৰী'' গ্ৰন্থত উল্লেশ থকা মতে অমলেটৰ আদিম ৰূপ উৎপত্তি প্ৰাচীন পাৰস্যত হৈছিল। আৰু এয়া কুকু সৈতে বহুত মিল আছিল।<ref name="Anderson2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5LghYCqDJw8C&q=earliest+omelette+persia&pg=PA65|title=Breakfast: A History|last=Anderson|first=Heather Arndt|date=July 11, 2013|publisher=AltaMira Press|isbn=9780759121652|language=en|page=65|access-date=November 18, 2020|archive-date=July 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701192251/https://books.google.com/books?id=5LghYCqDJw8C&q=earliest+omelette+persia&pg=PA65|url-status=live}}</ref> পাৰস্য (ইৰাণ)ৰ ছাফাৱী আৰু কাজাৰ যুগৰ ৰন্ধন পুথিত কুকু বিষয়ে উল্লেখ আছে। <ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/coriander-coriandrum-sativum-l |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |title=Coriander |publication-date=31 October 2011 |volume=VI |page=273 |first=Hūšang |last=Aʿlam}}</ref> কাজাৰ যুগৰ নথি-পত্ৰত ইয়াক অতিৰিক্ত ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Qajar">{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/qajar-14-cuisine |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |title=Qajar dynasty xiv. Qajar Cuisine |year=2015 |access-date=19 March 2015 |edition=online |first=Shireen |last=Mahdavi}}</ref> বনৌষধি কুকু (কুকু ছাবজি) হৈছে আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় প্ৰকাৰ <ref name="Gilan" /> পৰম্পৰাগতভাৱে [[নৌৰুজ]] বা ইৰাণৰ নৱবৰ্ষত পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref name="Qajar" /><ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/berenj-rice |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |title=Berenj "rice" |publication-date=15 December 1989 |volume=IV |pages=147–163 |first1=Marcel |last1=Bazin |first2=Christian |last2=Bromberger |first3=Daniel |last3=Balland |first4=Ṣoḡrā |last4=Bāzargān}}</ref> ই নতুন আৰম্ভণিৰ প্ৰতীক <ref>{{Cite web|date=2020-10-23|title=Kuku Sabzi - No Dairy Frittata with Fresh Herbs|url=https://kitchenstarts.com/kuku-sabzi-no-diary-frittata-recipe/|access-date=2021-03-30|website=Kitchen Starts|language=en-US}}</ref> আৰু ইষ্টাৰৰদিনাও ইয়াক পৰিৱেশন কৰা হয়,<ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/food/la-fo-kuku-recipes-20170307-story.html |title=Say 'kuku' three times fast, then make the terrific Persian herb and egg dish for Easter brunch|first=Amy|last=Scattergood |work=Los Angeles Times |publication-date=13 April 2017}}</ref> যিটো ইৰাণী আৰ্মেনিয়ান আৰু ইৰাণী জৰ্জিয়ানসকলে উদ্‌যাপন কৰে। ==ৰন্ধণ পদ্ধতি== [[File:Քուքու եփելիս.JPG|thumb|কেৰাহীত কুকু ছবজি বা বনৌষধি কুকু ৰন্ধা দেখা গৈছে। ]] কুকু বনোৱাৰ পৰম্পৰাগত পদ্ধতি হ'ল কম জুইত তেলত ভাজি লোৱা আৰু তাৰ পিছত বন্ধ ৰন্ধন পাত্ৰত ভাপত দিয়া।<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/cooking |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |title=Cooking |access-date=28 October 2011 |pages=246–252 |volume=VI |first=Nancy Hatch |last=Dupree}}</ref> বেকিংও এটা জনপ্ৰিয় প্ৰস্তুতি পদ্ধতি। ইয়াক অতিৰিক্ত ডাঠ কৰিবলৈ চেনি যোগ কৰা হয়।<ref name="Gilan">{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/gilan-xxi-cooking |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |title=Gilān xxi. Cooking |access-date=29 June 2019 |edition=online |first=Christian |last=Bromberger}}</ref> চূড়ান্ত ৰূপটো হৈছে কেকৰ দৰে অমলেট যিটো সাধাৰণতে ৰুটিৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হয়, কিন্তু ভাতৰ সৈতেও পৰিৱেশন কৰিব পাৰি – বিশেষকৈ উত্তৰ ইৰাণৰ গিলান প্ৰদেশত, য'ত পৰম্পৰাগতভাৱে ৰুটিতকৈ ভাত পছন্দ কৰা হয়।<ref name="Gilan"/> ==ভিন্নতা== বনৌষধি কুকু (কুকু ছাবজি), আলু কুকু (কুকু ছিবজামিনি), বেঙেনা কুকু (কুকু-ই বাডেঞ্জন, ভাৰেক), ৰাই কুকু (আছবল কুকু), আৰু কণীৰ কুহুমৰ কুকু (কুকু-ই মাষ্ট) আদি। <ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/recipes/yogurt-kuku/8807/ |title=Yogurt Kuku |first=Julia |last=Ewan |publication-date=24 January 2007 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/carrot-the-taproot-of-daucus-l |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |title=Carrot |publication-date=15 December 1990 |volume=V |pages=13–17 |first=Hūšang |last=Aʿlam}}</ref> ===বনৌষধি কুকু=== বনৌষধি কুকু (পাৰ্চী ভাষাত কুকু, আক্ষৰিক অৰ্থত 'কোকিল শাক'; আজাৰবাইজানী ভাষাত আক্ষৰিক অৰ্থত 'সেউজীয়া কুকু')<ref>{{Cite web |last=Buyuran |first=Feride |date=2011-07-09 |title=Fresh Herb Kuku (Kükü) {{!}} AZ Cookbok |url=https://azcookbook.com/2011/07/09/fresh-herb-kuku/ |access-date=2022-09-08 |website=AZ Cookbook |language=en-US}}</ref> হৈছে আটাইতকৈ সাধাৰণ ধৰণৰ কুকু।<ref name="Gilan"/> ইয়াক কণী আৰু বনৌষধি যেনে লিক আৰু পাৰ্চলিৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। উত্তৰ ইৰাণত অতি জনপ্ৰিয় নহৰুকো ইয়াৰ উপাদান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/garlic |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |title=Garlic |publication-date=2 February 2012 |volume=X |page=315 |first=Etrat |last=Elahi}}</ref> আন এটা ভিন্নতা হ'ল আখৰোট আৰু বনৌষধি কুকু (পাৰ্চী:গেৰ্দু কুকু; আজাৰবাইজানী:ক'জলু কুকু ); বাদাম যোগ কৰিলে খাদ্যৰ সোৱাদ সলনি হয়।<ref>{{Citation |title=Learn how to make walnut kükü |url=https://www.youtube.com/watch?v=_YsRKh_uejc |access-date=2022-09-08 |language=en}}</ref> ===বন্ধাকবি কুকু === ফুলকবি কুকু (কুকু-য়ে গোল-ই-কালাম) বিদামীকৈ ভজা পিঁয়াজ আৰু ফুলকবিৰে তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite book |last=Batmanglij |first=Najmieh |url=https://books.google.com/books?id=9co8YgEACAAJ |title=Food of Life: Ancient Persian and Modern Iranian Cooking and Ceremonies |date=2011 |publisher=Mage Publishers |isbn=978-1-933823-47-8 |pages=144 |language=en}}</ref> এই খাদ্যৰ এটা সংস্কৰণ নাজমেহ বাটমাংগলিজৰ প্ৰথম ইংৰাজী ভাষাৰ পাৰ্চী ৰন্ধন গ্ৰন্থ *ফুড অৱ লাইফ* (১৯৮৬)ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> ===আলু কুকু=== আলুৰ কুকু বা পাৰ্চী ভাষাত 'কুকু চিবজামিনি'<ref>{{cite book |title=The Saffron Tales: Recipes from the Persian Kitchen |last=Khan |first=Yasmin |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2016 |isbn=978-1408868744 |pages=76}}</ref><ref name="Qajar"/> <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2021-11-10 |title=Kuku Sibzamini With Lemon Yogurt |url=https://www.bonappetit.com/recipe/kuku-sibzamini-with-lemon-yogurt |access-date=2023-12-06 |website=Bon Appétit |publisher=Condé Nast |language=en-US}}</ref> কণী, আলু, কেশৰ আৰু হালধি আদি মচলা আৰু অন্যান্য উপাদানৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। আলুৰ কুকু ক স্পেনিছ অমলেট (এবিধ আলুৰ টৰ্টিলা) আৰু লেটকেৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়। ===বেঙেনা কুকু=== বেঙেনা কুকু,<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/jan/02/aubergine-kuku-recipe-vegetarian-cooking |work=The Guardian |title=Yotam Ottolenghi's aubergine kuku recipe |first=Yotam |last=Ottolenghi |publication-date=1 January 2010}}</ref> পাৰ্চী ভাষাত কুকু-য়ে বাডেঞ্জান নামেৰে জনাজাত বেঙেনা আৰু কণী পিটিকা আৰু অন্যান্য উপাদান যেনে পাৰ্চলি, আখৰোট, পিঁয়াজ,টেঙা ৰঙা বাৰবেৰী ফলৰ সৈতে তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref> {{cite book |last1=Ghanoonparvar |first1=M.R. |authorlink1=M.R. Ghanoonparvar |title=Persian Cuisine I: Traditional Foods |url=https://lccn.loc.gov/82061281 |date=1982 |publisher=Mazda Publishers |location=Lexington, Kentucky|lccn=82061281 }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/badenjan-egeplant-aubergine |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |title=Bādenjān |publication-date=19 August 2011 |volume=III |pages=366–368 |first1=F. |last1=Aubaile-Sallenave |first2=ʿE. |last2=Elāhī}}</ref> ===ৰৌ কুকু=== ৰৌ কুকু, যাক গিলাকী ভাষাত এছবাল কুকি বা এছবাল কুকি বুলি জনা যায়,<ref name= "Gilan"/> গিলান কুকু হৈছে এটা স্থানীয় প্ৰজাতিৰ মাছ (কেভিয়াৰ)ৰ কণী থাকে।<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/caviar |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |title=Caviar |publication-date=15 December 1990 |volume=V |pages=99–101 |first=Hūšang |last=Aʿlam}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{cite web |url=http://familyspice.com/recipes/recipe/?recipe_id=140 |title=Persian Herb Quiche &#124; Kookoo Sabzi (Kuku Sabzi) |work=Family Spice |last=Bashar |first=Laura |access-date=2014-10-14 |archive-date=2014-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019000100/http://familyspice.com/recipes/recipe/?recipe_id=140 |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://www.iranchamber.com/recipes/vegetarian/kookoo_sabzi.php |title=Kookoo-e Sabzi |work=Iran Chamber Society |access-date=2026-05-11 |archivedate=2018-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181009211311/http://www.iranchamber.com/recipes/vegetarian/kookoo_sabzi.php |deadurl=yes }} * {{cite web |url=https://www.splendidtable.org/recipes/cauliflower-kuku |title=Cauliflower Kuku |first=Najmieh |last=Batmanglij |work=Splendid Table}} *Baratzadeh, Emily. "[https://kitchenstarts.com/kuku-sabzi-no-diary-frittata-recipe/ Kuku Sabzi - No Dairy Frittata with Fresh Herbs]" Kitchen Starts. [[শ্ৰেণী:খাদ্য]] [[শ্ৰেণী:ইৰান]] q09iarvaf3wl0swt4m3203egfz9payp 0 137298 625380 610756 2026-08-08T14:41:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625380 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Euthalia zubeengargi male 1.png | image_caption = | taxon = Euthalia zubeengargi | authority = Upadhaya & Sadasivan, 2026 }} '''''ইউথেলিয়া জুবিনগাৰ্গী''' ('''Euthalia zubeengargi'''''), যাক সাধাৰণতে '''বাচাৰ ডিউক''' (Basar duke) বুলি জনা যায়, হৈছে Nymphalidae পৰিয়ালৰ আৰু Limenitidinae উপ-পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত এক প্ৰজাতিৰ পখিলা। [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পূব হিমালয় অঞ্চলত ৰোচন উপাধ্যায় আৰু কালেশ সদাশিৱনে এই নতুন প্ৰজাতিটো আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। অসমৰ জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী তথা সাংস্কৃতিক আইকন [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সন্মানত এই প্ৰজাতিটোৰ নামকৰণ কৰা হৈছে।<ref name=":0">{{Cite journal |last=Upadhaya |first=Roshan |last2=Sadasivan |first2=Kalesh |date=2026-03-31 |title=A new species of Euthalia Hübner, 1819 subgenus Limbusa Moore, [1897] (Lepidoptera, Nymphalidae, Limenitidinae, Adoliadini) from Arunachal Pradesh, Northeast India |url=https://entomon.in/index.php/Entomon/article/view/1607 |journal=ENTOMON |language=en |volume=51 |issue=1 |pages=1–10 |doi=10.33307/entomon.v51i1.1607 |issn=0377-9335 |doi-access=free |access-date=2026-06-01 |archivedate=2026-06-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260601070746/https://entomon.in/index.php/Entomon/article/view/1607 |deadurl=yes }}</ref> প্ৰজাতিটোক সাময়িকভাৱে ''Limbusa'' উপ-গণৰ অধীনত ''Euthalia'' (''Limbusa'') ''zubeengargi'' হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। == প্ৰণালীবদ্ধ শ্ৰেণীবিন্যাস == ''ইউথেলিয়া জুবিনগাৰ্গী'' পখিলাবিধ ''Euthalia'' গণৰ অন্তৰ্গত। এই গণৰ পখিলাবোৰক সাধাৰণতে 'বেৰন' (barons) বুলি জনা যায় আৰু ইহঁত সমগ্ৰ ইণ্ডো-মালয়ান অঞ্চলত বিস্তৃত হৈ আছে। এই গণটো Limenitidinae উপ-পৰিয়ালৰ ভিতৰৰ Adoliadini জনজাতিৰ অন্তৰ্গত। == আৱিষ্কাৰ == ২০২৫ চনত চলোৱা এক ক্ষেত্ৰভিত্তিক অধ্যয়নৰ (field survey) সময়ত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ লেপা ৰাডা জিলাৰ বাচৰ অঞ্চলত এই প্ৰজাতিটো আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ndtv">{{cite news |title=Butterfly species discovered in Arunachal Pradesh named after singer Zubeen Garg |url=https://www.ndtv.com/india-news/butterfly-species-discovered-in-arunachal-pradesh-named-after-singer-zubeen-garg-11279289 |work=NDTV |date=28 March 2026 |access-date=28 March 2026}}</ref><ref name="pti">{{cite news |title=Butterfly species discovered in Arunachal named after singer Zubeen Garg |url=https://www.ptinews.com/story/national/butterfly-species-discovered-in-arunachal-named-after-singer-zubeen-garg/3507876 |work=Press Trust of India |date=2026 |access-date=28 March 2026}}</ref> প্ৰকৃতিপ্ৰেমী ৰোচন উপাধ্যায়ে ত্ৰিৱান্দ্ৰম প্ৰকৃতি ইতিহাস ছচাইটিৰ গৱেষক কালেশ সদাশিৱনৰ সহযোগত এই পখিলাবিধ চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="hindu">{{cite news |title=New butterfly species recorded in Arunachal, named after Zubeen Garg |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/new-butterfly-species-recorded-in-arunachal-named-after-zubeen-garg/article70791708.ece |work=The Hindu |date=2026 |access-date=28 March 2026}}</ref><ref name="eastmojo">{{cite news |last=Goswami |first=Roopak |title=First plant, now butterfly: Another species named after Zubeen Garg |url=https://eastmojo.com/news/2026/03/27/first-plant-now-butterfly-another-species-named-after-zubeen-garg/ |work=EastMojo |date=27 March 2026 |access-date=28 March 2026}}</ref> এতিয়ালৈকে কেৱল দুটা মতা পখিলাৰ আধাৰতহে এই প্ৰজাতিটোৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যাৰ বাবে ইয়াক অত্যন্ত থলুৱা বা স্থানীয় বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।<ref name=":0" /> == শাৰীৰিক বৰ্ণনা == ''ইউথেলিয়া জুবিনগাৰ্গী'' মধ্যম আকাৰৰ অৰণ্যৰ পখিলা। ইয়াৰ ডেউকা দুখনৰ ৰং জলফাই-মুগা আৰু তাত স্পষ্ট বগা দাগ থকাৰ লগতে এটা সূক্ষ্ম উজ্জ্বলতা দেখা যায়।<ref name="mathrubhumi">{{cite news |title=Butterfly named after Zubeen Garg discovered in Arunachal Pradesh |url=https://english.mathrubhumi.com/technology/science/butterfly-named-after-zubeen-garg-arunachal-discovery-mxm1ncq4 |work=Mathrubhumi |date=2026 |access-date=28 March 2026}}</ref><ref name="pratidin">{{cite news |title=Newly discovered rare butterfly species named after Zubeen Garg in Arunachal |url=https://www.pratidintime.com/north-east/zubeen-garg-butterfly-arunachal-discovery-11428132 |work=Pratidin Time |date=27 March 2026 |access-date=28 March 2026}}</ref> এই প্ৰজাতিৰ মাইকী পখিলাটোৰ বিষয়ে বৰ্তমানলৈকে কোনো তথ্য পোৱা হোৱা নাই। [[File:Euthalia zubeengargi sap-sucking with Kallima inachus.png|thumb|''Kallima inachus'' (Dead leaf butterfly) পখিলাৰ সৈতে গছৰ ৰস শোষণ কৰি থকা অৱস্থাত ''ইউথেলিয়া জুবিনগাৰ্গী'']] == বিতৰণ আৰু বাসস্থান == এই প্ৰজাতিটো বৰ্তমানলৈকে কেৱল ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ লেপা ৰাডা জিলাৰ বাচাৰ অঞ্চলত পোৱা গৈছে।<ref name="pti"/> ই প্ৰায় ৬००–৭০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত অৰ্ধ-চিৰসেউজ অৰণ্যত বাস কৰে আৰু ঠাণ্ডা, ছাঁ থকা ঠাই পছন্দ কৰে।<ref name="ndtv"/> ক্ষেত্ৰভিত্তিক পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি এই পখিলাই গছৰ ৰস আৰু সেমেকা ঠাইৰ পৰা খনিজ পদাৰ্থ শোষণ কৰে।<ref name="net">{{cite news |title=New butterfly species Euthalia zubeengargi discovered in Arunachal Pradesh |url=https://northeasttoday.in/northeast/assam/new-butterfly-species-euthalia-zubeengargi-discovered-in-arunachal-pradesh-named-after-singer-zubeen-garg/ |work=Northeast Today |date=27 March 2026 |access-date=28 March 2026}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ == এই পখিলাবোৰ সাধাৰণতে পলমকৈ পুৱা আৰু দুপৰীয়াৰ ভাগত সক্ৰিয় হয়। ইহঁতে লাহে লাহে আৰু চুটি দূৰত্বলৈ উৰাৰ প্ৰৱণতা দেখুৱায়।<ref name="net"/> ইহঁতৰ জীৱন চক্ৰ, পলুৰ খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা উদ্ভিদ আৰু প্ৰজনন আচৰণ এতিয়াও নথিভুক্ত কৰা হোৱা নাই। == নামকৰণ == অসমৰ সাংস্কৃতিক জগত আৰু পৰিচয়লৈ আগবঢ়োৱা অনবদ্য অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে অসমীয়া কণ্ঠশিল্পী [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ নামেৰে এই প্ৰজাতিটোৰ নামাকৰণ কৰা হৈছে।<ref name="hindu"/> == সংৰক্ষণ == প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংঘৰ (আইইউচিএন) ৰঙা তালিকাত ''Euthalia zubeengargi''-ৰ সংৰক্ষণৰ স্থিতি এতিয়ালৈকে মূল্যায়ন কৰা হোৱা নাই। পৰ্যবেক্ষণ কৰা পখিলাৰ সংখ্যা অতি কম হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ বিৰলতা আৰু সম্ভাৱ্য বিপদক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ পাইছে। ইয়াৰ বাবে অধিক গৱেষণা আৰু সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আছে।<ref name="mathrubhumi"/> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} {{Taxonbar|from=Q138827260}} [[শ্ৰেণী:জুবিন গাৰ্গ]] 4qlubxth6hxf6kvcruklh2rpxufquwl 0 137466 625520 616024 2026-08-09T09:47:26Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625520 wikitext text/x-wiki {{Short description|তেলেগু চিনেমা আৰু টেলিভিছনৰ বাৰ্ষিক বঁটা (১৯৬৪–২০১৬)}} {{Infobox award |name = নন্দী বঁটা |current_awards = ২০১৬ চনৰ নন্দী বঁটা |image = NandiAwards.jpg |caption = |awarded_for = চিনেমাৰ কৃতিত্বত উৎকৃষ্টতা বাবে <br /> তেলেগু চিনেমা<br />তেলেগু নাট্যমঞ্চ<br /> তেলেগু দূৰদৰ্শন |presenter = অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ চলচ্চিত্ৰ, টেলিভিছন আৰু নাট্য উন্নয়ন নিগম<ref>{{cite news|url=http://www.ragalahari.com/news/3238/government-announces-nandi-awards-committee-members.aspx|title=Government announces Nandi Awards committee members|publisher=Ragalahari.com|date=23 December 2007|access-date=13 October 2012|archive-date=4 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304014909/http://www.ragalahari.com/news/3238/government-announces-nandi-awards-committee-members.aspx|url-status=dead|archivedate=4 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304014909/http://www.ragalahari.com/news/3238/government-announces-nandi-awards-committee-members.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/nandi-awards-2012-and-2013-rajamouli-ilayaraja-samantha-and-prabhas-emerge-winners-4549659/|title=Nandi Awards 2012 and 2013: Rajamouli, Ilayaraja, Samantha and Prabhas emerge winners|date=1 March 2017}}</ref> |sponsor = [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ চৰকাৰ]] |country = ভাৰত |website = {{URL|https://www.apsftvtdc.in/nandi-awards.html|apsftvtdc.in/nandi-awards}} |status=সক্ৰিয় |established=১৯৬৪ |firstawarded=১৯৬৪ |lastawarded=২০১৬ }} '''নন্দী বঁটা ({{lang-en|Nandi Award}})'''হৈছে অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ চৰকাৰৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা এক বাৰ্ষিক বঁটা, যাৰ উদ্দেশ্য হৈছে তেলেগু চিনেমা, নাট্যমঞ্চ আৰু দূৰদৰ্শন ক্ষেত্ৰৰ উৎকৃষ্টতাক, লগতে ভাৰতীয় চিনেমালৈ আগবঢ়োৱা জীৱনজোৰা সাধনাৰ স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা। তেলেগু সমাজৰ এক সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহাসিক প্ৰতীক হিচাপে পৰিচিত লেপাক্ষিত থকা হিন্দু ধৰ্মৰ পৱিত্ৰ ষাঁড় নন্দীৰ একশিলা ভাস্কৰ্যৰ নামেৰে এই বঁটাৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। নন্দী বঁটাক চাৰিটা স্তৰত ভাগ কৰা হৈছিল: স্বৰ্ণম (সোণ), ৰাজতম (ৰূপ), কামস্যাম (ব্ৰঞ্জ), আৰু ৰাগী (তাম)। চলচ্চিত্ৰ আৰু টেলিভিছন বঁটাৰ উপৰি তেলেগু থিয়েটাৰত সামাজিক, পৌৰাণিক আৰু কাব্যিক নাটকৰ অসাধাৰণ অৱদানক সন্মান জনাই চৰকাৰে নন্দী নাটকোৎসৱ বঁটাও প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite news|last=Kavirayani|first=Suresh|date=13 October 2012|title=2011 Nandi Awards winners list|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/2011-Nandi-Awards-winners-list/articleshow/16797289.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627090518/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34430644_1_sri-rama-rajyam-dookudu-jai-bolo-telangana|archive-date=27 June 2013|access-date=13 October 2012|work=[[The Times of India]]|agency=TNN}}</ref><ref>{{cite news|date=11 November 2010|title=ETV, SVBC, DD sweep Nandi awards|url=http://www.hindu.com/2010/11/11/stories/2010111158730400.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530134847/http://www.hindu.com/2010/11/11/stories/2010111158730400.htm|archive-date=30 May 2013|access-date=13 October 2012|work=[[The Hindu]]}}</ref> == ইতিহাস == ১৯৬৪ চনৰপৰা অন্ধ্ৰ প্ৰদেশত তেলেগু ভাষাত নিৰ্মিত শ্ৰেষ্ঠ ছবিক স্বীকৃতি আৰু প্ৰশংসাৰ বাবে অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ চৰকাৰে নন্দী চলচ্চিত্ৰ বঁটাৰ দায়িত্ব দিছিল। চলচ্চিত্ৰ বঁটাৰ উদ্দেশ্য হৈছে সাংস্কৃতিক, শৈক্ষিক, আৰু সামাজিক প্ৰাসংগিকতা বহন কৰা উচ্চ কাৰিকৰী উৎকৰ্ষ আৰু নান্দনিক মূল্যবোধৰ সৈতে তেলেগু ভাষাত ছবি নিৰ্মাণক উৎসাহিত কৰা আৰু লগতে জাতিটোৰ সংহতি আৰু ঐক্যক প্ৰসাৰ কৰা। প্ৰতি বছৰে বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল আৰু উগাদী, তেলেগু নৱবৰ্ষৰদিনা ৰাজহুৱা অনুষ্ঠানত প্ৰদান কৰা হৈছিল। চৰকাৰে নন্দী বঁটা প্ৰদানৰ সৈতে জড়িত কাৰ্য্যকলাপটো চলচ্চিত্ৰ টেলিভিছন আৰু থিয়েটাৰ উন্নয়ন নিগমলৈ হস্তান্তৰ কৰিছিল। ১৯৯৮ চনৰপৰা তেওঁলোকৰদ্বাৰা এই বঁটা প্ৰদানৰ আয়োজন কৰা হৈছে। বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ছবি, ৰাষ্ট্ৰীয় সংহতিৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ছবি, শিশু ছবি, তথ্যচিত্ৰ, শিক্ষামূলক ছবি, আৰু তেলেগু ভাষাত তেলেগু চিনেমাৰ ওপৰত তেলেগু চিনেমাৰ কিতাপ/লেখাৰ শাখাত শ্ৰেষ্ঠ ছবি, প্ৰযোজক, পৰিচালক, শিল্পী, আৰু কাৰিকৰী বিদ্যাবিদৰ বাবে বঁটা প্ৰদান কৰা হয়। সাধাৰণতে পদক, প্ৰশংসাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰৰ উপৰি সোণালী নন্দি, ৰূপালী নন্দী, ব্ৰঞ্জৰ নন্দী, আৰু তামৰ নন্দীৰ ৰূপত বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008)|trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008)|publisher=[[Andhra Pradesh (magazine)|Information & Public Relations of Andhra Pradesh]]|access-date=21 August 2020|language=Telugu}}</ref> == নিৰ্বাচনৰ মাপকাঠী == প্ৰতি বছৰে অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ চৰকাৰৰদ্বাৰা নিযুক্ত ৰাজ্যিক পেনেলে বিজয়ী প্ৰৱেশ পত্ৰ নিৰ্বাচন কৰে আৰু ৰাজহুৱা অনুষ্ঠানত অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ মুখ্যমন্ত্ৰীয়ে বঁটা প্ৰদান কৰে। নিয়মৰ এখন নথিত প্ৰতি বছৰে নিয়মৰ তালিকা দাখিল কৰা হৈছিল। যোগ্যতাৰ মাপকাঠীত বহুতো দফা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ছবিখন আৰু বিশেষকৈ প্ৰতিযোগিতাত প্ৰৱেশ কৰা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ছবিসমূহ অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু তেলেংগানাত নিৰ্মাণ কৰা উচিত বুলি প্ৰত্যক্ষ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু বিদেশী সত্তাৰ সৈতে জড়িত সহ-প্ৰডাকচনৰ ক্ষেত্ৰত ছবিখনে যোগ্যতা অৰ্জন কৰিবলৈ যিমান চৰ্ত পূৰণ কৰিব লাগে সিমানেই চৰ্ত আছিল।<ref>{{cite news|date=12 November 2006|title=Front Page: Nandi awards for 2005 announced|url=http://www.hindu.com/2006/11/12/stories/2006111217510100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20061203043043/http://www.hindu.com/2006/11/12/stories/2006111217510100.htm|url-status=dead|archive-date=3 December 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=13 October 2012}}</ref> জুৰীৰ বিবেচনাৰ বাবে যোগ্য হ’বলৈ হ’লে ১ জানুৱাৰীৰপৰা ৩১ ডিচেম্বৰৰ ভিতৰত চেণ্ট্ৰেল ব’ৰ্ড অৱ ফিল্ম চাৰ্টিফিকেশ্যনৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত হ’ব লাগিছিল। কোনখন ছবি বিবেচনাৰ বাবে বাছনি কৰা হয় আৰু শেষত কোনখন ছবিয়ে বঁটা লাভ কৰে তাৰ ওপৰত চৰকাৰৰ প্ৰভাৱ নাছিল। কিন্তু কঠোৰ মাপকাঠী আছিল যিয়ে কোনো ছবি জুৰী পেনেলৰ বিবেচনাৰ বাবে যোগ্য নে নহয় সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref>{{cite news|date=17 June 2004|title=Andhra Pradesh / Hyderabad News: Nandi Natakotsavam from June 19|url=http://www.hindu.com/2004/06/17/stories/2004061713090300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040804010734/http://www.hindu.com/2004/06/17/stories/2004061713090300.htm|url-status=dead|archive-date=4 August 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=13 October 2012|archivedate=4 August 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040804010734/http://www.hindu.com/2004/06/17/stories/2004061713090300.htm|deadurl=yes}}</ref> == সন্মানীয় বঁটা – সোণ == === ৰঘুপতি ভেংকায়া বঁটা === মূল প্ৰবন্ধ: [[ৰঘুপতি ভেংকায়া বঁটা]] ৰঘুপতি ভেংকয়া নাইডুৰ নামেৰে এই বঁটাটো প্ৰতি বছৰে প্ৰদান কৰা হয় "তেলেগু চিনেমালৈ তেওঁৰ অসাধাৰণ অৱদানৰ বাবে এজন বিশিষ্ট চলচ্চিত্ৰ ব্যক্তিত্বক।" (১৯৮০ চনৰ পৰা)।<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Raghupathi Venkaiah Awardees|url=https://www.apsftvtdc.in/raghupathi-Venkaiah-Awardees.html|access-date=3 January 2021|website=Andhra Pradesh State Film, Television & Theatre Development Corporation}}</ref> === এন. টি. আৰ. ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা === মূল প্ৰবন্ধ: [[এন. টি. আৰ. ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] এন টি আৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটাটো প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী তথা অভিনেতা এন টি ৰামা ৰাওৰ স্মৃতিত ৰখা হৈছে আৰু ইয়াক "ভাৰতীয় চিনেমাৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশত অসাধাৰণ অৱদান আগবঢ়োৱাৰ বাবে প্ৰতি বছৰে এজন বিশিষ্ট চলচ্চিত্ৰ ব্যক্তিত্বক" প্ৰদান কৰা হয়। (১৯৯৬ চনৰ পৰা)।<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=N.T.R. NATIONAL FILM AWARDEES|url=https://www.apsftvtdc.in/ntr-national-film-award.html|website=APSFTVTDC|access-date=3 January 2021|archivedate=24 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124031804/http://apsftvtdc.in/ntr-national-film-award.html|deadurl=yes}}</ref> === বি এন ৰেড্ডী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা === এই বঁটাটো পৰিচালক বি এন ৰেডীৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছে আৰু ২০০৯ চনৰপৰা বছৰি "ভাৰতীয় চিনেমাৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশত অসাধাৰণ অৱদানৰ বাবে এজন বিশিষ্ট চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক"ক প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=B N REDDY NATIONAL FILM AWARDEES|url=https://www.apsftvtdc.in/bn-reddy-national-film-award.html|website=APSFTVTDC|access-date=3 January 2021}}</ref> * ২০০৮: কে বি তিলক (পৰিচালক আৰু প্ৰযোজক)<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031761470100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323003638/http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031761470100.htm|url-status=dead|archive-date=23 March 2010|title=Nandi Award for Ravi Teja, Swati|date=17 March 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=22 March 2010|archivedate=23 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323003638/http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031761470100.htm|deadurl=yes}}</ref> * ২০০৯: কে ৰাঘবেন্দ্ৰ ৰাও (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক) {{Citation needed|date=October 2025}} * ২০১১: শ্যাম বেনেগাল (চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক)<ref name="autogenerated1">[[Eenadu]] daily, Eeenadu Cinema, Page 10, Nandi lifetime achievement awards, retrieved, 24 March 2013.</ref> * ২০১২: সিংগীতম শ্ৰীনিবাস ৰাও (পৰিচালক আৰু প্ৰযোজক)<ref name="auto1">{{cite web|date=5 April 2017|title=S.P. Balasubrahmanyam, Hema Malini bag NTR awards|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/spb-hema-malini-bag-ntr-awards/article17821614.ece|website=[[The Hindu]]}}</ref> * ২০১৩: এ কোডাণ্ডাৰমি ৰেড্ডী (পৰিচালক)<ref name="auto12">{{cite web|date=5 April 2017|title=S.P. Balasubrahmanyam, Hema Malini bag NTR awards|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/spb-hema-malini-bag-ntr-awards/article17821614.ece|website=[[The Hindu]]}}</ref> * ২০১৪: এছ এছ ৰাজামৌলি (পৰিচালক) * ২০১৫: ত্ৰিবিক্ৰম শ্ৰীনিবাস (পৰিচালক) * ২০১৬: বয়পতি শ্ৰীনু (পৰিচালক)<ref>[https://www.chitramala.in/nandi-awards-winners-list-2014-2015-2016-255062.htmlNandi Awards Winners List For 2014, 2015 and 2016]{{dead link|date=April 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> === নাগিৰেদ্দি–চক্ৰপানী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা === চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা নাগী ৰেদ্দি আৰু চক্ৰপাণিৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এই বঁটা ২০০৯ চনৰপৰা প্ৰতি বছৰে "ভাৰতীয় চিনেমাৰ অসাধাৰণ বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ বাবে চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ এজন বিশিষ্ট চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক বা লেখক বা কাৰিকৰী বা আন্তঃগাঁথনি প্ৰদানকাৰী"ক প্ৰদান কৰা হয়। বঁটাপ্ৰাপকজনে ২ লাখ টকাৰ নগদ মূল্য, বিশেষ স্মৃতিচিহ্ন, উদ্ধৃতি আৰু চাদৰ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=NAGIREDDY & CHAKRAPANI NATIONAL FILM AWARDEES|url=https://www.apsftvtdc.in/nagireddy-chakrapani-national-film-award.html|access-date=3 January 2021|website=APSFTVTDC}}</ref> * ২০০৮: অক্কিনেনী ৰমেশ প্ৰসাদ – (চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক) * ২০০৯: ৰামোজী ৰাও – (চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক) * ২০১০: এম.ছাৰাৱনন আৰু বালাসুব্ৰমণিয়ান * ২০১১: জি আদিশাগিৰি ৰাও – (চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক)<ref name="autogenerated1" /> * ২০১২: ডগ্গুবাতি সুৰেশ বাবু – (চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক)<ref name="auto1" /> * ২০১৩: দিল ৰাজু – (চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক)<ref name="auto1" /> * ২০১৪: আৰ নাৰায়ণ ৰেড্ডী (প্ৰযোজক) * ২০১৫: এম এম কিৰাভানী (সংগীত পৰিচালক) * ২০১৬: কে.এছ.ৰামা ৰাও (প্ৰযোজক)<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/13-nandi-awards-for-baahubali/articleshow/61655551.cms|title=Andhra Pradesh government announces Nandi awards for 2014–2016}}</ref> == সোণ == * শ্ৰেষ্ঠ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ছবি – সোণ, ৰূপ আৰু ব্ৰঞ্জ: ১৯৬৪ চনৰ পৰা * ৰাষ্ট্ৰীয় সংহতিৰ ওপৰত এখন ছবিৰ বাবে সৰোজিনী দেৱী বঁটা: ১৯৮৩ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ শিশু ছবি – সোণ আৰু ৰূপ: ১৯৭৮ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ তথ্যচিত্ৰ – সোণ আৰু ৰূপ: ১৯৬৮ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ছবি: ২০০৫ চনৰ পৰা == ৰূপ == * শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা: ১৯৭৭ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী: ১৯৭৭ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক: ১৯৮১ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ ঘৰুৱা দৰ্শকৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ছবিৰ বাবে আকিনেনী বঁটা: ১৯৯১ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ শিক্ষামূলক ছবি: ১৯৮১ চনৰ পৰা == ব্ৰঞ্জ == * শ্ৰেষ্ঠ গল্পকাৰ: ১৯৬৫ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ: ১৯৭৭ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক: ১৯৭৭ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ প্লেবেক গায়ক: ১৯৭৭ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ মহিলা প্লেবেক গায়িকা: ১৯৭৭ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ: ১৯৭৭ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ শিশু অভিনেত্ৰী: ১৯৭৭ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য লেখক: ১৯৭৮ চনৰ পৰা * এজন পৰিচালকৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰথম ছবি: ১৯৮১ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা: ১৯৮১ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী: ১৯৮১ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ অডিঅ’গ্ৰাফাৰ: ১৯৮১ চনৰ পৰা * বিশেষ জুৰী বঁটা: ১৯৮১ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ শিশু অভিনেতা: ১৯৮১ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ সম্পাদক: ১৯৮১ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ কলা পৰিচালক: ১৯৮১ * শ্ৰেষ্ঠ মেকআপ আৰ্টিষ্ট: ১৯৮১ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ সংলাপ লেখক: ১৯৮৩ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কমেডিয়ান: ১৯৮৫ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ কৰিঅ’গ্ৰাফাৰ: ১৯৮৫ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ খলনায়ক: ১৯৮৫ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ সাজ-পোছাক ডিজাইনাৰ: ১৯৮৫ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ চৰিত্ৰ অভিনেতা: ১৯৯৪ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ চৰিত্ৰ অভিনেত্ৰী: ১৯৯৪ চনৰ পৰা * তেলেগু চিনেমাৰ ওপৰত শ্ৰেষ্ঠ কিতাপ: ১৯৯৫ চনৰ পৰা * তেলেগু চিনেমাৰ শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক: ১৯৯৫ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ ডাবিং শিল্পী: ১৯৯৭ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ মহিলা ডাবিং শিল্পী: ১৯৯৭ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ মহিলা কমেডিয়ান: ১৯৯৯ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ যুঁজ মাষ্টাৰ: ১৯৯৯ চনৰ পৰা * শ্ৰেষ্ঠ বিশেষ প্ৰভাৱ: ২০০৫ চনৰ পৰা == শ্ৰেষ্ঠ শিক্ষামূলক ছবিৰ নন্দী বঁটা == ১৯৮১ চনৰ পৰা, শ্ৰেষ্ঠ শিক্ষামূলক ছবিৰ বাবে নন্দী বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে, যদিও প্ৰতি বছৰে এই বঁটা প্ৰদান কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{Cite web|title=Nandi awards 2009 announced - Telugu cinema news|url=https://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2009.html|access-date=2024-01-15|website=www.idlebrain.com}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! বছৰ ! চলচ্চিত্ৰ ! বিজয়ী |- |১৯৮১ |মঞ্চিনীতি সৰাফৰা |''গ. ডি কিশোৰ'' |- |১৯৮৪ |পলিঅ' |কে. এছ চ. বসু |- |১৯৮৫ |ভূসৰা পৰীক্ষ |কে. এছ চ. বসু |- |১৯৮৬ |''কীতাকালু প্ৰকৃতি যোক্কা অদবুথা বৰা প্ৰসাদম'' | |- |১৯৯০ |ধনলক্ষ্মী কটাক্ষম | |- |২০০০ |মধুৰা ক্ষনাম (এইডছৰ বাবে সাহায্য) |আল্লা ৰামবাবু |- |২০০৫ |নীলা |টি. চুলথান |- |২০০৭ |ভাল-বেয়া কুৎসিত |মাগাপু সূৰ্য্যকমলা |- |২০০৮ |আদাবি না থালিৰো |আল্লা ৰামবাবু |- |২০০৯ |বিমুক্তি | |} == লগতে চাওক == * [[:en:Telangana_Gaddar_Film_Awards|তেলেংগানা গাদ্দাৰ চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] == তথ্যসূত্ৰসমূহ == koy2tu3fqvp6asr664o9z3mp0cg5ewm 0 137754 625409 615554 2026-08-08T17:31:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625409 wikitext text/x-wiki {{Infobox award|name=এন. টি. আৰ. ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা|current_awards=|image=|alt=|caption=|awarded_for=জীৱনজোৰা কৃতিত্ব আৰু ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰলৈ অৱদান|presenter=[[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ চৰকাৰ]]|country=ভাৰত|year=১৯৯৬|reward=₹৫০০,০০০/-|network=|website={{URL|https://apsftvtdc.in/index.html}}}} '''এন. টি. আৰ. ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা''' হৈছে [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ|অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]] চৰকাৰে ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰলৈ জীৱনজোৰা কৃতিত্ব আৰু অৱদানক স্বীকৃতি দিবলৈ প্ৰদান কৰা এক বাৰ্ষিক বঁটা।<ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=|title=N.T.R. NATIONAL FILM AWARDEES|url=https://www.apsftvtdc.in/ntr-national-film-award.html|accessdate=3 January 2021|work=APSFTVTDC|archivedate=24 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124031804/http://apsftvtdc.in/ntr-national-film-award.html|deadurl=yes}}</ref> অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা অভিনেতা তথা প্ৰাক্তন ৰাজনীতিবিদ এন. টি. ৰামা ৰাও নামেৰে এই বঁটাৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। এই বঁটাটোত নগদ ৫০০,০০০ টকাৰ পুৰস্কাৰ আৰু এটা স্মাৰক আছে।<ref name="Governor gives away NTR awards">{{Cite web|date=2010-02-11|title=Governor gives away NTR awards|url=http://www.hindu.com/2010/02/11/stories/2010021156150400.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100216203407/http://www.hindu.com/2010/02/11/stories/2010021156150400.htm|archivedate=2010-02-16|work=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Amitabh-Bachchan-receives-NTR-National-film-award/articleshow/19506663.cms|date=15 January 2017}}</ref> == বঁটা প্ৰাপক == বঁটা প্ৰাপকসকল তলত উল্লেখ কৰা হ'লঃ <ref name=":0"/> [[চিত্ৰ:Akkineni_Nageswara_Rao_(cropped).jpg|right|thumb|প্ৰথম প্ৰাপকঃ আক্কিনেনি নাগেশ্বৰ ৰাও|211x211px]] [[চিত্ৰ:Lata-Mangeshkar.jpg|right|thumb|প্ৰথম গৰাকী মহিলা প্রাপক-লতা মংগেশকাৰ|181x181px]] [[চিত্ৰ:Rajinikanth_Felicitates_Writer_Kalaignanam.jpg|right|thumb|শেহতীয়া প্রাপকঃ ৰজনীকান্ত|266x266px]] * ১৯৯৬: [[আক্কিনেনি নাগেশ্বৰ ৰাও]] * ১৯৯৭: [[দিলীপ কুমাৰ]] * ১৯৯৮: [[শিৱাজী গণেশন]] * ১৯৯৯: [[লতা মংগেশকাৰ]] * ২০০০: [[পি. ভানুমতী|ভানুমতী ৰামকৃষ্ণ]] * ২০০১: [[হৃষিকেশ মুখাৰ্জী]] * ২০০২: [[ড॰ ৰাজকুমাৰ|ড0 ৰাজকুমাৰ]] * ২০০৩: ঘট্টমানেনী কৃষ্ণ <ref name="Hindu">{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-others/tp-variety/article1667959.ece?ref=archive|title=Ilayaraja, Ambarish, Krishna get NTR award|work=The Hindu, Business Line|location=Hyderabad|date=30 Aug 2007|accessdate=4 Jan 2012}}</ref> * ২০০৪: ইলায়াৰাজা <ref name="Hindu" /> * ২০০৫: অম্বৰীশ <ref name="Hindu" /> * ২০০৬: [[ৱাহীদা ৰহমান|ৱাহিদা ৰহমান]] * ২০০৭: দাসাৰী নাৰায়ণ ৰাওদাসৰী নাৰায়ণ ৰাও * ২০০৮: [[যমুনা (অভিনেত্ৰী)|যমুনা]] * ২০০৯: [[বি. সৰোজা দেৱী]] * ২০১০: [[সাৰদা (অভিনেত্ৰী)|শৰদা]] * ২০১১: [[অমিতাভ বচ্চন]] * ২০১২: [[এছ. পি. বালসুব্ৰমনিয়ম|এছ. পি. বালাসুব্ৰমনিয়াম]] * ২০১৩: [[হেমা মালিনী]] ভি. ৰবিন্দ্ৰন <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/spb-hema-malini-bag-ntr-awards/article17821614.ece|title=S.P. Balasubrahmanyam, Hema Malini bag NTR awards|work=The Hindu|date=5 April 2017}}</ref> * ২০১৪: কমাল হাছানকমল হাছান * ২০১৫: কে. ৰাঘবেন্দ্ৰ ৰাও * ২০১৬: [[ৰজনীকান্ত]] * ২০২৪: নন্দমুৰি বালা কৃষ্ণনন্দমুৰি বাল কৃষ্ণ * ২০২৫: চিৰঞ্জীৱী == তথ্যসূত্ৰসমূহ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] 6kfv8xoct61ryx8necktxrc5tyizhkd 0 138084 625473 623623 2026-08-08T21:52:39Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625473 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = কোচি<br> Kochi | native_name = കൊച്ചി | native_name_lang = iso 15919 | settlement_type = মহানগৰ | translit_lang1_info = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Kochi Skyline.jpg | caption1 = মেৰিন ড্ৰাইভ | image2 = Infopark Kochi in 2023 2.jpg | caption2 = ইনফ’পাৰ্ক | image3 = 07.10.2007 Sunset at Kochi-Fishernets.jpg | caption3 = ফৰ্ট কোচি বীচ | image4 = Hill Palace Cochin (23656703924).jpg | caption4 =হিল পেলেচ সংগ্ৰহালয় | image5 = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | caption5 = কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেৰিনা | image6 = Queen's Way Kochi.jpg | caption6 = কুইঞ্চ ৱে | image7 = Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg | caption7 = বলগেট্টি পেলেচ | image8 = INS Vikrant under construction at Cochin Shipyard.png | caption8 = কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডত নিৰ্মাণৰত অৱস্থাত আই এন এছ বিক্ৰান্ত }} | image_flag = | image_seal = | nickname = ''আৰৱ সাগৰৰ ৰাণী''<ref>{{Cite book |last=K. C. Sivaramakrishnan |url=https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156 |title=People's Participation in Urban Governance |publisher=Concept Publishing Company |year=2006 |isbn=81-8069-326-0 |page=156 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208060832/https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156 |archive-date=8 February 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ganesh Kumar |url=https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194 |title=Modern General Knowledge |date=September 2010 |publisher=Upkar Prakashan |isbn=978-81-7482-180-5 |page=194 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206092658/https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194 |archive-date=6 February 2016 |url-status=live}}</ref> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | pushpin_map = | pushpin_label_position = | coordinates = {{coord|9|55|52.3|N|76|16|02.3|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kochi&params=9_55_52.3_N_76_16_02.3_E_type:city(677381)_region:IN] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ‍্য | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name1 = {{flagicon image|Banner of Kerala.png}} [[কেৰালা]] | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম | subdivision_name3 = [[Founded|1 April 1958 Year]] | established_title = গঠন | established_date = ১ এপ্ৰিল ১৯৫৮<ref name="Ernakulam Portal" /> | government_type = পৌৰনিগম | governing_body = কোচি পৌৰনিগম | leader_party = [[Indian National Congress|INC]] | leader_title = মেয়ৰ | leader_name = ভি. কে. মিনিমল<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Dec/24/minimol-shiny-mathew-to-share-mayor-term|title=Minimol, Shiny Mathew to share mayor term|first=Anna|last=Jose|date=24 December 2025|website=The New Indian Express}}</ref> | leader_title1 = উপ-মেয়ৰ | leader_name1 = দীপক জয় ([[Indian National Congress|INC]])<ref name="auto2"/> | elevation_footnotes = | elevation_m = 26.02 | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Corporation Stats" /> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 440 | area_metro_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Demographia World Urban Areas |url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805030244/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |archive-date=5 August 2011 |website=demographia.com}}</ref> | population_total = 677,381 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="Corporation Stats">{{Cite web |title=Profile of Kochi |url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815024133/https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction |archive-date=15 August 2018 |access-date=15 August 2018 |publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes = <ref name="Metropolitan Stats">{{Cite web |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 million and above |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215163132/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf |archive-date=15 December 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> | population_demonym = {{langx|en|Kochinite, Cochini}},<ref name="Sadasivan2005">{{Cite book |last=Sadasivan |first=S.N. |date=2005 |title=Political and Administrative Integration of Princely States |publisher=Mittal Publications |isbn=9788170999683 |page=64}}</ref><ref name="Menon1977">{{Cite magazine |last=Menon |first=K.P.S. |author-link=K.P.S. Menon |date=23 January 1977 |title=My Kerala |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.99442/page/n185 |magazine=Sunday |volume=4 |issue=44 |page=31}}</ref> <br />{{langx|ml|Kochikaran (M), Kochikari (F)}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN (code)s]] | postal_code = 682xxx, 683xxx | area_code = [[Telephone numbers in India|+91484xxxxxxx]] | registration_plate = *KL-07 [[Ernakulam]] * KL-39 [[Thripunithura]] *KL-40 [[Perumbavoor]] * KL-41 [[Aluva]] * KL-42 [[North Paravur]] * KL-43 [[Mattancherry]] * KL-63 [[Angamaly]] | blank4_name_sec1 = [[International airport]] | blank4_info_sec1 = [[Cochin International Airport]] | blank5_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank5_info_sec1 = [[Kochi Metro]] | blank_name_sec1 = Judicial Capital | blank_info_sec1 = [[High Court of Kerala]] | blank1_name_sec1 = Coastline | blank1_info_sec1 = {{convert|48|km|mi}} | blank_name_sec2 = [[GDP]](2020) | blank_info_sec2 = {{USD|15.64|year=2024}} billion <ref>{{Cite web| title=Economic review 2024 | url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024EngVol%201.pdf_0.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250313110355/https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024EngVol%201.pdf_0.pdf | archive-date=2025-03-13}}</ref> | blank1_name_sec2 = Development agencies | blank1_info_sec2 = [[Greater Cochin Development Authority|GCDA]], [[Goshree Islands Development Authority|GIDA]] | website = {{official URL|https://gcda.kerala.gov.in}}. | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam]], [[English]] | blank2_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank2_info_sec1 = 1028[[female| ♀]]/1000[[male| ♂]] | blank3_name_sec1 = Literacy | blank3_info_sec1 = 98.5% | blank2_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank2_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Am]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}} | blank3_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank3_info_sec2 = {{convert|3228.3|mm|in}} | blank6_name = {{nowrap|[[Official language]]}} | blank6_info = [[Malayalam]], [[English language|English]]<ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |url-status=usurped |archive-date=11 September 2014 |website=PRS Legislative Research |access-date=19 July 2018}}</ref><ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=29 March 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> }} '''কোচি''' ({{lang-en|Kochi}}, {{IPAc-en|ˈ|k|oʊ|tʃ|i}} {{respell|KOH|chee}}, {{IPA|ml|kotˈt͡ʃi|lang|Kochi R1.ogg}}) [[ভাৰত]]ৰ এখন প্ৰধান বন্দৰ নগৰ। ইয়াক আগতে কোচিন ({{lang-en| Cochin}}, {{IPAc-en|ˈ|k|oʊ|tʃ|ɪ|n}} {{respell|KOH|chin}}),<ref name="Makhdoom">{{Cite book |last=S. Muhammad Hussain Nainar |url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage |title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language |publisher=University of Madras |year=1942}}</ref> বুলি জনা গৈছিল। এই চহৰখন মালাবাৰ উপকূলত অৱস্থিত। ইয়াৰ কাষতে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ আছে। কোচি চহৰখন কেৰালা ৰাজ্যৰ এৰ্নাকুলাম জিলাৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক অঞ্চলটোক এৰ্নাকুলাম বুলি কোৱা হয়। সেইবাবে সমগ্ৰ চহৰখনকো বহুতে এৰ্নাকুলাম বুলিয়েই জানে। ২০১১ চনৰ তথ্যমতে, কোচি পৌৰ নিগমৰ এলেকা আছিল ৯৪.৮৮ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। এই অঞ্চলৰ জনসংখ্যা আছিল ৬,৭৭,৩৮১ গৰাকী।<ref name="Corporation Stats" /> আনহাতে, বৃহত্তৰ কোচি মহানগৰীয় অঞ্চলটো ৪৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত। এই অঞ্চলৰ জনসংখ্যা আছিল ২১ লাখতকৈও অধিক। ই কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু আটাইতকৈ বেছি জনসংখ্যা থকা মহানগৰ অঞ্চল। কোচি চহৰখন বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন অঞ্চলৰ এটা অংশ। <ref>{{Cite web |title=Urban Sector Kerala |url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=12 November 2012 |archivedate=23 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |deadurl=yes }}</ref> ভাৰত চৰকাৰে ইয়াক দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ চহৰ হিচাপে ভাগ কৰিছে। কোচি পৌৰ নিগমে চহৰখন পৰিচালনা কৰে। এই পৌৰ সংস্থাটো ১৯৬৭ চনত গঠন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি দুটা চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষই চহৰখনৰ উন্নয়নৰ কাম তদাৰক কৰে। সেই দুটা হ’ল— বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ <ref>{{Cite web |title=GCDA – Greater Cochin Development Authority |url=http://www.gcdaonline.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328234500/http://www.gcdaonline.com/ |archive-date=28 March 2015 |access-date=5 April 2015}}</ref> আৰু গোশ্ৰী দ্বীপপুঞ্জ উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ। <ref>{{Cite web |title=Indian Census 2011 list of cities |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=13 November 2011 |access-date=5 June 2017}}</ref> কোচিক 'আৰৱ সাগৰৰ ৰাণী' বুলি কোৱা হয়। প্ৰাচীন কালৰেপৰাই এই চহৰখন ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মচলা বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ মুজিৰিছ বন্দৰে ৰোমান, পাৰ্চী, আৰব আৰু চীনাসকলৰ সৈতে বাণিজ্য কৰিছিল। <ref>[http://www.frontline.in/navigation/?type=static&page=flonnet&rdurl=fl2708/stories/20100423270806200.htm "Muziris, at last?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019095130/http://www.frontline.in/navigation/?type=static&page=flonnet&rdurl=fl2708/stories/20100423270806200.htm |date=19 October 2021 }} R. Krishnakumar, ''www.frontline.in'' Frontline, 10–23 April 2010.</ref> ১৫০৩ চনৰপৰা ১৬৬৩ চনলৈকে পৰ্তুগীজসকলে ইয়াত 'ফৰ্ট কোচি' স্থাপন কৰিছিল। ১৬৬৩ চনত ওলন্দাজসকলে (ডাচ) ইয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণ লয়। পাছলৈ ওলন্দাজসকলে এই অঞ্চলটো ব্ৰিটেইনক এৰি দিয়ে। কোচি চহৰখন কোচিন ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। এই ৰাজ্যখন ব্ৰিটিছৰ অধীনস্থ এখন দেশীয় ৰাজ্য আছিল। আজিকালি কোচিক কেৰালাৰ আৰ্থিক <ref name="Financial Capital">{{Cite news |title=Setting a scorching pace: the metro saga |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/setting-a-scorching-pace-the-metro-saga/article18717013.ece |url-status=live |access-date=22 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164152/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/setting-a-scorching-pace-the-metro-saga/article18717013.ece |archive-date=3 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=Check out the 10 novelties onboard Kochi Metro |url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/2017/06/06/special-features-kochi-metro-three-coach-wonder.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023064040/http://english.manoramaonline.com/news/kerala/2017/06/06/special-features-kochi-metro-three-coach-wonder.html |archive-date=23 October 2017 |access-date=23 October 2017 |publisher=[[Malayala Manorama]]}}</ref>, বাণিজ্যিক <ref name="Commercial Capital">{{Cite web |title=Cochin Chronicle &ndash; Introduction |url=http://www.keralatourism.org/kochi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022033650/http://www.keralatourism.org/kochi/ |archive-date=22 October 2017 |access-date=22 October 2017 |publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]] |archivedate=22 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171022033650/http://www.keralatourism.org/kochi/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite news |title=Kochi emerging as tier-2 destination for corporates |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kochi-emerging-as-tier-2-destination-for-corporates/articleshow/57034187.cms |url-status=live |access-date=23 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023063614/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kochi-emerging-as-tier-2-destination-for-corporates/articleshow/57034187.cms |archive-date=23 October 2017}}</ref> আৰু ঔদ্যোগিক <ref>{{Cite web |title=Industrial areas in Kochi |url=http://www.keralatourism.org/kochi/industrial-capital-kochi.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022033715/http://www.keralatourism.org/kochi/industrial-capital-kochi.php |archive-date=22 October 2017 |access-date=22 October 2017 |publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]] |archivedate=22 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171022033715/http://www.keralatourism.org/kochi/industrial-capital-kochi.php |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite news |title=LNG the answer? |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/lng-the-answer/article19699572.ece |url-status=live |access-date=23 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801065317/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/lng-the-answer/article19699572.ece |archive-date=1 August 2020}}</ref> ৰাজধানী বুলি জনা যায়। কোচি দেশৰ একমাত্ৰ চহৰ য’ত ৱাটাৰ মেট্ৰ’ (পানীত চলা মেট্ৰ’) ব্যৱস্থা আছে। ইয়াক বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ বৈদ্যুতিক নাও মেট্ৰ’ পৰিবহণ ব্যৱস্থা বুলি কোৱা হৈছে। <ref>{{Cite web |last=Kumar |first=V. Sajeev |date=9 January 2022 |title=Kochi becomes first city with water metro project |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/kochi-becomes-first-city-with-water-metro-project/article38202868.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227170939/https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/kochi-becomes-first-city-with-water-metro-project/article38202868.ece |archive-date=27 December 2022 |access-date=27 December 2022 |website=Business Line|location=Chennai}}</ref> ইয়াৰ উপৰি কোচিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমটো চি-প্লেন (পানীত অৱতৰণ কৰা বিমান) সেৱাৰ সফল পৰীক্ষণ কৰিছে। <ref>{{Cite web |title=Kochi to Munnar in 25 minutes on seaplane: Expected ticket charges, booking platforms and environmental concerns |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2024/11/12/kochi-munnar-seaplane-ticket-cost-booking-luggage.html |access-date=2024-12-01 |website=Onmanorama}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.ETInfra.com |title=First seaplane of Kerala took off from Kochi and landed in Idukki district - ET Infra |url=https://infra.economictimes.indiatimes.com/news/urban-transportation/first-seaplane-of-kerala-took-off-from-kochi-and-landed-in-idukki-district/115197929 |access-date=2024-12-01 |website=ETInfra.com |language=en}}</ref> কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰটো সম্পূৰ্ণৰূপে সৌৰশক্তিৰে পৰিচালিত বিশ্বৰ প্ৰথমটো বিমানবন্দৰ। <ref>{{Cite news |title=World's first solar-powered airport|publisher=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/av/technology-34709035 |access-date=2023-11-17}}</ref> ২০১১ চনত মেককিনজি গ্ল’বেল ইনষ্টিটিউটে এটা অধ্যয়ন কৰিছিল। সেইমতে ২০২৫ চনৰ ভিতৰত বিশ্বৰ জিডিপিলৈ ৫০% বৰঙনি যোগাব পৰা ৪৪০খন গোলকীয় চহৰৰ ভিতৰত ভাৰতৰ ২৮খন চহৰ আছিল। <ref name="Urban world: Mapping the economic power of cities">{{Cite web |title=Urban world: Mapping the economic power of cities 2011 |url=http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Urban%20world%20mapping%20economic%20power%20of%20cities/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329070549/http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Urban%20world%20mapping%20economic%20power%20of%20cities/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx |archive-date=29 March 2013 |access-date=3 February 2013 |publisher=McKinsey Global Institute}}</ref> কোচি তাৰে ভিতৰত এখন চহৰ। ২০১৮ চনৰ জুলাই মাহত জেএলএল (JLL) নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোৱে কোচিক ভাৰতৰ শীৰ্ষ উদীয়মান ভৱিষ্যতৰ মহানগৰ হিচাপে আখ্যা দিছিল। <ref>{{Cite news |date=1 August 2018 |title=Kochi rated as future mega city in India by JLL |work=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/property-/-cstruction/kochi-rated-as-future-mega-city-in-india-by-jll/articleshow/65230138.cms |url-status=live |access-date=2 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102221/https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/property-/-cstruction/kochi-rated-as-future-mega-city-in-india-by-jll/articleshow/65230138.cms |archive-date=2 August 2018}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 August 2018 |title=Kochi ranked topmost emerging city in country |work=[[The New Indian Express]] |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/aug/02/kochi-ranked-topmost-emerging-city-in-country-1851933.html |url-status=live |access-date=2 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102025/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/aug/02/kochi-ranked-topmost-emerging-city-in-country-1851933.html |archive-date=2 August 2018}}</ref> কোচিৰ চহকী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যে ইয়াক দেশী-বিদেশী পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় স্থান কৰি তুলিছে। ২০১২ চনৰপৰা ইয়াত ভাৰতৰ প্ৰথম কলা দ্বিবাৰ্ষিক অনুষ্ঠান 'কোচি-মুজিৰিছ' অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পী আৰু পৰ্যটকসকল আকৰ্ষিত হয়। <ref>{{Cite web |title=Facts about Kochi Biennale Foundation |url=https://www.kochimuzirisbiennale.org/about-kbf/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031012916/http://kochimuzirisbiennale.org/about-kbf/ |archive-date=31 October 2014 |access-date=9 January 2010 |publisher=Kochi Biennale Foundation |archivedate=31 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141031012916/http://kochimuzirisbiennale.org/about-kbf/ |deadurl=yes }}</ref> চতুৰ্দশ শতিকাত চীনাসকলে প্ৰৱৰ্তন কৰা '[[চীনা মাছ ধৰা জাল]]'বোৰ এই চহৰখনৰ এক প্ৰধান প্ৰতীক আৰু পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ। <ref>{{Cite news |last=Rongmei |first=Precious|title=The fast-disappearing act of Kochi's iconic Chinese Fishing Nets |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/the-fast-disappearing-act-of-kochis-iconic-chinese-fishing-nets/articleshow/102137232.cms |access-date=2023-11-17 |issn=0971-8257}}</ref> চহৰখনৰ আন আন উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ হ’ল— [[মত্তনচেৰী প্ৰসাদ]], মেৰিন ড্ৰাইভ, ভেণ্ডুৰুথী দলং, চেইণ্ট ফ্ৰান্সিল গীৰ্জা আৰু মত্তনচেৰী দলং। <ref>{{Citation |title=Culture and trade thrive in Kerala's Kochi|publisher=CNN |date=2020-01-28 |url=https://www.cnn.com/videos/travel/2020/01/28/kerala-sights-and-sounds-one.cnn |access-date=2023-11-17}}</ref> কেৰালালৈ অহা সৰ্বমুঠ দেশী আৰু বিদেশী পৰ্যটকৰ সংখ্যাৰফালৰপৰা এই চহৰখন প্ৰথম স্থানত আছে। <ref>{{Cite web |title={{sic|Destnation|nolink=y}} Wide Number of Foreign Tourists Visited Kerala During 2010 |url=http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711134819/https://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |archive-date=11 July 2017 |access-date=22 October 2017 |publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]]}}</ref><ref name="Tourism Statistics">{{Cite web |title=Tourist statistics – 2008 |url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602030623/http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf |archive-date=2 June 2010 |access-date=22 October 2010 |publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]]}}</ref> আউতলুক ট্ৰেভেলাৰ আলোচনীৰ হৈ নীলচেন কোম্পানীয়ে এটা সমীক্ষা চলাইছিল। সেই মতে কোচি ভাৰতৰ ষষ্ঠ শ্ৰেষ্ঠ পৰ্যটন থলী আছিল। <ref>{{Cite news |title=Nielsen retains top tourism destination grade for Kerala |work=[[Business Line]]|location=Chennai |url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/nielsen-retains-top-tourism-destination-grade-for-kerala/article2920128.ece |url-status=live |access-date=22 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230913152448/https://www.thehindubusinessline.com/companies/nielsen-retains-top-tourism-destination-grade-for-kerala/article20400896.ece1 |archive-date=13 September 2023}}</ref> ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত লনলি প্লেনেটে ২০২০ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া বিশ্বৰ শীৰ্ষ ১০খন চহৰৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছিল। এই তালিকাত কোচি সপ্তম স্থানত আছিল। <ref>{{Cite news |date=22 October 2019 |title=Kochi included in list of Lonely Planet top 10 cities for 2020; the only name from India |work=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |url=https://www.theweek.in/news/india/2019/10/22/lonely-planet-top-10-cities-2020-kochi-the-only-inclusion-from-india.html |url-status=live |access-date=6 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106185312/https://www.theweek.in/news/india/2019/10/22/lonely-planet-top-10-cities-2020-kochi-the-only-inclusion-from-india.html |archive-date=6 November 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 October 2019 |title=Kochi seventh in top 10 cities to visit in 2020: Lonely Planet |work=[[The Indian Express]] |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/oct/23/kochi-seventh-in-top-10-cities-to-visit-in-2020-lonely-planet-2051543.html |url-status=live |access-date=6 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025073651/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/oct/23/kochi-seventh-in-top-10-cities-to-visit-in-2020-lonely-planet-2051543.html |archive-date=25 October 2019}}</ref> ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ব্ৰিটিছ ট্ৰেভেল আলোচনী কণ্ডে নাষ্ট ট্ৰেভেলাৰে কোচিক ২০২৪ চনত এছিয়াৰ ভিতৰত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। <ref>{{Cite web |title=Condé Nast Traveller rates Kochi one of the best places to go in Asia in 2024; Here's why |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2023/11/17/conde-nast-traveller-kochi-best-places-travel-2024.html |access-date=2023-11-17 |website=onmanorama.com}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== প্ৰাচীন কালৰ পৰ্যটক আৰু ব্যৱসায়ীসকলে কোচিক বিভিন্ন নামেৰে মাতিছিল। তেওঁলোকে ইয়াক চচিম (Cocym), চচিম (Cochym), কোচিন (Cochin) আৰু কোচি (Kochi) বুলি উল্লেখ কৰিছিল। <ref name="auto">{{Cite web |title=Facts about India |url=http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229045823/http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf |archive-date=29 December 2009 |access-date=9 January 2010 |publisher=Kochi Municipal Corporation}}</ref> কোচিনৰ ইহুদী সম্প্ৰদায়ে কোচিনক 'কগিন' (Kogin, {{Langx|he|קוגין}}) বুলি মাতিছিল। <ref>{{Cite web |title=Fort And Harbour |url=http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120828215559/http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |archive-date=28 August 2012 |access-date=12 November 2012 |publisher=Cghearth.com |archivedate=28 August 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120828215559/http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |deadurl=yes }}</ref> এই নামটো তেওঁলোকৰ উপাসনাগৃহৰ (Synagogue) ছাব বা মোহৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। আৰব ব্যৱসায়ীসকলে এই ঠাইখনক 'কাশি' বুলি কৈছিল। 'তুহফাত উল মুজাহিদীন' নামৰ কিতাপত এই নামটো উল্লেখ আছে।<ref name="Makhdoom" /> 'কোচি' নামটো [[মালয়ালম ভাষা]]ৰ 'কোছু আজি' (kochu azhi) শব্দৰপৰা অহা বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল 'সৰু হ্ৰদ' বা 'সৰু উপহ্ৰদ'। পোন্ধৰ শতিকাৰ [[ইটালী]]ৰ পৰ্যটক নিকোলো কণ্টি আৰু সোতৰ শতিকাৰ ফ্ৰা পাওলিনৰ মতে, এই ঠাইখনক 'কোচ্চি' বুলি কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ কায়েল (Backwaters) বা হ্ৰদভাগক সাগৰৰ সৈতে সংযোগ কৰা নদীখনৰ নামেৰেই এই নামটো ৰখা হৈছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ব্ৰিটিছসকল অহাৰ পাছত 'কোচিন' নামটোৱেই চৰকাৰী নাম হৈ পৰে। ১৯৯৬ চনত চহৰখনৰ নামটো সলনি কৰা হয়। ইয়াৰ মূল মালয়ালম উচ্চাৰণৰ লগত মিলাই নামটো পুনৰ 'কোচি' কৰা হয়। চহৰৰ পৌৰ নিগমে নামৰ এই পৰিৱৰ্তনক আদালতত প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। কিন্তু আদালতে পিছত তেওঁলোকৰ এই আবেদন খাৰিজ কৰে। <ref>{{Cite web |title=C.Ramachandra Menon vs State Of Kerala on 7 February, 1990 |url=https://indiankanoon.org/doc/198782201/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721000430/https://indiankanoon.org/doc/198782201/ |archive-date=21 July 2017 |website=indiankanoon.org}}</ref> ==ইতিহাস== মুজিৰিছ নামৰ বন্দৰটো কোচিৰ অলপ উত্তৰ দিশত আছিল। বৰ্তমান ইয়াক প্ৰায়ভাগেই ত্ৰিছূৰ জিলাৰ কোডুংগালুৰ বুলি জনা যায়। এই বন্দৰটো বহু শতিকা ধৰি ভাৰতীয় মচলা বাণিজ্যৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। প্ৰাচীন কালৰেপৰাই আৰব, যৱন (গ্ৰীক আৰু ৰোমান), ইহুদী, চিৰিয়ান আৰু চীনাসকলে এই ঠাইখনৰ বিষয়ে জানিছিল।<ref name="Ernakulam Portal">{{Cite web |title=History of Ernakulam |url=http://ernakulam.nic.in/history.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071115160050/http://ernakulam.nic.in/history.htm |archive-date=15 November 2007 |access-date=23 May 2006 |website=Ernakulam Portal |publisher=National Informatics Centre}}</ref> ১৩৪১ চনত পেৰিয়াৰ নদীৰ এক ডাঙৰ বানপানী হৈছিল। <ref>{{Cite web |title=History of Kochi Rajas |url=http://www.centreforheritagestudies.com/heritage/html/history.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214143542/http://centreforheritagestudies.com/heritage/html/history.htm |archive-date=14 February 2009 |access-date=12 March 2009 |publisher=Centre For Heritage Studies}}</ref> এই বানপানীয়ে কোডুংগালুৰৰ কাষৰ মুজিৰিছ বন্দৰটো ধ্বংস কৰি পেলায়। ইয়াৰ পিছৰেপৰা কোচি এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি উঠে। পোন্ধৰ শতিকাত চীনৰ পৰ্যটক মা হুয়ানে কোচিলৈ ফুৰিবলৈ আহিছিল। তেওঁ এডমিৰেল জেং হেৰ জাহাজ বাহিনীৰ সৈতে এই যাত্ৰা কৰিছিল। তেওঁৰ কিতাপত কোচিৰ বিষয়ে আটাইতকৈ পুৰণি লিখিত প্ৰমাণ পোৱা যায়। <ref name="mahuan">{{Cite book |last=[[Ma Huan]]: Ying Yai Sheng Lan |title=The Overall Survey of the Ocean's Shores |publisher=[[Hakluyt Society]], White Lotus Press |others=translated by J. V. G. Mills |year=1970 |isbn=974-8496-78-3}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৪৪০ চনত ইটালীৰ পৰ্যটক নিকোলো ডা কণ্টিয়েও কোচিলৈ আহিছিল। তেওঁৰ লেখাতো কোচিৰ উল্লেখ দেখিবলৈ পোৱা যায়। <ref name="[[Niccolò di Conti]]">{{Cite web |title=Accounts of Nicolo de' Conti (ca. 1395–1469) |url=http://www.win.tue.nl/~engels/discovery/conti.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221064823/http://www.win.tue.nl/~engels/discovery/conti.html |archive-date=21 February 2013 |access-date=23 May 2006 |website=Niccolò di Conti |publisher=win.tue.nl}}</ref> মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিতে তিৰুনাভায়া নামৰ এখন যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ পিছত কেলিকটৰ জামোৰিনে পোন্নানী অঞ্চলটো নিজৰ দখললৈ নিয়ে। <ref name="askh">A Survey of Kerala History, A. Sreedhara Menon, DC Books, Kottayam (2007)</ref> তাৰ পিছতে পোন্নানীৰ কাষৰ পেৰুম্পাদাপুৰ শাসকজন পলাই কোডুংগালুৰলৈ গুচি যায়। পিছলৈ তেওঁলোক কোচিলৈ আহে। তেওঁলোকে তাত 'কোচিন ৰাজ্য' স্থাপন কৰে। <ref name="askh" /> যেতিয়া ভাস্কো ডা গামা কেলিকটত পদাৰ্পণ কৰিছিল, তেতিয়া কেলিকটৰ জামোৰিনে কুঞ্জালী মাৰাক্কাৰৰ সৈতে মিলি পৰ্তুগীজসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। সেই সময়ত কোচিনৰ শাসকে পৰ্তুগীজসকলৰ লগত মিত্ৰতা কৰিছিল।<ref name="askh" /> [[File:Miniature of Pedro Alvares Cabral (cropped).jpg|thumb|left|upright| ১৫০০ চনত পৰ্তুগীজ পৰ্যটক পেদ্ৰ’ আলভাৰেছ কাব্ৰালে চহৰখনত পৰ্তুগীজ দুৰ্গসমূহ স্থাপন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ ভাষাত ইয়াক ‘কোচিম’ (Cochim) বুলি কোৱা হৈছিল। এই দুৰ্গসমূহ ১৬৬৩ চনলৈকে আছিল। ]] পোন্ধৰ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মালাবাৰ উপকূলত কেলিকট আৰু কোচিৰ মাজত তীব্ৰ প্ৰতিযোগিতা চলিছিল। সেইবাবে চীনৰ মিং ৰাজবংশই এই বিষয়ত হস্তক্ষেপ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁলোকে কোচিক এক বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰে। চীনাসকলৰ মাজত কোচিৰ শাসকজন 'কেয়িলি' (Keyili) নামেৰে জনাজাত আছিল। <ref name=sen16-616-7>{{cite journal |last1=Sen |first1=Tansen |title=The Impact of Zheng He's Expeditions on Indian Ocean Interactions |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |year=2016 |volume=79 |issue=3 |doi=10.1017/S0041977X16001038| pages=616–617}}.</ref> সেই সময়ত কেলিকট এই অঞ্চলৰ আটাইতকৈ প্ৰধান বন্দৰ-চহৰ আছিল। <ref name=sen16-616-7 /> কিন্তু কোচি লাহে লাহে ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰতিদ্বন্দ্বী হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল। মিং বংশৰ পঞ্চমটো ডাঙৰ সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ সময়ত এডমিৰেল জেং হেক এটা বিশেষ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল। তেওঁ কোচিৰ শাসক কেয়িলিক এটা চৰকাৰী মোহৰ দিব লাগিছিল। লগতে তেওঁৰ ৰাজ্যৰ এখন পাহাৰক 'ঝেনগুঅ’ ঝি শ্যান' (Zhenguo Zhi Shan) অৰ্থাৎ 'দেশ ৰক্ষা কৰা পাহাৰ' হিচাপে স্বীকৃতি দিব লাগিছিল।<ref name=sen16-616-7 /> জেং হে-ই কোচিলৈ এখন শিলৰ ফলি আনিছিল।<ref name=sen16-616-7 /> এই ফলিত স্বয়ং সম্ৰাট য়ংলে-ই লিখা এটা ঘোষণা খোদিত আছিল। যেতিয়ালৈকে কোচি মিং চীনৰ সুৰক্ষাত আছিল, তেতিয়ালৈকে কেলিকটৰ জামোৰিনে কোচি আক্ৰমণ কৰিব পৰা নাছিল। ইয়াৰ ফলত এক সামৰিক সংঘাত এৰাই চলা সম্ভৱ হৈছিল।<ref name=sen16-616-7 /> কিন্তু মিং বংশৰ এই সামুদ্ৰিক যাত্ৰাবোৰ বন্ধ হোৱাৰ পিছত কোচিৰ বাবে বেয়া দিন আহে। <ref name=sen16-616-7 /> অৱশেষত কেলিকটৰ জামোৰিনে কোচিৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ আক্ৰমণ চলায়। পোন্ধৰ শতিকাৰ শেষৰফালে জামোৰিনে কোচি দখল কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ এজন প্ৰতিনিধিক এই বন্দৰ-চহৰখনৰ ৰজা হিচাপে বহুৱায়।<ref name=sen16-616-7 /> [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|left|thumbnail| পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ৰ নাম, সাগৰীয় পথ আৰু স্থানসমূহ (প্ৰথম শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ)]] বহুত বুৰঞ্জীবিদৰ মতে, দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কোচি ৰাজ্যৰ জন্ম হৈছিল। চেৰা ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত এই নতুন ৰাজ্যখন গঠন হৈছিল। <ref name="Corporation of Kochi">{{cite web|author=C. M. Dinesh Mani, Mayor(2000–2005)|title=Cochin|url=http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719135707/http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf|archive-date=19 July 2011|access-date=11 October 2010|work=Cochin (A Monograph)|publisher=Corporation of Kochi}}</ref> এই ৰাজ্যখনত বংশগতভাৱে শাসন চলিছিল। ইয়াত শাসন কৰা ৰাজপৰিয়ালটোক স্থানীয় ভাষাত 'পেৰুম্পাদাপু স্বৰূপম' বুলি জনা গৈছিল। মধ্যযুগৰ কেৰালা উপকূলত কোঝিকোড় (কেলিকট) বন্দৰৰ অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক স্থান আটাইতকৈ ওপৰত আছিল। আনহাতে কান্নুৰ, কোল্লাম আৰু কোচি দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক বন্দৰ আছিল।<ref name="Malekandathil"> এই ঠাইবোৰত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ব্যৱসায়ীসকল গোট খাইছিল। ১৪৯৮ চনত পৰ্তুগীজসকল কোঝিকোড়ৰ কপ্পাদত উপস্থিত হয়। ইয়াৰ লগে লগে ইউৰোপৰপৰা ভাৰতলৈ পোনপটীয়া সাগৰীয় পথ মুকলি হয়।<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ১৫০০ চনত পৰ্তুগীজ নাৱিক পেদ্ৰ’ আলভাৰেছ কাব্ৰালে কোচিলৈ আহে। তেওঁ কোচিতেই ভাৰতৰ প্ৰথমটো ইউৰোপীয় উপনিৱেশ স্থাপন কৰে।<ref name="First European Settlement">{{cite web|publisher=University of Calgary |title=Early Voyages to the Far East |url=https://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/eurvoya/vasco3.html |access-date=9 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301225709/http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/eurvoya/vasco3.html |archive-date= 1 March 2011 }}</ref> ১৫০৩ চনৰপৰা ১৬৬৩ চনলৈকে ফৰ্ট কোচি পৰ্তুগীজসকলৰ অধীনত আছিল। এই পৰ্তুগীজ শাসনকালটো স্থানীয় চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান, মুছলিম মাপিলা আৰু ইহুদীসকলৰ বাবে অতি কষ্টকৰ আছিল। কাৰণ সেই সময়ত পৰ্তুগীজ ভাৰতত ধৰ্মীয় আদালত (Inquisition) সক্ৰিয় আছিল। কেলিকটৰ জামোৰিনৰ অধীনস্থ তানিলুৰ ৰাজ্যৰ ৰজাজনে নিজৰ দল সলনি কৰিছিল। তেওঁ নিজৰ জামোৰিনৰ বিৰুদ্ধে গৈ পৰ্তুগীজসকলক সহায় কৰিছিল।<ref name="askh" /> ইয়াৰ ফলত তানিলুৰ ৰাজ্যখন ভাৰতৰ প্ৰথম পৰ্তুগীজ উপনিৱেশসমূহৰ এখন হৈ পৰে।<ref name="askh" /> তানিলুৰৰ ৰজাই কোচিকো সহায় কৰিছিল। ১৬ আৰু ১৭ শতিকাত কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ বহুতো সদস্যক ভেট্টম (তানিলুৰ) অঞ্চলৰপৰা বাছনি কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ১৫০৪ চনৰ কোচিৰ যুদ্ধত তানিলুৰৰ সৈন্যসকলে কেলিকটৰ জামোৰিনৰ হৈহে যুঁজিছিল। <ref name="Logan">{{Cite book|title=Malabar Manual (Volume-I)|last=Logan|first=William|publisher=Asian Educational Services|year=2010|isbn=9788120604476|location=New Delhi|pages=631–666}}</ref> আনহাতে তানিলুৰ অঞ্চলৰ মাপিলা ব্যৱসায়ীসকলে সদায় জামোৰিনৰ প্ৰতিয়েই আনুগত্য দেখুৱাইছিল।<ref name="Makhdoom" /> ভাৰতলৈ সাগৰীয় পথেৰে অহা প্ৰথম ইউৰোপীয় পৰ্যটক ভাস্কো ডা গামাৰ সমাধিটো কোচিতেই আছিল। তেওঁৰ মৃতদেহটো চেইণ্ট ফ্ৰান্সিল গীৰ্জাত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।<ref name="Vasco Da Gama">{{Cite web |publisher = [[Department of Tourism (Kerala)|Department of Tourism, Kerala]] |url = http://www.keralatourism.org/kochi/st-francis-church.php |title = St. Francis Church in Ernakulam |access-date = 19 January 2018 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20180119175542/http://www.keralatourism.org/kochi/st-francis-church.php |archive-date = 19 January 2018 |archivedate = 19 January 2018 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20180119175542/http://www.keralatourism.org/kochi/st-francis-church.php |deadurl = yes }}</ref> পিছত ১৫৩৯ চনত তেওঁৰ অৱশেষ পুনৰ [[পৰ্তুগাল]]লৈ ঘূৰাই নিয়া হয়। পৰ্তুগীজসকলৰ পিছত ওলন্দাজসকলে (ডাচ) ইয়াত শাসন কৰে। তেওঁলোকে ফৰ্ট ইমানুৱেলৰ নাম সলনি কৰি 'ফৰ্ট ষ্টৰ্মচবাৰ্গ' ৰাখে। এইখিনি সময়তে কোচিৰ ৰাজপৰিয়ালে নিজৰ ৰাজধানী ত্ৰিছূৰলৈ স্থানান্তৰ কৰে। তেওঁলোকে কোচিৰ দ্বীপসমূহৰ ওপৰত কেৱল নামমাত্ৰ অধিকাৰহে ৰাখিছিল। ১৬৬৪ চনত ওলন্দাজসকলে ফৰ্ট কোচি পৌৰসভা গঠন কৰে। এইখন সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ প্ৰথম পৌৰসভা আছিল। ১৮ শতিকাত ওলন্দাজসকল দুৰ্বল হোৱাৰ লগে লগে এই পৌৰসভাখন বন্ধ হৈ যায়। কোচিৰ বাকী থকা অংশবোৰ কোচি ৰাজ্যৰ গৱৰ্ণৰসকলে শাসন কৰিছিল। ১৭৭৩ চনৰ ভিতৰত মহীশূৰৰ শাসক হাইদৰ আলীয়ে মালাবাৰ অঞ্চল জয় কৰে। তেওঁ কোচিকো নিজৰ অধীনলৈ আনে। ইয়াৰ ফলত কোচিয়ে মহীশূৰক কৰ দিবলগীয়া হয়। এই সময়ছোৱাতে 'পালিয়াথ আছান' পৰিয়ালৰ হাতত থকা কোচিৰ বংশগত প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ পদটোও শেষ হৈ যায়।<ref>{{cite web| url=http://ernakulam.nic.in/kochi.html| title=Kochi 'Queen of Arabian Sea'| publisher=[[National Informatics Centre]]| access-date=8 January 2018| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20170607151236/http://ernakulam.nic.in/kochi.html| archive-date=7 June 2017}}</ref> [[File:Planta de cochim bocarro 1635.jpg|thumb|right| ভাৰতত থকা পৰ্তুগীজ দুৰ্গসমূহৰ এক তালিকা ‘লিভ্ৰ’ ডাছ প্লাণ্টাচ ডে টডাচ আছ ফৰ্টালিজাছ’ (১৬৩৫)-ত থকা কোচিৰ মানচিত্ৰ]] ইতিমধ্যে, ওলন্দাজসকলে (ডাচ) নিজৰ দেশত যুদ্ধ হোৱাৰ ভয় কৰিছিল। সেইবাবে তেওঁলোকে ব্ৰিটেইনৰ সৈতে ১৮১৪ চনত এখন চুক্তি কৰিছিল। এই চুক্তিমতে তেওঁলোকে কোচি চহৰখন ব্ৰিটেইনক এৰি দিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে সুমাত্ৰাৰ পূব দিশে থকা বাংকা (Bangka) নামৰ দ্বীপটো লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে এই চুক্তি হোৱাৰ আগৰপৰাই এই অঞ্চলত ইংৰাজ লোক থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref name="charitram">{{Cite book |author=KP Padmanabha Menon. |year = 1914 |title =Kochi Rajyacharithram }}</ref> ১৮৬৬ চনত ফৰ্ট কোচি পৌৰসভাখন পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়। ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ ১৮৬৫ চনৰ মাদ্ৰাজ আইন অনুসৰি ১৮৬৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ফৰ্ট কোচিক পৌৰসভা কৰা হৈছিল। <ref name="Ref1">{{cite web |url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |title=Chronological List of Central Acts (Updated through 17-10-2014) |website=Lawmin.nic.in |access-date=7 August 2016 |archive-date=7 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |url-status=live |archivedate=7 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite book |last1=Lewis McIver |first1=G. Stokes |title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras |date=1883 |publisher=E.Keys at the Government Press |location=Madras |page=444 |edition=(Vol II) |url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |access-date=5 December 2020 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327063433/https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book |last1=Presidency |first1=Madras (India |title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District. |date=1915 |publisher=The Superintendent, Government Press |location=Madras |page=20 |edition=Vol.2 |url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |access-date=2 December 2020|archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327063433/https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |first=Henry |last=Frowde|title=Imperial Gazetteer of India |date=1908–1909 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |edition=New |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |access-date=2 December 2020 |archive-date=16 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124143/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |url-status=live }}</ref> ইয়াৰ লগতে কান্নুৰ, থলাছেৰী, কোঝিকোড় আৰু পালাক্কাদকো পৌৰসভা কৰা হৈছিল। মন কৰিবলগীয়া যে ১৯৫৬ চনলৈকে ফৰ্ট কোচি মালাবাৰ জিলাৰ অংশ আছিল। ১৮৮৩ চনত এই পৌৰসভাৰ বাবে প্ৰথমখন নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৮৯৬ চনত কোচিনৰ মহাৰাজ ৰাম বৰ্মা পঞ্চদশে স্থানীয় শাসন-ব্যৱস্থা আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ বাবে তেওঁ মাট্টানচেৰী আৰু এৰ্নাকুলামত টাউন কাউন্সিল (নগৰ পৰিষদ) গঠন কৰিছিল। ১৯০৭ চনত মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ গৱৰ্ণৰ ছাৰ আৰ্থাৰ ল’লী আৰু তেওঁৰ ভাতৃ বেইলবী ল’লী কোচিন আৰু ট্ৰাভাংকোৰৰ এক চৰকাৰী ভ্ৰমণলৈ আহিছিল। এই ভ্ৰমণ ২৫ জানুৱাৰীৰপৰা ১৪ ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে চলিছিল। ২৬ জানুৱাৰী দিনা তেওঁলোকক কোচিনৰ ৰজাই লগ ধৰে। ৰজাই তেওঁলোকৰ সন্মানাৰ্থে এৰ্নাকুলামত এখন চৰকাৰী নৈশভোজৰ আয়োজন কৰিছিল। <ref name=Cochin1>Sir Arthur Lawley's Photo Album, Empire and Commonwealth Museum</ref><ref name=Cochin0>The Fourth Tour of His Excellency Sir Arthur Lawley to Cochin and Travancore – 25 January to 14 February 1907. Madras Government Press.</ref><ref name=Cochin2>Letter from Lord Wenlock to his wife Constance, 29 January 1907. Hull University. Forbes Adam Archive.</ref><ref name=Cochin3>Sir Arthur Lawley, Eloquent Knight Errant, Chapter 5. Ruler of the Raj. Lady Lawley Cottage (Western Australian Red Cross) 2008 iBooks</ref> ১৮৭০-ৰ দশকত কোচি ৰাজ্যৰ ৰাজধানীখন পুনৰ সলনি কৰা হয়। এইবাৰ ৰাজধানীখন কোচিৰ কাষৰ ত্ৰিপুনিথুৰালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ১৯১০ চনত এৰ্নাকুলামত ৰাজকীয় সচিবালয় আৰু ৰাজদৰবাৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ লগে লগে এৰ্নাকুলাম চহৰখন কোচি ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক ৰাজধানী হৈ পৰে। ইয়াৰ পিছতে দিৱানৰ (প্ৰধানমন্ত্ৰী) কাৰ্যালয় আৰু উচ্চ ন্যায়ালয়ো এৰ্নাকুলামলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। <ref>{{cite web| url=http://highcourtofkerala.nic.in/history.html| title=History| publisher=[[National Informatics Centre]]| access-date=15 January 2018| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20170801131252/http://highcourtofkerala.nic.in/history.html| archive-date=1 August 2017}}</ref> [[File:Kochi Jewish Synagogue B.jpg|thumb|left|পৰদেশী নামৰ উপাসনাগৃহটো ভাৰত আৰু কমনৱেলথ অফ নেচনচ—দুয়োৰে ভিতৰতে আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বৰ্তমানো সক্ৰিয় হৈ থকা ইহুদী উপাসনাগৃহ]] ১৯২৫ চনত জনসাধাৰণৰ হেঁচাত কোচি বিধানসভা গঠন কৰা হৈছিল। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰফালে এই বন্দৰৰ বাণিজ্য বহুত বাঢ়ি গৈছিল। সেইবাবে বন্দৰটোৰ উন্নয়ন কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছিল। ১৯২০ চনত মাদ্ৰাজৰ তদানীন্তন গৱৰ্ণৰ লৰ্ড উইলিংডনৰ নিৰ্দেশত বন্দৰ অভিযন্তা ৰবাৰ্ট ব্ৰিষ্ট’ক কোচিলৈ অনা হৈছিল। ২১ বছৰৰ ভিতৰত তেওঁ কোচিক ভাৰতীয় উপদ্বীপৰ অন্যতম সুৰক্ষিত বন্দৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল। তাত পানী শুকুৱাই নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা বন্দৰত জাহাজবোৰ ৰাখিব পৰা হৈছিল। লগতে তাত শাৰী শাৰীকৈ ভাপচালিত ক্ৰেনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref name="ekm-safe">{{cite web |publisher=Government of Kerala |work=Official website of Ernakulam District |url=http://www.ekm.kerala.gov.in/places.htm |title=Cochin Harbour and Willingdon Island |access-date=21 August 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061107141411/http://www.ekm.kerala.gov.in/places.htm |archive-date=7 November 2006 |archivedate=7 November 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061107141411/http://www.ekm.kerala.gov.in/places.htm |deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৭ চনত যেতিয়া ভাৰতে ব্ৰিটিছ শাসনৰপৰা স্বাধীনতা লাভ কৰিছিল, তেতিয়া কোচিনেই আছিল নিজ ইচ্ছাত ভাৰতত যোগ দিয়া প্ৰথমখন দেশীয় ৰাজ্য।<ref name="Corporation of Kochi" /> ১৯৪৯ চনত কোচিন আৰু ট্ৰাভাংকোৰ লগ লাগি 'ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন' ৰাজ্য গঠন হৈছিল। ১৯৪৯ চনৰপৰা ১৯৫৬ চনলৈকে ট্ৰাভাংকুৰৰ ৰজাজন এই ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন ইউনিয়নৰ 'ৰাজপ্ৰমুখ' (ৰাজ্যপাল সদৃশ পদ) আছিল। পিছলৈ ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিনক মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ মালাবাৰ জিলাৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। অৱশেষত ১৯৫৬ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইনৰ জৰিয়তে এখন নতুন ৰাজ্য '[[কেৰালা]]' গঠন কৰা হয়। এই নতুন কেৰালা ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন ([[তামিলনাডু]]ৰ সৈতে চামিল হোৱা ৪টা দক্ষিণৰ তালুক এৰি), মালাবাৰ জিলা আৰু দক্ষিণ কানাড়াৰ কাছাৰগোড তালুক লগ লগাই সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref name="lonelyplanet">{{Cite book |author=Plunkett, R., Cannon, T., Davis, P., Greenway, P. & Harding |year = 2001 |title = Lonely Planet South India |publisher = Lonely Planet |isbn=1-86450-161-8}}</ref> ১৯৬০ চনৰ ৯ জুলাইত মাট্টানচেৰী পৰিষদে এটা প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰে। সেই প্ৰস্তাৱটো চৰকাৰলৈ পঠিওৱা হৈছিল। তাত ফৰ্ট কোচি, মাট্টানচেৰী আৰু এৰ্নাকুলাম পৌৰসভাক একগোট কৰি এটা পৌৰ নিগম গঠন কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰা হৈছিল। চৰকাৰে এই একত্ৰীকৰণৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰীক্ষা কৰিবলৈ এখন আয়োগ গঠন কৰি দিছিল। আয়োগৰ প্ৰতিৱেদনৰ ভিত্তিত কেৰালা বিধানসভাই এই পৌৰ নিগম গঠনৰ অনুমোদন দিয়ে। কেৰালা ৰাজ্য গঠন হোৱাৰ ঠিক এঘাৰ বছৰৰ পাছত, অৰ্থাৎ ১৯৬৭ চনৰ ১ নৱেম্বৰত কোচি পৌৰ নিগমৰ জন্ম হয়। এৰ্নাকুলাম, মাট্টানচেৰী আৰু ফৰ্ট কোচি পৌৰসভাৰ লগতে উইলিংডন দ্বীপ, ৪খন পঞ্চায়ত (পাল্লুৰুথী, ভেন্নালা, ভাইট্টিলা আৰু এদাপ্পাল্লী) আৰু গুণ্ডু তথা ৰামনথুৰুথ নামৰ সৰু দ্বীপ দুটা লগ লগাই এই পৌৰ নিগমটো গঠন কৰা হৈছিল। পুৰণি ট্ৰাভাংকুৰ-কোচি-মালাবাৰ অঞ্চলৰ কিছু অংশ কাটি ১৯৫৮ চনৰ ১ এপ্ৰিলত কোচি আৰু এৰ্নাকুলাম জিলা গঠন কৰা হৈছিল। এই জিলাখনৰ এক বৃহৎ অংশ পুৰণি কোচি ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name="Ernakulam Portal"/> ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ভাৰতত অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ সাধন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছৰেপৰা চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ গতি বহুত খৰতকীয়া হয়। ২০০০ চনৰপৰা সেৱা খণ্ডই চহৰখনৰ অৰ্থনীতিক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলে। ইয়াত তথ্য প্ৰযুক্তি (IT) আৰু বন্দৰভিত্তিক কেইবাটাও ঔদ্যোগিক উদ্যান গঢ়ি উঠে। ইয়াৰ ফলত চহৰখনত ঘৰ-দুৱাৰ আৰু মাটি-বাৰী ক্ৰয়-বিক্ৰয়ৰ এক ডাঙৰ জোৱাৰ আহে। লাহে লাহে কোচিৰ ব্যাপক বাণিজ্যিকীকৰণ ঘটে আৰু আজিৰ তাৰিখত ই কেৰালাৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।<ref name="Trade & Industry in Kochi">{{cite web |publisher=Govt. of Kerala |title=Statistical data |url=http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/ekm_shis.htm |access-date=22 August 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060528151219/http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/ekm_shis.htm |archive-date=28 May 2006 |archivedate=28 May 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060528151219/http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/ekm_shis.htm |deadurl=yes }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু জলবায়ু== [[File:ThevaraDSW.jpg|thumb|800px|center|{{center| কুন্দনূৰ দলঙৰপৰা দেখা থেভাৰাৰ এক দৃশ্য}}]] ===ভৌগোলিক অৱস্থান=== কোচি ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত ৯°৫৮′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৭৬°১৩′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৌৰ নিগমৰ চৰকাৰী মাটি-কালি ৯৪.৮৮ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৩৬.৬৩ বৰ্গ মাইল)। ১৯৬৭ চনত এই চৰকাৰী সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। তাৰ পিছৰেপৰা চহৰখন ইয়াৰ বাহিৰলৈ বহুখিনি সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। <ref>{{cite web|publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]|title=Cochin City Profile|url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164100/https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|archive-date=3 March 2018}}</ref> অৱশ্যে চহৰখনৰ চৰকাৰী সীমা এতিয়াও সলনি কৰা হোৱা নাই। চহৰখনৰ এফালে কায়েল বা হ্ৰদভাগ আছে। ই এটা উপদ্বীপৰ উত্তৰ প্ৰান্ত, কেইবাটাও দ্বীপ আৰু মূল ভূ-খণ্ডৰ কিছু অংশ সাঙুৰি লৈছে। <ref>{{cite web |url=http://www.jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/KOCHICDP.pdf#page=7 |publisher=[[Jawaharlal Nehru National Urban Renewal Mission]] |title=Kochi City Development Plan |access-date=19 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803123428/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/KOCHICDP.pdf#page=7 |archive-date=3 August 2016 |archivedate=3 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160803123428/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/KOCHICDP.pdf#page=7 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/CDPKochi/Executive%20Summary.htm |title=Govt of Kerala, CDP Kochi |access-date=21 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100412053245/http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/CDPKochi/Executive%20Summary.htm |archive-date=12 April 2010 }}</ref> ইয়াৰ পশ্চিম দিশে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ আছে। আনহাতে পূব দিশে মূল ভূ-খণ্ডৰ নগৰীকৃত অঞ্চলসমূহ আছে। কোচিৰ বেছিভাগ অংশই সাগৰ পৃষ্ঠৰ সমান উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপকূলভাগ ৪৮ কিলোমিটাৰ দীঘল। কোচিৰ পূব অংশক ঘাইকৈ এৰ্নাকুলাম বুলি জনা যায়। আনহাতে ভেণ্ডুৰুথী দলঙৰ পিছৰ পশ্চিম অংশক পশ্চিম কোচি বুলি কোৱা হয়। বৰ্তমান কোচি মহানগৰৰ সীমাৰ ভিতৰত মূল ভূ-খণ্ড এৰ্নাকুলাম আৰু ফৰ্ট কোচি অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ উপৰি উত্তৰ-পূব দিশৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল যেনে— এদাপ্পাল্লী, কালামাছেৰী, আলুভা, পেৰুম্বাভুত, অংগামালী আৰু কাক্কানাদ ইয়াৰ ভিতৰত পৰে। লগতে দক্ষিণ-পূব দিশৰ ত্ৰিপুনিথুৰা আৰু ভেম্বনাড হ্ৰদত সিঁচৰতি হৈ থকা কেইবাটাও দ্বীপো ইয়াৰ অন্তৰ্গত। ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু জিচিডিএ (GCDA)-ৰ এক বিশেষ পৰিকল্পনা আছে। সেইমতে ত্ৰিছূৰ জিলাৰ মালা আৰু কোডুংগালুৰক কোচিৰ সীমাৰ ভিতৰত আনিব খোজা হৈছে। লগতে এৰ্নাকুলাম জিলাৰ পিৰাভম আৰু কোলেনচেৰী, কট্টায়মৰ থালায়োলাপৰাম্বু আৰু ভাইকম তথা আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেৰ্থলাকো কোচি মহানগৰৰ সীমাৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। এই নতুনকৈ গঠিত হ’বলগীয়া মহানগৰ অঞ্চলটো 'কোচি মহানগৰীয়া আঞ্চলিক উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ' নামৰ এটা নতুন সংস্থাৰ অধীনত দিয়া হ’ব। <ref>{{cite web |url=http://www.deccanchronicle.com/130212/news-current-affairs/article/metro-status-kochi-soon |title=Metro status for Kochi soon |access-date=12 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130426072151/http://www.deccanchronicle.com/130212/news-current-affairs/article/metro-status-kochi-soon |archive-date=26 April 2013 |archivedate=26 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426072151/http://www.deccanchronicle.com/130212/news-current-affairs/article/metro-status-kochi-soon |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/cities/kochi/article1459708.ece|title=Kochi forward for Metro status|work=The New Indian Express|access-date=5 April 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418084918/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article1459708.ece|archive-date=18 April 2015|archivedate=18 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150418084918/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article1459708.ece|deadurl=yes}}</ref> অৱশ্যে 'দ্য হিন্দু' কাকতৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ৰাজ্য চৰকাৰে এই সন্দৰ্ভত এতিয়ালৈকে কোনো কঠোৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা নাই। <ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/metro-status-eludes-kochi-as-government-drags-its-feet/article4611185.ece | work=The Hindu | title=Metro status eludes Kochi as government drags its feet | date=13 April 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20130414194234/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/metro-status-eludes-kochi-as-government-drags-its-feet/article4611185.ece | archive-date=14 April 2013 }}</ref> ইয়াৰ মাটিত পলস, টেৰিছ (ৰঙা বালিমাটি) আৰু মুগা বালি আদি পলসুৱা পদাৰ্থ পোৱা যায়। হ্ৰদ বা কায়েলৰ কাষৰীয়া অঞ্চলবোৰত লুণীয়া জলাহ মাটিও দেখিবলৈ পোৱা যায়। <ref name="Corporation of Kochi" /> ইয়াত পোৱা মূল শিলা বা পাথৰবোৰ হ’ল— আৰ্কিয়ান-বেছিক ডাইক, চাৰ্নকাইট আৰু গ্নেইছ। চহৰখনৰ কেন্দ্ৰস্থলত পৰিৱেশগতভাৱে অতি স্পৰ্শকাতৰ 'মংগলাবনম পক্ষী অভয়াৰণ্য' অৱস্থিত। ইয়াত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ মেংগ্ৰ’ভ (জলাহ অঞ্চলৰ উদ্ভিদ) পোৱা যায়। লগতে এই ঠাইখন বহুতো পৰভ্ৰমী চৰাইৰ বাসস্থান। <ref>{{cite web|publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]]|url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/mangalavanam-bird-sanctuary/181/|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|access-date=10 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110174456/https://www.keralatourism.org/kerala-article/mangalavanam-bird-sanctuary/181/|archive-date=10 January 2018}}</ref> কোচিৰ পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা সম্পূৰ্ণৰূপে ভূ-গৰ্ভস্থ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰি জিলাখনৰ মাজেৰে বৈ যোৱা পেৰিয়াৰ আৰু মুভাট্টুপুঝা নদীৰ পানীও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পেৰিয়াৰ নদীয়ে চহৰখনৰ সমগ্ৰ উত্তৰ অংশত পানী যোগান ধৰে। <ref>{{cite web |url= http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/11646/9/09%20ch.2.pdf |title= Growth response of phytoplankton exposed to industrial effluents in River Periyar |publisher= [[CUSAT]] |access-date= 12 January 2018 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20180113093002/http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/11646/9/09%20ch.2.pdf |archive-date= 13 January 2018 }}</ref> আনহাতে জেএনএনইউআৰএম (JnNURM) আঁচনিৰ অধীনত মুভাট্টুপুঝা নদীৰপৰা পশ্চিম অংশলৈ পানী নিয়া হয়। <ref>{{cite news |url= http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/west-kochi-water-project-to-be-commissioned-tomorrow/article19362432.ece |title= West Kochi water project to be commissioned tomorrow |newspaper= [[The Hindu]] |access-date= 12 January 2018 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20180303164152/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/west-kochi-water-project-to-be-commissioned-tomorrow/article19362432.ece |archive-date= 3 March 2018 }}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেনৰ জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোচিত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু দেখিবলৈ পোৱা যায়। চহৰখন বিষুৱৰেখাৰ ওচৰত অৱস্থিত। লগতে ই সাগৰৰ পাৰত থকা বাবে ইয়াত ঋতু অনুসৰি উষ্ণতাৰ বিশেষ তাৰতম্য নহয়। চহৰখনত আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ মধ্যমীয়াৰপৰা উচ্চ স্তৰৰ হয়। ইয়াত বাৰ্ষিক উষ্ণতা সাধাৰণতে ২৩ ৰপৰা ৩১ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ (৭৩ ৰপৰা ৮৮ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট) ভিতৰত থাকে। ইয়াত এতিয়ালৈকে সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা ৩৬.৫ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ (৯৭.৭ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট) ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে। আনহাতে সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা ১৬.৩ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ (৬১.৩ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট) ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে। জুন মাহৰপৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহে ইয়ালৈ প্ৰচুৰ বৰষুণ আনে। কাৰণ কোচি চহৰখন পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ বতাহৰ মুখীয়া ঢালত (Windward side) অৱস্থিত। অক্টোবৰৰপৰা ডিচেম্বৰ মাহলৈকে কোচিত উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহৰ বাবে কম বৰষুণ হয়। এই সময়ত চহৰখন পৰ্বতৰ বতাহৰ বিপৰীত ঢালত (Leeward side) পৰে। অৱশ্যে এই বৰষুণৰ পৰিমাণো গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত বাৰ্ষিক গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ ৩,০১৪.৯ মিলিমিটাৰ (১১৮.৭০ ইঞ্চি)। ইয়াত বছৰি গড়ে ১২৪ দিন বৰষুণ হয়। {{Weather box | location = কোচি (কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ) ১৯৯১–২০২০ | metric first = Yes | single line = Yes | temperature colour = | Jan record high C = 37.1 | Feb record high C = 37.6 | Mar record high C = 38.1 | Apr record high C = 38.0 | May record high C = 36.8 | Jun record high C = 34.6 | Jul record high C = 33.8 | Aug record high C = 35.6 | Sep record high C = 34.1 | Oct record high C = 35.4 | Nov record high C = 35.4 | Dec record high C = 35.3 | year record high C = 38.1 | Jan high C = 33.7 | Feb high C = 34.6 | Mar high C = 34.8 | Apr high C = 34.4 | May high C = 33.2 | Jun high C = 30.7 | Jul high C = 30.0 | Aug high C = 30.2 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.8 | Nov high C = 32.6 | Dec high C = 32.9 | year high C = 32.5 | Jan low C = 20.6 | Feb low C = 21.8 | Mar low C = 23.9 | Apr low C = 24.7 | May low C = 24.5 | Jun low C = 23.5 | Jul low C = 23.1 | Aug low C = 23.3 | Sep low C = 23.3 | Oct low C = 23.2 | Nov low C = 22.9 | Dec low C = 21.8 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 15.7 | Feb record low C = 14.8 | Mar record low C = 16.7 | Apr record low C = 20.1 | May record low C = 17.8 | Jun record low C = 20.0 | Jul record low C = 20.8 | Aug record low C = 20.9 | Sep record low C = 20.9 | Oct record low C = 20.6 | Nov record low C = 17.2 | Dec record low C = 15.9 | year record low C = 14.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 1.8 | Feb rain mm = 14.5 | Mar rain mm = 39.5 | Apr rain mm = 116.0 | May rain mm = 225.4 | Jun rain mm = 595.8 | Jul rain mm = 571.0 | Aug rain mm = 458.3 | Sep rain mm = 358.8 | Oct rain mm = 343.2 | Nov rain mm = 175.9 | Dec rain mm = 53.4 | year rain mm = 2953.5 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.9 | Mar rain days = 2.4 | Apr rain days = 6.8 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 22.9 | Jul rain days = 23.6 | Aug rain days = 17.9 | Sep rain days = 16.1 | Oct rain days = 13.8 | Nov rain days = 7.4 | Dec rain days = 2.2 | year rain days = 125.0 | time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 54 | Feb humidity = 55 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 72 | Dec humidity = 62 | year humidity = 69 | source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[India Meteorological Department]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref>}} {{Weather box | location = কোচি (আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথী/কোচি নৌসেনা ঘাটি) ১৯৮১–২০১০, চৰম সীমা ১৯৫১–২০১২ | metric first = Yes | single line = Yes | temperature colour = | Jan record high C = 36.4 | Feb record high C = 35.7 | Mar record high C = 36.0 | Apr record high C = 36.5 | May record high C = 35.2 | Jun record high C = 34.2 | Jul record high C = 33.1 | Aug record high C = 32.5 | Sep record high C = 34.2 | Oct record high C = 34.6 | Nov record high C = 35.0 | Dec record high C = 35.2 | year record high C = 36.5 | Jan high C = 31.9 | Feb high C = 32.0 | Mar high C = 32.6 | Apr high C = 33.0 | May high C = 32.4 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 29.5 | Sep high C = 30.2 | Oct high C = 30.7 | Nov high C = 31.3 | Dec high C = 31.9 | year high C = 31.3 | Jan low C = 23.0 | Feb low C = 24.2 | Mar low C = 25.5 | Apr low C = 25.9 | May low C = 25.7 | Jun low C = 24.2 | Jul low C = 23.8 | Aug low C = 24.0 | Sep low C = 24.2 | Oct low C = 24.1 | Nov low C = 24.1 | Dec low C = 23.2 | year low C = 24.3 | Jan record low C = 16.5 | Feb record low C = 16.3 | Mar record low C = 21.6 | Apr record low C = 21.2 | May record low C = 21.1 | Jun record low C = 20.4 | Jul record low C = 17.6 | Aug record low C = 20.6 | Sep record low C = 21.1 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 19.2 | Dec record low C = 17.7 | year record low C = 16.3 | rain colour = green | Jan rain mm = 24.3 | Feb rain mm = 27.1 | Mar rain mm = 45.0 | Apr rain mm = 113.1 | May rain mm = 284.5 | Jun rain mm = 700.3 | Jul rain mm = 575.5 | Aug rain mm = 378.8 | Sep rain mm = 310.3 | Oct rain mm = 366.6 | Nov rain mm = 150.4 | Dec rain mm = 39.0 | year rain mm = 3014.9 | Jan rain days = 1.1 | Feb rain days = 1.2 | Mar rain days = 2.6 | Apr rain days = 6.9 | May rain days = 11.0 | Jun rain days = 23.0 | Jul rain days = 22.8 | Aug rain days = 19.0 | Sep rain days = 13.4 | Oct rain days = 14.2 | Nov rain days = 7.2 | Dec rain days = 1.8 | year rain days = 124.2 | time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 61 | Feb humidity = 65 | Mar humidity = 68 | Apr humidity = 70 | May humidity = 73 | Jun humidity = 82 | Jul humidity = 83 | Aug humidity = 82 | Sep humidity = 79 | Oct humidity = 77 | Nov humidity = 72 | Dec humidity = 64 | year humidity = 73 | source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Cochin (N.A.S) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 201–202 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> | source = | Jan uv = 11 | Feb uv = 12 | Mar uv = 12 | Apr uv = 12 | May uv = 12 | Jun uv = 12 | Jul uv = 12 | Aug uv = 12 | Sep uv = 12 | Oct uv = 12 | Nov uv = 10 | Dec uv = 10 | source 2 = Weather Atlas<ref name="Weather Atlas">{{cite web | url = https://www.weather-atlas.com/en/india/kochi-climate | title = Climate and monthly weather forecast Kochi (Cochin), India | publisher = Weather Atlas | access-date = 16 June 2022 | archive-date = 16 June 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220616115214/https://www.weather-atlas.com/en/india/kochi-climate | url-status = live | archivedate = 16 June 2022 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220616115214/https://www.weather-atlas.com/en/india/kochi-climate | deadurl = yes }}</ref> }} ==প্ৰশাসন== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:0 0 0 1em; " |- ! colspan="2" |কোচি পৌৰ নিগমৰ বিষয়াসকল<ref>{{Cite web |title=Kochi Municipal Corporation |url=https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en |access-date=3 August 2022 |archive-date=30 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930083555/https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en |url-status=live }}</ref> ! দল ! তথ্যসূত্ৰ |- |মেয়ৰ | মিনিমল কে. ভি. |[[Indian National Congress|INC]] |(নিৰ্বাচিত) ২০২৫ চনৰপৰা কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে<ref name="auto5">{{Cite news |date=2025-12-29 |title=Kochi Mayor promises corruption-free governance, to hold public hearings |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-mayor-promises-corruption-free-governance-to-hold-public-hearings/article70449215.ece |access-date=2026-01-02 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |- |উপ-মেয়ৰ |দীপক জয় |[[Indian National Congress|INC]] |(নিৰ্বাচিত) ২০২৫ চনৰপৰা কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে<ref name="auto5"/> |- |নিগম সচিব | colspan="2" |পি. এছ. শিবু |<ref name="Kochin corporation">{{Cite web |title=Kochin corporation |url=https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/ |access-date=2025-07-23 |website=Kochin corporation}}</ref>(কেৰালা চৰকাৰৰদ্বাৰা নিযুক্ত) |} {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Ernakulam Town Hall.JPG | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = কোচি পৌৰ নিগমৰ নগৰ ভৱন | image2 = High Court of Kerala Building.jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = চহৰখনত অৱস্থিত কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয় হৈছে কেৰালা ৰাজ্যৰ সৰ্বোচ্চ আদালত }} চহৰখন কোচি পৌৰ নিগমে পৰিচালনা কৰে। এজন মেয়ৰ (নগৰপ্ৰধান) ইয়াৰ মুৰব্বী। প্ৰশাসনিক কাম-কাজৰ বাবে চহৰখনক ৭৬টা ৱাৰ্ডত ভাগ কৰা হৈছে। এই ৱাৰ্ডসমূহৰপৰা ৫ বছৰৰ বাবে পৌৰ নিগম পৰিষদৰ সদস্যসকলক নিৰ্বাচিত কৰা হয়। <ref>{{Cite web |title=Cochin Localbody |url=https://wardmap.ksmart.live/FinalN/FinalN_Ernakulam_Cochin.html |access-date=2026-01-02 |website=wardmap.ksmart.live}}</ref><ref name="Corporation Wards">{{cite web|publisher=Kochi Municipal Corporation |url=http://www.corporationofcochin.net/files/DivisionMap_2010_Revised_Cochin.pdf |title=Kochi Municipal Corporation, Division Map |access-date=3 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101105233225/http://www.corporationofcochin.net/files/DivisionMap_2010_Revised_Cochin.pdf |archive-date= 5 November 2010 }}</ref> আগতে কোচিন অঞ্চলত ফৰ্ট কোচি, মাট্টানচেৰী আৰু এৰ্নাকুলাম নামৰ তিনিখন পৌৰসভা আছিল। পিছলৈ এই তিনিওখনক লগ লগাই কোচিন পৌৰ নিগম গঠন কৰা হয়। এই পৌৰ নিগমৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় এৰ্নাকুলামত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি ফৰ্ট কোচি, মাট্টানচেৰী, পাল্লুৰুথী, এদাপ্পাল্লী আৰু পাচালামত ইয়াৰ আঞ্চলিক কাৰ্যালয়সমূহ আছে। <ref>{{cite web |publisher=[[Kochi Municipal Corporation]] |url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/camp-office |title=Zonal Office |access-date=11 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111165310/https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/camp-office |archive-date=11 January 2018 }}</ref> চহৰখনৰ সাধাৰণ প্ৰশাসনৰ কাম-কাজ কৰ্মচাৰী বিভাগ আৰু পৰিষদৰ স্থায়ী সমিতি শাখাই তদাৰক কৰে। পৌৰ নিগমৰ আন আন বিভাগবোৰ হ’ল— নগৰ পৰিকল্পনা, স্বাস্থ্য, অভিযান্ত্ৰিক, ৰাজহ আৰু হিচাপ বিভাগ। চহৰখনৰ জাৱৰ-জোঁথৰ নিষ্কাষণ আৰু নলা-নৰ্দমাৰ ব্যৱস্থাপনাৰ দায়িত্বও পৌৰ নিগমে লয়। চহৰখনত দৈনিক ৬০০ টনতকৈও অধিক আৱৰ্জনা ওলায়। এই আৱৰ্জনাৰ এক বৃহৎ অংশ ব্ৰহ্মপুৰম গোটা আৱৰ্জনা প্ৰকল্পত পচাই জৈৱিক সাৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়। খোৱাপানী যোগানৰ বাবে পেৰিয়াৰ নদীৰ পানী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কোচি পৌৰ নিগমৰ জলশক্তি বিভাগৰ সহযোগত কেৰালা জল কৰ্তৃপক্ষই এই পানী যোগানৰ কামটো চম্ভালে। কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বোৰ্ডে চহৰখনত বিদ্যুৎ যোগান ধৰে।<ref name="watersource">{{Cite news |url = http://www.hindu.com/2003/09/09/stories/2003090907690300.htm |title = Private firm allowed to draw Periyar water |date = 9 September 2003 |access-date = 22 August 2006 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20071001031905/http://www.hindu.com/2003/09/09/stories/2003090907690300.htm |archive-date = 1 October 2007 |work = [[The Hindu]] |archivedate = 24 December 2003 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031224010411/http://www.hindu.com/2003/09/09/stories/2003090907690300.htm |deadurl = yes }}</ref> জিচিডিএ (GCDA) আৰু জিআইডিএ (GIDA) হ’ল চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠান। <ref>{{cite web |publisher=[[Greater Cochin Development Authority]] |url=http://gcda.kerala.gov.in/aboutus |title=About |access-date=11 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802162304/http://gcda.kerala.gov.in/aboutus |archive-date=2 August 2017 |archivedate=2 August 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170802162304/http://gcda.kerala.gov.in/aboutus |deadurl=yes }}</ref> এই প্ৰতিষ্ঠান দুটাই বৃহত্তৰ কোচিন অঞ্চলৰ উন্নয়নৰ কাম আৰম্ভ আৰু তদাৰক কৰে। ইহঁতে ঘাইকৈ চহৰখনৰ আন্তঃগাঁথনিমূলক সুবিধাবোৰৰ উন্নয়নৰ বাবে কাম কৰে। কোচি পৌৰ নিগমৰ পৰিষদখন হৈছে চহৰখনৰ আইন প্ৰণয়নকাৰী গোট। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰপৰা নিৰ্বাচিত হোৱা কাউন্সিলৰ বা পৌৰসদস্যসকলক লৈ এই পৰিষদখন গঠিত হয়। প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ মূৰে মূৰে নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে তেওঁলোকক বাছনি কৰা হয়। এই পৰিষদৰ মুৰব্বী হ’ল মেয়ৰ আৰু তেওঁক উপ-মেয়ৰে সহায় কৰে। স্থানীয় শাসন, নীতিগত সিদ্ধান্ত আৰু পৌৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব এই পৰিষদৰ ওপৰত থাকে। সচিবজন হৈছে কোচি পৌৰ নিগমৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক বিষয়া। তেওঁ প্ৰশাসন চম্ভালে আৰু পৰিষদৰ সিদ্ধান্তসমূহ কাৰ্যকৰী কৰে। <ref>{{Cite web |title=Kochin corporation |url=https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/ |access-date=2025-08-23 |website=Kochin corporation}}</ref> ===বিত্ত=== গৃহ আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ 'চিটিফাইনেঞ্চ পৰ্টেল' (CityFinance Portal)-ত প্ৰকাশিত বিত্তীয় তথ্য অনুসৰি, ২০২২–২৩ বৰ্ষত কোচি পৌৰ নিগমে মুঠ ৪৬৭ কোটি টকা (৫৬ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ) ৰাজহ সংগ্ৰহ কৰিছিল। <ref>{{cite web |title=Kochi Municipal Corporation Finance |url=https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/kochi |publisher=CityFinance Portal, Ministry of Housing and Urban Affairs |access-date=16 March 2026}}</ref> আনহাতে এই সময়ছোৱাত মুঠ ব্যয় হৈছিল ৪২৫ কোটি টকা (৫১ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ)। মুঠ ৰাজহৰ প্ৰায় ৩৪.৯ শতাংশ কৰৰপৰা আহিছিল। ইয়াৰ উপৰি পৌৰ নিগমে সেই বিত্তীয় বৰ্ষত চৰকাৰৰপৰা ২৬৮ কোটি টকা অনুদান হিচাপে লাভ কৰিছিল। ===আইন-শৃংখলা=== কোচিত কেৰালাৰ সৰ্বোচ্চ ন্যায়িক সংস্থা অৰ্থাৎ কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয় অৱস্থিত। সেইবাবে ইয়াক প্ৰায়েই কেৰালাৰ ন্যায়িক ৰাজধানী বুলি কোৱা হয়। এৰ্নাকুলাম, পানামপিল্লী নগৰ, কোচি, নৰ্থ পাৰাভুৰ আৰু কালুৰত বিভিন্ন আদালত থকা কেইবাটাও আদালত ভৱন আছে।<ref>{{Cite web | url=https://ernakulam.dcourts.gov.in/list-of-judges/ | title=District Court, Ernakulam - List of Judges | archive-url=https://web.archive.org/web/20250424130844/https://ernakulam.dcourts.gov.in/list-of-judges/ | archive-date=2025-04-24 | access-date=2026-07-25 | archivedate=2025-04-24 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250424130844/https://ernakulam.dcourts.gov.in/list-of-judges/ | deadurl=yes }}</ref> কোচি চহৰখন এৰ্নাকুলাম ন্যায়িক জিলাৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ মেৰিন ড্ৰাইভত এখন জিলা আদালত ভৱন আছে। এই জিলাখনৰ অধীনত এৰ্নাকুলাম চহৰত চাৰিখন চাব-অৰ্ডিনেট জাজ বা সহকাৰী দায়ৰা আদালত আছে। লগতে কোচিত এখন তেনে আদালত আছে। এৰ্নাকুলামৰ মুখ্য ন্যায়িক দণ্ডাধীশৰ আদালতখন হৈছে আটাইতকৈ ডাঙৰ ফৌজদাৰী বা অপৰাধমূলক গোচৰৰ আদালত। চহৰখনত ছয়খন প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ন্যায়িক দণ্ডাধীশৰ আদালত আছে। চিভিল বা দেৱানী গোচৰৰ বাবে এৰ্নাকুলাম চহৰত চাৰিখন আৰু কোচিত দুখন মুনচিফ আদালত আছে। ইয়াৰ উপৰি কেৰালাৰ এই ন্যায়িক ৰাজধানীখনত কেইবাখনো বিশেষ আদালত আৰু ন্যায়াধিকৰণ আছে। <ref>{{cite web |title=Judicial Setup of Ernakulam District |url=https://ernakulam.dcourts.gov.in/judicial-setup/ |website=District Court, Ernakulam |access-date=2 January 2026 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> আৰক্ষী প্ৰশাসনকেৰালা আৰক্ষীৰ এটা শাখা হৈছে কোচি চিটি পুলিচ (কোচি চহৰ আৰক্ষী)। এই শাখাটোৱে চহৰখনৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষা কৰে। লগতে ই অপৰাধৰ তদন্তৰ বাবেও দায়বদ্ধ। কোচি চিটি পুলিচৰ কাৰ্যক্ষেত্ৰ এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষীৰপৰা সুকীয়া। <ref>{{Cite news |last=Praveen |first=M. P. |date=2021-03-02 |title=New sub-division brings hopes of better policing |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/new-sub-division-brings-hopes-of-better-policing/article33975088.ece |access-date=2026-01-02 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ইয়াৰ এলেকা সমগ্ৰ কোচি পৌৰ নিগম, থ্ৰীক্কাকৰা, কালামাছেৰী আৰু মৰাডু পৌৰসভা অঞ্চললৈ বিস্তৃত। ভাৰতীয় আৰক্ষী সেৱাৰ (IPS) এজন আৰক্ষী আয়ুক্ত (Police Commissioner) এই চহৰ আৰক্ষী বলৰ মুৰব্বী। সমগ্ৰ চহৰ আৰক্ষী বলটোক চাৰিটা উপ-শাখাত ভাগ কৰা হৈছে। ইয়াৰ অধীনত ২৮খন আৰক্ষী থানা আছে। সাধাৰণ আইন-শৃংখলা শাখাৰ উপৰি এই আৰক্ষী বলত আন কেইবাটাও বিশেষ গোট আছে। সেইবোৰ হ’ল— কোচি চহৰ যান-বাহন আৰক্ষী, ৰাজপথ আৰক্ষী, বিশেষ শাখা আৰু চি-ব্ৰাঞ্চ। লগতে ইয়াৰ ভিতৰত মাদক দ্ৰব্য নিয়ন্ত্ৰণ শাখা, বিদ্ৰোহ নিয়ন্ত্ৰণ গোট, সশস্ত্ৰ সংৰক্ষিত আৰক্ষী, জিলা অপৰাধ নথি-পত্ৰ ব্যুৰ’, আৰক্ষী নিয়ন্ত্ৰণ কক্ষ আৰু এখন মহিলা আৰক্ষী থানাও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।<ref name="KCP">{{cite web |publisher=Kochi City Police |url=http://kochicitypolice.org/organizational-chart.htm |title=Organisational chart |access-date=22 August 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060824052900/http://www.kochicitypolice.org/organizational-chart.htm |archive-date=24 August 2006 }}</ref> কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থা চিবিআই (CBI)-ৰ এটা দুৰ্নীতি প্ৰতিৰোধী শাখায়ো এই চহৰখনৰপৰা কাম-কাজ চলায়। কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ বিভিন্ন গধুৰ উদ্যোগ, বিমানবন্দৰ আৰু সাগৰীয় বন্দৰ অঞ্চলৰ নিৰাপত্তাৰ বাবে চিআইএছএফ (CISF)-ৰ তিনিটা স্কোয়াড্ৰন নিয়োজিত হৈ আছে। ইয়াত এখন ডাঙৰ বন্দৰ আছে। সেইবাবে ৰাষ্ট্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থা এনআইএ (NIA), ডিআৰআই (DRI) আৰু ভাৰতীয় শুল্ক বিভাগৰ (Customs) দৰে আন আন গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰীয় সংস্থাসমূহৰ কাৰ্যালয়ো ইয়াত আছে। ৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ ৰেকৰ্ড ব্যুৰ’ (NCRB)-ৰ মতে, ২০০৯ চনৰ তুলনাত ২০১০ চনত কোচিত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ (IPC) অধীনৰ অপৰাধৰ সংখ্যা ১৯৩.৭ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছিল। সেই সময়ত সমগ্ৰ কেৰালাৰ অপৰাধৰ হাৰ ৪২৪.১ আছিল। <ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/article2577288.ece | work=The Hindu | first=S. Anil | last=Radhakrishnan | title=Alarming crime rate in Kochi | date=28 October 2011 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20111031190040/http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/article2577288.ece | archive-date=31 October 2011 }}</ref> কিন্তু কেৱল কোচি চহৰতে এই অপৰাধৰ হাৰ আছিল ১,৮৯৭.৮। অৱশ্যে চহৰখনৰ আৰক্ষী আয়ুক্তই ইয়াৰ প্ৰত্যুত্তৰ দিছিল। তেওঁৰ মতে হত্যা আৰু অপহৰণৰ দৰে ডাঙৰ অপৰাধৰ ক্ষেত্ৰত চহৰখনৰ অপৰাধৰ হাৰ বহুত কম আছিল। আনকি ই ৰাজ্যখনৰ আন চহৰবোৰতকৈও পিছত আছিল। <ref name="auto1">{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochi-city-police-set-record-straight/article2582826.ece | work=[[The Hindu]] | title=Kochi city police 'set record straight' | date=30 October 2011 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20140518140012/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochi-city-police-set-record-straight/article2582826.ece | archive-date=18 May 2014 }}</ref> ===ৰাজনীতি=== কোচি চহৰখন ভাৰতীয় সংসদৰ এৰ্নাকুলাম লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 }}</ref> বৰ্তমান এই লোকসভা সমষ্টিটোক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা নিৰ্বাচিত সাংসদগৰাকী হৈছে [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ হিবি ইডেন। <ref>{{cite web|url=https://prsindia.org/mptrack/17-lok-sabha/hibi-eden|title=PRS Legislative Research – Find Your MP|access-date=24 August 2022|url-status=live|archive-date=24 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220824141253/https://prsindia.org/mptrack/17-lok-sabha/hibi-eden}}</ref> এৰ্নাকুলাম লোকসভা সমষ্টিয়ে কেৰালা বিধানসভালৈ সাতজন সদস্য নিৰ্বাচিত কৰে। এই সাতজন সদস্য ক্ৰমে এৰ্নাকুলাম, কালামাছেৰী, কোচি, পাৰাভুৰ, থ্ৰীক্কাকৰা, ত্ৰিপুনিথুৰা আৰু ভাইপিন সমষ্টিৰপৰা নিৰ্বাচিত হয়। কোচি পৌৰ নিগমৰ এলেকাৰ ভিতৰত চহৰখনক কেৰালা বিধানসভাত কোচি আৰু এৰ্নাকুলাম বিধানসভা সমষ্টিয়ে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। কোচি বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক হৈছে কে. জে. মেক্সী (চিপিআই(এম)) আৰু এৰ্নাকুলাম সমষ্টিৰ বিধায়ক হৈছে টি. জে. বিনোদ (কংগ্ৰেছ)। <ref name=":0">{{Cite web |title=Members - Kerala Legislature |url=http://www.niyamasabha.org/codes/mla_5.htm |access-date=2025-12-25 |website=www.niyamasabha.org}}</ref> আনহাতে থ্ৰীক্কাকৰা আৰু ত্ৰিপুনিথুৰা বিধানসভা সমষ্টিয়ে কোচি চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা ঠাইবোৰ সাঙুৰি লয়। এই দুটা সমষ্টিৰ বিধায়ক হৈছে ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছৰ উমা থমাছ আৰু কে. বাবু। <ref name=":0" /> কোচিৰ ৰাজনীতিত কেৰালাৰ দুটা প্ৰধান মিত্ৰজোঁটে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰি আহিছে। সেই দুটা হ’ল— বাওঁ গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট (LDF) আৰু সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট (UDF)। চহৰখনৰ স্থানীয় শাসন কোচি পৌৰ নিগমে পৰিচালনা কৰে। নিৰ্বাচনৰ ফলাফলৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই পৌৰ নিগমৰ ক্ষমতা বাওঁ গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট (LDF) আৰু সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট (UDF)-ৰ মাজত সলনি হৈ থাকে। ২০২৫ চনৰ স্থানীয় নিৰ্বাচনত কংগ্ৰেছৰ নেতৃত্বাধীন ইউডিএফ (UDF) মিত্ৰজোঁটে কোচি পৌৰ নিগমৰ ৭৬খন আসনৰ ভিতৰত ৪৭খন আসনত জয়লাভ কৰে। এই জয়ৰ পিছত ভি. কে. মিনিমোল আৰু দীপক জয় ক্ৰমে মেয়ৰ আৰু ডেপুটী মেয়ৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ইয়াৰ উপৰি শ্বাইনী মেথিউ নামৰ কাউন্সিলৰগৰাকী অৱশিষ্ট কাৰ্যকালৰ বাবে পৰৱৰ্তী মেয়ৰ হ’বলৈ সাজু হৈছে। <ref>{{Cite web |last=Daily |first=Keralakaumudi |title=Kochi to have two Mayors and Deputy Mayors in five years; first term for VK Minimol and Deepak Joy |url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1669408&u=kochi-to-have-two-mayors-and-deputy-mayors-in-five-years-first-term-for-vk-minimol-as-mayor-and-deepak-joy-as-deputy-mayor |access-date=2025-12-25 |website=Keralakaumudi Daily |language=en}}</ref> == অৰ্থনীতি== কোচি চহৰখনক কেৰালাৰ আৰ্থিক<ref name="Financial Capital" /> আৰু বাণিজ্যিক<ref name="Commercial Capital" /> ৰাজধানী বুলি জনা যায়। ভাৰতৰ চতুৰ্থ বৃহত্তম ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বেংক 'ফেডাৰেল বেংক' কোচিৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল আলুভাত অৱস্থিত। ই দেশৰ এখন প্ৰধান অনলাইন বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ। অলপতে কোচিলৈ চেবি (SEBI)-ৰ এটা নতুন কাৰ্যালয়ো খোলা হৈছে। <ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/sebi-opens-office-in-kochi/article4763365.ece|title=SEBI opens office in Kochi|work=Business Line|date=29 May 2013 |access-date=5 April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016092858/http://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/sebi-opens-office-in-kochi/article4763365.ece|archive-date=16 October 2015}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = vertical | image1 = Greater Cochin Development Authority.JPG | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = বৃহত্তম কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ হ’ল চহৰখনৰ বিকাশৰ তদাৰক কৰা এক আইনী পৰিষদ | image2 = Cochin Port Trust.jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = ১৯২৬ চনত স্থাপিত কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্টে কোচিন বন্দৰৰ কাম-কাজসমূহ পৰিচালনা কৰে | image3 = Veegaland full view.JPG | width3 = 220 | alt3 = | caption3 = ৱাণ্ডাৰলা এমিউজমেণ্ট পাৰ্ক | image4 = Cityscape view from Kakkanad.jpg | width4 = 220 | alt4 = | caption4 = কাক্কানাদ কোচিৰ এক প্ৰধান ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ আৰু ই কোচিন বিশেষ অৰ্থনৈতিক মণ্ডল (SEZ), ইনফোপাৰ্ক আৰু স্মাৰ্ট চিটিৰ স্থান }} বিদ্যুতৰ উপলব্ধতা, বিশুদ্ধ খোৱা পানী, দীঘল উপকূলভাগ, কায়েল বা লুণীয়া পানীৰ হ্ৰদ আৰু সুন্দৰ বেংকিং ব্যৱস্থাই এই চহৰখনৰ ঔদ্যোগিক বিকাশ খৰতকীয়া কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি এটা ডাঙৰ বন্দৰ, কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্স-শ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, হাৰ্বাৰ টাৰ্মিনেল আৰু এটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰৰ উপস্থিতিয়ে চহৰখন আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া জিলাখনৰ বিকাশত বহুখিনি সহায় কৰিছে।<ref name="Trade & Industry in Kochi" /> শেহতীয়া বছৰবোৰত চহৰখনত প্ৰচুৰ পৰিমাণে বিনিয়োগ হৈছে। <ref name="Kochi shining">{{Cite news |author = George Joseph |url = http://www.rediff.com/money/2005/oct/06kochi.htm |title = Check out how Kochi is shining! |work = Rediff.com |date = 10 June 2005 |access-date = 6 January 2006 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20060428020241/http://www.rediff.com/money/2005/oct/06kochi.htm |archive-date = 28 April 2006 }}</ref><ref name="Developing metro and quaint environs">{{Cite news |url = http://www.keralatourism.org/kochi/industrial-capital-kochi.php |title = Developing metro and quaint environs |work = [[Kerala Tourism Development Corporation]] |location = India |access-date = 24 July 2017 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170709230040/https://www.keralatourism.org/kochi/industrial-capital-kochi.php |archive-date = 9 July 2017 |archivedate = 22 October 2017 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20171022033715/http://www.keralatourism.org/kochi/industrial-capital-kochi.php |deadurl = yes }}</ref> এই বিনিয়োগে ইয়াক ভাৰতৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ মেট্ৰ’ চহৰসমূহৰ অন্যতম কৰি তুলিছে। কোচি মহানগৰী অঞ্চলৰপৰা অহা বিক্ৰী কৰৰ উপাৰ্জনে ৰাজ্যখনৰ ৰাজহ সংগ্ৰহত এক বুজন পৰিমাণৰ অৱদান আগবঢ়ায়। <ref name="Commercial Tax">{{Cite news |url = http://www.hindu.com/2009/02/26/stories/2009022653140300.htm |title = Rs. 620-crore rise in revenue collection in Ernakulam district |date = 20 January 2009 |access-date = 1 March 2009 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090228071148/http://www.hindu.com/2009/02/26/stories/2009022653140300.htm |archive-date = 28 February 2009 |work = [[The Hindu]] }}</ref><ref name="State Exchequer">{{Cite news |url = http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/government-starves-the-golden-goose/article4231544.ece |title = Government starves the golden goose |work = The Hindu |date = 23 December 2012 |access-date = 21 January 2013 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20130126133351/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/government-starves-the-golden-goose/article4231544.ece |archive-date = 26 January 2013 }}</ref> {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Kochi LNG Terminal DSW.jpg | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = কোচি এলএনজি টাৰ্মিনেল | image2 = Kochi City-Vembanad Rail Bridge at Vallarpadam, is the longest rail bridge in India.jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = ভেম্বনাদ ৰেল দলং হৈছে ভাৰতৰ দ্বিতীয় দীৰ্ঘতম ৰেল দলং | image3 = Container terminal.JPG | width3 = 220 | alt3 = | caption3 = ভাল্লাৰপাদম টাৰ্মিনেল, ভাৰতৰ প্ৰথমটো ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল। | image4 = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | width4 = 220 | alt4 = | caption4 = কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেৰিনা হৈছে ভাৰতৰ একমাত্ৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেৰিনা | image5 = Carnival Info Park Phase - 4.jpg | width5 = 220 | alt5 = | caption5 = ইনফ’পাৰ্ক, কোচি }} এই জিলাখনে ৰাজ্যখনৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন বা জিডিপি (GDP)-ত ১৫.১ শতাংশ অৱদান আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |url=https://www.nabard.org/demo/auth/writereaddata/tender/221016023907_Ernakulam_PLP%202016-17%20%20.split-and-merged.pdf |title=Ernakulam District: Executive Summary |access-date=19 December 2020 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416234253/https://www.nabard.org/demo/auth/writereaddata/tender/221016023907_Ernakulam_PLP%202016-17%20%20.split-and-merged.pdf |url-status=live }}</ref> নিৰ্মাণ আৰু উৎপাদন উদ্যোগসমূহে একেলগে জিলাখনৰ মুঠ জিডিপিৰ ৩৭ শতাংশ অৱদান দিয়ে। আনহাতে বাণিজ্য, পৰ্যটন আৰু আতিথ্য উদ্যোগে একেলগে আন ২০ শতাংশ অৱদান যোগায়। ইয়াত থকা মূল ব্যাৱসায়িক খণ্ডসমূহৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ, উৎপাদন, জাহাজ নিৰ্মাণ আৰু পৰিবহণ অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি সাগৰীয় খাদ্য আৰু মচলা ৰপ্তানি, ৰাসায়নিক উদ্যোগ, তথ্য প্ৰযুক্তি (IT), পৰ্যটন, স্বাস্থ্য সেৱা আৰু বেংকিং খণ্ডও গুৰুত্বপূৰ্ণ। বিশ্ব বেংক গোটৰদ্বাৰা ক’চি ভাৰতৰ সোতৰখন প্ৰধান ঔদ্যোগিক চহৰৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্বীকৃত হৈছে। অৱশ্যে ২০০৯ চনৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ আৰু পৰিচালনা কৰাৰ সহজতাৰ ৰেংকিঙত বাছনি কৰা ১৭খন ভাৰতীয় চহৰৰ ভিতৰত ক’চি দ্বিতীয় আটাইতকৈ কঠিন চহৰ হিচাপে বিবেচিত হৈছিল। এই তালিকাত ই কেৱল [[কলকাতা]]ৰ ওপৰত ১৬ নম্বৰ স্থানত আছিল। <ref name="World Bank and International Financial Corporation">{{cite web|url=http://www.doingbusiness.org/~/media/FPDKM/Doing%20Business/Documents/Subnational-Reports/DB09-Sub-India.pdf |title=Doing Business in India 2009 |publisher=[[World Bank]] |access-date=8 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019143135/http://www.doingbusiness.org/~/media/FPDKM/Doing%20Business/Documents/Subnational-Reports/DB09-Sub-India.pdf |archive-date=19 October 2010 }}</ref> কেৰালাৰ বেছিভাগ অঞ্চলৰ দৰেই প্ৰবাসী ভাৰতীয় (NRI)সকলৰপৰা অহা ধনো ইয়াৰ উপাৰ্জনৰ এটা প্ৰধান উৎস। <ref name="NRI investments">{{Cite news |author=Director, Kerala Tourism |url=http://www.cbcglobelink.org/cbcglobelink/events/IndiaTourism05/Presentation/KT%20Investment%202005-London.ppt |archive-url=https://web.archive.org/web/20060617072209/http://www.cbcglobelink.org/cbcglobelink/events/IndiaTourism05/Presentation/KT%20Investment%202005-London.ppt |url-status=dead |archive-date=17 June 2006 |title=Kerala, Gods Own Country: Where Business Blooms |publisher=cbcglobelink.org |access-date=7 February 2006 |archivedate=23 July 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060723081434/http://www.cbcglobelink.org/cbcglobelink/events/IndiaTourism05/Presentation/KT+Investment+2005-London.ppt |deadurl=yes }}</ref> চহৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুৰপৰা ১৩ কিলোমিটাৰ (৮.১ মাইল) উত্তৰত অৱস্থিত এলুৰ হৈছে কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ঔদ্যোগিক অঞ্চল। ইয়াত ২৫০ তকৈও অধিক কাৰখানা আছে যিয়ে ৰাসায়নিক আৰু পেট্ৰ’ৰাসায়নিক সামগ্ৰী, কীটনাশক আৰু বিৰল ভূমি উপাদান উৎপাদন কৰে। লগতে ইয়াত ৰবৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, সাৰ, জিংক আৰু ক্ৰ’মিয়াম যৌগ আৰু চামৰাৰ সামগ্ৰীও প্ৰস্তুত কৰা হয়। <ref>{{cite web |publisher=[[Greenpeace]] |url=http://www.greenpeace.org/india/Global/india/report/2003/8/status-of-human-health-at-the.doc |title=Status of Human Health at the Eloor Industrial Belt, Kerala- India |access-date=12 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180112160106/http://www.greenpeace.org/india/Global/india/report/2003/8/status-of-human-health-at-the.doc |archive-date=12 January 2018 }}</ref> কেৰালাৰ আটাইতকৈ পুৰণি সাৰ আৰু ৰাসায়নিক উদ্যোগসমূহৰ অন্যতম ‘ফাৰ্টিলাইজাৰ্ছ এণ্ড কেমিকেলছ ট্ৰাভাংকুৰ লিমিটেড’ (FACT) কোচিত অৱস্থিত। <ref name="History : Timelines of FACT">{{Cite news |author = Money Control |url = http://www.moneycontrol.com/company-facts/fertiliserschemicalstravancore/history/FCT |title = Fertilisers and Chemicals Travancore |publisher = Money Control |access-date = 2 October 2010 |url-status = live |archive-url = https://archive.today/20130129070114/http://www.moneycontrol.com/company-facts/fertiliserschemicalstravancore/history/FCT |archive-date = 29 January 2013 }}</ref> আম্বালামুগলত থকা বিপিচিএল (BPCL)-ৰ কোচি ৰিফাইনেৰী হৈছে ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ ৰাষ্ট্ৰীয় তেল শোধনাগাৰ। শক্তি আৰু ইন্ধনৰ প্ৰয়োজন পূৰাবলৈ প্ৰাকৃতিক গেছ আমদানি আৰু সংৰক্ষণ কৰাৰ বাবে পেট্ৰ’নেট ইণ্ডিয়াই এতিয়া কোচি এলএনজি টাৰ্মিনেলৰ কাম প্ৰায় সম্পূৰ্ণ কৰি তুলিছে।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/petronet-lng-kochi-terminals-operating-capacity-goes-up/article9707274.ece |title=Petronet LNG Kochi terminal's operating capacity goes up |newspaper=[[Business Line]] |date=18 May 2017 |access-date=18 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164153/https://www.thehindubusinessline.com/companies/petronet-lng-kochi-terminals-operating-capacity-goes-up/article9707274.ece |archive-date=3 March 2018 }}</ref> নাৰিকল উন্নয়ন ব’ৰ্ড, কয়াৰ ব’ৰ্ড আৰু মেৰিন প্ৰডাক্টছ এক্সপ’ৰ্ট ডেভেলপমেণ্ট অথৰিটি (MPEDA) ৰ দৰে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় এই চহৰখনতে অৱস্থিত। চহৰৰ কেন্দ্ৰভাগৰপৰা প্ৰায় ১৬.৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত কালামাছেৰী অন্যতম প্ৰধান ঔদ্যোগিক অঞ্চল। ইয়াত FACT, HMT ৰ দৰে আগশাৰীৰ কাৰখানা আৰু KINFRA হাই-টেক পাৰ্কৰ দৰে আইটি/বায়’টেকন’লজী পাৰ্ক অৱস্থিত। কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় কালামাছেৰীত অৱস্থিত। ইৰিম্পানম ক’চিৰ আন এটা প্ৰধান ঔদ্যোগিক অঞ্চল। চিপোৰ্ট-এয়াৰপৰ্ট ৰোড (SPAP ৰোড) এই ঠাইৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। ইণ্ডিয়ান অইল কৰ্প’ৰেশ্যন, ভাৰত পেট্ৰ’লিয়াম আৰু হিন্দুস্তান পেট্ৰ’লিয়ামৰ দৰে ডাঙৰ তেল প্ৰতিষ্ঠানৰ প্লাণ্ট ইয়াত আছে। <ref>{{cite news |url=http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/tanker-lorry-strike-at-irumpanam-ioc-plant-ends-english-news-1.1527637 |title=Tanker lorry strike at Irumpanam IOC plant ends |newspaper=[[Mathrubhumi]] |access-date=11 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111170032/http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/tanker-lorry-strike-at-irumpanam-ioc-plant-ends-english-news-1.1527637 |archive-date=11 January 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/2017/05/01/drivers-strike-affects-lpg-supply-in-kerala-tuesday.html |title=LPG truck employees in Kerala call off scheduled strike |publisher=[[Malayala Manorama]] |access-date=11 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111165340/http://english.manoramaonline.com/news/kerala/2017/05/01/drivers-strike-affects-lpg-supply-in-kerala-tuesday.html |archive-date=11 January 2018 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/bpcl-to-set-up-lpg-pipeline-from-kochi-to-coimbatore/article4927296.ece |title=BPCL to set up LPG pipeline from Kochi to Coimbatore |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=11 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321084217/http://www.thehindubusinessline.com/companies/bpcl-to-set-up-lpg-pipeline-from-kochi-to-coimbatore/article4927296.ece |archive-date=21 March 2014 }}</ref> কেৰালাৰ আন ঠাইৰ দৰেই পৰ্যটন উদ্যোগো স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ অন্যতম প্ৰধান চালিকা শক্তি। কোচি অৱস্থিত এৰ্নাকুলাম জিলাখন কেৰালালৈ অহা থলুৱা পৰ্যটকৰ সংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref name="Tourism Statistics" /> ইয়াৰ ফলত এই জিলাখনে চহৰখনৰ অৰ্থনীতিলৈ ডাঙৰ অৱদান আগবঢ়ায়। ফ’ৰ্ট কোচিৰ পৰ্যটন কেন্দ্ৰ আৰু কেইবাটাও ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন, সংগ্ৰহালয় আদিয়ে পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। ইয়াৰ লগতে ভেম্বনাদ হ্ৰদ আৰু কায়েল (backwaters) ৰ দৰে প্ৰাকৃতিক আকৰ্ষণে চহৰখনলৈ বৃহৎসংখ্যক পৰ্যটকক টানি আনে। কেইবাটাও আগশাৰীৰ আতিথ্য ব্ৰেণ্ডৰ উপস্থিতিয়ে থলুৱা লোকসকলৰ বাবে কৰ্মসংস্থাপনৰ এক প্ৰধান উৎস হৈ পৰিছে। কোচি বন্দৰ হৈছে এটা আগশাৰীৰ বন্দৰ য’ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰুজ জাহাজসমূহ নিয়মীয়াকৈ আহে। <ref name="Cochin Port Cruises">{{cite web|publisher=Cochin Port Trust |url=http://www.cochinport.com/cruise/index.html |title=Cochin Port Trust, the Cruise Destination |access-date=3 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100417011338/http://www.cochinport.com/cruise/index.html |archive-date=17 April 2010 }}</ref> চহৰখনত দেশৰ প্ৰথমখন মেৰিনা সুবিধা ‘কোচি মেৰিনা’ আছে, <ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/india/news/kochi-marina-set-to-start-operations/392303/ |title=Kochi marina set to start operations |newspaper=Business Standard|location=India |date=19 April 2010 |access-date=14 October 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708110543/http://www.business-standard.com/india/news/kochi-marina-set-to-start-operations/392303/ |archive-date=8 July 2011 |last1=Joseph |first1=George }}</ref> যিয়ে বৃহৎসংখ্যক নাও-পৰ্যটকক (yacht-totters) আকৰ্ষণ কৰে। ৰিয়েল এষ্টেট উদ্যোগো কোচিৰ অৰ্থনীতিলৈ বহুখিনি অৱদান আগবঢ়োৱা আন এটা উদ্যোগ। বহুতো ব্যৱসায়ীয়ে এই বজাৰত প্ৰৱেশ কৰি আৱাসিক গৃহ নিৰ্মাণ কৰিছে। কোচি হৈছে ভাৰতীয় নৌসেনাৰ প্ৰাথমিক প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ ‘দাক্ষিণাত্য নৌসেনা কমাণ্ড’ৰ প্ৰধান কাৰ্যালয়। কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডেও চহৰখনৰ অৰ্থনীতিলৈ অৱদান যোগায়। </ref><ref name="CSL">{{cite web |publisher=Shipping Ministry of India |url=http://shipping.nic.in/shipwing2.htm |archive-url=https://archive.today/20050915045113/http://shipping.nic.in/shipwing2.htm |url-status=dead |archive-date=15 September 2005 |title=List of ship building centres in India |access-date=23 May 2006 }}</ref><ref name="nav">{{cite web |publisher=Bharat Rakshak |url=http://www.bharat-rakshak.com/NAVY/SNC.html |title=Southern Naval Command |access-date=29 August 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060825162539/http://www.bharat-rakshak.com/NAVY/SNC.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=25 August 2006 |archivedate=25 August 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060825162539/http://www.bharat-rakshak.com/NAVY/SNC.html |deadurl=yes }}</ref> থোপ্পুম্পাড়ীৰ মাছ ধৰা বন্দৰটো ৰাজ্যখনৰ এটা সৰু মাছ ধৰা বন্দৰ। ই স্থানীয় আৰু ৰপ্তানি বজাৰত মাছ যোগান ধৰে। কোচিৰ সকলো ঋতুৰে উপযোগী বন্দৰটোৰ সম্ভাৱনাক অধিক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ এটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰুজ টাৰ্মিনেলো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |url = http://cochinport.gov.in/index.php?opt=cruisedestination |title = Cochin – The Leading Cruise Destination in India |work = [[Kochi Port|Cochin Port Trust]] |date = 30 June 2007 |access-date = 29 August 2007 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120114064025/http://www.cochinport.gov.in/index.php?opt=cruisedestination |archive-date = 14 January 2012 }}</ref> ৰপ্তানি আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত কাৰ্যকলাপো চহৰখনৰ অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানকাৰী। কোচিন বন্দৰে বৰ্তমান উইলিংডন দ্বীপৰ টাৰ্মিনেলত কণ্টেইনাৰ কাৰ্গোৰ ৰপ্তানি আৰু আমদানি পৰিচালনা কৰে। ভাল্লাৰপাদমৰপৰা পৰিচালিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল হৈছে ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল। <ref name="Vallarpadam">{{cite news |url = http://www.hindu.com/2005/04/02/stories/2005040202321500.htm |title = Kochi terminal handed over to Dubai Ports International |date = 2 April 2005 |access-date = 23 May 2006 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20060518050522/http://www.hindu.com/2005/04/02/stories/2005040202321500.htm |archive-date = 18 May 2006 |work = [[The Hindu]] |archivedate = 6 April 2005 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050406123043/http://www.hindu.com/2005/04/02/stories/2005040202321500.htm |deadurl = yes }}</ref><ref name="Vallarpadam1">{{cite news |url = http://www.thehindubusinessline.com/2006/06/13/stories/2006061302240700.htm |title = Vallarpadam phase I by early 2009: DP World |work = The Hindu |date = 2 April 2005 |access-date = 23 May 2006 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20060630052532/http://www.thehindubusinessline.com/2006/06/13/stories/2006061302240700.htm |archive-date = 30 June 2006 }}</ref><ref name="ICTT Vallarpadam">{{cite news |url = http://www.thehindubusinessline.com/2008/10/27/stories/2008102750370600.htm |title = Vallarpadam ICTT: Set to make Kochi a key hub |work = Business Line |date = 27 October 2008 |access-date = 14 November 2008 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20081210182904/http://www.thehindubusinessline.com/2008/10/27/stories/2008102750370600.htm |archive-date = 10 December 2008 }}</ref><ref name="Logistic Hub">{{cite news|url=http://trbaalu.nic.in/minister/press/2005/Feb05/16_02.pdf |title=Statement by the Government of India |publisher=Press Information Bureau, Govt of India |date=27 October 2008 |access-date=14 November 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225121423/http://trbaalu.nic.in/minister/press/2005/Feb05/16_02.pdf |archive-date=25 February 2009 }}</ref> কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্টে পুথুভিপৰ ওচৰত এটা বৰ্হি-বন্দৰ (Outer Harbour) নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনাও কৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.cochinport.com/tenders/Tender%20Document.pdf |title=Cochin Port Trust |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708171944/http://www.cochinport.com/tenders/Tender%20Document.pdf |archive-date=8 July 2011 }}</ref> ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰ ওপৰত কোচিৰ ঐতিহাসিক নিৰ্ভৰশীলতা আধুনিক সময়তো অব্যাহত আছে। এই চহৰখন মচলাৰ এক প্ৰধান ৰপ্তানিকাৰক দেশ আৰু ইয়াত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জালুক বিনিময় কেন্দ্ৰ (International Pepper Exchange) অৱস্থিত, য’ত জালুকৰ বিশ্বজুৰি ব্যৱসায় কৰা হয়। স্পাইচেছ ব’ৰ্ড অৱ ইণ্ডিয়া আৰু ৱৰ্ল্ড স্পাইচ অৰ্গেনাইজেশ্যনৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় কোচিত আছে। কোচিত আইটি (IT) আৰু আইটিইএছ (ITES) সম্পৰ্কীয় উদ্যোগসমূহ গঢ়ি উঠিছে। সাগৰৰ তলেৰে যোৱা কেবলৰ জৰিয়তে সস্তা বেণ্ডৱিড্থৰ উপলব্ধতা আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰধান চহৰৰ তুলনাত কম পৰিচালনা ব্যয় ইয়াৰ বাবে লাভজনক হৈছে। চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত চৰকাৰী পৃষ্ঠপোষকতাত গঢ়ি উঠা ইনফোপাৰ্ক, কোচিন বিশেষ অৰ্থনৈতিক মণ্ডল (SEZ) আৰু কিংক্ৰা ৰপ্তানি প্ৰসাৰ ঔদ্যোগিক পাৰ্ককে ধৰি বিভিন্ন প্ৰযুক্তি আৰু ঔদ্যোগিক চৌহদ পৰিচালিত হৈ আছে। চহৰখনৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত কেইবাটাও নতুন ঔদ্যোগিক চৌহদ নিৰ্মাণৰ কাম চলি আছে। কাক্কানাডৰ স্মাৰ্টচিটি অন্যতম প্ৰধান প্ৰকল্প। <ref>{{cite news | url=http://www.thehindubusinessline.com/news/national/smartcity-kochi-inaugurated/article8264427.ece | work=The Hindu | title=SmartCity Kochi inaugurated | access-date=11 January 2018 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164153/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/smartcity-kochi-inaugurated/article8264427.ece | archive-date=3 March 2018 }}</ref> কালামাছেৰীৰ চাইবাৰ চিটি হৈছে ব্যক্তিগত খণ্ডত পৰিকল্পনা কৰা আন এখন একীকৃত আইটি টাউনশ্বিপ সেজ (SEZ)। <ref>{{cite news|newspaper=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/hdil-says-it-will-not-exit-cybercity-project-in-kochi/article4788645.ece|title=HDIL says it will not exit Cybercity project in Kochi|access-date=11 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130920082549/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/hdil-says-it-will-not-exit-cybercity-project-in-kochi/article4788645.ece|archive-date=20 September 2013}}</ref> ==যাতায়াত== {{Panorama |image = File:Vyttila Mobility Hub BNC.jpg |height = 230 |alt = A panoramic view of Vyttila Mobility Hub |caption = {{center| বিহংগম দৃষ্টিত ভাইটিলা মবিলিটি হাবৰ বিস্তৃত দৃশ্য। }} }} ===বিমান পৰিবহণ=== কোচিত [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] (CIAL) অৱস্থিত। এই বিমান বন্দৰটো কোচি চহৰৰপৰা প্ৰায় ২৮ কিলোমিটাৰ (১৭ মাইল) উত্তৰে নেদুম্বাছেৰীত অৱস্থিত। ইয়াৰপৰা ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়ো ধৰণৰ বিমান চলাচল কৰে। <ref>{{cite web |url=http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cochin-airport.in |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326160159/http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |archive-date=26 March 2010 |archivedate=26 March 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100326160159/http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |deadurl=yes }}</ref> কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পুঁজি অবিহনে নিৰ্মাণ কৰা ই ভাৰতৰ প্ৰথমটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ। <ref name="Cochin International Airport">{{cite web|publisher=Cochin International Airport |url=http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |title=A novel venture in the history of Indian Aviation |access-date=23 May 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060523081313/http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |archive-date=23 May 2006 }}</ref> বহনক্ষম শক্তি ব্যৱহাৰৰ ব্যাৱসায়িক দূৰদৰ্শিতাৰ বাবে এই বিমান বন্দৰটোক ২০১৮ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘই ‘চেম্পিয়নছ অব্ দি আৰ্থ’ বঁটা প্ৰদান কৰে। <ref>{{cite news |title=Cochin International Airport Ltd receives UN's environment prize |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/Sep/28/cochin-international-airport-ltd-receives-uns-environment-prize-1878064.html |newspaper=The New Indian Express |date=27 September 2018 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=PM Modi, Cochin Airport win UN's 'Champions of the Earth' award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pm-modi-macron-awarded-champions-of-the-earth-award-by-the-un/articleshow/65971220.cms |newspaper=The Times of India |date=26 September 2018 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref name="auto4">{{cite web |title=World's first solar-run airport in Kochi |url=https://ibef.org/news/worlds-first-solarrun-airport-in-kochi |website=India Brand Equity Foundation |date=17 August 2015 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref name="auto3">{{cite web |title=About Us |url=https://www.cial.aero/About-Us |website=Cochin International Airport Limited |date=31 December 2024 |access-date=30 September 2025}}</ref> ইয়াৰ পূৰ্বে ২০১৫ চনতে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ বিশ্বৰ প্ৰথমটো সম্পূৰ্ণ সৌৰ শক্তি চালিত বিমান বন্দৰ হৈ পৰিছিল। <ref name="auto4"/><ref name="auto3"/> কোচিন বিমান বন্দৰৰপৰা [[মধ্য প্ৰাচ্য]], [[মালয়েছিয়া]], [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]]ৰ দৰে জনপ্ৰিয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্থানলৈ পোনপটীয়া বিমানৰ সুবিধা আছে। ইয়াৰ উপৰি [[লাক্ষাদ্বীপ]]ৰ দৰে পৰ্যটনস্থলী আৰু ভাৰতৰ বেছিভাগ প্ৰধান চহৰলৈও ইয়াৰপৰা পোনপটীয়া বিমান চলে। ৮,৪০,০০০ বৰ্গ ফুট (৭৮,০০০ বৰ্গ মিটাৰ) টাৰ্মিনেল এলেকা আৰু ২২০০ জন যাত্ৰী (আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ঘৰুৱা) ধাৰণ ক্ষমতা থকা ই ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ব্যস্ত বিমান বন্দৰ। <ref name="CIAL Info">{{cite web| publisher=Airports Authority of India| url=http://www.aai.aero/allAirports/cochin_TI.jsp| title=CIAL Technical Information| access-date=13 October 2010| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20110720142555/http://www.aai.aero/allAirports/cochin_TI.jsp| archive-date=20 July 2011}}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যাত্ৰী যাতায়াতৰ ক্ষেত্ৰত ই ভাৰতৰ ভিতৰতে পঞ্চম স্থানত আছে। সমগ্ৰ যাতায়াতৰ হিচাপত ই দেশৰ সপ্তম ব্যস্ত বিমান বন্দৰ। <ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/jan/07/cial-to-enhance-solar-power-generation-1747253.html|title=CIAL to enhance solar power generation|newspaper=[[The New Indian Express]]|access-date=19 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119175554/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/jan/07/cial-to-enhance-solar-power-generation-1747253.html|archive-date=19 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/cial-hopeful-of-crossing-the-1-crore-passenger-milestone/articleshow/61625091.cms|title=Cial hopeful of crossing the 1-crore passenger milestone|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=19 January 2018|archive-date=29 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529050801/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/cial-hopeful-of-crossing-the-1-crore-passenger-milestone/articleshow/61625091.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Staff |first=T. N. M. |date=2024-11-28 |title=Bengaluru airport becomes India's third-busiest for international traffic |url=https://www.thenewsminute.com/karnataka/bengaluru-airport-becomes-indias-third-busiest-for-international-traffic |access-date=2025-03-25 |website=The News Minute |language=en}}</ref> {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Cochin International Airport Limited.jpg | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ দেশৰ ভিতৰতে অন্যতম আটাইতকৈ ব্যস্ত বিমান বন্দৰ আৰু ই বিশ্বৰ প্ৰথমটো সম্পূৰ্ণ সৌৰ শক্তি চালিত বিমান বন্দৰ | image2 = Double Decker Bus Kochi.JPG | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = চহৰখনত কৰ্তব্যৰত কেএছআৰটিচি (KSRTC)-ৰ এখন দুমহলীয়া বাছ | image3 = | width3 = 220 | alt3 = | caption3 = এৰ্নাকুলাম জংচন দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম আটাইতকৈ ব্যস্ত ৰেলৱে ষ্টেচন | image4 = Kochi Metro train at Palarivattom, Aug 2017.jpg | width4 = 220 | alt4 = | caption4 = কোচি মেট্ৰ’ ভাৰতৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ কম সময়ত সম্পূৰ্ণ হোৱা মেট্ৰ’ প্ৰকল্প | image5 = Ernakulam Boat Jetty Entrance.JPG | width5 = 220 | alt5 = | caption5 = এৰ্নাকুলাম ফেৰী ঘাট চহৰখনৰ অন্যতম প্ৰধান ফেৰী ঘাট | image6 = Ernakulam ferry service.jpg | width6 = 220 | alt6 = | caption6 = কোচিৰ বেকৱাটাৰ বা কায়েলত চলাচল কৰা ফেৰী সেৱাৰ এখন নাও | image7 = KWM Boat.jpg | width7 = 220 | alt7 = | caption7 = কোচি ৱাটাৰ মেট্ৰ’ই চহৰখনৰ বাবে এখন ফেৰী ব্যৱস্থা পৰিচালনা কৰে }} ===পথ পৰিবহণ=== কেইবাটাও ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথেৰে কোচি চহৰখন ইয়াৰ চুবুৰীয়া চহৰ আৰু ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে সুন্দৰভাৱে সংযোজিত হৈ আছে। ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ব্যৱস্থাৰ উত্তৰ-দক্ষিণ কৰিডৰৰ এটা অন্যতম সংযোগস্থল।<ref>{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| title=NS&EW Corridor Map| access-date=11 January 2018| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191352/http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| archive-date=4 March 2016| archivedate=27 July 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727123029/http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/chain_NS.asp| title=NS&EW Corridor Chainage Chart| access-date=11 January 2018| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20170701140723/http://www.nhai.org/chain_NS.asp| archive-date=1 July 2017| archivedate=20 August 2010| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100820143051/http://www.nhai.org/chain_NS.asp| deadurl=yes}}</ref> অৱশ্যে কোচিৰ পথ আন্তঃগাঁথনিয়ে বৰ্ধিত যান-বাহনৰ চাহিদা পূৰণ কৰিব পৰা নাই। <ref>{{cite news| newspaper=[[The New Indian Express]]| url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/oct/20/kochi-metro-extension-decongests-traffic-brings--much-needed-breather-to-city-roads-1678222.html| title=Kochi Metro extension decongests traffic, brings much-needed breather to city roads| access-date=19 January 2018| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180119235050/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/oct/20/kochi-metro-extension-decongests-traffic-brings--much-needed-breather-to-city-roads-1678222.html| archive-date=19 January 2018}}</ref> সেইবাবে যান-জঁট এই চহৰখনৰ এটা ডাঙৰ সমস্যা। কোচি চহৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (NH 66), ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৫৪৪ (NH 544), ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬A (NH 966A) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬B (NH 966B)-ৰ সৈতে জড়িত। <ref name="Golden Quadrilateral">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| title=NS&EW Corridor Map| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20110727123029/http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| archive-date=27 July 2011| archivedate=27 July 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727123029/http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| deadurl=yes}}</ref><ref name="NSEW Chainage">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/chain_NS.asp| title=NS&EW Corridor Chainage Chart| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20100820143051/http://www.nhai.org/chain_NS.asp| archive-date=20 August 2010| archivedate=20 August 2010| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100820143051/http://www.nhai.org/chain_NS.asp| deadurl=yes}}</ref><ref name="Four-laned NH47C">{{Cite news| url=http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| title=A mammoth task achieved| access-date=22 March 2011| date=11 February 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20121109013852/http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| archive-date=9 November 2012| work=[[The Hindu]]}}</ref> কেইবাটাও ৰাজ্যিক ঘাইপথেও কোচিক কেৰালাৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ৰাজ্যিক ঘাইপথ ১৫ (SH 15) অৰ্থাৎ এট্টুমানুৰ-এৰ্নাকুলাম পথে চহৰখনক কট্টায়ম, পালা, কুমিলী, চাংগনাচেৰী আৰু পাথানামথিট্টা আদি ঠাইৰ সৈতে সংযোগ কৰে। <ref>{{cite web |url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=maps&pageId=248 |title=State Highways in Kerala |access-date=17 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101201055331/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=maps&pageId=248 |archive-date=1 December 2010 |archivedate=1 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201055331/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=maps&pageId=248 |deadurl=yes }}</ref> ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৪১ (SH 41) অৰ্থাৎ পালাৰিভাট্টম-থেক্কাডী পথে জিলাখনৰ পূব প্ৰান্তলৈ যোৱাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে। ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৬৩ (SH 63) অৰ্থাৎ ভাইপীন পল্লীপুৰম পথ আৰু ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৬৬ (SH 66) অৰ্থাৎ আলাপ্পুঝা-থোপ্পুম্পাড়ী পথ হৈছে উপকূলীয় পথ। এই পথকেইটাই ব্যাকৱাটাৰ (কায়েল) আৰু সাগৰৰ মাজৰ ঠেক ভূমিভাগক সংযোগ কৰে। মহাত্মা গান্ধী পথ (MG Road) আৰু সহোদৰন আয়াপ্পন পথ হৈছে এই চহৰখনৰ মূল ধমনীসদৃশ প্ৰধান পথ। এই পথ দুটা ক্ৰমে ১৯২৫ আৰু ১৯৬২ চনত এৰ্নাকুলামত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰে এটা পথ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে আৰু আনটো পথ উপকূলৰ উলম্বভাৱে গৈছে। এই দুয়োটা পথতে প্ৰস্তাৱিত মেট্ৰ’ ৰেল সংযোগৰ ব্যৱস্থা আছে। চিপোৰ্ট-এয়াৰপৰ্ট ৰোড (Seaport-Airport Road) হৈছে আন এটা প্ৰধান পথ। এই পথে কোচিন সাগৰীয় বন্দৰক কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে। কাক্কানাদত থকা ইনফোপাৰ্ক এক্সপ্ৰেছৱে’খন চিপোৰ্ট-এয়াৰপৰ্ট ৰোডৰ সৈতে সংযোজিত হৈ ইনফোপাৰ্কলৈকে বিস্তৃত হৈছে। চহৰখনৰ অন্যান্য প্ৰধান পথসমূহৰ ভিতৰত চিট্টুৰ পথ, বেনাৰ্জী পথ, শ্বনমুঘম পথ, কোচি বাইপাছ, কালুৰ-কাডাভান্ত্ৰা পথ আৰু পাৰ্ক এভিনিউ আদি অন্যতম। কোচি চহৰৰ বাবে ৰাজ্য চৰকাৰে এটা নতুন ৰিং ৰোডৰ (Ring Road) প্ৰস্তাৱ দিছে। বৰ্তমান NATPAC-ৰদ্বাৰা ইয়াৰ বাবে এটা প্ৰকল্প অধ্যয়ন চলাই থকা হৈছে। <ref>{{cite web |url=http://www.mydreamhouse.in/ring-roads-kochi-city |title=Ring roads for Kochi city |publisher=MyDreamHouse.in |date=17 February 2012 |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130426000744/http://www.mydreamhouse.in/ring-roads-kochi-city |archive-date=26 April 2013 |archivedate=26 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426000744/http://www.mydreamhouse.in/ring-roads-kochi-city |deadurl=yes }}</ref> ===ৰাজহুৱা পৰিবহণ=== ====পথ পৰিবহণ==== চহৰখনৰ ভিতৰত ৰাজহুৱা পৰিবহণৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈছে ব্যক্তিগত মালিকানাধীন বাছ ব্যৱস্থা। ৰাজ্য চৰকাৰে ‘থিৰুকোচি’ সেৱাৰ জৰিয়তেও চহৰখনত বাছ চলায়। এৰ্নাকুলাম টাউন, এৰ্নাকুলাম জেটি আৰু কালুৰত থকা ব্যক্তিগত বাছ টাৰ্মিনেল হৈছে চহৰখনৰ প্ৰধান বাছ আস্থান। ভাইটিলাত ‘দ্য মোবিলিটি হাব’ নামৰ এটা একীকৃত পৰিবহণ টাৰ্মিনেলৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য চলি আছে। এই টাৰ্মিনেলটোৱে চহৰৰ কেন্দ্ৰভাগৰপৰা আঁতৰত দূৰণিবটৰ বাছ সেৱাৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰে। লগতে ই বাছ, মেট্ৰ’ আৰু ফেৰীৰ দৰে বিভিন্ন ৰাজহুৱা পৰিবহণ ব্যৱস্থাক একেলগ কৰে। <ref>{{cite web |url=http://www.vyttilamobilityhub.com |title=Vyttila Mobility Hub |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110302091308/http://www.vyttilamobilityhub.com/ |archive-date=2 March 2011 |access-date=3 March 2018 }}</ref> JNNURM চহৰ পৰিবহণ উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ অধীনত নতুন প্ৰজন্মৰ শীত-তাপ নিয়ন্ত্ৰিত (AC) নিম্ন- মজিয়াৰ আৰু নন-এচি অৰ্ধ-নিম্ন-মজিয়াৰ বাছ লাভ কৰা দেশৰ কেইখনমান চহৰৰ ভিতৰত কোচি অন্যতম। KSRTC আৰু ব্যক্তিগত বাছে নেদুম্বাছেৰী, পেৰুম্বাভুৰ, আলুভা, মুভাট্টুপুঝা, কোথামংগলাম, চেৰ্থালা আৰু পুচাক্কালৰ দৰে কাষৰীয়া অঞ্চলসমূহলৈ নিয়মীয়াকৈ চলাচল কৰে। চহৰখনত দিনটোৰ যিকোনো সময়তে ভাড়াৰ বাবে টেক্সি আৰু অটো ৰিক্সা উপলব্ধ। কেৰালাৰ বেছিভাগ অঞ্চলৰ দৰেই যান-বাহন বৃদ্ধিৰ তুলনাত পথ আন্তঃগাঁথনিৰ উন্নয়ন নোহোৱাটো কোচিৰ বাবে এটা ডাঙৰ সমস্যা। <ref name="Traffic">{{cite web|publisher=Kochi Municipal Corporation |url=http://www.corporationofcochin.net/urban_kb/Traffic%20&%20Transportation.pdf |title=Kochi Municipal Corporation – Urban Knowledge Base |access-date=25 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110125004643/http://www.corporationofcochin.net/urban_kb/Traffic%20%26%20Transportation.pdf |archive-date=25 January 2011 }}</ref> ===ৰেল পৰিবহণ=== চহৰখনত চাৰিটা প্ৰধান ৰেলৱে ষ্টেচন আছে। সেইকেইটা হৈছে এৰ্নাকুলাম জংচন, এৰ্নাকুলাম টাউন (স্থানীয়ভাৱে ক্ৰমে দক্ষিণ আৰু উত্তৰ ৰেলৱে ষ্টেচন নামেৰে জনাজাত), আলুভা আৰু ত্ৰিপুনিথুৰা। ইয়াৰ উপৰি ইডাপল্লী আৰু কালামাছেৰী নামৰ দুটা সৰু ষ্টেচনো আছে। কোচি বন্দৰৰ দক্ষিণ অংশলৈ ৰেল সংযোগ সুনিশ্চিত কৰিবলৈ ইয়াত ‘কোচিন হাৰ্বাৰ টাৰ্মিনাছ’ আছে। চহৰখনৰ উপনগৰীয় ৰেল নেটৱৰ্কৰ বাবে বৰ্তমান এই টাৰ্মিনাছটোৰ নৱীকৰণৰ কাম চলি আছে। কোচিৰ মূল ৰেল পৰিবহণ ব্যৱস্থাটো ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ দাক্ষিণাত্য ৰেল মণ্ডলৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ই তিৰুৱনন্তপুৰম ৰেল ডিভিজনৰ অধীনত পৰে। দক্ষিণ ষ্টেচনটো দক্ষিণ ভাৰতৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত ৰেলৱে ষ্টেচনসমূহৰ অন্যতম। ইয়াৰপৰা দৈনিক ১২৮ তাতকৈও অধিক ৰেল চলাচল কৰে। <ref>{{cite web| url=http://indiarailinfo.com/arrivals/52| title=Ernakulam Junction (South)/ERS Railway Station – Today's Train Arrival Timings – All Trains – India Rail Info – Database of Indian Railways Trains & Stations| publisher=India Rail Info| date=19 June 2010| access-date=14 October 2010| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025143/http://indiarailinfo.com/arrivals/52| archive-date=13 July 2011}}</ref> চহৰখনৰ উত্তৰ দিশত অৱস্থিত উত্তৰ ষ্টেচনটোৱে প্ৰধানকৈ দূৰণিবটৰ ৰেলসমূহ পৰিচালনা কৰে। যিবোৰ ৰেলে দক্ষিণ ষ্টেচন স্পৰ্শ নকৰে, সেইবোৰ এই ষ্টেচনেৰে পাৰ হৈ যায়। লগতে ই বহুতো ৰেলৰ বাবে এটা অতিৰিক্ত আস্থান (ষ্টপেজ)। উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ পিছফালে ‘এৰ্নাকুলাম টাৰ্মিনাছ’ (ষ্টেচন ক’ড° ERG) নামৰ এটা ঐতিহাসিক ৰেলৱে ষ্টেচনো আছে। মহাত্মা গান্ধী আৰু ব্ৰিটিছ ভাইচৰয়ৰ দৰে মহান ব্যক্তিসকলে এই পুৰণি ৰেলৱে ষ্টেচনেৰেই কোচিনলৈ আহিছিল। এৰ্নাকুলাম টাৰ্মিনাছ আছিল চহৰখনৰ প্ৰথমটো ৰেলৱে ষ্টেচন। কিন্তু ১৯৬০ চনৰ আৰম্ভণিতে ইয়াক পৰিত্যাগ কৰিব লগা হৈছিল। বৰ্তমান এই ষ্টেচনটো দাক্ষিণাত্য ৰেলৱেৰ মালবাহী ডিপো হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। <ref>{{cite web |url=http://www.irfca.org/gallery/Trips/south/csr-erg/ |title=Cochin State Railways |publisher=Irfca.org |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120143755/http://www.irfca.org/gallery/Trips/south/csr-erg/ |archive-date=20 January 2012 }}</ref> ===মেট্ৰ’=== কোচি মেট্ৰ’ কোচি চহৰৰ বাবে এক দ্ৰুত পৰিবহণ ব্যৱস্থা। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে চহৰখন আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া মহানগৰ অঞ্চলৰ যান-জঁট বহুখিনি হ্ৰাস কৰা। <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/03/07/stories/2010030761160300.htm/ |title=More funds for metro rail; sanction yet to be granted |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805025944/http://www.hindu.com/2010/03/07/stories/2010030761160300.htm |work=[[The Hindu]] |archive-date=5 August 2011 }}</ref> এই মেট্ৰ’ ব্যৱস্থাটো তিনিটা পৰ্যায়ত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। প্ৰথম পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য ২০১৩ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। আলুভাৰপৰা পালাৰিভাট্টমলৈকে ১১টা ষ্টেচনযুক্ত ১৩.৪ কিলোমিটাৰ (৮.৩ মাইল) অংশ ২০১৭ চনৰ ১৭ জুনত [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে যাত্ৰীসকলৰ বাবে মুকলি কৰে। আলুভাৰপৰা ত্ৰিপুনিথুৰালৈকে ২৫টা ষ্টেচনযুক্ত ২৮.১২৫ কিলোমিটাৰ (১৭.৪৭৬ মাইল) দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কাম ২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name = deadline>{{cite web|title=PM Modi to inaugurate Kochi Metro on June 17|url=http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/pm-modi-to-inaugurate-kochi-metro-on-june-17-1.1976455|website=mathrubhumi.com|date=30 May 2017 |publisher=Mathrubhumi|access-date=30 May 2017}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kochi Metro Phase 1 Now Complete, PM Modi Inaugurates Thripunithura Terminal Station |url=https://www.timesnownews.com/city/kochi/kochi-metro-phase-1-now-complete-pm-modi-inaugurates-thripunithura-terminal-station-article-108256793 |access-date=2024-03-09 |website=[[Times Now]] |date=6 March 2024 |language=en-US}}</ref> এই কামত প্ৰায় ৫১.৮১ বিলিয়ন টকা ব্যয় হৈছিল। জেএলএন ষ্টেডিয়ামৰপৰা ইনফোপাৰ্ক-কাক্কানাদলৈকে দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ কামক 'পিংক লাইন' বুলি জনা যায়। এই লাইনটো ২০২৬ চনৰ ভিতৰত কাৰ্যক্ষম হ’ব বুলি আশা কৰা হৈছে। <ref>{{Cite web |last=ലേഖകൻ |first=മാധ്യമം |title=കൊച്ചി മെട്രോ കാക്കനാട്ടേക്ക്; നിർമാണം ഡിസംബറിൽ ആരംഭിക്കും |url=https://www.madhyamam.com/kerala/kochi-metro-to-kakanad-construction-will-begin-in-december-1198555 |access-date=10 September 2023 |website=Madhyamam |date=2 September 2023 |language=en}}</ref> ===জল পৰিবহণ=== ভাৰতৰ প্ৰধান সাগৰীয় বন্দৰসমূহৰ ভিতৰত কোচি অন্যতম। ই ভাৰত মহাসাগৰৰ আটাইতকৈ সুৰক্ষিত বন্দৰসমূহৰ ভিতৰত অন‍্যতম। <ref name="Trade Logistics – India Seaports">{{cite web| publisher=National Informatics Centre| url=http://www.indiainbusiness.nic.in/trade-india/ports.htm| archive-url=https://web.archive.org/web/20061215061719/http://www.indiainbusiness.nic.in/trade-india/ports.htm| archive-date=15 December 2006| title=Trade with India—major ports in India| access-date=23 May 2006}}</ref> 'কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্ট' নামৰ এক স্বায়ত্ত্বশাসিত সংস্থাই এই বন্দৰটো পৰিচালনা কৰে। ইয়াত জাহাজত ইন্ধন ভৰোৱা, মালবাহী তথা যাত্ৰীবাহী জাহাজ চম্ভালা আৰু সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ সুন্দৰ সুবিধা আছে। এই বন্দৰটো তিনিটা দ্বীপৰ এক সমষ্টি। ইয়াৰে এটা দ্বীপ মানৱ-নিৰ্মিত।<ref name=Madan>{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/177 177]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> এই বন্দৰৰপৰা কলম্বো আৰু লাক্ষাদ্বীপলৈ যাত্ৰীবাহী জাহাজ চলাচল কৰে। 'কেৰালা শ্বিপিং এণ্ড ইনলেণ্ড নেভিগেশ্যন কৰ্প’ৰেশ্যন', ৰাজ্যিক জল পৰিবহণ বিভাগ আৰু ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানে চহৰখনৰ বিভিন্ন ফেৰী ঘাটৰপৰা নাও সেৱা পৰিচালনা কৰে। দ্বীপসমূহৰ মাজত বাহন আৰু যাত্ৰী কঢ়িয়াবলৈ এৰ্নাকুলাম আৰু ভাইপীন তথা ভাইপীন আৰু ফ’ৰ্ট কোচিৰ মাজত ফেৰী চলে। অৱশ্যে কোচিৰ দ্বীপসমূহক সংযোগ কৰা 'গোশ্ৰী দলং' নিৰ্মাণ হোৱাৰ পিছত ফেৰী পৰিবহণৰ প্ৰয়োজনীয়তা কিছু কমি গৈছে। ইয়াত থকা প্ৰধান ফেৰী ঘাটসমূহ হৈছে পাৰ্ক এভিনিউৰ ওচৰৰ এৰ্নাকুলাম মেইন বোট জেটি, বেনাৰ্জী পথৰ হাইকোৰ্ট জেটি, উইলিংডন দ্বীপৰ এম্বাৰকেশ্যন জেটি আৰু ফ’ৰ্ট কোচি জেটি। <ref>{{cite news| newspaper=[[The Hindu]]| url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/ernakulamwest-kochi-circular-ferry-services-from-tomorrow/article5032933.ece| title=Ernakulam-West Kochi circular ferry services from tomorrow| access-date=12 January 2018| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180112215256/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/ernakulamwest-kochi-circular-ferry-services-from-tomorrow/article5032933.ece| archive-date=12 January 2018}}</ref> ২০২৩ চনৰ এপ্ৰিল মাহত কোচি ৱাটাৰ মেট্ৰ’ প্ৰকল্প লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হৈ পৰে। কোচি ৱাটাৰ মেট্ৰ’ হৈছে ভাৰতৰ প্ৰথমটো ৱাটাৰ মেট্ৰ’ প্ৰকল্প। এছিয়াৰ ভিতৰতে ই এনেধৰণৰ সৰ্ববৃহৎ একীকৃত জল পৰিবহণ ব্যৱস্থা। এই ব্যৱস্থাই ১৫টা পথৰ এক নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে কোচিৰ ১০টা দ্বীপক সংযোগ কৰিছে। এই পথসমূহ ৭৬ কিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত আৰু ইয়াত ৩৮টা ফেৰী ঘাট আছে। ==জনগাঁথনি== {{Bar box|float=right|title=কোচি চহৰৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)|titlebar=#Fcd666|left1=ধৰ্ম|right1=শতাংশ|bars={{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|43.78}}{{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]|dodgerblue|38.12}}{{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|17.56}}{{bar percent|অন্যান্য|grey|0.54}}}} প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৭১৩৯ জন লোকেৰে কোচি কেৰালাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বেছি জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব থকা চহৰ। [[File:Kochi Santa Cruz A.jpg|thumb|left|220px|ফ’ৰ্ট কোচিত থকা চাণ্টা ক্ৰুজ বেচিলিকা হৈছে ভাৰতৰ ৩৫খন বেচিলিকাৰ ভিতৰত অন্যতম। ]] ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি কোচি মহানগৰ অঞ্চলৰ জনসংখ্যা আছিল ২১,১৭,৯৯০ জন। ইয়াত মহিলা আৰু পুৰুষৰ অনুপাত হৈছে ১০২৮:১০০০। এই হাৰ সৰ্বভাৰতীয় গড় অনুপাত ৯৩৩:১০০০ তকৈ বহুত বেছি। কোচিৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৭.৫ শতাংশ। পুৰুষৰ তুলনাত মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ মাত্ৰ ১.১ শতাংশ কম। সমগ্ৰ ভাৰততে এনে লিংগ পাৰ্থক্যৰ হাৰ আটাইতকৈ কম। [[File:Kerala jain temple.jpg|thumb|220px|মাট্টানচেৰীত থকা ধৰ্মনাথ জৈন মন্দিৰ চহৰখনৰ আন এক আকৰ্ষণ। ]] কোচিৰ প্ৰধান ধৰ্মসমূহ হৈছে হিন্দু ধৰ্ম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলাম ধৰ্ম। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত জৈন ধৰ্ম, ইহুদী ধৰ্ম, শিখ ধৰ্ম আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ লোকো আছে। যদিও চহৰখনৰ ৪৪ শতাংশ লোকে হিন্দু ধৰ্ম পালন কৰে, খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ বৃহৎ অনুসৰণকাৰীয়ে (৩৮ শতাংশ) কোচিক ভাৰতৰ ভিতৰতে অন্যতম বৃহৎ খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা চহৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। <ref name="Census GIS Household">{{cite web|title=Census of India, 2011, Religion PCA|url=https://censusindia.gov.in/2011census/Religion_pca/RL-3200.xlsx|access-date=20 September 2020|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-date=14 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214130048/http://www.censusindia.gov.in/2011census/Religion_pca/RL-3200.xlsx|url-status=live}}</ref> চহৰখনৰ বেছিভাগ বাসিন্দাই মালয়ালী লোক। অৱশ্যে ইয়াত তামিল, গুজৰাটী, ইহুদী, এংলো-ইণ্ডিয়ান, শিখ আৰু কোংকণীকে ধৰি উল্লেখনীয় জনগোষ্ঠীয় সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ো বাস কৰে। যোগাযোগৰ মূল ভাষা হৈছে মালয়ালম। <ref name="Jain Temple turns 100, Kerala">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/lf/2004/11/25/stories/2004112501310200.htm|title=Jain Temple turns 100|access-date=1 March 2011|date=25 November 2004|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629042907/http://www.hindu.com/lf/2004/11/25/stories/2004112501310200.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=29 June 2011}}</ref><ref name="Kochi Sikh Community">{{cite news|newspaper=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300240100.htm|title=The Punjabi part of Kochi|access-date=3 June 2002|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020615232412/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300240100.htm|archive-date=15 June 2002}}</ref> প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ বাবেও [[মালয়ালম ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে বহুসংখ্যক স্কুলে ইংৰাজী মাধ্যমৰ শিক্ষাও প্ৰদান কৰে। উচ্চ শিক্ষা আৰু ব্যাৱসায়িক ক্ষেত্ৰত ইংৰাজী ভাষাক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হয়। ইয়াত তামিল আৰু [[হিন্দী ভাষা]] সকলোৱে বুজি পায়, যদিও মুখেৰে বৰকৈ নকয়। উন্নয়নশীল বিশ্বৰ অন্যান্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা চহৰসমূহৰ দৰেই কোচিও ডাঙৰ নগৰীকৰণৰ সমস্যাত ভুগিছে। ঘৰৰ মূল্য আৰু উপলব্ধতা, নগৰীয়া পৰিয়ালৰ ভিৰ আৰু পৰিয়ালৰ উপাৰ্জনৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় চহৰসমূহৰ ভিতৰত কোচি দশম স্থানত আছিল। <ref>{{cite web |url=http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf |title=Liveability Index 2011, The Best Cities in India |publisher=IFC |date=12 December 2011 |access-date=11 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130426181029/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf |archive-date=26 April 2013 |archivedate=26 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426181029/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf |deadurl=yes }}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ ৰেকৰ্ড ব্যুৰোৰ তথ্য অনুসৰি, ভাৰতত পঞ্জীয়নভুক্ত অপৰাধৰ সংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই চহৰখনে চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://ncrb.nic.in/cii2008/Statistics2008.pdf |title=TABLE-1.6 |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628215223/http://ncrb.nic.in/cii2008/Statistics2008.pdf |archive-date=28 June 2011 }}</ref><ref name="Crime Statistics">{{cite web|url=http://ncrb.nic.in/CII-2009-NEW/cii-2009/Chapter%202.pdf |title=IPC crime rate in Mega Cities: Table Table-2 (A), page-44 |access-date=9 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628215631/http://ncrb.nic.in/CII-2009-NEW/cii-2009/Chapter%202.pdf |archive-date=28 June 2011 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.metrovaartha.com/2010/03/29032404/CRIME-LIST-KOCHI-20100329.html |title=Crime rate high in Kochi |publisher=Metrovaartha.com |date=29 March 2010 |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714080836/http://www.metrovaartha.com/2010/03/29032404/CRIME-LIST-KOCHI-20100329.html |archive-date=14 July 2011 |archivedate=14 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714080836/http://www.metrovaartha.com/2010/03/29032404/CRIME-LIST-KOCHI-20100329.html |deadurl=yes }}</ref> ২০০৯ চনত চহৰখনত ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ১৮১.৪ ৰ বিপৰীতে গড় অপৰাধৰ হাৰ আছিল ৬৪৬.৩। কিন্তু কোচি চহৰৰ আৰক্ষী আয়ুক্তই পিছত স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে এই বৈষম্যৰ কাৰণ আছিল কোচিত সৰু সৰু অপৰাধৰ ক্ষেত্ৰত গোচৰ ৰুজু হোৱাৰ হাৰ ভাৰতৰ অন্যান্য চহৰতকৈ বেছি আছিল। ৰাজ্যিক অপৰাধ ৰেকৰ্ড ব্যুৰো (SCRB) ৰ প্ৰতিৱেদনেও এই কথা সমৰ্থন কৰে। কাৰণ এই প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৰালা ৰাজ্যৰ ভিতৰত কোচি চহৰতে মহিলাৰ বিৰুদ্ধে আটাইতকৈ কম অপৰাধ সংঘটিত হয়। <ref name="SCRB">{{cite news |url = http://archive.asianage.com/kochi/kochi-safest-kerala-women-168 |title = Kochi is safest in Kerala for women |work = AsianAge |date = 9 October 2012 |access-date = 21 January 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170218143649/http://archive.asianage.com/kochi/kochi-safest-kerala-women-168 |archive-date = 18 February 2017 |archivedate = 18 February 2017 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170218143649/http://archive.asianage.com/kochi/kochi-safest-kerala-women-168 |deadurl = yes }}</ref> ইনষ্টিটিউট অৱ কম্পিটিটিভনেছৰ ২০১১ চনৰ জীৱন-ধাৰণৰ মানদণ্ডৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কোচি ৰাজ্যৰ ভিতৰত প্ৰথম আৰু দেশৰ ভিতৰত ষষ্ঠ স্থানত আছে। <ref name="Liveability">{{cite web |publisher=CII/Institute of Competitiveness |url=http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf |title=Liveability Index 2011, The Best Cities In India |access-date=11 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130426181029/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf |archive-date=26 April 2013 |archivedate=26 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426181029/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf |deadurl=yes }}</ref> ২০০৯ চনত নীলচেন কোম্পানীৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি ভাৰতৰ শীৰ্ষ ১০খন আটাইতকৈ চহকী চহৰৰ তালিকাত কোচি সপ্তম স্থানত আছিল। <ref name="Affluent Cities">{{cite web|publisher=Nielsen Company|url=http://in.nielsen.com/news/20090902.shtml|title=Top 10 affluent Indian cities ranked|access-date=4 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714181633/http://in.nielsen.com/news/20090902.shtml|archive-date=14 July 2011|archivedate=14 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714181633/http://in.nielsen.com/news/20090902.shtml|deadurl=yes}}</ref> চহৰসমূহৰ বাবে কৰা স্বচ্ছ ভাৰত ৰেংকিঙত কোচি ভাৰতৰ চতুৰ্থ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ চহৰ হিচাপে বিবেচিত হৈছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ অভিলাষী 'স্মাৰ্ট চিটি মিছন'ৰ অধীনত স্মাৰ্ট চিটি হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ বাছনি কৰা এশখন ভাৰতীয় চহৰৰ ভিতৰত কোচিও অন্যতম আছিল। <ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/business/why-only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-smart-cities-project-2410576.html|title=Only 98 cities instead of 100 announced: All questions answered about the smart cities project |publisher=Firstpost|date=28 August 2015 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170119003746/http://www.firstpost.com/business/why-only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-smart-cities-project-2410576.html|archive-date=19 January 2017}}</ref> ==সংস্কৃতি== {{Panorama | image = File:Marine Drive Kochi Night View DSW.jpg | height = 230 | alt = Marine Drive, Kochi | caption = {{center|মেৰিন ড্ৰাইভ, কোচি}} }} কেইবা শতিকা ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে হোৱা প্ৰব্ৰজনৰ ফলত এই চহৰখনৰ জনসংখ্যা কেৰালাৰ সকলো প্ৰান্তৰ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতৰ বিভিন্ন ঠাইৰ মানুহৰ এক সংমিশ্ৰণ হৈ পৰিছে। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ বৃহৎ উপস্থিতিয়ে ইয়াৰ সৰ্বভাৰতীয় স্বৰূপটোক প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। <ref name="Kochi's 'mini-India' NDTV">{{cite news | author=T S Sudhir | url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Assemblypolls2006&slug=%27Mini-India%27+votes+for+better+Kerala&id=87395&callid=1&category=National | title=Kochi's 'mini-India' | publisher=NDTV | date=29 April 2006 | access-date=23 May 2006 | archive-date=13 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230913152446/https://www.ndtv.com/news | url-status=live }}</ref> {{multiple image| align = right| direction = vertical| image1 = Musical-walkway.jpg| alt1 =| caption1 = খোজকাঢ়ি যোৱা লোকসকলে কোচিৰ সাগৰৰ পাৰৰ ফুৰা পথ মেৰিন ড্ৰাইভেৰে খোজকাঢ়িব পাৰে| image2 = Nethaji Nagar, Edappally, Ernakulam, Kerala 682024, India - panoramio.jpg| alt2 =| caption2 =লুলু মল ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ শ্বপিং মল| image3 = Kettuvallam Bridge DSW.jpg| alt3 =| caption3 = মেৰিন ড্ৰাইভত কেট্টুভেল্লাম দলং| image4 = Forum Kochi Exterior.jpg| caption4 =বিগংগম দৃষ্টিত কোচিৰ ফ’ৰাম মলৰ দৃশ্য}} কোচিত মালয়ালী, কোংকণী <ref name="Konkani Library, Kochi">{{cite web|publisher=University of Chicago|url=https://coral.uchicago.edu:8443/display/lasa/Kerala+Konkani+Akademi+Library+(Kochi,+India)|title=Konkani Akademi Library|access-date=1 March 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725102924/https://coral.uchicago.edu:8443/display/lasa/Kerala+Konkani+Akademi+Library+(Kochi,+India)|archive-date=25 July 2011|archivedate=25 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725102924/https://coral.uchicago.edu:8443/display/lasa/Kerala+Konkani+Akademi+Library+(Kochi,+India)|deadurl=yes}}</ref><ref name="Konkanis in Kochi">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2009/08/13/stories/2009081351590100.htm|title=Konkanis in Kochi|access-date=1 March 2011|date=13 August 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629043045/http://www.hindu.com/mp/2009/08/13/stories/2009081351590100.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=29 June 2011}}</ref>, গুজৰাটী <ref name="Jain Temple turns 100, Kerala" />, বঙালী <ref name="Bengali Community, Kochi">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/10/19/stories/2007101961831100.htm|title=Bengalis celebrate Durga Puja|access-date=1 March 2011|date=19 October 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629043058/http://www.hindu.com/2007/10/19/stories/2007101961831100.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=29 June 2011}}</ref>, মাৰাঠী <ref>{{Cite news|work=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/From-the-land-of-Marathas/article14469004.ece|title=From the land of Marathas|access-date=19 January 2018|archive-date=1 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801025724/https://www.thehindu.com/features/metroplus/From-the-land-of-Marathas/article14469004.ece|url-status=live}}</ref>, পঞ্জাবী <ref name="Kochi Sikh Community" /><ref name="Sikh Community in Kochi">{{cite news |last=Rajagopal |first=Shyama |date=25 July 2008 |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Sikhs-love-peace-loving-Kochi/article15265943.ece|title=Sikhs love peace-loving Kochi |access-date=1 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201214003551/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Sikhs-love-peace-loving-Kochi/article15265943.ece |archive-date=14 December 2020 |url-status=live}}</ref>, তামিল, কানাড়া, বিহাৰী, এংলো ইণ্ডিয়ান আৰু কেইটামান ইহুদী পৰিয়ালকে ধৰি এক বৈচিত্ৰ্যমজ়, বহুসাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ সমাজ আছে। এই চহৰখনত এসময়ত 'মালাবাৰ য়াহুদান' অৰ্থাৎ বৰ্তমান 'কোচিন ইহুদী' নামেৰে জনাজাত এটা ডাঙৰ ইহুদী সম্প্ৰদায় আছিল। তেওঁলোকে কোচিৰ ব্যৱসায় আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। কোচি আৰু ইয়াৰ ওচৰ-পাজৰৰ অঞ্চল যেনে চেন্নামংগলাম, পৰাভুৰ বা মালা আদিত তেওঁলোকৰ কেইবাটাও সৰ্বধৰ্ম উপাসনাগৃহ আছিল। <ref name="Jerusalem centre for Public Affairs">{{cite web |publisher = Jerusalem Centre for public affairs |work = An Interview with Nathan Katz |url = http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |title = The Jews, Israel, and India |access-date = 17 May 2006 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |archive-date = 5 September 2006 |archivedate = 5 September 2006 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |deadurl = yes }}</ref> ১৮৭৬ চনত কেৰালাত গঠিত হোৱা চিৰিয়ান অৰ্থডক্স অৰ্থাৎ জাকোবাইট চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান চাৰ্চৰ সাতটা ধৰ্মপ্ৰান্তৰ ভিতৰত কোচি অন্যতম আছিল। ইয়াৰ বিচপৰ আসনখন কাৰিঙ্গাচিৰাৰ চেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেলত অৱস্থিত। লগতে জাকোবাইটসকলৰ সিংহসন গীৰ্জাৰ বিচপৰ আসনখন চহৰখনৰ মেৰীছ কেথেড্ৰেল ইলামকুলামত আছে। কেৰালাৰ ভেৰাপোলী ধৰ্মপ্ৰদেশৰ ৰোমান কেথলিক কেথেড্ৰেল আৰু কোচি ধৰ্মপ্ৰান্তৰ কাৰ্যালয় চহৰখনতে অৱস্থিত। চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ২২খন পূব কেথলিক গীৰ্জাৰ অন্যতম 'চাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা'ৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় এৰ্নাকুলামত আছে। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মীয় উপাসনাৰ প্ৰধান স্থানসমূহৰ ভিতৰত এৰ্নাকুলামৰ চেইণ্ট মেৰীছ চাইৰো-মালাবাৰ কেথলিক কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, এৰ্নাকুলামৰ চেইণ্ট ফ্ৰান্সিল আছিছি ৰোমান কেথলিক কেথেড্ৰেল, ভাল্লাৰপাদম-এৰ্নাকুলামৰ বেচিলিকা অৱ আৱাৰ লেডী অৱ ৰেনচম, ফ’ৰ্ট কোচিৰ চাণ্টা ক্ৰুজ বেচিলিকা ৰোমান কেথলিক কেথেড্ৰেল, কালুৰৰ চেইণ্ট এণ্টনী শ্ৰাইন আৰু ইডাপল্লীৰ চেইণ্ট জৰ্জ ফোৰেন গীৰ্জা অন্যতম। চহৰখনৰ বহু-জনগোষ্ঠীয় গাঁথনিৰ বাবে কোচিয়ে উত্তৰ ভাৰতীয় হিন্দু উৎসৱ [[হোলী]]ৰ লগতে কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ [[ওনাম]] আৰু [[বিষু]]ও উদ্‌যাপন কৰে। খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম ধৰ্মীয় উৎসৱ যেনে [[বৰদিন]], ইষ্টাৰ, ঈদ-উল-ফিতৰ আৰু মিলাদ-উন-নবীও ইয়াত পালন কৰা হয়। ডিচেম্বৰ মাহৰ শেষৰ ১০ দিনত ফ’ৰ্ট কোচিত 'কোচিন কাৰ্নিভাল' নামৰ এক আনন্দময় উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। <ref>{{cite news |title=Cochin celebration and carnival 2016 |url=http://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-events/cochin-carnival-1.33994 |work=[[Mathrubhumi]] |access-date=12 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102014857/http://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-events/cochin-carnival-1.33994 |archive-date=2 January 2018 |archivedate=2 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180102014857/http://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-events/cochin-carnival-1.33994 |deadurl=yes }}</ref> কোচিত বহুতো শ্বপিং মল আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ফ’ৰাম মল, ওবেৰন মল, চেণ্টাৰ স্কোৱাৰ মল আৰু লুলু মল অন্যতম। সৰ্বমুঠ ১৭ একৰ লিজত দিব পৰা এলেকাৰে লুলু মল হৈছে ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ শ্বপিং মলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। <ref name="nielargest">{{cite news|title=Biggest shopping mall in India opens in Kochi|url=http://newindianexpress.com/business/news/article1496045.ece|newspaper=The New Indian Express|date=10 March 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524163220/http://newindianexpress.com/business/news/article1496045.ece|archive-date=24 May 2013|access-date=26 July 2026|archivedate=24 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130524163220/http://newindianexpress.com/business/news/article1496045.ece|deadurl=yes}}</ref><ref name="thlargest">{{cite news|title=India's biggest shopping mall opens in Kochi|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/indias-biggest-shopping-mall-opens-in-kochi/article4496042.ece|newspaper=The Hindu|date=11 March 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516014736/http://www.thehindu.com/todays-paper/indias-biggest-shopping-mall-opens-in-kochi/article4496042.ece|archive-date=16 May 2013}}</ref><ref name="dclargest">{{cite news |title=Kochi boasts of Asia's largest shopping mall |url=http://www.deccanchronicle.com/130310/news-current-affairs/article/kochi-boasts-asia%E2%80%99s-largest-shopping-mall |newspaper=Deccan Chronicle |date=10 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525093655/http://www.deccanchronicle.com/130310/news-current-affairs/article/kochi-boasts-asia%E2%80%99s-largest-shopping-mall |archive-date=25 May 2013 |access-date=26 July 2026 |archivedate=25 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130525093655/http://www.deccanchronicle.com/130310/news-current-affairs/article/kochi-boasts-asia%E2%80%99s-largest-shopping-mall |deadurl=yes }}</ref> কোচিত কেৰালা ৰাজ্যৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বেছি পাঁচ তাৰকাযুক্ত হোটেল আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ক্ৰাউন প্লাজা <ref>{{cite web| url=https://www.ihg.com/crowneplaza/hotels/us/en/kochi/cokch/hoteldetail| title=Crowne Plaza Kochi| publisher=[[InterContinental Hotels Group]]| access-date=12 January 2018| archive-date=13 January 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093137/https://www.ihg.com/crowneplaza/hotels/us/en/kochi/cokch/hoteldetail| url-status=live| archivedate=13 January 2018| archiveurl=https://web.archive.org/web/20180113093137/https://www.ihg.com/crowneplaza/hotels/us/en/kochi/cokch/hoteldetail| deadurl=yes}}</ref>, মেৰিয়ট ইণ্টাৰনেশ্যনেল <ref>{{cite web| url=http://www.marriott.com/hotels/travel/cokmc-kochi-marriott-hotel| title=Kochi Marriott Hotel| publisher=[[Marriott International]]| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20170630022245/http://www.marriott.com/hotels/travel/cokmc-kochi-marriott-hotel/| archive-date=30 June 2017| access-date=12 January 2018}}</ref>, গ্ৰ্যাণ্ড হায়াট <ref>{{cite web| url=https://www.hyatt.com/en-US/hotel/india/grand-hyatt-kochi-bolgatty/cokgh| title=Grand Hyatt Kochi Bolgatty| publisher=[[Hyatt]]| access-date=29 October 2020| archive-date=27 October 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20201027132055/https://www.hyatt.com/en-US/hotel/india/grand-hyatt-kochi-bolgatty/cokgh| url-status=live| archivedate=27 October 2020| archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027132055/https://www.hyatt.com/en-US/hotel/india/grand-hyatt-kochi-bolgatty/cokgh| deadurl=yes}}</ref>, শ্বেৰাটন, লে মেৰিডিয়ান <ref>{{cite web| url=https://www.marriott.com/hotels/travel/cokmd-le-meridien-kochi/| title=Le Méridien Kochi| publisher=[[Marriott International]]| access-date=29 October 2020| archive-date=29 October 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20201029165258/https://www.marriott.com/hotels/travel/cokmd-le-meridien-kochi/| url-status=live}}</ref>, ৰেডিছন ব্লু <ref>{{cite web| url=https://www.radissonblu.com/en/hotel-kochi| title=Radisson Blu Kochi| publisher=[[Radisson Blu]]| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093039/https://www.radissonblu.com/en/hotel-kochi| archive-date=13 January 2018| access-date=12 January 2018}}</ref>, হলিডে ইন <ref>{{cite web| url=https://www.ihg.com/holidayinn/hotels/us/en/cochin/coker/hoteldetail| title=Welcome to Holiday Inn Cochin| publisher=[[InterContinental Hotels Group]]| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093059/https://www.ihg.com/holidayinn/hotels/us/en/cochin/coker/hoteldetail| archive-date=13 January 2018| access-date=12 January 2018| archivedate=13 January 2018| archiveurl=https://web.archive.org/web/20180113093059/https://www.ihg.com/holidayinn/hotels/us/en/cochin/coker/hoteldetail| deadurl=yes}}</ref>, ৰামাডা <ref>{{cite web| url=https://www.wyndhamhotels.com/ramada/cochin-india/ramada-resort-cochin/overview| title=Ramada Resort Cochin| publisher=[[Wyndham Worldwide]]| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20171104193230/https://www.wyndhamhotels.com/ramada/cochin-india/ramada-resort-cochin/overview| archive-date=4 November 2017| access-date=12 January 2018}}</ref>, ইবিছ <ref>{{cite web| url=http://www.ibis.com/gb/hotel-7928-ibis-kochi-city-centre-/index.shtml| title=ibis Kochi City Centre| publisher=[[Ibis (hotel)|Ibis]]| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093128/http://www.ibis.com/gb/hotel-7928-ibis-kochi-city-centre-/index.shtml| archive-date=13 January 2018| access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু তাজ মালাবাৰ আদিৰ দৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ব্ৰেণ্ড অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web| url=https://www.tajhotels.com/en-in/taj/taj-malabar-cochin/| title=Taj Malabar Resort & Spa, Cochin| publisher=[[Taj Hotels Resorts and Palaces]]| access-date=29 October 2020| archive-date=30 October 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20201030163435/https://www.tajhotels.com/en-in/taj/taj-malabar-cochin/| url-status=live}}</ref> কোচি মালয়ালম সাহিত্যৰ কেইবাজনো আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিৰ বাসস্থান আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত চাংগামপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই <ref>{{Cite web|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Changanpuzha/Html/Changanpuzhagraphy.htm|title=Changampuzha Krishna Pillai – Biography|website=keralasahityaakademi.org|access-date=15 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170619124229/http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Changanpuzha/Html/Changanpuzhagraphy.htm|archive-date=19 June 2017}}</ref>, কেশৰী বালকৃষ্ণ পিল্লাই<ref>{{Cite web|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Changanpuzha/Html/Changanpuzhagraphy.htm|title=Changampuzha Krishna Pillai – Biography|website=keralasahityaakademi.org|access-date=15 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170619124229/http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Changanpuzha/Html/Changanpuzhagraphy.htm|archive-date=19 June 2017}}</ref>, [[জি শঙ্কৰ কুৰুপ]] <ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/a-house-for-a-poet/article7089536.ece|title=A house for a poet|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115185909/http://www.thehindu.com/features/metroplus/a-house-for-a-poet/article7089536.ece|archive-date=15 January 2018}}</ref> আৰু [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] অন্যতম। <ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/one-for-the-road/article5839510.ece|title=One for the road|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328103553/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/one-for-the-road/article5839510.ece|archive-date=28 March 2014}}</ref> সহোদৰন আয়াপ্পন <ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/the-making-of-a-brotherhood-4697780/|title=The Making of a Brotherhood: An anti-caste communal feast in Kerala and its relevance in current culture wars|newspaper=[[The Indian Express]]|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116004227/http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/the-making-of-a-brotherhood-4697780/|archive-date=16 January 2018}}</ref> আৰু পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ দৰে বিশিষ্ট সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ ঘৰো কোচিত আছিল। <ref>{{cite book|last=Sadasivan|first=S N|title=A Social History of India|year=2000|publisher=A P H Publishing Corporation|location=New Delhi|page=551|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&q=pandit+karuppan&pg=PA532|isbn=9788176481700|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161227045417/https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC#v=onepage&q=pandit%20karuppan&f=false|archive-date=27 December 2016}}</ref> 'কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থমেলা' হৈছে চহৰখনত প্ৰতিবছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা এটা বাৰ্ষিক অনুষ্ঠান। ==স্বাস্থ্যসেৱা== [[File:Aster Medcity Hospital Entrance.jpg|thumb|right|220px| এষ্টাৰ মেডিচিটি, দেশৰ অন্যতম বৃহত্তম চিকিৎসালয়]] উন্নত তৃতীয়ক আৰু চতুৰ্থক পৰ্যায়ৰ চিকিৎসা সুবিধাৰে সমৃদ্ধ কোচিত ভাৰতৰ ভিতৰতে অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ স্বাস্থ্যসেৱা উপলব্ধ। উন্নত চিকিৎসাৰ বাবে সমগ্ৰ কেৰালাৰ লোকসকলৰ বাবে ই এক প্ৰধান থলি। <ref>{{cite news |author = Sudha Nambudiri |url = http://newindianexpress.com/cities/kochi/article383139.ece |title = Kochi, the new medical hub |date = 19 April 2011 |access-date = 19 March 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130526153004/http://newindianexpress.com/cities/kochi/article383139.ece |archive-date = 26 May 2013 |archivedate = 26 May 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130526153004/http://newindianexpress.com/cities/kochi/article383139.ece |deadurl = yes }}</ref><ref>{{cite news |url = http://www.news18.com/news/india/kochi-set-to-be-hub-of-plush-hospitals-404036.html |title = Kochi set to be hub of plush hospitals |work = [[News 18]] |date = 26 September 2011 |access-date = 12 January 2018 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20180112160348/http://www.news18.com/news/india/kochi-set-to-be-hub-of-plush-hospitals-404036.html |archive-date = 12 January 2018 }}</ref> শেহতীয়া সময়ছোৱাত এই চহৰখনে তুলনামূলকভাৱে কম খৰচতে উন্নত চিকিৎসা বিচাৰি অহা ভাৰত, মধ্য প্ৰাচ্য, [[আফ্ৰিকা]], [[ইউৰোপ]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ বহু ৰোগীক আকৰ্ষণ কৰিছে। কেৰালাৰ ভিতৰত কেৱল কোচি চহৰতে সফল হৃদযন্ত্ৰ সংৰোপণ কৰা হৈছে। <ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2004/12/21/stories/2004122115190300.htm | title=Gift of life | date=21 December 2004 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20121108184759/http://www.hindu.com/2004/12/21/stories/2004122115190300.htm | archive-date=8 November 2012 | work=[[The Hindu]] | access-date=26 July 2026 | archivedate=8 November 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108184759/http://www.hindu.com/2004/12/21/stories/2004122115190300.htm | deadurl=yes }}</ref> অমৃতা ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ এণ্ড ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰ, ছানৰাইজ হাস্পতাল, স্পেচিয়েলিষ্ট হাস্পতাল, মেডিকেল ট্ৰাষ্ট হাস্পতাল, পিভিএছ মেম’ৰিয়েল হাস্পতাল, ৰেনাই মেডিসিটি, লেকশ্ব’ৰ হাস্পতাল, লিছি হাস্পতাল, এষ্টাৰ মেডিচিটি <ref>{{cite web|url=http://www.astermedcity.com|title=Top Angioplasty Surgery Hospital in Kerala, India, Coronary Artery Bypass Surgery Asia|access-date=5 April 2015|archive-date=17 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317080601/http://astermedcity.com/|url-status=live}}</ref> আৰু ৰাজগিৰি ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ হৈছে কোচিৰ উন্নত স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠান।<ref>{{cite web|url=http://www.medicaltrusthospital.com|title=Medical Trust Hospital|access-date=5 April 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324032703/http://www.medicaltrusthospital.com/|archive-date=24 March 2015}}</ref> চহৰখনৰ আন আন প্ৰতিষ্ঠিত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত এৰ্নাকুলাম মেডিকেল চেণ্টাৰ, কিমছ হাস্পতাল, গৌতম হাস্পতাল, লুৰ্ডছ হাস্পতাল আৰু শৰাফ হাস্পতাল অন্যতম। ভাৰতৰ কিছুমান প্ৰতিষ্ঠিত বন্ধ্যাত্ব নিবাৰণ বা সন্তানহীনতা চিকিৎসা কেন্দ্ৰ যেনে বিজয়া হাস্পতাল, ব’ৰ্ন হল ক্লিনিক <ref>{{cite web|url=http://www.bournhall-clinic.in/|title=Best IVF, Surrogacy and Infertility treatment clinic in India|work=Bourn hall IVF clinic|access-date=5 April 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315023605/http://www.bournhall-clinic.in/|archive-date=15 March 2015|archivedate=15 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150315023605/http://www.bournhall-clinic.in/|deadurl=yes}}</ref> আৰু চিমৰ (CIMAR) কোচিত অৱস্থিত। চৰকাৰী খণ্ডৰ ভিতৰত এৰ্নাকুলাম সাধাৰণ চিকিৎসালয় আৰু এৰ্নাকুলাম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় কোচিৰ উল্লেখযোগ্য চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান। ২০১৯ চনৰ আগষ্ট মাহত ঘৰুৱা প্ৰশমনমূলক সেৱা (Palliative Care) আগবঢ়াবলৈ জিলাখনত 'আৰিকে' নামৰ এক ঘৰুৱা শুশ্ৰূষা কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰা হয়। এই সেৱাৰ অধীনত প্ৰশমনমূলক শুশ্ৰূষাৰ প্ৰশিক্ষণ লোৱা নাৰ্ছসকলে ৰোগীৰ ঘৰলৈ গৈ সেৱা আগবঢ়ায়। সাধাৰণ চিকিৎসালয়ৰ ঘৰুৱা প্ৰশমনমূলক সেৱা আঁচনিৰ অধীনত পঞ্জীয়ন কৰা লোকসকলে এই সুবিধা লাভ কৰে। <ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/home-palliative-day-care-service-launched/article28872337.ece|title=Home palliative day care service launched|work=[[The Hindu]]|date=7 August 2019|access-date=9 August 2019|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728193435/https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/home-palliative-day-care-service-launched/article28872337.ece|url-status=live}}</ref> ==শিক্ষা== {{multiple image| align = right| direction = vertical| image1 = Maharajas College, Ernakulam.jpg| width1 = 220| alt1 =| caption1 = ১৮৭৫ চনত স্থাপিত মহাৰাজজ কলেজ ৰাজ্যখনৰ অন্যতম পুৰণি মহাবিদ্যালয়| image2 = Mec aryabhatta.jpg| width2 = 220| alt2 =| caption2 = মডেল ইঞ্জিনিয়াৰিং কলেজৰ মূল ভৱনটো ভাৰতৰ প্ৰথমটো উপগ্ৰহ ‘আৰ্যভট্ট’ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল| image3 = Administrative Block, Cusat.jpg| width3 = 220| alt3 =| caption3 = কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় দেশৰ অন্যতম শীৰ্ষস্থানীয় শিক্ষানুষ্ঠান| image4 = Rajagiri college of social science.jpg| width4 = 220| alt4 =| caption4 = কালামাছেৰীত অৱস্থিত ৰাজগিৰি কলেজ অৱ ছচিয়েল ছায়েন্সেছ}} ===মাধ্যমিক শিক্ষা=== সমগ্ৰ ৰাজ্যখনতে প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ গাঁথনি মূলতঃ একেই। ইয়াত চৰকাৰী মালিকানাধীন বিদ্যালয় আৰু চৰকাৰী সাহায্য প্ৰাপ্ত বিদ্যালয় আছে। এই বিদ্যালয়সমূহ কেৰালা ৰাজ্যিক শিক্ষা বোৰ্ডৰ সৈতে জড়িত। ব্যক্তিগত সংস্থা বা ব্যক্তিৰ মালিকানাধীন বেছিভাগ বিদ্যালয় [[কেন্দ্ৰীয় মাধ্যমিক শিক্ষা বোৰ্ড]] (CBSE) ৰ সৈতে জড়িত। <ref>{{cite web |publisher=[[National Informatics Centre]] |url=http://ernakulam.nic.in/cbsekv.htm |title=CBSE Schools in Ernakulam District |access-date=15 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704125639/http://ernakulam.nic.in/cbsekv.htm |archive-date=4 July 2017 }}</ref> ইণ্ডিয়ান চাৰ্টিফিকেট অৱ চেকেণ্ডাৰী এডুকেশ্যন (ICSE) ৰ সৈতে জড়িতও কিছুমান বিদ্যালয় আছে। <ref>{{cite news |newspaper=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/good-show-by-kochi-schools-in-icse-exams/article3444966.ece |title=Good show by Kochi schools in ICSE exams |access-date=15 January 2018 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801061754/https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/good-show-by-kochi-schools-in-icse-exams/article3444966.ece |url-status=live }}</ref> ৰাজ্যিক শিক্ষা বোৰ্ডে মালয়ালম আৰু ইংৰাজী দুয়োটা মাধ্যমতে শিক্ষা প্ৰদান কৰে। আনহাতে অন্যান্য বোৰ্ডসমূহে কেৱল ইংৰাজী মাধ্যমহে আগবঢ়ায়। আইবি (IB) আৰু আইজিচিএছই (IGCSE) ৰ দৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পাঠ্যক্ৰম অনুসৰণ কৰা কেইখনমান বিদ্যালয়ো ইয়াত আছে। <ref>{{cite news |newspaper=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-parents-opt-for-home-schools-for-their-children/articleshow/62262561.cms |title=Kerala parents opt for home-schools for their children |access-date=15 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115192103/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-parents-opt-for-home-schools-for-their-children/articleshow/62262561.cms |archive-date=15 January 2018 }}</ref> চহৰ আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত কেৰালা ৰাজ্যিক শিক্ষা বোৰ্ডৰ অধীনত ৩৪খন চৰকাৰী বিদ্যালয়, ৬৭খন ব্যক্তিগত সাহায্য প্ৰাপ্ত বিদ্যালয় আৰু ৩১খন সাহায্যহীন বিদ্যালয় আছে। <ref name="List of Schools">{{cite web|publisher=Government of Kerala, Education Department |url=http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |title=List of Schools in Ernakulam District |access-date=24 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627005413/http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |archive-date=27 June 2011 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ৬২খন চিবিএছই (CBSE) বিদ্যালয়, ২খন আইজিচিএছই (IGCSE) আৰু ৯খন আইচিএছই (ICSE) বিদ্যালয় আছে। <ref name="CBSE Schools">{{cite web|publisher=Central Board of Secondary Education|url=http://cbse.nic.in/|title=Central Board of Secondary Education|access-date=24 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101122131931/http://www.cbse.nic.in/|archive-date=22 November 2010}}</ref><ref name="ICSE Schools">{{cite web|publisher=Council for the Indian School Certificate Examinations |url=http://www.cisce.org/LocateSchool.jsp |title=Locate Affiliated Schools |access-date=23 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110417190534/http://cisce.org/LocateSchool.jsp |archive-date=17 April 2011 }}</ref> চৰকাৰী খণ্ডৰ উল্লেখযোগ্য বিদ্যালয়সমূহ হৈছে শ্ৰী ৰাম বৰ্মা হাইস্কুল, ইডাপল্লী হাইস্কুল, চৰকাৰী স্কুল-কোচি আৰু চৰকাৰী বালিকা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, এৰ্নাকুলাম। কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, চিন্ময় মিছন আৰু ভাৰতীয় বিদ্যা ভৱনে চহৰৰ সীমাৰ ভিতৰত আৰু উপকণ্ঠ অঞ্চলত কেইবাখনো অৰ্ধ-ব্যক্তিগত বিদ্যালয় পৰিচালনা কৰে। ধৰ্মনিৰপেক্ষ আৰু ধৰ্মীয় ট্ৰাষ্টৰ মালিকানাধীন কেইবাখনো বিশেষভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত ব্যক্তিগত বিদ্যালয় (সাহায্য প্ৰাপ্ত আৰু সাহায্যহীন দুয়োবিধ) ইয়াত আছে। ইয়াৰ ভিতৰত চেইণ্ট এলবাৰ্টছ এইচএছএছ, এৰ্নাকুলাম, চেইণ্ট টেৰেছাছ চিজিএইচএছএছ, চেইণ্ট মেৰীছ চিজিএইচএছএছ এৰ্নাকুলাম, চেইণ্ট এণ্টনীছ চিজিএইচএছএছ, মডেল টেকনিকেল হায়াৰ চেকেণ্ডাৰী স্কুল, কালুৰ, দ্য ডেল্টা ষ্টাডী, ৰাজগিৰি পাব্লিক স্কুল, কেম্পিয়ন স্কুল, আছিছি বিদ্যানিকেতন, কোচিন ৰিফাইনেৰীজ স্কুল, গ্ৰেগৰিয়ান পাব্লিক স্কুল, গ্ৰীটছ পাব্লিক স্কুল, টক-এইচ পাব্লিক স্কুল, নেভি চিলড্ৰেন স্কুল, গ্লোবেল পাব্লিক স্কুল, চয়েছ স্কুল, বিদ্যোদয় স্কুল, মাৰ থমা পাব্লিক স্কুল, নৱ নিৰ্মাণ পাব্লিক স্কুল, চেইণ্ট পলছ ইণ্টাৰনেশ্যনেল স্কুল, কালামাছেৰী আৰু দ্য চাৰ্টাৰ স্কুল কোচি অন্যতম। <ref>{{cite web |publisher=Government of Kerala, Education Department |url=http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |title=List of Schools in Ernakulam District |access-date=24 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627005413/http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |archive-date=27 June 2011 }}</ref> ===উচ্চ শিক্ষা=== কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (CUSAT) চহৰখনৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এখন প্ৰধান বিশ্ববিদ্যালয়। কোচিত উচ্চ শিক্ষা প্ৰদান কৰা বেছিভাগ মহাবিদ্যালয় মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয় অথবা তিৰুৱনন্তপুৰমৰ এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে জড়িত। উইলিংডন দ্বীপত ইণ্ডিয়ান মেৰিটাইম ইউনিভাৰ্চিটিৰ এটা চৌহদ আছে। কালাডীত থকা শ্ৰী শংকৰাচাৰ্য সংস্কৃত বিশ্ববিদ্যালয় হৈছে উপকণ্ঠ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন গৱেষণাভিত্তিক বিশ্ববিদ্যালয়। অন্যান্য ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত চেণ্ট্ৰেল ইনষ্টিটিউট অৱ ফিচাৰীজ নটিকেল এণ্ড ইঞ্জিনিয়াৰিং ট্ৰেনিং, নেচনেল ইউনিভাৰ্চিটি অৱ এডভান্সড লিগেল ষ্টাডিজ, নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ওচেন’গ্ৰাফী আৰু চেণ্ট্ৰেল মেৰিন ফিচাৰীজ ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট অন্যতম। <ref>{{cite web |url=http://www.nio.org/index/option/com_subcategory/task/show/title/NIO%20at%20a%20Glance/tid/1/sid/117/thid/118 |title=NIO at a Glance |publisher=[[National Institute of Oceanography, India|National Institute of Oceanography]] |access-date=12 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819073812/http://www.nio.org/index/option/com_subcategory/task/show/title/NIO%20at%20a%20Glance/tid/1/sid/117/thid/118 |archive-date=19 August 2017 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nuals.ac.in/Who-are-we.aspx |title=NUALS – An Overview |publisher=[[National University of Advanced Legal Studies]] |access-date=12 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907084851/http://nuals.ac.in/Who-are-we.aspx |archive-date=7 September 2017 |archivedate=7 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170907084851/http://nuals.ac.in/Who-are-we.aspx |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cmfri.org.in/about-us |title=About Us |publisher=[[Central Marine Fisheries Research Institute]] |access-date=12 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093204/http://www.cmfri.org.in/about-us |archive-date=13 January 2018 }}</ref> এই অঞ্চলৰ কিছুমান আগশাৰীৰ বিজনেছ স্কুল বা বি-স্কুল কোচিত আছে। ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট কোঝিকোড়ে (IIMK) কোচিৰ ইনফোপাৰ্কৰ অতুল্য ভৱনত ইয়াৰ প্ৰথমটো উপ-চৌহদ স্থাপন কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/economy/article3512160.ece?ref=wl_industry-and-economy |title=IIM-K Satellite campus in Kochi |work=Business Line |access-date=12 November 2012 |archive-date=13 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230913152449/https://www.thehindubusinessline.com/economy/ |url-status=live }}</ref> কোচিন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্কুল অৱ মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ (SMS) হৈছে দক্ষিণ ভাৰতৰ প্ৰথম আৰু আটাইতকে পুৰণি ব্যৱস্থাপনামূলক শিক্ষানুষ্ঠান। এছচিএমএছ কোচিন দেশৰ অন্যতম উদীয়মান বি-স্কুল। <ref>{{cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/news/education/article3981367.ece |title=Award for SCMS-Cochin |work=Business Line |access-date=12 November 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024115132/http://www.thehindubusinessline.com/news/education/article3981367.ece |archive-date=24 October 2012 }}</ref> আন এখন প্ৰধান বি-স্কুল এক্সআইএমই (XIME)-এ কোচিত এটা নতুন চৌহদ মুকলি কৰিছে। <ref>{{cite web |url=http://www.mbauniverse.com/article/id/6188/ |title=XIME Bangalore to inaugurate Kochi campus in November 2012 |publisher=Mbauniverse.com |date=4 September 2012 |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008092127/http://www.mbauniverse.com/article/id/6188 |archive-date=8 October 2012 }}</ref> অন্যান্য আগশাৰীৰ ব্যৱস্থাপনামূলক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত ৰাজগিৰি চেণ্টাৰ ফৰ বিজনেছ ষ্টাডিজ, কোচি বিজনেছ স্কুল, অমৃতা স্কুল অৱ বিজনেছ, এলবাৰ্টিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট আৰু টক-এইচ বি স্কুল অন্তৰ্ভুক্ত। চহৰ আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত চাৰিখন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আছে। সেইকেইটা হ’ল পনেক্কাৰাত থকা অমৃতা ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ এণ্ড ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰ, কালামাছেৰীত থকা কোচিন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, শ্ৰী নাৰায়ণ ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ আৰু কোলেনচেৰীত থকা এম.অ.এছ.চি. চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। কিছুমান প্ৰতিষ্ঠিত সাধাৰণ মহাবিদ্যালয় হৈছে মহাৰাজজ কলেজ, চেইণ্ট এলবাৰ্টছ কলেজ, চেইণ্ট টেৰেছাছ কলেজ, ছেক্ৰেড হাৰ্টছ কলেজ, ভাৰত মাতা কলেজ, একুইনাছ কলেজ, ডি পল ইনষ্টিটিউট অৱ সায়েন্স এণ্ড টেকন’লজী (DIST) আৰু কোচিন কলেজ। চহৰখনৰ প্ৰধান অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা মহাবিদ্যালয়সমূহ হৈছে স্কুল অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং CUSAT, কালামাছেৰীত থকা এছচিএমএছ স্কুল অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং এণ্ড টেকন’লজী, মডেল ইঞ্জিনিয়াৰিং কলেজ, ৰাজগিৰি স্কুল অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং এণ্ড টেকন’লজী আৰু ফিছেট (ফেডাৰেল ইনষ্টিটিউট অৱ সায়েন্স এণ্ড টেকন’লজী)। <ref>{{cite web |url=http://www.e-grantz.kerala.gov.in/ViewInstitution.aspx?courseid=102&coursename=B.Tech |title=List of Institutions having B. Tech |publisher=[[Government of Kerala]] |access-date=12 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093140/http://www.e-grantz.kerala.gov.in/ViewInstitution.aspx?courseid=102&coursename=B.Tech |archive-date=13 January 2018 |archivedate=13 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180113093140/http://www.e-grantz.kerala.gov.in/ViewInstitution.aspx?courseid=102&coursename=B.Tech |deadurl=yes }}</ref> কেৰালাৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ আসন হোৱাৰ বাবে কেইবাখনো শীৰ্ষস্থানীয় আইনী শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ইয়াত আছে। চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়-এৰ্নাকুলাম হৈছে কেৰালাৰ আটাইতকৈ পুৰণি আইন শিক্ষালয়সমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। <ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/edu/2004/12/28/stories/2004122800050100.htm |title=Education Plus Thiruvananthapuram : In the name of law |date=28 December 2004 |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820172641/http://www.hindu.com/edu/2004/12/28/stories/2004122800050100.htm |work=[[The Hindu]] |archive-date=20 August 2010 |archivedate=11 January 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050111001556/http://www.hindu.com/edu/2004/12/28/stories/2004122800050100.htm |deadurl=yes }}</ref> CUSAT-ৰ স্কুল অৱ লিগেল ষ্টাডিজ (SLS) দেশৰ অন্যতম আগশাৰীৰ স্নাতক, স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। চহৰখনত নেচনেল ইউনিভাৰ্চিটি অৱ এডভান্সড লিগেল ষ্টাডিজ (NUALS) অৱস্থিত। ই ভাৰতৰ এখন অগ্ৰণী আইন বিশ্ববিদ্যালয় আৰু কেৰালাৰ একমাত্ৰ আইন মহাবিদ্যালয় যি ক্লেট (CLAT) পৰীক্ষাৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত। ==সমাজসেৱামূলক সংগঠন== কোচিন চহৰৰ কিছুমান প্ৰধান অনাথ আশ্ৰম আৰু পুনৰ্সংস্থাপন আশ্ৰয়গৃহ হৈছে পাল্লুৰুথী ভেলীৰ পাল্লুৰুথী ৰিলিফ চেটেলমেণ্ট, ডন বস্ক’ স্নেহ ভৱন, ডন বস্ক’ বিগ বয়জ, ক্ৰেচেণ্ট গাৰ্লছ অনাথ আশ্ৰম, ৱাইএমচিএ বয়জ হোম, বাল ভৱন আৰু বাৎসল্য ভৱন। <ref>{{cite web |url=http://makeadiff.in/blog/cochin/centres/ |title=Centres |access-date=23 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820130526/http://makeadiff.in/blog/cochin/centres/ |archive-date=20 August 2011 |archivedate=20 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110820130526/http://makeadiff.in/blog/cochin/centres/ |deadurl=yes }}</ref> পাল্লুৰুথী ৰিলিফ চেটেলমেণ্ট কোচি পৌৰ নিগমৰ অধীনত আছে। পিপলছ কাউঞ্চিল ফৰ ছচিয়েল জাষ্টিচৰ সহযোগত ইয়াৰ পৰিচালনা কৰা হয়। <ref name=Reporter2011>{{Citation | title = Journey home for relief centre inmates | year = 2011 | journal = The Hindu | issue = 20 February }}</ref> ইয়াত প্ৰায় ৩০০ গৰাকী আৱাসী আছে। ইয়াৰে বহু লোক মানসিকভাৱে অসুস্থ। কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগমৰ বাছ আস্থানৰ ওচৰত কোচি পৌৰ নিগমে মহিলাৰ বাবে এটা নৈশ আশ্ৰয়গৃহ চলায়। এই আশ্ৰয়গৃহটোৱে বিনামূলীয়া আৰু নিৰাপদ থকাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। <ref>{{cite news |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/09/15/stories/2003091500530200.htm |title=Keeping Kochi updated |work=The Hindu |date=19 January 2004 |access-date=2 April 2011 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100810151044/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/09/15/stories/2003091500530200.htm |archive-date=10 August 2010 |archivedate=10 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100810151044/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/09/15/stories/2003091500530200.htm |deadurl=yes }}</ref> মানৱ অধিকাৰ সুৰক্ষা, বিনামূলীয়া আইনী সাহায্য আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ বাবে কাম কৰাৰ উদ্দেশ্যে ১৯৮৫ চনত ন্যায়াধীশ ভি. আৰ. কৃষ্ণ আয়াৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত পিপলছ কাউঞ্চিল ফৰ ছচিয়েল জাষ্টিচ গঠন কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |url=http://kelsa.nic.in/accorg.htm |title=Accredited Organisations |publisher=KELSA |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121203074014/http://www.kelsa.nic.in/accorg.htm |archive-date=3 December 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://keralawomenscommission.gov.in/vanithaweb/images/pdf/serv.pdf |title=List of Service Providers |access-date=23 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124195736/http://keralawomenscommission.gov.in/vanithaweb/images/pdf/serv.pdf |archive-date=24 January 2011 |archivedate=24 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110124195736/http://keralawomenscommission.gov.in/vanithaweb/images/pdf/serv.pdf |deadurl=yes }}</ref> ডন বস্ক’ স্নেহ ভৱন কোচিৰ অধীনত থকা শিশুসকলৰ অনাথ আশ্ৰমসমূহ হৈছে স্নেহ ভৱন এমেক্স, স্নেহ ভৱন, বাৎসল্য ভৱন, ডন বস্ক’ আৰু বস্ক’ নিলয়ম। কোচিত ডন বস্ক’ৰ সহযোগত চাইল্ডলাইন ইণ্ডিয়া প্ৰকল্পটো গ্ৰহণ কৰা হৈছে। বিপদত পৰা আৰু সহায়ৰ প্ৰয়োজন হোৱা শিশুসকলে '১০৯৮' নম্বৰত যোগাযোগ কৰিব পাৰে। এইটো এটা টোল ফ্ৰী নম্বৰ। <ref>{{cite web |url=http://www.childlineindia.org.in/1098/CHILDLINE-Kochi-unearths-bonded-Labor.htm |title=News » Childline Kochi unearths bonded Labor |publisher=Childlineindia.org.in |date=22 September 2010 |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022151623/http://childlineindia.org.in/1098/CHILDLINE-Kochi-unearths-bonded-Labor.htm |archive-date=22 October 2012 |archivedate=22 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022151623/http://childlineindia.org.in/1098/CHILDLINE-Kochi-unearths-bonded-Labor.htm |deadurl=yes }}</ref> স্নেহ ভৱন এনেক্স হৈছে শিশুৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ প্ৰথমটো কেন্দ্ৰ। শিশুসকলে ইয়াত এটা নিৰাপদ নৈশ আশ্ৰয়গৃহ হিচাপে থাকিব পাৰে। <ref>{{cite web |url=http://dbbangalore.org/houses/kerala/kochi/palluruthy/ |title=Palluruthy |publisher=dbbangalore.org |date=26 May 1974 |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121124002632/http://dbbangalore.org/houses/kerala/kochi/palluruthy/ |archive-date=24 November 2012 |archivedate=24 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121124002632/http://dbbangalore.org/houses/kerala/kochi/palluruthy/ |deadurl=yes }}</ref> স্নেহ ভৱন বাটৰ শিশু আৰু অস্বাস্থ্যকৰ তথা বিপদসংকুল পৰিৱেশৰপৰা অহা শিশুসকলৰ বাবে বাসস্থান। বাৎসল্য ভৱন কেন্দ্ৰটো কেৱল ৰাজপথৰপৰা উদ্ধাৰ কৰা ছোৱালী বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ঘৰৰপৰা পলাই অহা ছোৱালী, বাটৰ শিশু, যৌনকৰ্মীৰ সন্তান, নিৰ্যাতিত শিশু আৰু শিশু শ্ৰমিকসকল ইয়াত থাকে। স্থানীয় বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক আৰু হাইস্কুল শিক্ষাপ্ৰদানৰ লগতে এই কেন্দ্ৰটোৱে আশ্ৰয়, খাদ্য, কাপোৰ আৰু শৈক্ষিক সাহায্য আগবঢ়ায়। <ref>{{cite web |url=http://www.dbsnehabhavan.org/overview.htm |title=Don Bosco Sneha Bhavan, Street Children, Young at Risk, Welfare, Palluruthy, Kochi |publisher=Dbsnehabhavan.org |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103222719/http://www.dbsnehabhavan.org/overview.htm |archive-date=3 November 2012 |archivedate=3 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103222719/http://www.dbsnehabhavan.org/overview.htm |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰভাৱে সামাজিক সেৱা আগবঢ়োৱা লোকেও বাস কৰে। ইটালীৰ চিষ্টাৰ ফেবিওলাই ফ’ৰ্ট কোচিত অনাথ শিশুসকলৰ বাবে "আশ্বাস ভৱন" নামৰ এটা আশ্ৰয়গৃহ চলায়। <ref>{{cite news|url=http://globalsistersreport.org/blog/q/ministry/q-sr-fabiola-fabbri-bringing-love-orphans-southern-india-43471|title=Q & A with Sr. Fabiola Fabbri, bringing love to orphans in southern India|newspaper=[[National Catholic Reporter]]|access-date=12 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093026/http://globalsistersreport.org/blog/q/ministry/q-sr-fabiola-fabbri-bringing-love-orphans-southern-india-43471|archive-date=13 January 2018}}</ref> ব্ৰাডাৰ জাডছনে পথত পৰিত্যক্ত অৱস্থাত থকা লোকসকলৰ বাবে নিজৰ বাহনতে এখন "মবাইল বাথ চাৰ্ভিচ" অৰ্থাৎ ভ্ৰাম্যমাণ স্নান সেৱা চলায়। <ref>{{cite web|url=http://www.catholic.org/international/international_story.php?id=19477 |title=Indian Catholic's 'mobile bathroom' serves sick, abandoned |publisher=Catholic.org |date=17 April 2006 |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011192145/http://www.catholic.org/international/international_story.php?id=19477 |archive-date=11 October 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thefreelibrary.com/'Mobile+bath'+serves+the+sick+and+abandoned+in+southern+Indian+city.-a0145836561 |title='Mobile bath' serves the sick and abandoned in southern Indian city.|publisher=Thefreelibrary.com |date=5 May 2006 |access-date=12 November 2012 |archive-date=22 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622110051/http://www.thefreelibrary.com/%27Mobile+bath%27+serves+the+sick+and+abandoned+in+southern+Indian+city.-a0145836561 |url-status=live }}</ref> ==গণমাধ্যম== [[File:Akshara mandiram - ernakulam.JPG|thumb|right|220px|মেৰিন ড্ৰাইভত অৱস্থিত অক্ষৰা মন্দিৰম। ]] কোচিৰপৰা প্ৰকাশিত প্ৰধান মালয়ালম বাতৰি কাকতসমূহৰ ভিতৰত মালয়ালা মনোৰমা, মাতৃভূমি, চিৰাজ ডেইলী, মাধ্যমম, দেশাভিমানী, দীপিকা, কেৰালা কৌমূদী আৰু জন্মভূমি আদি অন্যতম। জনপ্ৰিয় ইংৰাজী বাতৰি কাকতসমূহৰ ভিতৰত দ্য হিন্দু, দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ, দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া, দ্য পায়নিয়াৰ আৰু দ্য ডেক্কান ক্ৰনিকল অন্যতম। <ref name="Evieningers">{{cite news |url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/09/15/stories/2003091500530200.htm |title = Keeping Kochi updated |work = The Hindu |date = 15 September 2003 |access-date = 2 June 2006 |url-status = usurped |archive-url = https://web.archive.org/web/20050507005936/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/09/15/stories/2003091500530200.htm |archive-date = 7 May 2005 |archivedate = 10 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100810151044/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/09/15/stories/2003091500530200.htm |deadurl = yes }}</ref> চহৰখনৰপৰা কেইবাখনো সন্ধিয়াৰ বাতৰি কাকতো প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ উপৰি হিন্দী, কানাড়া, তামিল আৰু তেলুগুৰ দৰে অন্যান্য আঞ্চলিক ভাষাৰ বাতৰি কাকতো ইয়াত পোৱা যায়। চহৰখনৰপৰা কেইবাখনো বিত্তীয় বা ব্যাৱসায়িক আলোচনীও প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ ভিতৰত দ্য ইকনমিক টাইমছ, বিজনেছ লাইন, দ্য বিজনেছ ষ্টেণ্ডাৰ্ড আৰু দ্য ফাইনেঞ্চিয়েল এক্সপ্ৰেছ অন্যতম। সত্যদীপম, দ্য উইক আৰু বনিতাৰ দৰে প্ৰসিদ্ধ আলোচনী আৰু ধৰ্মীয় প্ৰকাশনসমূহো এই চহৰখনৰপৰাই প্ৰকাশিত হয়। কোচিত এছিয়ানেট প্লাছ, ফ্লাৱাৰ্ছ, জীৱন টিভি, মঝাভিল মনোৰমা, কাইৰালী ৱী, মনোৰমা নিউজ আৰু ৰিপ’ৰ্টাৰ টিভিৰ দৰে কেইবাটাও আগশাৰীৰ মালয়ালম টেলিভিছন চেনেলৰ কাৰ্যালয় আছে। ইয়াৰ লগতে এছিয়ানেট, কাইৰালী টিভি, অমৃতা টিভি আৰু দূৰদৰ্শনৰ দৰে প্ৰধান সংবাদ ব্যুৰ’সমূহ ইয়াত অৱস্থিত। প্ৰসাৰ ভাৰতীয়ে কোচিৰ কাক্কানাদত ইয়াৰ আৰ্থ ষ্টেচন আৰু সম্প্ৰচাৰ কেন্দ্ৰ পৰিচালনা কৰে। ডিডি ডাইৰেক্ট+, ডিচ টিভি, এয়াৰটেল ডিজিটেল টিভি, ৰিলায়েন্স ডিটিএইচ, ছান ডাইৰেক্ট ডিটিএইচ আৰু টাটা স্কাইৰ জৰিয়তে ইয়াত উপগ্ৰহ টেলিভিছন সেৱা উপলব্ধ। কোচিৰপৰা সম্প্ৰচাৰিত হোৱা এফএম ৰেডিঅ’ চেনেলসমূহ হৈছে ৰেইনব’ এফএম (AIR) ১০১.৯ মেগাহাৰ্টজ, এআইআৰ কোচি ১০২.৩ মেগাহাৰ্টজ, ক্লাব এফএম ৯৪.৩ মেগাহাৰ্টজ <ref name="Club FM">{{cite web |title=Club FM |url=http://clubfm.in/ |publisher=Club FM |access-date=7 March 2011 |archive-date=15 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315065659/http://clubfm.in/ |url-status=live }}</ref>, ৰেডিঅ’ মেংগো ৯১.৯ মেগাহাৰ্টজ <ref name="Radio Mango Cochin">{{cite web|title=Radio Mango Cochin|url=http://www.radiomango.in/cgi-bin/fm.dll/FM/home.do?tabId=1&BV_ID=@@@|access-date=7 March 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110312114947/http://www.radiomango.in/cgi-bin/fm.dll/FM/home.do?tabId=1&BV_ID=@@@|archive-date=12 March 2011}}</ref>, ৰেড এফএম ৯৩.৫ মেগাহাৰ্টজ <ref name="RED FM Kochi">{{cite web|title=RED FM Kochi|url=http://www.sunnetwork.org/redfm/kochi/index.asp|publisher=Kal Radio Limited|access-date=7 March 2011|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707152436/http://www.sunnetwork.org/redfm/kochi/index.asp|archive-date=7 July 2011|archivedate=7 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707152436/http://www.sunnetwork.org/redfm/kochi/index.asp|deadurl=yes}}</ref> আৰু ৰেডিঅ’ মিৰ্চী ১০৪.০ মেগাহাৰ্টজ। <ref name="Radio Mirchi">{{cite web|title=Radio Mirchi Kochi Launches|url=http://www.radioandmusic.com/biz/radio/private-fm-stations/160418-radio-mirchi-launches-kochi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419155327/http://www.radioandmusic.com/biz/radio/private-fm-stations/160418-radio-mirchi-launches-kochi|archive-date=19 April 2016|access-date=10 June 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://vipinmpd08.wordpress.com/all-stuffs/radio/ |title=Online Radio " Vipindas.co.nr |publisher=Vipinmpd08.wordpress.com |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227121346/http://vipinmpd08.wordpress.com/all-stuffs/radio/ |archive-date=27 February 2009 |archivedate=27 February 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090227121346/http://vipinmpd08.wordpress.com/all-stuffs/radio/ |deadurl=yes }}</ref> কোচিক সজীৱ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ (বিশেষকৈ সমসাময়িক মালয়ালম চিনেমাৰ) প্ৰধান কেন্দ্ৰবিন্দু বুলি গণ্য কৰা হয়। <ref name="Mollywood">{{cite news |author = Subin Mananthavady |url = http://www.passlinebusinessmagazine.com/ |title = Mollywood comes to Kochi |work = Passline Business Magazine |date = 30 April 2011 |access-date = 21 January 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130121192920/http://www.passlinebusinessmagazine.com/ |archive-date = 21 January 2013 }}</ref> যোৱা দুটা দশকৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ সৈতে সংগতি ৰাখি মনোৰঞ্জন উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰ হিচাপে কোচিৰ উত্থান ঘটিছে। প্ৰতি বছৰে কোচিত বহুতো চলচ্চিত্ৰৰ শ্বুটিং কৰা হয়। <ref name="Movie shoot">{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Kochi-takes-centrestage-in-Mollywood/articleshow/17885745.cms | archive-url=https://web.archive.org/web/20130426090200/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-05/news-and-interviews/36149497_1_mattancherry-trivandrum-lodge-young-filmmakers | url-status=live | archive-date=26 April 2013 | title= Kochi takes centrestage in Mollywood | date=5 January 2013 | work=[[The Times of India]] | access-date=21 January 2013 }}</ref> কোচিত আধুনিক প্ৰযুক্তিৰে সমৃদ্ধ প্ৰডাকচন আৰু পোষ্ট-প্ৰডাকচনৰ সুবিধাও উপলব্ধ। <ref name="Filmmakers' hotspot">{{cite news | author=G. Krishnakumar | url=http://www.hindu.com/2006/09/15/stories/2006091500800200.htm | archive-url=https://archive.today/20130411021324/http://www.hindu.com/2006/09/15/stories/2006091500800200.htm | url-status=dead | archive-date=11 April 2013 | title=Filmmakers' hotspot | date=15 September 2006 | work=[[The Hindu]] | access-date=19 February 2013 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Megamedia">{{cite news | url=http://www.postproductionbuyersguide.com/megamedia-films_12_15_08.php | title=Megamedia Films launches post-production facility in Kochi | work=Post Production Buyer's Guide | date=15 December 2008 | access-date=21 January 2013 | url-status=dead | archive-url=https://archive.today/20130216162450/http://www.postproductionbuyersguide.com/megamedia-films_12_15_08.php | archive-date=16 February 2013 | archivedate=2 May 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150502200526/http://www.postproductionbuyersguide.com/megamedia-films_12_15_08.php | deadurl=yes }}</ref><ref name="Chithranjali unit coming to city">{{cite news |url = http://newindianexpress.com/states/kerala/article255393.ece |title = Chithranjali unit coming to city |work = The New Indian Express |date = 6 March 2010 |access-date = 21 January 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304095733/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article255393.ece |archive-date = 4 March 2016 |archivedate = 4 March 2016 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304095733/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article255393.ece |deadurl = yes }}</ref><ref name="Chithranjali opens studio in Kochi">{{cite news |url = http://www.hindu.com/2010/03/07/stories/2010030750830200.htm |title = Chithranjali opens studio in Kochi |date = 7 March 2010 |access-date = 21 January 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20100514110731/http://www.hindu.com/2010/03/07/stories/2010030750830200.htm |archive-date = 14 May 2010 |work = [[The Hindu]] |archivedate = 14 May 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100514110731/http://www.hindu.com/2010/03/07/stories/2010030750830200.htm |deadurl = yes }}</ref><ref name="Kochi sizzling onscreen">{{cite news |url = http://newindianexpress.com/cities/kochi/article1439876.ece |title = Kochi sizzling onscreen |work = The New Indian Express |date = 29 January 2013 |access-date = 3 February 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130526145345/http://newindianexpress.com/cities/kochi/article1439876.ece |archive-date = 26 May 2013 |archivedate = 26 May 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130526145345/http://newindianexpress.com/cities/kochi/article1439876.ece |deadurl = yes }}</ref> এই কাৰণসমূহৰ বাবে অভিনেতা, কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞ আৰু অন্যান্য জড়িত কৰ্মীসহ চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এক ডাঙৰ অংশই কোচিত বসবাস কৰে। <ref name="Making the right move">{{cite news |url = https://www.deccanchronicle.com/ |title = Making the right move |work = Deccan Chronicle |date = 10 October 2011 |access-date = 21 January 2013 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120125730/http://www.deccanchronicle.com/ |archive-date = 20 January 2013 }}</ref><ref name="Kamal in Kochi">{{cite news | url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=11528395&tabId=20 | title=Kamal in Kochi | work=Malayala Manorama | date=6 May 2012 | access-date=21 January 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140531112231/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=11528395&tabId=20 | archive-date=31 May 2014 | url-status=dead }}</ref> ইয়াত ৫০খনতকৈও অধিক চিনেমা হল আছে য’ত মালয়ালম, তামিল, ইংৰাজী আৰু হিন্দী চিনেমা প্ৰদৰ্শিত হয়। এই চহৰখনতে ওবেৰন মলত চাৰিটা স্ক্ৰীণযুক্ত কেৰালাৰ প্ৰথমটো চিনে মাল্টিপ্লেক্স স্থাপন কৰা হৈছিল। গোল্ড চুক গ্ৰেণ্ডতো কিউ চিনেমাছৰদ্বাৰা পৰিচালিত চাৰিটা স্ক্ৰীণযুক্ত এটা চিনে মাল্টিপ্লেক্স আছে। ৯টা স্ক্ৰীণযুক্ত পিভিআৰ (PVR) হৈছে কোচিত থকা আন এটা ৰাষ্ট্ৰীয় মাল্টিপ্লেক্স ব্ৰেণ্ড আৰু ই লুলু ইণ্টাৰনেশ্যনেল শ্বপিং মলত অৱস্থিত। চেণ্টাৰ স্কোৱাৰ মলত ১১টা স্ক্ৰীণ থকা চিনেপলিছ হৈছে ৰাজ্যখনৰ প্ৰথমটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেগাপ্লেক্স ব্ৰেণ্ড। ওৱেষ্টফৰ্ড ইনষ্টিটিউট অৱ ফিল্ম টেকন’লজী কোচিত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Story of WIFT – WIFT |url=https://www.wift.in/story-of-wift/ |access-date=2025-12-30 |language=en-US}}</ref> কেৰালাৰ ভিতৰত এৰ্নাকুলাম জিলাতে আটাইতকৈ বেছি টেলিফোন সংযোগ আছে। <ref name="largest number of telephones">{{cite web |publisher = Public Relations Department, Kerala |work = Communications |url = http://www.prd.kerala.gov.in/industryinfra_main.htm |title = PRD Kerala |access-date = 19 February 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425184054/http://www.prd.kerala.gov.in/industryinfra_main.htm |archive-date = 25 April 2013 |archivedate = 25 April 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130425184054/http://www.prd.kerala.gov.in/industryinfra_main.htm |deadurl = yes }}</ref> এয়াৰচেল, এয়াৰটেল, আইডিয়া চেলুলাৰ, ভোডাফোন, ৰিলায়েন্স ইনফ’কম, টাটা ড’ক’ম’, জিঅ’, টাটা ইণ্ডিকম আৰু চৰকাৰী মালিকানাধীন বিএছএনএল-ৰ দৰে বিভিন্ন ব্যক্তিগত খণ্ডৰ কোম্পানীয়ে দূৰসংযোগ সেৱা আগবঢ়ায়। সকলো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ টেলিকম কোম্পানীৰ কেৰালা চাৰ্কলৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় কোচিতে অৱস্থিত। ==ক্ৰীড়া== কেৰালাৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ দৰেই ফুটবল খেল স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল। [[ইণ্ডিয়ান ছুপাৰ লীগ]] (ISL)-ত কেৰালা ব্লাষ্টাৰ্ছ দলে কোচি চহৰৰ লগতে সমগ্ৰ কেৰালা ৰাজ্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ব্লাষ্টাৰ্ছ হৈছে দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি সমৰ্থক থকা ক্লাবসমূহৰ অন্যতম। ছচিয়েল মিডিয়াত আটাইতকৈ বেছি অনুসৰণকাৰী থকা এছিয়াৰ ফুটবল ক্লাবসমূহৰ ভিতৰত ইয়াৰ স্থান পঞ্চম। <ref>{{Cite web|last=Salikha|first=Adelaida|title=Top FIVE Asian Clubs With Highest Social Media Followers, Up to October 2018 |url=https://seasia.co/2018/10/31/top-five-asian-clubs-with-highest-social-media-followers-up-to-october-2018|access-date=17 September 2020|website=Good News from Southeast Asia|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113012730/https://seasia.co/2018/10/31/top-five-asian-clubs-with-highest-social-media-followers-up-to-october-2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 June 2020|title=Indian Football: Five most-followed clubs on social media|url=https://khelnow.com/football/indian-football-clubs-social-media-followers/|access-date=10 September 2020|website=Khel Now|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113014231/https://khelnow.com/football/indian-football-clubs-social-media-followers|url-status=dead}}</ref> কোচিত পূৰ্বে এফ চি কোচিন আৰু চিৰাগ ইউনাইটেড কেৰালা নামৰ দুটা ফুটবল ক্লাব আছিল। বৰ্তমান এই ক্লাব দুটা বন্ধ হৈ পৰিছে। এফ চি কোচিনক ভাৰতৰ প্ৰথমটো সম্পূৰ্ণ বৃত্তিপৰায়ণ বা পেছাদাৰী ফুটবল ক্লাব বুলি গণ্য কৰা হয়। <ref>{{cite web |url=http://www.cochinsquare.com/first-soccer-city-in-kochi/ |title=First Soccer City in Kochi &#124; Kochi Cochin News |publisher=Cochinsquare.com |date=30 April 2010 |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918230844/http://www.cochinsquare.com/first-soccer-city-in-kochi/ |archive-date=18 September 2010 |archivedate=18 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918230844/http://www.cochinsquare.com/first-soccer-city-in-kochi/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/mp/2010/04/29/stories/2010042951760100.htm |title=Metro Plus Kochi : A home for Josco |date=29 April 2010 |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629043133/http://www.hindu.com/mp/2010/04/29/stories/2010042951760100.htm |work=[[The Hindu]] |archive-date=29 June 2011 |archivedate=29 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629043133/http://www.hindu.com/mp/2010/04/29/stories/2010042951760100.htm |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতত অনুষ্ঠিত হোৱা ২০১৭ চনৰ অনুৰ্ধ-১৭ ফিফা বিশ্বকাপ (FIFA U-17 World Cup) আয়োজন কৰা দেশৰ ৬খন চহৰৰ ভিতৰত কোচিও অন্যতম আছিল। <ref>{{cite news|title=Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches |url=http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |publisher=Manoramaonline |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |archive-date= 8 April 2015 }}</ref> {{multiple image| align = left| direction = vertical| image1 = Jewharlal Nehru Stadium Kochi ISL 2016 Final.jpg| width1 = 220| alt1 =| caption1 = জৱাহৰলাল নেহৰু ষ্টেডিয়াম ভাৰতৰ অন্যতম বৃহত্তম ষ্টেডিয়াম| image2 = Rajiv Gandhi Indor Stadium Side View.JPG| width2 = 220| alt2 =| caption2 = কাডাভান্ত্ৰাত থকা আঞ্চলিক ক্ৰীড়া কেন্দ্ৰত মহেশ ভূপতি টেনিছ একাডেমী অৱস্থিত}} কালুৰত অৱস্থিত জৱাহৰলাল নেহৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়ামখন ভাৰতৰ চতুৰ্থ বৃহত্তম ষ্টেডিয়াম আৰু তৃতীয় বৃহত্তম ক্ৰিকেট ষ্টেডিয়াম। <ref>{{cite web |url=http://www.35thnationalgames.in/index.php?option=com_content&view=article&id=142&Itemid=54 |title=Jawaharlal Nehru Stadium |publisher=35th National Games |access-date=11 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630144529/http://www.35thnationalgames.in/index.php?option=com_content&view=article&id=142&Itemid=54 |archive-date=30 June 2017 |archivedate=30 June 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630144529/http://www.35thnationalgames.in/index.php?option=com_content&view=article&id=142&Itemid=54 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/specials/cricket/ipl2011/VenueDetails.aspx?venueid=73 |title=Nehru Stadium |work=The Hindustan Times |date=11 April 2011 |access-date=11 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110412225901/http://www.hindustantimes.com/specials/cricket/ipl2011/VenueDetails.aspx?venueid=73 |archive-date=12 April 2011 |archivedate=12 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110412225901/http://www.hindustantimes.com/specials/cricket/ipl2011/VenueDetails.aspx?venueid=73 |deadurl=yes }}</ref> এই ষ্টেডিয়ামখন ফুটবল আৰু ক্ৰিকেটৰ বাবে এক প্ৰধান ক্ৰীড়া কেন্দ্ৰ। কোচি চহৰখন ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ (IPL) ক্ৰিকেটৰ পূৰ্বৰ দল 'কোচি টাঙ্কাৰ্ছ কেৰালা'ৰ গৃহভূমি আছিল। এই দলটোৱে ২০১১ চনৰ আইপিএল সংস্কৰণত খেলিবলৈ ফ্ৰেঞ্চাইজিৰ অধিকাৰ লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে এতিয়া এই দলটো বন্ধ হৈ পৰিছে। চহৰৰ সোঁমাজত মহাত্মা গান্ধী পথ (MG Road)-ত অৱস্থিত মহাৰাজজ ষ্টেডিয়ামখন ৰাজ্যখনৰ এক প্ৰধান এথলেটিকছ কেন্দ্ৰ। ইয়াত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ চিহ্নেটিক ট্ৰেক আৰু ঘাঁহৰ খেলপথাৰ আছে। <ref>{{cite web |url=http://www.zimbio.com/COCHIN/articles/251/NEW+INTERNATIONAL+STADIUM+CONFIRMED+COME+ERNAKULAM |title=New International Stadium Confirmed To Come in Ernakulam (Cochin) – Cochin |publisher=Zimbio |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323165933/http://www.zimbio.com/COCHIN/articles/251/NEW%2BINTERNATIONAL%2BSTADIUM%2BCONFIRMED%2BCOME%2BERNAKULAM |archive-date=23 March 2010 }}</ref> জিচিডিএ (GCDA)-ৰদ্বাৰা পৰিচালিত আম্বেদকাৰ ষ্টেডিয়ামখন কেৱল ফুটবলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কেৰালা চৰকাৰ আৰু ফিফা (FIFA)-ৰ পুঁজিৰে এই ষ্টেডিয়ামখনৰ উন্নয়ন কৰা হয়। <ref name="Ambedkar stadium to be developed">{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3230015.ece | work=The Hindu | title=Development should go beyond city limits | date=26 March 2012 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20120804182551/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3230015.ece | archive-date=4 August 2012 }}</ref> [[স্পেইন]]ৰ বিখ্যাত ক্লাব ৰিয়েল মাদ্ৰিদে কোচিত এখন ফুটবল স্কুল স্থাপন কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছে। কাডাভান্ত্ৰাত থকা ৰাজীৱ গান্ধী স্পৰ্টছ কমপ্লেক্স এখন প্ৰধান ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম। ইয়াক মূলতঃ বেডমিণ্টন, টেনিছ আৰু বাস্কেটবল প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ কেন্দ্ৰস্থলত থকা ২৫ মিটাৰ × ১০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চুইমিং পুলটো ৰাজ্যখনৰ অন্যতম বৃহৎ জলক্ৰীড়া কেন্দ্ৰ। ইয়াত নিয়মীয়াকৈ সাতুৰ প্ৰতিযোগিতা আৰু প্ৰশিক্ষণ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। উদ্যোগমন্ডলত থকা ফেক্ট (FACT) খেলপথাৰ, ছেক্ৰেড হাৰ্টছ কলেজ খেলপথাৰ, কালামাছেৰীৰ এইচএমটি (HMT) খেলপথাৰ আৰু চেইণ্ট এলবাৰ্টছ কলেজ খেলপথাৰ ভলীবল, বেডমিণ্টন আৰু ক্ৰিকেট আদি বিভিন্ন খেলৰ বাবে অন্যান্য প্ৰধান প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ। <ref name="RSC cochin">{{cite web|url=http://www.rsccochin.org/show_sport.html|title=Swimming pool complex |publisher=Rajiv Gandhi Sports Centre |access-date=12 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100801234948/http://www.rsccochin.org/show_sport.html?id=8 |archive-date= 1 August 2010 }}</ref> কোচি চহৰৰ ভিতৰত দুটা আৰু উপকণ্ঠ অঞ্চলত এটা গল্ফ ক’ৰ্ছ (Golf Course) আছে। আটাইতকৈ পুৰণি গল্ফ ক্লাবটো বোলগাট্টী পেলেচত অৱস্থিত। <ref name="Bolgatty Golf Course">{{cite web |publisher = Cochin Golf Club Society |url = http://www.cochingolfclub.com/ |title = Kochi Golf Club and Golf Course, Bolgatty |access-date = 24 October 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110208034454/http://cochingolfclub.com/ |archive-date = 8 February 2011 |archivedate = 8 February 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110208034454/http://cochingolfclub.com/ |deadurl = yes }}</ref> ১৯০৩ চনত নিৰ্মিত এই ৯-হ’লৰ গল্ফ কেন্দ্ৰটো কোচিন গল্ফ ক্লাব ছ’চাইটীয়ে পৰিচালনা কৰে। কোচিন বিমানবন্দৰৰ ওচৰত থকা কোচিন গল্ফ এণ্ড কাণ্ট্ৰী ক্লাবটো কেৰালাৰ প্ৰথমটো ১৮-হ’লৰ গল্ফ ক’ৰ্ছ। চিয়াল (CIAL)-ৰদ্বাৰা পৰিচালিত এই খেলপথাৰখনৰ খেলাৰ এলেকা ৭,২০০ গজতকৈও অধিক। সকলো ঋতুৰ বাবে উপযোগী এই গল্ফ ক’ৰ্ছৰ ৯টা হ’লযুক্ত প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কাম ২০১০ চনৰ মে’ মাহত সদস্য আৰু সৰ্বসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ইয়াক ১৮-হ’লৰ ক’ৰ্ছলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। <ref name="CIAL Golf Club">{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2688787.ece | work=The Hindu | title=18-Hole Golf Course To Be Opened Next Year | date=5 December 2011 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20111207104602/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2688787.ece | archive-date=7 December 2011 }}</ref><ref>{{cite news |url = http://www.hindu.com/2009/03/15/stories/2009031555941400.htm |title = Cochin Golf Cup |date = 15 March 2009 |access-date = 25 October 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110629043214/http://www.hindu.com/2009/03/15/stories/2009031555941400.htm |archive-date = 29 June 2011 |newspaper = [[The Hindu]] |archivedate = 29 June 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110629043214/http://www.hindu.com/2009/03/15/stories/2009031555941400.htm |deadurl = yes }}</ref> পানীৰে আৱৰি থকাৰ বাবে এই চহৰখন ইয়টিং (Yachting) অৰ্থাৎ নাও চলোৱা খেলৰ বাবে অতি উপযোগী। কেৰালা ইয়টিং এছ’চিয়েশ্যন <ref name="KYA">{{cite web |publisher = Kerala Yachting Association |url = http://www.keralayachting.com/ |title = Kerala Yachting Association, Kochi |access-date = 12 October 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20100923210831/http://www.keralayachting.com/ |archive-date = 23 September 2010 }}</ref> আৰু কোচিন ইয়ট ক্লাব চহৰখনতে অৱস্থিত। <ref name="KYC">{{cite web |publisher = Cochin Yacht Club |url = http://www.cochinyachtclub.com/home.html |title = Cochin Yacht Club |access-date = 12 October 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20100213215521/http://www.cochinyachtclub.com/home.html |archive-date = 13 February 2010 }}</ref> এই দুয়োটা সংগঠনে নিয়মীয়াকৈ ইয়টিং প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত কৰে। ২০০৮-০৯ চনৰ 'ভলভো ওচেন ৰেচ' (Volvo Ocean Race)-ৰ সময়ত হ’ল্ট বা জিৰণিৰ বাবে বাছনি কৰা কোচি একমাত্ৰ ভাৰতীয় চহৰ আছিল। {| class="wikitable mw-collapsible" |+চহৰখনত থকা পেছাদাৰী ক্ৰীড়া ক্লাবসমূহ |- ! ক্লাব!! খেল!! লীগ!! খেলপথাৰ!! প্ৰতিষ্ঠা |- |গোল্ডেন থ্ৰেডচ এফ চি<ref>{{Cite web |title=Golden Threads Football Club – Professional Football Club From Kerala |url=http://goldenthreadsfc.com |access-date=16 September 2023 |website=goldenthreadsfc.com}}</ref> |[[ফুটবল]] |কেৰালা প্ৰিমিয়াৰ লীগ |পানামপিল্লী খেলপথাৰ |২০১০ |- |কেৰালা ব্লাষ্টাৰ্ছ<ref>{{Cite web |title=Kerala Blasters FC – Official Website |url=https://keralablastersfc.in |access-date=16 September 2023}}</ref> |[[ফুটবল]] |[[ইণ্ডিয়ান ছুপাৰ লীগ]] |জৱাহৰলাল নেহৰু ষ্টেডিয়াম |২০১৪ |- |কোচি ব্লু স্পাইকাৰ<ref>{{Cite web |title=Kochi Blue Spikers |url=http://kochibluespikers.com |access-date=16 September 2023 |website=kochibluespikers.com}}</ref> |[[ভলীবল]] |প্ৰ’ ভলীবল লীগ |ৰাজীৱ গান্ধী ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম |২০১৮ |- |গডস্পীড কোচি<ref>{{Cite web |last=Aravind |first=V. S. |date=11 December 2022 |title=Akhil Rabindra wins Drivers Championship in inaugural Indian Racing League |url=https://thehindu.com |access-date=16 September 2023 |website=Sportstar}}</ref> |ৰেচিং |ইণ্ডিয়ান ৰেচিং লীগ | |২০২২ |- |কোচি কেডিচ |পাঞ্জা খেল |প্ৰ’ পাঞ্জা লীগ | |২০২৩ |- |ফোৰ্চা কোচি এফ চি |ফুটবল |ছুপাৰ লীগ কেৰালা |[[জৱাহৰলাল নেহৰু ষ্টেডিয়াম]] |২০২৪ |} ==নৌসেনা== ভাৰতীয় নৌসেনাৰ তিনিটা প্ৰধান শাখাৰ অন্যতম ‘দাক্ষিণাত্য নৌসেনা কমাণ্ড’ (Southern Naval Command)-ৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় ক’চিৰ আই এন এছ ভেন্দুৰুথীত অৱস্থিত। ইয়াক ফ্ল্যাগ অফিচাৰ কমাণ্ডিং-ইন-চিফৰদ্বাৰা পৰিচালনা কৰা হয়। দাক্ষিণাত্য নৌসেনা কমাণ্ডৰ অধীনত ফ্ল্যাগ অফিচাৰ চি ট্ৰেনিং (FOST), এটা প্ৰশিক্ষণ স্কোয়াড্ৰন, প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান তথা ঘাটি, স্থলবাহিনী আৰু জৰীপকাৰী জাহাজ আছে। ইয়াত এখন নৌসেনা বিমান ঘাটি আৰু এখন জাহাজ মেৰামতি কাৰখানাও আছে। <ref>{{cite web |url=https://www.indiannavy.nic.in/content/organisation-southern-naval-command-kochi |title=Organisation of Southern Naval Command, Kochi |publisher=[[Indian Navy]] |access-date=12 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709113148/https://www.indiannavy.nic.in/content/organisation-southern-naval-command-kochi |archive-date=9 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiannavy.nic.in/content/ins-grauda-aviation-establishment |title=INS Grauda (Aviation Establishment) |publisher=[[Indian Navy]] |access-date=12 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180112214842/https://www.indiannavy.nic.in/content/ins-grauda-aviation-establishment |archive-date=12 January 2018 }}</ref> ইয়াত ভাৰতীয় নৌসেনা দিৱসো উদ্‌যাপন কৰা হয়। এইটো এটা সপ্তাহজোৰা ৰাজহুৱা অনুষ্ঠান, য’ত যুদ্ধজাহাজ, বিমান, হেলিকপ্টাৰ আৰু নৌসেনাৰ অন্যান্য সঁজুলিসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। <ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Navy-Day-celebrations/article14879509.ece |title=Navy Day celebrations |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=12 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164100/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Navy-Day-celebrations/article14879509.ece |archive-date=3 March 2018 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/oct/26/navy-week-celebration-in-kochi-from-november-28-1683183.html |title=Navy Week celebration in Kochi from November 28 |newspaper=[[The New Indian Express]] |access-date=12 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093134/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/oct/26/navy-week-celebration-in-kochi-from-november-28-1683183.html |archive-date=13 January 2018 }}</ref> কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ জাহাজ নিৰ্মাণ আৰু মেৰামতি প্ৰতিষ্ঠান। <ref>{{cite web|url=http://www.cochinshipyard.com/credentials.html |title=Welcome to Cochin Shipyard : ISO 9001 Certified Shipyard of the Millenium |publisher=Cochinshipyard.com |access-date=15 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914061304/http://cochinshipyard.com/credentials.html |archive-date=14 September 2013 }}</ref> ২০২০ চনত ই ভাৰতীয় নৌসেনাৰ বাবে প্ৰথমখন থলুৱা বিমানবাহী জাহাজ (Aircraft Carrier) সাজি উলিয়াইছিল। <ref>{{Cite news |last=Gurung |first=Shaurya Karanbir |date=2020-02-10 |title=Structural and outfitting work of India's first indigenous aircraft carrier complete |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/structural-and-outfitting-work-of-indias-first-indigenous-aircraft-carrier-complete/articleshow/74070075.cms?from=mdr |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026230934/https://m.economictimes.com/news/defence/structural-and-outfitting-work-of-indias-first-indigenous-aircraft-carrier-complete/articleshow/74070075.cms |archive-date=2022-10-26 |access-date=2024-08-21 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> == ভগ্নী চহৰসমূহ == কোচিৰ সৈতে ভগ্নী চহৰৰ সম্পৰ্ক থকা চহৰসমূহ হ’ল: *{{flagicon|United States}} নৰফ’ল্ক, ভাৰ্জিনিয়া, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ<ref>{{cite web|publisher=Norfolk Sister City Association|url=http://www.norfolksistercities.org/sister-cities/kochi-india/|title=Kochi, India – Norfolk Sister City Association|access-date=13 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171220135136/https://www.norfolksistercities.org/sister-cities/kochi-india/|archive-date=20 December 2017}} </ref> *{{flagicon|United States}} মেনলো পাৰ্ক, কেলিফৰ্ণিয়া, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ <ref>{{cite news |newspaper=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochi-menlo-park-sign-agreement-on-cultural-and-economic-exchange/article6885223.ece |title=Kochi, Menlo Park sign agreement on cultural and economic exchange |access-date=13 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164100/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochi-menlo-park-sign-agreement-on-cultural-and-economic-exchange/article6885223.ece |archive-date=3 March 2018 }} </ref> *{{flagicon|Russia}} পিয়াটিগ’ৰ্স্ক, ৰাছিয়া <ref>{{cite web |publisher=Centre for Heritage, Environment and Development |url=http://www.c-hed.org/?p=2108 |title=Association with Pyatigorsk |access-date=13 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026150305/http://www.c-hed.org/?p=2108 |archive-date=26 October 2016 }} </ref> ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} == অধিক পঢ়ক == *মা হুয়ান: ইয়িং য়াই শেং লান, ''দি অভাৰঅল ছাৰ্ভে অৱ দি অ’চেনছ শ্ব’ৰ্চ'', জে. ভি. জি. মিলছৰদ্বাৰা অনূদিত, ১৯৭০ হাকলুইট চছাইটি, পুনৰ্মুদ্ৰণ ১৯৯৭, হোৱাইট লটাছ প্ৰেছ, {{ISBN|974-8496-78-3}} *প্লানকেট, আৰ, কেনন, টি, ডাভিছ, পি, গ্ৰীনৱে, পি আৰু হাৰ্ডিং, পি (২০০১), লনলী প্লেনেট চাউথ ইণ্ডিয়া, লনলী প্লেনেট, {{ISBN|1-86450-161-8}} *মনোৰমা য়েৰবুক ২০০৩ (ইংৰাজী সংস্কৰণ), {{ISBN|81-900461-8-7}} *ৰবাৰ্ট চাৰ্লছ ব্ৰিষ্ট’। ''কোচিন চাগা'', পাইকো পাব্লিচিং হাউচ; দ্বিতীয় সংস্কৰণ (১৯৬৭), {{OCLC|1659055}} *কে. চি. জাকাৰিয়া, এছ. ইৰুদায়া ৰাজনৰদ্বাৰা ''আনএম্প্লয়মেণ্ট ইন কেৰালা এট দি টাৰ্ণ অৱ দি ২০থ চেন্সুৰী ইনচাইটচ ফ্ৰম দি চিডিএছ গাল্ফ মাইগ্ৰেশ্যন ষ্টাডিজ'' *কে পি পদ্মনাভ মেননৰদ্বাৰা ''কোচি ৰাজ্যচৰিত্ৰম'' পি (১৯১৪) * "অখিলবিজ্ঞানকোষম" * ''মালয়ালম বিশ্বকোষ'' * ডি চি বুক্স মাল্টিমিডিয়া চিৰিজ == বহিঃসংযোগ == *[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kochi&params=9_55_52.3_N_76_16_02.3_E_type:city(677381)_region:IN জিঅ’হেক – কোচি] {{Commons category|Kochi, Kerala|কোচি}} {{Sister project links|Kochi|voy=Kochi}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 3w5arl3tmrg6xwq1webbj79zfaoz4wc 4 138085 625383 625358 2026-08-08T15:15:16Z যদুমণি 32127 /* যদুমণি */ 625383 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} 01jf5mne24wnh7zk9cizfmt92oek9no 625405 625383 2026-08-08T17:01:36Z যদুমণি 32127 /* যদুমণি */ 625405 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} 4jf2oehk9z0v2safvulo9jqn39tz5r9 625408 625405 2026-08-08T17:28:38Z যদুমণি 32127 /* যদুমণি */ 625408 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} p57utdh7uqaxnrhp6rf9wqh7nm5nf2z 625416 625408 2026-08-08T17:50:58Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 625416 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} au1jkz7zbj1yddbxbncdj7rvnktwubo 625432 625416 2026-08-08T18:33:54Z যদুমণি 32127 /* যদুমণি */ 625432 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} rbr7xeyayo2f2yild30gftd3y5qh078 625491 625432 2026-08-09T03:42:30Z যদুমণি 32127 /* যদুমণি */ 625491 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} m0gffw06ol5lq0qk9nrcyjudp98ns39 625519 625491 2026-08-09T09:25:16Z যদুমণি 32127 /* যদুমণি */ 625519 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} oey4l2sh7wgcp3o3y0zh92krhk8pvg5 0 138120 625365 623457 2026-08-08T12:42:40Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 8 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625365 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = আদামিন্তে মকন আবু | image = | caption = চিনেমাখনৰ থিয়েটাৰ মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = চেলিম আহমেদ | producer = চেলিম আহমেদ<br />আশ্ৰফ বেডী | writer = চেলিম আহমেদ | screenplay = | story = | based_on = | starring = চেলিম কুমাৰ<br />জৰীণা ৱাহাব | music = ৰমেশ নাৰায়ণ<br />আইজাক থমাছ কট্টুকাপল্লী | cinematography = মধু আম্বাট | editing = বিজয় শংকৰ | studio = অলেন্স মিডিয়া | distributor = কালাসংগম ফিল্মচ<br>লাফিং ভিলা<br />অলেন্স মিডিয়া থ্ৰূ<br>খাচ<br />মঞ্জুনাথ | released = ২৪ জুন ২০১১<ref>{{cite news |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/malayalam/194880/ |title=ആദാമിന്റെ മകന്‍ അബു 24ന് |language=ml |date=21 June 2011 |work=Mathrubhumi |access-date=24 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110625073205/http://www.mathrubhumi.com/movies/malayalam/194880/ |archive-date=25 June 2011 |archivedate=25 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110625073205/http://www.mathrubhumi.com/movies/malayalam/194880/ |deadurl=yes }}</ref> | runtime = ১০১ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালয়ালম]] | budget = ১.৫ কোটি টকা<ref name="Distribution">{{cite news |url=http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/small-budget-adaminte-makan-set-big-release-017 |author=Sreenivasa Raghavan |title=Small-budget Adaminte Makan... set for big release |date=21 May 2011 |work=Deccan Chronicle |location=India |access-date=25 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524045253/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/small-budget-adaminte-makan-set-big-release-017 |archive-date=24 May 2011 |archivedate=24 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110524045253/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/small-budget-adaminte-makan-set-big-release-017 |deadurl=yes }}</ref> | gross = }} '''আদামিন্তে মকন আবু''' ([[মালয়ালম]]: ആദാമിന്റെ മകൻ അബു; অৰ্থ: আদামৰ পুত্ৰ আবু) হ'ল ২০১১ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় মালয়ালম ভাষাৰ সামাজিক নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ। এই কথাছবিখনৰ কাহিনী ৰচনা, পৰিচালনা আৰু সহ প্ৰযোজনা কৰিছিল চেলিম আহমেদে। ইয়াত চেলিম কুমাৰ আৰু জৰীণা ৱাহাবে মুখ্য ভূমিকাত অভিনয় কৰিছিল আৰু মুকেশ, কালাভাৱন মণি, সুৰাজ ৱেঞ্জাৰামুডু আৰু নেডুমুডি বেণুৱে সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ দায়িত্বত আছিল মধু আম্বাট। চিনেমাখনৰ গীতসমূহৰ সুৰ ৰচনা কৰিছিল ৰমেশ নাৰায়ণে আৰু আবহ সংগীত আছিল আইজাক থমাছ কট্টুকাপল্লীৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ এজন দৰিদ্ৰ আতৰ বিক্ৰেতা আবুৰ (চেলিম কুমাৰ) জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত, যাৰ জীৱনৰ একমাত্ৰ অৱশিষ্ট ইচ্ছা হ'ল হজ যাত্ৰা কৰা আৰু যিটো পূৰণ কৰিবলৈ তেওঁ কঠোৰ সংগ্ৰাম কৰে। ''আদামিন্তে মকন আবু'' চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰিকল্পনা ইয়াৰ মুক্তিৰ প্ৰায় এক দশক আগতেই আৰম্ভ হৈছিল। ২০১০ চনৰ ৭ নৱেম্বৰৰ পৰা এক মাহ ধৰি ডিজিটেল পদ্ধতিৰে ইয়াৰ চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। থ্ৰিছুৰ আৰু কোজীকোড আছিল ইয়াৰ মূল চিত্ৰগ্ৰহণৰ স্থান। ২০১১ চনৰ ২৪ জুনত চিনেমাখন ছবিগৃহত মুক্তি দিয়া হয়। মুক্তিৰ পিছতে ইয়াৰ কাহিনী, পৰিচালনা, অভিনয় শিল্পী, চিত্ৰগ্ৰহণ আৰু আবহ সংগীতৰ বাবে ব্যাপক সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে। চলচ্চিত্ৰখনে চাৰিখনকৈ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়, যাৰ ভিতৰত আছিল শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ, শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা, শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰগ্ৰহণ আৰু শ্ৰেষ্ঠ আবহ সংগীত বঁটা। ইয়াৰ উপৰিও ই চাৰিখন কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাও লাভ কৰে, যাৰ ভিতৰত আছিল শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ, শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা, শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য আৰু শ্ৰেষ্ঠ আবহ সংগীত বঁটা। ২০১১ চনৰ অস্কাৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ বিভাগৰ বাবে ইয়াক ভাৰতৰ চৰকাৰী প্ৰৱেশ হিচাপে পঠোৱা হৈছিল যদিও ই মনোনীত হ’ব নোৱাৰিলে।<ref name="Oscar Shortlist">{{cite web |url=http://www.oscars.org/press/pressreleases/2012/20120118.html |title=9 Foreign Language Films Vie for Oscar |access-date=19 January 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518164323/http://www.oscars.org/press/pressreleases/2012/20120118.html |archive-date=18 May 2012 }}</ref> == কাহিনী == আবু আৰু আইচুম্মা [[কেৰালা]]ৰ মালাবাৰ অঞ্চলত বাস কৰা এহাল বৃদ্ধ মুছলমান দম্পতী। তেওঁলোকৰ জীৱনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আশা হ'ল মক্কালৈ গৈ পবিত্ৰ হজ যাত্ৰা কৰা আৰু এই লক্ষ্যত উপনীত হ'বৰ বাবে তেওঁলোকে সৰ্বস্ব ত্যাগ কৰিবলৈ সাজু হয়। আবুৱে তেওঁৰ এই সপোন সাৰ্থক কৰিবলৈ অতি কষ্টেৰে ধন সাঁচি ৰাখে। তেওঁলোকৰ পুত্ৰ চাত্তাৰে নিজৰ পৰিয়ালৰ সৈতে মধ্যপ্ৰাচ্যলৈ প্ৰব্ৰজন কৰাৰ পিছত মাক-দেউতাকৰ কোনো খবৰ নোলোৱা হয়। বৰ্তমান সত্তৰৰ দশক অতিক্ৰম কৰা এই দম্পতীহালে সেই বছৰতে হজ যাত্ৰা কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে টকা পইচা সাঁচিবলৈ আৰম্ভ কৰে। আবুৱে ধৰ্মীয় কিতাপ, ইউনানী ঔষধ আৰু ফুলৰ পৰা তৈয়াৰী সুগন্ধি আতৰ বিক্ৰী কৰে, যিবোৰ বৰ্তমানৰ সমাজত কোনেও কিনিব নিবিচাৰে। আনহাতে আইচুম্মাই গৰু আৰু কুকুৰা পোহপাল কৰি গিৰীয়েকক তেওঁলোকৰ এই সপোন পূৰণ কৰাত সহায় কৰে। দ্ৰুতগতিত সলনি হোৱা এই আধুনিক পৃথিৱীখনত আবুৱে নিজকে তেওঁ বিক্ৰী কৰা পুৰণি সামগ্ৰীসমূহৰ দৰেই অপ্ৰাসংগিক আৰু এলাগী অনুভৱ কৰে। এজন স্কুলৰ শিক্ষক অৰ্থাৎ আবুৰ বন্ধুৱে তেওঁৰ সংকটৰ সময়ত সহায়ৰ হাত আগবঢ়ায়। স্থানীয় চাহ দোকানৰ মালিকে আবুৰ প্ৰতি সহানুভূতি দেখুৱায় আৰু এজন ৰহস্যময় সন্ত "ওস্তাদে" আবুক প্ৰায়ে সঁচা পৰামৰ্শ দিয়ে। বহুতো সদাশয় লোকে আবুক পইচা ধাৰলৈ দি সহায় কৰিবলৈ বিচাৰে, কিন্তু ই ইছলামিক ধৰ্মীয় নীতিৰ বিৰোধী হোৱাৰ বাবে আবুৱে কাৰো পৰা একো ল'বলৈ অমান্তি হয়। বয়স বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে আবুৰ ব্যাকুলতা বাঢ়ি যায়। অৱশেষত উপায়ন্তৰ হৈ তেওঁ নিজৰ গৰুজনী আৰু ঘৰৰ সন্মুখৰ এডাল পুৰণি কঁঠাল গছ বিক্ৰী কৰে। এখন ট্ৰেভেল এজেন্সীৰ মেনেজাৰে আবুক বিমানৰ টিকট আৰু যাত্ৰাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অন্যান্য নথি-পত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাত সহায় কৰে। এজন আৰক্ষী বিষয়াই প্ৰথমতে আবুৰ পাছপৰ্টৰ আবেদনখন নাকচ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু নিয়মীয়া উৎকোচ পোৱাৰ পিছত তেওঁ সহায়কাৰী হৈ পৰে। ইয়াৰ পিছত দম্পতীহালে হজ যাত্ৰাৰ বাবে প্ৰস্তুতি আৰম্ভ কৰে, য'ত ট্ৰেভেল এজেন্সীয়ে আয়োজন কৰা প্ৰশিক্ষণ শ্ৰেণীত অংশগ্ৰহণ কৰা, মেনিংগ’কক্কেল মেনিনজাইটিছৰ প্ৰতিষেধক গ্ৰহণ কৰা আৰু নতুন ইহৰাম বস্ত্ৰ ক্ৰয় কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। আবুৱে তেওঁৰ পুৰণি সকলো সৰু সৰু ধাৰ পৰিশোধ কৰে আৰু বহু দূৰ ভ্ৰমণ কৰি পূৰ্বৰ এজন চুবুৰীয়া চুলেমানৰ ওচৰলৈ গৈ ক্ষমা খোজে, যাৰ সৈতে এসময়ত তেওঁৰ কন্দল হৈছিল। যেতিয়া পাছপৰ্ট আৰু টিকট সাজু হয় আৰু কোজীকোডলৈ বাছ যাত্ৰাৰ সময় আহে, তেতিয়া কৰাত কলৰ মালিকে আবুৰ গছজোপাৰ বাবদ পইচা খিনি দিয়াৰ সময়ত কয় যে গছজোপাৰ কাঠ ভিতৰি পচি গৈছিল আৰু ই কোনো কামৰ নহয়। তথাপিও আবুৰ উদ্দেশ্য যিহেতু পবিত্ৰ আছিল, সেয়েহে তেওঁ আবুক পইচাখিনি ৰাখিবলৈ জোৰ কৰে। কিন্তু আবুৱে এই ধন ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কাৰণ এই পইচা হালাল নহয় আৰু ই আল্লাক অসন্তুষ্ট কৰিব পাৰে। যেতিয়া আবু নিশ্চিত হয় যে তেওঁৰ সপোন এইবাৰ পূৰণ নহ'ব, তেতিয়া তেওঁ আন এটা সিদ্ধান্তত উপনীত হয়— যে গছজোপাৰো জীৱন আছিল আৰু ঘৰৰ সন্মুখৰ গছজোপা কাটোতে বহুতো সৰু সৰু জীৱৰ মৃত্যু হৈছিল। আবুৱে অনুমান কৰে যে হয়তো এইটোৱেই তেওঁৰ যাত্ৰা সফল নোহোৱাৰ অন্যতম কাৰণ। হজৰ পবিত্ৰ প্ৰত্যুষত আবুৱে তেওঁৰ পত্নীক কয় যে তেওঁলোকে অহা বছৰ যাত্ৰা কৰিব। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ঘৰৰ সন্মুখত এটা নতুন কঁঠাল গছৰ পুলি ৰোপণ কৰে আৰু হজৰ দিনা পুৱা প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ মছজিদলৈ যোৱা দেখা যায়। == অভিনয় শিল্পী == * চেলিম কুমাৰ: আবু * জৰীণা ৱাহাব: আইচুম্মা * আদৰ্শ এণ্টো: চাথাৰ * মুকেশ: আশ্ৰফ * কালাভাৱন মণি: জনচন * থম্পি এণ্টনী: ওস্তাদ * সুৰাজ ৱেঞ্জাৰামুডু: হায়দৰ * নেডুমুডি বেণু: গোৱিন্দন মাষ্টৰ * টি এছ ৰাজু: মালিয়েক্কাল আচাইনাৰ হাজী * জাফৰ ইদুক্কী: ফটোগ্ৰাফাৰ * শশী কলিংগ: কবীৰ * এম আৰ গোপকুমাৰ: চুলেমান * অম্বিকা মোহন: নলিনী * নিশা সাৰংগী: ৰাবিয়া * মুৰুলী: আমীৰ * মহম্মদ মায়ানাদ: কায়িতী * বিনোদ কোভীৰ: মইদীন * শশীধৰন মত্তনুৰ: মাম্মুঞ্জী == নিৰ্মাণ == === পৰিকল্পনা === চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি পোৱাৰ প্ৰায় এক দশক আগৰে পৰা ইয়াৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ হৈছিল।<ref name="And the..">{{cite news |url=http://indianexpress.com|author=Shaju Philip|title=And The awards go to... |date=20 May 2011|work=The New Indian Express |location=India|access-date=9 June 2011}}</ref> ''আদামিন্তে মকন আবু'' আছিল চেলিম আহমেদৰ পৰিচালনাৰ প্ৰথমখন পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে বহু বছৰ ধৰি এই কাহিনীটো তেওঁৰ মনত আছিল। ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিতে কলেজীয়া শিক্ষা সমাপ্ত কৰাৰ পিছত আহমেদে চলচ্চিত্ৰ জগতত প্ৰৱেশ কৰাৰ সপোন দেখিছিল, কিন্তু তাত সুযোগ পোৱাটো সহজ নাছিল। অৱশেষত তেওঁ এজন ভ্ৰমণ পৰামৰ্শদাতা বা ট্ৰেভেল কনচুলটেণ্ট হিচাপে কাম কৰিবলৈ লয়। এই সময়ছোৱাত তেওঁ শুনা বিভিন্ন কাহিনী আৰু লগ পোৱা মানুহবোৰে তেওঁৰ মনত এই চলচ্চিত্ৰখনৰ বীজ ৰোপণ কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://thehindu.com|title=Salim's story|author=Divya Kumar|work=The Hindu |location=India|date=20 June 2011|access-date=21 June 2011}}</ref> ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ দুটা এক বাস্তৱ জীৱনৰ দম্পতীৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল। আহমেদে জনোৱা মতে, জেণ্ডা বিমান বন্দৰত নিজৰ পৰিয়ালৰ বাবে অনা উপহাৰ সামগ্ৰীৰ অতিৰিক্ত ওজনৰ সমস্যা সমাধানৰ চেষ্টা কৰি থকাৰ সময়তে তেওঁ ওমৰা পালন কৰি উভতি অহা এহাল দম্পতীক লগ পাইছিল। তেওঁলোকে হজ যাত্ৰাৰ আশাত অতি সাধাৰণভাৱে জীৱন নিৰ্বাহ কৰি টকা পইচা সাঁচিছিল, কিন্তু কেতিয়াবাও হজ কৰিব নোৱাৰিব বুলি শংকা কৰি অৱশেষত ওমৰা কৰিয়েই সন্তুষ্ট আছিল। আহমেদে তেওঁলোকৰ সৈতে বন্ধুত্ব কৰে আৰু বিমানৰ খেলিমেলি বা হোটেলত থকাৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰে। এই সময়ছোৱাতে তেওঁ দম্পতীহালৰ অমৰ প্ৰাণশক্তি, জীৱন আৰু গুণসমূহৰ বিষয়ে জানিব পাৰিছিল।<ref>[http://thehindu.com "‘Adaminte Makan Abu' to be remade in Hindi"]. The Hindu. 25 November 2011. Retrieved 2 December 2011.</ref><ref>[https://archive.org "Everybody is becoming a critic today: Nikhil Advani"]. The Times of India. 19 October 2011. Retrieved 11 November 2011.</ref> মুখ্য চৰিত্ৰ আবু আহমেদৰ নিজ গাঁৱৰ আবুট্টীকা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল, যাৰ অবয়ব আৰু ব্যৱহাৰ এই চৰিত্ৰটোৰ সৈতে বহুখিনি মিলিছিল। আহমেদৰ নিজৰ ভাষাত, ওমৰা তীৰ্থযাত্ৰাত লগ পোৱা বৃদ্ধ দম্পতীহাল আৰু আবুট্টীকাৰ চৰিত্ৰ মিলি অৱশেষত ''আদামিন্তে মকন আবু'' ৰূপ লয়।<ref name="Cinegoerinterview">Y. Sunitha Chowdhary. (2 October 2011). [http://cinegoer.com "Interview With Salim Ahamed"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111204025825/http://cinegoer.com |date=4 December 2011 }}. Cinegoer.com. Retrieved 8 December 2011.</ref> আহমেদে উল্লেখ কৰে যে তেওঁ কলেজীয়া দিনবোৰত তিনিটা মূল কাহিনী লিখিছিল, যাৰ ভিতৰত এটা আছিল কেৰালাৰ এখন স্থানীয় স্কুলৰ ওপৰত, এটা আছিল থ্ৰীলাৰ আৰু তৃতীয়টো আছিল আবুৰ কাহিনী। যিহেতু বহুতে এই কাহিনীটো পছন্দ কৰিছিল, সেয়েহে তেওঁ ''আদামিন্তে মকন আবু'' নিৰ্মাণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ বিচাৰিছিল যে তেওঁৰ প্ৰথমখন ছবিয়ে এখন সমাজলৈ এক বাৰ্তা কঢ়িয়াই আনক। আহমেদক চূড়ান্ত চিত্ৰনাট্য প্ৰস্তুত কৰিবলৈ মাত্ৰ এমাহ সময় লাগিছিল। আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান আছিল এজন প্ৰযোজক বা বিত্তীয় সহায়কাৰী বিচাৰি উলিওৱাটো। এইধৰণৰ অ-বাণিজ্যিক ছবিৰ বাবে কোনেও ধন খৰচ কৰিবলৈ সাজু নাছিল, যাৰ বাবে তেওঁ টেলিভিশ্যনৰ কামৰ পৰা পোৱা দৰমহা সাঁচিবলৈ আৰম্ভ কৰে। কিন্তু সেইয়া পৰ্যাপ্ত নাছিল। অৱশেষত তেওঁ এজন বন্ধু তথা প্ৰযোজক আশ্ৰফ বেডীৰ কাষ চাপে। আশ্ৰফ বেডী ইয়াৰ পূৰ্বে ''চাম্বু'' নামৰ ছবিখনৰ অন্যতম প্ৰযোজক আছিল য'ত চেলিম আহমেদে চিত্ৰনাট্য লিখিছিল। ''চাম্বু'' ছবিৰ শ্বুটিং চলি থকাৰ সময়তে চেলিম আহমেদে আশ্ৰফ বেডীৰ সৈতে এই কাহিনীটো আলোচনা কৰিছিল। যিহেতু আশ্ৰফ বেডী পূৰ্বৰে পৰা এই কাহিনীৰ সৈতে পৰিচিত আছিল, সেয়েহে তেওঁ লগে লগে চেলিম আহমেদৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিবলৈ মান্তি হয়। === অভিনয় শিল্পী নিৰ্বাচন === প্ৰযোজক আশ্ৰফ বেডী আৰু পৰিচালক চেলিম আহমেদে ছবিখনৰ কলা-কুশলী আৰু অভিনয় শিল্পী চূড়ান্ত কৰাৰ আগতে যথেষ্ট গৱেষণা কৰিছিল।<ref name="Livemint interview"/> মুখ্য চৰিত্ৰৰ বাবে তেওঁলোকে চেলিম কুমাৰক বাছনি কৰি এক গম্ভীৰ বিষয়ৰ ওপৰত চিনেমা নিৰ্মাণ কৰাৰ বিপদাশংকা লৈছিল, কিয়নো অভিনেতাগৰাকীৰ পৰম্পৰাগত নায়কৰ দৰে গ্লেমাৰ নাছিল। অৱশেষত ছবিখনৰ ফলাফলৰ মূল্যৰ তুলনাত এই বিপদাশংকা তেনেই নগণ্য হ'ব বুলি তেওঁলোকৰ আত্মবিশ্বাস আছিল।<ref>{{cite news|url=http://indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105144447/http://indiatimes.com|url-status=dead|archive-date=5 November 2012|author=T. Ramavarman |title=Debut director makes a mark |date=19 May 2011|location=India|work=The Times of India|access-date=25 May 2011}}</ref><ref name="Mangalam report">{{cite news|url=http://mangalam.com |title=കാല്‍പ്പനികതയുടെ കൈയൊപ്പ്‌|language=ml|author=K. Sujith|work=Mangalam |date=29 May 2011|access-date=8 June 2011}}</ref> ২০১০ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''বেষ্ট এক্টৰ'' ৰ ছেটত আহমেদে অভিনেতাজনক লগ কৰি এই চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিবলৈ মান্তি কৰায়। আহমেদৰ মতে চেলিম কুমাৰৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু বহুমুখী অভিনয় প্ৰতিভাৰ বাবেই তেওঁ আছিল এই চৰিত্ৰটোৰ বাবে এক উপযুক্ত পছন্দ।<ref name="Cinegoerinterview"/> কেৰালা কেফে নামৰ চুটি ছবিৰ সংগ্ৰহটোৰ অন্যতম ছবি ''ব্ৰীজ'' ত এজন পুত্ৰ যিয়ে নিজৰ বৃদ্ধ মাকক এৰি থৈ যাবলৈ বাধ্য হয়, চেলিম কুমাৰে কৰা অসাধাৰণ অভিনয় প্ৰদৰ্শন দেখিয়েই চেলিম আহমেদে তেওঁক এই চৰিত্ৰটোৰ বাবে বাছি লৈছিল।<ref>{{cite news|url=http://hindu.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215155013/http://hindu.com|url-status=dead|archive-date=15 December 2011|title=Stepping into limelight|author=Vijay George|date=27 May 2011|access-date=27 May 2011|work=The Hindu|location=Chennai, India|archivedate=15 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715161245/http://hindu.com/|deadurl=yes}}</ref> চেলিম কুমাৰে প্ৰথমতে এই চৰিত্ৰটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ কিছু কুণ্ঠাবোধ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁ এজন মূল নায়ক হিচাপে গোটেই চিনেমাখন আগবঢ়াই নিয়াক লৈ নিশ্চিত নাছিল। কিন্তু পৰিচালক আহমেদৰ সম্পূৰ্ণ বিশ্বাস আছিল<ref>{{cite news|url=https://rediff.com|title=Meet National Award winner Salim Kumar|date=20 May 2011|publisher=Rediff|access-date=25 May 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://deccanchronicle.com |author=Keerthy Ramachandran |title=Glad to be part of noble project: Salim Kumar |date=19 May 2011 |work=Deccan Chronicle |location=India |access-date=25 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110523062020/http://deccanchronicle.com |archive-date=23 May 2011 }}</ref> আৰু তেওঁ কুমাৰক আশ্বাস দিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনত উদ্যোগটোৰ শীৰ্ষ কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞসকল থাকিব। তেওঁ অভিজ্ঞ চিত্ৰগ্ৰহণকাৰী মধু আম্বাট আৰু সংগীত পৰিচালনাৰ বাবে আইজাক থমাছ কট্টুকাপল্লীক ছবিখনলৈ আনিছিল। সাধাৰণতে হাস্যৰসাত্মক চৰিত্ৰৰ বাবে পৰিচিত চেলিম কুমাৰে এই চৰিত্ৰটোৰ বাবে কোনো বিশেষ প্ৰস্তুতি চলোৱা নাছিল<ref>{{cite news |url=https://deccanherald.com|title=Salim Kumar, an unlikely hero|date=19 May 2011 |work=Deccan Herald |location=India|access-date=25 May 2011}}</ref><ref name="Rediff interview">{{cite news |url=https://rediff.com|author=Meghna George |title=Malayali jury members play down own actors|date=24 May 2011|publisher=Rediff|access-date=25 May 2011}}</ref> আৰু এই কামৰ বাবে তেওঁ কোনো পাৰিশ্ৰমিক লোৱা নাছিল।<ref>{{cite news|url=http://deccanchronicle.com |author=Manoj K. Das |title=Hero of Laughing Villa |date=21 May 2011 |work=Deccan Chronicle |location=India |access-date=25 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524064418/http://deccanchronicle.com |archive-date=24 May 2011 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://mangalam.com|title=ചില്ലറ മാത്രം വാങ്ങി അഭിനയിച്ചു|language=ml|date=22 May 2011|work=Mangalam|access-date=25 May 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://madhyamam.com|title=അബുവിന്റെ പെട്ടി സലിംകുമാറിന്റെ പ്രതിഫലം|language=ml|date=20 May 2011|work=Madhyamam|access-date=26 May 2011|archive-url=https://archive.org|archive-date=2 June 2011|url-status=dead}}</ref> ''কেলেণ্ডাৰ'' চলচ্চিত্ৰৰ জৰিয়তে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰা জৰীণা ৱাহাবে ছবিখনত মুখ্য মহিলা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। আহমেদৰ মতে তেওঁক এই চৰিত্ৰত লোৱা হৈছিল কাৰণ তেওঁৰ মুখমণ্ডল এগৰাকী পৰম্পৰাগত মালাবাৰ মুছলমান মহিলাৰ দৰে আছিল।<ref name="Livemint interview">{{cite web|url=https://livemint.com|title=Pilgrim's progress|author=Parvati Jayaraman|work=Mint|date=11 November 2011|access-date=12 November 2011}}</ref> কুমাৰ আৰু ৱাহাবৰ উপৰিও ছবিখনত কালাভাৱন মণি, মুকেশ, সুৰাজ ৱেঞ্জাৰামুডু, নেডুমুডি বেণু আৰু জাফৰ ইদুক্কীৰ দৰে কেইবাজনকৈ অভিনেতাই গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। আহমেদে উল্লেখ কৰে যে তেওঁ আৰম্ভণিৰে পৰা চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ শ্ৰেষ্ঠ ব্যক্তিসকলৰ সৈতে কাম কৰিব বিচাৰিছিল আৰু এই বিষয়টো আটাইৰে পছন্দ হোৱাৰ বাবে কামটো তুলনামূলকভাৱে সহজ হৈ পৰিছিল।<ref name="Livemint interview"/> চিনেমাখনৰ জৰিয়তে মধু আম্বাটে প্ৰায় ১২ বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত এখন মালয়ালম চলচ্চিত্ৰত কাম কৰিছিল।<ref name="Creation is often traumatic">{{cite news|url=http://newindianexpress.com |archive-url=https://archive.org |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |title=Creation is often traumatic|author=Shankaran Malini|date=23 June 2011|work=The New Indian Express |location=India|access-date=13 November 2011}}</ref> === চিত্ৰগ্ৰহণ === ছবিখনৰ আটাইকেইজন অভিনেতা-অভিনেত্ৰীৰ মেকআপৰ দায়িত্বত আছিল পট্টনম ৰছিদ।<ref>{{cite news |url=http://in.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016070654/http://in.com |url-status=dead |archive-date=16 October 2012 |title=The make-up king of mollywood |publisher=IBN Live |work=The New Indian Express |location=India |date=4 July 2011 |access-date=4 July 2011 |archivedate=2 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110702204455/http://www.in.com/ |deadurl=yes }}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁ ব্যৱহাৰ কৰা কৃত্ৰিম দাড়িখন চেলিম কুমাৰৰ ছালৰ ৰং বা স্কিন টোনৰ সৈতে মিল খোৱা নাছিল, যাৰ বাবে তেওঁ মুম্বাইৰ পৰা নিজৰ ধন খৰচ কৰি এটা উপযুক্ত কৃত্ৰিম দাড়ি আমদানি কৰিছিল।<ref name="Makeup">{{cite news|url=http://deccanchronicle.com |author=T. S. Sreenivasa Raghavan |title=Controversy's Makan Abu? |date=22 May 2011 |work=Deccan Chronicle |location=India |access-date=25 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525103710/http://deccanchronicle.com |archive-date=25 May 2011 }}</ref> ২০১০ চনৰ ৭ নৱেম্বৰৰ পৰা কেৰালাৰ থ্ৰিছুৰ আৰু কোজীকোডত ছবিখনৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://keralamax.com/ |title=Adaminte Makan Abu – Salim Kumar to do the lead role in the film! |date=3 November 2010 |publisher=Keralmax.com |access-date=30 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://archive.org |archive-date=4 April 2012 |archivedate=29 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429184118/http://keralamax.com/ |deadurl=yes }}</ref> ছবিখনৰ বেছিভাগ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ থ্ৰিছুৰৰ আথানিস্থিত এটা ঘৰত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। এই চলচ্চিত্ৰখনৰ জৰিয়তে আত্মপ্ৰকাশ কৰা কলা পৰিচালক জ্যোতিষে মাত্ৰ ২ লাখ টকাৰ সীমিত বাজেটত এই ছেটটো তৈয়াৰ কৰি উলিয়াইছিল।<ref>{{cite news |url=http://manoramaonline.com|title=ആദാമിന്റെ വീടൊരുക്കിയ ആനന്ദത്തോടെ ജ്യോതിഷ് |language=ml|date=21 May 2011|work=Malayala Manorama|access-date=25 May 2011}}</ref> চলচ্চিত্ৰখন এখন এৰিফ্লেক্স ডি ২১ (Arriflex D-21) কেমেৰা ব্যৱহাৰ কৰি ডিজিটেল পদ্ধতিৰে শ্বুটিং কৰা হৈছিল। চিত্ৰগ্ৰহণকাৰী মধু আম্বাটে জানিবলৈ দিয়ে যে খৰচ আৰু কম কৰিবলৈ তেওঁ প্ৰথমতে ১৬ মিমি ফিল্ম ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল, কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত ৩৫ মিমি ফিল্ম ব্যৱহাৰ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয় কাৰণ তেওঁ ছবিখনত বহুতো লং শ্বট ল'ব বিচাৰিছিল। তেওঁৰ মতে এই দীঘলীয়া শ্বটসমূহে চৰিত্ৰটোৰ অকলশৰীয়া অনুভূতিক সুন্দৰকৈ ফুটাই তোলাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite news|author=Shobha Warrier|url=https://rediff.com|title=We all knew we had a great film!|publisher=Rediff|date=25 May 2011|access-date=26 May 2011}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও আম্বাটে লাইটিঙৰ ক্ষেত্ৰতো নতুন পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা চলাইছিল আৰু ছবিখনৰ মূল বিষয়বস্তু তথা ভাবৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ মিল থকা এক ব্যতিক্ৰমী লাইটিং শৈলী বাছনি কৰি লৈছিল।<ref>{{cite news|language=ml |work=Mathrubhumi |date=20 May 2011 |access-date=8 December 2011 |title=മലയാളത്തിലെ നേട്ടം ആവേശകരം- മധു അമ്പാട്ട് |url=http://mathrubhumi.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012052744/http://mathrubhumi.com |archive-date=12 October 2013 }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মুঠ বাজেট আছিল প্ৰায় ১.৫ কোটি টকা। ''আদামিন্তে মকন আবু'' চিনেমাখন সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ আহমেদে টেলিভিছন ধাৰাবাহিকৰ চিত্ৰনাট্য লিখি আৰু পৰিচালকসকলক সহায় কৰি বিগত বছৰবোৰত সাঁচি থোৱা সকলো ধন খৰচ কৰিবলগীয়া হৈছিল।<ref name="Outlook report">Minu Ittyipe. (5 December 2011). [http://outlookindia.com "Kodak Moment"]. Outlook. Retrieved 2 December 2011.</ref> অৱশ্যে সাঁচি থোৱা ধনেৰে ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিবলৈ নাটনি হৈছিল। আহমেদে মনত পেলাই যে যেতিয়া চিনেমাখনত কোনেও বিত্তীয় সহায় কৰিবলৈ সাজু নাছিল, তেতিয়া তেওঁ বন্ধু তথা প্ৰযোজক আশ্ৰফ বেডীৰ ওচৰ চাপিছিল আৰু তেওঁ লগে লগে যুটীয়াভাৱে ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিবলৈ সন্মত হৈছিল। এই পৰ্যায়ৰ পৰাই চিনেমাখনৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যই গতি লাভ কৰে আৰু মাত্ৰ ৩১ দিনৰ ভিতৰতে ইয়াৰ মূল চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name="Madhu Ambat">{{cite news|url=http://deccanchronicle.com |title=Madhu hasn't seen his movie |date=20 May 2011 |work=Deccan Chronicle |location=India |access-date=25 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524063917/http://deccanchronicle.com |archive-date=24 May 2011 }}</ref> ছবিখনৰ কাৰিকৰী মানদণ্ড উন্নত কৰিবলৈ ১৯ নৱেম্বৰত লছ এঞ্জেলছত অস্কাৰ একাডেমীৰ সদস্যসকলৰ বাবে চিনেমাখনৰ চৰকাৰী প্ৰদৰ্শনীৰ পূৰ্বে অস্কাৰ বঁটা বিজয়ী শব্দ নক্সাকাৰ ৰিচুল পুকুটিয়ে ইয়াৰ শব্দসমূহ পুনৰ সংমিশ্ৰণ আৰু নক্সা কৰিছিল। এই ছবিখনক নতুন ৰূপ দিবলৈ এদল প্ৰথম শ্ৰেণীৰ কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞই কোনো পাৰিশ্ৰমিক নোলোৱাকৈ আগবাঢ়ি আহিছিল।<ref>["Adaminte Makan Abu gets a makeover for the Oscars"]. NDTV. 23 November 2011. Retrieved 2 December 2011.</ref><ref>K. A. Antony. (Undated). [http://omantribune.com "Adaminte Makan begins Oscar hunt"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120605032023/http://omantribune.com |date=5 June 2012 }}. Retrieved 2 December 2011.</ref> চিনেমাখনৰ গ্ৰাফিক্সৰ দায়িত্বত আছিল ফিজ থোপ্পিল।<ref>{{cite news|work=The New Indian Express|publisher=IBN Live|date=3 December 2011|time=11:14 am (IST)|location=Kochi, India|title=The glory of Mother Mary|url=http://in.com/|archive-url=https://archive.today/20120708213346/http://in.com|url-status=dead|archive-date=8 July 2012|access-date=8 December 2011|archivedate=7 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111207165359/http://www.in.com/|deadurl=yes}}</ref> == মূল বিষয়বস্তু == চলচ্চিত্ৰখনে জাতি আৰু ধৰ্মৰ ঊৰ্ধ্বত মানৱীয় সম্পৰ্কৰ বিভিন্ন দিশৰ লগতে এক সাৰ্বজনীন বাৰ্তা কঢ়িয়াই আনিছে। মানৱীয় मूल्यবোধ আৰু বিভিন্ন গোটৰ মাজত থকা পাৰস্পৰিক সম্প্ৰীতিৰ দিশটোক সুন্দৰকৈ দাঙি ধৰিছে। এই মূল ভাবসমূহ বিশেষকৈ সেই দৃশ্যবোৰত স্পষ্ট হৈ পৰে য'ত আবুৰ সহায়ৰ বাবে আগবাঢ়ি অহা গাঁৱৰ লোকসকলৰ পৰিসৰত এজন খ্ৰীষ্টান ব্যৱসায়ী (জনচন, চৰিত্ৰত কালাভাৱন মণি) আৰু এজন হিন্দু স্কুলৰ শিক্ষক (নেডুমুডি বেণু) অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এক সৰল কাহিনীভাগৰ জৰিয়তে ''আদামিন্তে মকন আবু'' চিনেমাখনে পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ বাৰ্তাও প্ৰেৰণ কৰে। প্ৰকৃতি আৰু ইয়াৰ সহচৰ জীৱসমূহৰ সৈতে মানুহৰ সম্পৰ্কক এডাল কঁঠাল গছ আৰু এজনী পোহনীয়া গৰুৰ জৰিয়তে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে, যিবোৰ আবুই তীৰ্থযাত্ৰালৈ যোৱাৰ ধন গোটাবলৈ গধুৰ মনেৰে বিক্ৰী কৰে। আমি দেখা পাওঁ যে গছজোপা কাটি অসংখ্য জীৱৰ বাসস্থান ধ্বংস কৰাৰ বাবে আবুই নিজকে ধিক্কাৰ দিছে। ছবিখনৰ মূল থিয়েটাৰ সংস্কৰণত এটা দৃশ্য আছে য'ত একাংশ সন্দেহী দোকানদাৰে গুণগুণাই কয় যে আবুই এই ভ্ৰমণৰ খৰচ যোগাবলৈ ওছামা বিন লাডেনৰ পৰা নিশ্চয় চেক পাইছে। কেইবাজনো সমালোচকে লক্ষ্য কৰিছে যে এই উল্লেখ ইচ্ছাকৃতভাৱে কৰা হৈছে যাতে ইয়াক এখন আধুনিক মুছলমান চলচ্চিত্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিব পৰা যায়।<ref name="ICAreview"/> ঐশ্বৰিক সংযোগৰ শক্তি থকা গাঁৱৰ ভৱিষ্যতবক্তা ওস্তাদৰ চৰিত্ৰটোৱেও ইয়াক এখন অধিক ইছলামীয় ধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ কৰি তুলিছে।<ref name="Prabodhanam">{{cite news |author=Muhammad Shameem |url=http://www.prabodhanam.net/detail.php?cid=287&tp=1 |language=ml |work=Prabodhanam |date=23 July 2011 |access-date=8 December 2011 |title=ആദാമിന്റെ മകന്‍ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930171937/http://www.prabodhanam.net/detail.php?cid=287&tp=1 |archive-date=30 September 2011 |archivedate=30 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930171937/http://www.prabodhanam.net/detail.php?cid=287&tp=1 |deadurl=yes }}</ref> উল্লেখনীয়ভাৱে ''আদামিন্তে মকন আবু'' চলচ্চিত্ৰখনত কোনো প্ৰকৃত নেতিবাচক চৰিত্ৰ নাই। আবু আৰু আইচুম্মাৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ চাত্তাৰ (যিয়ে নিজৰ বৃদ্ধ পিতৃ-মাতৃক পৰিত্যাগ কৰে), তেওঁৱেই হৈছে সামান্য নেতিবাচক দিশ থকা একমাত্ৰ চৰিত্ৰ। এই উল্লেখে ভাৰতৰ নিঃসহায় জ্যেষ্ঠ নাগৰিকসকলে সন্মুখীন হোৱা সমস্যাসমূহক চিত্ৰায়িত কৰিছে, যাৰ ফলত ''আদামিন্তে মকন আবু'' এখন সামাজিকভাৱে সচেতন ছবি হিচাপে গঢ়ি উঠিছে।<ref name="Prabodhanam"/> গোলকীকৰণো ছবিখনৰ অন্যতম এক মুখ্য চিন্তাৰ বিষয়। গোলকীকৰণে সমসাময়িক কেৰালাক স্পৰ্শ কৰা পদ্ধতিটো ছবিখনত দেখুওৱা হৈছে যে ইয়াৰ বহুতো পুৰুষ কৰ্ম সংস্থাপনৰ বাবে ডুবাই বা অন্যান্য উপসাগৰীয় ৰাজ্যলৈ গৈছে আৰু তেওঁলোকে ঘৰলৈ টকা পইচা পঠিয়াই যদিও তেওঁলোকৰ অনুপস্থিতিয়ে অঞ্চলটোক অপৰিসীমভাৱে সলনি কৰি পেলাইছে।<ref name="Hollywood Reporter"/> কোনো কোনো সমালোচকে অনুভৱ কৰিছে যে ছবিখনৰ চৰিত্ৰসমূহৰ লগতে ইয়াৰ পটভূমিও অতিমাত্ৰা আদৰ্শবাদী। বিশিষ্ট সমালোচক এছ আনন্দনে লক্ষ্য কৰিছে যে ব্যস্ত চহৰ এখনৰ পৰা বাবে বেছি আঁতৰত নথকা এই আধুনিক যুগৰ গাঁওখনৰ বাসিন্দা সঁচাকৈয়ে সম্প্ৰীতিপূৰ্ণ, কিন্তু গাঁৱৰ জীৱনৰ এনে এক অতি-আদৰ্শবাদী দৃশ্য বৰ্তমানৰ বাবে অপ্ৰাসংগিক। তেওঁৰ মতে গাঁৱৰ সামাজিক জীৱনে ১৯৮০ ৰ দশকৰ গ্ৰাম্য কেৰালাৰ কথা মনত পেলাই দিয়ে, য’ত সজ কাম কৰা লোক আৰু ৰহস্যময় সন্তৰ উপস্থিতি আছিল। এই পৰিৱেশ বৰ্তমান সময়ত সঁচা বাবে অতিমাত্ৰা আদৰ্শবাদী। অৱশ্যে পৰিচালক চেলিম আহমেদে বৈকমে মহম্মদ বশ্বীৰৰ সৃষ্টিৰ দৰে এক পৰিৱেশত জীৱনটো চিত্ৰায়িত কৰিবলৈ ওলাইছে, য’ত আন্তঃধৰ্মীয় লোকসকলে অন্যান্য জীৱসমূহৰ সৈতে এই পৃথিৱীখন আনন্দৰে ভগাই ল’বলৈ পাই সুখী হয়।<ref name="The Hindu review"/> ইয়াৰ উত্তৰত চেলিম আহমেদে কয় যে চৰিত্ৰসমূহ আদৰ্শবাদী হ'লেও বাস্তৱত এনে মানুহৰ অস্তিত্ব আছে। আবুৰ দৰে এজন ব্যক্তিৰ সততা আৰু আনৰ প্ৰতি থকা সজ ভাৱেই তেওঁক আনৰ পৰাও মৰম আৰু সজ ব্যৱহাৰ লাভ কৰাত সহায় কৰে।<ref name="Livemint interview"/> == সংগীত == {{Infobox album | name = আদামিন্তে মকন আবু | type = soundtrack | artist = ৰমেশ নাৰায়ণ | cover = | alt = | released = ২০১১ | recorded = | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীতবাহিনী | length = ২৩:২২ | label = মনোৰমা মিউজিক | producer = | prev_title = মকৰমঞ্জু | prev_year = ২০১১ | next_title = | next_year = }} চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল আবহ সংগীত আইজাক থমাছ কট্টুকাপল্লীৰ। যিহেতু বিষয়বস্তু আৰু আৱেগ সাৰ্বজনীন আছিল, সেয়েহে কট্টুকাপল্লীয়ে সংগীতক কেৱল এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ মাজতে আৱদ্ধ কৰি ৰাখিব বিচৰা নাছিল। কাহিনীটো যিহেতু হজ যাত্ৰাৰ বিষয়ে আছিল, সেয়েহে তেওঁ আৰবী সুৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল, কিন্তু পৰ্দাত হজৰ মূল বিষয়বস্তু অহালৈকে ইয়াক নূন্যতম পৰ্যায়ত ৰাখিছিল। তেওঁ ইয়াত উড, মেণ্ডোলিন, [[সন্তুৰ]] আৰু [[সৰোদ]]ৰ দৰে আৰবী বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও কট্টুকাপল্লীয়ে [[তবলা]], [[বাঁহী]], উত্তৰ কেৰালাৰ [[ঢোল]] আৰু আফ্ৰিকান ড্ৰামো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ সাধাৰণ নিয়মৰ বিপৰীতে এই ছবিখনত মিতব্যয়ী বা নূন্যতম সংগীত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কট্টুকাপল্লীয়ে ''আদামিন্তে মকন আবু'' চলচ্চিত্ৰখনত বহু সময় নীৰৱতা অটুট ৰাখিছিল আৰু এই নীৰৱতাৰ পূৰ্বে আৰু পিছত আৰোহণ আৰু অৱৰোহণ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-isaac-thomas-kottukapally/20110606.htm|title=Films can do without background music|author=Shobha Warrier|date=6 June 2011|publisher=Rediff|access-date=8 June 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://mangalam.com/index.php?page=detail&nid=430323&lang=malayalam|title=വഴിമാറിപ്പോയ പഥികന്‍|language=ml|author=Ramesh Puthiyamathom|work=Mangalam|date=29 May 2011|access-date=8 June 2011}}</ref> ''আদামিন্তে মকন আবু'' চিনেমাখনৰ গীতসমূহৰ সুৰ ৰচনা কৰিছিল ৰমেশ নাৰায়ণে<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/arts/music/article2131751.ece|title=Raga of life|author=Nita Sathyendran|date=27 June 2011|work=The Hindu |location=India|access-date=1 July 2011}}</ref> আৰু গীতৰ কথা আছিল ৰফিক আহমেদৰ। মনোৰমা মিউজিকৰ বেনাৰত মুক্তি পোৱা এই সংগীত এলবামটিত [[শংকৰ মহাদেৱন]], ৰমেশ নাৰায়ণ, [[হৰিহৰণ]], সুজাতা, মধুশ্ৰী নাৰায়ণ আৰু শ্ৰীনিৱাসে কণ্ঠদান কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/musicAlbumDetails.do?albumOid=2257839&type=FILM&BV_ID=@@@|title=Adaminte Makan Abu|work=Malayala Manorama|access-date=30 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303101427/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/musicAlbumDetails.do?albumOid=2257839&type=FILM&BV_ID=@@@|archive-date=3 March 2012|url-status=dead}}</ref> এই সংগীতে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। চিটি জাৰ্নেলৰ টি সুধীশে গীতসমূহক অৰ্থপূৰ্ণ আৰু হৃদয়স্পৰ্শী বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref name="City Journal review"/> ডেক্কান ক্ৰনিকলৰ কীৰ্তি ৰামচন্দ্ৰনে কয় যে সংগীত উৎকৃষ্ট আৰু চিনেমাৰ মেজাজৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ। তেওঁ লগতে কয় যে আন কণ্ঠশিল্পীসকলেও সুন্দৰ সংগীত সৃষ্টি কৰিছে যদিও মক্কা মদীনাথিল গীতটিয়ে ছবিখনৰ মূল বিষয়বস্তুক সুন্দৰকৈ দাঙি ধৰিছে।<ref name="DC review"/> === গীতৰ তালিকা === {{tracklist | headline = | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | total_length = 23:22 | title1 = মক্কা মদীনাথিল | extra1 = [[শংকৰ মহাদেৱন]], ৰমেশ নাৰায়ণ | length1 = 5:32 | title2 = কিনাবিন্তে মিনাৰাথিল | extra2 = [[হৰিহৰণ]] | length2 = 3:40 | title3 = মুথোলাকুন্নাথে | extra3 = সুজাতা | length3 = 5:16 | title4 = কিনাবিন্তে মিনাৰাথিল | length4 = 3:40 | extra4 = মধুশ্ৰী নাৰায়ণ | title5 = ...মুথোলাকুন্নাথে | extra5 = শ্ৰীনিৱাস | length5 = 5:14 }} == মুক্তি == === মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শনী === ২০১১ চনৰ ১৩ অক্টোবৰত ৫৫তম বিএফআই লণ্ডন চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত এই চলচ্চিত্ৰখনৰ ইউৰোপীয় প্ৰিমিয়াৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল, য’ত ইয়াক বিশ্ব চলচ্চিত্ৰ বা ৱৰ্ল্ড চিনেমা বিভাগত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.bfi.org.uk/lff/calendar/20111013 |title=Programme for Thursday 13 October |publisher=British Film Institute |date=13 October 2011 |access-date=9 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105003119/http://www.bfi.org.uk/lff/calendar/20111013 |archive-date=5 November 2011 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bfi.org.uk/lff/films/world_cinema/1614|title=Abu, Son of Adam|author=Cary Rajinder Sawhney|publisher=British Film Institute|date=13 October 2011|access-date=9 November 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111010072552/http://www.bfi.org.uk/lff/films/world_cinema/1614|archive-date=10 October 2011}}</ref><ref name="Daniel Green">{{cite news|url=https://www.cine-vue.com/2011/10/bfi-london-film-festival-2011-abu-son.html|title=BFI London Film Festival 2011: 'Abu, Son of Adam'|author=Daniel Green|publisher=Cine-vue.com|date=13 October 2011|access-date=26 October 2011}}</ref> ২০১১ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত মামি মুম্বাই চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ ইণ্ডিয়ান ফ্ৰেম বিভাগত ইয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰিমিয়াৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>["Mumbai Film Festival Time Schedule"]. Mumbai Film Festival. Retrieved 9 November 2011.</ref> ফাৰ্ষ্টপোষ্ট ডট কমৰ বাবে কৰা এক পৰ্যালোচনাত সমালোচক বিক্ৰম ফুকনে ''আদামিন্তে মকন আবু'' চলচ্চিত্ৰখনক মুম্বাই মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হোৱা দহখন শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ অন্যতম হিচাপে বাছি লৈছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.firstpost.com/bollywood/the-ten-best-of-the-mami-fest-106041.html|title=The Ten Best of the MAMI Fest |author=Vikram Phukan|publisher=Firstpost.com|date=12 October 2011|access-date=26 October 2011}}</ref> ২০১১ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত ৮ম দক্ষিণ এছীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ উদ্বোধনী নিশা চিনেমাখনৰ উত্তৰ আমেৰিকান প্ৰিমিয়াৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{cite news |url=http://twitchfilm.com/news/2011/10/this-years-saiff-includes-indias-oscar-entry-abu-son-of-adam.php |title=This Year's SAIFF Includes India's Oscar Entry, ABU, SON OF ADAM |author=Ben Umstead |publisher=Twitch Film |date=20 October 2011 |access-date=26 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://archive.org |archive-date=25 October 2011 |archivedate=25 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111025194124/http://twitchfilm.com/news/2011/10/this-years-saiff-includes-indias-oscar-entry-abu-son-of-adam.php |deadurl=yes }}</ref><ref>["Opening Night"]. South Asian International Film Festival. 9 November 2011. Retrieved 9 November 2011.</ref> ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ ইণ্ডিয়ান পেনোৰামা শাখাত প্ৰদৰ্শনৰ বাবে নিৰ্বাচিত হোৱা সাতখন মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত ''আদামিন্তে মকন আবু'' অন্যতম আছিল আৰু ই শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে জুৰীৰ বিশেষ বঁটা বা ৰজত ময়ূৰ বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2011/urumi-adaminte-makan-abu-goa-film-festival-191011.html|title=Urumi, Adaminte Makan Abu in Goa Film Festival |publisher=Oneindia.in|date=19 October 2011|access-date=26 October 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cityjournal.in/Newspaper/20111204/Kerala/Kerala_10.html|title=Adaminte... bags Rajatha Mayooram at IFFI|work=City Journal|location=Panaji|date=4 December 2011|access-date=7 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120609082131/http://www.cityjournal.in/Newspaper/20111204/Kerala/Kerala_10.html|archive-date=9 June 2012|url-status=dead}}</ref> মহোৎসৱৰ জুৰীৰ অধ্যক্ষ তথা প্ৰখ্যাত মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আদুৰ গোপালকৃষ্ণনে কয় যে ধৰ্ম, প্ৰকৃতি আৰু মানৱতাৰ আদৰ্শক চিত্ৰায়িত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত থকা দৃষ্টিভংগীৰ পৱিত্ৰতাৰ বাবে জুৰীয়ে ''আদামিন্তে মকন আবু'' চলচ্চিত্ৰখনক এই বঁটাৰ বাবে বাছি লৈছিল।<ref name="IFFI award">T. Ramavarman. (3 December 2011). [https://web.archive.org/web/20130527060444/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-03/kochi/30472071_1_panorama-section-malayalam-film-indian-panorama "Special Jury Award for Adaminte Makan Abu at IFFI"]. The Times of India. Retrieved 3 December 2011.</ref> ১৬তম কেৰালা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিযোগিতা শাখাত প্ৰদৰ্শনৰ বাবে নিৰ্বাচিত হোৱা একমাত্ৰ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ আছিল ''আদামিন্তে মকন আবু''।<ref>{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/nine-malayalam-films-to-be-screened-at-iffk/195220-8-66.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012225032/http://ibnlive.in.com/news/nine-malayalam-films-to-be-screened-at-iffk/195220-8-66.html|url-status=dead|archive-date=12 October 2013|title=Nine Malayalam films to be screened at IFFK|publisher=IBN Live|date=19 October 2011|access-date=26 October 2011|archivedate=12 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012225032/http://ibnlive.in.com/news/nine-malayalam-films-to-be-screened-at-iffk/195220-8-66.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2604137.ece|title=14 films to compete in international section at IFFK|work=The Hindu|location=India|date=6 November 2011|access-date=6 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111107220403/http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2604137.ece|archive-date=7 November 2011|url-status=dead}}</ref> কিন্তু পিছলৈ ইয়াক প্ৰত্যাহাৰ কৰা হয়, কাৰণ এই মহোৎসৱৰ নিয়ম অনুসৰি ভাৰতৰ যিকোনো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহোৎসৱৰ প্ৰতিযোগিতা শাখাত অংশগ্ৰহণ কৰা চলচ্চিত্ৰ ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব নোৱাৰি।<ref>["Kerala film fest caught in legal tangle ahead of 9 December start"]. Malayalam Manorama. 5 December 2011. Retrieved 7 December 2011.</ref><ref>{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/competition-two-more-films-out/208862-60-123.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012225037/http://ibnlive.in.com/news/competition-two-more-films-out/208862-60-123.html|url-status=dead|archive-date=12 October 2013|title=Competition: Two more films out|work=The New Indian Express|location=Thiruvananthapuram|publisher=IBN Live|date=5 December 2011|access-date=7 December 2011|archivedate=12 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012225037/http://ibnlive.in.com/news/competition-two-more-films-out/208862-60-123.html|deadurl=yes}}</ref> অৱশ্যে মহোৎসৱৰ "মালয়ালম চিনেমা টুডে" শাখাত চলচ্চিত্ৰখন প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref name="A slice of Kerala">{{cite web|title=A slice of Kerala|url=newindianexpress.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012212341/newindianexpress.com|url-status=dead|archive-date=12 October 2013|work=The New Indian Express |location=India|access-date=20 December 2011}} ২০১২ চনৰ জানুৱাৰী মাহত একাডেমী বঁটাৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাপে বিবেচিত ২৩তম পাম স্প্ৰিংছ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত<ref>["Festival Flight"]. The Indian Express. Retrieved 2 December 2011.</ref> আৰু ৩০তম ফাজ্ৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ চিনেমা অৱ চেলভেচন কম্পিটিচন শাখাতো ইয়াৰ প্ৰদৰ্শনী কৰা হয়।<ref>["Films Lineup for Cinema of Salvation"]. Fajrfestival.ir. Retrieved 23 March 2012.</ref> মদ্ৰিদত অনুষ্ঠিত ১১তম ইমাজিনইণ্ডিয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত চেলিম কুমাৰে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="Madridfilmfest"/> ৱাছিংটনত অনুষ্ঠিত ২০১২ চনৰ চিয়াটল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হোৱা চাৰিখন ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত ই অন্যতম আছিল।<ref>["Four Indian films to screen at Seattle Intl. fest"]. Indiantelevision.com. 10 May 2012. Retrieved 8 June 2012.</ref> ৰাছিয়াত অনুষ্ঠিত ৮ম কাজান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মুছলমান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত এই চলচ্চিত্ৰখনে শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য বঁটা আৰু ৰাছিয়াৰ গিল্ড অৱ ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এণ্ড ফিল্ম স্কলাৰ্ছৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name=Kazan1>Priya Sreekumar. (15 September 2012). [http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/mollywood/salim-ahmed-bags-two-awards-international-fest{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ছবিগৃহত মুক্তি === চিত্ৰগ্ৰহণ আৰু সম্পাদনাৰ কাম সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত ''আদামিন্তে মকন আবু'' চলচ্চিত্ৰখন মুম্বাইৰ চেন্সৰ ব’ৰ্ডলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল আৰু তাৰ পৰা ক’পিসমূহ পোনপটীয়াকৈ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক বঁটা সমিতিৰ ওচৰলৈ পঠোৱা হৈছিল।<ref name="Madhu Ambat"/> মে' মাহৰ শেষৰ ফালে ছবিখনৰ সহ প্ৰযোজক আশ্ৰফ বেডীয়ে আদালতৰ কাষ চাপি অভিযোগ কৰে যে আহমেদে তেওঁক প্ৰতাৰণা কৰিছে কাৰণ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটাৰ বাবে নাম পঞ্জীয়ন কৰাৰ সময়ত আবেদন পত্ৰত তেওঁক সহ প্ৰযোজক হিচাপে উল্লেখ কৰা হোৱা নাছিল। চলচ্চিত্ৰখন কেৱল চেলিম আহমেদৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে আদালতে ১০ জুনলৈকে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনী আৰু বিতৰণ স্থগিত ৰাখিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চেলিম আহমেদে আদালতৰ ওচৰত নিজৰ ভুল স্বীকাৰ কৰে আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটাৰ বাবে দাখিল কৰা কাগজ-পত্ৰত আশ্ৰফ বেডী আৰু চেলিম আহমেদক সহ প্ৰযোজক হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰি সংশোধন কৰে। ইয়াৰ পিছত ছবিখন প্ৰদৰ্শনী আৰু বিতৰণৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়।<ref>*{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-24/news-interviews/29577158_1_court-bans-national-film-awards-actor-award|title=Court bans Adaminte Makan Abu release|date=24 May 2011|location=India|work=The Times of India|access-date=25 May 2011|archive-date=12 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120612050146/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-24/news-interviews/29577158_1_court-bans-national-film-awards-actor-award|url-status=dead|archivedate=12 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120612050146/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-24/news-interviews/29577158_1_court-bans-national-film-awards-actor-award|deadurl=yes}} *{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-22/india/29570714_1_film-award-adaminte-makan-abu|title=National award-winning film lands in trouble|date=22 May 2011|access-date=25 May 2011|work=The Times of India|location=India|archive-date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403194259/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-22/india/29570714_1_film-award-adaminte-makan-abu|url-status=dead|archivedate=3 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120403194259/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-22/india/29570714_1_film-award-adaminte-makan-abu|deadurl=yes}} *{{cite news|url=http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article473081.ece|title=Adaminte Makan Abu's release stopped|work=The New Indian Express|location=India|access-date=25 May 2011|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304105732/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article473081.ece|deadurl=yes}} *{{cite news|url=http://www.sify.com/movies/court-stays-screening-of-national-award-winning-malayalam-film-news-malayalam-lfvuOjaegjf.html|title=Court stays screening of National Award winning Malayalam film|date=22 May 2011|website=Sify|access-date=25 May 2011}}</ref> ছবিখনৰ বিতৰণৰ অধিকাৰ বিচাৰি চাৰিটা বৃহৎ বিতৰক প্ৰতিষ্ঠান ক্ৰমে প্লেহাউচ, খাচ, কালাসংগম ফিল্মচ আৰু বৈশাখা প্ৰযোজক চেলিম আহমেদ আৰু আশ্ৰফ বেডীৰ কাষ চাপিছিল।<ref name="Distribution"/><ref>["ആദാമിന്റെ മകന്‍ അബു പ്ലേഹൗസിന്?"]. Oneindia.in. 21 May 2011. Retrieved 23 May 2011.</ref> অৱশ্যে অভিনেতা চেলিম কুমাৰে নিজৰ নবগঠিত কোম্পানী লাফিং ভিলাৰ বেনাৰত অলেন্স মিডিয়া ৰিলিজ, কালাসংগম ফিল্মচ, খাচ আৰু মঞ্জুনাথৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে ছবিখন নিজেই বিতৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ২০১১ চনৰ ২৪ জুনত কেৰালাৰ ৭০ খন ছবিগৃহত চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |url=http://www.metrovaartha.com/2011/06/21023230/abu-cinema20110621.html |title=ഇതാ അബു വരുന്നു |date=21 June 2011 |work=Metro Vaartha |access-date=24 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316170450/http://www.metrovaartha.com/2011/06/21023230/abu-cinema20110621.html |archive-date=16 March 2012 |archivedate=16 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120316170450/http://www.metrovaartha.com/2011/06/21023230/abu-cinema20110621.html |deadurl=yes }}</ref><ref name="Release updated">{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-aadaminte-makan-abu-releases-this-week/20110622.htm|author=Meghna George|title=Aadaminte Makan Abu releases this week|date=22 June 2011|publisher=Rediff|access-date=24 June 2011}}</ref> ইয়াৰ পূৰ্বে চেন্নাই, ইৰ্নাকুলাম আৰু কান্নুৰত ছবিখনৰ বিশেষ প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="Release">{{cite news|url=http://mathrubhumi.com |title=Adaminte Makan Abu to be released in Kerala on June 17 |date=28 May 2011 |work=Mathrubhumi |access-date=30 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120910045207/http://mathrubhumi.com |archive-date=10 September 2012 }}</ref> মম্মুট্টী অভিনীত ঐতিহাসিক ছবি ''বম্বে মাৰ্চ ১২'' একেটা তাৰিখতে মুক্তি পোৱাৰ কথা আছিল যদিও মম্মুট্টীৰ অনুৰোধ ক্ৰমে ইয়াৰ মুক্তি পিছুৱাই দিয়া হয়, কাৰণ তেওঁ বিচাৰিছিল যে তেওঁৰ ছবিখনে যাতে ''আদামিন্তে মকন আবু''ৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাত অৱতীৰ্ণ হ’বলগীয়া নহয়।<ref>{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/malayalam/news/2011/mammootty-delay-bombay-march-12-salimkumar-220611-aid0062.html|title=Mammootty delays Bombay March 12 for Salim Kumar|publisher=Oneindia.in|date=22 June 2011|access-date=29 June 2011|archive-date=22 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022150542/http://entertainment.oneindia.in/malayalam/news/2011/mammootty-delay-bombay-march-12-salimkumar-220611-aid0062.html|url-status=dead|archivedate=22 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022150542/http://entertainment.oneindia.in/malayalam/news/2011/mammootty-delay-bombay-march-12-salimkumar-220611-aid0062.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.madhyamam.com/news/91383/110623 |title=ആദാമിനായി വഴിമാറി ബോംബെ മാര്‍ച്ച് 12 |work=Madhyamam |date=23 June 2011 |access-date=2 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628010440/http://madhyamam.com/news/91383/110623 |archive-date=28 June 2011 |archivedate=28 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628010440/http://madhyamam.com/news/91383/110623 |deadurl=yes }}</ref> === গৃহ মাধ্যম === চলচ্চিত্ৰখনৰ হোম ভিডিঅ'ৰ অধিকাৰ চাইনা ভিডিঅ'জে ক্ৰয় কৰিছিল। ২০১১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইয়াৰ ডিভিডি সমূহ মুকলি কৰা হয় আৰু ইয়াৰ ব্যাপক চাহিদা আছিল বুলি জনা যায়।<ref name="DVD"/> এই অপ্ৰত্যাশিত সঁহাৰি চিনেমাখন ছবিগৃহৰ পৰা সোনকালে আঁতৰাই অনাৰ বাবেই হৈছিল বুলি কোৱা হয়। সংবাদ মাধ্যমত ইতিমধ্যে প্ৰকাশ পাইছিল যে বহুতো দৰ্শকে ছবিগৃহত ''আদামিন্তে মকন আবু'' চাবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল।<ref name="DVD2"/> চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰথম দূৰদৰ্শন প্ৰদৰ্শনী ২০১১ চনৰ ৭ নৱেম্বৰত বকৰ ঈদ উৎসৱৰ দিনা মজহাৱিল মনোৰমাত হৈছিল।<ref>[http://www.keralatv.in/2011/11/adaminte-makan-abu-on-mazhavil-manorama/ "Adaminte Makan Abu Premiering On Mazhavil Manorama"]. Keralatv.in. 6 November 2011. Retrieved 9 November 2011.</ref> === সাহিত্যিক চুৰিৰ অভিযোগ === চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগক লৈ এটা বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল যেতিয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আব্বাছ কালাথোডে দাবী কৰিছিল যে এই কাহিনীটো তেওঁৰ আঠ বছৰ পূৰ্বে মুক্তি পোৱা চুটি ছবি ''মৰুপ্পাচা'' ৰ পৰা লোৱা হৈছে। তেওঁ দাবী কৰা মতে ''মৰুপ্পাচা'' চৰিত্ৰসমূহক বৃদ্ধ ৰূপ দি আৰু কাহিনীটোত কিছু অতিৰঞ্জন যোগ কৰি ''আদামিন্তে মকন আবু'' নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। কালাথোডে কয় যে ২১ মিনিটৰ ''মৰুপ্পাচা'' যাৰ কাহিনী, চিত্ৰনাট্য আৰু সংলাপ তেওঁ নিজেই লিখিছিল, তাত বাপ্পু নামৰ এজন যুৱকৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে যিয়ে হজৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে তেওঁৰ দিনটোৰ উপাৰ্জনৰ অলপ অংশ সাঁচি ৰাখে। তেওঁ গোটেই পইচাখিনি তেওঁৰ চুবুৰীয়া জনক হস্তান্তৰ কৰে, যাৰ তেনে এটা ইচ্ছা আছিল। কাবালাত আব্দুল্লা নামৰ এজনে এক ঐশ্বৰিক কণ্ঠৰ সপোন দেখে যিয়ে কয় যে ঈশ্বৰে কেৱল বাপ্পুৰ হজহে গ্ৰহণ কৰিছে। উভতি অহাৰ পিছত আব্দুল্লাই বাপ্পুৰ সন্ধানত ওলাই যায়। দীঘলীয়া ভ্ৰমণৰ পিছত যেতিয়া তেওঁলোকৰ মুখামুখি হয় আৰু আব্দুল্লাই বাপ্পুক গোটেই কাহিনীটো কয়, তেতিয়াই কাহিনীটো শেষ হয়।<ref>*{{cite news |url=http://www.hindu.com/2011/05/26/stories/2011052660370900.htm |title=Filmmaker stakes claim to award-winning story |location=India |date=26 May 2011 |work=The Hindu |access-date=8 June 2011 |archivedate=10 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810143815/http://www.hindu.com/2011/05/26/stories/2011052660370900.htm |deadurl=yes }} *{{cite news |url=http://www.cityjournal.in/Newspaper/20110526/Metro/Metro_1.html |title=Adaminte Makan Abu an imitation? |work=City Journal |date=25 May 2011 |access-date=26 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113022/http://www.cityjournal.in/Newspaper/20110526/Metro/Metro_1.html |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead }} *{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_national-award-winner-aadaminte-makan-abu-an-imitation-claims-short-filmmaker_1547437 |title=National-award winner Aadaminte Makan Abu an imitation, claims short filmmaker |work=Daily News and Analysis |location=India |date=25 May 2011 |access-date=26 May 2011 }} *{{cite news |url=http://www.sify.com/news/is-aadaminte-makan-abu-an-imitation-of-an-old-short-film-news-national-lfztEgbhcbi.html |title=Is Adaminte Makan Abu an imitation of an old short film? |website=Sify |date=25 May 2011 |access-date=26 May 2011 }} *{{cite news |url=http://www.madhyamam.com/news/81500/110525 |title=ആദാമിന്റെ മകന്‍ അബു മോഷണമെന്ന് |language=ml |date=25 May 2011 |work=Madhyamam |access-date=26 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110528154806/http://www.madhyamam.com/news/81500/110525 |archive-date=28 May 2011 |archivedate=28 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110528154806/http://www.madhyamam.com/news/81500/110525 |deadurl=yes }}</ref> অভিনেতা চেলিম কুমাৰে এই প্ৰতিক্ৰিয়া ব্যক্ত কৰি এই অভিযোগসমূহক হাস্যকৰ বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁ কয় যে ''আদামিন্তে মকন আবু'' এতিয়াও মুক্তি পোৱা নাই। চিনেমাখন নোচোৱাকৈয়ে অভিযোগ উত্থাপন কৰা মানুহজনে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হ’ল যে ইয়াৰ কাহিনীটো সাহিত্যিক চুৰি। মই সেই কাহিনীটো পঢ়িছোঁ যিটো তেওঁ ''আদামিন্তে মকন আবু'' ৰ সৈতে একে বুলি দাবী কৰিছে। তেওঁ ৰচনা কৰা কাহিনীটোৰ সৈতে আচলতে ''কুট্টিকুপ্পায়ম'' চিনেমাখনৰহে মিল আছে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2056508.ece|title=Do not call me Bharat Salim Kumar|work=The Hindu |date=28 May 2011|access-date=29 May 2011|location=Chennai, India}}</ref> একে ধৰণৰ এটা কাহিনী অষ্টম শতিকাৰ চুফী সন্ত ইব্ৰাহিম ইবনে আধমেও বৰ্ণনা কৰিছিল। সেই কাহিনীত এজন জোতা চাফা কৰা বা জোতা চিলাই কৰা মানুহে হজ তীৰ্থযাত্ৰালৈ যোৱাৰ সপোন দেখে।<ref>Muhammad Shameem. (Undated). [http://www.prabodhanam.net/detail.php?cid=287&tp=1 "ആദാമിന്റെ മകന്‍"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930171937/http://www.prabodhanam.net/detail.php?cid=287&tp=1 |date=2011-09-30 }}. (in Malayalam). Prabhodanam Varika. Retrieved 9 November 2011.</ref> ==অভ্যৰ্থনা== === সমালোচকৰ সঁহাৰি === {{Quote box|width=100%|align=right|quote=চলচ্চিত্ৰখনে সকলো জীৱৰ একতাৰ বাৰ্তা শক্তিশালীভাৱে প্ৰেৰণ কৰি ইছলাম ধৰ্মক ইয়াৰ প্ৰকৃত পোহৰত চিত্ৰায়িত কৰিছে।<ref>প্ৰতিভা পেটেল। (৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০১১)। [http://presidentofindia.nic.in/sp090911.html "Speech by Her Excellency The President of India, Shrimati Pratibha Devisingh Patil at the presentation of the 58th National Film Awards Including Dada Saheb Falke Award 2010"]. Presidentofindia.nic.in. Retrieved 9 November 2011.</ref>|source=—প্ৰতিভা পেটেল, ভাৰতৰ মাননীয় ৰাষ্ট্ৰপতি}} চলচ্চিত্ৰখনে সমালোচকসকলৰ পৰা মূলতঃ প্ৰশংসা লাভ কৰিছিল। মেহমুদ কুৰিয়াই আদামিন্তে মকন আবুৰ ওপৰত বিভিন্ন অধ্যয়ন আৰু পৰ্যালোচনা সংগ্ৰহ কৰি মালয়ালম ভাষাত এটা খণ্ড সম্পাদনা কৰিছে। [[কেৰালা]]ৰ এটা আগশাৰীৰ প্ৰকাশন গোষ্ঠী মাতৃভূমি বুকছে এই খণ্ডটো প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.indulekha.com/adaminte-makan%20abu-drusya-darsanangalile-kaalavum-desavum-many-authors |title=Adaminte Makan Abu: Drusya Darsanangalile Kaalavum Desavum |access-date=1 September 2013 |archive-date=12 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012004253/http://www.indulekha.com/adaminte-makan%20abu-drusya-darsanangalile-kaalavum-desavum-many-authors |url-status=dead |archivedate=12 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012004253/http://www.indulekha.com/adaminte-makan%20abu-drusya-darsanangalile-kaalavum-desavum-many-authors |deadurl=yes }}</ref><ref>['আদাമിന്റെ মকন অবু'বিন্তে তিলক্কথা প্ৰকাশন চেইতু http://www.mathrubhumi.com/books/article/news/2162/] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130801211813/http://www.mathrubhumi.com/books/article/news/2162/ |date=1 August 2013 }}</ref> দ্য হিন্দুস্তান টাইমছৰ গৌতম ভাস্কৰনে চিনেমাখনক পাঁচটা তৰাৰ ভিতৰত তিনিটা তৰা দি লিখিছে যে ই এক অপ্ৰত্যাশিতভাৱে আদৰ্শবাদী পৰিস্থিতি চিত্ৰায়িত কৰে আৰু এখন শান্ত নদীৰ দৰে বৈ যায়। চিত্ৰগ্ৰহণৰ সন্দৰ্ভত তেওঁ কয় যে কিছুমান শ্বট অসাধাৰণভাৱে ধুনীয়া আৰু ই বিষাদ তথা অকলশৰীয়া অনুভূতিক সুন্দৰকৈ প্ৰকাশ কৰে। সমালোচকগৰাকীয়ে কট্টুকাপল্লীৰ আবহ সংগীতৰ প্ৰশংসা কৰি কয় যে ই সঠিক মেজাজ সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰে। তেওঁ মূল অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়ক চমৎকাৰ বুলি অভিহিত কৰে।<ref name="Gautaman Bhaskaran">{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/Gautaman-Bhaskaran-s-review-Adaminte/Article1-711928.aspx |title=Gautaman Bhaskaran's review: Adaminte... |author=Gautaman Bhaskaran |work=Hindustan Times |location=India |date=21 June 2011 |access-date=21 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628235713/http://www.hindustantimes.com/Gautaman-Bhaskaran-s-review-Adaminte/Article1-711928.aspx |archive-date=28 June 2011 |archivedate=28 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628235713/http://www.hindustantimes.com/Gautaman-Bhaskaran-s-review-Adaminte/Article1-711928.aspx |deadurl=yes }}</ref> ইষ্টাৰ্নকিকছৰ এজন সমালোচকে ইয়াক পাঁচটাৰ ভিতৰত পাঁচটা তৰা দিছিল আৰু লিখিছিল যে এয়া এটা সৰল কাহিনী, য’ত ধুনীয়া চিত্ৰগ্ৰহণ আৰু অভিনয় কৰা হৈছে।<ref>{{cite news|url=https://www.easternkicks.com/reviews/abu-son-of-adam|title=Abu, Son of Adam (LFF) |website=EasternKicks |date=n.d.|access-date=26 October 2011}}</ref> ইনষ্টিটিউট অৱ কনটেম্পৰেৰী আৰ্টছৰ অফিচিয়েল ৱেবচাইটত ইয়াক অদম্য আশা আৰু প্ৰকৃত বন্ধুত্বৰ এক মৃদু কাহিনী বুলি অভিহিত কৰা হৈছে।<ref name="ICAreview">{{cite news|url=http://www.ica.org.uk/?lid=30460|title=Abu, Son of Adam|author=Jacob Kassay|publisher=Institute of Contemporary Arts|date=12 October – 13 November 2011|access-date=26 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111015104936/http://ica.org.uk/?lid=30460|archive-date=15 October 2011|url-status=usurped}}</ref> ভেৰাইটি আলোচনীৰ গাই লজে উল্লেখ কৰিছে যে কাহিনীটো স্পষ্ট আৰু সহানুভূতিৰে কোৱা হৈছে, কিন্তু ইয়াত হাস্যৰস বা দৃঢ়তাৰ অভাৱ আছে। তেওঁ আম্বাটৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ প্ৰশংসা কৰে যদিও কুমাৰৰ অভিনয়ৰ সমালোচনা কৰি তেওঁক অতিমাত্ৰা সতৰ্ক বুলি কয়।<ref>{{cite news |url=https://www.variety.com/review/VE1117946431/ |title=Abu, Son of Adam|author=Guy Lodge|work=Variety |date=21 June 2011 |access-date=26 October 2011}}</ref> কানাডাৰ চলচ্চিত্ৰ ৱেবচাইট টুইচ ফিল্মৰ জে হাৰ্টাদোৱে ইয়াক এক শান্তিপূৰ্ণ আৰু চিন্তা উদ্দীপক চিনেমা বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>J. Hurtado. (7 November 2011). [http://twitchfilm.com/reviews/2011/11/saiff-2011-abu-son-of-adam-review.php "SAIFF 2011: ABU, SON OF ADAM Review"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113023047/http://twitchfilm.com/reviews/2011/11/saiff-2011-abu-son-of-adam-review.php |date=2011-11-13 }}. Twitch Film. Retrieved 9 November 2011.</ref> দ্য হলিউড ৰিপ'ৰ্টাৰৰ লিছা চেৰিঙে কয় যে চলচ্চিত্ৰখনৰ অভিনয় ভাল আৰু ইয়াৰ দৃশ্যসমূহ আকৰ্ষণীয় আছিল, যদিও এক নিৰ্দিষ্ট আৰ্ট হাউচ দৰ্শকৰ বাহিৰত ইয়াৰ সফলতাৰ সম্ভাৱনা কম।<ref name="Hollywood Reporter">Lisa Tsering. (4 January 2012). [https://www.hollywoodreporter.com/review/abu-son-adam-review-india-oscars-278116 "Abu, Son of Adam: Film Review"]. The Hollywood Reporter. Retrieved 9 January 2012.</ref> ৰেডিফ ডট কমৰ পৰেশ চি পালিচাই ইয়াক এক অতি ইতিবাচক পৰ্যালোচনা দিছে আৰু সৰল তথা ধুনীয়া বুলি প্ৰশংসা কৰিছে। পৰ্যালোচনাটোত অভিনয়, পৰিচালনা আৰু কাহিনীৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে যদিও আৱেগিক হেতাওপৰা আৰু ট্ৰেভেল এজেন্সী এটাৰ প্ৰতি অতি-ইতিবাচক দৃষ্টিভংগীৰ বাবে পাঁচটাৰ ভিতৰত তিনিটা তৰা দিছিল।<ref name="Paresh C. Palicha">{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/review/review-aadaminte-makan-abu/20110624.htm |title=Review: Aadaminte Makan Abu is simple and beautiful|author=Paresh C. Palicha|work=Rediff.com |date=24 June 2011 |access-date=24 June 2011}}</ref> ডেক্কান ক্ৰনিকল কাকতত কীৰ্তি ৰামচন্দ্ৰনে পাঁচটা তৰা দি লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনে মালয়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত সন্মান লাভ কৰা উচিত।<ref name="DC review">{{cite news |url=http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/adaminte-makan-abu-simple-poignant-tale-877 |title=Adaminte Makan Abu: A simple poignant tale |author=Keerthy Ramachandran |work=Deccan Chronicle |location=India |date=26 June 2011 |access-date=2 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110630132114/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/adaminte-makan-abu-simple-poignant-tale-877 |archive-date=30 June 2011 |archivedate=30 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110630132114/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/adaminte-makan-abu-simple-poignant-tale-877 |deadurl=yes }}</ref> দ্য হিন্দুৰ এছ আনন্দনে এটা ইতিবাচক পৰ্যালোচনা প্ৰকাশ কৰি কয় যে এজন ধৰ্মপৰায়ণ বৃদ্ধ মানুহৰ আধ্যাত্মিক সুখৰ সন্ধানৰ চিত্ৰায়নে মালয়ালম চিনেমাৰ বাবে আশা কঢ়িয়াই আনিছে। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াৰ পটভূমিক অতিমাত্ৰা আদৰ্শবাদী বুলি অভিহিত কৰি কয় যে আহমেদে ইয়াত এক বশ্বীৰিয়ান পৰিৱেশ দেখুৱাব বিচাৰিছে য’ত বিভিন্ন ধৰ্মৰ মানুহে আনন্দৰে একেলগে বাস কৰে।<ref name="The Hindu review">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2011/06/26/stories/2011062650370200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20111102122401/http://www.hindu.com/2011/06/26/stories/2011062650370200.htm|url-status=dead|archive-date=2 November 2011|title=An honest portrayal of a man's battles within|author=S. Anandan|location=India|date=26 June 2011|work=The Hindu|access-date=2 July 2011|archivedate=2 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111102122401/http://www.hindu.com/2011/06/26/stories/2011062650370200.htm|deadurl=yes}}</ref> থ্ৰীছুৰৰ চিটি জাৰ্নেলৰ টি সুধীশে তেওঁৰ পৰ্যালোচনাৰ শেষত কয় যে ই অতি ধুনীয়া, আকৰ্ষণীয় আৰু মনোৰঞ্জনধৰ্মী। ছবিখন সঁচাকৈয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটাৰ যোগ্য আৰু চাব পৰা এখন সুন্দৰ চিনেমা।<ref name="City Journal review">{{cite news|url=http://www.cityjournal.in/Newspaper/20110627/Metro/Metro_12.html|title=Striking a right chord|author=T Sudheesh|work=City Journal|date=27 June 2011|access-date=2 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208082122/http://www.cityjournal.in/Newspaper/20110627/Metro/Metro_12.html|archive-date=8 December 2015|url-status=dead}}</ref> আদামিন্তে মকন আবু চলচ্চিত্ৰখনে কিছু নেতিবাচক সমালোচনাও লাভ কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, চিনে-ভিউ ডট কমৰ ডেনিয়েল গ্ৰীনে ছবিখনক পাঁচটা তৰাৰ ভিতৰত দুটা তৰা দি লিখিছিল যে ই সেই অঞ্চলৰ মুছলমান সম্পৰ্কীয় কোনো গভীৰ অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰদান কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে আৰু ছবিখন উৎকৃষ্ট, আকৰ্ষণীয় বা উদ্ভাৱনীমূলক একোৱেই নহয়।<ref name="Daniel Green"/> === বক্স অফিচ === যদিও চলচ্চিত্ৰখনে প্ৰায় সকলো দিশৰ পৰাই ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল, কেৰালাৰ বক্স অফিচত ইয়াৰ উপাৰ্জন কেৱল মধ্যমীয়া আছিল।<ref name="DVD">{{cite news|url=https://malayalam.filmibeat.com/news/10-aadaminte-makan-abu-dvd-released-aid0032.html|title=ആദാമിന്റെ മകന്‍ അബു ചൂടപ്പം പോലെ|language=ml|publisher=Oneindia.in|date=10 October 2011|access-date=26 October 2011}}</ref> চিনেমাখন মুক্তিৰ মাত্ৰ কেইদিনমান পিছতে ছবিগৃহৰ পৰা আঁতৰাই অনাৰ বাবে বহুতো দৰ্শকে ছবিগৃহত ''আদামিন্তে মকন আবু'' চাবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল।<ref name="DVD2">A. Shathan. (9 October 2011). [http://www.madhyamam.com/news/124156/111009 "വിപണിയിലും താരം ആദാമിന്റെ മകന്‍"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112121116/http://www.madhyamam.com/news/124156/111009 |date=2011-11-12 }} . Madhyamam. Retrieved 9 November 2011.</ref> চেলিম কুমাৰৰ মতে মুছলমান প্ৰধান মালাবাৰ অঞ্চলক বাদ দি বেছিভাগ অঞ্চলতে চিনেমাখনৰ বক্স অফিচ সংগ্ৰহ আশাপ্ৰদ নাছিল।<ref name="UAE">{{cite news|url=http://www.emirates247.com/entertainment/dubai-keralites-lobby-for-oscar-bound-movie-2011-11-06-1.427004|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111074427/http://www.emirates247.com/entertainment/dubai-keralites-lobby-for-oscar-bound-movie-2011-11-06-1.427004|url-status=dead|archive-date=11 January 2012|title=Dubai Keralites lobby for Oscar-nominated Malayalam movie|author=V. M. Sathish|publisher=Emirates247.com|date=6 November 2011|access-date=6 November 2011|archivedate=11 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111074427/http://www.emirates247.com/entertainment/dubai-keralites-lobby-for-oscar-bound-movie-2011-11-06-1.427004|deadurl=yes}}</ref> == ২০১২ চনৰ একাডেমী বঁটাৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী চলচ্চিত্ৰৰ আবেদন == ''আদামিন্তে মকন আবু'' আছিল ৮৪তম একাডেমী বঁটাৰ শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ শাখাত মনোনয়নৰ বাবে ভাৰতৰ চৰকাৰী প্ৰৱেশ।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/Malayalam-film-Adaminte-Makan-Abu-is-Indias-Oscar-entry/articleshow/10093834.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106142851/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-23/news-interviews/30193803_1_official-entry-malayalam-film-feature-film|url-status=live|archive-date=6 November 2012|title=Malayalam film 'Adaminte Makan Abu' is India's Oscar entry|date=23 August 2011 |location=India|work=The Times of India|access-date=23 August 2011}}</ref><ref name="AMPAS">{{cite web |url=http://www.oscars.org/press/pressreleases/2011/20111013.html |title=63 Countries Vie for 2011 Foreign Language Film Oscar |access-date=14 October 2011 |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518164120/http://www.oscars.org/press/pressreleases/2011/20111013.html |archive-date=18 May 2012 }}</ref> ফিল্ম ফেডাৰেচন অৱ ইণ্ডিয়াই এই বঁটাৰ বাবে দেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ অন্য ১৫ খন চলচ্চিত্ৰৰ মাজৰ পৰা ইয়াক বাছি লৈছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/movies/hollywood/story/oscar-2012-63-nations-143382-2011-10-13|title=63 nations vie for foreign language film Oscar |work=India Today|date=14 October 2011|access-date=27 October 2011}}</ref> অস্কাৰলৈ পঠোৱা এইখন দ্বিতীয়খন মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ আছিল (প্ৰথমখন আছিল ''গুৰু'')। অস্কাৰ জুৰীৰ ওচৰত ইয়াৰ প্ৰচাৰ চলোৱাৰ বাবে চেলিম আহমেদ যথেষ্ট চাপৰ সন্মুখীন হৈছিল। আহমেদৰ মতে মনোনয়ন লাভ কৰিবলৈ আমেৰিকাত ছবিখন প্ৰদৰ্শন কৰাৰ দৰে প্ৰচাৰমূলক অনুষ্ঠানৰ প্ৰয়োজন আছিল, য’ত জুৰীৰ সদস্যসকলৰ বাবে কমেও ছয়টা প্ৰদৰ্শনী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। আহমেদে এইটোও উল্লেখ কৰিছিল যে কেৱল মনোনয়নৰ ফলত কোনো পোনপটীয়া আৰ্থিক লাভ নহয়, সেয়েহে কোনেও তেওঁক এই উদ্দেশ্যে ধন ধাৰলৈ দিবলৈ মান্তি হোৱা নাছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/south/story/malayalam-movie-adaminte-makan-abu-oscars-142551-2011-10-03 |title=Oscars entry Malayalam movie lacks fund for promotion|author=Prakash|work=India Today|date=4 October 2011 |access-date=27 October 2011}}</ref> ২০১১ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা লবীং বা প্ৰচাৰ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল। এক সাক্ষাৎকাৰত আহমেদে কয় যে বিদেশৰ মানুহে, বিশেষকৈ উপসাগৰীয় অঞ্চলৰ লোকসকলে এই ক্ষেত্ৰত সহায় কৰিছিল। অৱশ্যে চৰকাৰ বা মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ পৰা তেওঁ কোনো ধৰণৰ সহায় বা যোগাযোগ লাভ কৰা নাছিল।<ref name="UAE"/><ref>{{cite news|url=http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?section=Movies&Id=ENTEN20110186323&keyword=regional&subcatg=MOVIESINDIA&nid=142393 |title=Adaminte Makan Abu can get us Oscar, says Director |author=Press Trust of India |publisher=NDTV |date=19 October 2011 |access-date=27 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111020123253/http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?Section=Movies&ID=ENTEN20110186323&subcatg=MOVIESINDIA&keyword=regional&nid=142393 |archive-date=20 October 2011 }}</ref> ইফালে, কেৰালাৰ বহু ৰাজনৈতিক দলে চলচ্চিত্ৰখনৰ পুঁজি সংগ্ৰহৰ বাবে চৰকাৰক সহায় কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল।<ref>{{cite news |url=http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/srp-urges-centre-state-to-help-adam-to-be-sent-for-oscars/855436.html |archive-url=https://archive.today/20120728214859/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/srp-urges-centre-state-to-help-adam-to-be-sent-for-oscars/855436.html |url-status=dead |archive-date=28 July 2012 |title=SRP urges Centre, State to help 'Adam' to be sent for Oscars |author=Press Trust of India |publisher=IBN Live |date=12 October 2011 |access-date=19 May 2013 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ইয়াৰ উত্তৰত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী ওমেন চাণ্ডীয়ে কয় যে ৰাজ্য চৰকাৰে সহায়ৰ হাত আগবঢ়াবলৈ হ'লে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগে একগোট হৈ দাবী উত্থাপন কৰিব লাগিব।<ref>{{cite news |url=http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/kerala-cm-ready-back-abu-if-mollywood-demands-553 |title=Kerala CM ready to back 'Abu', if Mollywood demands |work=Deccan Chronicle |location=India |date=5 October 2011 |access-date=27 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107083352/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/kerala-cm-ready-back-abu-if-mollywood-demands-553 |archive-date=7 November 2011 |archivedate=7 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111107083352/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/kerala-cm-ready-back-abu-if-mollywood-demands-553 |deadurl=yes }}</ref> চেলিম আহমেদে ২০১১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিতে লছ এঞ্জেলছৰ ৰেলী ষ্টুডিঅ'ৰ চাৰ্লি চেপলিন স্ক্ৰীনিং ৰুমত দৰ্শকেৰে ভৰি থকা প্ৰেক্ষাগৃহত ছবিখন প্ৰদৰ্শন কৰি নিজৰ একাডেমী বঁটাৰ অভিযান আৰম্ভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name="Hollywoodscreening">[http://abna.ir/data.asp?lang=3&id=287551 "Hollywood Screens Movie About Hajj as India's 2012 Oscar Nominee"]. Islam Today. Ahlul Bayt News Agency. 31 December 2011. Retrieved 9 January 2012.</ref> অৱশ্যে, ২০১২ চনৰ জানুৱাৰী মাহত চলচ্চিত্ৰখনে চূড়ান্ত তালিকা বা চৰ্টলিষ্টত স্থান লাভ কৰিব নোৱাৰিলে।<ref name="Oscar Shortlist" /> == বঁটা আৰু সন্মান == ''আদামিন্তে মকন আবু'' চলচ্চিত্ৰখনে ইয়াৰ সংগীত, চিত্ৰগ্ৰহণ আৰু কাহিনীৰ লগতে চেলিম কুমাৰৰ উৎকৃষ্ট অভিনয়ৰ বাবে ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰিছিল। এই চলচ্চিত্ৰখনক ৰেডিফ,<ref>{{cite web |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-top-five-malayalam-films-of-2011/20111212.htm|title=The Top Five Malayalam Films of 2011|author=Meghna George|location=Kochi, India|date=12 December 2011|access-date=29 December 2011 |work=Rediff.com}}</ref> চাইফাই<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/malayalam-films-that-you-should-have-watched-in-2011-news-malayalam-mbcjO3ggcbi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108080159/http://www.sify.com/movies/malayalam-films-that-you-should-have-watched-in-2011-news-malayalam-mbcjO3ggcbi.html|url-status=dead|archive-date=8 January 2012|title=Malayalam films that you should have watched in 2011|date=2 January 2012 |access-date=2 January 2012|website=Sify}}</ref> আৰু নাওৰানিং ডট কমৰ দৰে আগশাৰীৰ আলোচনী তথা ৱেবচাইটসমূহে সেই বছৰৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.nowrunning.com/news/malayalam/best-of-2011-malayalam-films/46626/story.htm|title=Best of 2011 – Malayalam Films|author=Veeyen|date=30 December 2011|access-date=2 January 2012|publisher=Nowrunning.com|archive-date=7 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107224158/http://www.nowrunning.com/news/malayalam/best-of-2011-malayalam-films/46626/story.htm|url-status=dead|archivedate=7 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107224158/http://www.nowrunning.com/news/malayalam/best-of-2011-malayalam-films/46626/story.htm|deadurl=yes}}</ref> উল্লেখযোগ্য যে আগশাৰীৰ মালয়ালম দৈনিক কাকত দীপিকাই চেলিম আহমেদক "বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক ২০১১" হিচাপে বাছি লৈছিল।<ref>{{cite news |title=ഡയറക്ടർ ഓഫ് ദി ഇയർ-സലീം അഹ്മദ് |url=http://malayalam.deepikaglobal.com/feature/featuredetails.asp?ncode=3177&feature_cat=Cat19 |access-date=4 January 2012 |newspaper=Deepika |language=ml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205120910/http://malayalam.deepikaglobal.com/feature/Featuredetails.asp?ncode=3177&feature_cat=Cat19 |archive-date=5 February 2012 |archivedate=5 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205120910/http://malayalam.deepikaglobal.com/feature/Featuredetails.asp?ncode=3177&feature_cat=Cat19 |deadurl=yes }}</ref> {{div col|colwidth=30em}} ; একাডেমী বঁটা (২০১২) * শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ বিভাগৰ বাবে ভাৰতৰ চৰকাৰী প্ৰৱেশ ; অমৃতা-ফেফকা চলচ্চিত্ৰ বঁটা (২০১১)<ref>*{{cite news|url=http://www.hindu.com/2011/06/02/stories/2011060255700700.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110704020310/http://www.hindu.com/2011/06/02/stories/2011060255700700.htm|url-status=dead|archive-date=4 July 2011|title=Film awards announced|date=2 June 2011|location=India|work=The Hindu|access-date=8 June 2011|archivedate=4 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110704020310/http://www.hindu.com/2011/06/02/stories/2011060255700700.htm|deadurl=yes}} *{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/amritafefka-film-awards/156289-60-116.html|title=Amrita-FEFKA film awards|date=2 June 2011|publisher=IBN Live|work=The New Indian Express|location=India|access-date=8 June 2011|archive-date=13 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113085007/http://ibnlive.in.com/news/amritafefka-film-awards/156289-60-116.html|url-status=dead|archivedate=13 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111113085007/http://ibnlive.in.com/news/amritafefka-film-awards/156289-60-116.html|deadurl=yes}} *{{cite news|url=https://www.bestmediainfo.com/2011/06/amrita-fefka-film-awards-announced/|title=Amrita FEFKA Film Awards Announced|date=2 June 2011|publisher=Best Media Info|access-date=2 June 2011}}</ref> * জুৰীৰ বিশেষ বঁটা: চেলিম কুমাৰ ; এছিয়াভিজন চলচ্চিত্ৰ বঁটা (২০১১)<ref name="Adaminte Makan Abu gets Asia Vision's outstanding film award">{{cite web|title=Adaminte Makan Abu gets Asia Vision's outstanding film award|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Adaminte-Makan-Abu-gets-Asia-Visions-outstanding-film-award/articleshow/10681342.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130707051415/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-10/kochi/30382649_1_lifetime-achievement-award-excellence-awards-movie-awards|url-status=live|archive-date=7 July 2013|location=India|date=10 November 2011|work=The Times of India|access-date=10 November 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=Asiavision Movie Awards 2011 – Winners |url=http://www.asiavisionawards.com/ma2011-winners/ |publisher=Asiavisionawards.com |access-date=11 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125011756/http://www.asiavisionawards.com/ma2011-winners/ |archive-date=25 January 2012 |archivedate=25 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120125011756/http://www.asiavisionawards.com/ma2011-winners/ |deadurl=yes }}</ref> * সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা: আশ্ৰফ বেডী আৰু চেলিম আহমেদ * শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত পৰিচালক: চেলিম আহমেদ * শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা: চেলিম কুমাৰ ; ফিল্মফেয়াৰ বঁটা দক্ষিণ (২০১২) * বিজয়ী, শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (মালয়ালম): চেলিমকুমাৰ * মনোনীত, শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ (মালয়ালম) ; ইমাজিনইণ্ডিয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ (২০১২)<ref name="Madridfilmfest">["IMAGINEINDIA 2012 AWARDS". Imagineindia International Film Festival]. 30 May 2012. Retrieved 8 June 2012.</ref> * শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা: চেলিম কুমাৰ ; কেৰালা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ (২০১১)<ref>*{{cite news |url=http://iffk.in/ |title=16th IFFK Awards |publisher=International Film Festival of Kerala |date=December 2011 |access-date=29 December 2011 }} *{{cite news |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2721290.ece |title=Colourful climax to IFFK 2011 |date=16 December 2011 |work=The Hindu |access-date=29 December 2011 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108012335/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2721290.ece |archive-date=8 January 2012 |url-status=dead }} *{{cite news |url=http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/iffk-colours-mountain-voted-best-film-341 |title=IFFK: The Colours of the Mountain voted best film |date=17 December 2011 |work=Deccan Chronicle |location=India |access-date=29 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111223001210/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/iffk-colours-mountain-voted-best-film-341 |archive-date=23 December 2011 |archivedate=23 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111223001210/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/iffk-colours-mountain-voted-best-film-341 |deadurl=yes }}</ref> * শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ বাবে নেটপেক (NETPAC) বঁটা: আশ্ৰফ বেডী আৰু চেলিম আহমেদ * শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ বাবে ফিপ্ৰেচিল (FIPRESCI) বঁটা: আশ্ৰফ বেডী আৰু চেলিম আহমেদ * শ্ৰেষ্ঠ ভাৰতীয় নৱাগত পৰিচালকৰ বাবে হাছানকুট্টী বঁটা: চেলিম আহমেদ ; ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ (২০১১)<ref name="IFFI award"/> * শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে জুৰীৰ বিশেষ বঁটা (ৰজত ময়ূৰ) ; জয়হিন্দ টিভি ফিল্ম এৱাৰ্ডচ (২০১১)<ref>{{cite news|url=http://malayalam.oneindia.in/movies/news/2011/11/08-jai-hind-film-awards-2011-announced-aid0166.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120428201228/http://malayalam.oneindia.in/movies/news/2011/11/08-jai-hind-film-awards-2011-announced-aid0166.html|url-status=dead|archive-date=28 April 2012|title=ജയ്‍ഹിന്ദ് അവാര്‍ഡ് സലിം കുമാറിനും കാവ്യയ്ക്കും|date=8 November 2011|publisher=Oneindia.in|language=ml|access-date=9 November 2011|archivedate=28 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120428201228/http://malayalam.oneindia.in/movies/news/2011/11/08-jai-hind-film-awards-2011-announced-aid0166.html|deadurl=yes}}</ref> * শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা: চেলিম কুমাৰ ; কাজান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মুছলমান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ (২০১২)<ref name=Kazan1/> * শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰনাট্য: চেলিম আহমেদ * ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ সমালোচক আৰু ৰাছিয়াৰ চলচ্চিত্ৰ পণ্ডিতসকলৰ গিল্ডৰ বঁটা ; কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা (২০১১)<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/critics-award-gaddama-adjudged-best-film/755271/|title=Critics award: 'Gaddama' adjudged best film|work=The New Indian Express |location=India|date=26 February 2011|access-date=20 July 2011}}</ref> * জুৰীৰ বিশেষ বঁটা: চেলিম কুমাৰ ; কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা (২০১১)<ref>*{{cite news |url = http://www.keralafilm.com/pdf/2011/award_declaration_for_press.pdf |title = Kerala State Film Awards 2010 Declaration |language = ml |publisher = Kerala State Chalachitra Academy |date = 22 May 2011 |access-date = 13 July 2011 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110930111019/http://www.keralafilm.com/pdf/2011/award_declaration_for_press.pdf |archive-date = 30 September 2011 |df = dmy-all |archivedate = 30 September 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110930111019/http://www.keralafilm.com/pdf/2011/award_declaration_for_press.pdf |deadurl = yes }} *{{cite news |url = http://www.hindu.com/2011/05/23/stories/2011052361020100.htm |title = Adaminte Makan Abu adjudged best film |date = 23 May 2011 |access-date = 25 May 2011 |work = The Hindu |location = Chennai, India |archive-date = 26 May 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110526155715/http://www.hindu.com/2011/05/23/stories/2011052361020100.htm |url-status = dead }} *{{cite news |url = https://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article473336.ece |title = Debutant directors sweep Kerala state awards |date = 23 May 2011 |work = The New Indian Express |location = India |access-date = 25 May 2011 |archivedate = 6 June 2014 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140606215221/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article473336.ece |deadurl = yes }} *{{cite news |url = http://movies.ndtv.com/regional/adaminte-makan-abu-wins-top-honours-at-kerala-state-awards-600101 |title = Adaminte Makan Abu Wins Top Honours at Kerala State Awards |date = 22 May 2011 |agency = IANS |work = NDTV |access-date = 25 May 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150916102435/http://movies.ndtv.com/regional/adaminte-makan-abu-wins-top-honours-at-kerala-state-awards-600101 |archive-date = 16 September 2015 }}</ref> * শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা: চেলিম কুমাৰ * শ্ৰেষ্ঠ আবহ সংগীত: আইজাক থমাছ কট্টুকাপল্লী<ref>{{cite news|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=9370575&BV_ID=@@@|title=കൊട്ടുകാപ്പള്ളിക്കും അവാര്ഡിന്റെ ഇരട്ടത്തിളക്കം|date=23 May 2011|work=Malayala Manorama|access-date=26 May 2011}}</ref> * শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ: আশ্ৰফ বেডী আৰু চেলিম আহমেদ * শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য: চেলিম আহমেদ ; নানা চলচ্চিত্ৰ বঁটা (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://fbcdn-sphotos-a.akamaihd.net/hphotos-ak-ash4/384380_165044300264538_100002769065902_193665_2060132686_n.jpg |title=Nana Film Awards 2011 |archive-url=https://archive.today/20120710205829/http://fbcdn-sphotos-a.akamaihd.net/hphotos-ak-ash4/384380_165044300264538_100002769065902_193665_2060132686_n.jpg |archive-date=10 July 2012}}</ref> * শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ: ৰফিক আহমেদ ; ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (২০১১)<ref> *[http://www.thehindu.com/news/national/article2032096.ece?homepage=true "Southern cinema sweeps National Awards"]. The Hindu. 19 May 2011. Retrieved 19 May 2011. *{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-nationalfilmawards-idUSTRE74L3EU20110522|author=Chris Michaud|title=South Indian films sweep National Film Awards|date=22 May 2011|work=Reuters|access-date=25 May 2011}} *{{cite news|url=https://variety.com/2011/biz/news/adaminte-wins-indian-film-awards-1118037329/|author=Naman Ramachandran|title=Adaminte wins Indian film awards|date=19 May 2011|work=Variety |access-date=25 May 2011}} </ref> * শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা: চেলিম কুমাৰ * শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰগ্ৰহণ: মধু আম্বাট * শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ: আশ্ৰফ বেডী আৰু চেলিম আহমেদ * শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা (আবহ সংগীত): আইজাক থমাছ কট্টুকাপল্লী ; দক্ষিণ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (২০১২) * বিশেষ প্ৰশংসা বঁটা (অভিনেতা): চেলিম কুমা * শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত পৰিচালক: চেলিম আহমেদ ; থিক্কুৰিছি ফাউণ্ডেচন বঁটা (২০১২)<ref>{{cite news |author=Press Trust of India |title='Aadminte Makan Abu chosen best film by Thikkurissy foundation |url=http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/aadminte-makan-abu-chosen-best-film-by-thikkurissy-foundation/947678.html |access-date=8 January 2012 |publisher=IBN Live |date=7 January 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119053141/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/aadminte-makan-abu-chosen-best-film-by-thikkurissy-foundation/947678.html |archive-date=19 January 2012 |archivedate=19 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119053141/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/aadminte-makan-abu-chosen-best-film-by-thikkurissy-foundation/947678.html |deadurl=yes }}</ref> * শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ * শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা: চেলিম কুমাৰ * শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক: চেলিম আহমেদ ; ৱেল্লিনক্ষত্ৰম চলচ্চিত্ৰ বঁটা (২০১১)<ref>{{cite news |url=http://www.kaumudiplus.com/news.php?nid=fc6de09e6ca5ea83e22be3e246b09421&mcid=3&msid=3 |title=പ്രാഞ്ചിയേട്ടന് മൂന്ന് അവാർഡ് |language=ml |work=Kaumudi Plus |date=17 June 2011 |access-date=17 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110619230001/http://www.kaumudiplus.com/news.php?nid=fc6de09e6ca5ea83e22be3e246b09421 |archive-date=19 June 2011 |archivedate=19 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110619230001/http://www.kaumudiplus.com/news.php?nid=fc6de09e6ca5ea83e22be3e246b09421 |deadurl=yes }}</ref> * বিশেষ বঁটা: চেলিম আহমেদ * বিশেষ বঁটা: চেলিম কুমাৰ ; অন্যান্য বঁটা * ২০১২: চিহাব থাঙাল সাংস্কৃতিক বঁটা: চেলিম আহমেদ<ref>{{cite web|title=Shihab Thangal Cultural Award For Salim Ahmed|url=http://www.yentha.com/news|publisher=Yentha.com|date=11 January 2012|access-date=12 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113030006/http://www.yentha.com/news|archive-date=13 January 2012|url-status=dead|archivedate=13 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120113030006/http://www.yentha.com/news|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Salim Ahamed bags award|url=http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=14913|access-date=12 January 2012|newspaper=Kerala Kaumudi|date=12 January 2012|archive-date=10 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910053248/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=14913|url-status=dead|archivedate=10 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150910053248/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=14913|deadurl=yes}}</ref> {{div col end}} == পুনৰ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা == ২০১১ চনৰ মে' মাহৰ শেষৰ ফালে মালয়ালম দৈনিক কাকত মাধ্যমমত প্ৰকাশ পাইছিল যে মুম্বাইস্থিত চলচ্চিত্ৰ প্ৰতিষ্ঠান মেগা প্ৰডাকচনে আদামিন্তে মকন আবু চলচ্চিত্ৰখন হিন্দীত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ লৈ চেলিম আহমেদৰ কাষ চাপিছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.madhyamam.com/news/79914/110521|title=ആദാമിന്റെ മകന്‍ അബു ബോളിവുഡിലേക്ക്‌|language=ml|date=21 May 2011|work=Madhyamam|access-date=26 May 2011|archive-url=https://archive.org|archive-date=22 May 2011|url-status=dead|archivedate=22 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522004157/http://madhyamam.com/news/79914/110521|deadurl=yes}}</ref> মূল চিনেমাখন ছবিগৃহত মুক্তি পোৱাৰ পূৰ্বে জুন মাহৰ আৰম্ভণিতে এই বিষয়ে আলোচনা হোৱাৰ কথা আছিল।<ref name="Release"/> পৰৱৰ্তী সময়ত খবৰ ওলাইছিল যে কৰণ জোহৰৰ ধৰ্মা প্ৰডাকচনে ছবিখনৰ ৰিমেকৰ অধিকাৰ ক্ৰয় কৰিবলৈ আহমেদৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। জোহৰে ইতিমধ্যে জৰীণা ৱাহাবৰ পৰা এই চিনেমাখনৰ বিষয়ে শুনিছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.qatar-tribune.com/data/20110606/content.asp?section=chillout7_3 |title=Aadaminte Makan Abu to be re-made in Hindi |date=6 June 2011 |work=Qatar Tribune |access-date=24 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005221552/http://www.qatar-tribune.com/data/20110606/content.asp?section=chillout7_3 |archive-date=5 October 2011 |archivedate=5 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111005221552/http://www.qatar-tribune.com/data/20110606/content.asp?section=chillout7_3 |deadurl=yes }}</ref> বাতৰি অনুসৰি কৰণ জোহৰে ছবিখন পৰিচালনা কৰাৰ আৰু আবুৰ চৰিত্ৰত শ্বাহৰুখ খানে অভিনয় কৰাৰ কথা আছিল, য’ত চেলিম আহমেদো জড়িত থাকিব।<ref>{{cite news |url=http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/kjo-remake-adaminte-makan-abu-hindi-srk-633 |author=Keerthy Ramachandran |title=KJo to remake Adaminte Makan Abu in Hindi with SRK |date=6 June 2011 |work=Deccan Chronicle |location=India |access-date=6 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609011249/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/kjo-remake-adaminte-makan-abu-hindi-srk-633 |archive-date=9 June 2011 |archivedate=9 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609011249/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/others/kjo-remake-adaminte-makan-abu-hindi-srk-633 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://mangalam.com/index.php?page=detail&nid=432969&lang=malayalam |title=ഷാരൂഖൟ സലീകുമാർ ആകുമോ? |language=ml |date=6 June 2011 |work=Mangalam |access-date=19 May 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.keralakaumudi.com/news.php?nid=44a6d4297bc768938ffb50360b6af12d|title=അബുവായി ഷാരൂഖ്?|language=ml|date=7 June 2011|work=Kerala Kaumudi|access-date=8 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110608020157/http://news.keralakaumudi.com/news.php?nid=44a6d4297bc768938ffb50360b6af12d|archive-date=8 June 2011|url-status=dead}}</ref> অৱশ্যে জোহৰে পিছত তেওঁৰ টুইটাৰ পোষ্টৰ জৰিয়তে এই চলচ্চিত্ৰখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কোনো ইচ্ছা নাই বুলি স্পষ্টভাৱে অস্বীকাৰ কৰে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে মই এই প্ৰশংসিত মালয়ালম চলচ্চিত্ৰখনৰ ৰিমেক কৰাৰ কোনো পৰিকল্পনা কৰা নাই।<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/KJo-wages-Twitter-war-against-rumours/Article1-712825.aspx |title=KJo wages Twitter war against rumours |date=23 June 2011 |work=Hindustan Times |location=India |access-date=24 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627031912/http://www.hindustantimes.com/KJo-wages-Twitter-war-against-rumours/Article1-712825.aspx |archive-date=27 June 2011 |archivedate=27 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110627031912/http://www.hindustantimes.com/KJo-wages-Twitter-war-against-rumours/Article1-712825.aspx |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=https://zeenews.india.com/entertainment/articles/story90662.htm|title=No Haj film with Shah Rukh, says Karan Johar|date=23 June 2011|publisher=Zee News|access-date=24 June 2011}}</ref> ইয়াৰ পিছতো আহমেদে পিছত প্ৰকাশ কৰে যে ধৰ্মা প্ৰডাকচনে ছবিখনৰ অধিকাৰ ক্ৰয় কৰাৰ বিষয়ে তেওঁৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল যদিও প্ৰাৰম্ভিক কথা-বতৰাৰ পিছত তেওঁলোকে আৰু যোগাযোগ নকৰিলে।<ref>{{cite news |url=http://www.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article&sectid=30&contentid=20110624201106240303545116a5238bb |author=Vickey Lalwani |title=KJo loses to JP Dutta |date=24 June 2011 |work=Mumbai Mirror |access-date=24 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121002164719/http://www.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article&sectid=30&contentid=20110624201106240303545116a5238bb |archive-date=2 October 2012 |archivedate=2 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002164719/http://www.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article&sectid=30&contentid=20110624201106240303545116a5238bb |deadurl=yes }}</ref> চেলিম আহমেদে জে পি দত্তৰ সৈতেও এই বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল, যিয়ে ছবিখন হিন্দীত নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল যদিও এই পৰিকল্পনা সফল নহ’ল।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698869_1_malayalam-film-karan-johar-superb-french-film|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105184125/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698869_1_malayalam-film-karan-johar-superb-french-film|url-status=dead|archive-date=5 November 2012|title=Karan Johar loses to JP Dutta|date=24 June 2011|location=India|work=The Times of India|access-date=24 June 2011|archivedate=5 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105184125/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698869_1_malayalam-film-karan-johar-superb-french-film|deadurl=yes}}</ref> ২০১১ চনৰ নৱেম্বৰ মাহৰ এক সাক্ষাৎকাৰত চেলিম কুমাৰে কৈছিল যে চিনেমাখন ভাৰতৰ চাৰিটা ডাঙৰ ভাষাত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ এক পৰিকল্পনা আছে,<ref name="UAE"/> কিন্তু পৰিচালক চেলিম আহমেদে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তেওঁ কাৰো হাতত চিনেমাখনৰ ৰিমেকৰ অধিকাৰ অৰ্পণ কৰিব নিবিচাৰে।<ref name="Hollywoodscreening"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|1945039|Abu, Son of Adam}} * {{rotten-tomatoes|abu_son_of_adam|Abu, Son of Adam}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] 7cmvvnegbbd43orfpxx2kfchmnds0e8 0 138160 625394 620423 2026-08-08T15:58:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625394 wikitext text/x-wiki {{Short description|Artificial island in Kerala, India}} {{Infobox settlement | name =উইলিংডন দ্বীপ | other_name = | nickname = | settlement_type = দ্বীপ | image_skyline = Cochin Port Trust.jpg | image_alt = | image_caption =উইলিংডন দ্বীপত থকা কোচিন বন্দৰ ট্ৰাষ্টৰ কাৰ্যালয় | image_size = 270px | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = কেৰালা | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = | established_title = <!-- Established --> | established_date = ১৯২৮ | founder = ৰবাৰ্ট ব্ৰিষ্টো (অভিযন্তা) <ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/kochi/willington-island-kochi.php|title=Willingdon Island|website=www.keralatourism.org}}</ref> | named_for = লৰ্ড উইলিংডন | government_type = | governing_body =কোচি পৌৰ নিগম | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_acre = 775 | elevation_footnotes = | elevation_m = 4 | population_total = 17224 | population_as_of = 2020 | population_rank = | population_density_km2 = 2099 | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 682003 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = [[Kochi]] | website = | footnotes = }} '''উইলিংডন দ্বীপ ({{lang-en|Willingdon Island}})''' ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ কৃত্ৰিম দ্বীপ। এই দ্বীপটো [[কেৰালা]]ৰ [[কোচি]] চহৰৰ অন্তৰ্গত। বৰ্তমানৰ উইলিংডন দ্বীপৰ অধিকাংশ অংশ ভেম্বানাদ হ্ৰদৰপৰা মাটি উদ্ধাৰ কৰি সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই কামত হ্ৰদৰ তলৰপৰা খনন কৰি উলিওৱা মাটি পূৰ্বে থকা সৰু প্ৰাকৃতিক দ্বীপ এটাৰ চাৰিওফালে ভৰাই নতুন মাটি তুলি গঢ়ি তোলা হৈছিল। উইলিংডন দ্বীপ কেৰালা আৰু ভাৰতৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ইয়াত কোচি বন্দৰ, ভাৰতীয় নৌসেনাৰ দক্ষিণ নৌ কমাণ্ড আৰু কোচি নৌঘাঁটি অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত উদ্ভিদ কোৱাৰেণ্টাইন কেন্দ্ৰ, কোচিন কাষ্টমছ হাউচ আৰু কেন্দ্ৰীয় মীন প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান আছে আৰু এই প্ৰতিষ্ঠান ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ (ICAR)-ৰ এখন অংগ প্ৰতিষ্ঠান, অৱস্থিত। <ref>{{cite web|url=http://www.cochincustoms.nic.in/ |title=Custom House Cochin |publisher=Cochincustoms.nic.in |date= |accessdate=2022-03-29}}</ref> দ্বীপটোত কোচি বন্দৰ প্ৰাধিকৰণ মুখ্য কাৰ্যালয়,<ref>{{cite web|url=http://www.cochinport.com/|title=Cochin Port Trust, Kerala, India|website=www.cochinport.com}}</ref> শুল্ক বিভাগ, মাৰ্চেণ্টাইল মেৰিন বিভাগ, দুটাতকৈ অধিক আমদানি-ৰপ্তানি প্ৰতিষ্ঠান, গুদামঘৰ, কেইবাখনো হোটেল আৰু ব্যাৱসায়িক কেন্দ্ৰও আছে। লগতে, ইয়াত কোচিন বন্দৰ সামুদ্ৰিক ঐতিহ্য সংগ্ৰহালয় আছে, য'ত কোচি বন্দৰৰ ইতিহাস আৰু সামুদ্ৰিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Maritime Museum, Kochi, Ernakulam, Kerala, India |url=https://www.keralatourism.org/destination/maritime-museum/73 |access-date=2023-01-26 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> == ইতিহাস== === ধাৰণা=== কোচিত নতুন এটা বন্দৰ গঢ়ি তোলাৰ ধাৰণাটো প্ৰথমে উত্থাপন কৰিছিল অভিযন্তা ৰবাৰ্ট ব্ৰিষ্ট'ৱে। তেওঁক তেতিয়াৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সিৰ গভৰ্ণৰ লৰ্ড উইলিংডনে ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলত কোচিত এটা আধুনিক বন্দৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰিছিল। ===দ্বীপৰ নিৰ্মাণ === উইলিংডন দ্বীপ ১৯৩৬ চনত আধুনিক কোচি বন্দৰ নিৰ্মাণৰ সময়ত সৃষ্টি কৰা হৈছিল। নতুন বন্দৰটোত ডাঙৰ সমুদ্ৰযান চলাচল কৰিব পৰাকৈ ভেম্বানাদ হ্ৰদ গভীৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ব্যাপক খননকাৰ্য চলোৱা হৈছিল। এই খননকাৰ্যৰপৰা উলিওৱা মাটি জমা কৰি সমুদ্ৰৰ মাজতে এই কৃত্ৰিম দ্বীপটো গঢ়ি তোলা হয়। এই দ্বীপটোৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল তেতিয়াৰ [[ভাৰত]]ৰ ভাইচৰয় আৰ্ল অৱ উইলিংডনৰ সন্মানত।<ref name="Cochin.org"/> তেওঁৰ অনুমোদন আৰু পৃষ্ঠপোষকতাত এই বন্দৰ প্ৰকল্প বাস্তৱায়িত হোৱাৰ বাবে তেওঁৰ নাম অনুসৰিয়েই দ্বীপটোৰ নাম উইলিংডন দ্বীপ ৰখা হয়। এই বৃহৎ প্ৰকল্পটোৰ মুখ্য পৰিকল্পনাকাৰী আৰু মুখ্য অভিযন্তা আছিল ৰবাৰ্ট ব্ৰিষ্ট'। তেওঁ আধুনিক কোচি বন্দৰ নিৰ্মাণত অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰিছিল। দ্বীপটোত নিৰ্মাণ কৰা প্ৰথমটো অট্টালিকাও তেওঁৰেই আছিল। ১৯৩৫ চনৰ ৯ মাৰ্চত ''বিবি লাইন''ৰ এখন সমুদ্ৰযান উইলিংডন দ্বীপত উপস্থিত হোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী লাইনৰ হিচাপে ইতিহাসত স্থান লাভ কৰে। বন্দৰত অহা-যোৱা কৰা যাত্ৰীসকলৰ বিশ্ৰামৰ সুবিধাৰ বাবে ইয়াত মালাবাৰ হোটেল নামেৰে এটা বন্দৰ অতিথিশালা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ১৯৩৯ চনৰ ভিতৰত বন্দৰৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰা মূল আন্তঃগাঁথনি সম্পূৰ্ণ হয়। সেই সময়তেই দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাত এই নতুন বন্দৰ আৰু ইয়াৰ সুবিধাসমূহে সামৰিক দৃষ্টিৰে বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰে। <ref name="Cochin.org">{{cite web|url=http://www.cochin.org.uk/tourist-attractions/wellington-island.html|title=Willingdon Island|archive-url=https://web.archive.org/web/20100317140345/http://www.cochin.org.uk/tourist-attractions/wellington-island.html|archive-date=2010-03-17|access-date=2017-05-08|url-status=live}}</ref> গভীৰ জেটি, মূল ভূ-খণ্ডৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰা ৰে'ল সেতু আৰু পথ সেতুৱে যুদ্ধকালীন ৰসদ, সৈন্য আৰু সামগ্ৰী পৰিবহণত উল্লেখযোগ্য সহায় আগবঢ়াইছিল। উইলিংডন দ্বীপৰ দক্ষিণে অৱস্থিত ভেণ্ডুৰুথি দ্বীপত নৌসেনাৰ এটা কাৰখানাও স্থাপন কৰা হৈছিল। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ শেষৰফালে তাত জাপানৰ ওপৰত সম্ভাৱ্য সামৰিক অভিযানৰ বাবে সৈন্য আৰু সামৰিক সঁজুলি উপকূলত অৱতৰণ কৰাবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা বিশেষ নৌযান (লেণ্ডিং ক্ৰাফ্ট) নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ১৯৪০ চনত মালাবাৰ হোটেলৰ কাষতে যাত্ৰীসকলৰ সুবিধাৰ বাবে এটা যাত্ৰীবাহী জেটি, এখন শুল্ক (কাষ্টমছ) কাৰ্যালয়, এটা যাত্ৰীবাহী ৰে'ল প্লেটফৰ্ম আৰু ৰে'ল ছাইডিং নিৰ্মাণ কৰা হয়। এই সুবিধাসমূহে উইলিংডন দ্বীপক অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে কোচি বন্দৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক আৰু যাতায়াত কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল। [[File:Kochi view from taj malabar.jpg|right|thumb|উইলিংডন দ্বীপস্থিত ভিভাণ্টা বাই তাজ – মালাবাৰ হোটেলৰপৰা দেখা দৃশ্য। ]] === ব্ৰিটিছ সামৰিকৰ বাবে ব্যৱহাৰ === ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চে (RAF) এই বিস্তৃত, সমতল আৰু সুবিধাজনকভাৱে অৱস্থিত নতুন ভূমিখণ্ডৰ সামৰিক সম্ভাৱনা অতি সোনকালে অনুধাৱন কৰে। ফলস্বৰূপে, ইয়াত এখন বৃহৎ বিমানক্ষেত্ৰ (এৰ'ড্ৰ'ম) নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name="Cochin.org" />ইয়াৰ লগে লগে উইলিংডন দ্বীপ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক ঘাটিত পৰিণত হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ছোৱাত মালাৱাৰ হোটেলত সামৰিক বিষয়া আৰু কৰ্মচাৰীসকলৰ আৱাসৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। সেই সময়তে হোটেলটোৰ কাষত এটা নতুন প্ৰশাসনিক ভৱনো নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪২ চনৰ ১ অক্টোবৰ তাৰিখে বিমানক্ষেত্ৰটো ৰয়েল এয়াৰ ফ'ৰ্চৰপৰা ৰয়েল নেভিৰ অধীনলৈ হস্তান্তৰ কৰা হয় আৰু এইচ এম এছ গৰুদা নামে পুনৰ কাৰ্যক্ষম কৰা হয়। ইয়াত একে সময়তে ১৮০খন বিমান মেৰামতি কৰিব পৰা ক্ষমতাসম্পন্ন ৰয়েল নেভিৰ এক বিমান মেৰামতি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৯৪৬ চনৰ ১ এপ্ৰিললৈকে এই কেন্দ্ৰটোৱে কাৰ্য চলাইছিল।<ref>Chatterji, Adhar Kumar (1985). Naval aviation: a world history. Allied. p. 151.</ref>সামৰিক সুবিধাসমূহৰ উপৰি দ্বীপখনত এটা নতুন ডাকঘৰ, হোটেল আৰু কাৰ্যালয়সমূহৰ মাজত এখন মুক্ত আকাশৰ সাঁতোৰ পুখুৰী, আৰু ইয়াৰ কাষতে এটা বেংকৰ শাখাও স্থাপন কৰা হৈছিল। এই সকলো সুবিধাই উইলিংডন দ্বীপক এক সু-সজ্জিত সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল। ===১৯৪৭ চনৰপৰা === ১৯৪৭ চনত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পাছত উইলিংডন দ্বীপস্থিত এই পৰিবহণ কেন্দ্ৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰপৰা [[ভাৰত]] চৰকাৰৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়। ঔপনিৱেশিক শাসনৰ সংক্ষিপ্ত সময়ছোৱাত বন্দৰটোৱে সৰ্বাধিক প্ৰায় ১০ লাখ টন মালবস্তু পৰিচালনা কৰিছিল; কিন্তু ১৯৬০ চনৰ ভিতৰত এই পৰিমাণ প্ৰায় দুগুণলৈ বৃদ্ধি পায়। দ্বীপটোৰ বিমানক্ষেত্ৰটোও বিস্তৃতভাৱে উন্নীত কৰা হয় আৰু ই কোচি চহৰৰ আধুনিক সামৰিক-অসামৰিক (মিলিটাৰী-কাম-চিভিলিয়ান) বিমানবন্দৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। কিন্তু নেডুম্বাসেৰীত<ref>cial.aero/</ref>, কোচি চহৰৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ২৫ কিলোমিটাৰ দূৰত, নতুন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ স্থাপিত হোৱাৰ পিছত দ্বীপটোৰ অসামৰিক বিমানবন্দৰ অংশ বন্ধ কৰি দিয়া হয়। ইয়াৰ পিছত বিমানক্ষেত্ৰটো কেৱল ভাৰতীয় নৌসেনাৰ বিমান ঘাটি আইএনএছ গৰুড় (INS Garuda) হিচাপে ব্যৱহাৰ হৈ ১৯৫০-ৰ দশকৰ ভিতৰতে দ্বীপটোৰ অৱশিষ্ট খালী ঠাইসমূহো দ্ৰুতগতিত উন্নয়নৰ আওতালৈ অনা হয়। নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ অলপ সময়ৰ পাছতেই ব্ৰিটিছসকলে দ্বীপটো এৰি গ'ল যদিও, এই কৃত্ৰিম দ্বীপটোত প্ৰাচীন আৰু নৈসৰ্গিক কোচি নগৰীৰ কেৱল এটা সংযোজন হৈ নাথাকি, ক্ৰমে কোচি মহানগৰীৰ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। কোচি ভাৰতৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ সামুদ্ৰিক বন্দৰ, আৰু উইলিংডন দ্বীপ চহৰখনৰ এক উল্লেখযোগ্য পৰিচয়চিহ্ন। দ্বীপটো ভেণ্ডুৰুথী সেতুৰ জৰিয়তে মূল ভূ-খণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত। এই সেতুৰে পথ আৰু ৰে'ল উভয় যোগাযোগ ব্যৱস্থাই চলাচল কৰে। উইলিংডন দ্বীপত দুটা ৰে'ল ষ্টেচন আছে, মাট্টাঞ্চেৰী হল্ট আৰু কোচিন হাৰ্বাৰ টাৰ্মিনাছ। ইয়াতেই ভাৰতীয় নৌসেনাৰ দক্ষিণ নৌ কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত। দ্বীপখনৰ কাষতে থকা কোচিন শ্বিপইয়াৰ্ড ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ জাহাজ নিৰ্মাণ তথা মেৰামতি প্ৰতিষ্ঠান।<ref>cochinshipyard.com/</ref> বাণিজ্যিক আৰু সামৰিক গুৰুত্বৰ লগতে উইলিংডন দ্বীপ এক জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলীও। ইয়াত বহু উন্নত মানৰ হোটেল, অতিথিশালা আৰু পৰ্যটন-সংশ্লিষ্ট বিভিন্ন সুবিধা উপলব্ধ। তদুপৰি, আমদানি-ৰপ্তানি বাণিজ্যৰ সৈতে জড়িত বহু ক্লিয়াৰিং আৰু ফৰৱাৰ্ডিং এজেণ্টৰ কাৰ্যালয়ো এই দ্বীপত অৱস্থিত, যাৰ ফলত কোচি বন্দৰৰ বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপত উইলিংডন দ্বীপে এক কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰে। উইলিংডন দ্বীপত বন্দৰ-সংশ্লিষ্ট আন্তঃগাঁথনিৰ লগতে বহুতো অত্যাৱশ্যকীয় নাগৰিক সুবিধাও গঢ়ি তোলা হৈছে। ইয়াত জাহাজ মেৰামতিৰ বাবে এখন ড্ৰাই ডক, অগ্নিনিৰ্বাপক কেন্দ্ৰ, তেল সংৰক্ষণ টেংক ফাৰ্ম, চিকিৎসালয় আৰু বিভিন্ন ধৰ্মৰ উপাসনাস্থলী অৱস্থিত।<ref>{{cite web |url=http://cochinport.gov.in/index.php?opt=medicalservices&sub=26&tab=1 |title=Medical services |date= |website=Cochin Port}}</ref> দ্বীপটোত বন্দৰ স্বাস্থ্য সংস্থা এ কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই সংস্থাই বন্দৰৰ জৰিয়তে কোৱাৰেণ্টাইনযোগ্য তথা সংক্ৰামক ৰোগ দেশত প্ৰৱেশ কৰাটো ৰোধ কৰাৰ বাবে স্বাস্থ্য পৰ্যবেক্ষণ আৰু প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.porthealthcochin.org |title=Port Health Organisation Cochin – Prevention of Diseases |publisher=Porthealthcochin.org |date= |accessdate=2022-03-29}}</ref> বাণিজ্যিক দিশৰপৰা উইলিংডন দ্বীপ বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। কোচিন চেম্বাৰ অৱ কমাৰ্চ এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰিজৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, বিমানবন্দৰৰ ওচৰত ভাৰত চৰকাৰৰ পৰ্যটন তথ্য কাৰ্যালয়, বন্দৰ-সংশ্লিষ্ট বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠান, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বেংকৰ শাখা, ভ্ৰমণ সংস্থা, স্মৃতিচিহ্ন বিক্ৰীৰ দোকান আৰু বৃহৎ গুদামঘৰ ইয়াত অৱস্থিত। ফলস্বৰূপে, এই দ্বীপ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য আৰু সামুদ্ৰিক পৰিবহণৰ এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। কোচিন বন্দৰ আৰু শুল্ক বিভাগৰ বহু কৰ্মচাৰীয়ে এই দ্বীপত বসবাস কৰে। তেওঁলোকৰ পৰিয়াল আৰু ভাৰতীয় নৌসেনাৰ ঘাটিত কৰ্মৰত লোকসকলৰ সন্তানৰ শিক্ষাৰ সুবিধাৰ বাবে ইয়াত পাঁচখন বিদ্যালয় আৰু এখন শিশুবিদ্যালয় (কিণ্ডাৰগাৰ্টেন) স্থাপন কৰা হৈছে। এই বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত তিনিখন কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় (Kendriya Vidyalaya) সংগঠনৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== #https://www.keralatourism.org Willingdon Island - a man-made Island in Kochi, Ernakulam #https://www.incredibleindia.gov.inVisit{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Willingdon Island, Kochi #https://www.explorebees.com willingdon island (July 2026) Timings,Tickets,reviews,Tips,Contact number [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] [[শ্ৰেণী:দ্বীপ]] pphdqpt9p9b3hgmfljgdl91dacqusvi 0 138209 625417 623514 2026-08-08T18:00:12Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625417 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = এল২: এমপুৰান | image = | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিপ্ৰাপ্ত পোষ্টাৰ | alt = | director = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন | writer = মুৰুলী গোপী | based_on = | producer = {{ubl|অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ|সুবাস্কৰণ অল্লিৰাজাহ|গোকুলম গোপালন}} | starring = {{ubl|মোহনলাল|পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন|টভিনো থমাছ|অভিমন্যু সিং|মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ|ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন|জেৰোম ফ্লিন|এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ|এৰিক ইবুয়ানি}} | cinematography = সুজিথ বাসুদেৱ | editing = অখিলেশ মোহন | music = দীপক দেৱ | studio = {{ubl|আশীৰ্বাদ চিনেমাছ|লাইকা প্ৰডাকচঞ্চ|শ্ৰী গোকুলম মুভিজ}} | distributor = | released = {{Film date|df=yes|2025|03|27}} | runtime = ১৭৯ মিনিট{{efn|চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল সময়সীমা আছিল ১৭৯ মিনিট।<ref>{{Cite web |date=6 March 2025 |title=Empuraan (Lucifer 2) |url=https://cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTAzMDMyMDI1MDAwNDY= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306162402/https://www.cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTAzMDMyMDI1MDAwNDY= |archive-date=6 March 2025 |access-date=26 March 2025 |website=Central Board of Film Certification}}</ref> অৱশ্যে বিতৰ্কৰ বাবে চলচ্চিত্ৰখন পুনৰ সম্পাদনা কৰা হয় আৰু প্ৰায় ২ মিনিট কৰ্তন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Praveen |first=S. R. |title=Mohanlal-starrer L2: Empuraan gets 24 'voluntary cuts' totalling 2.08 minutes after right-wing backlash |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401101616/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |archive-date=1 April 2025 |access-date=1 April 2025 |website=The Hindu|date=April 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Exclusive: Complete list of 24 cuts imposed by CBFC in L2 Empuraan after controversy; 2002 reference removed; Baba Bajrangi's name changed to Baldev |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-complete-list-24-cuts-imposed-cbfc-l2-empuraan-controversy-2002-reference-removed-baba-bajrangis-name-changed-baldev/ |access-date=1 April 2025 |website=Bollywood Hungama|date=April 2025 }}</ref>}} | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = ১৫০ কোটি টকা{{Efn|দ্য ফাইনেন্সিয়েল এক্সপ্ৰেছে ১৫০ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল,<ref name=":TFE">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Saiyaara becomes 2nd biggest movie of 2025; THESE are top 10 highest-grossing films of the year |url=https://www.financialexpress.com/life/entertainment/saiyaara-becomes-2nd-biggest-movie-of-2025-these-are-top-10-highest-grossing-films-of-the-year/3927364/ |access-date=2025-07-26 |website=The Financial Express (India) |language=en}}</ref> আনহাতে দ্য হিন্দু আৰু দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছে ১৭৫ কোটি টকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="hindu" /><ref name="tie">{{Cite web |date=2025-04-27 |title=Empuraan budget revealed; Mohanlal-Prithviraj's actioner is March's only profitable Malayalam film among 15 releases |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithvirajs-actioner-empuraan-budget-revealed-9968599/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427113717/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithvirajs-actioner-empuraan-budget-revealed-9968599/ |archive-date=2025-04-27 |access-date=2025-04-28 |website=The Indian Express}}</ref>}} | gross = ২৬৫ কোটিৰপৰা ২৬৮.০৮ কোটি টকা{{Efn|মিণ্টে ২৬৫ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল,<ref>{{Cite web |title=Thudarum OTT release date: When and where to watch Malayalam blockbuster movie starring Mohanlal online |url=https://www.livemint.com/entertainment/thudarum-ott-release-date-when-and-where-to-watch-malayalam-blockbuster-movie-starring-mohanlal-online-11748307396455.html |access-date=2025-05-27 |website=Mint (newspaper) |date=27 May 2025 |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527024910/https://www.livemint.com/entertainment/thudarum-ott-release-date-when-and-where-to-watch-malayalam-blockbuster-movie-starring-mohanlal-online-11748307396455.html |url-status=live }}</ref> ডিএনএ ইণ্ডিয়া আৰু দ্য ফাইনেন্সিয়েল এক্সপ্ৰেছে ২৬৮ কোটি টকা প্ৰকাশ কৰিছিল<ref>{{Cite web |last=Wadhwa |first=Aman |title=Thudarum OTT release date: When, where to watch Mohanlal-starrer blockbuster Malayalam film |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-thudarum-ott-release-date-when-where-to-watch-mohanlal-blockbuster-malayalam-film-jio-hotstar-3154617 |access-date=2025-05-27 |website=DNA India |language=en |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527030751/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-thudarum-ott-release-date-when-where-to-watch-mohanlal-blockbuster-malayalam-film-jio-hotstar-3154617 |url-status=live }}</ref><ref name=":TFE" /> আৰু এছিয়ানেট নিউজে ২৬৮.০৫ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Amrita |date=2025-09-08 |title=Mohanlal's Box Office Collections: Check records of this Malayali actor |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/mohanlal-2025-boxoffice-records-malayalam-films-articleshow-agtqido |access-date=2025-09-13 |website=Asianet News}}</ref>}} }} '''এল২: এমপুৰান''' ([[ইংৰাজী]]:‌ L2: Empuraan)<ref name=":0">মূল নাম ''এল২: এমপুৰান লুচিফাৰ ২''; বজাৰত ''এল২ই'' নামেৰে প্ৰচাৰিত</ref> হৈছে ২০২৫ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ মহাকাব্যিক ৰাজনৈতিক একচন থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনৰ পৰিচালনা আৰু মুৰুলী গোপীৰ কাহিনীৰে নিৰ্মিত এই ছবিখন আশীৰ্বাদ চিনেমাছ, লাইকা প্ৰডাকচঞ্চ আৰু শ্ৰী গোকুলম মুভিজৰ বেনাৰত অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ, সুবাস্কৰণ অল্লিৰাজাহ আৰু গোকুলম গোপালনে যৌথভাৱে প্ৰযোজনা কৰিছে। এইখন ২০১৯ চনৰ ''লুচিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰৰ স্বতন্ত্ৰ ছিকুৱেল<ref>{{Cite news |title='L2: Empuraan' is a stand-alone film: director Prithviraj Sukumaran |work=The Week |date=25 March 2025 |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/03/25/l2-empuraan-is-a-stand-alone-film-director-prithviraj-sukumaran.html |access-date=19 July 2026}}</ref> আৰু লগতে ''লুচিফাৰ'' ফ্ৰেঞ্চাইজিৰ দ্বিতীয়টো খণ্ড। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত মোহনলালে অভিনয় কৰাৰ বিপৰীতে সহযোগী চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, টভিনো থমাছ, অভিমন্যু সিং, মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জেৰোম ফ্লিন, এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ, এৰিক ইবুয়ানি আৰু কিশোৰে অভিনয় কৰিছে। আনহাতে ৰিক য়ুন আৰু প্ৰণৱ মোহনলালে ইয়াত বিশেষ কেমিঅ’ চৰিত্ৰত ভূমুকি মাৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চিণ্ডিকেট নেতা খুৰেছী আব্ৰামক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে, যিয়ে [[কেৰালা]] ৰাজ্যখন এজন চৰমপন্থী বালৰাজ পেটেল ওৰফে বাবা বজৰংগীৰ ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পিছত পুনৰ কেৰালালৈ ঘূৰি আহিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু তাৰ লগতে গোলকীয় ভূৰাজনীতিৰ ওপৰতো নিজৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে। ''লুচিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰখনক আৰম্ভণিৰেপৰাই এটা তিনিটা খণ্ডৰ চলচ্চিত্ৰ শৃংখলা হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। প্ৰথমখন ছবিৰ সফলতাই এই শৃংখলাৰ দ্বিতীয়খন ছবি নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্তত উপনীত হ’বলৈ সহায় কৰে। ২০১৯ চনৰ জুন মাহত ইয়াৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু ২০২০ চনৰ মাজভাগত কৰিবলগীয়া ইয়াৰ প্ৰযোজনা ক’ভিড ১৯ মহামাৰীৰ বাবে পলম হৈছিল। মুৰুলীয়ে এই সুযোগতে চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰিসৰ আৰু মাত্ৰা অধিক বৃদ্ধি কৰে। ২০২২ চনৰ জুলাই মাহত ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য চূড়ান্ত কৰা হয় আৰু তাৰ পিছৰ মাহৰপৰা প্ৰাক প্ৰযোজনাৰ কাম আৰম্ভ হয়। ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত লাইকা প্ৰডাকচঞ্চে ইয়াত যোগদান কৰে আৰু ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত লাইকাৰ সৈতে হোৱা বিত্তীয় বিতৰ্কৰ বাবে গোপালনে সহ প্ৰযোজক হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰে। দীপক দেৱে ইয়াৰ মূল সংগীত আৰু পটভূমি সংগীত ৰচনা কৰিছিল। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰপৰা ২০২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে [[ভাৰত]], [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]], [[যুক্তৰাজ্য]] আৰু [[যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ত সিঁচৰতি হৈ থকা সময়সূচীৰে ১৪৫ দিন ধৰি ছবিখনৰ মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম চলিছিল। ১৫০ কোটিৰপৰা ১৭৫ কোটি টকাৰ বাজেটেৰে নিৰ্মিত ''এল২: এমপুৰান'' ২০২৫ চনৰ ২৭ মাৰ্চত ছবিগৃহসমূহত ষ্টেণ্ডৰ্ড, আইমেক্স আৰু এপিক ফৰ্মেটত মুক্তি দিয়া হৈছিল। এইখন আইমেক্সত মুক্তি পোৱা প্ৰথমখন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ আছিল। ই বৰ্তমানলৈকে আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ। মুক্তিৰ পিছত ই সমালোচকৰপৰা মিশ্ৰিত আৰু ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে ''এল২: এমপুৰান'' এক ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ২৫০ কোটিৰ ডেউকা অতিক্ৰম কৰা (২৬৫ কোটিৰপৰা ২৬৮.০৫ কোটি টকাৰো অধিক উপাৰ্জন কৰা) প্ৰথমখন মালায়ালম ছবি হিচাপে ইতিহাস ৰচনা কৰে। ই আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালায়ালম চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ২০২৫ চনৰ দশম সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite web |title=List of highest-grossing Indian films |url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_highest-grossing_Indian_films |website=Wikipedia |access-date=19 July 2026}}</ref> == কাহিনী == ২০০২ চনত গোধৰা ৰেল দহন কাণ্ডৰ পিছত [[গুজৰাট]]ত [[হিন্দু]] আৰু [[মুছলিম]] চৰমপন্থীসকলৰ মাজত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষৰ সূত্ৰপাত হয়, যাৰ বাবে এজন কম বয়সীয়া জায়েদ মাছুদ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে পলাই যাবলৈ বাধ্য হয়। তেওঁলোকে এটা ডাঙৰ ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী তথা দয়ালু মহিলা সুভদ্ৰা বেনৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়। সুভদ্ৰা বেনে তেওঁলোকৰ নিৰাপত্তাৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ভতিজাক মুন্নাৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰে। অৱশ্যে মুন্নাই মুছলিমসকলৰ প্ৰতি গভীৰ ঘৃণা পুহি ৰাখিছিল আৰু এই বিষয়ে তেওঁৰ ডাঙৰ ককায়েক তথা হিন্দু চৰমপন্থী নেতা বলৰাজ পেটেলক অৱগত কৰে। নিজৰ সম্প্ৰদায়ক প্ৰতাৰণা কৰাৰ অপৰাধত বলৰাজে সুভদ্ৰা বেনক হত্যা কৰে। বলৰাজে এটা উন্মত্ত জনতাক নেতৃত্ব দি জায়েদৰ পৰিয়ালক হত্যা কৰে, য’ত তেওঁৰ পিতৃ মাছুদ আৰু মাতৃ বাহিজা বেগম আছিল। জায়েদৰ ডাঙৰ ককায়েকৰ পত্নী হানিয়াক মুন্নাই অতি নিৰ্মমভাৱে ধৰ্ষণ আৰু হত্যা কৰে। জায়েদে তেওঁৰ ভায়েক জহীৰক লৈ পলাই যায় যদিও পিছত তেওঁকো মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰে। সমগ্ৰ পৰিয়ালটোক হেৰুৱাই জায়েদে হঠাতে চিঞৰি উঠে। বৰ্তমান সময়ত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যকালৰ ছয় বছৰ অতিক্ৰম কৰা জাথিন ৰামদাস অত্যন্ত স্বাৰ্থপৰ, অসৎ আৰু সম্পূৰ্ণ দুৰ্নীতিপৰায়ণ হৈ পৰিছে। তেওঁ কেইবাটাও চোৰাংচোৱা সংস্থাৰদ্বাৰা দুৰ্নীতি আৰু ক’লা ধন বৈধকৰণ কেলেংকাৰীৰ তদন্তৰ আওতালৈ আহে। জাথিনৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী প্ৰিয়দৰ্শিনীয়ে এজন ৰাজনীতিবিদ আৰু পুত্ৰ হিচাপে তেওঁৰ আচৰণগত পৰিৱৰ্তনক লৈ চিন্তিত হৈ পৰে। এই সময়তে কেৰালাত অখণ্ড শক্তি মৰ্চা নামৰ এটা নতুন ৰাজনৈতিক ফ্ৰণ্টে প্ৰাধান্য লাভ কৰে। অপ্ৰত্যাশিতভাৱে জাথিনে আইইউএফ দলৰপৰা পদত্যাগ কৰি আইইউএফ (পিকেআৰ) নামৰ এটা নতুন গোট গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে যিটো অখণ্ড শক্তি মৰ্চাৰ সৈতে মিত্ৰতা আবদ্ধ। ইয়াৰ নেতা বলৰাজে বৰ্তমান বাবা বজৰংগী নামৰ ছদ্মনাম লৈ কাম কৰি আছে। বলৰাজে কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশক ব্যৱহাৰ কৰি আৰু কেৰালাত সাম্প্ৰদায়িকতা সৃষ্টি কৰি জনসেৱাৰ চলেৰে বিপুল ধন-সম্পত্তি আৰু দলৰ বাবে সমৰ্থন গোটোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। ইফালে গোবৰ্ধনে পি কে ৰামদাসৰ প তুলিপত্ৰ সত্যেন নেদুম্পল্লীৰ ওপৰত তদন্ত চলাই আছিল, যিয়ে জাথিনে কাৰ্যভাৰ লোৱাৰ পিছৰেপৰা ৰাজনীতিৰপৰা অন্তৰ্ধান হৈ আছিল। যুক্তৰাজ্যত এমআই ছিক্সৰ মুৰব্বী বৰিছ অলিভাৰে কুখ্যাত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গোপন সংগঠন খুৰেছী আব্ৰাম নেটৱৰ্কক অনুসৰণ কৰি আছিল। আনহাতে ইণ্টাৰপ’লৰ বিষয়া ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থীয়ে আফ্ৰিকান অপৰাধ জগতৰ সম্ৰাট কাবুগা আৰু খুৰেছীৰ প্ৰাক্তন সহযোগী সৰ্গেই লিঅ’নভৰ সৈতে গোপনে লগ হৈ চেনেগালৰপৰা গিনিলৈ ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ ষড়যন্ত্ৰ ৰচে। ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ বিৰোধিতা কৰা খুৰেছীয়ে চেনেগাল আৰু গিনি বিছু সীমান্তত এই অপাৰেচনটো বন্ধ কৰে আৰু ৰবাৰ্ট তথা লিঅ’নভক নিৰ্মূল কৰে। তেওঁ কাৰাকোছত কাবুগাৰ সৈতে এখন বৈঠকৰ আয়োজন কৰে। বৰিছে তেওঁৰ সতীৰ্থ এমআই ছিক্স এজেণ্ট তথা ৰবাৰ্টৰ বন্ধু মিচেল মেনুহিনক খুৰেছী আব্ৰামক বিচাৰি উলিয়াবলৈ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰে। অৱশ্যে মেনুহিনৰ অজ্ঞাতে বৰিছ নিজেই গোপনে খুৰেছী আব্ৰাম নেটৱৰ্কৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু তেওঁ সকলো তথ্য খুৰেছীলৈ ফাদিল কৰি দিয়ে। ইফালে ভাৰতত গোবৰ্ধনৰ অনুসন্ধানে তেওঁক ষ্টিফেনৰ বন্ধু ডেনিয়েল ৰাৱথাৰৰ ওচৰলৈ লৈ যায়, যিয়ে গোবৰ্ধনক নিচাযুক্ত দ্ৰব্য খুৱাই নিউয়ৰ্ক চহৰলৈ লৈ আহে। তাত তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰে যে ষ্টিফেনে তেওঁৰ বৈকল্পিক পৰিচয় খুৰেছী আব্ৰাম হিচাপে বসবাস কৰি আছে। ইৰাকলৈ গৈ তেওঁৰ সহযোগী জায়েদ مەছূদৰ সহায়ত কাবুগা কাৰ্টেলক নিৰ্মূল কৰাৰ পূৰ্বে ষ্টিফেনে গোবৰ্ধনক ভাৰতলৈ ঘূৰি অহাৰ আশ্বাস দিয়ে। কাবুগা কাৰ্টেলক হত্যা কৰাৰ পাছত তেওঁ গোবৰ্ধন, বৰিছ আৰু এনপিটিভি চেনেলৰ সহায়ত নিজৰ মৃত্যুৰ নাটক ৰচে, যাৰ ফলত কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ অনিশ্চয়তাৰ মাজলৈ ঠেলি দিয়া হয়। লগতে এইটোও পোহৰলৈ আহে যে ৰবাৰ্ট এজন দুমুখীয়া এজেণ্ট আছিল বাবে ষ্টিফেনে চোৰাংচোৱা সংস্থাসমূহৰ এক ডাঙৰ উপকাৰ কৰিছিল। প্ৰিয়াই নেদুম্পল্লীত এটা বিতৰ্কিত বান্ধ নিৰ্মাণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে। প্ৰতিবাদৰ সময়ত বলৰাজে পঠোৱা গুণ্ডা বাহিনীয়ে তেওঁক আক্ৰমণ কৰে যদিও তেওঁ কেনেবাকৈ অৰণ্যৰ মাজলৈ পলাই যাবলৈ সক্ষম হয় আৰু তাত ভাৰতৈ ঘূৰি অহা ষ্টিফেনে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰে। ষ্টিফেনে তেওঁক আইইউএফৰ নতুন মুখ্যমন্ত্ৰী পদৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে আগবাঢ়ি আহিবলৈ পতিয়ন নিয়ায়। প্ৰিয়া মান্তি হয় আৰু দলৰ নেতাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি সক্ৰিয় ৰাজনীতিত প্ৰৱেশ কৰে। পাছদিনা দলৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পিকেআৰ ভৱনত এক বিশাল সভাৰ আয়োজন কৰা হয়। প্ৰিয়াই যেতিয়া সমবেত ৰাইজ আৰু অন্যান্য নেতাসকলক সম্বোধন কৰি আছিল, তেতিয়াই কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰীৰ নিৰ্দেশত কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থাসমূহ তাত উপস্থিত হয় আৰু ক’লা ধন বৈধকৰণৰ গোচৰত এক জামিনবিহীন ৱাৰেণ্টৰ ভিত্তিত প্ৰিয়াক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। প্ৰিয়াই সহযোগিতা কৰাৰ লগতে গ্ৰেপ্তাৰ হোৱাৰ পিছত ইয়াৰ ফলত সকলো দিশৰপৰা তেওঁৰ প্ৰতি ব্যাপক জনসমৰ্থন গঢ়ি উঠে। আনহাতে জাথিনে মুন্নাক লগ পায় আৰু বলৰাজক লগ ধৰিবলৈ আগবাঢ়ে, কিন্তু তেওঁক আব্ৰামৰ ভাড়াতীয়া সৈন্যই অপহৰণ কৰে আৰু পণবন্দী কৰি ৰাখে। যেতিয়ালৈকে প্ৰিয়াৰ ওপৰত জাপি দিয়া মিছা ক’লা ধন বৈধকৰণৰ গোচৰসমূহৰপৰা তেওঁ মুক্ত নহয়, তেতিয়ালৈকে জাথিনক বন্দী কৰি ৰখা হয়, কাৰণ এই গোচৰসমূহ আইইউএফ দলৰ নেতা হিচাপে জাথিনৰ অতীতৰ অপৰাধৰ সৈতে জড়িত আছিল। এক ফ্ল্যাশবেকত দেখুওৱা হৈছে যে সমগ্ৰ পৰিয়াল হেৰুৱাৰ পিছত জায়েদ পাকিস্তানৰ এক বিপজ্জনক উগ্ৰপন্থী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠন লস্কৰ ই তৈবাৰ হাতত পৰিছিল, য’ত তেওঁলোকে বহুতো নিৰীহ কম বয়সীয়া শিশুক সন্ত্ৰাসবাদৰ প্ৰতি মগজু ধোলাই কৰিছিল। পাকিস্তানৰ খাইবাৰ পাছত তেওঁক আব্ৰামে উদ্ধাৰ কৰে, যিয়ে তেওঁক নিজৰ আশ্ৰয়লৈ আনিছিল আৰু প্ৰতিশোধ লোৱাত সহায় কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। প্ৰিয়াৰ মুক্তিৰ পিছত ষ্টিফেন আৰু জায়েদে বলৰাজ আৰু মুন্নাৰ বিৰুদ্ধে সেই স্থানতে এক চূড়ান্ত যুদ্ধৰ পৰিকল্পনা কৰে য’ত জায়েদৰ পৰিয়ালক হত্যা কৰা হৈছিল। অৱশেষত তেওঁলোকক হত্যা কৰি জায়েদৰ দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰতিশোধ সম্পূৰ্ণ কৰা হয়। প্ৰিয়দৰ্শিনীয়ে নিজৰ ৰাজনৈতিক প্ৰচাৰ আৰম্ভ কৰে। খুৰেছী আব্ৰামে জাথিনক এক চৰম সকীয়নি দিয়ে: প্ৰিয়াৰ ক্ষমতালৈ অহাত সমৰ্থন কৰিব লাগিব নতুবা মৃত্যুৰ মুখত পৰিব লাগিব; জাথিনে অনিচ্ছা সত্ত্বেও প্ৰিয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ সন্মত হয়। খুৰেছী আব্ৰামে কাবুগাৰ সৈতে জড়িত থকা বিশ্ববিখ্যাত আফ্ৰো এছিয়ান অপৰাধী সংগঠন শ্বেন ত্ৰিয়াডৰ শক্তিশালী নেতা শ্বেন লং শ্বেনৰপৰা এটা ফোন কল লাভ কৰে। শ্বেনে কাবুগাৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ বৰিছক হত্যা কৰে। আব্ৰামে যেতিয়া শ্বেনৰ সৈতে কথা পাতি আছিল, তেতিয়াই এটা বোমা বিস্ফোৰণ ঘটে আৰু জাথিনক ঘৰলৈ লৈ যোৱা হেলিকপ্টাৰখন আকাশতে ধ্বংস হৈ যায়। চলচ্চিত্ৰখনৰ প’ষ্ট ক্ৰেডিট দৃশ্যত শ্বেন ত্ৰিয়াডৰ নেতাজনে ঘোষণা কৰে যে ষ্টিফেন কেনেকৈ খুৰেছী আব্ৰাম হৈ পৰিছিল, সেই বিষয়ে জানিবলৈ তেওঁৰ অতীতৰ অনুসন্ধান কৰা হ’ব। ইয়াৰ পিছৰ দৃশ্যটোৱে ১৯৮১ চনৰ মুম্বাই চহৰৰ এজন যুৱ ষ্টিফেনক চিনাকি কৰি দিয়ে, যাৰ জৰিয়তে এজন অপৰাধ জগতৰ সম্ৰাট হিচাপে তেওঁৰ উত্থানৰ এক গভীৰ অন্বেষণৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পীসকল == * মোহনলাল : ''খুৰেছী আব্ৰাম'' / ''ষ্টিফেন নেদুম্পল্লী'' ** প্ৰণৱ মোহনলাল : যুৱ ''ষ্টিফেন'' (কেমিঅ’ ভূমিকা) * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : ''জায়েদ মাছুদ'' (বৰ্ধিত কেমিঅ’ ভূমিকা) ** কাৰ্তিক দেৱ : শিশুমতি ''জায়েদ'' * টভিনো থমাছ : ''জাথিন ৰামদাস'' * মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ : ''প্ৰিয়দৰ্শিনী ৰামদাস'' * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : ''গোবৰ্ধন'' * অভিমন্যু সিং : ''বলৰাজ পেটেল'' / ''বাবা বজৰংগী'' * জেৰোম ফ্লিন : ''বৰিছ অলিভাৰ'', এজন এমআই ছিক্স এজেণ্ট * এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ : ''মিচেল মেনুহিন'', এগৰাকী এমআই ছিক্স এজেণ্ট * এৰিক ইবুয়ানি : ''কাবুগা'' * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ''সজনচন্দ্ৰন'' * কিশোৰ : ''কাৰ্তিক'', এজন আইবি বিষয়া * সুকান্ত গোৱেল : ''মুন্না'' * ফাজিল : ''ফাডাৰ নেদুম্পল্লী'' * শচীন খেদেকাৰ : ''পি কে ৰামদাস'' * সাই কুমাৰ : ''মহেশা বৰ্মা'' * বাইজু সন্তোষ : ''মুৰুগান'' * নান্দু : ''পি এছ পীথাম্বৰন'' * শিৱাজী গুৰুভায়ুৰ : ''মেডিয়েল ৰাজন'' * ছানিয়া ইয়াপ্পন : ''জাহ্নৱী'', প্ৰিয়াৰ জীয়ৰী * নায়লা উষা : ''অৰুন্ধতী সঞ্জীৱ'' * গিজু জন : ''সঞ্জীৱ কুমাৰ'' * মুৰুগান মাৰ্টিন : ''মুথু'' * অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ : ''ডেনিয়েল ৰাৱথাৰ'' * আশিস জো অণ্টনি : ''এন্থনী ৰাৱথাৰ'' * মণিকুত্তন : ''মণি'' * অনীশ জি মেনন : ''সুমিশ'' * জেইছ জোছ : ''জেভিয়াৰ'' * নিখাত খান : ''সুভদ্ৰা বেন'' * সত্যজিৎ শৰ্মা : ''মাছুদ'' * শুভাংগী লাটকাৰ : ''বাহিজা বেগম'' * নয়ন ভট্ট : ''সুৰাইয়া বিবি'' * ঐশ্বৰ্য ওঝা : ''হানিয়া'' * অজিলে জিভানী : ''জহীৰ مەছূদ'' * আলেকক্স অ’নেল : ''ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থী'', এজন ইণ্টাৰপ’ল বিষয়া * বেহজাদ খান : ''সালাবাথ হামজা'' * মিখাইল নোভিকোভ : ''সৰ্গেই লিঅ’নভ'' * ৰিক য়ুন : ''শ্বেন লং শ্বেন'' (কেমিঅ’ ভূমিকা) == প্ৰযোজনা == === বিকাশ === ''লুচিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ শেষৰ অংশটো মুকলি আছিল যদিও ইয়াৰ পৰৱৰ্তী খণ্ড নিৰ্মাণৰ বাবে কোনো আনুষ্ঠানিক ঘোষণা কৰা হোৱা নাছিল। অৱশ্যে ''লুচিফাৰ'' মুক্তি পোৱাৰ অলপ পাছতেই ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিল মাহত দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত কাহিনীকাৰ মুৰুলী গোপীয়ে ইয়াৰ ধাৰাবাহিকতাৰ সম্ভাৱনা নিশ্চিত কৰিছিল। তেওঁ স্পষ্ট কৰি দিছিল যে লুচিফাৰক নিশ্চিতভাৱে এটা ফ্ৰেঞ্চাইজি হিচাপে ডিজাইন কৰা হৈছে আৰু ই ইয়াৰ গাঁথনি তথা অগ্ৰগতিৰপৰাই অতি স্পষ্ট।<ref>{{Cite news |last=Narayanan |first=Nirmal |date=4 April 2019 |title=Exclusive: Murali Gopy talks about Lucifer sequel, artistic freedom and Illuminati link |url=https://www.ibtimes.co.in/exclusive-murali-gopy-talks-about-lucifer-sequel-artistic-freedom-illuminati-link-795275 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200213/https://www.ibtimes.co.in/exclusive-murali-gopy-talks-about-lucifer-sequel-artistic-freedom-illuminati-link-795275 |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=International Business Times}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ জুনত এখন সংবাদ-মেলৰ জৰিয়তে দ্বিতীয়খন চলচ্চিত্ৰ আৰু ইয়াৰ নাম আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰা হয়। শিৰোনামটোৰ অৰ্থৰ ওপৰত পোহৰ পেলাই পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে কৈছিল যে এমপুৰান শব্দৰ অৰ্থ হৈছে এজন ৰজাতকৈ বেছি কিন্তু এজন ঈশ্বৰতকৈ কম, যাৰ আক্ষৰিক অনুবাদ হ’ল অধিপতি। মুৰুলীয়ে প্ৰকাশ কৰে যে লুচিফাৰক ইয়াৰ আৰম্ভণিৰেপৰাই এটা শৃংখলা হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। প্ৰথমখন ছবিৰ সফলতাই তেওঁলোকক ''এল২: এমপুৰান'' নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত আত্ম-বিশ্বাস দিছিল বুলি পৃথ্বীৰাজে কয়। ২০২০ চনৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ইয়াৰ প্ৰযোজনা আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="cinema express-2019">{{Cite news |date=19 June 2019 |title=Lucifer-sequel Empuraan to follow Mohanlal's directorial debut Barroz |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jun/19/lucifer-sequel-empuraan-to-follow-mohanlals-directorial-debut-barroz-12408.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006194844/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jun/19/lucifer-sequel-empuraan-to-follow-mohanlals-directorial-debut-barroz-12408.html |archive-date=6 October 2022 |access-date=18 May 2023 |work=Cinema Express}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত পৃথ্বীৰাজে আৰু প্ৰকাশ কৰে যে ''এল২: এমপুৰান'' হৈছে এখন তিনিখন ছবিৰ শৃংখলাৰ অংশ।<ref>{{Cite news |date=26 September 2019 |title=From Lucifer trilogy to Barroz's 13 year old music composer, Mohanlal sets new benchmarks of excellence |url=https://www.financialexpress.com/entertainment/from-lucifer-trilogy-to-barrozs-13-year-old-music-composer-mohanlal-sets-new-benchmarks-of-excellence/1718216/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200212/https://www.financialexpress.com/entertainment/from-lucifer-trilogy-to-barrozs-13-year-old-music-composer-mohanlal-sets-new-benchmarks-of-excellence/1718216/ |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=Financial Express}}</ref> এই ত্ৰিলজীখন প্ৰথমতে তিনিটা ছিজনৰ এটা ৱেব চিৰিজ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল, যাৰ প্ৰথম ছিজনটোক ''লুচিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় তথা তৃতীয় ছিজনটোক পৰৱৰ্তী খণ্ডসমূহৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Chopra |first=Anupama |author-link=Anupama Chopra |date=5 August 2021 |title=Prithviraj On A Potential Hindi Spinoff For Lucifer |url=https://www.filmcompanion.in/interviews/prithviraj-sukumaran-movies-kuruthi-malayalam-on-a-potential-hindi-spinoff-for-lucifer |access-date=17 November 2023 |website=Film Companion}}</ref> পৃথ্বীৰাজে স্পষ্ট কৰি দিছিল যে ''এল২: এমপুৰান'' চলচ্চিত্ৰই কেৱল ''লুচিফাৰ''ৰ কাহিনীটোক আগুৱাই লৈ নাযায়, বৰঞ্চ ইয়াৰ আগৰ আৰু পিছৰ ঘটনাসমূহৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে। তেওঁলোকে এটা ফ্ৰেঞ্চাইজি গাঁথনি গঢ়ি তুলিছে যি কাহিনীটোৰ প্ৰতিটো দিশকে স্পৰ্শ কৰে।<ref name="george-2019">{{Cite news |last=George |first=Anjana |date=24 June 2019 |title=Prithviraj on Zayed Masood's role in Empuraan? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-on-zayed-masoods-role-in-empuraan/articleshow/69925872.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200712/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-on-zayed-masoods-role-in-empuraan/articleshow/69925872.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> মুৰুলীয়ে ইংগিত দিছিল যে ''এল২: এমপুৰান'' চিনেমাখনত আখ্যানটোৰ অধিক স্তৰ উন্মোচন হ’ব।<ref name="cinema express-2019" /> ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰিলেও চলচ্চিত্ৰখনক এটা স্বতন্ত্ৰ খণ্ড হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল, যাৰ বাবে দৰ্শকে প্ৰথমখন ছবি নোচোৱাকৈও ইয়াক উপভোগ কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite news |date=25 March 2025 |title='L2: Empuraan' is a stand-alone film: director Prithviraj Sukumaran |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/03/25/l2-empuraan-is-a-stand-alone-film-director-prithviraj-sukumaran.html |access-date=26 March 2025 |work=The Week}}</ref> ২০২০ চনত ক’ভিড ১৯ মহামাৰীৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰযোজনা স্থগিত ৰাখিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=30 September 2020 |title=Prithviraj Sukumaran's 'Empuraan' might be bigger than 'Lucifer', here's why |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumarans-empuraan-might-be-bigger-than-lucifer-heres-why/articleshow/78404315.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201224/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumarans-empuraan-might-be-bigger-than-lucifer-heres-why/articleshow/78404315.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মুৰুলীয়ে পৃথ্বীৰাজৰ সন্মুখত ''এল২: এমপুৰান''ৰ এক বিতং নক্সা দাঙি ধৰিছিল। পৃথ্বীৰাজে উল্লেখ কৰিছিল যে ই তেওঁক চলচ্চিত্ৰখনৰ এটা সম্পাদিত আৰু ৰং সংশোধিত সংস্কৰণ কল্পনা কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Mathews |first=Anna |date=30 September 2020 |title=Prithviraj: I cannot wait to get Empuraan started |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-i-cannot-wait-to-get-empuraan-started/articleshow/78410327.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508192527/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-i-cannot-wait-to-get-empuraan-started/articleshow/78410327.cms |archive-date=8 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২১ চনত আৰম্ভ হ’বলগীয়া প্ৰাক প্ৰযোজনাৰ কাম মহামাৰীৰ বাবে পুনৰ পলম হয়।<ref>{{Cite news |date=18 April 2022 |title=Mohanlal's 'Empuraan': Murali Gopy is planning to complete the bound script by May |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-empuraan-murali-gopy-is-planning-to-complete-the-bound-script-by-may/articleshow/90905877.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201224/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-empuraan-murali-gopy-is-planning-to-complete-the-bound-script-by-may/articleshow/90905877.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> এই সময়ছোৱাত পৃথ্বীৰাজে ২০২১ চনৰ তৃতীয় ত্ৰৈমাসিকত ''ব্ৰো ডেক্টী'' নামৰ আন এখন চিনেমা পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Cite news |date=8 September 2021 |title=Prithviraj completes second directorial 'Bro Daddy' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/08/prithviraj-completessecond-directorialbro-daddy-2355636.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206094732/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/08/prithviraj-completessecond-directorialbro-daddy-2355636.html |archive-date=6 February 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত পৃথ্বীৰাজে প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁলোকে তেতিয়াও মহামাৰীৰ পৰিস্থিতি শাম কটাৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিয়নো তেনে পৰিস্থিতিত স্থান নিৰ্বাচনৰ কাম আগুৱাই নিব পৰা নগৈছিল আৰু তেওঁ ২০২২ চনৰ মাজভাগৰ ভিতৰত চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰাৰ আশা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Korah |first=Nikhil Skaria |date=6 October 2021 |title=Prithiviraj reveals details about Bhramam, and plans for Empuran and Aadujeevitham |url=https://onmanorama.com |work=OnManorama}}</ref> ২০২২ চনত মুৰুলীয়ে ''এল২: এমপুৰান''ৰ মাত্ৰা আৰু পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰাৰ পৰিকল্পনা প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news |date=26 May 2022 |title=Mohanlal's 'L2: Empuraan' is ready for 'Launch'; Murali Gopy shares an update |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-is-ready-for-launch-murali-gopy-shares-an-update/articleshow/91810090.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018201056/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-is-ready-for-launch-murali-gopy-shares-an-update/articleshow/91810090.cms |archive-date=18 October 2022 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২২ চনৰ মে’ মাহত তেওঁ চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য লিখাৰ প্ৰক্ৰিয়াত আছিল<ref>{{Cite news |date=6 May 2022 |title='Empuraan': 'The writE cause', Murali Gopy shares a quirky update on the Mohanlal starrer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/empuraan-the-write-cause-murali-gopy-shares-a-quirky-update-on-the-mohanlal-starrer/articleshow/91368697.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117040111/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/empuraan-the-write-cause-murali-gopy-shares-a-quirky-update-on-the-mohanlal-starrer/articleshow/91368697.cms |archive-date=17 January 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> আৰু সেই একে মাহতে তেওঁ এই কাম সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=27 May 2022 |title=Murali Gopy completes scripting 'Empuraan' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2022/may/27/murali-gopy-completes-scripting-empuraan-2458342.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200212/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2022/may/27/murali-gopy-completes-scripting-empuraan-2458342.html |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> জুলাই মাহত পৃথ্বীৰাজে ''এল২: এমপুৰান''ৰ চূড়ান্ত চিত্ৰনাট্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে আৰু মুখ্য অভিনেতা মোহনলাল তথা প্ৰযোজক অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰক এই বিষয়ে অৱগত কৰে।<ref>{{Cite news |date=12 July 2022 |title=Prithviraj on Empuraan: Script is ready, shoot next year |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-on-empuraan-script-is-ready-shoot-next-year-8024879/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201626/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-on-empuraan-script-is-ready-shoot-next-year-8024879/ |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Indian Express}}</ref> তাৰ পিছৰ মাহত দলটোৱে ছচিয়েল মিডিয়াৰ জৰিয়তে আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰে যে তেওঁলোকে প্ৰাক প্ৰযোজনা পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰিছে। পৃথ্বীৰাজে উল্লেখ কৰে যে আমি আজিৰপৰা (১৭ আগষ্ট ২০২২) চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰকৃত প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিছোঁ আৰু তেওঁ ছবিখনক এখন ব্যাৱসায়িক মনোৰঞ্জনধৰ্মী চিনেমা বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{Cite news |date=17 August 2022 |title='Empuraan', The Second Installment Of Superhit 'Lucifer', Announced |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/-empuraan-the-second-installment-of-superhit-lucifer-announced-news-217014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200207/https://www.outlookindia.com/art-entertainment/-empuraan-the-second-installment-of-superhit-lucifer-announced-news-217014 |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=Outlook India |agency=Indo-Asian News Service}}</ref> ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত তামিল চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান লাইকা প্ৰডাকচঞ্চে ''এল২: এমপুৰান''ৰ প্ৰযোজনাৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে, যাৰ জৰিয়তে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁলোকৰ অভিষেক ঘটে। ইয়াৰ পূৰ্বে ''লুচিফাৰ''ৰ প্ৰযোজক আশীৰ্বাদ চিনেমাছো ইয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰি পৃথ্বীৰাজৰ নিজা প্ৰতিষ্ঠান পৃথ্বীৰাজ প্ৰডাকচন্সক প্ৰজেক্ট ডিজাইনৰ কৃতিত্ব দিয়া হৈছে।<ref>{{Cite news |date=30 September 2023 |title='He's coming back! ' much-awaited announcement is here, along with another surprise; 'Empuraan' launch video is out |url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1160136&u=hes-coming-back!-much-awaited-announcement-is-here-along-with-another-surprise-empuraan-launch-video-is-out |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112165159/https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1160136&u=hes-coming-back!-much-awaited-announcement-is-here-along-with-another-surprise-empuraan-launch-video-is-out |archive-date=12 November 2023 |access-date=12 November 2023 |work=Kerala Kaumudi}}</ref> ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত শ্ৰী গোকুলম মুভিজে সহ প্ৰযোজক হিচাপে এই প্ৰকল্পত যোগদান কৰে। খবৰ অনুসৰি লাইকা প্ৰডাকচঞ্চ আৰু আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰ মাজত হোৱা বিত্তীয় বিতৰ্কৰ বাবেই তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite web |title=Reports: 'L2: Empuraan': Initial producers exit as new banner takes over Mohanlal & Prithviraj Sukumaran's film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/reports-l2-empuraan-initial-producers-exit-as-new-banner-takes-over-mohanlal-prithviraj-sukumarans-film/articleshow/119043820.cms |access-date=15 March 2025 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 March 2025 |title=L2: Empuraan set for early morning premiere as Sree Gokulam Movies joins production |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/16/l2-empuraan-set-for-early-morning-premiere-as-sree-gokulam-movies-joins-production |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316084350/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/16/l2-empuraan-set-for-early-morning-premiere-as-sree-gokulam-movies-joins-production |archive-date=16 March 2025 |access-date=16 March 2025 |website=Cinema Express}}</ref> === অভিনয় শিল্পী নিৰ্বাচন === মোহনলালে তেওঁৰ চৰিত্ৰ খুৰেছী আব্ৰাম ওৰফে ষ্টিফেন নেদুম্পল্লীৰ ভূমিকাত পুনৰ অভিনয় কৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ ঘোষণাৰ সময়ত প্ৰকাশ পাইছিল যে পৃথ্বীৰাজৰ চৰিত্ৰ জায়েদ مەছূদৰ ভূমিকা ''এল২: এমপুৰান''ত অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ হ’ব।<ref name="cinema express-2019" /> পৃথ্বীৰাজে কৈছিল যে ষ্টিফেনৰ জীৱনত জায়েদৰ ভূমিকা ''লুচিফাৰ''ত দেখুওৱাতকৈ বহুত ডাঙৰ।<ref name="george-2019" /> ''লুচিফাৰ''ৰ কেইবাজনও অভিনেতাই তেওঁলোকৰ চৰিত্ৰত পুনৰ অভিনয় কৰিবলৈ ঘূৰি আহে, যাৰ ভিতৰত টভিনো থমাছ, মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, সাই কুমাৰ, ফাজিল, বাইজু সন্তোষ, ছানিয়া ইয়াপ্পন, শচীন খেদেকাৰ, শিৱাজী গুৰুভায়ুৰ, নান্দু, নায়লা উষা আৰু গিজু জন অন্যতম।<ref name="the new indian express-2025">{{Cite news |date=20 March 2025 |title=L2: Empuraan Trailer: Mohanlal returns in this high-octane extravaganza |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/Mar/20/l2-empuraan-trailer-mohanlal-returns-in-this-high-octane-extravaganza |access-date=2 April 2025 |work=The New Indian Express}}</ref> কালাভাৱন সাজন, যাৰ চৰিত্ৰ আলোছী জোচেফক ''লুচিফাৰ''ত হত্যা কৰা হৈছিল, তেওঁ ট্ৰেইলাৰত এক অপ্ৰত্যাশিত ৰূপত ভূমুকি মাৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ নিজেই চলচ্চিত্ৰখনত তেওঁৰ উপস্থিতি নিশ্চিত কৰে।<ref>{{Cite news |last=Alexander |first=Princy |date=21 March 2025 |title='This is Prithviraj's brilliance': Kalabhavan Shajon on his single hazy appearance in 'Empuraan' trailer! Exclusive |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/03/21/prithviraj-brilliance-in-empuraan-trailer-kalabhavan-shajon-on-his-presence-in-his-movie.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409181317/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/03/21/prithviraj-brilliance-in-empuraan-trailer-kalabhavan-shajon-on-his-presence-in-his-movie.html |archive-date=9 April 2025 |access-date=2 April 2025}}</ref> ২০২৩ চนৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ এক সাক্ষাৎকাৰত অভিমন্যু সিঙে মোহনলালৰ বিপৰীতে খলনায়কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ কথা নিশ্চিত কৰে।<ref>{{Cite news |last=Saxena |first=Deepa |date=3 December 2023 |title=Mom actor Abhimanyu Singh: Selfiee started a colourful chapter in my career |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/mom-actor-abhimanyu-singh-selfiee-started-a-colourful-chapter-in-my-career-101701542814535.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240305001733/https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/mom-actor-abhimanyu-singh-selfiee-started-a-colourful-chapter-in-my-career-101701542814535.html |archive-date=5 March 2024 |access-date=2 April 2025 |work=Hindustan Times}}</ref> নিজৰ চৰিত্ৰটোৰ বৰ্ণনা দি সিঙে কয় যে বলৰাজ সঁচাকৈয়ে এটা জটিল চৰিত্ৰ। তেওঁ কেৱল এটা মাত্ৰাতে সীমাবদ্ধ নহয়, তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৰ বহুতো স্তৰ আছে।<ref>{{Cite news |date=25 February 2025 |title=Mohanlal unveils Abhimanyu Singh's character in L2: Empuraan ahead of its release on March 27 |url=https://www.livemint.com/entertainment/malayalam-ott-movie-releases-in-april-pravinkoodu-shappu-abhyanthara-kuttavali-check-mollywoods-line-up-here-11743577578122.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250402092359/https://www.livemint.com/entertainment/malayalam-ott-movie-releases-in-april-pravinkoodu-shappu-abhyanthara-kuttavali-check-mollywoods-line-up-here-11743577578122.html |archive-date=2 April 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Mint}}</ref> সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে ৰাজনীতিবিদ সজনচন্দ্ৰনৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছে। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে পৃথ্বীৰাজৰ সৈতে ''ড্ৰাইভিং লাইচেন্স''ৰ ছেটত কাম কৰি থকাৰ সময়তে তেওঁ এই ছবিখনত অভিনয় কৰাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=21 February 2025 |title='L2: Empuraan' actor Suraj Venjaramoodu reveals a mistake in the Mohanlal starrer 'Lucifer' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/l2-empuraan-actor-suraj-venjaramoodu-reveals-a-mistake-in-the-mohanlal-starrer-lucifer/articleshow/118443522.cms |access-date=27 February 2025 |work=The Times of India}}</ref> কাৰ্তিক দেৱ, যিয়ে ''ছালাইদাৰ'' চলচ্চিত্ৰত পৃথ্বীৰাজৰ চৰিত্ৰৰ সৰু কালৰ ভূমিকা লৈছিল, তেওঁক ইয়াতো সৰু কালৰ জায়েদ مەছূদ হিচাপে বাছনি কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Madhu |first=Vignesh |date=23 February 2025 |title=Kaarthikeyaa Dev plays younger version of Zayed Masood in L2: Empuraan |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/23/kaarthikeyaa-dev-plays-younger-version-of-zayed-masood-in-l2-empuraan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405144554/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/23/kaarthikeyaa-dev-plays-younger-version-of-zayed-masood-in-l2-empuraan |archive-date=5 April 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Cinema Express}}</ref> নিখাত খানে ইয়াত এটা ভব্য হাৱেলীৰ মালিৰ্কানী তথা এক ৰাজকীয় মহিলা সুভদ্ৰা বেনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। পৃথ্বীৰাাজে প্ৰকাশ কৰে যে অভিনয় শিল্পী নিৰ্বাচনৰ সময়ত তেওঁ জনা নাছিল যে নিখাত খান আচলতে আমিৰ খানৰ ভগ্নী আছিল আৰু তেওঁক কেৱল অডিচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই বাছনি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=21 March 2025 |title=Prithviraj Reveals He Didn't Know Nikhat Khan Was Aamir Khan's Sister Before L2: Empuraan Casting |url=https://www.filmfare.com/news/south/prithviraj-reveals-he-didnt-know-nikhat-khan-was-aamir-khans-sister-before-l2-empuraan-casting-72275.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409010336/https://www.filmfare.com/news/south/prithviraj-reveals-he-didnt-know-nikhat-khan-was-aamir-khans-sister-before-l2-empuraan-casting-72275.html |archive-date=9 April 2025 |access-date=2 April 2025 |publisher=Filmfare}}</ref> সুকান্ত গোৱেলে বলৰাজৰ ভাতৃ মুন্নাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে, যি বলৰাজৰ অপৰাধ আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনৰ এজন সহযোগী। ব্ৰিটিছ ৰোমানিয়ান অভিনেত্ৰী এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰে ইয়াত মিচেল মেনুহিন হিচাপে অভিনয় শিল্পীৰ দলত যোগদান কৰে, যি এমআই ছিক্সৰ হৈ কাম কৰা এগৰাকী এছএএছ অপাৰেটিভ আৰু যাক আব্ৰামৰ অনুসন্ধানৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=24 February 2025 |title=Mohanlal introduces Andrea Tivadar as Michele Menuhin in 'L2: Empuraan' |url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2025/Feb/24/mohanlal-introduces-andrea-tivadar-as-michele-menuhin-in-l2-empuraan |access-date=2 April 2025 |work=Indulge Express}}</ref> ব্ৰিটিছ অভিনেতা জেৰোম ফ্লিনক বৰিছ অলিভাৰৰ চৰিত্ৰত লোৱা হৈছিল, যি আব্ৰামৰ যাত্ৰাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ।<ref>{{Cite news |last=Nyayapati |first=Neeshita |date=23 February 2025 |title=Game of Thrones actor Jerome Flynn talks about being cast in Mohanlal's L2 Empuraan, his spiritual connection to India |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/game-of-thrones-actor-jerome-flynn-talks-about-being-cast-in-mohanlals-l2-empuraan-his-spiritual-connection-to-india-101740321944377.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223154953/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/game-of-thrones-actor-jerome-flynn-talks-about-being-cast-in-mohanlals-l2-empuraan-his-spiritual-connection-to-india-101740321944377.html |archive-date=23 February 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Hindustan Times}}</ref> ফৰাচী অভিনেতা এৰিক ইবুয়ানিয়ে কাবুগা নামৰ এক নেতিবাচক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{Cite news |date=22 February 2025 |title=French actor Eriq Ebouaney plays Kabuga in Mohanlal's 'L2: Empuraan' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/Feb/22/french-actor-eriq-ebouaney-plays-kabuga-in-mohanlals-l2-empuraan |access-date=2 April 2025 |work=The New Indian Express}}</ref> পৃথ্বীৰাজে প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁলোকে প্ৰথমতে বিবেচনা কৰা কেইবাজনও বিদেশী অভিনেতা ২০২৩ চনৰ এছএজি আফট্ৰা ধৰ্মঘটৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ হ’ব পৰা নাছিল। তেওঁলোক কিছুসময়ৰ বাবে অপেক্ষা কৰিছিল যদিও ধৰ্মঘট শেষ নোহোৱাৰ বাবে তেওঁলোকে নতুনকৈ চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য হয়। ফলস্বৰূপে দলটোৱে অনা এছএজি আফট্ৰা অভিনেতাৰ সৈতে পুনৰ অভিনয় শিল্পী নিৰ্বাচনৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Joy |first=Prathibha |date=26 March 2025 |title=Prithviraj Sukumaran on how the SAG strike affected the casting of Empuraan |url=https://www.ottplay.com/news/prithviraj-sukumaran-the-sag-strike-affected-the-casting-of-empuraan/28e7e78e99899 |access-date=2 April 2025 |publisher=OTT Play}}</ref> আমেৰিকান অভিনেতা ৰিক য়ুনৰ অংশগ্ৰহণক লৈ বিভিন্ন অনুমান কৰা হৈছিল, কিন্তু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে তেওঁৰ অভিনয়ৰ কথা অপ্ৰকাশিত হৈ আছিল। য়ুনে খুৰেছীৰ ইণ্ডো আৰব নেটৱৰ্কৰ এক প্ৰতিদ্বন্দ্বী সংগঠন শ্বেন ত্ৰিয়াড নেটৱৰ্কৰ নেতা শ্বেন লং শ্বেনৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছে।<ref>{{Cite news |date=27 March 2025 |title=Empuraan villain mystery solved and you it's not what you were thinking |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/empuraan-villain-mystery-solved-and-you-its-not-what-you-were-thinking/articleshow/119578848.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250402152853/https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/empuraan-villain-mystery-solved-and-you-its-not-what-you-were-thinking/articleshow/119578848.cms |archive-date=2 April 2025 |access-date=2 April 2025 |work=The Economic Times}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পূৰ্বলৈকে আমিৰ খান আৰু মা ডং ছিউকে এই চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিব বুলি উৰাবাতৰি ওলাইছিল। ঠিক তেনেদৰে প্ৰণৱ Mohanলালৰ চৰিত্ৰটোও গোপনে ৰখা হৈছিল, যিটো কেৱল এটা ফ্ল্যাশবেক দৃশ্যৰ জৰিয়তেহে প্ৰকাশ পাইছিল য’ত তেওঁ যুৱ ষ্টিফেনৰ ভূমিকা লৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Pavithran |first=Lekshmy |date=1 April 2025 |title=L2 Empuraan: Prithviraj Sukumaran confirms Pranav Mohanlal as young Stephen Nedumpally |url=https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-confirms-pranav-mohanlal-as-young-stephen-nedumpally-1.500079786 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401184827/https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-confirms-pranav-mohanlal-as-young-stephen-nedumpally-1.500079786 |archive-date=1 April 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Gulf News}}</ref> আনহাতে অভিনয় শিল্পীৰ দলত নতুনকৈ যোগ হোৱা আনসকলৰ ভিতৰত মণিকুত্তন, কিশোৰ, সত্যজিৎ শৰ্মা, অজিলে জিভানী, ঐশ্বৰ্য ওঝা, নয়ন ভট্ট, শুভাংগী লাটকাৰ আৰু বেহজাদ খান অন্যতম।<ref name="the new indian express-2025" /> === চিত্ৰগ্ৰহণ === ভাৰতত ছমাহ জোৰা স্থান নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত, যিটো ২০২৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত সমাপ্ত হৈছিল, চলচ্চিত্ৰ কৰ্মীৰ দলটোৱে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্থানত এক অনুসন্ধান চলাইছিল।<ref name="kerala kaumudi-2023">{{Cite news |date=5 May 2023 |title=എമ്പുരാന് പൃഥ്വിരാജ് വിദേശത്ത് |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1060299&u=cinema |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519072611/https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1060299&u=cinema |archive-date=19 May 2023 |access-date=19 May 2023 |work=Kerala Kaumudi |language=ml}}</ref> মূল চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম প্ৰথমতে ১৫ আগষ্টৰপৰা আৰম্ভ কৰাৰ কথা আছিল,<ref>{{Cite web |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=21 February 2023 |title=Empuraan update: Prithviraj Sukumaran completes recce of Mohanlal-starrer, to shoot in 6 countries |url=https://www.ottplay.com/news/empuraan-update-prithviraj-sukumaran-completes-recce-of-mohanlal-starrer-to-shoot-in-6-countries/bcad5e8576971 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093619/https://www.ottplay.com/news/empuraan-update-prithviraj-sukumaran-completes-recce-of-mohanlal-starrer-to-shoot-in-6-countries/bcad5e8576971 |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |publisher=OTT Play}}</ref> অৱশ্যে ''বিলায়ত বুদ্ধ'' চলচ্চিত্ৰৰ ছেটত পৃথ্বীৰাজ আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱাৰ বাবে ইয়াক পিছুৱাই দিয়া হয়।<ref name="the new indian express-2023">{{Cite news |date=6 October 2023 |title=Mohanlal-Prithviraj film Empuraan starts rolling |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103160033/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |archive-date=3 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> অৱশেষত ৫ অক্টোবৰত দিল্লী আৰু হাৰিয়ানাৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ ফৰিদাবাদত এক পৰম্পৰাগত মুহূৰ্ত শ্বটৰ সৈতে প্ৰযোজনাৰ কাম আৰম্ভ হয়। ইয়াত মূলতঃ বিদেশী অভিনেতা আৰু অতিৰিক্ত শিল্পীসকলে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ফৰিদাবাদত এদিনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ পিছত ইয়াৰ কাম হিমাচল প্ৰদেশৰ চিমলালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=5 October 2023 |title=എമ്പുരാന് ഫരീദാബാദില്‍ തുടക്കം. പൂജാചടങ്ങില്‍ പങ്കുകൊള്ളാന്‍ മോഹന്‍ലാല്‍ എത്തി |trans-title=Empuraan started in Faridabad. Mohanlal came to participate in the puja ceremony |url=https://www.canchannels.com/empuran-started-in-faridabad-mohanlal-came-to-participate-in-the-puja-ceremony/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113095121/https://www.canchannels.com/empuran-started-in-faridabad-mohanlal-came-to-participate-in-the-puja-ceremony/ |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |publisher=Canchannels.com |language=ml |archivedate=13 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231113095121/https://www.canchannels.com/empuran-started-in-faridabad-mohanlal-came-to-participate-in-the-puja-ceremony/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=6 October 2023 |title=ഫരീദാബാദിലേത് തുടക്കം മാത്രം, ചിത്രീകരണം 20 രാജ്യങ്ങളില്‍; യഥാര്‍ഥ 'പാന്‍ ഇന്ത്യന്‍' ആവാന്‍ എമ്പുരാന്‍ |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/empuraan-to-be-filmed-in-20-countries-will-be-a-true-pan-indian-movie-mohanlal-prithviraj-sukumaran-lyca-productions-nsn-s23hn1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093619/https://www.asianetnews.com/entertainment-news/empuraan-to-be-filmed-in-20-countries-will-be-a-true-pan-indian-movie-mohanlal-prithviraj-sukumaran-lyca-productions-nsn-s23hn1 |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=Asianet News |language=ml}}</ref> ইয়াৰ উপৰি লাডাখৰ লেহ চহৰতো চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম সম্পন্ন হৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Das |first=Soujannya |date=8 November 2023 |title=Khufiya actor Alexx O'Nell: 'I'm fortunate that I've done enough work for filmmakers to know me' |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/khufiya-actor-alexx-onell-im-fortunate-that-ive-done-enough-work-for-filmmakers-to-know-me/cid/1978558 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093618/https://www.telegraphindia.com/entertainment/khufiya-actor-alexx-onell-im-fortunate-that-ive-done-enough-work-for-filmmakers-to-know-me/cid/1978558 |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=Telegraph India}}</ref> ২৮ অক্টোবৰত লাডাখত ছবিখনৰ প্ৰথমটো সময়সূচী সম্পূৰ্ণ হয়।<ref>{{Cite news |date=29 October 2023 |title=Prithviraj Sukumaran wraps first schedule of 'L2 Empuraan' in Ladakh, shares location pic |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumaran-wraps-first-schedule-of-l2-empuraan-in-ladakh-shares-location-pic/articleshow/104794046.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093618/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumaran-wraps-first-schedule-of-l2-empuraan-in-ladakh-shares-location-pic/articleshow/104794046.cms |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=The Times of India}}</ref> চলচ্চিত্ৰ কৰ্মীৰ দলটোৱে ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত যুক্তৰাজ্যত স্থান নিৰ্বাচনৰ কাম আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=7 November 2023 |title=Mohanlal's 'L2: Empuraan' location scouting in the UK; details inside |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-location-scouting-in-the-uk-details-inside/articleshow/105030481.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093618/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-location-scouting-in-the-uk-details-inside/articleshow/105030481.cms |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=The Times of India}}</ref> সমগ্ৰ চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে স্থান নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াটোত ১৮ মাহ সময় লাগিছিল।<ref>{{Cite news |date=24 March 2024 |title=Prithviraj spent 18 months searching for perfect filming locations for Mohanlal-starrer Empuraan: 'Yet, the cinema is not just about those things…' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-spent-18-months-searching-perfect-filming-locations-mohanlal-empuraan-cinema-9231659/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240404053650/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-spent-18-months-searching-perfect-filming-locations-mohanlal-empuraan-cinema-9231659/ |archive-date=4 April 2024 |access-date=26 March 2025 |work=The Indian Express}}</ref> ২০২৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত যুক্তৰাজ্যত দ্বিতীয়টো সময়সূচী আৰম্ভ হয়<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=15 December 2023 |title=Mohanlal says L2 Empuraan has a 'brilliant' script; drops major updates on release date and shooting schedules |url=https://www.ottplay.com/news/mohanlal-says-l2-empuraan-has-a-brilliant-script-drops-major-updates-on-release-date-and-shooting-schedules/9f5050b70f683 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619181856/https://www.ottplay.com/news/mohanlal-says-l2-empuraan-has-a-brilliant-script-drops-major-updates-on-release-date-and-shooting-schedules/9f5050b70f683 |archive-date=19 June 2024 |access-date=2 November 2024 |publisher=OTT Play}}</ref> আৰু সেই মাহৰে শেষৰফালে ই সমাপ্ত হয়।<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Prithviraj Sukumaran Wraps The UK Schedule Of His Upcoming Project L2: Empuraan |url=https://www.news18.com/movies/prithviraj-sukumaran-wraps-the-uk-schedule-of-his-upcoming-project-l2-empuraan-8750425.html |website=News18}}</ref> ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰফালে চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়,<ref>{{Cite news |date=17 February 2024 |title=എമ്പുരാൻ 27ന് യു.എസിൽ |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1250332&u=empuran-1250332 |access-date=2 November 2024 |work=Kerala Kaumudi |language=ml}}</ref> য’ত নিউয়ৰ্ক, নিউ মেক্সিকো, লুইজিয়ানা, ছান ফ্ৰান্সিস্কো আৰু আটলাণ্টা আদি বিভিন্ন স্থান অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{Cite web |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=18 March 2024 |title=Prithviraj Sukumaran on L2 Empuraan: Don't know if it's the Lucifer sequel people expect |url=https://www.ottplay.com/news/prithviraj-sukumaran-on-l2-empuraan-dont-know-if-its-the-sequel-people-expect-of-lucifer/2406e11d88933 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/202412031}}</ref> মে’ মাহৰ ভিতৰত ইয়াৰ প্ৰযোজনা থিৰুৱনন্তপুৰমলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়, য’ত ২০০০ অতিৰিক্ত শিল্পীৰ লগতে অভিনয় শিল্পী ৱাৰিয়াৰ, সূৰজ, সাইকুমাৰ, বাইজু আৰু নান্দূৰ অংশগ্ৰহণৰে দুখন বিদ্যালয়ত কেইবাটাও দৃশ্যৰ চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=2000 ജൂനിയർ ആർട്ടിസ്റ്റുകൾ, ഒപ്പം സുരാജും മഞ്ജുവും: 'എമ്പുരാൻ' തിരുവനന്തപുരത്ത് |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2024/05/20/behind-the-scenes-of-empuraan-prithvirajs-direction-goes-viral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240721202510/https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2024/05/20/behind-the-scenes-of-empuraan-prithvirajs-direction-goes-viral.html |archive-date=21 July 2024 |access-date=28 September 2024 |work=Manorama Online}}</ref> জুন মাহত চলচ্চিত্ৰ কৰ্মীৰ দলটোৱে কোচীত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=3 June 2024 |title=Rolex avan peru Stephen: Tamil actor Arjun Das joins Mohanlal's 'L2: Empuraan' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/rolex-avan-peru-stephen-tamil-actor-arjun-das-joins-mohanlals-l2-empuraan/articleshow/110660709.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240904163201/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/rolex-avan-peru-stephen-tamil-actor-arjun-das-joins-mohanlals-l2-empuraan/articleshow/110660709.cms |archive-date=4 September 2024 |access-date=2 November 2024 |work=The Times of India}}</ref> তাৰ পিছত জুন মাহৰ মাজভাগত তেওঁলোকে আটাইতকৈ দীঘলীয়া সময়সূচীৰ বাবে গুজৰাটলৈ ৰাওনা হয়।<ref>{{Cite news |date=19 June 2024 |title=എമ്പുരാൻ‌ ഗുജറാത്തിൽ |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1327310 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328204057/https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1327310 |archive-date=28 March 2025 |access-date=24 January 2025 |work=Kerala Kaumudi |language=ml}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 June 2024 |title=L2 Empuraan: Mohanlal starrer kicks off Gujarat schedule |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/l2-empuraan-mohanlal-starrer-kicks-off-gujarat-schedule/articleshow/111077194.cms |work=The Times of India}}</ref> গুজৰাটৰ এই সময়সূচীত জায়েদৰ কম বয়সৰ দৃশ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, য’ত মোহনলালেও অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=13 July 2024 |title=L2 Empuraan: Mohanlal joins the Gujarat schedule of Prithviraj Sukumaran's film, to shoot with this actor |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-mohanlal-joins-the-gujarat-schedule-of-prithviraj-sukumaran-film/1fda5afaae803 |access-date=24 January 2025 |publisher=OTT Play}}</ref> এটা ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু বিশেষভাৱে নিৰ্মিত ছেটত অতীত তথা বৰ্তমান উভয় সময়ৰে দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ঘূৰ্ণীবতাহ আছনাৰ বাবে হোৱা প্ৰবল বৃষ্টিপাতে কামত কিছু পলম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=9 September 2024 |title=Mohanlal praises L2 Empuraan director Prithviraj Sukumaran; drops major updates on the project |url=https://www.ottplay.com/news/mohanlal-praises-l2-empuraan-director-prithviraj-sukumaran-drops-updates/34f0a1c06b510 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015115721/https://www.ottplay.com/news/mohanlal-praises-l2-empuraan-director-prithviraj-sukumaran-drops-updates/34f0a1c06b510 |archive-date=15 October 2024 |access-date=2 November 2024 |publisher=OTT Play}}</ref> ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ চতুৰ্থ সপ্তাহত ৰাজকোটত পুনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম আৰম্ভ হয়।<ref>{{Cite news |date=23 September 2024 |title=ഖുറേഷി അബ്രാം വീണ്ടും ഗുജറാത്തിൽ |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1388760&u=mohanlal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328182127/https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1388760&u=mohanlal |archive-date=28 March 2025 |access-date=2 November 2024 |work=Keralakaumudi Daily |language=ml}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 September 2024 |title=Prithviraj Sukumaran drops new update on Mohanlal's 'L2: Empuraan' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumaran-drops-new-update-on-mohanlals-l2-empuraan/articleshow/113582371.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116125029/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumaran-drops-new-update-on-mohanlals-l2-empuraan/articleshow/113582371.cms |archive-date=16 January 2025 |access-date=24 January 2025 |work=The Times of India}}</ref> অক্টোবৰ মাহত এটা চুটি সময়সূচীৰ বাবে দলটো হায়দৰাবাদলৈ যায়, য’ত ৰামোজী ফিল্ম চিটীত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=5 October 2024 |title=L2 Empuraan: Prithviraj Sukumaran and team move to THIS location for the next schedule of Mohanlal's film |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-and-team-move-to-this-location-for-the-next-schedule-of-mohanlals-film/12842791c0724 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107054535/https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-and-team-move-to-this-location-for-the-next-schedule-of-mohanlals-film/12842791c0724 |archive-date=7 November 2024 |access-date=2 November 2024 |publisher=OTT Play}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 October 2024 |title=Empuraan wraps Hyderabad schedule |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Oct/07/empuraan-wraps-hyderabad-schedule |access-date=7 October 2024 |work=Cinema Express}}</ref> অক্টোবৰ মাহৰ শেষৰফালে প্ৰযোজনা দলটো পুনৰ থিৰুৱনন্তপুৰমলৈ ঘূৰি আহে।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=8 October 2024 |title=L2 Empuraan: Everything to know about Mohanlal-Prithviraj Sukumaran film's upcoming schedules |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-mohanlal-prithviraj-sukumaran-film-upcoming-schedules/d933fce5ed124 |access-date=24 January 2025 |publisher=OTT Play}}</ref> তাত কনককুন্নু পেলেচ, দ্য লীলা কোভালাম, আদিমালাথুৰা বীচ আৰু পল্লীপুৰমত চিত্ৰগ্ৰহণ অনুষ্ঠিত হৈছিল। এই পৰ্যায়ৰ কাম সেই একে মাহতে সমাপ্ত হয়।<ref>{{Cite news |last=Panikker |first=Rohit |date=24 October 2024 |title=Thiruvananthapuram Schedule Of L2: Empuraan Wrapped Up, Prithviraj Posts Picture With Direction Team |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/thiruvananthapuram-schedule-of-l2-empuraan-wrapped-up-prithviraj-posts-picture-with-direction-team-article-114587924 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108083448/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/thiruvananthapuram-schedule-of-l2-empuraan-wrapped-up-prithviraj-posts-picture-with-direction-team-article-114587924 |archive-date=8 November 2024 |access-date=24 January 2025 |work=Times Now}}</ref> অক্টোবৰ মাহতে থাম্মানম, কুট্টিক্কনম আৰু বন্দিপেৰিয়াৰ আদি স্থানতো অতিৰিক্ত দৃশ্য গ্ৰহণ কৰা হয়। নৱেম্বৰ মাহত ইয়াৰ কাম সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত আৰু মুম্বাইলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত পুনৰ কেৰালালৈ ঘূৰি আহি এৰ্নাকুলাম, চালাকুডী আৰু পালাক্কাডত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হয়। ২০২৪ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত মালামপুঝা বান্ধৰ জলাশয়ৰ পাৰত ইয়াৰ চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পূৰ্ণ কৰা হয়, যাৰ ফলত ১৪ মহীয়া সুদীৰ্ঘ প্ৰযোজনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্ত পৰে।<ref>{{Cite news |date=1 December 2024 |title=Mohanlal wraps shooting of Prithviraj's 'L2: Empuraan': The film has been a remarkable chapter |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-wraps-shooting-of-prithvirajs-l2-empuraan-the-film-has-been-a-remarkable-chapter/article68934155.ece |work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 December 2024 |title=Mohanlal, Tovino Thomas wrap up shoot for Prithiviraj's L2: Empuraan |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/mohanlal-tovino-thomas-wrap-up-shoot-for-prithivirajs-l2-empuraan-2643062-2024-12-01 |work=India Today}}</ref> ''এল২: এমপুৰান'' চলচ্চিত্ৰখন সৰ্বমুঠ ১৪৫ দিনত সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছিল, যিটো পূৰ্বতে পৰিকল্পনা কৰা সময়সূচীতকৈ ২৮ দিন কম আছিল।<ref>{{Cite news |date=30 January 2025 |title=Prithviraj Sukumaran on pan-Indian appeal of his 'small film' Empuraan: 'For the first half hour, it would feel like a Hindi film…' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-sukumaran-on-pan-indian-appeal-of-his-small-film-empuraan-for-the-first-half-ho }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল গীত আৰু পটভূমি সংগীত ৰচনা কৰিছে পৃথ্বীৰাজৰ এজন নিয়মীয়া সহযোগী দীপক দেৱে।<ref>{{Cite web |title=L2 Empuraan – Deepak Dev opens up about working with Prithviraj Sukumaran; drops major updates on Mohanlal starrer |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-deepak-dev-opens-up-about-working-with-prithviraj-sukumaran/406215a87d505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618113648/https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-deepak-dev-opens-up-about-working-with-prithviraj-sukumaran/406215a87d505 |archive-date=18 June 2024 |access-date=26 March 2025 |website=OTTPlay |language=en}}</ref> সুৰকাৰ জেক্স বেজয়ে ছবিখনৰ এটা গীতত কণ্ঠদান কৰিছে। উষা উথুপেও এটা গীত বাণীবদ্ধ কৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনত প্ৰাৰ্থনা ইন্দ্ৰজিতৰ এটা থিম গীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে যাৰ ইংৰাজী ভাষাৰ কথাখিনি পৃথ্বীৰাাজে লিখিছিল।<ref>{{Cite news |last=Madhu |first=Vignesh |date=18 March 2025 |title=Jakes Bejoy turns singer for Empuraan |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/Mar/18/jakes-bejoy-turns-singer-for-empuraan |access-date=26 March 2025 |work=The New Indian Express}}</ref> ছবিখনৰ প্ৰথমটো একক গীত ''ফিৰ জিন্দা'' ২০২৫ চনৰ ২৫ মাৰ্চত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=25 March 2025 |title=L2: Empuraan's 'Phir Zinda' drops and fans can't get enough: 'Ente moone... oru toofan vibe! ' |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/first-single-of-empuraan-out-phir-zinda-1.10454127 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325090628/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/first-single-of-empuraan-out-phir-zinda-1.10454127 |archive-date=25 March 2025 |access-date=25 March 2025 |website=Mathrubhumi English}}</ref> দ্বিতীয়টো একক গীত ''কাভালাই চেকাভাৰ'' ২০২৫ চনৰ ২৯ মাৰ্চত মুক্তি পায়। আনহাতে ছবিখনৰ তৃতীয়টো একক গীত ''আজ্ৰায়েল'' ২০২৫ চনৰ ৩ এপ্ৰিলত মুক্তি দিয়া হৈছিল। == বিপণন == চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ এসপ্তাহৰ ভিতৰতে নিৰ্মাতা দলটোৱে নিশ্চিত কৰে যে ছবিখনৰ প্ৰথমটো সম্পাদনাৰ কাম শেষ হৈছে আৰু ইয়াৰ পিছৰ প্ৰযোজনাৰ কামবোৰো ক্ষিপ্ৰ গতিত আগবাঢ়িছে।<ref>{{Cite news |title=L2 Empuraan: Prithviraj Sukumaran wraps up the first cut; character posters to be out soon? |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-wraps-up-the-first-cut-character-posters-to-be-out-soon/1715a2ade5486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116130934/https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-wraps-up-the-first-cut-character-posters-to-be-out-soon/1715a2ade5486 |archive-date=16 January 2025 |access-date=8 December 2024 |work=OTT Play |publisher=OTT Play}}</ref> কেৰালা প্ৰতিষ্ঠা দিৱস অৰ্থাৎ ''কেৰালা পিৰাভী''ৰদিনা ছবিখনৰ মুক্তিৰ তাৰিখ ঘোষণা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবে প্ৰকাশ কৰা পোষ্টাৰখনত বগা সাজ-পাৰ পৰিহিত আৰু এটা ৰঙা ''ড্ৰেগন'' অংকিত এক ৰহস্যমজ় চৰিত্ৰ দেখুওৱা হৈছিল, যিয়ে অনুৰাগীসকলৰ মাজত চৰিত্ৰটোৰ পৰিচয় আৰু পটভূমিক লৈ ব্যাপক চৰ্চাৰ সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Empuraan release date: On Kerala Piravi day, Mohanlal and Prithviraj announce the devil's return |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/empuraan-release-date-on-kerala-piravi-day-mohanlal-and-prithviraj-announce-the-devils-return-9648107/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107102446/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/empuraan-release-date-on-kerala-piravi-day-mohanlal-and-prithviraj-announce-the-devils-return-9648107/ |archive-date=7 November 2024 |access-date=1 November 2024 |work=Indian Express |publisher=Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |title='Empuraan' to hit theatres on this date! Intriguing poster with mysterious figure sparks excitement |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/l2-empuraan-release-date-mohanlal-prithviraj-1.10038813 |access-date=1 November 2024 |work=Mathrubhumi |publisher=Mathrubhumi}}</ref> ইয়াৰ পিছত মোহনলালৰ জন্মদিনৰ বিশেষ পোষ্টাৰত তেওঁক ''খুৰেছী আব্ৰাম'' হিচাপে, পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনক ''জায়েদ মাছুদ'' হিচাপে আৰু ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰনক ''গোবৰ্ধন'' হিচাপে দেখুৱাই চৰিত্ৰসমূহৰ পোষ্টাৰ মুকলি কৰা হয়। খবৰ অনুসৰি প্ৰথম খণ্ডৰ তুলনাত এই শেষৰ দুয়োটা চৰিত্ৰৰে এইখন ছবিত পৰ্দাত অধিক উপস্থিতি থাকিব।<ref>{{Cite news |title=L2 Empuraan: Mohanlal unveils Prithviraj's powerful look as Zayed Masood |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/l2-empuraan-mohanlal-unveils-prithvirajs-powerful-look-as-zayed-masood-article-12843345.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250111012013/https://www.moneycontrol.com/entertainment/l2-empuraan-mohanlal-unveils-prithvirajs-powerful-look-as-zayed-masood-article-12843345.html |archive-date=11 January 2025 |access-date=16 October 2024 |work=Money Control}}</ref><ref>{{Cite news |with=ഹാപ്പി ബർത്ഥേ ഗോവർദ്ധൻ; ഇന്ദ്രജിത്ത് സുകുമാരന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ ക്യാരക്ടർ പോസ്റ്ററുമായി 'എമ്പുരാൻ' ടീം |url=https://malayalam.news18.com/news/film/character-poster-of-indrajith-sukumaran-from-l2-empuraan-movie-released-on-his-birthday-mm-704922.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217071402/https://malayalam.news18.com/news/film/character-poster-of-indrajith-sukumaran-from-l2-empuraan-movie-released-on-his-birthday-mm-704922.html |archive-date=17 December 2024 |access-date=17 December 2024 |work=Malayalam News 18 |publisher=Malayalam News 18 |title=আৰ্কাইভ কপি |archivedate=17 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241217071402/https://malayalam.news18.com/news/film/character-poster-of-indrajith-sukumaran-from-l2-empuraan-movie-released-on-his-birthday-mm-704922.html |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতৰ গণৰাজ্য দিৱসৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ২০২৫ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত [[কোচি]] চহৰত চলচ্চিত্ৰখনৰ টিজাৰ মুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |date=23 January 2025 |title=Mohanlal, Prithviraj Sukumaran's L2 Empuraan teaser to be launched in Kochi |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/mohanlal-prithviraj-sukumaran-l2-empuraan-teaser-launch-january-26-kochi-2668910-2025-01-23 |access-date=23 January 2025 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 January 2025 |title=L2 Empuraan teaser: Mohanlal returns as Ab'raam Qureshi in Prithviraj Sukumaran's action-packed film. Watch |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-teaser-mohanlal-returns-as-abraam-qureshi-in-prithviraj-sukumarans-action-packed-film-watch-101737954753821.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127055430/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-teaser-mohanlal-returns-as-abraam-qureshi-in-prithviraj-sukumarans-action-packed-film-watch-101737954753821.html |archive-date=27 January 2025 |access-date=27 January 2025 |website=Hindustan Times}}</ref> পূৰ্বৰ চলচ্চিত্ৰ ''লুচিফাৰ''ৰ দৰেই এই ছবিখনৰ প্ৰচাৰ কৌশলৰ অংশ হিচাপে ৩৬ গৰাকী প্ৰধান অভিনয় শিল্পীক চিনাকি কৰাই দিবলৈ এটা ১৮ দিনীয়া চৰিত্ৰ উন্মোচন অভিযান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই অভিযান ২০২৫ চনৰ ৯ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ হৈ ২০২৫ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত সমাপ্ত হয়।<ref>{{Cite web |date=9 February 2025 |title=Mohanlal's L2E Empuraan Team To Release 36 Character Introductions Over 18 Days |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/mohanlals-l2e-empuraan-team-to-release-36-character-introductions-over-18-days-article-118093106 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328201203/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/mohanlals-l2e-empuraan-team-to-release-36-character-introductions-over-18-days-article-118093106 |archive-date=28 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Times Now |language=en}}</ref> অৱশেষত ২০২৫ চনৰ ২০ মাৰ্চত ছবিখনৰ ট্ৰেইলাৰ মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=20 March 2025 |title=L2: Empuraan trailer – Mohanlal is the 'ultimate saviour' in Prithviraj's 'Lucifer' sequel |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/l2-empuraan-trailer-mohanlal-ultimate-saviour-prithvirajs-lucifer/article69351972.ece |access-date=20 March 2025 |website=The Hindu}}</ref> == মুক্তি == === প্ৰেক্ষাগৃহত === ''এল২: এমপুৰান'' ২০২৫ চনৰ ২৭ মাৰ্চত ঈদুল ফিতৰ, গুড়ি পড়ৱা আৰু [[উগাদি]] উৎসৱৰ সৈতে সংগতি ৰাখি বিশ্বজুৰি প্ৰেক্ষাগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হৈছিল। একে সময়তে [[তামিল]] চলচ্চিত্ৰ ''বীৰ ধীৰ সূৰন'' আৰু [[হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰ ''সিকন্দৰ''কো মুক্তি দিয়া হৈছিল। প্ৰথম খণ্ডৰ বিপৰীতে এই ছবিখন মূল মালায়ালম ভাষাৰ উপৰি তামিল, [[তেলুগু]], হিন্দী আৰু [[কন্নড়]] ভাষাতো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=11 November 2023 |title=Prithviraj Sukumaran unveils 'L2E: Empuraan' first poster |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/prithviraj-sukumaran-unveils-l2e-empuraan-first-poster20231111191951/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115034836/https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/prithviraj-sukumaran-unveils-l2e-empuraan-first-poster20231111191951/ |archive-date=15 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=ANI News}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 November 2023 |title=Empuraan first look: Mohanlal all set to mark his return as Khureshi Ab'ram from Lucifer |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/empuraan-first-look-mohanlal-all-set-to-mark-his-return-as-khureshi-abram-lucifer-101699711436548.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112201606/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/empuraan-first-look-mohanlal-all-set-to-mark-his-return-as-khureshi-abram-lucifer-101699711436548.html |archive-date=12 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 August 2024 |title=L2 Empuraan release date: This crew member drops a major update on Mohanlal, Prithviraj Sukumaran's film |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-release-date-major-update-on-mohanlal-prithviraj-sukumaran-film/d744a73b2b444 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918053443/https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-release-date-major-update-on-mohanlal-prithviraj-sukumaran-film/d744a73b2b444 |archive-date=18 September 2024 |access-date=16 August 2024 |work=OTTPlay |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=4 October 2024 |title=Naslen's Alappuzha Gymkhana Vs Mohanlal's L2 Empuraan: A heavyweight clash in March 2025? |url=https://www.ottplay.com/news/naslens-alappuzha-gymkhana-vs-mohanlal-l2-empuraan-a-heavyweight-clash-in-march-2025/761a49f6df134 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241004181743/https://www.ottplay.com/news/naslens-alappuzha-gymkhana-vs-mohanlal-l2-empuraan-a-heavyweight-clash-in-march-2025/761a49f6df134 |archive-date=4 October 2024 |access-date=4 October 2024 |work=OTTPlay |language=en}}</ref> ইয়াৰ উপৰি আইমেক্স আৰু এপিক ফৰ্মেটত মুক্তি পোৱা এইখন প্ৰথম [[মালায়ালম]] চলচ্চিত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite news |date=18 March 2025 |title=L2: Empuraan becomes first Malayalam movie to release in IMAX |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/l2-empuraan-first-malayalam-imax-movie-1.10434020 |access-date=18 March 2025 |work=Mathrubhumi}}</ref><ref name="the times of india-2025">{{Cite news |date=27 March 2025 |title=Mohanlal and Prithviraj's L2E: Empuraan is now the highest opening for Malayalam film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/box-office/mohanlal-and-prithvirajs-l2e-empuraan-is-now-the-highest-opening-for-malayalam-film/articleshow/119586008.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327184830/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/box-office/mohanlal-and-prithvirajs-l2e-empuraan-is-now-the-highest-opening-for-malayalam-film/articleshow/119586008.cms |archive-date=27 March 2025 |access-date=30 March 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> === বিতৰণ === ''এএ ফিল্মছ'' প্ৰতিষ্ঠানে উত্তৰ ভাৰতৰ বাবে চলচ্চিত্ৰখনৰ বিতৰণৰ অধিকাৰ লাভ কৰে।<ref name="nyayapati-2025">{{Cite news |last=Nyayapati |first=Neeshita |date=20 March 2025 |title=L2 Empuraan trailer: Mohanlal returns to save 'God's own country'; Rajinikanth, SS Rajamouli, Ram Gopal Varma all praise |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-trailer-mohanlal-returns-to-save-gods-own-country-rajinikanth-ss-rajamouli-ram-gopal-varma-all-praise-101742180834310.html |access-date=6 April 2025 |work=Hindustan Times }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> আনহাতে জনপ্ৰিয় প্ৰযোজক দিল ৰাজুৱে তেওঁৰ নিজা বেনাৰ ''শ্ৰী ভেংকটেশ্বৰ ক্ৰিয়েশ্বঞ্চ''ৰ অধীনত [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]] আৰু [[তেলেংগানা]] অঞ্চলৰ বাবে ইয়াৰ বিতৰণৰ অধিকাৰ অৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite web |date=17 March 2025 |title=Dil Raju Picks Up Mohanlal, Prithviraj Sukumaran's Malayalam Film L2E: Empuraan In Telugu |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/telugu/dil-raju-picks-up-mohanlal-prithviraj-sukumarans-malayalam-film-l2e-empuraan-in-telugu-article-119119544 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317190152/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/telugu/dil-raju-picks-up-mohanlal-prithviraj-sukumarans-malayalam-film-l2e-empuraan-in-telugu-article-119119544 |archive-date=17 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Times Now |language=en}}</ref> [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যৰ বাবে ইয়াৰ বিতৰণৰ অধিকাৰ লাভ কৰে ''হোম্বালে ফিল্মছ'' প্ৰতিষ্ঠানে। শ্ৰী গোকুলম মুভিজে ড্ৰিম বিগ ফিল্মছৰ জৰিয়তে তামিলনাডুত এই চলচ্চিত্ৰখন বিতৰণ কৰিছিল।<ref name="nyayapati-2025" /> ভাৰতৰ বাহিৰৰ অৰ্থাৎ বহিঃৰাজ্যৰ অধিকাৰসমূহ (উপকূলীয় সহযোগিতা পৰিষদ বা জিজিসি আৰু [[যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ বাদে) ''চাইবাৰ চিষ্টেমছ [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]''ই ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2025-05-17 |title=എമ്പുരാൻ: ഗള്‍ഫും യുഎസും ഒഴികെയുള്ള വേൾഡ് വൈഡ് റൈറ്റ്സ് സൈബർസിസ്റ്റംസിന്! |trans-title=Cyber Systems Australia acquired the worldwide overseas rights for the film Empuraan |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/cybersystems-australia-acquired-the-worldwide-overseas-rights-for-the-film-empuran-st93yb |access-date=2025-05-09 |website=Asianet News |archive-date=17 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317064806/https://www.asianetnews.com/entertainment-news/cybersystems-australia-acquired-the-worldwide-overseas-rights-for-the-film-empuran-st93yb |url-status=live }}</ref> ফাৰ্চ ফিল্মে জিজিসি অঞ্চলসমূহত চলচ্চিত্ৰখন বিতৰণৰ কাম চম্ভালে। আশীৰ্বাদ হলিউড আৰু প্ৰাইম মিডিয়াই যুক্তৰাষ্ট্ৰত বিতৰণৰ অধিকাৰ লাভ কৰাৰ বিপৰীতে হামছিনী এণ্টাৰটেইনমেণ্টছে কানাডাত বিতৰণৰ অধিকাৰ অৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite web |date=17 March 2025 |title=L2: Empuraan First Day First Show Timings Announced; Mohanlal Thanks Fans For 'Fantastic Flash Mob' At Times Square |url=https://www.etvbharat.com/en/! entertainment/l2-empuraan-first-day-first-show-timings-announced-mohanlal-thanks-fans-for-fantastic-flash-mob-at-times-square-enn25031701807 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317101459/https://www.etvbharat.com/en/! entertainment/l2-empuraan-first-day-first-show-timings-announced-mohanlal-thanks-fans-for-fantastic-flash-mob-at-times-square-enn25031701807 |archive-date=17 March 2025 |access-date=17 March 2025 |website=ETV Bharat News |language=en }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=16 March 2025 |title=Mohanlal's 'L2: Empuraan' sets overseas rights record, surpasses Dulquer Salmaan's 'King of Kotha' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-sets-overseas-rights-record-surpasses-dulquer-salmaans-king-of-kotha/articleshow/119069510.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316103430/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-sets-overseas-rights-record-surpasses-dulquer-salmaans-king-of-kotha/articleshow/119069510.cms |archive-date=16 March 2025 |access-date=16 March 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> আনহাতে আৰএফটি এণ্টাৰটেইনমেণ্টে যুক্তৰাজ্য আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ অন্যান্য অংশত ইয়াৰ বিতৰণৰ অধিকাৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2025-03-29 |title=L2 Empuraan Box Office Collection Day 2: Fastest Malayalam Film to Hit Rs 100 Cr Globally, But Mohanlal Starrer Drops 44.05% in India |url=https://www.etvbharat.com/en/! entertainment/l2-empuraan-box-office-collection-day-2-fastest-malayalam-film-to-hit-rs-100-cr-globally-but-mohanlal-starrer-drops-44-dot-05-percent-in-india-enn25032901260 |access-date=2025-05-09 |website=ETV Bharat |archive-date=29 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329064158/https://www.etvbharat.com/en/! entertainment/l2-empuraan-box-office-collection-day-2-fastest-malayalam-film-to-hit-rs-100-cr-globally-but-mohanlal-starrer-drops-44-dot-05-percent-in-india-enn25032901260 |url-status=live }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === গৃহ মাধ্যম === চলচ্চিত্ৰখনৰ অ’টিটি (OTT) সম্প্ৰচাৰৰ অধিকাৰ ''জিঅ’হটষ্টাৰ'' প্লেটফৰ্মে লাভ কৰে আৰু ২০২৫ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলৰপৰা [[মালায়ালম]], [[তামিল]], [[তেলুগু]] আৰু [[কন্নড়]] ভাষাত ইয়াৰ ষ্ট্ৰীমিং আৰম্ভ হয়।<ref>{{Cite web |title=L2 Empuraan OTT release: When and where to watch Mohanlal, Prithviraj Sukumaran film |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-ott-release-when-and-where-to-watch-mohanlal-prithviraj-sukumaran-film-101744943909094.html |access-date=18 April 2025 |website=Hindustan Times |date=18 April 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mukhopadhyay |first=Sounak |date=18 April 2025 |title=''L2: Empuraan'' OTT release date: Mohanlal-starrer makes record being the biggest-ever deal for a Malayalam movie; breaking previous Dulquer Salmaan-starrer ''King of Kotha'' |url=https://www.livemint.com/entertainment/l2-empuraan-ott-release-date-mohanlal-s-movie-grabs-biggest-ever-deal-for-malayalam-films-check-how-to-watch-online-11744954024428.html |website=Mint.com}}</ref> ছবিখনৰ [[হিন্দী]] সংস্কৰণটো একেটা প্লেটফৰ্মতে ২০accepted২৫ চনৰ ২৩ মে’ৰপৰা উপলব্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |access-date=23 May 2025 |title=L2: Empuraan out on OTT in Hindi: Here's where you can stream Mohanlal's action thriller in dubbed version |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-out-on-ott-in-hindi-where-stream-mohanlal-action-thriller-in-dubbed-version/debed5ac7e38 |work=ottplay.com |archive-date=24 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524091346/https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-out-on-ott-in-hindi-where-stream-mohanlal-action-thriller-in-dubbed-version/debed5ac7e38 |url-status=live }}</ref> আনহাতে চিনেমাখনৰ উপগ্ৰহ (Satellite) সম্প্ৰচাৰৰ অধিকাৰ ক্ৰয় কৰে ''জিঅ’ষ্টাৰ'' নেটৱৰ্কে আৰু ইয়াৰ মূল মালায়ালম সংস্কৰণটো ২০২৫ চনৰ ১৭ আগষ্টত ''এছিয়ানেট'' চেনেলত প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰদৰ্শিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=എമ്പുരാൻ ശരിക്കും എത്ര നേടി?, മോഹൻലാല്‍ പടം ഇനി ടെലിവിഷനിലേക്ക്|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/mohanlal-starrer-empuraan-film-television-premiere-announcement-articleshow-tzmg06o |access-date=20 September 2025|website=Asianet News|date=13 July 2025}}</ref> === অগ্ৰিম টিকট বিক্ৰী === ২০২৫ চনৰ ১৮ মাৰ্চৰপৰা বহিঃৰাজ্যসমূহত চলচ্চিত্ৰখনৰ অগ্ৰিম টিকট বিক্ৰী আৰম্ভ হয়। [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ত ছবিখনে মুক্তিৰ প্ৰথমদিনাৰ বাবে ১০০,০০০ ডলাৰতকৈও অধিক মূল্যৰ অগ্ৰিম টিকট বিক্ৰী কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ই প্ৰথমদিনাই ৬৯,৫৯০ ডলাৰ অৰ্জন কৰা ''দ্য গোট লাইফ'' চলচ্চিত্ৰৰ অভিলেখ ভংগ কৰে। [[জাৰ্মানী]]ত ছবিখনে প্ৰথমদিনাই ৫০,০০০ ইউৰো অৰ্জন কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে কোনো মালায়ালম ছবিয়ে তাত ১০,০০০ ইউৰোৰ ওপৰত আৰম্ভণি কৰিব পৰা নাছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ সৰ্বাধিক আৰম্ভণিৰ অভিলেখ আছিল ''দ্য গোট লাইফ''ৰ হাতত যাৰ সপ্তাহান্তৰ সংগ্ৰহ আছিল ৪৫,০০০ ইউৰো।<ref>{{Cite web |date=19 March 2025 |title=L2 Empuraan Box Office: The Mohanlal starrer rages towards a record Malayalam opening in overseas |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/l2-empuraan-box-office-the-mohanlal-starrer-rages-towards-a-record-malayalam-opening-in-overseas-1378215 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328052704/https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/l2-empuraan-box-office-the-mohanlal-starrer-rages-towards-a-record-malayalam-opening-in-overseas-1378215 |archive-date=28 March 2025 |access-date=28 March 2025 |website=Pinkvilla |language=en}}</ref> [[ভাৰত]]ত ২০২৫ চনৰ ২১ মাৰ্চৰপৰা অগ্ৰিম টিকট বিক্ৰী আৰম্ভ হয়। বুকমাইশ্ব’ (BookMyShow) প্লেটফৰ্মত প্ৰতি ঘণ্টাত ৯৬,১৪০ খনকৈ টিকট বিক্ৰী হৈ এই ছবিয়ে ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক প্ৰতি ঘণ্টাত হোৱা অগ্ৰিম টিকট বিক্ৰীৰ অভিলেখ গঢ়ে।<ref>{{Cite web |title=Empuraan advance booking: Mohanlal's thriller sees record-breaking ticket sales, trumps Pushpa 2 and Leo |url=https://www.ottplay.com/news/empuraan-advance-booking-mohanlal-thriller-sees-record-breaking-ticket-sales-trumps-pushpa-2-leo/26c414469d27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250407221642/https://www.ottplay.com/news/empuraan-advance-booking-mohanlal-thriller-sees-record-breaking-ticket-sales-trumps-pushpa-2-leo/26c414469d27 |archive-date=7 April 2025 |access-date=7 April 2025 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Aishwarya |date=21 March 2025 |title=Pre-Booking soars for Mohanlal starrer L2: Empuraan, 25,000 tickets sold within hours of opening |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/pre-booking-soars-for-l2-empuraan-25000-tickets-sold-hourly/article69357572.ece |website=BusinessLine |access-date=18 April 2025 |archive-date=6 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406182401/https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/pre-booking-soars-for-l2-empuraan-25000-tickets-sold-hourly/article69357572.ece |url-status=live }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২১ মাৰ্চৰ দুপৰীয়া ২ বজালৈকে ছবিখনে সমগ্ৰ ভাৰতৰ প্ৰেক্ষাগৃহসমূহৰ বাবে বুকমাইশ্ব’ত ৩,১০,০০০খন টিকট বিক্ৰী কৰে, যিটো আছিল যিকোনো মালায়ালম ছবিৰ বাবে সৰ্বাধিক আৰু ই ৩,MD০৯,০০০খন টিকট বিক্ৰী কৰা ''দ্য গোট লাইফ''ৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে।<ref>{{Cite web |date=21 March 2025 |title=L2 Empuraan Box Office: Mohanlal and Prithviraj Sukumaran movie shows historic advances for a Mollywood film |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/l2-empuraan-box-office-mohanlal-and-prithviraj-sukumaran-movie-shows-historic-advances-for-a-mollywood-film-1378570?amp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328201859/https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/l2-empuraan-box-office-mohanlal-and-prithviraj-sukumaran-movie-shows-historic-advances-for-a-mollywood-film-1378570?amp |archive-date=28 March 2025 |access-date=28 March 2025 |website=Pinkvilla |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mohanlal's 'L2: Empuraan' Sets Pre-Sale Records Before Debut | EasternEye |url=https://www.easterneye.biz/mohanlals-l2-empuraan-records-debut/ |website=www.easterneye.biz}}</ref> [[কানাডা]]ত ২০২৫ চনৰ ২৩ মাৰ্চৰ ভিতৰত ছবিখনে ৫০০,০০০ ডলাৰৰ অগ্ৰিম বুকিং লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |date=23 March 2025 |title=L2 Empuraan Advance Booking Update: Mohanlal's movie set for a historic Rs 50 crore box office opening |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/l2-empuraan-advance-booking-update-mohanlals-movie-set-for-a-historic-rs-50-crore-box-office-opening-1378806 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328052704/https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/l2-empuraan-advance-booking-update-mohanlals-movie-set-for-a-historic-rs-50-crore-box-office-opening-1378806 |archive-date=28 March 2025 |access-date=28 March 2025 |website=Pinkvilla |language=en}}</ref> ত্ৰিচুৰৰ ৰাগম থিয়েটাৰত চলচ্চিত্ৰখন ২৭ মাৰ্চৰ পুৱা ৬ বজাৰপৰা ৩১ মাৰ্চৰ পুৱা ৪ বজালৈকে একেৰাহে ২৪ ঘণ্টা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। ২০২৫ চনৰ ২৪ মাৰ্চৰ দেওবাৰে নিশা ১০ বজালৈকে ছবিখনৰ সপ্তাহান্তৰ বিশ্বজুৰি অগ্ৰিম টিকট বিক্ৰী ৫৩ কোটি টকাৰো অধিক হয়। জাৰ্মানীত ইয়াৰ চাৰি দিনীয়া সপ্তাহান্তৰ অগ্ৰিম বুকিং ২৫১,০০০ ইউৰো অতিক্ৰম কৰি ''পুষ্পা ২: দ্য ৰুল'' চলচ্চিত্ৰৰ অভিলেখ ভংগ কৰে। অষ্ট্ৰেলিয়াত ২০২৫ চনৰ ২৪ মাৰ্চৰ ভিতৰত ছবিখনে ৬০১,০০০ ডলাৰতকৈও অধিক মূল্যৰ অগ্ৰিম টিকট বিক্ৰী কৰে।<ref>{{Cite web |date=24 March 2025 |title=Box Office: L2 Empuraan Weekend advance sales cross over 53 crores Worldwide |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/box-office-l2-empuraan-weekend-advance-sales-cross-over-53-crores-worldwide-1378903 |access-date=28 March 2025 |website=Pinkvilla |language=en}}</ref> ২০২৫ চনৰ ২৬ মাৰ্চৰ ভিতৰত বুকমাইশ্ব’ত ১.১ মিলিয়তকৈও অধিক টিকট বিক্ৰী হোৱাৰ লগে লগে ই ভাৰতৰ সৰ্বাধিক প্ৰাক মুক্তি টিকট বিক্ৰী হোৱা চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্থান লয়। ১১.২৯ লাখ অগ্ৰিম টিকট বিক্ৰীৰে ই ''জৱান'', ''সালাৰ'' আৰু ''এনিমেল''ৰ দৰে আন বহুতো ডাঙৰ ছবিক পিছ পেলাই থৈ যায়।<ref>{{Cite web |date=26 March 2025 |title=L2 Empuraan Box Office hype soars; Over 1.1 Million tickets Sold on BookMyShow |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/l2-empuraan-box-office-hype-soars-over-1-1-million-tickets-sold-on-bookmyshow-1379262 |access-date=29 March 2025 |website=Pinkvilla |language=en}}</ref> প্ৰথম সপ্তাহান্তৰ (২৭ৰপৰা ৩০ মাৰ্চ) বাবে বিশ্বজুৰি ৮৫ কোটি টকাৰ অগ্ৰিম ব্যৱসায়েৰে চলচ্চিত্ৰখন মুক্তিৰ দিশে আগবাঢ়ে, যাৰ মধ্যে ভাৰতৰপৰা ৩৬ কোটি টকা আৰু বহিঃৰাজ্যৰপৰা ৪৯ কোটি টকা আছিল। মুক্তিৰ প্ৰথমদিনাৰ বাবে বিশ্বজুৰি ৫২.৫০ কোটি টকাৰো অধিক মূল্যৰ টিকট বুকিং হৈছিল। কেৰালাত প্ৰথমদিনাৰ বাবে ১২.৪০ কোটি টকাৰো অধিক বুকিং হৈছিল, যাৰ ফলত ই পূৰ্বতে কেৰালাৰ প্ৰথমদিনাৰ বক্স অফিচত শীৰ্ষ স্থানত থকা ''লিঅ’'' চলচ্চিত্ৰক অতিক্ৰম কৰে।<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=L2 Empuraan Final Advance Booking Worldwide: Mohanlal's much-hyped movie scores BANGER pre-sales; grosses Rs 85 crore for opening weekend |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/l2-empuraan-final-advance-booking-worldwide-mohanlals-much-hyped-movie-scores-banger-pre-sales-grosses-rs-85-crore-for-opening-weekend-1379369 |access-date=29 March 2025 |website=Pinkvilla |language=en}}</ref> == সঁহাৰি == === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ প্ৰথমদিনাই চলচ্চিত্ৰখনে বিশ্বজুৰি ৬৮.২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে, যিটো আছিল যিকোনো মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ বাবে প্ৰথমদিনাৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনৰ অভিলেখ। দ্বিতীয় দিনা ছবিখনে ৩৪ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ইয়াৰ ফলত মাত্ৰ ২ দিনতে ১০০ কোটিৰ ক্লাবত প্ৰৱেশ কৰে।<ref>{{Cite web |date=29 March 2025 |title=L2 Empuraan worldwide box office collection day 2: Mohanlal film is the fastest Malayalam film to cross ₹100 crore |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/12-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html}}</ref> প্ৰথম সপ্তাহান্তৰ দিশে অগ্ৰসৰ হৈ ''এল২: এমপুৰান'' চলচ্চিত্ৰখনে শনিবাৰে ৩৬ কোটি টকা আৰু দেওবাৰে ৩৮ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰি ৪ দিনত বিশ্বজুৰি ১৭৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে। ই কম্স্ক’ৰ গ্ল’বেল ওপেনিং উইকেণ্ডত বিশ্বজুৰি প্ৰায় ২০ মিলিয়ন ডলাৰ উপাৰ্জন কৰি তৃতীয় স্থানত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Jason Statham's abduction thriller 'A Working Man' dethrones 'Snow White' at the weekend box office |url=https://ew.com/a-working-man-dethrones-snow-white-at-the-weekend-box-office-11705838 |access-date=2025-05-26 |website=EW.com |language=en |archive-date=18 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418191345/https://ew.com/a-working-man-dethrones-snow-white-at-the-weekend-box-office-11705838 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Tartaglione |first=Nancy |date=2025-03-30 |title='Snow White' At $143M Global After 2nd Frame; 'A Working Man' Builds $30M WW Bow – International Box Office |url=https://deadline.com/2025/03/snow-white-working-man-empuraan-global-international-box-office-1236354214/ |access-date=2025-05-26 |website=Deadline |language=en-US |archive-date=31 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250531153708/https://deadline.com/2025/03/snow-white-working-man-empuraan-global-international-box-office-1236354214/ |url-status=live }}</ref> [[যুক্তৰাজ্য]] আৰু [[আয়াৰলেণ্ড]]ৰ সপ্তাহান্তৰ বক্স অফিচত ১.৫ মিলিয়ন ডলাৰ সংগ্ৰহ কৰি ছবিখনে দ্বিতীয় স্থান লাভ কৰে, যাৰ ফলত ই শেহতীয়া বছৰবোৰত যুক্তৰাজ্যত আটাইতকৈ ডাঙৰ আঞ্চলিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ আত্মপ্ৰকাশসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |last=Ramachandran |first=Naman |date=2025-04-01 |title='Snow White' Holds No. 1 as Mohanlal's 'L2: Empuraan' and Jason Statham's 'A Working Man' Make Strong Debuts at U.K. and Ireland Box Office |url=https://variety.com/2025/film/box-office/snow-white-no-1-uk-ireland-box-office-1236353631/ |access-date=2025-05-06 |website=Variety |language=en-US |archive-date=6 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506191624/https://variety.com/2025/film/box-office/snow-white-no-1-uk-ireland-box-office-1236353631/ |url-status=live }}</ref> কেৰালাত প্ৰথম ৪ দিনৰ সপ্তাহান্তৰ উপাৰ্জন আছিল ৪২.৫৫ কোটি টকা। ৫ দিনত ছবিখনে কেৰালাত ৫৪.৫৫ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰে; যাৰ ফলত ই ''লিঅ’'' চলচ্চিত্ৰক পিছ পেলাই ৰাজ্যখনত আটাইতকৈ কম সময়ত ৫০ কোটিৰ ক্লাবত প্ৰৱেশ কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই একে সময়ছোৱাতে ছবিখনে বিশ্বজুৰি ২০০ কোটিৰ সীমা অতিক্ৰম কৰে। প্ৰথম সপ্তাহৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰি ছবিখনে ২২৮.৭৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ইয়াৰ ফলত কেৰালাত ৭ দিনৰ মুঠ উপাৰ্জন ৬৮.৫০ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পায়। মুক্তিৰ ৯ম দিনা ই ''মঞ্জুম্মেল বয়জ'' চলচ্চিত্ৰক অতিক্ৰম কৰি সৰ্বকালৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে ১১ দিনত বিশ্বজুৰি ২৫০ কোটি টকাৰ ডেউকা অতিক্ৰম কৰে। ১৪ দিনত বিশ্বজুৰি মুঠ সংগ্ৰহ আছিল ২৫৮ কোটি টকা আৰু ১৬ দিনত ই হয়গৈ ২৬২.৭৫ কোটি টকা, যাৰ ভিতৰত ভাৰতত ১২০ কোটি টকা মুঠ (১০৩ কোটি টকা নেট) আৰু বহিঃৰাজ্যৰপৰা ১৪২ কোটি টকা আছিল।<ref>{{Cite web |last=Wadhwa |first=Aman |title=L2 Empuraan is highest-grossing Malayalam film globally but still lags behind this Malayalam film in India that earned Rs... |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-l2-empuraan-is-highest-grossing-malayalam-film-globally-but-still-lags-behind-this-malayalam-film-in-india-manjummel-boys-earned-rs-140-crore-3145306 |access-date=17 April 2025 |website=DNA India |language=en}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনে কেৰালাৰ বক্স অফিচৰপৰা ৮৬.৩০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰি ''২০১৮'' চিনেমাখনৰ পিছতেই কেৰালাত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে স্থান লাভ কৰে। অৱশেষত ছবিখনে বিশ্বজুৰি মুঠ ২৬৬.৮১ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰি ইয়াৰ প্ৰেক্ষাগৃহৰ যাত্ৰা সমাপ্ত কৰে, যাৰ ভিতৰত বহিঃৰাজ্যৰপৰা ১৪২.২৫ কোটি টকা আৰু ভাৰতৰপৰা ১২৪.৫৬ কোটি টকা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |last=Shah |first=Jigar |date=2025-10-09 |title=Kalyani Priyadarshan’s becomes 1st Malayalam film to cross Rs 300 crore mark globally|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/box-office/kalyani-priyadarshans-becomes-1st-malayalam-film-to-cross-rs-300-crore-mark-globally/articleshow/124382135.cms |access-date=2026-06-05 |website=The Times of India}}</ref> কেৰালা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক সংস্থাৰ মতে ''এল২: এমপুৰান'' ১৭৫.৬৬ কোটি টকাৰ বাজেটেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াক এখন অতি লাভজনক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে প্ৰকাশ কৰা অনুসৰি ছবিখনে মুক্তিৰ মাত্ৰ পাঁচ দিনতে অকল কেৰালাৰপৰাই ২৪.৬৫ কোটি টকাৰ থিয়েটাৰ শ্বেয়াৰ লাভ কৰিছিল আৰু বিশ্বজুৰি ১০০ কোটিৰো অধিক শ্বেয়াৰ অৰ্জন কৰিছিল, যিটো মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত প্ৰথম আছিল।<ref name="hindu">{{Cite web |date=2025-04-27 |title=All March releases, except Empuraan, flopped at box office, as per producers' association's figures |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/all-march-releases-except-empuraan-flopped-at-box-office-as-per-producers-associations-figures/article69497040.ece |access-date=2025-04-28 |website=The Hindu}}</ref> === সমালোচকৰ প্ৰতিক্ৰিয়া === ''এল২: এমপুৰান'' চলচ্চিত্ৰখনে সমালোচকসকলৰপৰা মিশ্ৰিত আৰু ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছে। সমীক্ষা একত্ৰিত কৰা ৱেবচাইট ৰটেন টমেট’ছত ৮ জন সমালোচকৰ সমীক্ষাৰ ভিত্তিত ৭০ শতাংশ ইতিবাচক সঁহাৰি পোৱা গৈছে, যাৰ গড় ৰেটিং হ’ল ১০ ৰ ভিতৰত ৬.২। ''[[দ্য হিন্দু]]''ৰ এছ আৰ প্ৰবীণে লিখিছে যে মোহনলাল আৰু চহকী প্ৰডাকচন ডিজাইনে এই ছিকুৱেলখনক ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰিলে।<ref>{{Cite news |last=Praveen |first=S. R. |date=27 March 2025 |title=Empuraan movie review: Mohanlal, rich production design fail to save this sequel |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-lucifer/article69381354.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327153521/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-lucifer/article69381354.ece |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া|টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ আন্না মেথিউছে ইয়াক ৫ ৰ ভিতৰত ৩.৫ ষ্টাৰ দি লিখিছে যে এই চিনেমাখনে লুচিফাৰৰ দৰে শক্তিশালী প্ৰভাৱ পেলাব পৰা নাই।<ref>{{Cite news |title=L2: Empuraan Movie Review: Empuraan doesn't quite match the punch of Lucifer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/l2-empuraan/movie-review/119585684.cms |access-date=27 March 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ''ফাৰ্ষ্টপোষ্ট''ৰ গণেশ আগলাৱে ইয়াক ৫ ৰ ভিতৰত ৩.৫ ষ্টাৰ প্ৰদান কৰি কয় যে মোহনলাল আৰু পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত এই একচন থ্ৰীলাৰখন আকৰ্ষণীয় শৈলী, ব্যক্তিত্ব আৰু কাৰিকৰী উৎকৃষ্টতাৰে ভৰি আছে।<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=L2: Empuraan movie review: Mohanlal & Prithviraj Sukumaran starrer action-thriller is high on swag, charisma & technical brilliance |url=https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327085309/https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> ''ইষ্টাৰ্ণ আই''ৰ পূজা পিল্লাই লিখিছে যে কাহিনী কথনৰ আসোঁৱাহ থকা সত্ত্বেও চিনেমাখন এখন ভব্য থিয়েটাৰ দৃশ্য হৈয়েই আছে যাৰ নান্দনিক দিশসমূহ অকল ডাঙৰ পৰ্দাতেহে সঠিকভাৱে অনুভৱ কৰিব পৰা যায়।<ref>{{Cite web |title='L2: Empuraan' Review – A Visual Spectacle or Just Style?! EasternEye |url=https://www.easterneye.biz/l2-empuraan-review-spectacle-style/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327110542/https://www.easterneye.biz/l2-empuraan-review-spectacle-style/ |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=www.easterneye.biz |language=en}}</ref> ''অ’টিটিপ্লে''ৰ সঞ্জীথ সিদ্ধাৰ্থনে ইয়াক ৫ ৰ ভিতৰত ৩.৫ ষ্টাৰ দি মন্তব্য কৰে যে পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে লুচিফাৰৰ এই পৰৱৰ্তী খণ্ডটোত এক বিশাল মাত্ৰা দিছে যদিও কাহিনীটো কিছু সৰল হ’ব পাৰিলেহেঁতেন।<ref>{{Cite web |title=Empuraan review: Prithviraj's Lucifer follow-up is ambitious but heavy-handed |url=https://www.ottplay.com/review/l2-empuraan-movie-review-prithviraj-sukumaran-elevates-the-stakes-with-an-ambitious-but-less-nuanced-follow-up-to-lucifer/0b4199ae9e192 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328184026/https://www.ottplay.com/review/l2-empuraan-movie-review-prithviraj-sukumaran-elevates-the-stakes-with-an-ambitious-but-less-nuanced-follow-up-to-lucifer/0b4199ae9e192 |archive-date=28 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=OTTPlay |language=en}}</ref> ''দ্য উইক''ৰ সাজিন শ্ৰীজিতে ৩ ষ্টাৰ দি লিখিছে যে লুচিফাৰৰ এই দ্বিতীয় অধ্যায়টোত কাহিনী কথনৰ পাৰদৰ্শিতাতকৈ আকৰ্ষণীয় দৃশ্যগ্ৰহণৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে আৰু ইয়াৰ ফলস্বৰূপে কিছু ক্ষতি হৈছে।<ref name="the week" /> ''পিংকিংভিলা''ৰ গৌতম এছে ৫ ৰ ভিতৰত ৪ ষ্টাৰ দি লিখিছে যে মোহনলাল অভিনীত চিনেমাখনে আৰ্থসামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক আখ্যানৰ এক আইনা হিচাপে কাম কৰিছে য’ত খুৰেছীক পৰাস্ত কৰিবলৈ নতুন শত্ৰুৰ আগমন ঘটিছে।<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=L2 Empuraan Movie Review: Mohanlal starrer acts as mirror to socio-political narrative with string of new foes lining up to vanquish Khureshi |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-starrer-acts-as-mirror-to-socio-political-narrative-with-string-of-new-foes-lining-up-to-vanquish-khureshi-1379417 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327084616/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-starrer-acts-as-mirror-to-socio-political-narrative-with-string-of-new-foes-lining-up-to-vanquish-khureshi-1379417 |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Pinkvilla |language=en}}</ref> ''ডেক্কান ক্ৰনিকল''ৰ বি ভি এছ প্ৰকাশে ৫ ৰ ভিতৰত ২.৫ ষ্টাৰ প্ৰদান কৰি কয় যে চিনেমাখনে পূৰ্বৰ খণ্ডটোৰ প্ৰভাৱৰ সৈতে ফেৰ মাৰিবলৈ সংগ্ৰহ কৰিবলগীয়া হৈছে যদিও লুচিফাৰৰ অনুৰাগীসকলৰ বাবে ই এক কৌতূহলপূৰ্ণ সৃষ্টি।<ref>{{Cite web |last=Prakash |first=B. V. S. |date=27 March 2025 |title=L2 Empuraan Review: Mohanlal shines in politically charged thriller |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-review/l2-empuraan-review-mohanlal-shines-in-politically-charged-thriller-1869335 |access-date=27 March 2025 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref> ''[[ইণ্ডিয়া টুডে]]''ৰ জননী কেয়ে ৩ ষ্টাৰ প্ৰদান কৰি মন্তব্য কৰে যে পৰিচালক পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনৰ এইখন চলচ্চিত্ৰ লুচিফাৰৰ বাবে এটা উপযুক্ত ছিকুৱেল। এক বিশাল পৰিসৰত নিৰ্মিত ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য কিছু সুবিধাবাদী হ’লেও ইয়াৰ সুন্দৰ দৃশ্যসমূহে সেই নাটনি পূৰণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=L2 Empuraan review: Convenient writing aside, Mohanlal-Prithviraj actioner delivers |url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-action-thriller-2699951-2025-03-27 |access-date=27 March 2025 |website=India Today |language=en}}</ref> ''দ্য ইণ্ডিয়ান প্ৰেছ''ৰ আনন্দু সুৰেশে ৫ ৰ ভিতৰত ৩ ষ্টাৰ দি লিখিছে যে পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনৰ মোহনলাল অভিনীত চিনেমাখন নিশ্চিতভাৱে আন সাধাৰণ পেন ইণ্ডিয়ান চিনেমাৰ দৰে নহয় যিবোৰ অকল আমাৰ ষ্টাৰজনে কি কৰিব পাৰে সেইটো দেখুৱাবলৈ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2025-03-27 |title=Empuraan movie review: Mohanlal and Prithviraj's visual spectacle could have benefitted from better writing |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/empuraan-review-mohanlal-prithvirajs-visual-spectacle-could-have-benefitted-from-better-writing-9907468/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327175239/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/empuraan-review-mohanlal-prithvirajs-visual-spectacle-could-have-benefitted-from-better-writing-9907468/ |archive-date=27 March 2025 |access-date=2025-03-27 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ''নিউজ ১৮''ৰ কিৰুভানকাৰ পুৰুষোত্তমনে ৫ ৰ ভিতৰত ৩.৫ ষ্টাৰ দি মন্তব্য কৰিছে যে পৃথ্বীৰাজে মোহনলালৰ লুচিফাৰক অতি ফলপ্ৰসূভাৱে ইয়াতকৈও অধিক উচ্চতালৈ লৈ গৈছে।<ref>{{Cite web |title=L2 Empuraan Movie Review: Prithviraj Effectively Scales Up Mohanlal's Lucifer To Greater Heights |url=https://www.news18.com/movies/l2-empuraan-movie-review-prithviraj-effectively-scales-up-mohanlals-lucifer-to-greater-heights-9277041.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327105119/https://www.news18.com/movies/l2-empuraan-movie-review-prithviraj-effectively-scales-up-mohanlals-lucifer-to-greater-heights-9277041.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=News18 |language=en}}</ref> ''টাইমছ নাও''ৰ ৰোহিত পনিকৰে ইয়াক ৫ৰ ভিতৰত ৩.৫ ষ্টাৰ প্ৰদান কৰি লিখিছে যে এল২: এমপুৰান হৈছে লুচিফাৰ বিশ্বৰ বাবে এক উপযুক্ত সংযোগ, যাৰ দীঘলীয়া সময়সীমা আৰু ব্যাপক বিশ্ব নিৰ্মাণৰ কাম থকা সত্ত্বেও ই আপোনাক সম্পূৰ্ণৰূপে মনোৰঞ্জন দিব পাৰিব।<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=L2 Empuraan Review: An Action-Packed Visual Spectacle That Expands The Lucifer Universe |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/malayalam/l2-empuraan-review-an-action-packed-visual-spectacle-that-expands-the-lucifer-universe-review-119591695 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327111405/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/malayalam/l2-empuraan-review-an-action-packed-visual-spectacle-that-expands-the-lucifer-universe-review-119591695 |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Times Now |language=en}}</ref> ''বলীউড হাংগামা''ই ৫ ৰ ভিতৰত ৩ ষ্টাৰ দি মন্তব্য কৰে যে এল২: এমপুৰান চলচ্চিত্ৰখনত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ আকৰ্ষণ, ভব্যতা আৰু সুন্দৰ অভিনয় প্ৰদৰ্শন দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=27 March 2025 |title=L2E: Empuraan Movie Review: L2: Empuraan boasts mass appeal, grandeur, and stellar performances |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/l2e-empuraan/critic-review/l2e-empuraan-movie-review/l2-empuraan-boasts-mass-appeal-grandeur-and-stellar-performances/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327091547/https://www.bollywoodhungama.com/movie/l2e-empuraan/critic-review/l2e-empuraan-movie-review/l2-empuraan-boasts-mass-appeal-grandeur-and-stellar-performances/ |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Bollywood Hungama |language=en}}</ref> ''ৰেডিফ''ৰ অৰ্জুন মেননে ৫ ৰ ভিতৰত ৩.৫ ষ্টাৰ দি লিখিছে যে এল২: এমপুৰান হৈছে এখন অভিলাষী ছিকুৱেল যিখন সমানেই বিশাল আৰু সাহসী।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Arjun |title=Empuraan Review: Return Of The King |url=https://www.rediff.com/movies/review/empuraan-review-return-of-the-king/20250327.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327231800/https://www.rediff.com/movies/review/empuraan-review-return-of-the-king/20250327.htm |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Rediff |language=en}}</ref> ''তেলেংগানা টুডে''ৰ প্ৰত্যুষা শিষ্টাই মন্তব্য কৰিছে যে এল২: এমপুৰান হৈছে এখন আকৰ্ষণীয় ৰাজনৈতিক থ্ৰীলাৰ যিয়ে কাহিনী, একচন আৰু অভিনয় প্ৰদৰ্শনৰ দৰে সকলো দিশতে সফল হৈছে। ই এক সুন্দৰভাৱে সংযোজিত ছিকুৱেল যিয়ে কোনো অপ্ৰয়োজনীয় নাট্য সৃষ্টি নকৰাকৈ ১৮০ মিনিটৰ সমগ্ৰ সময়সীমা ধৰি দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰি ৰাখিব পাৰে। আপুনি লুচিফাৰৰ অনুৰাগীয়েই হওক বা নতুন দৰ্শকেই হওক, এই ছবিখন ইয়াৰ বিশাল অভিজ্ঞতাৰ বাবে ছবিগৃহত চাবই লগা এখন চিনেমা।<ref>{{Cite web |last=Today |first=Telangana |date=27 March 2025 |title=Movie Review: Prithviraj Sukumaran's L2: Empuraan – A thrilling sequel that expands beyond borders |url=https://telanganatoday.com/movie-review-prithviraj-sukumarans-l2-empuraan-a-thrilling-sequel-that-expands-beyond-borders |access-date=27 March 2025 |website=Telangana Today |language=en}}</ref> === বঁটা আৰু স্বীকৃতি === ; মঝাভিল এণ্টাৰটেইনমেণ্ট এৱাৰ্ডছ<ref>{{Cite web |date=2025-08-18 |title=Mazhavil Entertainment Awards: Mohanlal wins Entertainer of the Year for 'Thudarum' |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/08/18/mazhavil-entertainment-awards-malayalam-cinema-star-studded-event.html |access-date=2025-08-20 |website=OnManorama}}</ref> * বক্স অফিচ চিনেমা অৱ দ্য ইয়াৰ : অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ, সুবাস্কৰণ অল্লিৰাজাহ আৰু গোকুলম গোপালন * শ্ৰেষ্ঠ ষ্টাণ্ট পৰিচালক : ষ্টাণ্ট শিৱা == বিশ্লেষণ আৰু বিষয়-বস্তু == ''এল২: এমপুৰান'' চলচ্চিত্ৰখনে ক্ষমতা, পৰিচয় আৰু প্ৰতিশোধৰ দৰে গভীৰ বিষয়-বস্তুসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ লগতে কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাক গোলকীয় অপৰাধ জগতৰ উপাদানসমূহৰ সৈতে জড়িত কৰাই দেখুৱাইছে। চিনেমাখনৰ কাহিনীভাগত খুৰেছী আব্ৰামে এক দুমুখীয়া চৰিত্ৰ পৰিচালনা কৰাৰ বিপৰীতে জায়েদ মাছুদ ২০০২ চনৰ গুজৰাট দংগাৰ এক কাল্পনিক পটভূমিৰ আধাৰত নিজৰ দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰতিশোধৰ বাবে এক অভিযানত নামি পৰে। ছবিখনৰ আৰ্থসামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক ভাষ্যই য’ত এজন হিন্দুত্ববাদী খলনায়ক আৰু সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰচিত্ৰায়ণ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াৰ ফলত দক্ষিণপন্থী গোটসমূহৰ তীব্ৰ প্ৰতিবাদৰ বাবে কিছুমান দৃশ্য কৰ্তন কৰিবলগীয়া হৈছিল। তথাপি একাংশ সমালোচকে সাম্প্ৰদায়িকতাৰ বিৰুদ্ধে ছবিখনে লোৱা বলিষ্ঠ স্থিতিৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰশংসা কৰিছে। সমালোচকসকলে চিনেমাখনৰ কাৰিকৰী পাৰদৰ্শিতা আৰু মোহনলালৰ আকৰ্ষণীয় অভিনয় প্ৰদৰ্শনক স্বীকাৰ কৰিলেও ইয়াৰ চিত্ৰনাট্য লিখনিত ধাৰাবাহিকতাৰ অভাৱ থকাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে আৰু লগতে "এল" (L) মটিফৰ প্ৰতীকী ব্যৱহাৰ প্ৰয়োজনতকৈ কিছু গধুৰ হৈ পৰা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই ত্ৰিলজীৰ এক মধ্যবিন্দু হিচাপে ''এল২: এমপুৰান'' চলচ্চিত্ৰখনে এক ভব্য চাক্ষুষ দৃশ্য আৰু গভীৰতাৰ এক মিশ্ৰিত ৰূপ দৰ্শকৰ সন্মুখত দাঙি ধৰিছে।<ref name="the week">{{Cite web |title='L2: Empuraan' review: Mohanlal, Prithviraj deliver an ambitious film that's more of a scale-flaunter than a promise-keeper |url=https://www.theweek.in/review/movies/2025/03/27/l2-empuraan-review-mohanlal-prithviraj-deliver-an-ambitious-film-that-s-more-of-a-scale-flaunter-than-a-promise-keeper.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250403104427/https://www.theweek.in/review/movies/2025/03/27/l2-empuraan-review-mohanlal-prithviraj-deliver-an-ambitious-film-that-s-more-of-a-scale-flaunter-than-a-promise-keeper.html |archive-date=3 April 2025 |access-date=2 April 2025 |website=The Week |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Praveen |first=S. R. |date=27 March 2025 |title=L2 Empuraan movie review: Mohanlal, rich production design fail to save this sequel |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-lucifer/article69381354.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327153521/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-lucifer/article69381354.ece |archive-date=27 March 2025 |access-date=2 April 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == পাইৰেছি == ২০২৫ চনৰ ২৭ মাৰ্চত ইয়াৰ প্ৰেক্ষাগৃহত মুক্তি পোৱাৰ অলপ পাছতেই ''এল২: এমপুৰান''ৰ এটা অবৈধ প্ৰতিলিপি (পাইৰেটেড কপি) বিভিন্ন কুখ্যাত ৱেবচাইট আৰু টেলিগ্ৰাম গোটসমূহত প্ৰচাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে, যাৰ ফলত চলচ্চিত্ৰখনৰ নিৰ্মাতা দলে ক্ষিপ্ৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web |date=29 March 2025 |title=Empuraan leaked online hours after release; Kerala police launch probe |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/empuraan-leaked-online-hours-after-release-kerala-police-launch-probe/articleshow/119634669.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329172308/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/empuraan-leaked-online-hours-after-release-kerala-police-launch-probe/articleshow/119634669.cms |archive-date=29 March 2025 |access-date=5 April 2025 |website=The Times of India}}</ref> ছবিখনৰ হাই ডেফিনিশ্যন (HD) প্ৰিণ্ট ফাদিল হোৱাৰ প্ৰতিক্ৰিয়াক লৈ কেৰালা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক সন্থাই ইয়াৰ পাইৰেছি বিৰোধী প্ৰচেষ্টা তীব্ৰতৰ কৰি তোলে। এক প্ৰেছ বাৰ্তাত সন্থাই উন্নত ডিজিটেল ট্ৰেকিং সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি পাইৰেছি কাৰ্যকলাপৰ ওপৰত চকু ৰাখিবলৈ আৰু ট্ৰেক কৰিবলৈ এথিয়েল হেকাৰ নিযুক্তিৰ কথা ঘোষণা কৰে, য’ত পাইৰেটেড সংস্কৰণ ডাউনলোড কৰা ব্যক্তিসকলক চিনাক্ত কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=29 March 2025 |title=Producers' Association intervene to tackle film piracy, appoint ethical hackers |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/03/29/producers-association-intervene-to-tackle-film-piracy-appoint-ethical-hackers.html |access-date=5 April 2025 |website=Onmanorama}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 March 2025 |title=L2 Empuraan movie leak: Producers' Association steps up fight against piracy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Mar/29/l2-empuraan-movie-leak-producers-association-steps-up-fight-against-piracy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250402175335/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Mar/29/l2-empuraan-movie-leak-producers-association-steps-up-fight-against-piracy |archive-date=2 April 2025 |access-date=5 April 2025 |website=The New Indian Express}}</ref> সন্থাই চৰকাৰক কপিৰাইট আইন বলবৎ কৰিবলৈ আৰু নতুনকৈ মুক্তি পোৱা ছবিসমূহৰ থিয়েটাৰ তথা এইচডি প্ৰিণ্টৰ অবৈধ বিতৰণৰ বৰ্ধিত সমস্যাক সমাধান কৰিবলৈ এটা বিশেষ দল গঠন কৰিবলৈ অনুৰোধ জনায়। চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰযোজক অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰে কেৰালা চাইবাৰ আৰক্ষীৰ ওচৰত এটা গোচৰ ৰুজু কৰে, যিয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত অননুমোদিত অনলাইন বিতৰণৰ এক তদন্ত আৰম্ভ কৰে। চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাসকলে পাইৰেছিক এক বৃহৎ চিন্তাৰ বিষয় বুলি অভিহিত কৰে, বিশেষকৈ ''এল২: এমপুৰান''ৰ দৰে পেন ইণ্ডিয়ান আৰু গোলকীয় মুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত।<ref>{{Cite web |date=28 March 2025 |title=Mohanlal's Empuraan leaked online, police take action |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/mohanlal-empuraan-leaked-online-police-action-2700348-2025-03-28 |access-date=5 April 2025 |website=India Today}}</ref> ইয়াৰ সৈতে জড়িত এক ঘটনাত, ২০২৫ চনৰ ২ এপ্ৰিলত কেৰালা আৰক্ষীয়ে কান্নুৰ জিলাৰ পাপ্পিনিছেৰীস্থিত এটা ইণ্টাৰনেট কেফে ছীল কৰি দিয়ে, কিয়নো ই এই চলচ্চিত্ৰখনৰ পাইৰেটেড সংস্কৰণ ডাউনলোড আৰু বিতৰণৰ সৈতে জড়িত আছিল বুলি ধৰা পৰিছিল। কান্নুৰ চিটি পুলিচৰ ছচিয়েল মিডিয়া নিৰীক্ষণ কোষলৈ অহা এক গোপন তথ্যৰ ভিত্তিত স্থানীয় আৰক্ষী আৰু চাইবাৰ কোষে এক যুটীয়া অভিযান চলাই এই পাইৰেটেড ফাইলটো উদ্ধাৰ কৰে। কেফেখন বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু কৰ্তৃপক্ষই গোচৰ ৰুজু কৰা হ’ব বুলি ইংগিত দিয়ে, যদিও সেই সময়ত কোনো গ্ৰেপ্তাৰৰ খবৰ পোৱা নগৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2 April 2025 |title=Pirated copy of 'Empuraan' found; police shut down internet café in Kannur |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/04/02/kannur-internet-cafe-sealed-for-piracy-of-empuraan.html |access-date=5 April 2025 |website=Onmanorama |archive-date=7 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250407130242/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/04/02/kannur-internet-cafe-sealed-for-piracy-of-empuraan.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 April 2025 |title=Internet cafe sealed for downloading, distributing pirated version of 'Empuraan' |url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/internet-cafe-sealed-for-downloading-distributing-pirated-version-of-empuraan-3473023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401183329/https://www.deccanherald.com/india/kerala/internet-cafe-sealed-for-downloading-distributing-pirated-version-of-empuraan-3473023 |archive-date=1 April 2025 |access-date=5 April 2025 |website=Deccan Herald}}</ref> == পৰৱৰ্তী খণ্ড == নিৰ্মাতা দলটোৱে ঘোষণা কৰা অনুসৰি ''লুচিফাৰ'' হৈছে এখন ত্ৰিলজী, অৰ্থাৎ এই শৃংখলাৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰি এখন তৃতীয় চলচ্চিত্ৰও নিৰ্মাণ কৰা হ’ব। ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ এটা অনুষ্ঠানত পৃথ্বীৰাাজে উল্লেখ কৰিছিল যে এই শৃংখলাৰ তৃতীয়খন ছবিয়ে ইয়াতকৈও অধিক অন্ধকাৰ বিষয়-বস্তু (ডাৰ্কাৰ থিম) অন্বেষণ কৰিব।<ref>{{Cite news |date=24 September 2019 |title=Mohanlal's Lucifer will be a trilogy, reveals Prithviraj |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-lucifer-will-be-a-trilogy-reveals-prithviraj-6023740/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201627/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-lucifer-will-be-a-trilogy-reveals-prithviraj-6023740/ |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Indian Express}}</ref> ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ''এল২: এমপুৰান''ত ব্যৱহাৰ কৰা চিনেমাট’গ্ৰাফীৰ কৌশলসমূহৰ বিষয়ে কওঁতে পৃথ্বীৰাাজে নিশ্চিত কৰে যে তৃতীয়খন ছবিতো একেধৰণৰ কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব। চলচ্চিত্ৰখনৰ প’ষ্ট ক্ৰেডিট দৃশ্যত এই ত্ৰিলজীৰ তৃতীয় তথা অন্তিম খণ্ড ''এল৩: দ্য বিগিনিং''ৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=REVEALED: Mohanlal-Prithviraj Sukumaran starrer L2 Empuraan ends with the promise of a sequel L3 The Beginning |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-l2-empuraan-ends-promise-sequel-l3-beginning/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327092006/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-l2-empuraan-ends-promise-sequel-l3-beginning/ |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Bollywood Hungama}}</ref> চিনেমাখনৰ কাহিনীভাগ খুৰেছী আব্ৰাম আৰু ৰিক য়ুনে অভিনয় কৰা শ্বেন ত্ৰিয়াড গোটৰ নেতাৰ মাজৰ সংঘাতক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিব।<ref>{{Cite news |date=27 March 2025 |title=Empuraan villain mystery solved and you it's not what you were thinking |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/empuraan-villain-mystery-solved-and-you-its-not-what-you-were-thinking/articleshow/119578848.cms?from=mdr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327073120/https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/empuraan-villain-mystery-solved-and-you-its-not-what-you-were-thinking/articleshow/119578848.cms?from=mdr |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালক দীপক দেৱে এই ছবিখনৰ নাম ''এল৩: আয্ৰায়েল'' হ’ব বুলি ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite web |access-date=2 April 2025 |title='Empuraan' music composer Deepak Dev hints at 'L3' title: Will it be 'Azrael'? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/empuraan-music-composer-deepak-dev-hints-at-l3-title-will-it-be-azrael/articleshow/119892958.cms |website=Times of India}}</ref> == বিতৰ্ক == মুক্তিৰ পিছতেই চলচ্চিত্ৰখনে [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]] (আৰএছএছ)ৰ দৰে সোঁপন্থী ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ তীব্ৰ সমালোচনাৰ সন্মুখীন হয়। তেওঁলোকে চিনেমাখনৰ খলনায়কজনৰ নাম আৰু হিন্দুত্ববাদী নেতাসকলক নেতিবাচক ৰূপত দেখুওৱাক লৈ আপত্তি দৰ্শায়। চলচ্চিত্ৰখনৰ এজন বিৰোধী চৰিত্ৰৰ নাম আছিল "বাবা বজৰংগী", যাক একাংশ দৰ্শকে ২০০২ চনৰ গুজৰাট দংগাত জড়িত থকা তথা নৰোদা পাটিয়া হত্যাকাণ্ডৰ মাষ্টাৰমাইণ্ড হিচাপে যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ডৰে দণ্ডিত হোৱা বজৰং দলৰ নেতা বাবু বজৰংগীৰ প্ৰতি এক ইংগিত বুলি ব্যাখ্যা কৰে।<ref>{{Cite news |date=30 March 2025 |title='L2: Empuraan': Political controversy over cuts and backlash against movie; CM, Opposition leader express solidarity |url=https://thehindu.com. |access-date=30 March 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ সন্মানীয় লেফটেনেণ্ট কৰ্নেল পদবীত থকা মোহনলালে এই ছবিখনত অভিনয় কৰাৰ বাবে সমালোচনাৰ সন্মুখীন হয় আৰু একাংশ লোকে তেওঁৰ এই পদবী প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ দাবী উত্থাপন কৰে।<ref>{{Cite news |date=29 March 2025 |title='Empuraan' controversy: CBFC had cleared the movie with minor cuts only |url=https://indiatimes.com |access-date=29 March 2025 |work=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Das |first1=Tina |date=28 March 2025 |title=Mohanlal fans are feeling betrayed by 'Empuraan'. 'He has backstabbed Modi' |url=https://theprint.in |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328143040/https://theprint.in |archive-date=28 March 2025 |access-date=28 March 2025 |website=ThePrint}}</ref> আৰএছএছৰ মুখপত্ৰ ''অৰ্গেনাইজাৰ'' নামৰ আলোচনীত চলচ্চিত্ৰখনক ২০০২ চনৰ গুজৰাট দংগাক ব্যৱহাৰ কৰি এক "হিন্দুবিৰোধী ৰাজনৈতিক এজেণ্ডা" চলোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি সমালোচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title='Prithviraj a deeply polarising figure': RSS mouthpiece slams Empuraan |url=https://onmanorama.com |access-date=29 March 2025 |website=Onmanorama}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mohanlal-starrer 'Empuraan' a medium to spread anti-Hindu, anti-BJP narrative: RSS-linked magazine |url=https://deccanherald.com |access-date=29 March 2025 |website=Deccan Herald}}</ref> তামিলনাডুৰ ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ ৱাইকোৱে নিৰাপত্তা আৰু ভুল উপস্থাপনৰ আশংকা ব্যক্ত কৰি ছবিখন নিষিদ্ধ কৰিবলৈ অথবা মুলাইপেৰিয়াৰ বান্ধ সম্পৰ্কীয় দৃশ্যসমূহ কৰ্তন কৰিবলৈ দাবী জনায়।<ref name="the indian express-2025">{{Cite web |date=3 April 2025 |title=L2 Empuraan controversy: Tamil Nadu politicians Vaiko, O Panneerselvam demand new edits, call for ban |url=https://indianexpress.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406154841/https://indianexpress.com |archive-date=6 April 2025 |access-date=3 April 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ছবিখনত এই বান্ধটোক "নেদুম্পল্লী বান্ধ" হিচাপে দেখুওৱা হৈছে আৰু ই ভাঙি পৰাৰ বিপদত থকা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Radhakrishnan |first=Manjusha |date=1 April 2025 |title=Mohanlal's Empuraan controversy: Top developments from backlash to protests against Prithviraj |url=https://gulfnews.com |access-date=1 April 2025 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 April 2025 |title='Nedumpally dam' references cause uproar: Farmers demand cuts in 'Empuraan' over Mullaperiyar link |url=https://mathrubhumi.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401104124/https://mathrubhumi.com |archive-date=1 April 2025 |access-date=1 April 2025 |website=English.Mathrubhumi |language=en}}</ref> প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী অ’ পানীৰচেলভমেও ছবিখনৰ সমালোচনা কৰি কয় যে ই তামিলনাডু আৰু কেৰালাৰ মাজৰ সম্পৰ্কত ব্যাঘাত জন্মাব পাৰে।<ref name="the indian express-2025" /><ref>{{Cite news |last=The Hindu Bureau |date=3 April 2025 |title=Mohanlal's L2: Empuraan: Panneerselvam demands cuts concerning Mullaperiyar dam |url=https://thehindu.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250403065243/https://thehindu.com |archive-date=3 April 2025 |access-date=3 April 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ৪ এপ্ৰিলত [[তামিলনাডু]] বিধানসভাত এই চলচ্চিত্ৰখনৰ বিতৰ্কক লৈ আলোচনা হয়। জলসম্পদ মন্ত্ৰী দুৰাই মুৰুগনে চিনেমাখন নোচোৱাকৈয়ে ইয়াৰ এটা দৃশ্যক লৈ চিন্তা প্ৰকাশ কৰে। তামিলনাডুৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এম কে ষ্টালিনে উল্লেখ কৰে যে চলচ্চিত্ৰখনে কোনো আপত্তি নোহোৱাকৈ চেন্সৰশ্বিপ পাছ কৰিছিল আৰু কেৱল ইয়াৰ মুক্তিৰ পিছতহে প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>{{Cite web |date=4 April 2025 |title=Tamil Nadu leaders want Empuraan's dam scenes cut over Mullaperiyar echo |url=https://indiatoday.in |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250404142340/https://indiatoday.in |archive-date=4 April 2025 |access-date=4 April 2025 |website=India Today |language=en}}</ref> === আইনী পদক্ষেপ === ২০২৫ চনৰ ৪ এপ্ৰিলত প্ৰৱৰ্তন সঞ্চালকালয়ে (ইডি) ফৰেন এক্সচেঞ্জ মেনেজমেণ্ট এক্ট (ফেমা) উলংঘনৰ অভিযোগত ''এল২: এমপুৰান''ৰ অন্যতম প্ৰযোজক গোকুলম গোপালনৰ চেন্নাই আৰু কোচিৰ কাৰ্যালয়ত তালাচী চলায়। ২০০২ চনৰ গুজৰাট দংগা আৰু সোঁপন্থী ৰাজনীতিৰ চিত্ৰায়নকে ধৰি চলচ্চিত্ৰখনক লৈ ইতিমধ্যে চলি থকা বিতৰ্কৰ মাজতে হোৱা এই অভিযানৰ বাবে বহুতে ইয়াক চিনেমাখনৰ বিষয়-বস্তুৰ সৈতে জড়িত বুলি সন্দেহ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Probe Agency Raids 'L2: Empuraan' Producers In Rs 1,000 Crore Case |url=https://www.ndtv.com/india-news/l2-empuraan-news-enforcement-directorate-searches-gokul-chit-funds-offices-8084009 |access-date=4 April 2025 |website=www.ndtv.com |language=en}}</ref> অৱশ্যে ইডিৰ বিষয়াসকলে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে এই তালাচী কেৱল ফেমা উলংঘনৰ সৈতেহে জড়িত, চলচ্চিত্ৰখনৰ বিতৰ্কৰ সৈতে ইয়াৰ কোনো সম্পৰ্ক নাই। এই ঘটনাই চলচ্চিত্ৰখনক লৈ চলি থকা তৰ্ক আৰু প্ৰতিবাদক অধিক জটিল কৰি তোলে।<ref>{{Cite news |last=PTI |date=4 April 2025 |title=L2: Empuraan: ED searches against producer Gokulam Gopalan in Chennai and Kochi |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ed-searches-against-empuraan-producer-gopalan/article69411585.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250404075425/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ed-searches-against-empuraan-producer-gopalan/article69411585.ece |archive-date=4 April 2025 |access-date=4 April 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news |date=4 April 2025 |title=ED searches premises of 'Empuraan' producer Gokulam Gopalan in Chennai, Kochi over alleged foreign exchange violations |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/ed-searches-premises-of-empuraan-producer-gokulam-gopalan-in-chennai-kochi-over-alleged-foreign-exchange-violations/articleshow/119968319.cms |access-date=4 April 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=4 April 2025 |title=ED searches Empuraan producer Gokulam Gopalan office in Chennai over FEMA violation probe |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2025/Apr/04/ed-searches-empuraan-producer-gokulam-gopalan-office-in-chennai-over-fema-violation-probe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250404073638/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2025/Apr/04/ed-searches-empuraan-producer-gokulam-gopalan-office-in-chennai-over-fema-violation-probe |archive-date=4 April 2025 |access-date=4 April 2025 |website=The New Indian Express |language=en}} </ref> বৰ্তমানৰ এই অভিযান তেওঁৰ প্ৰতিষ্ঠান শ্ৰী গোকুলম মুভিজে প্ৰযোজনা আৰু বিতৰণ কৰা চলচ্চিত্ৰসমূহৰ সংগ্ৰহৰ ৰিপ'ৰ্ট অতিৰঞ্জিতভাৱে দেখুৱাই ধন সৰবৰাহ কৰাৰ সন্দেহৰ ভিত্তিত চলোৱা এক তদন্তৰ অংশ আছিল।<ref>{{Cite news |date=4 April 2025 |title=Enforcement Directorate carried out raids on Gokulam Movies |url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/ed-raid-at-empuraan-producer-gokulam-gopalans-offices-3477802 |access-date=4 April 2025 |work=Deccan Herald |language=en}}</ref> বিত্তীয় খেলিমেলিৰ অভিযোগৰ তদন্তৰ অংশ হিচাপে ইডিয়ে তামিলনাডু আৰু কেৰালাৰ ১০টা স্থানত চলোৱা অনুসন্ধানত ১.৫ কোটি টকাৰ নগদ ধন আৰু কেইবাখনো আপত্তিজনক নথি-পত্ৰ জব্দ কৰে।<ref name="india today-2025">{{Cite web |date=5 April 2025 |title=ED seizes Rs 1.5 crore in cash during raids at Empuraan producer, chit fund offices |url=https://www.indiatoday.in/india/story/ed-seize-crore-in-cash-seized-during-raids-at-empuraan-producer-chit-fund-offices-2704462-2025-04-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405075559/https://www.indiatoday.in/india/story/ed-seize-crore-in-cash-seized-during-raids-at-empuraan-producer-chit-fund-offices-2704462-2025-04-05 |archive-date=5 April 2025 |access-date=5 April 2025 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 April 2025 |title=ED recovers Rs 1.5 crore from Empuraan producer after raids, intensifies probe |url=https://www.news18.com/movies/ed-recovers-rs-1-5-crore-from-empuraan-producer-after-raids-intensifies-probe-ws-l-9287869.html |access-date=5 April 2025 |website=News18}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 April 2025 |title=ED seizes Rs1.5 crore in raids at Empuraan producer Gokulam Gopalan premises |url=https://www.cnbctv18.com/india/ed-seizes-rs1-5-crore-in-raids-at-empuraan-producer-gokulam-gopalan-premises-19585100.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405121034/https://www.cnbctv18.com/india/ed-seizes-rs1-5-crore-in-raids-at-empuraan-producer-gokulam-gopalan-premises-19585100.htm/ |archive-date=5 April 2025 |access-date=5 April 2025 |website=CNBC TV18}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 April 2025 |title=ED seizes ₹1.5 crore cash, documents in FEMA violation during raids at Empuraan producer Gokulam Gopalan's premises |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ed-seizes-15-crore-cash-documents-in-fema-violation-during-raids-at-empuraan-producer-gokulam-gopalans-premises/article69415886.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405153357/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ed-seizes-15-crore-cash-documents-in-fema-violation-during-raids-at-empuraan-producer-gokulam-gopalans-premises/article69415886.ece |archive-date=5 April 2025 |access-date=5 April 2025 |website=The Hindu}}</ref> এই সামগ্ৰীসমূহ জব্দ কৰাৰ পাছতে তদন্ত প্ৰক্ৰিয়া অধিক তীব্ৰতৰ হৈ পৰে।<ref name="india today-2025"/> এই বিতৰ্কৰ পিছতে আয়কৰ বিভাগে অভিনেতা তথা চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনক তেওঁ সহ-প্ৰযোজনা কৰা চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ধন পৰিশোধৰ সবিশেষ তথ্যত থকা অমিলক লৈ জাননী জাৰী কৰে। জাননীখনত এই প্ৰযোজনাসমূহৰ সৈতে জড়িত তেওঁৰ উপাৰ্জন ঘোষণাৰ কিছুমান দিশ স্পষ্ট কৰিবলৈ বিচৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=5 April 2025 |title=Payment issues: I-T Dept issues notice to actor-filmmaker Prithviraj |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/income-tax-notice-actor-prithviraj-1.10484884 |access-date=5 April 2025 |website=English.Mathrubhumi |language=en}}</ref> ইডিয়ে প্ৰযোজক এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰকো এখন জাননী জাৰী কৰিছিল, য'ত ''লুচিফাৰ'' ফ্ৰেঞ্চাইজি আৰু ''মাৰাক্কাৰ: লায়ন অৱ দ্য আৰবিয়ান ছি'' (২০২১) চলচ্চিত্ৰৰ বিত্তীয় লেনদেনৰ বিশদ স্পষ্টীকৰণ বিচৰা হৈছিল। জাননীখনত বিশেষকৈ বিদেশী বিতৰণৰ অধিকাৰ আৰু ডুবাইত মোহনলালক কৰা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ধন পৰিশোধৰ বিষয়টোক উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=6 April 2025 |title=Mohanlal in Dubai'; ED seeks clarification from producer Antony Perumbavoor |url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1512486&u=rs-2.5-crore-to-mohanlal-in-dubai-ed-seeks-clarification-from-producer-antony-perumbavoor |access-date=6 April 2025 |work=Kerala Kaumudi}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 April 2025 |title=Antony Perumbavoor, seeking clarification on the financial transactions related to his films |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/it-dept-notice-empuraan-producer-antony-perumbavoor-1.10487690 |website=English.Mathrubhumi |language=en}}</ref> === পুনৰ সম্পাদনা === চলচ্চিত্ৰখনক লৈ হোৱা বিতৰ্কৰ বাবে নিৰ্মাতাসকলে ছবিখনত ১৭টাতকেই অধিক স্বেচ্ছামূলক পৰিৱৰ্তন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত দংগাৰ দৃশ্য, মহিলাৰ ওপৰত হোৱা হিংসাৰ চিত্ৰণ, খলনায়কৰ নামৰ সালসলনি আৰু কিছুমান সংলাপৰ শব্দ বন্ধ (Mute) কৰাটো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{Cite web |date=29 March 2025 |title=L2 Empuraan Makers Opt For Voluntary Cuts Amid Controversy, Modified Version To Hit Theaters Next Week: Report |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/l2-empuraan-makers-opt-for-voluntary-cuts-amid-controversy-mohanlal-prithviraj-films-modified-version-to-hit-theatres-next-week-report-article-151314341/ |access-date=29 March 2025 |website=Times Now}}</ref> ইয়াৰ পিছত, ৩১ মাৰ্চৰপৰা কাৰ্যকৰী হোৱাকৈ প্ৰদৰ্শনীৰ বাবে ছবিখনৰ তিনি মিনিটৰ দৃশ্য আঁতৰোৱা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite news |date=30 March 2025 |title='Empuraan' makers remove 3-minute visuals; re-edited version likely in theatres from tomorrow |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/03/30/empuraan-reedited-version-release-cbfc-axes-controversial-scene.html |work=Onmanorama |archive-date=30 March 2025 |access-date=2 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330161811/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/03/30/empuraan-reedited-version-release-cbfc-axes-controversial-scene.html |url-status=live }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ এই সালসলনিৰ কথা নিশ্চিত কৰি মোহনলালে ইয়াৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক বিষয়-বস্তুৰ বাবে 'খেদ' প্ৰকাশ কৰে আৰু কয় যে এজন শিল্পী হিচাপে তেওঁৰ কোনো চিনেমা যাতে কোনো ৰাজনৈতিক আন্দোলন, মতাদৰ্শ বা ধৰ্মীয় গোটৰ প্ৰতি বিদ্বেষপূৰ্ণ নহয়, তাক নিশ্চিত কৰাটো তেওঁৰ কৰ্তব্য।<ref>{{Cite web |date=31 March 2025 |title=L2 Empuraan: Why Mohanlal's latest film has sparked a controversy |url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g2djqxjj7o |access-date=31 March 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mohanlal expresses 'regret' for political, social themes in L2: Empuraan; confirms cuts to film |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-expresses-regret-for-political-social-themes-in-l2-empuraan-confirms-cuts-to-film/article69392955.ece |access-date=30 March 2025 |website=The Hindu|date=30 March 2025 }}</ref> অৱশ্যে ইয়াৰ দুদিন পাছত, কেন্দ্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ প্ৰমাণীকৰণ ব’ৰ্ড (CBFC)ৰদ্বাৰা ২ মিনিট ৮ ছেকেণ্ডৰ মুঠ ২৪টা দৃশ্য কৰ্তনৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ দিয়া হয়, য’ত বিভিন্ন দৃশ্য, চৰিত্ৰৰ নাম আৰু দৃশ্যশৈলীৰ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=1 April 2025 |title='Empuraan' row: Mohanlal-starrer undergoes 24 cuts, antagonist's name changed from Bajrangi to Baldev |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/Apr/01/empuraan-row-mohanlal-starrer-undergoes-24-cuts-antagonists-name-changed-from-bajrangi-to-baldev |access-date=1 April 2025 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ২ এপ্ৰিলত পুনৰ মুক্তি পোৱা চলচ্চিত্ৰখনৰ এই সংশোধিত সংস্কৰণত সংবেদনশীল বিষয়-বস্তুসমূহ আঁতৰাবলৈ উল্লেখনীয় পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন আছিল এক হিংস্ৰ দলক নেতৃত্ব দিয়া খলনায়ক বলৰাজ ওৰফে বাবা বজৰংগীৰ চৰিত্ৰটো। এই চৰিত্ৰটো প্ৰথমতে বজৰং দলৰ নেতা বাবু বজৰংগীৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা আছিল— যাক ২০০২ চনৰ গুজৰাট দংগাত জড়িত থকাৰ বাবে যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল। সংশোধিত সংস্কৰণত তেওঁৰ নাম 'বলদেৱ' কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি, ২০০২ চনৰ দংগাৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পৰিহাৰ কৰিবলৈ প্ৰথমতে থকা "ইণ্ডিয়া ২০০২" নামৰ ডিচপ্লে কাৰ্ডখন সলনি কৰি "কেইবছৰমান আগতে" (a few years ago) কৰা হয়। কোনো ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থানৰ সন্মুখেৰে যান-বাহন পাৰ হৈ যোৱা, মহিলাৰ ওপৰত হোৱা হিংসা আৰু দংগাৰ দৃশ্যত মৃতদেহ দেখুওৱাকে ধৰি কেইবাটাও ভয়ংকৰ দৃশ্য আঁতৰোৱা হয়। দংগাৰ সময়ত এজন কম বয়সীয়া জায়েদে মাছুদ (পৰিচালক পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে অভিনয় কৰা চৰিত্ৰ) আৰু তেওঁৰ দেউতাকৰ মাজত হোৱা কথোপকথনৰ অংশটোও কৰ্তন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=1 April 2025 |title=L2: Empuraan makers cut 24 scenes after Hindutva backlash over Gujarat riots depiction |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/l2-empuraan-makers-cut-24-scenes-after-hindutva-backlash-over-gujarat-riots-depiction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401094301/https://www.thenewsminute.com/kerala/l2-empuraan-makers-cut-24-scenes-after-hindutva-backlash-over-gujarat-riots-depiction |archive-date=1 April 2025 |access-date=1 April 2025 |website=The News Minute |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 April 2025 |title=24 cuts in Mohanlal's Empuraan, villain's name changed in revised version |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/24-cuts-in-mohanlal-empuraan-villain-name-changed-2702262-2025-04-01 |access-date=1 April 2025 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Censor Board reveals 24 cuts in 'Empuraan,' including villain's name change |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/04/01/empuraan-24-cuts-new-version-censor-board-prithviraj-mohanlal.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409211616/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/04/01/empuraan-24-cuts-new-version-censor-board-prithviraj-mohanlal.html |archive-date=9 April 2025 |access-date=1 April 2025 |website=Censor Board reveals 24 cuts in 'Empuraan,' including villain's name change |language=en}}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় অনুসন্ধানকাৰী সংস্থা (NIA) সম্পৰ্কীয় প্ৰসংগসমূহ আঁতৰাবলৈ ছবিখনত অধিক কৰ্তন কৰা হয়, বিশেষকেই যিবোৰ দৃশ্যত শাসকীয় দলে নিজৰ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বীক লক্ষ্য কৰিবলৈ এই সংস্থাক অপব্যৱহাৰ কৰা দেখুওৱা হৈছিল। এনআইএ (NIA)-ৰ যিকোনো উল্লেখ সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত কৰিবলৈ অডিঅ' মিউট পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চলচ্চিত্ৰখনৰ শেষৰ ক্ৰেডিটৰ "বিশেষ ধন্যবাদ" (Special Thanks) অংশটোতো কিছু সালসলনি দেখা যায়, য'ত অভিনেতা তথা কেন্দ্ৰীয় পেট্ৰ’লিয়াম ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী সুৰেশ গোপী আৰু আইআৰএছ বিষয়া জ্যোতিষ মোহনৰ নাম আঁতৰাই দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |date=1 April 2025 |title='Empuraan' undergoes 24 cuts: Villain renamed Baldev, Suresh Gopi removed from thanks card |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/l2-empuraan-edited-changes-proposed-to-censor-board-1.10473841 |access-date=1 April 2025 |website=English.Mathrubhumi |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 April 2025 |title=Full list of cuts made to Mohanlal and Prithviraj's L2: Empuraan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/full-list-of-cuts-made-to-mohanlal-and-prithvirajs-l2-empuraan/articleshow/119862605.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401105632/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/full-list-of-cuts-made-to-mohanlal-and-prithvirajs-l2-empuraan/articleshow/119862605.cms |archive-date=1 April 2025 |access-date=1 April 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> এই পুনৰ সম্পাদিত সংস্কৰণটো ভাৰতত প্ৰদৰ্শনৰ বাবে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল যদিও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত চলচ্চিত্ৰখনৰ পূৰ্বৰ অকাট্য সংস্কৰণটোৱেই প্ৰদৰ্শন হৈ থাকে। অৱশ্যে, জিঅ'হটষ্টাৰ (JioHotstar) অ'টিটি প্লেটফৰ্মত মুক্তি পোৱা সংস্কৰণটোত ঘৰুৱা ছবিগৃহৰ দৰেই একেবোৰ কৰ্তন কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Praveen |first=S. R. |date=1 April 2025 |title=Mohanlal-starrer L2: Empuraan gets 24 'voluntary cuts' totalling 2.08 minutes after right-wing backlash |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401101616/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |archive-date=1 April 2025 |access-date=1 April 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==টোকা== {{Notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|10505918}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] p8v1oi7u99ifidl3utla07mn38alhe8 0 138210 625512 622137 2026-08-09T08:04:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625512 wikitext text/x-wiki {{Short description|City in Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = থ্ৰীচূৰ | blank3_name_sec1 = [[GDP]](2024) | blank3_info_sec1 = $13.6 Billion <ref>{{Cite web| title=Economic review 2024 | url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024%20Eng_Vol%202_Press.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250216190850/https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024%20Eng_Vol%202_Press.pdf | archive-date=2025-02-16}}</ref> | native_name = | native_name_lang = | other_name = ত্ৰিচুৰ, থ্ৰিছিভাপেৰুৰ | settlement_type = মহানগৰ | blank4_name_sec1 = Importance | blank4_info_sec1 = Cultural capital of Kerala | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 255 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image3=Lourd metharapolitha cathedral thrissur (2).jpg | image2=Vadakkumnathan Temple.jpg | image1=JJP 112.jpg | image4=Sakthan Thampuran Palace, Thrissur.jpg | image5=Cape of Kodungallur.jpg | image6=Clock tower of Thrissur Municipal Corporation building.jpg | image7=The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg }} | image_caption = '''''ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত :'''''<br /> থ্ৰিচূৰ চহৰ, মেথ্ৰাপলিথা কেথেড্ৰেল, কোডুংগালুৰ কেপ, আথিৰাপিলি জলপ্ৰপাত, পৌৰ নিগম ভৱন, থ্ৰিছুৰ ঘড়ী টাৱাৰ, সাকথান থামপুৰাণ প্ৰাসাদ, ভাডাক্কুন্নাথান মন্দিৰ | nickname = | coordinates = {{coord|10|31|39.4|N|76|12|51.8|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Thrissur&params=10_31_39.4_N_76_12_51.8_E_type:city(1367742)_region:IN-KL] | subdivision_type = [[Country]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = থ্ৰিচূৰ | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = পৌৰ নিগম | governing_body = থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগম | leader_title1 = মেয়ৰ | leader_name1 = ড° নিজি জাষ্টিন ([[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]) <ref name="thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in">{{Cite web|url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/|title=തൃശ്ശൂര്‍ കോര്‍പ്പറേഷന്‍|website=Thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in|access-date=20 June 2026}}</ref> | leader_title2 = উপ-মেয়ৰ | leader_name2 = এ প্ৰসাদ ([[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]) <ref name="thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in"/> | leader_title3 = আৰক্ষী আয়ুক্ত | leader_name3 =নকুল ৰাজেন্দ্ৰ দেশমুখ,ভাৰতীয় আৰক্ষী সেৱা (IPS) <ref>{{cite web | url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/06/10/thrissur-pooram-row-city-police-commissioner-ankit-asokan-transferred.html | title=Thrissur Pooram disruption: City Police Commissioner Ankit Asokan transferred |website=Onmanorama.com}}</ref> | leader_name4 = [[Suresh Gopi]] ([[Bharatiya Janata Party|BJP]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web | url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/en/about-corporation/378 | title=തൃശ്ശൂര്‍ കോര്‍പ്പറേഷന്‍ |website=Thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in}}</ref> | area_rank = 4th | area_total_km2 = 101.42 | elevation_footnotes = | elevation_m = 39.58 | population_total = 315,957 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 3115 | population_metro = 3,720,000 <ref>{{cite web | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/21416/thrissur/population | title=Thrissur, India Metro Area Population 1950-2025 |website=Macrotrends.net}}</ref> | population_demonym = Thrissurkaran (male)<br />Thrissurkari (female)<br />Thrissurkar (plural) | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/|title = Kerala (India): Districts, Cities and Towns – Population Statistics, Charts and Map|website=Citypopulation.de}}</ref> | demographics_type1 = [[Language]]s | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 680xxx | area_code_type = [[Telephone]] codes | area_code = Thrissur: +91487xxxxxxx,<br />[[Irinjalakuda]]: +91480xxxxxxx,<br />[[Wadakkancherry]]: +914884xxxxxx,<br />[[Kunnamkulam]]: +914885xxxxxx | registration_plate = KL-08 | blank1_name_sec1 = [[Literacy rate]] | blank1_info_sec1 = 97.24% | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | blank2_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank2_info_sec2 = {{convert|3100|mm|in}} | blank3_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank3_info_sec2 = {{convert|35|°C|°F}} | blank4_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank4_info_sec2 = {{convert|20|°C|°F}} | website = {{URL|https://thrissur.nic.in/}} | footnotes = | official_name = }} '''থ্ৰিচূৰ ({{lang-en|Thrissur }}) ''' (মালয়ালম: തൃശൂർ; পূৰ্বৰ নাম ট্ৰিচুৰ, ঐতিহাসিক নাম থ্ৰিচিভাপেৰূৰ) ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ থ্ৰিচূৰ জিলাৰ সদৰ চহৰ। ই [[কেৰালা]]ৰ [[কোচি]] আৰু কোঝিকোডৰ পিছত তৃতীয় বৃহত্তম নগৰীয় সংহতি।<ref>{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf |title=Provisional Population Totals, Census of India 2011 |publisher=Census India |access-date=28 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111112074554/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf |archive-date=Nov 12, 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf |title=Comparative study of decadal growth of state/districts 1991–2001, 2001–2011 |publisher=Census India |access-date=28 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017093408/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/ppt_at_a_glance_kerala.pdf |archive-date=Oct 17, 2011}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে থ্ৰিচূৰক দ্বিতীয় স্তৰৰ (Tier-2) চহৰ হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছে। চহৰখন থেক্কিঙ্কাডু ময়দান নামৰ এখন বিস্তৃত সেউজীয়া ময়দানক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। এই ময়দানৰ মাজত অৱস্থিত প্ৰসিদ্ধ ভাডাক্কুম্নাথন মন্দিৰ থ্ৰিচূৰৰ অন্যতম চিনাকি প্ৰতীক। চহৰখন [[কেৰালা]]ৰ ৰাজধানী তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰায় ২৮৪ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমত অৱস্থিত। অতীতত ই কোচিন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল <ref>{{Cite web |title=തൃശ്ശൂര്‍ കോര്‍പ്പറേഷന്‍ |url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/en/history |access-date=2025-02-25 |website=Thrissur corporation}}</ref> আৰু এছিৰীয়, গ্ৰীক, পাৰস্যীয়, আৰব, ৰোমান, পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ইংৰাজ বণিকসকলৰ সৈতে বাণিজ্যিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল। থ্ৰিচূৰক “উৎসৱৰ নগৰী” (City of Celebrations) আৰু “কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী” বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |title=District of Thrissur the Cultural Capital and the land of Pooram Festival |url=https://www.keralatourism.org/districts/thrissur/ |access-date=2025-02-25 |website=Keralatourism.org |language=en}}</ref><ref name="Thrissur">{{cite web|title=Thrissur|url=http://210.212.239.30/tsr/thrissur.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712204309/http://210.212.239.30/tsr/thrissur.htm|archive-date=12 July 2012|access-date=22 September 2010|publisher=Thrissur Municipal Corporation|archivedate=12 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712204309/http://210.212.239.30/tsr/thrissur.htm|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ দীৰ্ঘ সাংস্কৃতিক, আধ্যাত্মিক আৰু ধৰ্মীয় ঐতিহ্যৰ বাবে এই সন্মান লাভ কৰিছে। চহৰখনত কেৰালা সংগীত নাটক আকাডেমী, কেৰালা ললিতকলা আকাডেমী আৰু কেৰালা সাহিত্য আকাডেমী অৱস্থিত,<ref>{{cite web|title=Literary and cultural societies|url=http://www.tsr.kerala.gov.in/sectors.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120218134049/http://www.tsr.kerala.gov.in/sectors.htm|archive-date=18 February 2012|access-date=6 October 2010|publisher=Kerala Government|archivedate=18 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120218134049/http://www.tsr.kerala.gov.in/sectors.htm|deadurl=yes}}</ref> এই অনুষ্ঠানবোৰেই কেৰালাৰ শিল্প-সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। থ্ৰিচূৰৰ সৰ্বাধিক বিখ্যাত অনুষ্ঠান হৈছে থ্ৰিচূৰ পুৰম, যাক কেৰালাৰ আটাইতকৈ বৰ্ণাঢ্য আৰু জাক-জমকীয়া মন্দিৰ উৎসৱ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Festivals and Fairs of Thrissur|url=http://www.tsr.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=92:festivals-and-fairs&catid=29:tourism&Itemid=38|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313140644/http://www.tsr.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=92:festivals-and-fairs&catid=29:tourism&Itemid=38|archive-date=13 March 2014|access-date=6 October 2012|publisher=Kerala Government|archivedate=13 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140313140644/http://www.tsr.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=92:festivals-and-fairs&catid=29:tourism&Itemid=38|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Tourism|url=http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326160448/http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|archive-date=26 March 2012|access-date=6 October 2010|publisher=Thrissur Corporation|archivedate=26 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120326160448/http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|deadurl=yes}}</ref> এই উৎসৱ প্ৰতি বছৰে মালয়ালম মাহ মেডমত (এপ্ৰিল–মে') থেক্কিঙ্কাডু ময়দানত অৱস্থিত ভাডাক্কুম্নাথন মন্দিৰৰ চৌহদত অনুষ্ঠিত হয়। সুসজ্জিত হাতী, পঞ্চবাদ্য, চেণ্ডামেলম আৰু আকৰ্ষণীয় আতচবাজীয়ে এই উৎসৱক বিশ্ববিখ্যাত কৰি তুলিছে। ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰতো থ্ৰিচূৰৰ এক বিশেষ স্থান আছে। ইয়াক হিন্দু শিক্ষাচৰ্চাৰ এক ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। লগতে খ্ৰীষ্টধৰ্ম, ইছলাম আৰু ইহুদী ধৰ্মও এই অঞ্চলৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় উপমহাদেশত বিস্তাৰ লাভ কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। চহৰখনত ভাডাক্কুম্নাথন মন্দিৰ, তিৰুৱাম্বাড়ি শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰ, পাৰামেক্কাভু ভাগৱতী মন্দিৰ, আৱাৰ লেডী অৱ ড'ল'ৰ্ছ বেচিলিকা (ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ খ্ৰীষ্টান গীৰ্জা), আৱাৰ লেডী অৱ লুৰ্দ্ছ মেট্ৰ'পলিটান কেথেড্ৰেল আদি উল্লেখযোগ্য উপাসনাস্থলী আছে। ইয়াৰ উপৰি Academy of Sharia and Advanced Studies নামৰ ইছলামিক শিক্ষানুষ্ঠানখনত সংস্কৃত ভাষা আৰু হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থৰ অধ্যয়নো কৰোৱা হয়, যি ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ এক উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন।<ref>{{Cite web |date=2022-11-13 |title=Kerala: Islamic Institute Starts Sanskrit Course, Sets Example Amid Saffronisation Debate |url=https://www.outlookindia.com/national/kerala-islamic-institute-starts-sanskrit-course-sets-example-amid-saffronisation-debate-news-237024 |access-date=2023-02-18 |website=Outlookindia.com/ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-17 |title=Islamic Institute in Kerala to teach Bhagvad Gita, Sanskrit Hindu texts as part of its syllabus |url=https://www.oneindia.com/india/islamic-institute-in-kerala-to-teach-bhagvad-gita-sanskrit-hindu-texts-as-part-of-its-syllabus-3512308.html |access-date=2023-02-18 |website=Oneindia.com/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hindu texts, Sanskrit in Islamic school |url=https://www.telegraphindia.com/india/hindu-texts-sanskrit-in-islamic-school/cid/1910315 |access-date=2023-02-19 |website=Telegraphindia.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-13 |title=Islamic institution in Thrissur teaches students Sanskrit, Gita, Upanishads |url=https://thesouthfirst.com/featured/islamic-institution-in-thrissur-teaches-students-sanskrit-gita-upanishads/ |access-date=2023-02-19 |website=The South First |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-13 |title=Kerala Islamic institute teaches Sanskrit and Upanishads |url=https://english.madhyamam.com/india/kerala-islamic-institute-teaches-sanskrit-and-upanishads-1095918 |access-date=2023-02-19 |website=English.madhyamam.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-14 |title=Kerala's Islamic institution teaches Sanskrit, Hindu scriptures |url=https://www.indianarrative.com/culture-news/keralas-islamic-institution-teaches-sanskrit-and-hindu-scriptures-to-students-71850.html |access-date=2023-02-19 |website=Indianarrative.com |language=en |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219182801/https://www.indianarrative.com/culture-news/keralas-islamic-institution-teaches-sanskrit-and-hindu-scriptures-to-students-71850.html |url-status=dead |archivedate=2023-02-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219182801/https://www.indianarrative.com/culture-news/keralas-islamic-institution-teaches-sanskrit-and-hindu-scriptures-to-students-71850.html |deadurl=yes }}</ref> অৰ্থনীতিৰ ক্ষেত্ৰত থ্ৰিচূৰ কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ। South Indian Bank, CSB Bank, Dhanalakshmi Bank আৰু ESAF Small Finance Bank-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ইয়াত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|title=With RBI nod, ESAF is now 'scheduled bank'|url=https://www.thehindubusinessline.com/money-and-banking/with-rbi-nod-esaf-is-now-scheduled-bank/article25853930.ece|access-date=2021-10-27|website=@businessline|date=28 December 2018|language=en}}</ref> ইয়াৰ লগতে চহৰখন সোণৰ গহনা, ৰেচম বস্ত্ৰ আৰু চিট ফাণ্ড ব্যৱসায়ৰ বাবেও সুপৰিচিত। কেৰালাৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক ঘৰুৱা পৰ্যটক আকৰ্ষণ কৰা চহৰসমূহৰ ভিতৰত থ্ৰিচূৰ অন্যতম।<ref name="Tourist statistics">{{cite web|title=Tourist statistics|url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Microsoft%20Word%20-%20Tourist_statistics_for_Internet.pdf|access-date=15 February 2010|publisher=Kerala Tourism}}</ref> শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো থ্ৰিচূৰ বিশেষভাৱে আগবঢ়া। ইয়াত কেৰালা কলামণ্ডলম, কেৰালা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়, কেৰালা স্বাস্থ্য বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়, চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, চেণ্ট থমাছ মহাবিদ্যালয়, শ্ৰী কেৰালা বৰ্মা মহাবিদ্যালয় আদি বহু প্ৰতিষ্ঠিত শিক্ষানুষ্ঠান আছে।<ref>{{cite web|title=History|url=http://www.kau.edu/institution.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317052201/http://www.kau.edu/institution.htm|archive-date=17 March 2014|access-date=6 May 2010|publisher=Kerala Agricultural University}}</ref><ref>{{cite web|title=About Us|url=http://www.kilaonline.org/node/1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016122959/http://www.kilaonline.org/node/1|archive-date=16 October 2013|access-date=6 May 2010|publisher=Kerala Institute of Local Administration|archivedate=16 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016122959/http://www.kilaonline.org/node/1|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Educational Institutions|url=http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326160448/http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|archive-date=26 March 2012|access-date=6 October 2010|publisher=Thrissur Corporation|archivedate=26 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120326160448/http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|deadurl=yes}}</ref> জীৱনজোৰা শিক্ষাৰ প্ৰসাৰত আগবঢ়োৱা উল্লেখযোগ্য অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ইউনেস্কো এ থ্ৰিচূৰক ''গ্ল'বেল নেটৱৰ্ক অৱ লাৰ্নিং চিটিজ'' (GNLC)-ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref name="UNESCO-GNLC">{{cite web|title=UNESCO Global Network of Learning cities - Thrissur, India|url=https://www.uil.unesco.org/en/learning-cities/thrissur|access-date=29 November 2024|publisher=UNESCO}}</ref> == ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান == 'থ্ৰিচূৰ' নামটো মালয়ালম শব্দ 'থিৰুছিৱপেৰুৰ' ৰ সংক্ষিপ্ত ৰূপ। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "পৱিত্ৰ ভগৱান শিৱৰ নগৰ।" এই নামটোৰ উৎপত্তি চহৰখনৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন ভাদক্কুমনাথন মন্দিৰৰ সৈতে জড়িত, য'ত ভগৱান শিৱক অধিষ্ঠাতা দেৱতা হিচাপে পূজা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://thrissur.nic.in/en/|title=District Thrissur, Government of Kerala &#124; Official Website Of Thrissur District Administration &#124; India|website=Thrissur.nic.in|access-date=20 June 2026}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0Ukyp-gbtHcC&pg=PA7069 |title=The Indian Encyclopaedia|access-date=20 January 2013|isbn=9788177552577|year=2002|last1=Kapoor|first1=Subodh|publisher=Cosmo Publications }}</ref> ১৯৯০ চনলৈকে থ্ৰিচূৰক ইংৰাজীকৃত নাম 'ট্ৰিচুৰ' (Trichur) নামেৰে চৰকাৰীভাৱে জনা গৈছিল। ১৯৯০ চনত কেৰালা চৰকাৰে চহৰখনৰ চৰকাৰী নাম পুনৰ ইয়াৰ মূল মালয়ালম ৰূপ 'থ্ৰিচূৰ' (Thrissur) হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web |title=4 Pivotal points about Thrissur – The Cultural Nerve center of Kerala |url=https://www.indiaherald.com/LifeStyle/Read/142118/4-Pivotal-points-about-Thrissur-%E2%80%93-The-Cultural-Nerve-center-of-Kerala#google_vignette |access-date=2025-02-25 |website=indiaherald.com |language=en}}</ref>প্ৰাচীন কালত থ্ৰিচূৰক 'বৃষভদ্ৰীপুৰম' (Vrishabhadripuram) বুলিও জনা গৈছিল। এই নামৰ অৰ্থ হৈছে "দক্ষিণৰ কৈলাস", যিয়ে চহৰখনৰ শৈৱ ধৰ্মীয় ঐতিহ্য আৰু ভগৱান শিৱৰ সৈতে থকা গভীৰ সম্পৰ্কক সূচায়।<ref>{{cite web|title=Thrissur – History|url=http://thrissur.gov.in/history.asp|publisher=Thrissur district website|access-date=15 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223172335/http://thrissur.gov.in/history.asp|archive-date=23 February 2014|url-status=dead|archivedate=23 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223172335/http://thrissur.gov.in/history.asp|deadurl=yes}}</ref> ==ইতিহাস == প্ৰাগঐতিহাসিক যুগৰ বহু মেগালিথ (বৃহৎ শিলৰ স্মাৰক) আৰু ডলমেন (শিলৰ সমাধি)ৰ উপস্থিতিয়ে এই কথা সূচায় যে থ্ৰিচূৰ অঞ্চলত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰায় ১০০০ চনৰপৰা খ্ৰীষ্টাব্দ ৫০০ চনলৈকে মানৱৰ বসতি আছিল। <ref>S Hemachandran, [http://www.kerala.gov.in/keralacalljuly_07/pg30-31.pdf "Monuments Embossing History"]{{Dead link|date=June 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=no}}, ''Kerala Calling'', July 2007. Retrieved 24 January 2009</ref><ref name="The Hindu">{{cite news|date=4 December 2009|title=A tour of heritage sites in Thrissur|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|url=http://hindu.com/2009/12/04/stories/2009120450620200.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208143112/http://www.hindu.com/2009/12/04/stories/2009120450620200.htm|archive-date=8 December 2009}}</ref> [[File:55Trichur Temple Main Entrance.jpg|thumb| "দক্ষিণ ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ চিত্ৰসহ পথপ্ৰদৰ্শিকা (Illustrated Guide to the South Indian Railway) গ্ৰন্থত প্ৰকাশিত স্বৰাজ ৰাউণ্ডৰপৰা দেখা ভডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ১৯১৩ চনৰ এক দুৰ্লভ আলোকচিত্ৰ।" ]] ১৬শ শতিকাত [[পৰ্তুগীজ]]সকলৰ [[কেৰালা]]ৰ বহু অঞ্চলৰ দৰে থ্ৰিচূৰতো নৌ-সামৰিক প্ৰভাৱ আছিল। ১৭শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পৰ্তুগীজ নৌ-শক্তিৰ প্ৰভাৱ হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে আৰু ডাচসকলে মুখ্য নৌ-শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ডাচসকলৰ সহায়ত ১৭১০ চনত কোচিন ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়ালে কেলিকটৰ জামোৰিনৰপৰা থ্ৰিচূৰ পুনৰ দখল কৰে।<ref name="Brief History">{{cite web |url = http://ecostat.kerala.gov.in/pdf/dis/thrissur.pdf |title = Brief History |publisher = Kerala Government |access-date = 27 June 2011 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120426034630/http://ecostat.kerala.gov.in/pdf/dis/thrissur.pdf |archive-date = 26 April 2012 |archivedate = 26 April 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120426034630/http://ecostat.kerala.gov.in/pdf/dis/thrissur.pdf |deadurl = yes }}</ref> কোচিন ৰাজ্যৰ মহাৰাজ শক্তন তাম্পুৰাণে (১৭৬৯–১৮০৫) সিংহাসনত আৰোহণ কৰাৰ পাছত থ্ৰিচূৰৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট বৃদ্ধি পায়। তেওঁ থ্ৰিচূৰক নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে গঢ়ি তোলে আৰু চুবুৰীয়া অঞ্চলৰ ছিৰীয়ান খ্ৰীষ্টান পৰিয়াল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক ইয়াত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। ফলস্বৰূপে থ্ৰিচূৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰ্থিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়।<ref name="Brief History" /> ১৭৫০–১৭৬০ চনৰ ভিতৰত মাইচোৰ ৰাজ্যৰ শক্তিশালী শাসক হায়দৰ আলীয়ে থ্ৰিচূৰ জয় কৰি ইয়াক মাইচোৰৰ কৰদ ৰাজ্যত পৰিণত কৰে। পিছত ১৭৮৬ চনত টিপু চুলতানৰ পুত্ৰই পুনৰ থ্ৰিচূৰ আক্ৰমণ কৰিছিল, কিন্তু শ্ৰীৰংগপট্টনম যুদ্ধৰ পিছত তেওঁ পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>{{cite web |url=http://voi.org/books/tipu/ch04.htm |title=Tipu Sultan: as known in Kerala |publisher=VOI Books |access-date=27 June 2011 |archive-date=22 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180222080826/http://voi.org/books/tipu/ch04.htm |url-status=dead |archivedate=22 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180222080826/http://voi.org/books/tipu/ch04.htm |deadurl=yes }}</ref> য়াৰ পিছত শক্তন তাম্পুৰাণৰ উত্তৰাধিকাৰী ৰাম বৰ্মা দশমে [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ সৈতে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। এই চুক্তিৰ ফলত কোচিন ৰাজ্য ব্ৰিটিছসকলৰ এক সংৰক্ষিত ৰাজ্য হিচাপে পৰিগণিত হয়। [[File:Plan of the Hindu temple at Trichur.jpg|thumb|১৮১৬ চনত জন গৌল্ডে প্ৰস্তুত কৰা ভাডাকুনাথান মন্দিৰৰ সৈতে থ্ৰিছুৰ চহৰৰ প্ৰথমখন জনাজাত মানচিত্ৰ|left]] ১৯১৯ চনত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ অধিৱেশনত এখন সমিতি গঠন হোৱাৰ পিছৰেপৰা [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]]এ নতুন গতি লাভ কৰে। ইয়াৰ প্ৰভাৱ থ্ৰিচূৰতো স্পষ্টভাৱে পৰিল। পৰৱৰ্তী বছৰবোৰত অসহযোগ আৰু আইন অমান্য আন্দোলনত থ্ৰিচূৰৰ অসংখ্য লোকে সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰে। এই জাতীয় আন্দোলনক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলাৰ উদ্দেশ্যে [[মহাত্মা গান্ধী]]য়ে ১৯২৭ আৰু ১৯৩৪ চনত থ্ৰিচূৰ ভ্ৰমণ কৰি জনসাধাৰণক স্বাধীনতা সংগ্ৰামত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উদ্বুদ্ধ কৰিছিল। <ref>{{cite news|date=15 October 2010|title=Thrissur school remembers Mahatma's visit|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2010/10/15/stories/2010101550770200.htm|url-status=dead|access-date=11 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013171839/http://www.hindu.com/2010/10/15/stories/2010101550770200.htm|archive-date=13 October 2011|archivedate=13 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013171839/http://www.hindu.com/2010/10/15/stories/2010101550770200.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Barrister Krishna Menon's forgotten story|url=http://www.cityjournal.in/Newspaper/20110615/metro/metro_19.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923204249/http://www.cityjournal.in/Newspaper/20110615/metro/metro_19.html|archive-date=23 September 2015|access-date=11 July 2011|publisher=CityJournal}}</ref> আৰ কে শনমুখম চেট্টিয়ে ১৯৩৫ চনৰপৰা ১৯৪১ চনলৈ কোচিন ৰাজ্যৰ দেৱান হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল। তেওঁৰ কাৰ্যকালত থ্ৰিচূৰ নগৰৰ উন্নয়নত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। এই সময়ছোৱাত নিৰ্মাণ কৰা থ্ৰিচূৰৰ ''টাউন হল'' আৰু ৰামনিলায়ম আজিও কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠানস্থলী হিচাপে পৰিচিত। একেখন সময়তে থ্ৰিচূৰৰ নাগৰিক আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ অংশ হিচাপে পৌৰ নিগম ভৱন, থ্ৰিচূৰ আৰু স্বৰাজ ৰাউণ্ডকো গঢ়ি তোলা হৈছিল। এই উন্নয়নমূলক পদক্ষেপসমূহে থ্ৰিচূৰক আধুনিক নগৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে। <ref name="A Krishnan 2009 p.35-38">C A Krishnan (2009). ''Anchuvilakku'', p.35-38. Green Books, Thrissur. {{ISBN|978-81-8423-128-1}}</ref><ref>{{cite web |url = http://thrissur.gov.in/history.asp |title = Thrissur – History |publisher = Thrissur Govt |access-date = 11 July 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111026003556/http://www.thrissur.gov.in/history.asp |archive-date = 26 October 2011 |url-status = dead |archivedate = 23 February 2014 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140223172335/http://thrissur.gov.in/history.asp |deadurl = yes }}</ref> ১৯৪৭ চনত, ভাৰতে ঔপনিৱেশিক শাসনৰপৰা স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ সময়ত থ্ৰিচূৰ কোচিন ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। পিছত, ১ জুলাই ১৯৪৯ তাৰিখে থ্ৰিচূৰ জিলাৰ গঠন কৰা হয় আৰু থ্ৰিচূৰ চহৰক জিলাখনৰ মুখ্য কাৰ্যালয় (সদৰ) হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। == ভূগোল == [[File:Koal fileds of Thrissur.jpg|thumb|থেক্কিঙ্কাডু ময়দানৰ টিলাৰপৰা চহৰখন ক্ৰমাৎ সমতল হৈ থ্ৰিচূৰ–পোন্নানি ক'লে জলাভূমিলৈ বিস্তৃত হৈছে। এই ক'লে জলাভূমি কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ, অতি উৎপাদনশীল আৰু সংকটাপন্ন জলাভূমি। ই থ্ৰিচূৰ চহৰৰ প্ৰাকৃতিক নিষ্কাশন ব্যৱস্থা হিচাপে কাম কৰে। এই জলাভূমিৰ পানী বিভিন্ন নদীৰে বৈ গৈ শেষত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত মিলিত হয়। |alt=|left ]] থ্ৰিচূৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ মাজভাগত অৱস্থিত থ্ৰিচূৰ জিলাৰ সদৰ দপ্তৰ। চহৰখন কোচিৰ উত্তৰ-পূবে প্ৰায় ৭৫ কিলোমিটাৰ, কইম্বাটুৰৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে প্ৰায় ১৩৩ কিলোমিটাৰ, কোঝিকোডৰ দক্ষিণ-পূবে প্ৰায় ১২৪ কিলোমিটাৰ আৰু চাংগানাচেৰীৰ উত্তৰে প্ৰায় ১৫১ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। <ref name=":0">{{cite web |url=http://www.adb.org/Documents/Reports/Consultant/32300-IND/32300-02-Thrissur-IND-TACR.pdf |title=Geography and Climate |publisher=ADB |access-date=16 May 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612064216/http://www2.adb.org/Documents/Reports/Consultant/32300-IND/32300-02-Thrissur-IND-TACR.pdf |archive-date=12 June 2012 }}</ref> থ্ৰিচূৰ চহৰখন থেক্কিঙ্কাডু ময়দান নামৰ এখন সৰু টিলাৰ ওপৰত গঢ় লৈ উঠিছে। এই টিলাটো চহৰখনৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ স্থান; সৰ্বোচ্চ স্থান হৈছে ভিলাঙ্গান পাহাৰ। চহৰখন সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা গড়ে প্ৰায় ২.৮৩ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। <ref name=":0" /> পাহাৰৰপৰা চহৰখন ক্ৰমান্বয়ে থ্ৰিছুৰ-পোনানী কল জলাশয়ত একত্ৰিত হয়, যিয়ে চহৰখনৰ প্ৰাকৃতিক নিষ্কাশন ব্যৱস্থা হিচাপে কাম কৰে। এই জলাশয়বোৰৰ পানী নদীৰ মাজেৰে বৈ গৈ লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত সোমাই কেৰেলাৰ আন চহৰবোৰক জুৰুলা কৰা বিধ্বংসী বানপানীৰপৰা থ্ৰিছুৰ চহৰখনক ৰক্ষা কৰে। <ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/mag/2007/10/14/stories/2007101450020200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016093454/http://hindu.com/mag/2007/10/14/stories/2007101450020200.htm |url-status=dead |archive-date=16 October 2007 |work=[[The Hindu]] |title=Warning bells in Kole |date=2007-10-14 |access-date=23 June 2012 |archivedate=16 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071016093454/http://hindu.com/mag/2007/10/14/stories/2007101450020200.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ecoinsee.org/6bconf/Theme%20A/AB.3.2%20Jeena.pdf |title=Agriculture-wetland interactions and sustainability of rice cultivation in the Kole land, Kerala |publisher=Jeena T Srinivasan |access-date=23 June 2012 |archive-date=29 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729141828/http://www.ecoinsee.org/6bconf/Theme%20A/AB.3.2%20Jeena.pdf |url-status=dead |archivedate=29 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729141828/http://www.ecoinsee.org/6bconf/Theme%20A/AB.3.2%20Jeena.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2011/01/08/stories/2011010860470300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110424070830/http://www.hindu.com/2011/01/08/stories/2011010860470300.htm |url-status=dead |archive-date=24 April 2011 |work=[[The Hindu]] |title=Project to protect kole wetlands |date=2011-01-08 |access-date=23 June 2012 |archivedate=24 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110424070830/http://www.hindu.com/2011/01/08/stories/2011010860470300.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2011/04/18/stories/2011041854330700.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719072933/http://www.hindu.com/2011/04/18/stories/2011041854330700.htm |url-status=dead |archive-date=19 July 2011 |work=[[The Hindu]] |title=Migratory fish spotted in kole land |date=2011-04-18 |access-date=23 June 2012 |archivedate=19 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719072933/http://www.hindu.com/2011/04/18/stories/2011041854330700.htm |deadurl=yes }}</ref> থ্ৰিচূৰ চহৰ কেৰালাৰ মধ্যভাগৰ মধ্যভূমি অঞ্চলত অৱস্থিত। চহৰখনৰ কিছু অংশ পালাক্কাড সমভূমিলৈও বিস্তৃত। <ref name="Jose">Jose AI, Paulose S, Prameela P & Bonny BP (eds), 2002, [http://www.kau.edu/pop/map_of_agro_zones.htm Package of Practices Recommendations: Crops] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051219053217/http://www.kau.edu/pop/map_of_agro_zones.htm |date=19 December 2005 }}, Kerala Agricultural University. Retrieved 18 January 2006.</ref> ভূ-তাত্ত্বিক দৃষ্টিৰে থ্ৰিচূৰ মূলত প্ৰাচীন আৰ্কিয়ান গ্নেইছ (Archaean gneiss) আৰু স্ফটিকীয় শিষ্ট (crystalline schist) শিলৰে গঠিত।<ref>{{cite web |url = http://210.212.239.30/tsr/evolution%26geography.htm |title = Geography |publisher = Thrissur Municipal Corporation |access-date = 27 November 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120426034621/http://210.212.239.30/tsr/evolution%26geography.htm |archive-date = 26 April 2012 |archivedate = 26 April 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120426034621/http://210.212.239.30/tsr/evolution%26geography.htm |deadurl = yes }}</ref> চহৰখনৰ অধিকাংশ অঞ্চল আৰ্কিয়ান যুগৰ শিলে আৱৰি আছে। তদুপৰি, থ্ৰিচূৰ ভাৰতীয় টেকটনিক ফলকৰ (Indian Plate) কেন্দ্ৰীয় অংশৰ ওচৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত ভূমিকম্পীয় বা আগ্নেয়গিৰিজনিত কাৰ্যকলাপ তুলনামূলকভাৱে অতি কম দেখা যায়। [[File:Vadakkechira 2013 december.JPG|thumb|থ্ৰিছুৰৰ ভাডাক্কেচিৰাৰ পুখুৰী আৰু খালসমূহে বাৰিষাৰ সময়ত বানপানী ৰোধ কৰে। |alt=|left]] ===জলবায়ু === কেপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি থ্ৰিচূৰ চহৰৰ জলবায়ু ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু। থ্ৰিচূৰত মাৰ্চৰপৰা মে' মাহলৈ গ্ৰীষ্মকাল থাকে, আৰু এই সময়ছোৱাই বছৰৰ আটাইতকৈ উষ্ণ সময়। এই সময়ত অধিক তাপ আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ বাবে বতৰ যথেষ্ট অস্বস্তিকৰ হয়। দিনৰ তাপমাত্ৰা সাধাৰণতে ৩৬°চেলচিয়াছৰপৰা ৩৮°চেলচিয়াছলৈকে বৃদ্ধি পায়, লগতে আৰ্দ্ৰতাও অত্যধিক থাকে। গ্ৰীষ্মকালৰ পিছতে দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ প্ৰভাৱত জুনৰপৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈ বৰষুণৰ ঋতু চলি থাকে। অক্টোবৰ আৰু নৱেম্বৰ মাহক মৌচুমী-উত্তৰ বা প্ৰত্যাৱৰ্তী মৌচুমী ঋতু বুলি গণ্য কৰা হয়। ডিচেম্বৰৰপৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈ শীতকাল থাকে। এই সময়ত পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰপৰা অহা বতাহৰ প্ৰভাৱত বতৰ তুলনামূলকভাৱে শীতল আৰু বতাহযুক্ত হয়। শীতকালত আন মাহৰ তুলনাত বায়ুত আৰ্দ্ৰতা কম থাকে আৰু বতৰ সাধাৰণতে শুকান হয়। পুৱাৰ সময়ত তাপমাত্ৰা যথেষ্ট শীতল অনুভৱ হয়, আনহাতে দিনৰ তাপমাত্ৰা সাধাৰণতে প্ৰায় ৩০°চেলচিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। <ref name="Climate">{{cite web |url=http://www.tsr.kerala.gov.in/gen.htm |title=Climate |publisher=Kerala Government |access-date=22 September 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110208205700/http://www.tsr.kerala.gov.in/gen.htm |archive-date=8 February 2011 }}</ref> থ্ৰিচূৰ চহৰত মৌচুমী ঋতুত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। চহৰখনত বছৰি গড়ে প্ৰায় ৩,১০০ মিলিমিটাৰ বৰষুণ হয়। সাধাৰণতে দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ মে' মাহৰ শেষ সপ্তাহত আৰম্ভ হয়। জুলাই মাহৰ পিছত বৰষুণৰ পৰিমাণ ক্ৰমে হ্ৰাস পায়। বছৰি গড়ে প্ৰায় ১২৪ দিন বৰষুণ হয়। গ্ৰীষ্মকালত চহৰখনৰ সৰ্বোচ্চ গড় তাপমাত্ৰা প্ৰায় ৩৬° চেলচিয়াছ, আনহাতে সৰ্বনিম্ন গড় তাপমাত্ৰা প্ৰায় ২৭° চেলচিয়াছ। শীতকালত সৰ্বোচ্চ গড় তাপমাত্ৰা প্ৰায় ৩১° চেলচিয়াছ আৰু সৰ্বনিম্ন গড় তাপমাত্ৰা প্ৰায় ২০° চেলচিয়াছ হয়। <ref name="Climate" /> {{Weather box | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = থ্ৰিছুৰ (ভেল্লানিকৰা) ১৯৯১–২০২০ | Jan record high C = 35.9 | Feb record high C = 39.7 | Mar record high C = 40.4 | Apr record high C = 39.9 | May record high C = 38.3 | Jun record high C = 36.2 | Jul record high C = 33.0 | Aug record high C = 33.3 | Sep record high C = 35.3 | Oct record high C = 35.4 | Nov record high C = 34.9 | Dec record high C = 35.5 | year record high C = | Jan high C = 33.1 | Feb high C = 34.8 | Mar high C = 35.7 | Apr high C = 34.9 | May high C = 33.3 | Jun high C = 30.2 | Jul high C = 29.5 | Aug high C = 29.8 | Sep high C = 30.6 | Oct high C = 31.5 | Nov high C = 32.0 | Dec high C = 32.0 | year high C = 32.2 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.7 | Mar low C = 24.4 | Apr low C = 25.1 | May low C = 24.7 | Jun low C = 23.6 | Jul low C = 23.0 | Aug low C = 23.1 | Sep low C = 23.0 | Oct low C = 22.9 | Nov low C = 22.9 | Dec low C = 22.5 | year low C = 23.3 | Jan record low C = 16.5 | Feb record low C = 16.9 | Mar record low C = 18.9 | Apr record low C = 19.9 | May record low C = 20.2 | Jun record low C = 19.6 | Jul record low C = 18.5 | Aug record low C = 19.6 | Sep record low C = 20.3 | Oct record low C = 18.0 | Nov record low C = 16.9 | Dec record low C = 16.6 | year record low C = | rain colour = green | Jan rain mm = 0.4 | Feb rain mm = 19.0 | Mar rain mm = 27.8 | Apr rain mm = 60.1 | May rain mm = 214.3 | Jun rain mm = 615.8 | Jul rain mm = 596.6 | Aug rain mm = 484.4 | Sep rain mm = 320.6 | Oct rain mm = 289.7 | Nov rain mm = 95.9 | Dec rain mm = 8.4 | year rain mm = 2732.9 | Jan rain days = 0.1 | Feb rain days = 0.7 | Mar rain days = 1.7 | Apr rain days = 3.8 | May rain days = 8.3 | Jun rain days = 22.0 | Jul rain days = 23.6 | Aug rain days = 18.3 | Sep rain days = 13.8 | Oct rain days = 12.0 | Nov rain days = 4.8 | Dec rain days = 0.8 | year rain days = 109.9 | time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] |Jan humidity=46 |Feb humidity=47 |Mar humidity=59 |Apr humidity=66 |May humidity=71 |Jun humidity=82 |Jul humidity=82 |Aug humidity=80 |Sep humidity=78 |Oct humidity=77 |Nov humidity=70 |Dec humidity=57 |year humidity=68 | source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[India Meteorological Department]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref>}} == অৰ্থনীতি == থ্ৰিচূৰ বহু মালয়ালী উদ্যোগপতিৰ বাসস্থান <ref name="The Economic Times">{{cite news|date=4 March 2009|title=South Indian Bank sees sunshine in slowdown|work=The Economic Times|url=http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|url-status=dead|access-date=16 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719043838/http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|archive-date=19 July 2020|archivedate=19 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200719043838/http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|deadurl=yes}}</ref> আৰু [[কেৰালা]]ৰ অন্যতম প্ৰধান আৰ্থিক তথা বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ। <ref name="South Indian Bank sees sunshine in slowdown">{{cite news|date=4 March 2009|title=Banking/Finance|publisher=(The Economic Times)|url=http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|url-status=dead|access-date=14 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719043838/http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|archive-date=19 July 2020|archivedate=19 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200719043838/http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|deadurl=yes}}</ref> ইতিহাসবিদসকলৰ মতে, ৰজা শক্তন তাম্পুৰাণে কাষৰীয়া ব্যাৱসায়িক কেন্দ্ৰসমূহৰপৰা ছিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান পৰিয়াল আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক থ্ৰিচূৰত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। ইয়াৰ ফলত অতি সোনকালেই থ্ৰিচূৰ কেৰালাৰ অভ্যন্তৰীণ বাণিজ্যৰ এক সমৃদ্ধ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। দক্ষিণ ভাৰতত সাধাৰণ সোণৰ অলংকাৰ আৰু ৰ'ল্ড গ'ল্ড (Rolled Gold) অলংকাৰ উৎপাদনৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ হৈছে থ্ৰিচূৰ। কেৰালাত উৎপাদিত মুঠ গহনাৰ প্ৰায় ৭০% থ্ৰিচূৰতে নিৰ্মাণ কৰা হয়। চহৰখনত প্ৰায় ৩,০০০টা সোণৰ অলংকাৰ নিৰ্মাণ গোট আছে, য'ত প্ৰায় ৪০,০০০ শিল্পী আৰু অন্যান্য কৰ্মী নিয়োজিত।<ref>{{cite news |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/Kerala-shines-in-gold-ornament-export/articleshow/1205891.cms |title=Kerala shines in gold ornament export |work=The Economic Times |access-date=13 December 2010 |date=20 August 2005}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.thehindubusinessline.com/blnus/08091450.htm |title = No impact of recession on gold business' |work = Business Line |access-date = 13 December 2010 }}{{Dead link|date=June 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }}</ref> এই উদ্যোগে থ্ৰিচূৰত প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষভাৱে প্ৰায় ২ লাখ লোকক কৰ্মসংস্থাপন প্ৰদান কৰিছে। এই শিল্পগোটসমূহৰ শিল্পীসকলে কেৰালাত দৈনিক ব্যৱহৃত প্ৰায় ১ টন সোণৰ ৮৫% অলংকাৰত ৰূপান্তৰ কৰে। বছৰি কেৰালাত অলংকাৰ নিৰ্মাণৰ বাবে প্ৰায় ৯০ টন সোণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[File:K. Karunakaran Smaraka Town Hall 02.JPG|thumbnail|থ্ৰিচূৰৰ টাউন হল |left]] ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ মতে, ১৯৩০-ৰ দশকৰপৰাই থ্ৰিচূৰক এক বেংক নগৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল। সেই সময়ত চহৰখনত ৫৮টা বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছিল। বৰ্তমানো থ্ৰিচূৰ কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বেংকিং আৰু বিত্তীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। চহৰখনত চাউথ ইণ্ডিয়ান বেংক, চিএছবি বেংক, ধনলক্ষ্মী বেংক আদি প্ৰধান বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি মণপ্পুৰম ফাইনেন্স, কেৰালা ৰাজ্যিক বিত্তীয় উদ্যোগ (KSFE) আৰু ইএছএএফ সৰু বিত্তীয় বেংক আদি উল্লেখযোগ্য বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰো মুখ্য কাৰ্যালয় থ্ৰিচূৰতেই আছে।<ref name="The Hindu 3">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/esaf-to-start-with-10-branches-as-small-finance-bank/article8866748.ece|title=ESAF to start with 10 branches as small finance bank|work=The Hindu|date=18 July 2016|access-date=18 July 2016}}</ref><ref name="About Us">{{cite web|url=http://www.southindianbank.com/content/viewContentLvl1.aspx?linkIdLvl2=5&linkid=5|title=About Us|publisher=South Indian Bank|access-date=1 February 2010}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.csb.co.in/asp/0100text.asp?pageId=2&headId=27 |title = Genesis |publisher = Catholic Syrian Bank |access-date = 15 February 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20100217211409/http://www.csb.co.in/asp/0100text.asp?pageID=2&headID=27 |archive-date = 17 February 2010 |archivedate = 17 February 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100217211409/http://www.csb.co.in/asp/0100text.asp?pageID=2&headID=27 |deadurl = yes }}</ref> থ্ৰিচূৰ চিট পুঁজি সমিতি (Chit Fund)ভাৰতৰ এক বিশেষ ধৰণৰ সঞ্চয় আৰু ঋণ ব্যৱস্থাৰ—এটা প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত। ২০১০ চনৰ এক অনুমাণিক হিচাপ অনুসৰি, থ্ৰিচূৰত প্ৰায় ৩,০০০টা চিট পুঁজি সমিতি কাৰ্যকৰী আছিল, য'ত প্ৰায় ৩৫,০০০ লোক নিয়োজিত আছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/money/report_chit-fund-companies-on-the-rise_1288173 |title=Chit fund companies on the rise |newspaper=DNA India |publisher=DNA |access-date=15 February 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indianexpress.com/news/chit-fund-cos-on-the-rise-in-kerala/513907/ |title=Chit fund cos on the rise in Kerala |work=The Indian Express |date=7 September 2009 |access-date=15 February 2010}}</ref> [[File:South indian bank head office.JPG|thumb|right|থ্ৰিচূৰ চহৰত থকা চাউথ ইণ্ডিয়ান বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়]] থ্ৰিচূৰ আয়ুৰ্বেদিক ঔষধ উৎপাদন উদ্যোগৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ। কেৰালাত থকা প্ৰায় ৮৫০টা আয়ুৰ্বেদিক ঔষধ উৎপাদনকাৰী প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিতৰত প্ৰায় ১৫০টা থ্ৰিচূৰ চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে অৱস্থিত।<ref>{{cite web |url=http://www.pharmabiz.com/article/detnews.asp?articleid=26402&sectionid=50 |title=Thrissur – The nerve-centre of Ayurveda |publisher=Pharmabiz.com |access-date=13 December 2010}}</ref> ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজ্যখনৰ কিছুমান বৃহৎ প্ৰতিষ্ঠান যেনে ঔষধি, বৈদ্যৰত্নম ঔষধশালা আৰু কে. পি. নাম্বূদিৰিছ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি, থ্ৰিচূৰৰ আয়ুৰ্বেদিক ঔষধ উৎপাদনকাৰী প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ এক যৌথ পদক্ষেপ হিচাপে থ্ৰিচূৰ আয়ুৰ্বেদ ক্লাষ্টাৰ গঠন কৰা হৈছে। এই পদক্ষেপৰ জৰিয়তে থ্ৰিচূৰ জিলাৰ কোৰাট্টিস্থিত কিনফ্ৰা উদ্যানত (KINFRA Park) আয়ুৰ্বেদিক উদ্যোগসমূহৰ বাবে এক সমন্বিত ঔদ্যোগিক গোট (ক্লাষ্টাৰ) গঢ়ি তোলা হৈছে। <ref>{{cite web |url=http://www.financialexpress.com/news/centre-to-partfund-ayurveda-testing-facility-in-thrissur/264507/ |title=Centre to part-fund Ayurveda testing facility in Thrissur |work=The Financial Express |date=23 January 2008 |access-date=13 January 2010}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.thehindubusinessline.com/2005/06/10/stories/2005061003711700.htm |title = Centre sanctions Rs 29 cr for ayurveda cluster in Thrissur |work = Business Line |access-date = 13 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100323102726/http://www.thehindubusinessline.com/2005/06/10/stories/2005061003711700.htm |archive-date = 23 March 2010 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://cii.in/WebCMS/Upload/Mr%20T%20Balakrishnan.pdf |title=Ayurvedic Industry – Challenges And Opportunities |publisher=CII |access-date=13 January 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://cii.in/WebCMS/Upload/Mr%20A%20K%20Krishnakumar.pdf |title=Ayurveda Sector in India: Challenges, Potential & Way Forward |publisher=Global Ayurveda Summit 2010 |access-date=13 January 2010}}</ref> থ্ৰিচূৰৰ খুচুৰা ব্যৱসায় খণ্ডত বহু আগশাৰীৰ প্ৰতিষ্ঠানে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত কল্যাণ গ্ৰুপ, জ'ছ আলুক্কাছ, জয় আলুক্কাছ আৰু জ'ছকো গ্ৰুপ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/localContentView.do?tabId=16&programId=1079897624&contentId=8267335&district=Thrissur&BV_ID=@@@ |title=Thrissur, the new textile capital |publisher=Manorama Online.com |access-date=25 November 2010}}</ref>কেৰালাৰ চতুৰ্থ তথ্য-প্ৰযুক্তি উদ্যান ইনফ'পাৰ্ক থ্ৰিচূৰ থ্ৰিচূৰ জিলাত অৱস্থিত। এই প্ৰযুক্তি উদ্যানটোৱে তথ্য-প্ৰযুক্তি উদ্যোগৰ বিকাশ, নতুন বিনিয়োগ আকৰ্ষণ আৰু নিয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টিত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছে। <ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/india/news/koratty-it-park-set-to-begin-operations/394389/ |title=Koratty IT park set to begin operations |work=Business Standard |date=11 May 2010 |access-date=19 May 2010}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.keralait.org/search_result.php?project_id=1&location_id=4 |title = InfoPark Thrissur |publisher = Kerala IT |access-date = 19 May 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100706090012/http://www.keralait.org/search_result.php?project_id=1&location_id=4 |archive-date = 6 July 2010 |url-status = dead |archivedate = 6 July 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100706090012/http://www.keralait.org/search_result.php?project_id=1&location_id=4 |deadurl = yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article136596.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814165030/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article136596.ece |url-status=dead |archive-date=14 August 2014 |title=Koratty Infopark first phase inauguration on Oct |work=The New Indian Express |date=8 October 2009 |access-date=19 May 2010 |archivedate=14 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814165030/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article136596.ece |deadurl=yes }}</ref> পৰ্যটন উদ্যোগেও থ্ৰিচূৰৰ অৰ্থনীতিত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে। কেৰালা ভ্ৰমণ কৰা বহু দেশীয় পৰ্যটকে থ্ৰিচূৰক কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন পৰ্যটনস্থলী ভ্ৰমণ কৰে। মন্দিৰ, প্ৰাচীন গীৰ্জা, ঐতিহ্য আৰু সমৃদ্ধ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ বাবে থ্ৰিচূৰ কেৰালাত সৰ্বাধিক দেশীয় পৰ্যটক আকৰ্ষণ কৰা চহৰসমূহৰ অন্যতম। ==প্ৰশাসন == {| class="toccolours" style="clear:right; float:right; background:#ffffff; margin: 0 0 0.5em 1em; width:220" |- ! style="background:#A8BDEC" align="center" colspan="2"|'''পৌৰ নিগমৰ বিষয়াসকল ''' |- |align="center"| Mayor||ডা° নিজি জাষ্টিন |- |align="center"|Deputy mayor||এ. প্ৰসাদ |- ! style="background:#A8BDEC" align="center" colspan="3"|'''বিধানসভাৰ সদস্যসকল ''' |- |align="center"|থ্ৰিচূৰ বিধান সভা সমষ্টি ||ৰাজন পল্লন |- |align="center"|ওল্লুৰ বিধান সভা সমষ্টি ||কে ৰাজন (ৰাজনীতিবিদ) |- ! style="background:#A8BDEC" align="center" colspan="3"|'''সংসদৰ সদস্য''' |- |align="center"|থ্ৰিচূৰ লোকসভা সমষ্টি ||সুৰেশ গোপী |} [[File:Thrissur Municipal Corporation2.jpg|thumb|left|upright|পৌৰ নিগম ভৱন, থ্ৰিচূৰ এম.অ. পথ]] === পৌৰসভাৰ শাসন === ১৯২১ চনৰপৰা কোচিন পৌৰ নিয়মাৱলীৰ অধীনত থ্ৰিচূৰ এখন পৌৰসভা হিচাপে পৰিচালিত হৈ আহিছে।<ref name="Malayala Manorama">{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/localContentView.do?tabId=16&contentId=8143095&district=Thrissur&programId=1079897624&BV_ID=@@@ |title=Thrissur City Corporation turns 100 |publisher=Malayala Manorama |access-date=27 October 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://210.212.239.30/tsr/ksduppro.htm |title=History |publisher=Thrissur Corporation |access-date=5 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100719122634/http://210.212.239.30/tsr/ksduppro.htm |archive-date=19 July 2010 |archivedate=19 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100719122634/http://210.212.239.30/tsr/ksduppro.htm |deadurl=yes }}</ref> ১৯৩২ চনত নতুন পৌৰসভা ভৱন নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৭২ চনত কেইবাখনো গাঁও পঞ্চায়ত পৌৰসভাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। <ref name="Malayala Manorama" /> ২০০০ চনৰ ১ অক্টোবৰ তাৰিখে থ্ৰিচূৰ পৌৰসভাক উন্নীত কৰি এখন পৌৰ নিগম গঠন কৰা হয়। এই সময়ত আয়্যন্থোল, কূৰ্কেঞ্চেৰী, নাদাথৰা, ভিলভাট্টম (এটা অংশ), অল্লুৰ আৰু অল্লুক্কাৰা অঞ্চলসমূহ নতুনকৈ থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগমৰ অধীনলৈ অনা হয়। থ্ৰিচূৰ চহৰৰ প্ৰশাসন থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগমৰ জৰিয়তে পৰিচালিত হয়। পৌৰ নিগমটোৰ নেতৃত্বত এজন মেয়ৰ থাকে। চহৰখন তিনিটা বিধানসভা সমষ্টি থ্ৰিচূৰ, ওল্লুৰ আৰু চেৰ্পুৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{cite web|title=Demographic & Area Particulars of Urban Local Bodies|url=http://thrissur.nic.in/tsrurben.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616192927/http://thrissur.nic.in/tsrurben.asp|archive-date=16 June 2011|access-date=22 September 2010|publisher=Thrissur District}}</ref> প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ বাবে চহৰখনক ৫২টা ৱাৰ্ডত বিভক্ত কৰা হৈছে। এই ৱাৰ্ডসমূহৰপৰা পৌৰ নিগমৰ পৰিষদৰ সদস্যসকলক পাঁচ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ত্ৰিচূৰ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ নিগম। থ্ৰিছুৰ প্ৰপাৰ চহৰত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা এই নিগমে চহৰখনৰ বিদ্যুৎ, পানী যোগান আৰু কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা ব্যৱস্থা প্ৰত্যক্ষভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। <ref name="Malayala Manorama" /><ref>{{cite web|title=Thrissur Corporation|url=http://210.212.239.30/tsr/corporation.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100720233639/http://210.212.239.30/tsr/corporation.htm|archive-date=20 July 2010|access-date=22 September 2010|publisher=Thrissur Municipal Corporation|archivedate=20 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100720233639/http://210.212.239.30/tsr/corporation.htm|deadurl=yes}}</ref> থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগম, পঞ্চায়ত আৰু টাউন এণ্ড কাণ্ট্ৰী প্লেনিং বিভাগ (টিচিপিডি)ৰ উদ্যোগত নগৰখনৰ উন্নয়ন পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰা হয়। <ref name="adb.org">{{cite web |url=http://www.adb.org/Documents/Reports/Consultant/32300-IND/32300-02-Thrissur-IND-TACR.pdf |title=Urban Planning and Land Use Management |publisher=ADB |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612064216/http://www2.adb.org/Documents/Reports/Consultant/32300-IND/32300-02-Thrissur-IND-TACR.pdf |archive-date=12 June 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indiankanoon.org/doc/1836723/ |title=T.N. Rugmani And Another vs C. Achutha Menon And Ors on 20 December, 1990 |publisher=Indiankanoon.org |access-date=12 November 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=2016-09-11 |title=Govt to disband four development authorities in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/govt-to-disband-four-development-authorities-in-kerala/articleshow/54279946.cms |access-date=2026-06-05 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> থ্ৰিচূৰ চহৰৰ পানী যোগান ব্যৱস্থা কেৰালা জল কৰ্তৃপক্ষ (Kerala Water Authority)-এ পৰিচালনা কৰে। অগ্নিনিৰ্বাপন, উদ্ধাৰ কাৰ্য আৰু আন জৰুৰীকালীন সেৱাৰ দায়িত্ব কেৰালা অগ্নি আৰু উদ্ধাৰ সেৱা বিভাগ (Kerala Fire and Rescue Services Department)-ৰ ওপৰত ন্যস্ত। চহৰখনত আইন-শৃংখলা বজাই ৰখাৰ দায়িত্ব পালন কৰে থ্ৰিচূৰ নগৰ আৰক্ষী এ। আনহাতে, কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ ব'ৰ্ড এ থ্ৰিচূৰলৈ বিদ্যুৎ যোগান ধৰে। চহৰখনৰ ৰাজহুৱা পৰিবহণ ব্যৱস্থা মূলতঃ কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম (KSRTC)-এ পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ উপৰি ব্যক্তিগত বাছ সেৱায়ো থ্ৰিচূৰৰ দৈনন্দিন যাতায়াত ব্যৱস্থাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। ===আৰক্ষী সেৱা === থ্ৰিচূৰ নগৰ আৰক্ষী আৰু থ্ৰিছুৰ গ্ৰাম্য আৰক্ষীৰ মুখ্য কাৰ্যালয়। থ্ৰিছুৰ চহৰ আৰক্ষীৰ নেতৃত্বত আছে এজন আৰক্ষী আয়ুক্ত, ভাৰতীয় আৰক্ষী সেৱাৰ (আই পি এছ) বিষয়া। ত্ৰিছুৰ, কুন্নামকুলাম, অল্লুৰ আৰু গুৰুভায়ুৰ চাৰিটা মহকুমাত বিভক্ত। ইয়াৰ উপৰি মহিলা আৰক্ষী থানা আৰু এখন যান-বাহন আৰক্ষী থানাকে ধৰি ২৪খন আৰক্ষী থানাও পৰিচালনা কৰে। <ref>{{cite news |url= http://www.hindu.com/2011/03/02/stories/2011030260110500.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20110307193425/http://www.hindu.com/2011/03/02/stories/2011030260110500.htm |url-status= dead |archive-date= 7 March 2011 |title= Thrissur to have city police commissionerate |access-date= 24 June 2011 |location= Chennai, India |work= [[The Hindu]] |date= 2 March 2011 |archivedate= 7 March 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110307193425/http://www.hindu.com/2011/03/02/stories/2011030260110500.htm |deadurl= yes }}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.hindu.com/2011/02/03/stories/2011020362340400.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20110207215745/http://www.hindu.com/2011/02/03/stories/2011020362340400.htm |url-status= dead |archive-date= 7 February 2011 |title= Probe ordered into explosions |access-date= 24 June 2011 |location= Chennai, India |work= [[The Hindu]] |date= 3 February 2011 |archivedate= 7 February 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110207215745/http://www.hindu.com/2011/02/03/stories/2011020362340400.htm |deadurl= yes }}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.hindu.com/2011/03/04/stories/2011030459320500.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20110309055023/http://www.hindu.com/2011/03/04/stories/2011030459320500.htm |url-status= dead |archive-date= 9 March 2011 |title= Thrissur gets Police Commissioner |access-date= 24 June 2011 |location= Chennai, India |work= [[The Hindu]] |date= 4 March 2011 |archivedate= 9 March 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110309055023/http://www.hindu.com/2011/03/04/stories/2011030459320500.htm |deadurl= yes }}</ref> থ্ৰিচূৰ চহৰৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষাৰ দায়িত্ব থ্ৰিচূৰ চিটি পুলিচ আয়ুক্তালয়ে পালন কৰে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ৰামৱৰ্মপুৰমত অৱস্থিত পূৰ্বৰ জিলা সশস্ত্ৰ পুলিচৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ত আছে। আনহাতে, থ্ৰিচূৰ গ্ৰাম্য পুলিচৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আয়্যন্থোলস্থিত জিলা উপায়ুক্ত (কলেক্টৰ) কাৰ্যালয় চৌহদত অৱস্থিত। থ্ৰিচূৰ হৈছে থ্ৰিচূৰ ৰেঞ্জৰ পুলিচ মহাপৰিদৰ্শক (Inspector General of Police, IGP)-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়। এই ৰেঞ্জৰ অধীনত থ্ৰিচূৰ, পালাক্কাড আৰু মালাপ্পুৰম জিলাৰ আইন-শৃংখলা পৰিচালনা কৰা হয়। এই তিনিখন জিলাৰ সকলো পুলিচ অধীক্ষক (Superintendent of Police, SP) মহাপৰিদৰ্শকৰ অধীনত কাম কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.keralapolice.org/newsite/kepa.html |title=Official website of Kerala Police |access-date=2009-01-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101163953/http://www.keralapolice.org/newsite/kepa.html |archive-date=1 January 2009 }}</ref> চহৰখনত কেৰালা পুলিচ একাডেমী, ভিয়্যুৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰ,<ref>{{cite web |url=http://www.keralaprisons.gov.in/images/stories/pdf/cpvyr.pdf |title=Central Prison, Viyyur |publisher=Kerala Government |access-date=11 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225072447/http://www.keralaprisons.gov.in/images/stories/pdf/cpvyr.pdf |url-status=dead |archivedate=25 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225072447/http://www.keralaprisons.gov.in/images/stories/pdf/cpvyr.pdf |deadurl=yes }}</ref> পুলিচ কুকুৰ প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ আৰু আবকাৰী একাডেমী আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি কেৰালা পুলিচৰ নতুন কমাণ্ডো বাহিনী ইণ্ডিয়ান ৰিজাৰ্ভ বেটেলিয়নৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো ৰামৱৰ্মপুৰমত আছে। ইয়াৰ লগতে সীমা সুৰক্ষা বাহিনী (Border Security Force, BSF)-ৰ ১৪৮ নং বেটেলিয়ন-ৰ কেৰালাৰ প্ৰথম কেন্দ্ৰও থ্ৰিচূৰত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110153990300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013113835/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110153990300.htm |url-status=dead |archive-date=13 October 2011 |title=29 more battalions for BSF |access-date=3 February 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=1 November 2009 |archivedate=13 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013113835/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110153990300.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1132711.ece |title=More BSF facilities promised |work=The Hindu |access-date=3 February 2011 |location=Chennai, India |date=28 January 2011}}</ref> == জনগাঁথনি == {{bar box |title = থ্ৰিচূৰ চহৰৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১) <ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=left |bars= {{bar percent|[[হিন্দু]]|darkorange|৫৪.২০}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্ট্ৰান]]|dodgerblue|৪০.০৪}} {{bar percent|[[ইছলাম]]|green|৫.৫০}} {{bar percent|অন্যান্য বা উল্লেখ কৰা হোৱা নাই|black|০.২৬}} }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ জনগণনা তথ্য অনুসৰি, থ্ৰিচূৰ চহৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩,১৫,৯৫৭ জন। ইয়াৰে ১,৫২,২৯৬ জন (৪৮.২%) পুৰুষ আৰু ১,৬৩,৬৬১ জন (৫১.৮%) মহিলা। চহৰখনৰ জনঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৩,১৩০ জন। লিংগ অনুপাত হৈছে প্ৰতি ১,০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ১,০৯২ গৰাকী মহিলা। থ্ৰিচূৰত মুঠ ৬৬,৮২৭টা পৰিয়াল আছে আৰু গড় পৰিয়ালৰ আকাৰ ৪.২৭ জন সদস্য। চহৰখনৰ বস্তিবাসী জনসংখ্যা মুঠ জনসংখ্যাৰ ০.৩০%, আৰু কেৰালাৰ মুঠ বস্তিবাসী জনসংখ্যাৰ ০.৩৭% থ্ৰিচূৰত বাস কৰে। থ্ৰিচূৰৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৫.৯৬%। ইয়াৰে পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৭.৩৭% আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৪.৭২%। <ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Pie chart |caption =থ্ৰিচূৰ চহৰৰ ভাষা (২০১১) <ref name="languages"/> |label1 = [[মালায়ালম]] |value1 = 97.76 |color1 = cornflowerblue |label2 = [[Tamil language|তামিল]] |value2 = 1.35 |color2 = royalblue |label3 = অন্যান্য |value3 = 0.89 |color3 = grey }} ভাষা অনুসৰি ৯৭.৭৬% জনসংখ্যায় মালয়ালম আৰু ১.৩৫% তামিল ভাষাক প্ৰথম ভাষা হিচাপে ব্যৱহৃত হয় <ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue (Urban): Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10258/download/13370/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=Censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == ৰাজনীতি == দক্ষিণ ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসত থ্ৰিচূৰে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। চহৰখনৰ প্ৰশাসন থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগমে পৰিচালনা কৰে। বৰ্তমান (২০২৬ চনলৈকে) ড° নিজি জাষ্টিন (ইউডিএফ) থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগমৰ মেয়ৰ। থ্ৰিচূৰ চহৰখনৰ প্ৰতিনিধিত্ব কেৰালা বিধানসভাত দুজন নিৰ্বাচিত সদস্যই কৰে। এজন থ্ৰিচূৰ বিধানসভা সমষ্টিৰপৰা আৰু আনজন অল্লুৰ বিধানসভা সমষ্টিৰপৰা নিৰ্বাচিত হয়। ২০২৬ চনলৈকে থ্ৰিচূৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক ৰাজন জে. পল্লান, আৰু অল্লুৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক কে. ৰাজন। <ref>{{Cite web |title=Election Commission of India |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/partywisewinresult-742S11.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505142304/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/partywisewinresult-742S11.htm |archive-date=2026-05-05 |access-date=2026-06-05 |website=results.eci.gov.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ollur Constituency Election Results 2026: Ollur Assembly Seat Details, MLA Candidates & Winner |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/kerala/constituency-show/ollur |access-date=2026-06-05 |website=The Times of India |language=en}}</ref> থ্ৰিচূৰ চহৰখনো থ্ৰিছুৰ লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত আৰু ভাৰতৰ সংসদৰ নিম্ন সদন লোকসভালৈ পাঁচ বছৰৰ মূৰে মূৰে এবাৰ সদস্য নিৰ্বাচন কৰে। বৰ্তমানৰ সাংসদ ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ সুৰেশ গোপী। <ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/elections/india/lok-sabha-elections-2024-lotus-blooms-in-kerala-suresh-gopi-wins-from-thrissur-3051487 |title= Lok Sabha Elections 2024 – Lotus blooms in Kerala; Suresh Gopi wins from Thrissur |first=Arjun |last=Raghunath |date=2024-06-04 |access-date=2024-06-08 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref> [[লোকসভা]]ৰ আসনখন মূলতঃ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (১৯৫১ চনৰপৰা সাতটা কাৰ্যকাল) আৰু ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (১৯৫৭ চনৰপৰা দহটা কাৰ্যকাল)ৰ দখলত আছে। == সংস্কৃতি == [[File:Thrissur Church6.jpg|thumb|এছিয়াৰ আটাইতকৈ ওখ গীৰ্জা আৱাৰ লেডী অৱ ডল’ৰছ চিৰ’-মালাবাৰ কেথলিক বেচিলিকা থ্ৰিছুৰ চহৰৰ মাজত অৱস্থিত। ]] === উৎসৱ === [[File:Kerala Sahitya Akademy.JPG|thumb|কেৰালা সাহিত্য একাডেমী বিল্ডিং]] থ্ৰিচূৰক কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী বুলি জনা যায়। শতিকা ধৰি চলি অহা সমৃদ্ধ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাই চহৰখনক এক বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছে। থ্ৰিচূৰৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত উৎসৱ হৈছে থ্ৰিচূৰ পূৰম, যাক কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ পূৰম উৎসৱ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইয়াক প্ৰায়ে “সকলো পূৰমৰ পূৰম” বুলিও কোৱা হয়। এই উৎসৱ মালয়ালম পঞ্জিকাৰ মেডম (Medam) মাহত, অৰ্থাৎ প্ৰায় এপ্ৰিলৰ মাজভাগৰপৰা মে' মাহৰ মাজভাগলৈকে, প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰায় ৩৬ ঘণ্টা ধৰি চলা এই মহোৎসৱৰ সময়ত থ্ৰিচূৰ চহৰত লাখ লাখ ভক্ত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ সমাগম হয়। সুসজ্জিত হাতী, পঞ্চবাদ্যম, মেলম, ছাতি সলনি (কুডামাট্টম) আৰু আকৰ্ষণীয় আতচবাজীৰ বাবে থ্ৰিচূৰ পূৰম বিশ্ববিখ্যাত। <ref>{{cite web |title=Lakhs witness Thrissur Pooram |url=http://www.hindu.com/2010/04/25/stories/2010042553400400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100428221022/http://www.hindu.com/2010/04/25/stories/2010042553400400.htm |url-status=dead |archive-date=28 April 2010 |work=[[The Hindu]] |date=2010-04-25 |access-date=2 February 2011 |archivedate=28 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100428221022/http://www.hindu.com/2010/04/25/stories/2010042553400400.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2006/05/06/stories/2006050612260400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013113804/http://www.hindu.com/2006/05/06/stories/2006050612260400.htm |url-status=dead |archive-date=13 October 2011 |title=Probe into Thrissur Pooram fireworks blast begins |access-date=2 February 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=6 May 2006 |archivedate=13 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013113804/http://www.hindu.com/2006/05/06/stories/2006050612260400.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.oneindia.com/2010/04/24/hundredsof-thousands-converge-as-thrissur-poorambegins.html |title=Hundreds of thousands converge as 'Thrissur Pooram' begins in Kerala |work=OneIndia |date=24 April 2010 |access-date=2 February 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/news/caparisoned-elephants-steal-the-show-at-thrissur-pooram-news-national-keyukeecgde.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111122082035/http://www.sify.com/news/caparisoned-elephants-steal-the-show-at-thrissur-pooram-news-national-keyukeecgde.html |url-status=dead |archive-date=22 November 2011 |title=Caparisoned elephants steal the show at Thrissur Pooram |website=Sify News |access-date=2 February 2011}}</ref> ''কাৱকালী'' নামেৰেও পৰিচিত ''পুলি কালি'' আন এক উৎসৱ, য’ত হাজাৰ হাজাৰ লোকে চহৰখনলৈ আকৰ্ষণ কৰে। মূলতঃ কেৰালাত পালন কৰা বাৰ্ষিক শস্য চপোৱা উৎসৱ ওনাম উপলক্ষ্য্যে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীয়ে ৰাইজক মনোৰঞ্জন দিবলৈ ইয়াক পৰিৱেশন কৰে। <ref>{{cite web |url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article208655.ece |archive-url=https://archive.today/20130629233539/http://newindianexpress.com/states/kerala/article208655.ece |url-status=dead |archive-date=29 June 2013 |title=Thousands feast on colourful Pulikali |work=The New Indian Express |date=27 August 2010 |access-date=12 September 2010 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.oneindia.com/2010/08/27/tigerdance-performed-inkerala.html |title='Tiger Dance' performed in Kerala |work=OneIndia |date=27 August 2010 |access-date=2 February 2011}}</ref> বুয়ন নাটালে (Buon Natale) হৈছে থ্ৰিচূৰৰ স্বৰাজ ৰাউণ্ডত খ্ৰীষ্টমাছ উপলক্ষ্য্যে আয়োজন কৰা এক জনপ্ৰিয় সাংস্কৃতিক উৎসৱ। এই উৎসৱৰ মূল আকৰ্ষণ হৈছে বুয়ন নাটালে শোভাযাত্ৰা। ২০১৪ চনত সান্তা ক্লজৰ বেশত সৰ্বাধিকসংখ্যক লোকৰ অংশগ্ৰহণৰ বাবে এই শোভাযাত্ৰাই গিনিছ বিশ্ব অভিলেখত স্থান লাভ কৰিছিল। থ্ৰিচূৰত বিভিন্ন ধৰ্ম আৰু সম্প্ৰদায়ৰ উৎসৱ সমানে উৎসাহেৰে উদ্‌যাপন কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত খ্ৰীষ্টমাছ, ওণম, দীপাৱলী, ইষ্টাৰ, ঈদ আৰু বিষু বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। এই উৎসৱসমূহে থ্ৰিচূৰৰ বহুসাংস্কৃতিক ঐতিহ্য, সামাজিক সম্প্ৰীতি আৰু উৎসৱমুখৰ জীৱনধাৰাক প্ৰতিফলিত কৰে। মহানগৰীৰ বহু উৎসৱত হাতীয়ে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে <ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200811071875.htm |title=Yeddyurappa's elephant gift sparks row |work=The Hindu |access-date=2 February 2011 |location=Chennai, India |date=7 November 2008 |archivedate=13 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013113827/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200811071875.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/india/report_thrissur-elephants-get-a-jumbo-relief_1252194 |title=Thrissur elephants get a jumbo relief |publisher= DNA |access-date=2 February 2011}}</ref> বছৰি চহৰখনৰ বডাক্কুন্নাথান মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা আনায়ুট্টু (হাতীক খুৱাই দিয়া) হৈছে বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হাতীক খুৱাই দিয়া অনুষ্ঠান। মালয়ালম মাহৰ কাৰ্কিদাকামৰ প্ৰথম দিনটোত এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয় <ref>{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/elephants-in-kerala-tuck-into-a-jumbo-feast/68974-3.html |archive-url=https://archive.today/20130125235631/http://ibnlive.in.com/news/elephants-in-kerala-tuck-into-a-jumbo-feast/68974-3.html |url-status=dead |archive-date=25 January 2013 |title=Elephants in Kerala tuck into a jumbo feast |publisher=CNN |access-date=17 March 2010 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/news/elephants-run-amok-at-thrissur-and-guruvayur-news-national-khsi4Tedech.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100721033037/http://sify.com/news/elephants-run-amok-at-thrissur-and-guruvayur-news-national-khsi4Tedech.html |url-status=dead |archive-date=21 July 2010 |title=Elephants run amok at Thrissur and Guruvayur |website=[[Sify]] |access-date=17 March 2010}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2005/08/29/stories/2005082910820400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629063723/http://www.hindu.com/2005/08/29/stories/2005082910820400.htm |url-status=dead |archive-date=29 June 2011 |title=When jumbos line up to solemnise a wedding |access-date=17 March 2010 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=29 August 2005 |archivedate=29 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629063723/http://www.hindu.com/2005/08/29/stories/2005082910820400.htm |deadurl=yes }}</ref> ===সাহিত্য=== থ্ৰিচূৰৰ সাহিত্যিক ঐতিহ্য কেৰালাৰ প্ৰাচীন ইতিহাসলৈকে বিস্তৃত। কিন্তু কেৰালা চৰকাৰে সাহিত্য, সংগীত আৰু চিত্ৰকলাৰ বিকাশৰ উদ্দেশ্যে কেৰালা ললিতকলা আকাডেমী, কেৰালা সাহিত্য আকাডেমী, কেৰালা [[সংগীত নাটক আকাডেমী]] আৰু থ্ৰিচূৰ চৰুকলা মহাবিদ্যালয় স্থাপন কৰাৰ পাছত চহৰখন সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত থ্ৰিচূৰক [[কেৰালা]]ৰ সাহিত্যিক ৰাজধানী বুলিও কোৱা হ’বলৈ ধৰে। এই সময়ছোৱাত উপন্যাসিক, কবি, প্ৰাবন্ধিক আৰু বক্তাসকলৰ এক মিলনস্থলী হিচাপে চহৰখন বিশেষ খ্যাতি লাভ কৰে। ১৯৫২ চনত প্ৰাক্তন শিক্ষামন্ত্ৰী প্ৰফেছৰ জোচেফ মুণ্ডাশেৰীয়ে থ্ৰিচূৰত কাৰেণ্ট বুকছৰ প্ৰথমখন গ্ৰন্থৰ দোকান স্থাপন কৰে। ইয়াৰ ফলত এই অঞ্চল সাহিত্যিকসকলৰ এক আড্ডাস্থলীলৈ পৰিণত হয়। অ’ ভি বিজয়ন, কোভিলান, ভি. কে. এন., উৰুব, এডাচ্ছেৰী গোবিন্দন নায়াৰ, এম. টি. বাসুদেৱন নায়াৰ, কে. জি. শংকৰ পিল্লাই আৰু ছাৰা জোচেফ আদি বহু বিশিষ্ট সাহিত্যিকে ইয়াত সমবেত হৈছিল। পিছলৈ এই অঞ্চল “কাৰেণ্ট মূলা” (Current Corner) নামেৰে সুপৰিচিত হয়। <ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Thrissur-mourns-its-electric-corner/articleshow/10089257.cms | title=Thrissur mourns its 'electric' corner | first=T | last=Ramavarman | date=23 September 2011 | newspaper=The Times of India | access-date=21 May 2020}}</ref>কাৰেণ্ট বুকছ কিতাপৰ দোকান থকা অট্টালিকাটো ২০১১ চনত ভাঙি পেলোৱা হৈছিল।<ref>{{cite news| url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/demolition-of-dilapidated-buildings-begins-in-thrissur/article2472410.ece| title = Demolition of dilapidated buildings begins in Thrissur - KERALA - The Hindu| newspaper = The Hindu| date = 21 September 2011}}</ref> থ্ৰিচূৰ বহু বিশিষ্ট মালয়ালম সাহিত্যিকৰ জন্মভূমি আৰু কৰ্মভূমি। এই চহৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰখ্যাত সাহিত্যিকসকলৰ ভিতৰত কোভিলান, কুঞ্জুন্নি মাশ, সুকুমাৰ আজীক্কোড, কে. সচ্চিদানন্দন, মুল্লানেঝি, চাৰা যোচেফ, আট্টূৰ ৰবি বৰ্মা, ললিতা লেনিন, পি. ভাস্কৰণ আৰু জোচেফ মুন্দাচেৰী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। তেওঁলোকৰ সাহিত্যসৃষ্টিয়ে মালয়ালম ভাষা-সাহিত্যক সমৃদ্ধ কৰাৰ লগতে কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় গঢ়ি তোলাতো উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছে। ===ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান=== [[File:Vadakkumnatha Kshethram - Thekke Nada.jpg|thumb|চাৰিটা বদকুম্নাথন মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ ভিতৰত এখন, স্বৰাজ ময়দানৰ ভিতৰত]] [[File:Cheraman Masjid 2.jpg|thumb|চেৰমন জুমা মছজিদ, ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদ বুলি কোৱা হয়। ]] থ্ৰিচূৰ কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় আৰু তীৰ্থস্থানৰ কেন্দ্ৰ। ইয়াত থকা বহুতো মন্দিৰ, গীৰ্জা আৰু মছজিদে চহৰখনৰ সমৃদ্ধ ধৰ্মীয় ঐতিহ্য আৰু স্থাপত্যকলাৰ সাক্ষ্য বহন কৰে। থ্ৰিচূৰৰ বিখ্যাত বড়ক্কুন্নাথন মন্দিৰ কিংবদন্তি অনুসৰি পৰশুৰামে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মিত এই মন্দিৰত বহুতো পৱিত্ৰ উপ-মন্দিৰ আৰু মহাভাৰতৰ বিভিন্ন ঘটনাক চিত্ৰিত কৰা মনোমোহা দেৱালচিত্ৰ (মিউৰেল) সংৰক্ষিত হৈ আছে। চহৰখনতে অৱস্থিত থিৰুৱাম্বাডি [[শ্ৰীকৃষ্ণ]] মন্দিৰ কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰ। আনহাতে পাৰামেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰ ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান ভগৱতী মন্দিৰ হিচাপে পৰিচিত। থ্ৰিচূৰ নগৰকেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ দূৰত ভেংগিনিচ্চেৰী গাঁৱত আইক্কুন্নু পাণ্ডৱগিৰি দেৱী মন্দিৰ অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি থ্ৰিচূৰৰপৰা প্ৰায় ২৮ কিলোমিটাৰ দূৰত গুৰুৱায়ূৰত অৱস্থিত শ্ৰী গুৰুৱায়ূৰাপ্পন মন্দিৰক "ভুলোক বৈকুণ্ঠ" অৰ্থাৎ "পৃথিৱীত বিষ্ণুৰ পৱিত্ৰ আৱাস" বুলিও কোৱা হয়। থ্ৰিচূৰত বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ খ্ৰীষ্টান উপাসনালয়ো আছে। এছিয়াৰ আটাইতকৈ ওখ গীৰ্জাসমূহৰ অন্যতম আৱাৰ লেডী অৱ ড'ল'ৰ্ছ ছাইৰো-মালাবাৰ কেথলিক বেছিলিকা (পুথানপল্লী) ইয়াতেই অৱস্থিত। আৱাৰ লেডী অৱ লূৰ্দ্ছ ছাইৰো-মালাবাৰ কেথেড্ৰেল ইয়াৰ ভূ-গৰ্ভস্থ প্ৰাৰ্থনাগৃহৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত। অল্লুৰৰ ছেইণ্ট এণ্টনি ছাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা, যাক "চিন্না ৰোমা" (সৰু ৰোম) বুলিও কোৱা হয়, ইয়াৰ অনন্য স্থাপত্য আৰু স্থানীয় চিত্ৰকলাৰ বাবে বিখ্যাত। চহৰখনতে ছেইণ্ট ইউফ্ৰেছিয়াৰ সমাধিস্থল আৰু সংগ্ৰহালয়ো অৱস্থিত। থ্ৰিচূৰৰপৰা প্ৰায় ২৮ কিলোমিটাৰ দূৰত পালায়ূৰৰ ছেইণ্ট থমাছ ছাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা [[ভাৰত]]ৰ প্ৰথম খ্ৰীষ্টীয় গীৰ্জা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পৰম্পৰা অনুসৰি, যীচুৰ শিষ্য ছেইণ্ট থমাছে ইয়াতেই ভাৰতত প্ৰথম বাপ্তিস্ম সম্পন্ন কৰিছিল। [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ ক্ষেত্ৰতো থ্ৰিচূৰৰ বিশেষ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব আছে। থ্ৰিচূৰ চহৰৰ চেট্টিয়াঙ্গাডি হানাফী মছজিদ চহৰখনৰ অন্যতম পুৰণি মছজিদ। আনহাতে, থ্ৰিচূৰৰপৰা প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত কডুংগাল্লুৰত অৱস্থিত চেৰামান জুমা মছজিদ ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ হিচাপে সুপৰিচিত। ===খাদ্য=== থ্ৰিচূৰৰ খাদ্য-সংস্কৃতি ইয়াৰ ইতিহাস, ভৌগোলিক অৱস্থান, জনসংখ্যাগত বৈশিষ্ট্য আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত। ইয়াত চাউল হৈছে মুখ্য খাদ্য। থ্ৰিচূৰত জনপ্ৰিয় জলপানসমূহৰ ভিতৰত আচাপ্পম, কুঝালাপ্পম (Kuzhalappam), ভাট্টেপ্পম (Vatteppam), উন্নিয়াপ্পম (Unniyappam) আৰু পাঝম পোৰি (Pazham Pori) উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি ভেল্লায়াপ্পম (Vellayappam)—চাউলৰ গুৰিৰে প্ৰস্তুত এক বিশেষ ধৰণৰ ৰাইচ হপাৰ—থ্ৰিচূৰৰ এক পৰিচিত ঐতিহ্যবাহী খাদ্য। এই খাদ্যৰ জনপ্ৰিয়তাৰ বাবে চহৰখনত "ভেল্লায়াপ্পম আংগাড়ি" (Vellayappam Angadi) নামেৰে বিশেষ খাদ্যৰপথ (Food Street)ও আছে, য'ত বিভিন্ন ধৰণৰ ভেল্লায়াপ্পম আৰু আন থলুৱা সুস্বাদু খাদ্য উপলব্ধ। ==শিক্ষা== [[File:Gec thrissur.jpg|thumbnail|চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, থ্ৰিচূৰ ]] প্ৰাচীন কালৰেপৰা শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে পৰিগণিত হোৱা থ্ৰিছুৰ আধুনিক শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। <ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2004/02/12/stories/2004021204160300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040311103646/http://www.hindu.com/2004/02/12/stories/2004021204160300.htm |url-status=dead |archive-date=11 March 2004 |title=Call to develop Thrissur as 'education destination' |access-date=28 January 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=12 February 2004 |archivedate=11 March 2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040311103646/http://www.hindu.com/2004/02/12/stories/2004021204160300.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/11/11/stories/2010111158310300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013163621/http://www.hindu.com/2010/11/11/stories/2010111158310300.htm |url-status=dead |archive-date=13 October 2011 |title=Thrissur set to become major education hub |access-date=28 January 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=11 November 2010 |archivedate=13 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013163621/http://www.hindu.com/2010/11/11/stories/2010111158310300.htm |deadurl=yes }}</ref> চহৰৰ বিদ্যালয়সমূহ হয় ৰাজহুৱাভাৱে কেৰালা চৰকাৰে পৰিচালনা কৰে নহয় ব্যক্তিগতভাৱে, কিছুমান চৰকাৰৰপৰা আৰ্থিক সাহায্য লাভ কৰে। সাধাৰণতে [[ইংৰাজী]] বা [[মালয়ালম]] ভাষাত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰা হয়, অৱশ্যে ইংৰাজীয়ে সংখ্যাগৰিষ্ঠ। বেছিভাগ বিদ্যালয়েই কেৰেলা ৰাজহুৱা পৰীক্ষা ব’ৰ্ড, ভাৰতীয় মাধ্যমিক শিক্ষাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ (আইচিএছই), কেন্দ্ৰীয় মাধ্যমিক শিক্ষা ব’ৰ্ড (চিবিএছই), ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠান (এনআইঅ’এছ) বা মণ্টেছৰী ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত। <ref name="Home">{{cite web|title=Home|url=http://www.thrissureducation.com/|access-date=29 January 2011|publisher=Thrissur Educational District}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ddethrissur.org/ |title=Home |publisher=DDE, Thrissur |access-date=29 January 2011}}</ref>ইয়াত ৯৩খন নিম্ন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়; ৩৪খন উচ্চ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়; <ref>{{cite web |url=http://www.ddethrissur.org/institutions.php |title=Institutions |publisher=DDE Thrissur |access-date=29 January 2011}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/up/tsr.pdf |title = List of UP schools in Thrissur District |publisher = Kerala Government |access-date = 29 January 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20091222045835/http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/up/tsr.pdf |archive-date = 22 December 2009 |url-status = dead }}</ref> আৰু ৭৮খন হাইস্কুল; <ref>{{cite web |url = http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/hs/tsr.pdf |title = List of High schools in Thrissur District |publisher = Kerala Government |access-date = 29 January 2011 }}{{Dead link|date=August 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> আৰু ১৫৭ খন<ref>{{cite web |url = http://hscap.kerala.gov.in/CMS/school.php?cmbdist=8 |title = List of Schools |publisher = Kerala Government |access-date = 29 January 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110721160017/http://hscap.kerala.gov.in/CMS/school.php?cmbdist=8 |archive-date = 21 July 2011 |url-status = dead |archivedate = 21 July 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110721160017/http://hscap.kerala.gov.in/CMS/school.php?cmbdist=8 |deadurl = yes }}</ref> হায়াৰ চেকেণ্ডাৰী স্কুল থ্ৰিচূৰ মহানগৰত আছে। ১৮৪৫ চনত আৰম্ভ হোৱা চাৰ্চ মিছন ছ’চাইটি স্কুল আটাইতকৈ পুৰণি স্কুল আৰু ছেইণ্ট থমাছ কলেজ থ্ৰিছুৰৰ প্ৰথমখন কলেজ। ২০২২ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত থ্ৰিছুৰে ইউনেস্কো গ্ল’বেল নেটৱৰ্ক অৱ লাৰ্নিং চিটিজ (জিএনএলচি)ত যোগদান কৰে। <ref name="UNESCO-GNLC-date">{{cite web|title=UNESCO Global Network of Learning Cities: 77 new members from 44 countries|url=https://www.uil.unesco.org/en/articles/unesco-global-network-learning-cities-77-new-members-44-countries|access-date=29 November 2024|publisher=UNESCO}}</ref> ==খেল== [[File:V.K.N. Menon Indoor Stadium3.JPG|thumb|left|250px|ভি.কে.এন.মেনন ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম, থ্ৰিচূ চহৰ ]] থ্ৰিচূৰত ফুটবল আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল। চহৰখনত দুটা মুখ্য ফুটবল ষ্টেডিয়াম আছে— থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগম ষ্টেডিয়াম আৰু থোপে ষ্টেডিয়াম। ১৯৯০ চনত ফেডাৰেচন কাপ ফুটবল প্ৰতিযোগিতা উপলক্ষ্যে থ্ৰিচূৰ কৰ্প'ৰেচন গ্ৰাউণ্ডত গিনিছ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডছ অনুসৰি বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ আৰু সৰ্বোচ্চ অস্থায়ী ষ্টেডিয়াম নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই ষ্টেডিয়ামৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল অভিযন্তা টি. জে. এণ্টনীয়ে। থ্ৰিচূৰ বহু খ্যাতনামা ভাৰতীয় ফুটবলাৰৰ জন্মস্থান। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰাক্তন ভাৰতীয় অধিনায়ক চি. ভি. পাপ্পাচন, আই. এম. বিজয়ন, জো প'ল আঞ্চেৰী, লগতে ফিফা অনূৰ্ধ্ব-১৭ বিশ্বকাপত অংশগ্ৰহণ কৰা কে. পি. ৰাহুল বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। থ্ৰিচূৰত প্ৰতি বছৰে এন. আই. ডেভিড স্মাৰক ট্ৰফী নামৰ আন্তঃক্লাব ফুটবল প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়। এই প্ৰতিযোগিতাখন ১৯৯৬ চনত তেতিয়াৰ থ্ৰিচূৰৰ আৰক্ষী অধীক্ষকৰ উদ্যোগত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |url=http://hindu.com/2010/12/26/stories/2010122652431400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119171603/http://www.hindu.com/2010/12/26/stories/2010122652431400.htm |url-status=dead |archive-date=19 January 2011 |title=Inter-club football |access-date=12 January 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=26 December 2010 |archivedate=19 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110119171603/http://www.hindu.com/2010/12/26/stories/2010122652431400.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.keralapolicehistory.com/gllry3.html |title = Football |publisher = Kerala Police |access-date = 12 January 2011 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110520004609/http://www.keralapolicehistory.com/gllry3.html |archive-date = 20 May 2011 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/12/27/stories/2010122757671600.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101000217/http://www.hindu.com/2010/12/27/stories/2010122757671600.htm |url-status=dead |archive-date=1 January 2011 |title=Sudheesh fires in three |access-date=12 January 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=27 December 2010 |archivedate=1 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101000217/http://www.hindu.com/2010/12/27/stories/2010122757671600.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://hindu.com/2010/12/31/stories/2010123157181800.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110104205807/http://www.hindu.com/2010/12/31/stories/2010123157181800.htm |url-status=dead |archive-date=4 January 2011 |title=Golden Threads posts win |access-date=12 January 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=31 December 2010 |archivedate=4 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110104205807/http://www.hindu.com/2010/12/31/stories/2010123157181800.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2011/01/04/stories/2011010453562000.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110108210155/http://www.hindu.com/2011/01/04/stories/2011010453562000.htm |url-status=dead |archive-date=8 January 2011 |title=Aneesh shines |access-date=12 January 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=4 January 2011 |archivedate=8 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110108210155/http://www.hindu.com/2011/01/04/stories/2011010453562000.htm |deadurl=yes }}</ref> থ্ৰিচূৰত উন্নত ক্ৰীড়া আন্তঃগাঁথনি গঢ়ি উঠিছে। চহৰখনত ফ্লাডলাইট সুবিধাসম্পন্ন থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগম ষ্টেডিয়াম আছে। <ref name="Sports">{{cite web |url = http://210.212.239.30/tsr/thrissur.htm |title = Sports |publisher = Thrissur Municipal Corporation |access-date = 22 September 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120712204309/http://210.212.239.30/tsr/thrissur.htm |archive-date = 12 July 2012 |archivedate = 12 July 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120712204309/http://210.212.239.30/tsr/thrissur.htm |deadurl = yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ভি. কে. এন. মেনন ইনড'ৰ ষ্টেডিয়াম আৰু ভাৰতীয় ক্ৰীড়া প্ৰাধিকৰণ (SAI)-ৰ তত্ত্বাৱধানত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ সুবিধাসমৃদ্ধ থ্ৰিচূৰ একুৱাটিক কমপ্লেক্স অৱস্থিত। থ্ৰিচূৰে ভাৰতলৈ বহু ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতিসম্পন্ন শৰীৰ গঠন (বডিবিল্ডিং) খেলুৱৈ আগবঢ়াইছে।<ref name="Sports" /> লগতে বিশ্বখ্যাত দাবা প্ৰতিভা নিহাল ছাৰিন থ্ৰিচূৰৰ বাসিন্দা। == চিত্ৰসমূহ == <gallery mode="packed" heights="150" widths="200"> File:Thrissur Museum and zoo - Dec2011- 0216.JPG|থ্ৰিচূৰ চিৰিয়াখানাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ। File:Artmuseum.JPG|প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয়, থ্ৰিচূৰ File:St thomas college thrissur.jpg|চেণ্ট থমাছ কলেজ, থ্ৰিচূৰ File:K. Karunakaran Smaraka Town Hall 02.JPG|থ্ৰিচূৰ টাউন হল File:Mural Art Museum, Thrissur.jpg|মিউৰেল আৰ্ট মিউজিয়াম File:Sakthan Thampuran palace.jpg|শক্তি থাম পূৰণ প্ৰাসাদ </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] 6h58v9otdm51d70q4vwnp06cln9frze 0 138214 625467 625244 2026-08-08T20:23:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625467 wikitext text/x-wiki [[File:Kummattikali.JPG|thumb|right|ত্ৰিছূৰত ঘৰে ঘৰে গৈ প্ৰদৰ্শন কৰা কুম্মাট্টিকলি শিল্পীসকল। ]] '''কুম্মাট্টিকলি''' ([[ইংৰাজী]]: Kummattikali) হৈছে [[কেৰালা]]ৰ এক বিখ্যাত আৰু ৰঙীন মুখা-নৃত্য। এই নৃত্য প্ৰধানকৈ ত্ৰিছূৰ জিলা, পালক্কাড জিলা আৰু দক্ষিণ মালাবাৰৰ কিছু অংশত প্ৰচলিত। [[ওনাম]] উৎসৱৰ সময়ত কুম্মাট্টিকলি শিল্পীসকলে মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ সৰু সৰু উপহাৰ সংগ্ৰহ কৰে আৰু লোকসকলক মনোৰঞ্জন প্ৰদান কৰে। ওনামৰ সময়ত ত্ৰিছূৰ জিলাত কুম্মাট্টি নৃত্য ব্যাপকভাৱে দেখিবলৈ পোৱা যায়। এই কুম্মাট্টিকলিৰ আটাইতকৈ আদিম বা প্ৰকৃত ৰূপটো পালক্কাড জিলাৰ [[ভদ্ৰকালী]] মন্দিৰত দেখা যায়।<ref>{{Cite web |url=http://vgreets.com/ |title=Onam Festival: Kummattikali |access-date=17 October 2008 |archive-date=9 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210209072505/http://vgreets.com |url-status=dead |archivedate=6 November 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081106035440/http://www.vgreets.com/ |deadurl=yes }}</ref> == সাজ-পোছাক == [[File:കുമ്മാട്ടി Kummattikali 2011 DSC 2771.JPG|প্ৰদৰ্শনত ব্যৱহাৰ কৰা কুম্মাট্টি মুখাসমূহ|thumb|right]] কুম্মাট্টিকলিৰ সাজ-পোছাকসমূহ ইয়াৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় দিশ।<ref>[http://indiavideo.org Kummattikali Video]</ref> নৰ্তকসকলে [[কৃষ্ণ]], [[নাৰদ]], কিৰাত, দাৰিকা বা চিকাৰীৰ মুখমণ্ডল অংকন কৰা গধুৰভাৱে ৰং কৰা ৰঙীন কাঠৰ মুখা পৰিধান কৰে। এই মুখাবোৰ সাধাৰণতে ভেঁকুৰজাতীয় গছ, [[কঁঠাল]] গছ, ছতিয়ন গছ, অমৰা গছ বা মদাৰ গছৰ কাঠেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://theinfosage.com/ |title=News Article: Kummattikali dancers add shimmer to Onam festivities |access-date=17 October 2008 |archive-date=30 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930034204/http://theinfosage.com |url-status=dead |archivedate=17 December 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217105837/http://www.theinfosage.com/ |deadurl=yes }}</ref> নৰ্তকসকলে শুকান ঘাঁহেৰে গুঁথি পৰিধান কৰা স্কাৰ্ট পিন্ধে। কিছুমানে অধিক জোপোহা দেখাবৰ বাবে গোটেই শৰীৰটো ঘাঁহৰ গোছাৰে ঢাকি লয়। মুখাৰ বাহিৰৰফালে লগোৱা ''তাল্লা''ৰদ্বাৰা ইয়াক দেখিবলৈ অধিক আমোদজনক কৰা হয়, যিয়ে এখন দাঁতহীন মেল খাই থকা মুখৰ আকৃতি দিয়ে। নৰ্তকসকলে কৃষি কাৰ্যৰ অৱশিষ্ট উৎপাদনেৰে তৈয়াৰী দীঘল লাঠি হাতত লৈ ঘূৰায়, যাক ''কুম্মাট্টিকলি'' বুলি কোৱা হয়; এই লাঠিডালৰপৰাই এই নৃত্যৰ নামটো আহিছে। তেওঁলোকৰ এই নৃত্য শৈৱ পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত। ''থাম্মা'' (এগৰাকী বৃদ্ধা মহিলা) নামৰ এক চৰিত্ৰই লাঠি এডালৰ সহায়ত সমদলৰ আগে আগে খোজ কাঢ়ি যায়। থাম্মাক সকলো জীৱ আৰু বস্তুৰ মাতৃৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ঘৰে ঘৰে গৈ গুৰ, চাউল বা অলপ নগদ ধন সংগ্ৰহ কৰি ফুৰা কুম্মাট্টি নৰ্তকসকলক চোৱাটো এক উল্লেখনীয় দৃশ্য। দৰ্শকসকলে, বিশেষকৈ শিশুসকলে তেওঁলোকৰ এই প্ৰদৰ্শনত অতি আনন্দ লাভ কৰে। == প্ৰদৰ্শন == এই নৃত্যৰ খোজৰ ছন্দ প্ৰদান কৰা হয় অনাভিল্লু নামৰ এক ধনুসদৃশ বাদ্যযন্ত্ৰৰ তাঁৰ কঁপাই। এই ধনুখন তৈয়াৰ কৰিবলৈ [[তামোল]] গছৰ কাঠ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ তাঁৰবোৰত বাঁহৰ মিহি কাঠিৰে কোবাই বাদ্য বজোৱা হয়।<ref>[http://indiatraveltimes.com India Travel Times: Kummattikali, the Kerala folk dance by Juhan Samuel]</ref> কুম্মাট্টিকলিৰ বিষয়-বস্তুসমূহ মূলতঃ [[ৰামায়ণ]]ৰ কাহিনী, দাৰিকা বধম, [[শিৱ]]ৰ কাহিনী আৰু ''মঞ্জন নায়াৰে পাত্তু''ৰ দৰে লোককথাৰপৰা লোৱা হয়। [[File:Kummattikali - കുമ്മാട്ടിക്കളി - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|কুম্মাট্টিকলি - ২০২৪ চনৰ ৱিকি লাভ্ছ ওনামৰ ভিডিঅ’]] উল্লেখ কৰিব পাৰি যে কেৰালাৰ লোকশিল্পক প্ৰধানকৈ দুটা শ্ৰেণীত বিভক্ত কৰিব পাৰি— ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানযুক্ত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানহীন। ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানযুক্ত শিল্পক পুনৰ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি— কোনো এক নিৰ্দিষ্ট দেৱ-দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ভক্তিমূলক কলা আৰু যাদুকৰী কলা। [[থেয়্যাম]], থিৰা, পুথানথিৰা, কান্নিয়াৰ কালী আৰু কুম্মাট্টিকলি আদি হৈছে কিছুমান ভক্তিমূলক লোকশিল্প। == জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত == ২০২০ চনৰ মালায়ালম একচন চলচ্চিত্ৰ ''অয়্যাপ্পনুম কোশীয়ুম''ত মূল চৰিত্ৰ অয়্যাপ্পনে এসময়ত কুম্মাট্টি শিল্পীৰ ছদ্মৱেশত এজন সজাগ হত্যাকাৰী হিচাপে কাম কৰাৰ অতীত কাহিনীটো ছবিখনৰ মূল প্লট আছিল। অয়্যাপ্পনৰ কলৰী সমৰকলাৰ পাৰদৰ্শিতাৰ বাবেই তেওঁ শ্ৰমিক সংঘৰ সদস্যসকলে নিৰ্মূল কৰিবলৈ দুষ্ট জমিদাৰসকলে পঠোৱা কুম্মাট্টিৰ ছদ্মৱেশত অহা ১৩ জন হত্যাকাৰীক বধ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ উৎসৱ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নৃত্য]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উৎসৱসমূহ]] es0mqfidhiepekkoj1g3wgudfalbzit 0 138217 625504 622127 2026-08-09T07:30:05Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625504 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = তিৰুৱনন্তপুৰম | native_name = '''ত্ৰিবান্দ্ৰম''' | other_name = অনন্তপুৰী | settlement_type = [[মহানগৰ]] | image_skyline = {{multiple image | total_width = 300 | border = infobox | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Trivandrum Skyline Cropped.jpg | alt1 = উত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম | caption1 = কেন্দ্ৰত টেকন’পাৰ্ক দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সৈতে উত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম | image2 = Padmanabhaswamy Temple Thiruvananthapuram.jpg | alt2 = পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ | caption2 = [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] | image3 = | alt3 = নিয়ামসভা মন্দিৰম | caption3 = [[নিয়ামসভা মন্দিৰম]] | image4 = Technopark Phase III Buildings February 2014.jpg | alt4 = টেকন’পাৰ্ক, ত্ৰিবান্দ্ৰম | caption4 = [[টেকন’পাৰ্ক, তিৰুৱনন্তপুৰম|টেকন’পাৰ্ক তৃতীয় পৰ্যায়]] | image5 = 01KovalamBeach&Kerala.jpg | alt5 = কোভালাম সাগৰীয় তীৰ | caption5 = [[কোভালাম|কোভালাম সাগৰীয় তীৰ]] | image6 = Kanakakkunnu-palace-trivandrum.jpg | alt6 = কনকাকুন্নু ৰাজপ্ৰাসাদ | caption6 = [[কনকাকুন্নু ৰাজপ্ৰাসাদ]] | image7 = Tvmcentral.jpg | alt7 = তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন | caption7 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয়]] | image8 = Palace of Trivandrum.jpg | alt8 = কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদ | caption8 = [[কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদ]] }} | image_flag = File:Thiruvananthapuram Corporation Flag.png | flag_size = 120px | image_seal = Seal of Corporation of Thiruvananthapuram by dhevilal.svg | seal_size = | nicknames = ভাৰতৰ চিৰসেউজ চহৰ<br />ঈশ্বৰৰ নিজা ৰাজধানী | image_map = {{Switcher |{{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=y|type=shape-inverse|id=Q1186|frame-width=250|frame-height=450|stroke-width=3|frame-lat=10.50|frame-long=76.20|zoom=7|type2=point|coord2={{coord|08|31|26.8|N|76|56|11.8|E}}|marker-size2=medium}} |কেৰেলাৰ মানচিত্ৰত তিৰুৱনন্তপুৰম |{{maplink|display=|frame=yes|type=shape-inverse|id=Q7785507|plain=y|title=তিৰুৱনন্তপুৰম|description=|coord=|marker=|zoom=11|stroke-width=2|icon=no|frame-width=300|frame-height=390|frame-align=center|text=তিৰুৱনন্তপুৰমৰ সীমা দৰ্শোৱা মানচিত্ৰ}} |তিৰুৱনন্তপুৰমৰ সীমা মানচিত্ৰ }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|08|31|26.8|N|76|56|11.8|E|type:city_region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = {{seal|Kerala}} | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা|তিৰুৱনন্তপুৰম]] | established_title = [[ট্ৰাভাংকুৰ]]ৰ ৰাজধানী | established_date = | founder = [[মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মা]] | named_for = | government_type = পৌৰ [[নিগম]] | governing_body = [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম|মেয়ৰ]] | leader_name1 = [[ভি. ভি. ৰাজেশ|এডভোকেট ভি. ভি. ৰাজেশ]] ([[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|বিজেপি]]) | leader_title2 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম|উপ-মেয়ৰ]] | leader_name2 = জি. এছ. আশা নাথ ([[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|বিজেপি]]) | leader_title3 = [[সংসদ সদস্য, লোকসভা|সংসদ সদস্য]] | leader_name3 = [[শশী থাৰুৰ|ড° শশী থাৰুৰ]] ([[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|আই.এন.চি.]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 214 | area_metro_km2 = 311 | area_metro_footnotes = | total_type = | area_urban_km2 = | area_rank = প্ৰথম | elevation_footnotes = | elevation_m = 38.93 | population_footnotes = | population_total = 957730 | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_metro = 1890406 | population_metro_footnotes = | population_demonym = ত্ৰিবান্দ্ৰমবাসী | blank_name = সাধাৰণ ভাষা | blank_info = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | blank1_name_sec1 = [[মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন]] (২০২০) | blank1_info_sec1 = ১৫.৭৭৭ বিলিয়ন [[আমেৰিকান ডলাৰ]] | blank2_name_sec1 = মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন | blank2_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] | blank1_info_sec2 = [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] | blank2_name_sec2 = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ | blank2_info_sec2 = [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]] | blank3_name_sec2 = ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ | blank3_info_sec2 = [[থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ]] | blank4_name_sec2 = [[জলবায়ু]] | blank4_info_sec2 = Am/Aw ([[কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন|কোপেন]]) | timezone1 = [[ভাৰতীয় প্ৰমাণ সময়|আই.এছ.টি.]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিন ক’ড|PIN]] | postal_code = 695XXX | area_code = [[ভাৰতৰ দূৰভাষ নম্বৰ|+৯১ ৪৭১-XXXXXXX]] | registration_plate = * KL-01 তিৰুৱনন্তপুৰম * KL-22 [[কাজাকুট্টম]] * KL-15 [[কেৰেলা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম|কেৰেলা আৰ.টি.চি.]] * KL-16 [[আট্টিংগল]] * KL-19 [[পাৰাছালা]] * KL-20 [[নেইয়াত্তিনকাৰা]] * KL-21 [[নেদুমাংগাদ]] * KL-74 [[কাট্টাক্কাদা]] * KL-81 [[ভাৰকলা]] | website = {{URL|trivandrum.nic.in}} }} '''তিৰুৱনন্তপুৰম''' ({{lang-en| Thiruvananthapuram}}, {{lang-ml|തിരുവനന്തപുരം}}) ভাৰতৰ [[কেৰেলা]] ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চহৰ। এই চহৰৰ আন এটা নাম '''ত্ৰিবান্দ্ৰম'''। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম]]ৰ জনসংখ্যা আছিল ৯,৫৭,৭৩০ জন।<ref name="citypop">{{cite web |title=General Information |url=https://tmc.lsgkerala.gov.in/index.php/en/general-information |website=Thiruvananthapuram Municipal Corporation |publisher=Government of Kerala |access-date=12 February 2025}}</ref> এই চহৰখন ২১৪.৮৬ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত। ই কেৰেলাৰ আটাইতকৈ বেছি জনসংখ্যা থকা চহৰ।<ref name="districtprofile">{{cite web |title=About District |url=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/ |website=District Administration Thiruvananthapuram |access-date=12 February 2025}}</ref> আনহাতে, ৫৪৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকাৰে গঠিত বৃহত্তৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম মহানগৰ অঞ্চল]]ৰ জনসংখ্যা ১৭ লাখতকৈও অধিক।<ref name="uapop">{{cite web |title=A -4 TOWNS AND URBAN AGGLOMERATIONS CLASSIFIED BY POPULATION SIZE CLASS IN 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42876/download/46544/CLASS_I.xlsx |website=Census India |publisher=Government of India |access-date=12 February 2025}}</ref> ভাৰতৰ অতি কমসংখ্যক চহৰৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰম অন্যতম, যি একেলগে বহুকেইটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। এই চহৰখন এখন ৰাজধানী চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/ | title=About District | District Thiruvananthapuram, Government of Kerala | India }}</ref> ই এখন ঐতিহাসিক ঐতিহ্যবাহী চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://www.outlookmoney.com/retirement/spend/travel/discovering-thiruvananthapuram-a-blend-of-culture-nature-and-heritage | title=Discovering Thiruvananthapuram: A Blend of Culture, Nature, and Heritage | date=13 January 2025 }}</ref> ইয়াৰ লগতে ই এখন সাগৰীয় বাণিজ্যিক চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://vizhinjamport.in/visl/ | title=About Vizhinjam International Seaport Limited (VISL) }}</ref> এই চহৰখন এক [[তথ্য প্ৰযুক্তি]] কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web | url=https://technopark.in/discover-technopark-the-iconic-it-park-in-trivandrum | title=Discover Technopark: The Iconic IT Park in Trivandrum }}</ref> ই এখন [[মহাকাশ গৱেষণা]] চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://www.isro.gov.in/VSSC.html | title=Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC) }}</ref> চহৰখন প্ৰতিৰক্ষা আৰু মটৰগাড়ী প্ৰযুক্তিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web | url=https://neosciencehub.com/thiruvananthapurams-rise-as-a-global-automotive-hub/ | title=Thiruvananthapuram's Rise as a Global Automotive Hub - Neo Science Hub | date=5 September 2024 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ই এখন [[জৈৱ বিজ্ঞান]] চহৰ<ref>{{Cite web | title=BIO 360 | url=https://www.bio360.in/ | access-date=2025-08-18 | website=Bio360.in}}</ref> আৰু পৰ্যটন চহৰ।<ref>{{cite web | url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram | title=Thiruvananthapuram Tourism }}</ref> চহৰখন বিভিন্ন গৱেষণা তথা উন্নয়নমূলক প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবেও জনাজাত। সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰতে এই চহৰখন এক বিৰল স্থান। কাৰণ ইয়াৰ মূল চহৰ কেন্দ্ৰৰ একেবাৰে ওচৰতে এটা [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] আৰু এটা [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গভীৰ সাগৰীয় বন্দৰ]] অৱস্থিত।<ref>{{Cite web | title = Draft EIA Report for Vizhinjam Port (Phase III) |url=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf | website = Vizhinjam Port Official Website | publisher = L&T, VISL, Government of Kerala | date = 15 June 2021 | access-date = 15 August 2024 | page = 36}}</ref> ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলত আৰু মূল ভূ-খণ্ডৰ একেবাৰে দক্ষিণ অংশৰ ওচৰত তিৰুৱনন্তপুৰম অৱস্থিত। এই বন্দৰ চহৰখন অতি ব্যস্ত পূব-পশ্চিম সাগৰীয় জাহাজ পথৰপৰা ১০ সাগৰীয় মাইল (nmi) নিলগত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web | title = Environment compliance Report | url = https://www.adaniports.com/-/media/Project/Ports/PortsAndTerminals/Vizhinjam-Port-Documents/Environment-Compliance-Report/Previous-Environment-Compliance-Report/Compliance-Report_VISL_Oct-2022-Mar-2023.pdf | website = Adani Ports | publisher = VISIL, Government of Kerala | date = 2021-06-15 | access-date = 2024-08-15 | page = 45 }}</ref> এই চহৰখনতে ভাৰতৰ প্ৰথমটো গভীৰ সাগৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰান্স-শ্বিপমেণ্ট বন্দৰ অৱস্থিত। ইয়াৰ নাম [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]]।<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2032811#:~:text=The%20Union%20Minister%20of%20Ports,port%20in%20Vizhinjam%2C%20Kerala%20today | title=Union Minister Shri Sarbananda Sonowal receives First Mother Ship at Vizhinjam- India's first deep water Container Transhipment Port|website=Pib.gov.in }}</ref> চহৰখনৰ ভূ-খণ্ড চাপৰ উপকূলীয় পাহাৰেৰে ঢৌ খেলোৱা।<ref>{{cite book |last1=Kapoor |first1=Subodh |title=The Indian encyclopaedia : biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific |date=2002 |publisher=Cosmo Publications |location=New Delhi |isbn=8177552570 |url=https://books.google.com/books?id=0Ukyp-gbtHcC}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম ইয়াৰ চহকী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবেও জনাজাত। এই চহৰখন স্বাতী তিৰুনাল ৰামা বাৰ্মাৰ সংগীত সাধনাৰ সৈতে জড়িত। বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পী [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ কলাত্মক ঐতিহ্যৰ বাবেও চহৰখন বিখ্যাত। উলূৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ, কুমাৰন আছান, চি ভি ৰমন পিল্লাই আৰু নাৰায়ণ গুৰুৰ দৰে ব্যক্তিসকলে ইয়াৰপৰাই মালায়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত বিশেষ অৱদান আগবঢ়াইছিল। এই চহৰখনতে বিখ্যাত [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] অৱস্থিত। এই মন্দিৰটো বিশ্বৰ আটাইতকৈ চহকী মন্দিৰ হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{cite web | url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/richest-hindu-temple | title=Richest Hindu temple | work=Guinness World Records }}</ref> বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম অঞ্চলটো পূৰ্বতে আয় সাম্ৰাজ্যই শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক [[চেৰা ৰাজবংশ]]ৰ সামন্ত আছিল।<ref name="vizhis3"/> দ্বাদশ শতিকাত এই অঞ্চলটো বেণ্ড সাম্ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে।<ref name="vizhis3"/> অষ্টাদশ শতিকাত ৰজা [[মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মা]]ই এই ভূ-খণ্ড বিস্তাৰ কৰে। তেওঁ [[ট্ৰাভাংকুৰ]] ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু তিৰুৱনন্তপুৰমক ইয়াৰ ৰাজধানী পাতে।<ref name="history1">{{cite book |last1=Boland-Crewe |first1=Tara |last2=Lea |first2=David |title=The Territories and States of India |date=2003 |publisher=Routledge |isbn=9781135356255 |url=https://books.google.com/books?id=M2uPAgAAQBAJ |language=en}}</ref> ১৭৫৫ চনত পুৰক্কাঁড়ৰ যুদ্ধত কেলিকটৰ শক্তিশালী জামোৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকোৰ কেৰেলাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।<ref name="AHoT 162">{{cite book |last1=Shungoony Menon |first1=P. |title=A History of Travancore from the Earliest Times |date=1878 |publisher=Higgin Botham & Co. |location=Madras |pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164 |url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |access-date=5 May 2016 |language=en |format=pdf}}</ref> ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতা লাভৰ পিছত তিৰুৱনন্তপুৰম ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী হয়। পিছত ১৯৫৬ চনত নতুন [[কেৰেলা]] ৰাজ্য গঠন হোৱালৈকে ই ৰাজধানী হৈয়েই থাকে।<ref>{{cite book |last1=Abram |first1=David |last2=Edwards |first2=Nick |title=The Rough Guide to South India |date=2003 |publisher=Rough Guides |isbn=9781843531036 |page=306 |url=https://books.google.com/books?id=sEhJBfbhTAAC |access-date=9 July 2018}}</ref><ref>{{Cite book |last=Padmanabhan |first=N |title=Formation of Kerala Society and Culture |publisher=University Of Calicut, Distant Education |year=2011 |pages=5 |language=English}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম এক উল্লেখযোগ্য শৈক্ষিক আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]], এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আঞ্চলিক মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত বহুতো স্কুল-কলেজ আছে। চহৰখনত ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃশাখা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান আৰু [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা]]ৰ অধীনস্থ [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] অৱস্থিত। তদুপৰি ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, ৰাষ্ট্ৰীয় পৃথিৱী বিজ্ঞান অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ আৰু ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ (IISER) এটা চৌহদ ইয়াত আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.dqweek.com/thiruvananthapuram-one-of-the-souths-hottest-it-hubs/ |title=Thiruvananthapuram: One of the South's Hottest IT Hubs-DQWeek |website=Dqweek.com |date=23 April 2015 |access-date=20 December 2017}}</ref> এই চহৰখনৰপৰাই ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণি হৈছিল। ইয়াত লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। চহৰখনত 'টুঞ্জ এনিমেচন ইণ্ডিয়া' আৰু 'টাটা এলেক্সি লিমিটেড'ৰ দৰে সংবাদ মাধ্যম প্ৰতিষ্ঠান আছে। লগতে মালায়ালম ছবিৰ অন্যতম প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ’ 'চিত্ৰাঞ্জলী ফিল্ম ষ্টুডিঅ’' ইয়াত অৱস্থিত। কাজাকুট্টমত থকা 'কিনফ্ৰা ফিল্ম এণ্ড ভিডিঅ' পাৰ্ক' হৈছে ভাৰতৰ প্ৰথমটো তথ্য-মনোৰঞ্জন ঔদ্যোগিক উদ্যান।<ref>{{cite news |last1=Prasanna |first1=Laxmi |title=With centres nod, foundation stone laid for KINFRA's second phase IT/ ITES Park in Thiruvananthapuram |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/With-centres-nod-foundation-stone-laid-for-KINFRAs-second-phase-IT/-ITES-Park-in-Thiruvananthapuram/articleshow/55586474.cms |access-date=28 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=23 November 2016}}</ref> ২০১২ চনত 'দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া'ই কৰা এক ক্ষেত্ৰভিত্তিক সমীক্ষাত তিৰুৱনন্তপুৰমক কেৰেলাৰ ভিতৰত বাস কৰিবলৈ আটাইতকৈ উত্তম চহৰ বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite news |newspaper=The Times of India |title=Thiruvananthapuram best Kerala city to live in: Times survey |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Thiruvananthapuram-best-Kerala-city-to-live-in-Times-survey/articleshow/11703099.cms |access-date=5 August 2016}}</ref> ২০১৩ চনত 'ইণ্ডিয়া টুডেই' চলোৱা এক সমীক্ষাত চহৰখনে ভাৰতৰ বাসোপযোগী চহৰসমূহৰ ভিতৰত পোন্ধৰ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="India Today survey">{{cite news |title=India's Best Cities: Winners and Why they made it |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20130304-india-best-cities-winners-and-why-they-made-it-survey-762219-1999-11-29 |access-date=27 March 2013 |newspaper=India Today |date=22 February 2013}}</ref> 'জনগ্ৰহ চিটিজেনশ্বিপ এণ্ড ডেম’ক্ৰেচি' কেন্দ্ৰই চলোৱা ভাৰতৰ চহৰ-ব্যৱস্থাৰ বাৰ্ষিক সমীক্ষা অনুসৰি ২০১৫ আৰু ২০১৬ চনত ধাৰাবাহিকভাৱে তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ চহৰ হিচাপে বিবেচিত হৈছিল।<ref name="Best Indian City">{{cite news |title=Thiruvananthapuram is the best city in India:Survey |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/mar/02/thiruvananthapuram-is-the-best-city-in-india-survey-1576345.html#:~:text=THIRUVANANTHAPURAM%3A%20Thiruvananthapuram%20retained%20its%20title,on%20a%20scale%20of%2010. |access-date=6 June 2020 |newspaper=The New Indian Express |date=2 March 2017}}</ref> ২০১৭ চনত কৰা একেটা সংস্থাৰে আন এক সমীক্ষাত চহৰখন ভাৰতৰ আটাইতকৈ উন্নত প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থা থকা চহৰ হিচাপে প্ৰথম স্থানত নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref name="Best Governed City">{{cite news |title=Delhi, Mumbai not the best in urban governance, Thiruvananthapuram first |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/delhi-mumbai-not-the-best-in-urban-governance-thiruvananthapuram-ranked-first/story-6zSWlfeb9eE66mOOEgfPwO.html |access-date=17 May 2017 |newspaper=Hindusthan Times |publisher=HT Media Limited |date=28 February 2017}}</ref> == নামৰ উৎপত্তি == এই চহৰখনৰ নাম [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] শব্দ 'তিৰু-অনন্ত-পুৰম' ({{lang|ml|തിരുവനന്തപുരം}}) ৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "ভগৱান অনন্তৰ চহৰ" (অনন্ত অৰ্থাৎ অসীম, অনাদি বা চিৰন্তন)।<ref name="Meaning of name">{{cite web |title=About Thiruvananthapuram |url=http://www.corporationoftrivandrum.org/index.php?option=com_content&view=article&id=158&Itemid=11 |publisher=Thiruvananthapuram Municipal Corporation |access-date=29 October 2010 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918085703/http://www.corporationoftrivandrum.org/index.php?option=com_content&view=article&id=158&Itemid=11 |archive-date=18 September 2010 |archivedate=18 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918085703/http://www.corporationoftrivandrum.org/index.php?option=com_content&view=article&id=158&Itemid=11 |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনত অৱস্থিত [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ|শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ৰ আৰাধ্য দেৱতাৰ নামানুসৰি এই নামকৰণ কৰা হৈছে। সাহিত্য আৰু জনপ্ৰিয় কথনত তিৰুৱনন্তপুৰমক 'অনন্তপুৰী' বুলিও জনা যায়। এই নামটো [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] শব্দ 'স্যানন্দুৰাপুৰম'ৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে। [[ট্ৰাভাংকোৰ]]ৰ তদানীন্তন মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনালে ৰচনা কৰা কৰ্ণাটকী কীৰ্তনসমূহত ইয়াৰ অৰ্থ "পৰম আনন্দৰ চহৰ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/swati-manuscripts-found/article1836941.ece |title=Swati manuscripts found |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=3 August 2016}}</ref> ১৯৯১ চনলৈকে চহৰখনক চৰকাৰীভাৱে 'ত্ৰিবান্দ্ৰম' বুলি কোৱা হৈছিল (ত্ৰিবান্দ্ৰম চহৰখনৰ ইংৰাজী ৰূপ আছিল)। ইয়াৰ পিছত চৰকাৰে চহৰখনৰ মূল নাম 'তিৰুৱনন্তপুৰম' পুনৰ বাহাল ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{cite book |last1=Balid |first1=Vivek |last2=Chatterji |first2=Miabi |last3=Reddy |first3=Sujani |last4=Vimalassery |first4=Manu |title=The sun never sets : South Asian migrants in an age of U.S. power |date=2013 |publisher=NYU Press |location=New York |isbn=978-0814786437 |page=122}}</ref> চহৰখনক [[তামিল ভাষা|তামিল]] আৰু [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] ভাষাত 'আনন্দপট্টনম' বা 'আনন্দপতম' বুলিও কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ অৰ্থও মূল নামটোৰ দৰেই "আনন্দৰ চহৰ।" == ইতিহাস == [[File:Raja ravivarma painting 50 historic meeting.jpg|thumb|left|১৮৮০ চনৰ আৰম্ভণিত ৰিচাৰ্ড টেম্পল-গ্ৰেনভিল (বাকিংহাম আৰু চান্দোছৰ তৃতীয় ডিউক) তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ অহাৰ সময়ত বিশাখম তিৰুনালে তেওঁক জনোৱা আদৰণি আৰু কাষতে ট্ৰাভাংকোৰৰ আয়িল্যম তিৰুনালে চাই থকাৰ দৃশ্য অংকিত [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ এক চিত্ৰকল্প]] [[File:TVM Padmanabhaswamy Temple.jpg|thumb|left|[[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] হৈছে বিশ্বৰ আটাইতকৈ চহকী মন্দিৰ। ]] [[File:Padmanabhapuram Clock Tower.jpg|left|250px|thumbnail|[[পদ্মনাভপুৰম ৰাজপ্ৰাসাদ]]]] === প্ৰাগৈতিহাসিক যুগ === তিৰুৱনন্তপুৰম এক তুলনামূলকভাৱে আধুনিক অঞ্চল। ইয়াৰ বাণিজ্যৰ পৰম্পৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ চনৰেপৰা চলি আহিছে।<ref>De Beth Hillel, David (1832). ''Travels'' ([[Madras]] publication).</ref><ref>Lord, James Henry (1977). ''The Jews in India and the Far East''; Greenwood Press Reprint; {{ISBN|0-8371-2615-0}}.</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৩৬ চনত ৰজা [[চলোমন|ৰজা চলোমন]]ৰ জাহাজসমূহ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ [[অফিৰ]] (বৰ্তমানৰ [[পুভাৰ]]) নামৰ এটা বন্দৰত চাপিছিল।<ref>{{cite book |title=The Business Directory, Kerala |date=1972 |publisher=National Publishers |page=45}}</ref><ref>{{cite book |title=The March of India, Volume 15, Issues 1–9 |date=1963 |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting |url=https://books.google.com/books?id=AUD24pMsKvYC}}</ref> এই চহৰখন [[মচলা]], [[চন্দন কাঠ]] আৰু [[হাতীৰ দাঁত]]ৰ এক প্ৰধান বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আছিল।<ref name="Ancient Trade in Thiruvananthapuram">{{cite web |publisher=Technopark Kerala |work=About Thiruvananthapuram |url=http://www.technopark.org/abttvm01.htm |title=Ancient Trade in Thiruvananthapuram |access-date=17 October 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061003090427/http://www.technopark.org/abttvm01.htm |archive-date=3 October 2006 |url-status=dead |archivedate=3 October 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061003090427/http://www.technopark.org/abttvm01.htm |deadurl=yes }}</ref> অৱশ্যে চহৰখনৰ প্ৰাচীন ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক ইতিহাস কেৰেলাৰ বাকী অংশতকৈ প্ৰায় সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ আছিল। === প্ৰাচীন যুগ === বৰ্তমানৰ কেৰেলা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ অঞ্চল (তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু [[আলাপ্পুঝা]]ৰ মাজৰ উপকূলীয় অঞ্চল) আয় ৰাজবংশৰ অধীনত আছিল। এই ৰাজবংশটো [[মাদুৰাই]]ৰ [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে অধিক সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>KA Nilakanta Sastri</ref>{{page needed|date=May 2026}} চহৰখনৰ প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকল আছিল [[আয় সাম্ৰাজ্য]]ৰ লোক। বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ অন্তৰ্গত [[ভিঝিনজাম]] নামৰ অঞ্চলটোৱেই তেতিয়া আয় ৰাজবংশৰ ৰাজধানী আছিল।<ref>{{cite book |last1=Woodcock |first1=George |title=Kerala: a portrait of the Malabar coast |date=1967 |publisher=Faber & Faber |page=[https://archive.org/details/keralaportraitof0000wood/page/65 65] |url=https://archive.org/details/keralaportraitof0000wood |url-access=registration |access-date=24 June 2018}}</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাৰপৰাই ভিঝিনজাম এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ চহৰ আছিল।<ref name="vizhis">{{cite book |last1=Mathew |first1=K S |title=Imperial Rome, Indian Ocean Regions and Muziris: New Perspectives on Maritime Trade |date=2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1351997522 |page=27 |url=https://books.google.com/books?id=8iUlDwAAQBAJ |access-date=9 July 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Nayar |first1=K Balachandran |title=In Quest of Kerala: Geography, places of interest, political history, social history, literature |date=1974 |publisher=Accent Publications |page=26 |url=https://books.google.com/books?id=EXIeAAAAMAAJ |access-date=9 July 2018}}</ref> আয় ৰাজবংশৰ শাসনকালত তিৰুৱনন্তপুৰমে বহুতো যুদ্ধৰ মুখা-মুখি হৈছিল। সেই সময়ত [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] আৰু [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]] ৰাজবংশই এই বন্দৰ চহৰখন দখল কৰিবলৈ চেষ্টা চলাইছিল।<ref name="vizhis1">{{cite news |last1=Babu George |first1=Sarath |title=Vizhinjam in historical perspective |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/vizhinjam-in-historical-perspective/article7468781.ece |access-date=9 July 2018 |newspaper=The Hindu |date=27 July 2015}}</ref><ref name="vizhis2">{{cite news |last1=Mahadevan |first1=G |title=Shedding light on Vizhinjam's golden past |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/shedding-light-on-vizhinjams-golden-past/article5981994.ece |access-date=9 July 2018 |newspaper=The Hindu |date=6 May 2014}}</ref> === মধ্য যুগ === খ্ৰীষ্টাব্দ ৯২৫-ত ৰজা [[বিক্ৰমাদিত্য বৰগুণ]]ৰ মৃত্যুৰ পাছত আয়সকলৰ গৌৰৱ ম্লান পৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ প্ৰায় সকলো ভূ-খণ্ড [[চেৰা ৰাজবংশ]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref>{{cite book |title=Proceedings – Indian History Congress |date=1987 |publisher=Indian History Congress |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=POltAAAAMAAJ |access-date=9 July 2018}}</ref><ref name="vizhis3"/> দশম শতিকাৰ সময়ছোৱাত চোলসকলে ভিঝিনজাম আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন চলায়।<ref name="vizhis3"/> এই সময়ছোৱাতে চোলসকলে ভিঝিনজামৰ বন্দৰ আৰু কাণ্ঠালুৰ শালা নামৰ ঐতিহাসিক শিক্ষা কেন্দ্ৰটো ধ্বংস কৰিছিল।<ref name="kanthalloor">{{cite news |last1=Haridas |first1=Aathira |title=Chronicles of Kanthalloor Sala which got lost in the mists of time |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/apr/17/chronicles-of-kanthalloor-sala-which-got-lost-in-the-mists-of-time-1802832.html |access-date=9 July 2018 |newspaper=The Times of India |date=17 April 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Roy |first1=Kaushik |title=Military Manpower, Armies and Warfare in South Asia |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317321279 |url=https://books.google.com/books?id=GpNECgAAQBAJ |access-date=9 July 2018}}</ref> [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আয় পৰিয়ালৰ এটা শাখা দ্বাদশ শতিকাত [[ভেণ্ড সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৈতে একত্ৰিত হয়।<ref name="vizhis3">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A |title=Kerala History and its Makers |date=2011 |publisher=D C Books |isbn=9788126437825 |page=35 |url=https://books.google.com/books?id=wnAjqjhc1VcC |access-date=9 July 2018}}</ref> [[File:1733 Homann Heirs Map of India - Geographicus - India-homannheirs-1733.jpg|left|thumb|১৭৩৩ চনত হোমেন হেয়াৰ্ছে অংকন কৰা [[মালাবাৰ উপকূল]]ৰ এখন মানচিত্ৰ। মানচিত্ৰত দেখুওৱাৰ দৰে সেই সময়ত ট্ৰাভাংকোৰ কেৱল [[কোল্লাম]] আৰু [[কন্যা কুমাৰী]]ৰ মাজত আবদ্ধ থকা এটা সৰু ভূ-খণ্ড আছিল (বৰ্তমানৰ কেৱল [[তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা]] আৰু কন্যাকুমাৰী জিলা)। ]] === প্ৰাক-আধুনিক যুগ === অষ্টাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ট্ৰাভাংকোৰে [[কোচিন সাম্ৰাজ্য|কোচিন]] পৰ্যন্ত থকা সাম্ৰাজ্যসমূহ উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰে লাভ কৰে। ইয়াৰ ফলত ই এখন শক্তিশালী ৰাজ্যত পৰিণত হয় আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰেলাৰ এখন প্ৰধান চহৰ হৈ পৰে। বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ, জিলা আৰু [[কন্যাকুমাৰী জিলা]] ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত আছিল। প্ৰাচীন আৰু [[মধ্য যুগ|মধ্য যুগত]] এই অঞ্চলসমূহ [[আয় সাম্ৰাজ্য]]ৰ অংশ আছিল।<ref name="askh">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history}}</ref> বিভিন্ন সময়ত আয় সাম্ৰাজ্যই [[চোল ৰাজবংশ|চোল]] আৰু [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]]সকলৰ আক্ৰমণ আৰু বিজয়ৰ সন্মুখীন হৈছিল।<ref name="askh"/> পিছলৈ মধ্য যুগৰ শেষৰফালে ই [[ভেণ্ড সাম্ৰাজ্য]]ৰ অংশ হৈ পৰে। এই অঞ্চলটোৱেই খ্ৰীষ্টীয় অষ্টাদশ শতিকাত শক্তিশালী [[ট্ৰাভাংকোৰ]] ৰাজ্য হিচাপে বিস্তাৰ লাভ কৰে।<ref name="askh"/> পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰত [[তামিল লোক|তামিল]]-দ্ৰাবিড় শৈলীৰ স্থাপত্যশৈলী দেখিবলৈ পোৱা যায়। এই স্থাপত্যশৈলীয়ে ইয়াক [[কেৰেলা]]ৰ উত্তৰ আৰু কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যশৈলিতকৈ পৃথক আৰু অনন্য কৰি তুলিছে।<ref name="askh"/> [[File:Thambiran Vanakkam 1578.JPG|left|thumbnail|পৰ্তুগীজ যুগত ১৫৭৮ চনত ভেণ্ডৰ ৰাজধানী কোল্লামত '[[থাম্বিৰান ৱানাক্কাম]]' মুদ্ৰণ কৰা হৈছিল। যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাত মুদ্ৰিত প্ৰথমখন কিতাপ হিচাপে ইয়াৰ অভিলেখ আছে। এইখন মধ্য যুগত কেৰেলাত প্ৰচলিত 'লিংগুৱা মালাবাৰ তামোল' ভাষাত লিখা হৈছিল। ]] === উত্তৰ-আধুনিক যুগ === খ্ৰীষ্টীয় অষ্টাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে, [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]] লৈ [[কন্নুৰ]]ত থকা [[কোলাথুনাডু]] ৰাজপৰিয়ালৰ একাংশ সদস্যক তোলনীয়া হিচাপে অনা হৈছিল।<ref>Travancore State Manual</ref> ইয়াৰ পিছত, উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰে ভেণ্ড সাম্ৰাজ্য লাভ কৰা [[মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মা]]ই কায়ামকুলাম, কত্তাৰাক্কাৰা, কত্তায়ম, চাংগানাছেৰী, মীনাক্কিল, পুঞ্জাৰ আৰু আম্বালাপ্পুঝা আদি সাম্ৰাজ্যসমূহ জয় কৰি নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/360725777|title=(PDF) Royal Titles, Epithets and Kingship: An Archaeological Analysis into the Epigraphical Records of Venad Kings|website=Researchgate.net|access-date=8 June 2026}}</ref> ১৭২৯ চনত মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাই ট্ৰাভাংকোৰ (থিৰুভিথামকুৰ) দেশীয় ৰাজ্যখন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। কন্যাকুমাৰী জিলাৰ [[পদ্মনাভপুৰম]]ৰপৰা ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰাৰ পাছত ১৭৯৫ চনত তিৰুৱনন্তপুৰমক নতুন ৰাজধানী পতা হয়।<ref name="district history">{{cite web |title=History |url=https://trivandrum.gov.in/history/ |website=District Administration Thiruvananthapuram |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics & Information Technology, Government of India |access-date=19 July 2018}}</ref> মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাৰ শাসনকালত তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰেলাৰ এখন আগশাৰীৰ চহৰ হৈ পৰে।<ref name="Online. Encyclopædia Britannica Inc 2013">{{Britannica|606138|Thiruvananthapuram}}</ref> [[File:A language map of India prepared for the missionary projects at Serampore, 1822.jpg|thumbnail|১৮২২ চনত প্ৰস্তুত কৰা ভাৰতৰ এখন ভাষিক মানচিত্ৰ। ]] চুবুৰীয়া জমিদাৰী বা সৰু সৰু ৰাজ্যসমূহ নিজৰ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ ফলত, সেই ঠাইবোৰৰ শিল্পী আৰু পণ্ডিতসকল তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত চহৰখন এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাই কুথু, পধকম, [[কথাকলি]], থুল্লাল আৰু [[কুডিয়াট্টম]]কে ধৰি বিভিন্ন মন্দিৰ-কেন্দ্ৰিক শিল্পকলাক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল। ৰামাপুৰথু ৱাৰিয়াৰ আৰু কুঞ্চন নাম্বিয়াৰৰ দৰে প্ৰখ্যাত শিল্পীসকলে তেওঁৰ ৰাজসভাৰ কবি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="Gauri Lakshmi Bayi 1998 152–168">{{cite book |last=Gauri Lakshmi Bayi |first=Aswathi Thirunal |title=Sreepadmanabhaswami Kshetram |year=1998 |publisher=The State Institute Of Languages |location=Thiruvananthapuram |isbn=978-81-7638-028-7 |pages=152–168}}</ref> ১৭৫৫ চনত পুৰক্কাঁড়ৰ যুদ্ধত কোঝিকোডৰ শক্তিশালী জামোৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকোৰ কেৰেলাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।<ref name="AHoT 162"/> এই সময়ছোৱাতে চহৰখন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধিক আৰু কলাত্মক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনাল ৰামা বাৰ্মা আৰু মহাৰাজ আয়িল্যম তিৰুনালৰ শাসনকালত চহৰখনে সোণালী যুগৰ মুখ দেখিবলৈ পাইছিল। এই সময়ছোৱাতে প্ৰথমখন ইংৰাজী স্কুল (১৮৩৪), জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ বা [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ|পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ]] (১৮৩৭), জেনেৰেল হাস্পতাল (১৮৩৯), অ’ৰিয়েণ্টেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট এণ্ড মেনুস্ক্ৰিপ্টচ লাইব্ৰেৰী আৰু ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ (১৮৭৩) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ৰাজ্যখনৰ প্ৰথমখন মানসিক চিকিৎসালয়ো এই একে সময়তে আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত মূলম তিৰুনালৰ (১৮৮৫–১৯২৪) শাসনকালত সংস্কৃত কলেজ, [[আয়ুৰ্বেদ]] কলেজ, আইন কলেজ আৰু মহিলাৰ বাবে এখন দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ কলেজ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="History of Thiruvananthapuram">{{cite web |publisher=Govt. of Kerala |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/about-corporation |title=About Corporation |access-date=17 May 2017 |archive-date=2 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502105139/http://www.corporationoftrivandrum.in/about-corporation |url-status=dead |archivedate=2 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170502105139/http://www.corporationoftrivandrum.in/about-corporation |deadurl=yes }}</ref> === সমসাময়িক যুগ === বিংশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধ আছিল চহৰখনৰ বাবে ব্যাপক ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ যুগ। ১৯০৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[শ্ৰী মূলম পপুলাৰ এচেম্ব্লী]] আছিল যিকোনো ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ ভিতৰত প্ৰথমটো গণতান্ত্ৰিকভাৱে নিৰ্বাচিত বিধান পৰিষদ।<ref>{{cite web |title=History of legislative bodies in Kerala-- Sri Mulam Popular Assembly |url=http://keralaassembly.org/history/popular.html |publisher=Keralaassembly |access-date=17 May 2017}}</ref> কোনো সময়তে [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ প্ৰত্যক্ষ নিয়ন্ত্ৰণত নথকাৰ পিছতো চহৰখনে [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম]]ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তিৰুৱনন্তপুৰমত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ অতি সক্ৰিয় উপস্থিতি আছিল। ১৯৩৮ চনত ড° [[পট্টভি সিতাৰামায়া]]ৰ সভাপতিত্বত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ এখন বৈঠক ইয়াত অনুষ্ঠিত হৈছিল। {{cn|date=June 2026}} [[File:Palace of Trivandrum.jpg|thumb|left|১৯১৫ চনত নিৰ্মিত [[কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদ]] আছিল [[ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল]]ৰ চৰকাৰী বাসস্থান।<ref name="Kowdiar">{{cite web |title=Kowdiar palace |url=http://www.zonkerala.com/tourism/Kowdiar-Palace-9.html |work=About Kowdiar palace |publisher=Zonkerala |access-date=25 June 2010}}</ref>]] ১৯২০ চনত ট্ৰাভাংকোৰ অঞ্চলৰ প্ৰথমখন পৌৰসভা হিচাপে তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰসভা গঠন হয়। ১৯৩১ চনত শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰা [[চিত্ৰ তিৰুনাল বালা ৰামা বাৰ্মা]]ৰ শাসনকালত ১৯৪০ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত পৌৰসভাখনক পৌৰ নিগমলৈ (Corporation) ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।<ref name="ThiruvananthapuramHistoryIntro">{{cite web |title=Thiruvananthapuram Municipal Corporation |url=http://www.corporationoftrivandrum.org/ |work=Thiruvananthapuram Municipal Corporation Introduction |publisher=Thiruvananthapuram Corporation, Government of Kerala |access-date=3 January 2011 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916043822/http://www.corporationoftrivandrum.org/ |archive-date=16 September 2010 |archivedate=16 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100916043822/http://www.corporationoftrivandrum.org/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ কাৰ্যকালত চহৰখনে বহুমুখী প্ৰগতিৰ মুখ দেখে। ১৯৩৬ চনৰ "[[মন্দিৰ প্ৰৱেশ ঘোষণা]]" (Temple Entry Proclamation) আছিল সামাজিক মুক্তিৰ এক ডাঙৰ পদক্ষেপ। এই সময়ছোৱাতে ১৯৩৭ চনত [[ট্ৰাভাংকোৰ বিশ্ববিদ্যালয়]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, যি পৰৱৰ্তী সময়ত [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]] হিচাপে পৰিচিত হয়।<ref name="University of Kerala History">{{cite web |title=A Brief History of the University |url=https://keralauniversity.ac.in/history |publisher=University of Kerala |access-date=17 May 2017 |archive-date=6 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706145029/http://www.keralauniversity.ac.in/history |url-status=dead |archivedate=6 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706145029/http://www.keralauniversity.ac.in/history |deadurl=yes }}</ref> === আধুনিক যুগ === ১৯৪৭ চনত ব্ৰিটিছ শাসনৰ অন্ত পৰাৰ লগে লগে ট্ৰাভাংকোৰে ভাৰতীয় সংঘত যোগদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ১৯৪৮ চনৰ ২৪ মাৰ্চত [[পট্টম থানু পিল্লাই]]ৰ নেতৃত্বত প্ৰথমটো জনপ্ৰিয় গণতান্ত্ৰিক মন্ত্ৰীসভা গঠন হয়। ১৯৪৯ চনত ট্ৰাভাংকোৰ আৰু ইয়াৰ উত্তৰৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্য কোচিন ([[কোচি]]) একত্ৰিত কৰি [[ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন|থিৰু-কোচি]] ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল আৰু তিৰুৱনন্তপুৰমক ইয়াৰ ৰাজধানী পতা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Criminal Justice India Series: Kerala, 2001 |author=West Bengal National University of Juridical Sciences |year=2002 |publisher=Allied Publishers |isbn=978-81-7764-391-6 |page=5 |url=https://books.google.com/books?id=_2r8cLTkmA8C&pg=PA5}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা চিত্ৰ তিৰুনাল বালা ৰামা বাৰ্মা ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইৰপৰা ১৯৫৬ চনৰ ৩১ অক্টোবৰলৈ ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন সংঘৰ ৰাজপ্ৰমুখ আছিল। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত যেতিয়া নতুন [[কেৰেলা]] ৰাজ্য গঠন হয়, তেতিয়া তিৰুৱনন্তপুৰম ইয়াৰ ৰাজধানী হয়।<ref>{{cite web |title=The Movement for a United (Aikya) Kerala |url=https://kerala.gov.in/web/guest/united-kerala |website=State Portal of Kerala |publisher=Information & Public Relations Department, Kerala State IT Mission (KSITM), Government of Kerala |access-date=19 July 2018 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814232501/https://kerala.gov.in/web/guest/united-kerala |url-status=dead |archivedate=14 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814232501/https://kerala.gov.in/web/guest/united-kerala |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনত [[থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ]] (TERLS) প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ লগে লগে তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ অভিলাষী মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ সূতিকাগৃহত পৰিণত হয়। ১৯৬৩ চনত চহৰখনৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত অৱস্থিত [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]]ৰ (VSSC) পৰা প্ৰথমটো ভাৰতীয় মহাকাশ ৰকেট প্ৰস্তুত আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা]]ৰ (ISRO) কেইবাটাও প্ৰতিষ্ঠান তিৰুৱনন্তপুৰমত স্থাপন কৰা হয়।<ref name="VSSC Thiruvananthapuram">{{cite web |publisher=Indian Space Research Organisation |url=http://www.isro.org/centers/cen_vssc.htm |title=VSSC Thiruvananthapuram |access-date=23 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060426233653/http://www.isro.org/centers/cen_vssc.htm |archive-date=26 April 2006 |url-status=dead}}</ref> চহৰখনৰ সাম্প্ৰতিক ইতিহাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি আছিল ১৯৯৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰথমটো তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান— [[টেকন’পাৰ্ক, তিৰুৱনন্তপুৰম|টেকন’পাৰ্ক]]ৰ প্ৰতিষ্ঠা।<ref name="Technopark Thiruvananthapuram">{{cite web |publisher=Kerala State IT Mission |url=http://www.keralaitmission.org |title=First IT Park in Kerala |access-date=25 August 2006 |archive-date=3 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103110342/http://www.keralaitmission.org/ |url-status=dead}}</ref> এই টেকন’পাৰ্ক অঞ্চলটো মাটি-কালিৰ হিচাপত বৰ্তমান আটাইতকৈ ডাঙৰ তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান হিচাপে গঢ়ি উঠিছে।<ref>{{cite book |title=The digital challenge: information technology in the development context |year=2003 |publisher=S. Krishna, Shirin Madon by Ashgate Publishing, Ltd. |page=350 |url=https://books.google.com/books?id=GVhMzNSMsLYC&pg=PA350 |isbn=9780754634454}}</ref> ইয়াত থকা প্ৰায় ৪৫০টা কোম্পানীত প্ৰায় ৬২,০০০ লোক কৰ্মৰত হৈ আছে।<ref>{{Cite news |date=2020-07-29 |title=Technopark bags high CRISIL rating |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/technopark-bags-high-crisil-rating/article32225885.ece |access-date=2020-09-07 |issn=0971-751X}}</ref> {{wide image|Pattom Skyline panoramo 02.jpg|820px|align-cap=center|চহৰখনৰ উত্তৰ-পূব অংশত অৱস্থিত [[পট্টম]]ৰ এটা দৃশ্য। পটভূমিত [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] দেখা গৈছে}} তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখন সাগৰৰ পাৰৰ সাতটা পাহাৰৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=The Rough Guide to South India |year=2005 |author1=David Abram |author2=Rough Guides (Firm) |author3=Nick Edwards |publisher=Rough Guides |page=261 |url=https://books.google.com/books?id=sEhJBfbhTAAC&pg=PA306 |isbn=978-1-84353-103-6}}</ref> ভাৰতৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ ওচৰত, পশ্চিম উপকূলৰ {{Coord|8.5|N|76.9|E|}} অৱস্থানত এই চহৰখন অৱস্থিত।<ref>{{cite web |publisher=Falling Rain Genomics, Inc |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/13/Thiruvananthapuram.html |title=Thiruvananthapuram, India Page |access-date=19 March 2008}}</ref> চহৰখনৰ পশ্চিমে [[লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ]] আৰু পূবে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] অৱস্থিত। সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা চহৰখনৰ গড় উচ্চতা হৈছে {{cvt|16|ft|m}}।<ref>{{cite web |publisher=[[Indian Institute of Tropical Meteorology]] ([[Pune]]) |url=http://envis.tropmet.res.in/rainfall_stations.htm |title=Rainfall Stations in India |access-date=18 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116190118/http://envis.tropmet.res.in/rainfall_stations.htm |archive-date=16 January 2009 |archivedate=16 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116190118/http://envis.tropmet.res.in/rainfall_stations.htm |deadurl=yes }}</ref> [[ভাৰতীয় ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগ]] (Geological Survey of India) এ তিৰুৱনন্তপুৰমক মধ্যমীয়া ভূঁইকঁপ প্ৰৱণ নগৰীয়া কেন্দ্ৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰিছে। এই মহানগৰখনক 'ভূমিকম্পীয় মণ্ডল ৩' (Seismic III Zone) ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite map |publisher=[[Geological Survey of India]] |url=http://www.portal.gsi.gov.in/images/GSIimages/PT_zonation.jpg |title=Seismic zoning map of India |access-date=1 July 2010 |archive-date=15 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515004653/http://www.portal.gsi.gov.in/images/GSIimages/PT_zonation.jpg |url-status=dead |archivedate=15 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515004653/http://www.portal.gsi.gov.in/images/GSIimages/PT_zonation.jpg |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখন [[কাৰামানা নদী|কাৰামানা]] আৰু [[কিল্লি নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। চহৰখনৰ ভিতৰতে [[ভেল্লায়নী হ্ৰদ]], থিৰুৱাল্লা আৰু আক্কুলামৰ দৰে জলাশয় বা কায়েল (backwaters) সমূহ অৱস্থিত।<ref>{{cite book |last1=Kapoor |first1=Subodh |title=The Indian encyclopaedia : biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific |date=2002 |publisher=Cosmo Publications |isbn=9788177552577 |pages=318 |edition=1st}}</ref> চহৰখনৰ মধ্যভাগৰ মাটিৰ প্ৰকাৰ হৈছে মটীয়া বৰণৰ পলসুৱা লেতেৰাইট মাটি (laterite soil), য’ত ফছফেটৰ পৰিমাণ বেছি। প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ুৰ বাবেই এই লেতেৰাইট মাটিৰ সৃষ্টি হয়। চহৰখনৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলত বালিমীয়া পলসুৱা মাটি পোৱা যায়। আনহাতে, জিলাখনৰ পাহাৰীয়া পূব অংশত গ্ৰেনাইট শিলাৰপৰা উৎপন্ন হোৱা চহকী মটীয়া সাৰুৱা মাটি পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Soil types in Kerala |url=http://www.keralaagriculture.gov.in/htmle/soils/soiltypesdw.htm |publisher=Kerala Agriculture |access-date=17 May 2017 |archive-date=20 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120113114/http://www.keralaagriculture.gov.in/htmle/soils/soiltypesdw.htm |url-status=dead |archivedate=20 January 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120113114/http://www.keralaagriculture.gov.in/htmle/soils/soiltypesdw.htm |deadurl=yes }}</ref> [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম]] মুঠ {{cvt|214.86|km2|sqmi|2}} এলেকাত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="citygi">{{cite web |title=Thiruvananthapuram Corporation General Information |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/general-information-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230094333/http://www.corporationoftrivandrum.in/general-information-0 |archive-date=30 December 2020 |publisher=Corporation of Thiruvananthapuram |access-date=30 July 2026 |archivedate=30 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230094333/http://www.corporationoftrivandrum.in/general-information-0 |deadurl=yes }}</ref> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, বৃহত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম মহানগৰ অঞ্চলটো তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম, তিনিখন পৌৰসভা আৰু ২৭খন পঞ্চায়তক লৈ গঠিত।<ref name="ListofUA">{{cite web |title=List of Urban Agglomerations of 2011 Census |url=https://kerala.gov.in/documents/10180/622777/urban |publisher=Government of Kerala |access-date=17 May 2017 |archive-date=30 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230044541/https://kerala.gov.in/documents/10180/622777/urban |url-status=dead |archivedate=30 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230044541/https://kerala.gov.in/documents/10180/622777/urban |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ চহৰ হোৱাৰ বাবে, এই চহৰখন দেশৰ দক্ষিণ ভাগৰ সামৰিক পৰিবহণ ব্যৱস্থা (military logistics) আৰু অসামৰিক বিমান পৰিবহণ উভয়ৰে বাবে অতি অপৰিহাৰ্য। তিৰুৱনন্তপুৰমত [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]]ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (Southern Air Command) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref name="Air Command">{{cite web |title=Southern Air Command Introduction |url=http://indianairforce.nic.in/show_command.php?pg_id=32&page_type=command&comm_id=5 |publisher=Southern Air Command |access-date=17 May 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134636/http://indianairforce.nic.in/show_command.php?pg_id=32&page_type=command&comm_id=5 |archive-date=25 January 2018}}</ref> ===জলবায়ু=== === জলবায়ু === চহৰখনৰ জলবায়ু [[উষ্ণপ্ৰধান চাভানা জলবায়ু]] ([[কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন|কোপেন]]) আৰু [[উষ্ণপ্ৰধান মৌচুমী জলবায়ু]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে, চহৰখনৰ ঋতুসমূহ উষ্ণতাতকৈ কেৱল বৰষুণৰ ওপৰতহে নিৰ্ভৰ কৰে। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ উষ্ণতা গোটেই বছৰটোত প্ৰায় স্থিৰ হৈ থাকে। ইয়াত বাৰ্ষিক গড় সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা প্ৰায় ৩১–৩২ °C (৮৮–৯০ °F) আৰু গড় সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা প্ৰায় ২৩–২৪ °C (৭৩–৭৫ °F) হয়। দিনৰ ভাগত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা সাধাৰণতে ৩০ ৰপৰা ৩৪ °C (৮৬–৯৩ °F) ৰ ভিতৰত থাকে। আনহাতে ৰাতিৰ ভাগ গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ হয়, য’ত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ২২–২৫ °C (৭২–৭৭ °F) হয়। উষ্ণতা কদাচিত ২০ °C (৬৮ °F) তকৈ তললৈ নামে বা ৩৫ °C (৯৫ °F) তকৈ ওপৰলৈ যায়। ইয়াৰ আৰ্দ্ৰতা বেছি আৰু [[মৌচুমী বায়ু|মৌচুমী]] ঋতুত ই প্ৰায় ৯০% লৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Thiruvananthapuram Weather">{{cite web |publisher=Weatherbase |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=017334&refer= |title=Thiruvananthapuram Climate |access-date=25 August 2006 |archive-date=30 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230112740/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=017334&refer= |url-status=dead |archivedate=30 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230112740/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=017334&refer= |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে [[দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ু]]ৰ পথত থকা প্ৰথমখন চহৰ। জুন মাহৰ আৰম্ভণিতে চহৰখনে প্ৰথম বৰষুণ লাভ কৰে। চহৰখনত প্ৰতি বছৰে প্ৰায় {{cvt|1835|mm}} প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। অক্টোবৰ মাহৰ ভিতৰত চহৰখনত প্ৰত্যাৱৰ্তিত উত্তৰ-পূব মৌচুমী বায়ুৰ বাবেও বৰষুণ হয়। ডিচেম্বৰ মাহৰপৰা শুকান বতৰ আৰম্ভ হয়। চহৰৰ মূল ভাগত এতিয়ালৈকে ৰেকৰ্ড কৰা আটাইতকৈ কম উষ্ণতা আছিল ১৯৭৪ চনৰ ৬ জানুৱাৰীত {{cvt|10.8|C|F}}। তদুপৰি ২০১৫ চনৰ ১৮ জানুৱাৰীত ১৫.৬ °C উষ্ণতা ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল। আনহাতে সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা আছিল ২০১৯ চনৰ ২১ ফেব্ৰুৱাৰীত {{cvt|38.2|C|F}}।<ref name=IMDextremes/> বিমানবন্দৰ অঞ্চলত ৰেকৰ্ড কৰা আটাইতকৈ কম উষ্ণতা আছিল ১৯৭৫ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত {{cvt|12.1|C|F}} আৰু সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা আছিল ১৯৯৮ চনৰ ৫ মে’ত {{cvt|36.3|C|F}}।<ref name=IMDextremes/> {{Weather box | location = তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ (১৯৯১–২০২০, চৰম সীমা ১৯০১–২০২০) | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 36.2 | Feb record high C = 38.2 | Mar record high C = 37.7 | Apr record high C = 38.0 | May record high C = 36.7 | Jun record high C = 35.8 | Jul record high C = 34.0 | Aug record high C = 34.6 | Sep record high C = 35.4 | Oct record high C = 35.2 | Nov record high C = 34.8 | Dec record high C = 36.2 | year record high C = 38.2 | Jan avg record high C = 34.4 | Feb avg record high C = 34.8 | Mar avg record high C = 35.4 | Apr avg record high C = 35.1 | May avg record high C = 34.6 | Jun avg record high C = 32.8 | Jul avg record high C = 32.1 | Aug avg record high C = 32.3 | Sep avg record high C = 33.0 | Oct avg record high C = 32.8 | Nov avg record high C = 33.1 | Dec avg record high C = 34.1 | year avg record high C = 35.9 | Jan high C = 32.4 | Feb high C = 32.8 | Mar high C = 33.5 | Apr high C = 33.3 | May high C = 32.6 | Jun high C = 30.4 | Jul high C = 30.1 | Aug high C = 30.3 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 30.9 | Nov high C = 31.0 | Dec high C = 32.0 | year high C = 31.7 | Jan mean C = 27.5 | Feb mean C = 28.2 | Mar mean C = 29.2 | Apr mean C = 29.5 | May mean C = 29.0 | Jun mean C = 27.5 | Jul mean C = 27.0 | Aug mean C = 27.2 | Sep mean C = 27.5 | Oct mean C = 27.4 | Nov mean C = 27.3 | Dec mean C = 27.5 | year mean C = | Jan low C = 22.3 | Feb low C = 22.9 | Mar low C = 24.3 | Apr low C = 25.1 | May low C = 25.1 | Jun low C = 23.8 | Jul low C = 23.3 | Aug low C = 23.4 | Sep low C = 23.5 | Oct low C = 23.5 | Nov low C = 23.2 | Dec low C = 22.6 | year low C = 23.6 | Jan avg record low C = 23.3 | Feb avg record low C = 23.6 | Mar avg record low C = 24.3 | Apr avg record low C = 25.1 | May avg record low C = 25.1 | Jun avg record low C = 23.8 | Jul avg record low C = 23.3 | Aug avg record low C = 23.4 | Sep avg record low C = 23.5 | Oct avg record low C = 23.5 | Nov avg record low C = 23.2 | Dec avg record low C = 22.6 | year avg record low C = 23.6 | Jan record low C = 10.8 | Feb record low C = 18.1 | Mar record low C = 20.2 | Apr record low C = 20.0 | May record low C = 20.1 | Jun record low C = 20.0 | Jul record low C = 20.2 | Aug record low C = 18.2 | Sep record low C = 20.8 | Oct record low C = 20.1 | Nov record low C = 18.9 | Dec record low C = 18.2 | year record low C = 10.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 17.9 | Feb rain mm = 21.7 | Mar rain mm = 30.6 | Apr rain mm = 122.3 | May rain mm = 213.8 | Jun rain mm = 307.8 | Jul rain mm = 185.2 | Aug rain mm = 161.0 | Sep rain mm = 196.7 | Oct rain mm = 297.2 | Nov rain mm = 212.8 | Dec rain mm = 68.4 | year rain mm = 1835.3 | Jan rain days = 0.9 | Feb rain days = 1.4 | Mar rain days = 2.2 | Apr rain days = 6.9 | May rain days = 9.1 | Jun rain days = 16.0 | Jul rain days = 13.3 | Aug rain days = 9.9 | Sep rain days = 10.4 | Oct rain days = 13.0 | Nov rain days = 9.8 | Dec rain days = 4.0 | year rain days = 96.9 | time day = ১৭:৩০ [[ভাৰতীয় প্ৰমাণ সময়|আই.এছ.টি.]] | Jan humidity = 64 | Feb humidity = 63 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 73 | May humidity = 75 | Jun humidity = 80 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 77 | Sep humidity = 77 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 69 | year humidity = 73 | Jan sun = 260.4 | Feb sun = 248.6 | Mar sun = 254.2 | Apr sun = 201.0 | May sun = 192.2 | Jun sun = 129.0 | Jul sun = 136.4 | Aug sun = 164.3 | Sep sun = 180.0 | Oct sun = 173.6 | Nov sun = 165.0 | Dec sun = 217.0 | year sun = | Jand sun = 8.4 | Febd sun = 8.8 | Mard sun = 8.2 | Aprd sun = 6.7 | Mayd sun = 6.2 | Jund sun = 4.3 | Juld sun = 4.4 | Augd sun = 5.3 | Sepd sun = 6.0 | Octd sun = 5.6 | Novd sun = 5.5 | Decd sun = 7.0 | yeard sun = 6.4 | Jan uv = 11 | Feb uv = 12 | Mar uv = 12 | Apr uv = 12 | May uv = 12 | Jun uv = 12 | Jul uv = 12 | Aug uv = 12 | Sep uv = 12 | Oct uv = 12 | Nov uv = 11 | Dec uv = 10 | source 1 = [[ভাৰত বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] (ৰ’দৰ সময় ১৯৭১–২০০০)<ref name=IMDnormals> {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf |title=Station: Thiruvananthapuram Climatological Table 1981–2010 |work=Climatological Normals 1981–2010 |publisher=India Meteorological Department |date=January 2015 |pages=739–740 |access-date=29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M1110 |access-date=29 February 2020}}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sun Shine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=1 March 2020 |url-status=live }}</ref> টাইম এণ্ড ডেট (শিশিৰাংক, ২০০৫-২০১৫)<ref>{{cite web |url=https://www.timeanddate.com/weather/india/thiruvananthapuram/climate |title=Climate & Weather Averages in Thiruvananthapuram, Kerala, India |publisher=Time and Date |access-date=19 July 2022}}</ref> |source 2 = টকিঅ’ ক্লাইমেট চেণ্টাৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=43371 | title = Normals Data: Thiruvananthapuram – India Latitude: 8.48°N Longitude: 76.95°E Height: 60 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | access-date = 1 December 2022}}</ref> ৱেদাৰ এটলাছ<ref name="Weather Atlas">{{cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/india/thiruvananthapuram-climate |title=Climate and monthly weather forecast Thiruvananthapuram, India |publisher=Weather Atlas |access-date=13 June 2022 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | date = August 2010 | source = | Jan dew point C = 21 | Feb dew point C = 22 | Mar dew point C = 23 | Apr dew point C = 24 | May dew point C = 24 | Jun point C = 24 | Jul dew point C = 24 | Aug dew point C = 24 | Sep dew point C = 24 | Oct dew point C = 24 | Nov dew point C = 24 | Dec dew point C = 23 }} {{Weather box | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ|তিৰুৱনন্তপুৰম বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০) | Jan record high C = 35.5 | Feb record high C = 35.6 | Mar record high C = 36.2 | Apr record high C = 36.1 | May record high C = 36.3 | Jun record high C = 35.2 | Jul record high C = 33.9 | Aug record high C = 33.7 | Sep record high C = 33.7 | Oct record high C = 35.7 | Nov record high C = 34.4 | Dec record high C = 34.4 | year record high C = | Jan high C = 31.4 | Feb high C = 32.0 | Mar high C = 32.8 | Apr high C = 33.2 | May high C = 32.5 | Jun high C = 30.7 | Jul high C = 30.1 | Aug high C = 30.1 | Sep high C = 30.5 | Oct high C = 30.7 | Nov high C = 30.9 | Dec high C = 31.3 | year high C = 31.3 | Jan low C = 22.6 | Feb low C = 23.4 | Mar low C = 24.7 | Apr low C = 25.7 | May low C = 25.5 | Jun low C = 24.4 | Jul low C = 23.8 | Aug low C = 24.0 | Sep low C = 24.0 | Oct low C = 24.0 | Nov low C = 23.8 | Dec low C = 23.1 | year low C = 24.1 | Jan record low C = 10.8 | Feb record low C = 16.0 | Mar record low C = 19.0 | Apr record low C = 20.7 | May record low C = 20.7 | Jun record low C = 19.5 | Jul record low C = 20.8 | Aug record low C = 20.5 | Sep record low C = 20.1 | Oct record low C = 19.4 | Nov record low C = 18.8 | Dec record low C = 17.9 | year record low C = 10.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 18.1 | Feb rain mm = 25.2 | Mar rain mm = 28.5 | Apr rain mm = 97.4 | May rain mm = 225.0 | Jun rain mm = 300.3 | Jul rain mm = 180.8 | Aug rain mm = 163.4 | Sep rain mm = 195.3 | Oct rain mm = 277.0 | Nov rain mm = 227.3 | Dec rain mm = 67.9 | year rain mm = 1806.3 | Jan rain days = 0.9 | Feb rain days = 1.5 | Mar rain days = 1.7 | Apr rain days = 6.1 | May rain days = 9.1 | Jun rain days = 15.8 | Jul rain days = 12.7 | Aug rain days = 9.5 | Sep rain days = 9.7 | Oct rain days = 12.3 | Nov rain days = 10.1 | Dec rain days = 3.7 | year rain days = 93.0 | time day = ১৭:৩০ [[ভাৰতীয় প্ৰমাণ সময়|আই.এছ.টি.]] |Jan humidity=64 |Feb humidity=64 |Mar humidity=67 |Apr humidity=71 |May humidity=74 |Jun humidity=80 |Jul humidity=80 |Aug humidity=80 |Sep humidity=79 |Oct humidity=79 |Nov humidity=76 |Dec humidity=69 |year humidity=74 | source 1 = [[ভাৰত বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[ভাৰত বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref>}} == জনগাঁথনি == {{bar box |title=তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰ ধৰ্মীয় পৰিসংখ্যা (২০১১)<ref name="census2011">{{cite web |title=Population by Religious Community |publisher=Census of India |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |access-date=28 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=13 September 2015 |df=dmy-all}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|68.51}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্ট ধৰ্ম]]|dodgerblue|16.79}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|13.77}} {{bar percent|উল্লেখ কৰা নাই|black|0.85}} {{bar percent|অন্যান্য|grey|0.09}} <small>অন্যান্য ধৰ্মৰ ভিতৰত [[শিখ ধৰ্ম]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু অন্যান্য বিশ্বাস অন্তৰ্ভুক্ত (০.০৬%)</small> }} ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় লোকপিয়লৰ সাময়িক ফলাফল অনুসৰি, {{cvt|214|sqkm|sqmi}} মাটি-কালিৰ তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগমৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ৯,৫৭,৭৩০ জন।<ref name="citygi" /> চহৰখনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব আছিল প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত {{cvt|4454|/sqkm|/sqmi}} জন।<ref name="citygi" /> ২০১১ চনত ইয়াৰ মহানগৰীয় অঞ্চলৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ১৬,৮৭,৪০৬ জন।<ref name="UApop"/> চহৰখনৰ লিংগ অনুপাত হৈছে প্ৰতি ১,০০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে ১,০৪০ গৰাকী মহিলা। এই হাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গড়তকৈ অধিক।<ref name="citygi"/> তিৰুৱনন্তপুৰমৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৩.৭২%।<ref name="Citycenpop">{{cite web |title=Provisional Population Totals, Census of India 2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |website=Census of India |access-date=5 December 2017}}</ref> এই হাৰে সমগ্ৰ ভাৰতৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৪%ক অতিক্ৰম কৰিছে।<ref name="censusindliter">{{cite web |url=http://www.census2011.co.in |title=Population census 2011 |publisher=Census of India 2011, Government of India |access-date=6 December 2011}}</ref> এইখন এখন ঐতিহাসিক চহৰ। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ জনসংখ্যাৰ বুজন অংশ [[মালায়ালী লোক|মালায়ালী]] সম্প্ৰদায়ৰ। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত [[তামিল লোক|তামিল]] আৰু উত্তৰ ভাৰতীয় লোকসকল সংখ্যালঘু হিচাপে বসবাস কৰে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, চহৰখনৰ ৬৮.৫% লোক [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]], ১৬.৭% লোক [[খ্ৰীষ্ট ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] আৰু ১৩.৭% লোক [[ইছলাম ধৰ্ম|মুছলমান]]।<ref name="CityCensus">{{cite web |title=Thiruvananthapuram City Census 2011 data |url=http://www.census2011.co.in/census/city/462-thiruvananthapuram.html |website=Census2011 |access-date=5 December 2017}}</ref> বাকী থকা জনসংখ্যাৰ ভিতৰত [[জৈন ধৰ্ম|জৈন]], [[ইহুদী ধৰ্ম|ইহুদী]], [[শিখ]], [[বৌদ্ধ]] আৰু অন্যান্য ধৰ্মাৱলম্বী লোক আছে, যি মুঠ জনসংখ্যাৰ ০.০৬%। লোকপিয়লত ০.৮৫% লোকে নিজৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কথা উল্লেখ কৰা নাই।<ref name="CityCensus" /> ৰাজ্যখনৰ চৰকাৰী ভাষা [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰ প্ৰধান ভাষা।<ref>{{Cite news |date=2023-12-10 |title=Govt sets deadline for switch to Malayalam |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/government-sets-deadline-for-switch-to-malayalam-thiruvananthapuram/articleshow/105871691.cms |access-date=2025-03-10 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> বিশেষকৈ চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ চাকৰিয়ালসকলৰ মাজত ইংৰাজী ভাষাও বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হয়। মালায়ালমৰ পিছতে [[তামিল ভাষা|তামিল]] ভাষা কোৱা লোকৰ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত কমসংখ্যক [[তুলু ভাষা|তুলু]], [[কানাড়া ভাষা|কানাড়া]], [[কোংকণী ভাষা|কোংকণী]], [[মালদ্বীপীয় ভাষা|ধিভেহী]], [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] আৰু হিন্দী ভাষী লোকো আছে। ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি চহৰখনত [[দৰিদ্ৰ্য সীমাৰেখাৰ তলৰ লোক|দৰিদ্ৰ্য সীমাৰেখাৰ তলত]] বসবাস কৰা লোকৰ সংখ্যা আছিল ১১,৬৬৭ জন।<ref name="Urban poor in Thiruvananthapuram">{{Cite report |url=http://jnnurm.nic.in/nurmudweb/toolkit/Trivanthapuram/5PartCD.pdf |title=Study of urban poor in TMC area |work=JNNURM |access-date=9 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110127220331/http://jnnurm.nic.in/nurmudweb/toolkit/Trivanthapuram/5PartCD.pdf |archive-date=27 January 2011 |url-status=dead |archivedate=27 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110127220331/http://jnnurm.nic.in/nurmudweb/toolkit/Trivanthapuram/5PartCD.pdf |deadurl=yes }}</ref> শেহতীয়াকৈ তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ উত্তৰ ভাৰতৰ বিশেষকৈ [[পঞ্জাব (ভাৰত)|পঞ্জাব]], [[হাৰিয়ানা]], আৰু [[মধ্যপ্ৰদেশ]]ৰপৰা বুজনসংখ্যক শ্ৰমিকৰ আগমন ঘটিছে। একেদৰে পূব ভাৰতৰ মূলতঃ [[পশ্চিম বংগ]] আৰু [[বিহাৰ]]ৰপৰাও বহু শ্ৰমিক ইয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি চুবুৰীয়া দেশ যেনে [[শ্ৰীলংকা]], [[মালদ্বীপ]], [[নেপাল]] আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰপৰাও অহা বহু লোক চহৰখনত বসবাস কৰে।<ref>{{cite news |title=Migrants assured of safety |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/collector-assures-migrants-of-camaraderie/article19840707.ece |access-date=5 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=11 October 2017}}</ref> == প্ৰশাসন == [[File:Kerala Legislative Assembly, Thiruvananthapuram.jpg|thumb|[[কেৰেলা বিধানসভা]] ভৱন]] [[তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম|তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম]] বা চমুকৈ টি.এম.চি.য়ে চহৰখনৰ ১০০টা ৱাৰ্ডৰ পৌৰ আন্তঃগাঁথনি পৰিচালনা আৰু তদাৰক কৰে।<ref name="citad">{{cite web |title=Administration |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/administration |website=Thiruvananthapuram Corporation |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134552/http://www.corporationoftrivandrum.in/administration |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125134552/http://www.corporationoftrivandrum.in/administration |deadurl=yes }}</ref> প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰপৰা এজনকৈ পৌৰ সদস্য বা কাউন্সিলৰ পৌৰ নিগমলৈ নিৰ্বাচিত হয়। টি.এম.চি.ৰ হাতত চহৰখনৰ স্থানীয় চৰকাৰ হিচাপে কাম কৰাৰ ক্ষমতা থাকে।<ref name="orgst">{{cite web |title=Institutional Setup of Corporation of Thiruvananthapuram |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/organisational-structure |website=Thiruvananthapuram Corporation |publisher=Information Kerala Mission |access-date=24 January 2018 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110115420/http://www.corporationoftrivandrum.in/organisational-structure |url-status=dead |archivedate=10 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180110115420/http://www.corporationoftrivandrum.in/organisational-structure |deadurl=yes }}</ref> পৌৰ নিগমৰ মুৰব্বী হৈছে মেয়ৰ। তেওঁক নিৰ্বাচিত কাউন্সিলৰসকলৰ মাজৰপৰাই বাছনি কৰা হয়। মেয়ৰগৰাকী টি.এম.চি.ৰ প্ৰশাসনিক কাৰ্যাৱলীৰ সামগ্ৰিক পৰ্যৱেক্ষণ আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে দায়বদ্ধ। পৌৰ নিগমে ইয়াৰ স্থায়ী সমিতিসমূহৰ জৰিয়তে সেৱাসমূহ আগবঢ়ায়।<ref name="orgst" /> পৌৰ নিগমৰ সচিবজনক [[কেৰেলা চৰকাৰ|কেৰেলা চৰকাৰে]] নিযুক্তি দিয়ে। তেওঁ টি.এম.চি.ৰ প্ৰশাসনিক মুৰব্বী হিচাপে কাম কৰে আৰু পৰিষদে গ্ৰহণ কৰা প্ৰস্তাৱৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্তসমূহ কাৰ্যকৰী কৰে। পৌৰ নিগমৰ কাৰ্যাৱলী সাতটা বিভাগৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। এইসমূহ হৈছে ক্ৰমে— অভিযান্ত্ৰিক, স্বাস্থ্য, সাধাৰণ প্ৰশাসন, পৰিষদ, হিচাপ আৰু ৰাজহ বিভাগ।<ref name="orgstruc">{{cite web |title=Organisation Structure |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/sites/default/files/TMC%20-%20Organization%20Structure.pdf |publisher=Thiruvananthapuram Corporation |access-date=24 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124171252/http://www.corporationoftrivandrum.in/sites/default/files/TMC%20-%20Organization%20Structure.pdf |archive-date=24 January 2018 |archivedate=24 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180124171252/http://www.corporationoftrivandrum.in/sites/default/files/TMC%20-%20Organization%20Structure.pdf |deadurl=yes }}</ref> টি.এম.চি.ৰ বিকেন্দ্ৰিকৃত ভূমিকাৰ বাবে ১১টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয় গঠন কৰা হৈছে। এই আঞ্চলিক কাৰ্যালয়সমূহ ফ’ৰ্ট, কাদাকাম্পাল্লী, নেমম, উল্লুৰ, আত্তিপ্ৰা, থিৰুৱাল্লম, কাজাকুট্টম, শ্ৰীকৰ্যম, কুদাপ্পানাকুন্নু, বাত্তিয়ুৰকাভু আৰু ভিঝিনজামত অৱস্থিত।<ref>{{cite web |title=Zonal Operations |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/zonal-operations |website=Thiruvananthapuram Corporation |publisher=Information Kerala Mission |access-date=24 January 2018 |archive-date=11 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111002432/http://www.corporationoftrivandrum.in/zonal-operations |url-status=dead |archivedate=11 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111002432/http://www.corporationoftrivandrum.in/zonal-operations |deadurl=yes }}</ref> টি.এম.চি.ৰ দায়িত্বসমূহৰ ভিতৰত পানী যোগান, পানী নিষ্কাশন আৰু নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, অনাময়, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা আৰু গৃহ নিৰ্মাণ নিয়ন্ত্ৰণ অন্তৰ্ভুক্ত। তিৰুৱনন্তপুৰম উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ বৃহত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম অঞ্চলৰ বিধিবদ্ধ পৰিকল্পনা আৰু উন্নয়নৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>{{cite web |title=About Thiruvananthapuram Development Authority |url=http://www.trida.kerala.gov.in/about-us |website=Thiruvananthapuram Development Authority |publisher=Information Kerala Mission |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125074631/http://www.trida.kerala.gov.in/about-us |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125074631/http://www.trida.kerala.gov.in/about-us |deadurl=yes }}</ref> কেৰেলা চৰকাৰৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হোৱাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমত কেৱল স্থানীয় প্ৰশাসনিক সংস্থাসমূহৰ কাৰ্যালয়ই নহয়, বৰঞ্চ [[কেৰেলা বিধানসভা]] আৰু ৰাজ্যিক সচিবালয়ো অৱস্থিত। এই সচিবালয়খন [[কেৰেলা চৰকাৰী সচিবালয়|কেৰেলা চৰকাৰী সচিবালয় চৌহদ]]ত আছে। তিৰুৱনন্তপুৰমত দুটা সংসদীয় সমষ্টি আছে। সেই দুটা হৈছে [[আট্টিংগল (লোকসভা সমষ্টি)|আট্টিংগল]] আৰু [[তিৰুৱনন্তপুৰম (লোকসভা সমষ্টি)|তিৰুৱনন্তপুৰম]]। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনে ৰাজ্যিক বিধানসভালৈ পাঁচগৰাকী বিধায়ক ([[বিধায়ক]]) নিৰ্বাচিত কৰে।<ref>{{cite web |title=Constituencies |url=http://www.corporationoftrivandrum.in/constituencies |website=Corporation of Trivandrum |publisher=Information Kerala Mission |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134616/http://www.corporationoftrivandrum.in/constituencies |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125134616/http://www.corporationoftrivandrum.in/constituencies |deadurl=yes }}</ref> [[File:Kerala Government Secretariat, Thiruvananthapuram, Kerala, India.jpg|thumb|right|কেৰেলা চৰকাৰী সচিবালয় কেৰেলা চৰকাৰৰ প্ৰশাসনৰ মূল কেন্দ্ৰ]] === পৌৰ বিত্তীয় ব্যৱস্থা === [[গৃহ নিৰ্মাণ আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়]]ৰ চিটিফাইনেঞ্চ (CityFinance) প’ৰ্টেলত প্ৰকাশিত বিত্তীয় তথ্য অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Thiruvananthapuram Municipal Corporation Finance |url=https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/thiruvananthapuram |publisher=CityFinance Portal, Ministry of Housing and Urban Affairs |access-date=17 March 2026}}</ref> ২০২২-২৩ বিত্তীয় বৰ্ষত তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগমে মুঠ ₹৭১৩ কোটি (৮৬ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ) ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু মুঠ ₹৫৮৬ কোটি (৭১ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ) ব্যয়ৰ খতিয়ান দাঙি ধৰিছিল। এই মুঠ ৰাজহৰ প্ৰায় ২৩.৬% কৰ ৰাজহৰপৰা আহিছিল। আনহাতে, এই বিত্তীয় বৰ্ষত পৌৰ নিগমে অনুদান হিচাপে ₹৪৭৬ কোটি লাভ কৰিছিল। === আইন-শৃংখলা === তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী চহৰখনৰ প্ৰধান আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থা। ইয়াৰ মুৰব্বী হৈছে এজন আৰক্ষী আয়ুক্ত।<ref name="poli">{{cite web |title=Governance of District Police, Thiruvananthapuram City |url=http://www.tvmcitypolice.gov.in/thiruvananthapuram-city-police/about-us/governance |website=District Police Office, Thiruvananthapuram City |publisher=State Police Computer Centre |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134455/http://www.tvmcitypolice.gov.in/thiruvananthapuram-city-police/about-us/governance |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125134455/http://www.tvmcitypolice.gov.in/thiruvananthapuram-city-police/about-us/governance |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী [[কেৰেলা আৰক্ষী]]ৰ এটা শাখা। ইয়াৰ প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণ [[কেৰেলা গৃহ মন্ত্ৰ্যালয়]]ৰ হাতত থাকে। তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী হ’ল কেৰেলাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰক্ষী সংমণ্ডল। এই সংমণ্ডলটো চাৰিটা উপ-সংমণ্ডল কাৰ্যালয় আৰু ২৪খন আৰক্ষী থানাৰে গঠিত। ইয়াত অনুমোদিত আৰক্ষী কৰ্মীৰ সংখ্যা হৈছে ৩,৫০০ গৰাকী।<ref name="kerpol">{{cite web |title=Work study report on Police Department |url=https://www.kerala.gov.in/documents/10180/3328a672-d76d-4d76-b1aa-f407edaa3662 |format=PDF |publisher=Government of Kerala |access-date=24 January 2018 |archive-date=30 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230043540/https://kerala.gov.in//documents/10180/3328a672-d76d-4d76-b1aa-f407edaa3662 |url-status=dead |archivedate=30 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201230043540/https://kerala.gov.in//documents/10180/3328a672-d76d-4d76-b1aa-f407edaa3662 |deadurl=yes }}</ref> পূজাপ্পুৰাত অৱস্থিত কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰখন হৈছে কেৰেলাৰ আটাইতকৈ পুৰণি কাৰাগাৰ। লগতে এইখন কেৰেলা কাৰাগাৰ আৰু সংশোধনমূলক সেৱাৰ মুখ্য কাৰ্যালয়।<ref>{{cite web |title=Prisons Headquarters Poojappura |url=http://www.keralaprisons.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=74 |website=Kerala prisons and correctional services |publisher=Government of India, Ministry of Communications and Information Technology |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134533/http://www.keralaprisons.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=74 |url-status=dead }}</ref> === সামৰিক আৰু কূটনৈতিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ === [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]]ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (Southern Air Command) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় এই চহৰখনত অৱস্থিত।<ref name="SAC">{{cite web |title=Southern Air Command Introduction |url=http://indianairforce.nic.in/show_command.php?pg_id=32&page_type=command&comm_id=5 |website=Official Home Page of Indian Air Force |publisher=Indian Air Force |access-date=24 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134636/http://indianairforce.nic.in/show_command.php?pg_id=32&page_type=command&comm_id=5 |archive-date=25 January 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Schoolchildren get a 'Command'ing view |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/jan/20/schoolchildren-get-a-commanding-view-1759300.html |access-date=24 January 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=20 January 2018}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমত ৰাজ্যিক সশস্ত্ৰ আৰক্ষীৰ দুটা বেটেলিয়ান আৰু [[কেন্দ্ৰীয় ৰিজাৰ্ভ আৰক্ষী বল]]ৰ (CRPF) এটা গোট আছে।<ref>{{cite web |title=Armed Police Head Quarter |url=http://www.keralapolice.org/wings/armed-police/armed-police-head-quarter |website=Kerala Police |publisher=State Police Computer Centre, SCRB, Thiruvananthapuram. |access-date=24 January 2018}}</ref> চি.আৰ.পি.এফ.ৰ এটা গ্ৰুপ হেডকুৱাৰ্টাৰ (GHQ) কাল্লিপুৰমত অৱস্থিত।<ref>{{cite news |last1=G |first1=Ananthakrishnan |title=CRPF religion head count |url=https://www.telegraphindia.com/1120722/jsp/frontpage/story_15758048.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20120725025842/http://www.telegraphindia.com/1120722/jsp/frontpage/story_15758048.jsp |url-status=dead |archive-date=25 July 2012 |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Telegraph |date=22 July 2012}}</ref> ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত [[কেন্দ্ৰীয় ঔদ্যোগিক নিৰাপত্তা বল]]ৰ (CISF) তিনিটা গোট আৰু [[সীমা সুৰক্ষা বল]]ৰ (BSF) ছেক্টৰ হেডকুৱাৰ্টাৰ (SHQ) আছে। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ পানগোডত এটা ডাঙৰ সামৰিক ছাউনী আছে। ইয়াত [[ভাৰতীয় সেনা]]ৰ কেইটামান ৰেজিমেণ্ট নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>{{cite news |title=Up-close look at military weapons |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Up-close-look-at-military-weapons/article14574294.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=17 August 2016}}</ref> চহৰখনত [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]ৰ এটা পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় (Consulate) অৱস্থিত।<ref>{{cite web |title=UAE Consulate Thiruvananthapuram Kerala |url=http://uaeconsulate-kerala.com/demo/about-consulate.html |website=Consulate of United Arab Emirates |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125134447/http://uaeconsulate-kerala.com/demo/about-consulate.html |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125134447/http://uaeconsulate-kerala.com/demo/about-consulate.html |deadurl=yes }}</ref> লগতে [[মালদ্বীপ]]ৰ এটা পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় ইয়াত আছে।<ref>{{cite web |title=Consulate of Maldives |url=https://www.consulateofmaldives.in/ |website=Consulate of Maldives in Thiruvananthapuram |publisher=Netindia |access-date=24 January 2018 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত [[শ্ৰী লংকা]], [[ৰাছিয়া]] আৰু [[জাৰ্মানী]]ৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়সমূহ (Honorary Consulates) আছে।<ref>{{cite web |title=Honorary Consul of Sri Lanka |url=http://slhckerala.org/contactus.php |website=Consulate of Sri Lanka in Kerala |access-date=24 January 2018 |archive-date=25 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125074607/http://slhckerala.org/contactus.php |url-status=dead |archivedate=25 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180125074607/http://slhckerala.org/contactus.php |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=City needs special zone for diplomatic missions |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/City-needs-special-zone-for-diplomatic-missions/article16771608.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=7 December 2016}}</ref> === জনোপযোগিতা সেৱা === কেৰেলা পানী কৰ্তৃপক্ষই চহৰখনত পানী যোগান ধৰে। এই পানীৰ উৎস হৈছে [[কাৰামানা নদী]]।<ref name="water">{{cite web |title=Thiruvananthapuram Water Supply |url=http://www.tvmcity.in/water-supply |website=Thiruvananthapuram Smart City |publisher=Municipal Corporation of Thiruvananthapuram |access-date=24 January 2018 |archive-date=7 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007082049/http://www.tvmcity.in/water-supply |url-status=dead |archivedate=7 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007082049/http://www.tvmcity.in/water-supply |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ বেছিভাগ পানী অৰুভিক্কাৰা আৰু পেপ্পাৰা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ জলাশয়ৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা হয়। তাৰ পিছত অৰুভিক্কাৰা পাম্পিং ষ্টেচনত এই পানী শোধন আৰু বিশুদ্ধ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Renovation on at KWA pumping stations |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/renovation-on-at-kwa-pumping-stations/article5829060.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=25 March 2014}}</ref> ১৯৩৩ চনত কাৰ্যক্ষম হোৱা 'ৱেলিংটন ৱাটাৰ ৱৰ্কছ' ভাৰতৰ ভিতৰতে অন্যতম পুৰণি চহৰ পানী যোগান আঁচনি।<ref>{{cite news |title=Wellington Water Works an example of far-sightedness |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoWellington-Water-Works-an-example-of-far-sightednessrsquo/article16654463.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=31 March 2010}}</ref> চহৰখনৰ লেতেৰা পানী মুত্তথৰা নলা-শোধন প্ৰকল্পত শোধন কৰা হয়। এই প্ৰকল্পটোৱে প্ৰতিদিনে ৩২ নিযুত লিটাৰ আৱৰ্জনা পানী নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।<ref>{{cite news |last1=B. Nair |first1=Rajesh |title=Sludge disposal poses a hurdle at Muttathara sewage treatment plant |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/sludge-disposal-poses-a-hurdle-at-muttathara-sewage-treatment-plant/article5078955.ece |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=Waste water Management |url=http://www.tvmcity.in/waste-water-mgmt |website=Smartcity Thiruvananthapuram |publisher=C-DIT |access-date=24 January 2018 |archive-date=20 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120160503/http://www.tvmcity.in/waste-water-mgmt |url-status=dead |archivedate=20 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180120160503/http://www.tvmcity.in/waste-water-mgmt |deadurl=yes }}</ref> নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে চহৰৰ এলেকাক সাতটা ব্লকত বিভক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Sewerage Scheme (Thiruvananthapuram) Phase – I |url=https://infrastructureindia.gov.in/view-project?p_p_id=viewproject_WAR_Projectportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_viewproject_WAR_Projectportlet_jspPage=%2Fhtml%2Fviewproject%2Fview.jsp&_viewproject_WAR_Projectportlet_ppp=Government+Infrastructure+Projects+%28Traditional+Procurement%29&_viewproject_WAR_Projectportlet_projectId=15303&_viewproject_WAR_Projectportlet_currURL=%2Fprojects-list-by-sector%3Fp_p_id%3Dprojectlistbysector_WAR_Projectportlet%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26p_p_col_id%3Dcolumn-1%26p_p_col_count%3D1%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_jspPage%3D%252Fhtml%252Fprojectlistbysector%252Fview.jsp%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_hdSubsectorList%3D%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_keywords%3D%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_advancedSearch%3Dfalse%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_andOperator%3Dtrue%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_orderByCol%3DprojectName%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_orderByType%3Dasc%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_resetCur%3Dfalse%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_delta%3D75 |publisher=Department of Economic Affairs, Ministry of Finance, Government of India |access-date=24 January 2018}}</ref> চহৰখনত বিদ্যুৎ যোগান ধৰে কেৰেলা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ ব’ৰ্ড চমুকেই কে.এছ.ই.বি.য়ে (KSEB)।<ref>{{cite news |title=KSEB commissions substation |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/kseb-commissions-substation/articleshow/59745307.cms |access-date=24 January 2018 |newspaper=The Times of India |date=25 July 2015}}</ref> অগ্নি নিৰ্বাপক সেৱাসমূহ কেৰেলা অগ্নি নিৰ্বাপক আৰু উদ্ধাৰ সেৱাই পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite news |title=Trivandrum to get modern fire fighting equipment for faster aid |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/jul/22/trivandrum-to-get-modern-fire-fighting-equipment-for-faster-aid-1631875.html |access-date=24 January 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=22 July 2017}}</ref> ==অৰ্থনীতি== {{Panorama | image = File:Trivandrum City North Panorama.jpg | height = 230 | alt = চহৰখনৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশত থকা টেকন’ভেলীৰ এটা নৈশ দৃশ্য। | caption = <div style="text-align:center">চহৰখনৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশত থকা টেকন’ভেলীৰ এটা নৈশ দৃশ্য।</div> }} [[File:Thiruvananthapuram Infosys campus.JPG|thumb|ইনফোচিছ চৌহদৰ এটা অংশ। তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান তথ্য প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ। ]] তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভৌগোলিক স্থানত অৱস্থিত। ই সুয়েজৰপৰা ছিংগাপুৰ সংযোগী সুদূৰ প্ৰাচ্যৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাগৰীয় জাহাজ পথৰপৰা মাত্ৰ ১০ সাগৰীয় মাইল (১৯ কিলোমিটাৰ) নিলগত অৱস্থিত। ইয়াৰ ফলত চহৰখন বিশ্বৰ এক প্ৰধান সামুদ্ৰিক যাতায়াত পথৰ অতি ওচৰত পৰে। এই সুবিধাজনক অৱস্থিতিৰ লগতে নিৰ্ভৰযোগ্য বিদ্যুৎ যোগান, বিশুদ্ধ পানী আৰু দীঘলীয়া উপকূলৰ উপলব্ধতাই চহৰখনৰ ঔদ্যোগিক বিকাশ খৰতকীয়া কৰি তুলিছে। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ অৰ্থনীতি মূলত [[তথ্য প্ৰযুক্তি]], শিক্ষা, বাগিছাভিত্তিক খেতি, মহাকাশ বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু [[পৰ্যটন]]ৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।<ref name="sceco">{{cite web |title=Thiruvananthapuram economy |url=http://www.tvmcity.in/economy |website=Smart City Thiruvananthapuram |publisher=C-DIT Government of Kerala |access-date=1 March 2018 |archive-date=11 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111221337/http://www.tvmcity.in/economy |url-status=dead |archivedate=11 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171111221337/http://www.tvmcity.in/economy |deadurl=yes }}</ref> কেৰেলা ৰাজ্যৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ অৱদান হৈছে ১০.৩১%।<ref name="ecrev">{{cite web |title=Kerala Economic Review |url=https://kerala.gov.in/documents/10180/ad430667-ade5-4c62-8cb8-a89d27d396f1 |website=Government of Kerala |publisher=Kerala State Planning Board |access-date=1 March 2018 |archive-date=20 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200720141140/https://kerala.gov.in/documents/10180/ad430667-ade5-4c62-8cb8-a89d27d396f1 |url-status=dead |archivedate=20 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200720141140/https://kerala.gov.in/documents/10180/ad430667-ade5-4c62-8cb8-a89d27d396f1 |deadurl=yes }}</ref> ১৩.৮৩% অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ হাৰেৰে তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে কেৰেলাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশশীল জিলা।<ref name="ecrev"/> গোলকীয় [[বিত্তীয় সেৱা]] প্ৰতিষ্ঠান [[মৰ্গান ষ্টেনলি]] (Morgan Stanley) ৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি তিৰুৱনন্তপুৰমে ভাৰতৰ শীৰ্ষ ১০খন সক্ৰিয় আৰু উপভোগী চহৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰিছিল।<ref name="MorStan">{{cite web |title=AlphaWise City Vibrancy Index: A Guide to India's Urbanization |page=7 |url=http://xa.yimg.com/kq/groups/1090352/898699386/name/City_MS.pdf |publisher=Morgan Stanley |access-date=1 March 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111122084247/http://xa.yimg.com/kq/groups/1090352/898699386/name/City_MS.pdf |archive-date=22 November 2011 |archivedate=22 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111122084247/http://xa.yimg.com/kq/groups/1090352/898699386/name/City_MS.pdf |deadurl=yes }}</ref> কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীসকলে চহৰখনৰ কৰ্মসংস্থাপনৰ এক বৃহৎ অংশ অধিকাৰ কৰি আছে।<ref name="ecrev"/> [[File:MSC IRINA TRIVANDRUM PORT HD.jpg|thumb|left|alt=খেজুৰ গছৰ মাজেৰে দেখা পোৱা এখন বৃহৎ কণ্টেইনাৰ জাহাজ|২০২৫ চনৰ জুন মাহত বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ কণ্টেইনাৰ জাহাজ এম.এছ.চি. 'ইৰিনা' (MSC Irina) তিৰুৱনন্তপুৰমত উপস্থিত হয়। এই আগমনৰ জৰিয়তে জাহাজখনে প্ৰথমবাৰৰ বাবে দক্ষিণ এছিয়াৰ কোনো বন্দৰত প্ৰৱেশ কৰে]] তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক প্ৰধান মহাকাশ গৱেষণা কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা]]ৰ (ISRO) আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অগ্ৰণী কেন্দ্ৰ [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (VSSC) অৱস্থিত।<ref name="vssc">{{cite web |title=Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC) |url=https://www.isro.gov.in/about-isro/vikram-sarabhai-space-centre-vssc |website=Indian Space Research Organisation |publisher=Department of Space, Government of India |access-date=1 March 2018 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602202050/https://www.isro.gov.in/about-isro/vikram-sarabhai-space-centre-vssc |url-status=dead |archivedate=2 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190602202050/https://www.isro.gov.in/about-isro/vikram-sarabhai-space-centre-vssc |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ, লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ আৰু ইছৰ’ ইনাৰ্ছিয়েল চিষ্টেমছ ইউনিটৰ দৰে মহাকাশ গৱেষণাৰ সৈতে জড়িত চৰকাৰী কেন্দ্ৰসমূহ তিৰুৱনন্তপুৰমতে অৱস্থিত।<ref name="isrocen">{{cite web |title=ISRO Centres |url=https://www.isro.gov.in/about-isro/isro-centres |website=Indian Space Research Organisation |publisher=Department of Space, Government of India |access-date=1 March 2018 |archive-date=29 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129043646/https://www.isro.gov.in/about-isro/isro-centres |url-status=dead |archivedate=29 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129043646/https://www.isro.gov.in/about-isro/isro-centres |deadurl=yes }}</ref> 'ব্ৰহ্মপুত্ৰ এৰ’স্পেচ তিৰুৱনন্তপুৰম লিমিটেড' হৈছে ভাৰতৰ অন্যতম আগশাৰীৰ মিছাইল একত্ৰীকৰণ (missile integration) আৰু প্ৰতিৰক্ষা উৎপাদন গোট।<ref name="brahmos">{{cite news |last1=Chandran |first1=Cynthia |title=Central Industrial Security Force to take over BrahMos security |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/221217/central-industrial-security-force-to-take-over-brahmos-security.html |access-date=1 March 2018 |newspaper=Deccan Chronicle |date=22 December 2017}}</ref> চহৰখনৰ অন্যান্য উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত ট্ৰাভাংকোৰ টাইটানিয়াম প্ৰডাক্টছ, কেৰেলা অটোম’বাইলছ লিমিটেড, মিলমা (MILMA), ইংলিছ ইণ্ডিয়ান ক্লেইজ, কেলট্ৰন (Keltron), ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰবাৰ ৱৰ্কছ আৰু এইচ.এল.এল. লাইফকেয়াৰ লিমিটেড অন্যতম। [[File:Lulumalltrivandrum.jpg|thumbnail|তিৰুৱনন্তপুৰমৰ এক ঘাইপথৰ দৃশ্য]] তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান তথ্য প্ৰযুক্তি (IT) আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি সমৰ্থিত সেৱা (ITES) কেন্দ্ৰ। কেৰেলাৰ মুঠ ছফ্টৱেৰ ৰপ্তানিৰ প্ৰায় ৪০-৪৫% কেৱল এই চহৰখনেই যোগান ধৰে।<ref name="ecrev"/><ref name="stone">{{cite news |url=http://technopark.org/news?id=305 |work=Technopark |title=Kunhalikutty to lay foundation stone for Technopark tomorrow |date=24 February 2016 |archive-date=4 April 2023 |access-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404165537/https://www.technopark.org/news?id=305 |url-status=dead |archivedate=4 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404165537/https://www.technopark.org/news?id=305 |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমত অৰেকল কৰ্প’ৰেচন, নিছান, এইচ.চি.এল. টেক, একচেঞ্চাৰ, এলিয়াঞ্জ টেকন’লজী, এনভেষ্টনেট, টাটা কনচুলটেন্সী ছাৰ্ভিচেছ, ইনফোচিছ, ইউ.এছ.টি. গ্লোবেল, আৰ্নষ্ট এণ্ড ইয়ং, ফ্লাইটেক্সট, গাইডহাউচ, টাটা এলেক্সি, মেকিনছী এণ্ড কোম্পানী, আৰ.আৰ. ডনেলী আৰু কুৱেষ্ট গ্লোবেলৰ দৰে বিশ্বৰ প্ৰধান [[বহুৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানী|বহুৰাষ্ট্ৰীয়]] প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অৱস্থিত।<ref name="techcomp">{{cite web |title=Companies in Technopark |url=http://www.technopark.org/company-a-z-listing |website=Technopark |access-date=1 March 2018 |archive-date=27 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227035018/http://technopark.org/company-a-z-listing |url-status=dead |archivedate=27 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227035018/http://technopark.org/company-a-z-listing |deadurl=yes }}</ref> সজোৱা মাটিকে ধৰি নিৰ্মিত এলেকাৰ (built-up area) হিচাপত তিৰুৱনন্তপুৰমৰ [[টেকন’পাৰ্ক, তিৰুৱনন্তপুৰম|টেকন’পাৰ্ক]] হৈছে ভাৰতৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান।<ref name="techlarge">{{cite news |title=Technopark becomes largest IT park in the country |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/technopark-becomes-largest-it-park-in-the-country/articleshow/28958104.cms |access-date=1 March 2018 |work=Economic Times |date=17 January 2014}}</ref> প্ৰায় ৪০০টা কোম্পানীত ৫২,০০০ গৰাকী তথ্য প্ৰযুক্তি বৃত্তিধাৰী লোকেৰে ই কেৰেলাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সংস্থাপন ক্ষেত্ৰ।<ref name="ecrev" /><ref name="techcomp" /> অন্যান্য তথ্য প্ৰযুক্তি, সংবাদ মাধ্যম আৰু ঔদ্যোগিক চৌহদসমূহৰ ভিতৰত কিনফ্ৰা ফিল্ম এণ্ড ভিডিঅ’ পাৰ্ক, কিনফ্ৰা এপাৰেল পাৰ্ক, বি-হাব (B-HUB) আৰু চিত্ৰাঞ্জলি ফিল্ম কমপ্লেক্স অন্যতম।<ref name="kinfra">{{cite web |title=Kinfra Parks |url=http://kinfra.org/parks |website=Kerala Industrial Infrastructure Development Corporation |publisher=Government of Kerala |access-date=1 March 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Film city plan on fast track |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/film-city-plan-on-fast-track/article22526150.ece |access-date=1 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=26 January 2018}}</ref> আনহাতে চহৰখনৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰযুক্তি, [[জৈৱ প্ৰযুক্তি]] আৰু ঔদ্যোগিক চৌহদসমূহৰ ভিতৰত টেকন’চিটি, বায়’ ৩৬০ লাইফ ছায়েন্সেছ পাৰ্ক আৰু ডিজিটেল ছায়েন্স পাৰ্ক অন্যতম। <ref>{{cite news |title=Boost for Life Sciences Park development |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/boost-for-life-sciences-park-development/article19988996.ece |access-date=1 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=6 November 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=S |first1=Unnikrishnan |title=Technopark: Riding smoothly into the future |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/feb/01/technopark-riding-smoothly-into-the-future-1766890.html |access-date=1 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=1 February 2018}}</ref> চহৰখনৰ অৰ্থনীতিত পৰ্যটন খণ্ডই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।<ref name="Tourists Statistics 2007">{{cite report |work=Tourism Department, Kerala |url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Microsoft%20Word%20-%20Tourist_statistics_for_Internet.pdf |title=Tourism statistics 2007 |access-date=8 May 2008}}</ref><ref name=tour>{{cite news |last1=Radhakrishnan |first1=S Anil |title=Good news for tourism sector |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/good-news-for-tourism-sector/article22669673.ece |access-date=1 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=7 February 2018}}</ref><ref>{{Cite report |work=Kerala Tourism |url=http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |title=Destination wise foreign tourist visits |access-date=4 August 2016}}</ref> ইয়াত থকা বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আকৰ্ষণ যেনে— সাগৰীয় তীৰ, [[কেৰেলাৰ জলাশয়|জলাশয় বা কায়েল]] (backwaters), পাহাৰ আৰু বাগিছাসমূহে পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনৰ ঐতিহাসিক ঐতিহ্য, ইতিহাস, [[আয়ুৰ্বেদ]], চিকিৎসা পৰ্যটন (medical tourism) আৰু জ্ঞান কেন্দ্ৰসমূহেও বহুসংখ্যক পৰ্যটFormক আকৰ্ষিত কৰে।<ref name="trvtour">{{cite news |title=Brainstorming for sustainable tourism |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/sep/27/brainstorming-for-sustainable-tourism-1663732.html |access-date=1 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=27 September 2017}}</ref> ২০১৬-১৭ বৰ্ষত চহৰখনৰ মাটি-সম্পত্তি ক্ৰয়-বিক্ৰয়, আন্তঃগাঁথনি আৰু খুচুৰা ব্যৱসায় খণ্ডত বিনিয়োগৰ অভূতপূৰ্ব উত্থান ঘটিছিল।<ref>{{cite news |last1=Saikiran |first1=KP |title=Realty sees a surge in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/realty-sees-a-surge-in-kerala/articleshow/59950656.cms |access-date=1 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=7 August 2017}}</ref> === বন্দৰ-ভিত্তিক উন্নয়ন === তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে এখন বাণিজ্যিক বন্দৰ চহৰ। ইয়াত [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]] নামৰ এটা গভীৰ সাগৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰান্স-শ্বিপমেণ্ট বন্দৰ থকাৰ বাবে প্ৰচুৰ বন্দৰ-ভিত্তিক আন্তঃগাঁথনি গঢ়ি উঠিছে।<ref>{{cite web |title=Union Minister Shri Sarbananda Sonowal receives First Mother Ship at Vizhinjam - India's first deep water Container Transhipment Port |url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2032811 |website=Pib.gov.in|access-date=2025-05-20}}</ref> এই বন্দৰটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জাহাজ চলাচল পথৰ একেবাৰে ওচৰত অৱস্থিত। ই অতি ব্যস্ত পাৰস্য উপসাগৰ–মালাক্কা জাহাজ পথৰপৰা মাত্ৰ {{convert|10|to|12|nmi|km}} সাগৰীয় মাইল নিলগত অৱস্থিত।<ref>{{cite news |title=Vallarpadam Port loses out to Colombo on smaller draft, higher charges |url=https://www.hellenicshippingnews.com/vallarpadam-port-loses-out-to-colombo-on-smaller-draft-higher-charges-2/ |publisher=Hellenic Shipping News |archive-date=2 March 2018 |access-date=1 March 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=dead |archivedate=2 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180302050249/https://www.hellenicshippingnews.com/vallarpadam-port-loses-out-to-colombo-on-smaller-draft-higher-charges-2/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক গভীৰতা হৈছে {{Convert|18|to|20|m|ft}}। ইয়াৰ ফলত ইয়াত ডাঙৰ ডাঙৰ কণ্টেইনাৰ জাহাজসমূহ সহজে চাপিব পাৰে।<ref>{{cite news |title=A Kerala Port with Adani. Why That's a Good Thing |url=https://www.ndtv.com/opinion/a-kerala-port-with-adani-why-thats-a-good-thing-780831 |publisher=NDTV}}</ref> ইয়াৰ বাৰ্থ বা ঘাটসমূহ ২৪,০০০ পৰ্যন্ত টি.ই.ইউ. (TEU - twenty-foot equivalent units) ক্ষমতাৰ জাহাজ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰাকৈ সাজি উলিওৱা হৈছে।<ref>{{cite news |title=Sailing ahead |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/jun/01/sailing-ahead-1611400.html |publisher=The New Indian Express}}</ref> এই বন্দৰ-ভিত্তিক উন্নয়নে অঞ্চলটোত সামগ্ৰী পৰিবহণ, গুডামঘৰ, জাহাজ সেৱা, সহায়ক আন্তঃগাঁথনি, বাণিজ্য আৰু পৰিবহণ সংযোগ ব্যৱস্থাৰ সক্ৰিয়তা বৃদ্ধি কৰিছে। === ত্ৰিবান্দ্ৰম আউটাৰ ৰিং ৰোড === প্ৰস্তাৱিত তিৰুৱনন্তপুৰম বাহ্যিক বৃত্তপথ বা ত্ৰিবান্দ্ৰম আউটাৰ ৰিং ৰোড (ORR) চমুকেই বাহ্যিক এলেকা বিকাশ কৰিড’ৰ (OAGC) বুলিও জনা যায়। এইটো চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহৰ দীৰ্ঘম্যাদী অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ বাবে এক প্ৰধান আন্তঃগাঁথনিমূলক পদক্ষেপ। এই কৰিড’ৰটো [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]] আৰু নাভাইকুলামৰ মাজত প্ৰায় ৭৮–৮০ কিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত হ’ব। ইয়াক নিৰ্ধাৰিত অৰ্থনৈতিক মণ্ডলৰ সৈতে এটা ছয়লেনযুক্ত নিয়ন্ত্ৰিত-প্ৰৱেশ ঘাইপথ হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। এই প্ৰকল্পৰ মহাপৰিকল্পনাই ৰাজধানী অঞ্চলৰ চাৰিওফালে এক সংহত বিনিয়োগ অঞ্চল গঢ়ি তোলাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে। ইয়াৰ ভিতৰত সামগ্ৰী পৰিবহণ, ঔদ্যোগিক বিকাশ, তথ্য প্ৰযুক্তি, স্বাস্থ্যসেৱা, স্বাস্থ্য পৰ্যটন, সাধাৰণ পৰ্যটন, শিক্ষা আৰু বাণিজ্যিক সেৱাৰ দৰে একাধিক বিশেষ ক্লাষ্টাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই কেন্দ্ৰিকৃত বিকাশৰ বাবে ভিঝিনজাম, কোভালাম, বেম্বায়াম, মংগলাপুৰম আৰু নেদুমাংগাদৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানসমূহক চিহ্নিত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ভিঝিনজামত এটা সামগ্ৰী পৰিবহণ কেন্দ্ৰ আৰু উপকূলীয় অঞ্চলত এটা স্বাস্থ্য তথা পৰ্যটন কেন্দ্ৰ গঢ়ি তোলা হ’ব। এই প্ৰকল্পটোৱে ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ, তথ্য প্ৰযুক্তি কৰিড’ৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ নেটৱৰ্কৰ মাজত সংযোগ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত বন্দৰ-ভিত্তিক ঔদ্যোগিক বিকাশ আৰু আঞ্চলিক অৰ্থনৈতিক সম্প্ৰসাৰণ সুচল হ’ব।<ref name="OAGC_CRDP">The Hindu (2020), "New unit to manage growth corridor project"</ref><ref name="OAGC_NEWS">The New Indian Express (2023), "Outer Area Growth Corridor: Eight economic clusters proposed in Thiruvananthapuram"</ref><ref name="OAGC_WIKI">Wikipedia: Outer Ring Road, Thiruvananthapuram</ref> == পৰ্যটন == [[File:Harverting lotus leafs.jpg|thumb|left|[[ভেল্লায়নী হ্ৰদ]]ৰপৰা পদুম পাত সংগ্ৰহ কৰাৰ এক দৃশ্য। ]] তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটন কেন্দ্ৰ।<ref name=tour/> চহৰখনৰ ওচৰত অৱস্থিত [[কোভালাম]] আৰু [[ভাৰকলা]] হৈছে অতি জনপ্ৰিয় সাগৰীয় তীৰ চহৰ (beach towns)।<ref>{{Cite news |title=5 best beach destinations in Kerala for sun, sand, and serenity |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/5-best-beach-destinations-in-kerala-for-sun-sand-and-serenity/photostory/112710340.cms?picid=112710457 |access-date=2025-03-10 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ সাগৰীয় তীৰসমূহৰ ভিতৰত [[পুভাৰ]], [[শংখুমুগম সাগৰীয় তীৰ]], আজিমালা সাগৰীয় তীৰ, [[ভিঝিনজাম]] সাগৰীয় তীৰ আৰু ভেলী সাগৰীয় তীৰ অন্যতম। চহৰখনৰ আন আন দৰ্শনীয় স্থানসমূহ হৈছে [[অগস্ত্যমালা]] বৰ্ষাৰণ্য, [[নিয়াৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]], [[কাল্লাৰ]], ব্ৰেম’ৰ, [[পনমুডী]] পাহাৰ, পুভাৰ, [[আঞ্চুথেংগু]] জলাশয় (backwaters), ভাৰকলা ক্লিফ বা পাহাৰীয়া থিয় গড়া আৰু [[কাপ্পিল, তিৰুৱনন্তপুৰম|কাপ্পিল]]-[[এদভা]] হ্ৰদ। {{cn|date=June 2026}} চহৰখন ইয়াৰ অনন্য স্থাপত্যশৈলীৰ বাবেও জনাজাত। ইয়াত ব্ৰিটিছ আৰু দ্ৰাবিড় প্ৰভাৱযুক্ত [[কেৰেলাৰ স্থাপত্যশৈলী]] দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=Timeless built heritage |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/timeless-built-heritage/article2094594.ece |access-date=28 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=11 June 2011}}</ref> [[নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়]], [[তিৰুৱনন্তপুৰম চিৰিয়াখানা]], [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]], [[কুথিৰা মালিকা|কুথিৰা মালিকা ৰাজপ্ৰাসাদ]], কি্লিমানুৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম গল্ফ ক্লাবৰ ঐতিহ্যবাহী ভৱন ইয়াৰ অন্যতম উদাহৰণ। {{cn|date=June 2026}} চহৰখনৰ প্ৰধান সংগ্ৰহালয়সমূহৰ ভিতৰত প্ৰিয়দৰ্শিনী [[তাৰাগৃহ]] সংলগ্ন হৈ থকা [[কেৰেলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি সংগ্ৰহালয়]], [[নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়]], [[কেৰেলা মাটি সংগ্ৰহালয়]] আৰু [[কয়িক্কাল ৰাজপ্ৰাসাদ|কয়িক্কাল ৰাজপ্ৰাসাদ সংগ্ৰহালয়]] অন্যতম। আনহাতে [[অগস্ত্যমালা জৈৱ-মণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]]ক [[ইউনেস্কো]] (UNESCO) ৰ [[বিশ্ব জৈৱ-মণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ নেটৱৰ্ক]]ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Agasthyamala |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/asia-and-the-pacific/india/agasthyamala/ |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=28 March 2018}}</ref> == সংস্কৃতি == [[File:Napier_Museum_Thiruvananthapuran_DSW_New.jpg|thumb|left|১৮৫৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰাচীন চিত্ৰকলা আৰু পুৰাতাত্ত্বিক সমলৰ এক বিশাল সংগ্ৰহ আছে]] সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু বহুতো ৰাজহুৱা উদ্যানৰ উপস্থিতিৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমক "ভাৰতৰ চিৰসেউজ চহৰ" বুলি জনা যায়।<ref>{{cite news |title=The Evergreen City of India |url=https://www.outlookindia.com/outlookmoney/invest/the-evergreen-city-of-india-1644 |access-date=20 January 2025 |agency=Outlook India |date=17 May 2017|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517191347/http://www.outlookindia.com/outlookmoney/invest/the-evergreen-city-of-india-1644/ |archive-date=17 May 2017}}</ref> পূৰ্বৰ শাসকসকলে শিল্প, স্থাপত্য আৰু উদাৰ নীতিৰ বিকাশ সাধন কৰাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰম ঐতিহাসিকভাৱে [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ প্ৰমাণস্বৰূপে মহাৰাজ [[স্বাতী তিৰুনাল]] আৰু [[ৰাজা ৰবি বাৰ্মা]]ৰ দৰে প্ৰখ্যাত শিল্পীসকল এই চহৰৰ আছিল।<ref>{{cite news |title=The Monarch musician |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/the-monarch-musician/article5504087.ece |access-date=7 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=27 December 2013}}</ref><ref>{{cite magazine |title=Raja Ravi Varma: The father of Modern Indian Art |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/raja-ravi-varma-320621-2016-04-29 |access-date=7 December 2017 |magazine=India Today |date=28 April 2017 |archive-date=13 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171213185912/http://indiatoday.intoday.in/education/story/raja-ravi-varma/1/654640.html |url-status=live }}</ref> চহৰখনত [[নাৰায়ণ গুৰু|শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু]], চট্টম্পী স্বামীকাল, আয়্যানকালী, বাক্কম মৌলৱী আৰু চি. ভি. ৰমন পিল্লাইৰ দৰে বিশিষ্ট সমাজ সংস্কাৰকসকলেও জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=India |first1=Office of the Registrar General |last2=Narayanan |first2=Krishnaswamy |title=Census of India, 1971: Series 9: Kerala, Part 6, Issue 1 |year=1973 |publisher=Manager of Publications – India |location=University of Michigan |page=21 |url=https://books.google.com/books?id=k8EXAAAAMAAJ}}</ref> মালায়ালম সাহিত্যৰ তিনিগৰাকী প্ৰধান কবিৰ ভিতৰত দুগৰাকী ক্ৰমে [[উলূৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ]] আৰু [[কুমাৰন আছান]] তিৰুৱনন্তপুৰমৰ আছিল।<ref>{{cite web |title=Ulloor S. Parameswara Iyer |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/Profiles/Ulloor/Html/Ulloorgraphy.htm |website=Kerala Sahitya Akademi website |publisher=Kerala Sahitya Akademi |access-date=7 December 2017 |language=ml}}</ref><ref>{{cite book |title=Talk of the Town |publisher=Penguin Books India, 2008 |isbn=9780143330134 |page=130 |url=https://books.google.com/books?id=Az1XFhjzmUwC |year=2008}}</ref> চহৰখনত প্ৰতি বছৰে 'কোভালাম সাহিত্য উৎসৱ'ৰ দৰে বাৰ্ষিক সাহিত্য উৎসৱসমূহ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Thiruvananthapuram Hosts Kovalam Literary Fest |url=https://www.keralatourism.org/news/kovalam-literary-fest/1869 |website=Kerala Tourism |access-date=12 December 2017}}</ref> ১৮২৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি ৰাজহুৱা পুথিভঁৰাল [[কেৰেলা ৰাজ্যিক কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰাল]], তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰাল আৰু [[केৰেলা বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল]]ৰ দৰে চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সাহিত্যিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰি আহিছে।<ref>{{cite news |last1=Keralalibrary |title=Kerala's 188 Years Old Library Is All Set To Become Blind-Friendly |url=https://www.outlookindia.com/website/story/keralas-188-years-old-library-is-all-set-to-become-blind-friendly/302184 |access-date=12 December 2017 |publisher=Outlook Web Bureau |date=25 September 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=Department of Library and Information Science |url=https://www.keralauniversity.ac.in/dept/deptHome.php?deptID=105 |publisher=Kerala University |access-date=12 December 2017}}</ref> ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনালৰ দিনৰেপৰা তিৰুৱনন্তপুৰম [[ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী সংগীত]]ৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল।<ref name="classicalmusictvm">{{cite news |last1=S. Nair |first1=Achuthsankar |title=Music and Thiruvananthapuram |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/the-capital-city-as-a-hub-of-classical-music/article7761426.ece |access-date=12 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=14 October 2015}}</ref><ref>{{cite book |last1=K |first1=Radhakrishnan |title=My Odyssey: Memoirs of the Man behind the Mangalyaan Mission |date=23 November 2016 |publisher=Penguin UK |isbn=9789385990380 |url=https://books.google.com/books?id=WxtwDQAAQBAJ}}</ref> চহৰখনত দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি উৎসৱ নৱৰাত্ৰী সংগীত উৎসৱ, স্বাতী সংগীতোৎসৱ, সূৰ্য সংগীত উৎসৱ আৰু নীলকণ্ঠ শিৱন সংগীত উৎসৱ আদি বহুতো সংগীত উৎসৱ বিভিন্ন সাংস্কৃতিক গোটে আয়োজন কৰে।<ref name="classicalmusictvm" /> ১১১ দিন ধৰি চলা [[সূৰ্য উৎসৱ]] (Soorya Festival) হৈছে [[কেৰেলা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ কলা আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান।<ref name="sooryafest">{{cite news |title=Soorya festival set to begin today |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Soorya-festival-set-to-begin-today/article14991116.ece |access-date=12 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=1 November 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=111-day Surya festival begins today |url=https://indiatimes.com |access-date=12 December 2017 |newspaper=The Times of India |date=20 September 2017}}</ref> এই উৎসৱত চলচ্চিত্ৰ উৎসৱ, নাট্য উৎসৱ, নৃত্য, সংগীত, চিত্ৰকলা আৰু ফটোগ্ৰাফী প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হয়।<ref name="sooryafest" /> [[File:Iffk 2011 DSCN4617-crop.jpg|thumb|right|কেৰালী থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সত ২০১১ চনৰ ১৬সংখ্যক কেৰেলা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ উৎসৱৰ ব্যেনাৰ]] মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ আৰম্ভণি তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰপৰাই হৈছিল। জে. চি. ডেনিয়েলৰ নিৰ্দেশনাত নিৰ্মিত প্ৰথমখন মালায়ালম পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবি [[বিগথকুমাৰন]] তিৰুৱনন্তপুৰমতে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last1=Srivastava |first1=Manoj |title=Wide Angle: History of Indian Cinema |date=2017 |publisher=Notion Press |isbn=9781946280480 |pages=130 |url=https://books.google.com/books?id=18pBDwAAQBAJ}}</ref> জে. চি. ডেনিয়েলক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ পিতৃপুৰুষ বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁ ১৯২৬ চনত তিৰুৱনন্তপুৰমত কেৰেলাৰ প্ৰথমটো চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ’ 'ট্ৰাভাংকোৰ নেচনেল পিকচাৰ্ছ' স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.cinemaofmalayalam.net/jcdaniel.html |title=J C Daniel |access-date=23 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606225929/http://www.cinemaofmalayalam.net/jcdaniel.html |archive-date=6 June 2009}}</ref><ref>{{cite book |last1=Oommen |first1=M. A. |last2=Varkey Joseph |first2=Kumbattu |title=Economics of Indian Cinema |date=1991 |publisher=Oxford & IBH Publishing Company |location=University of California |isbn=978-81-204-0575-2 |page=30 |url=https://books.google.com/books?id=U-BkAAAAMAAJ}}</ref> প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা [[কেৰেলা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ উৎসৱ]] (IFFK) দৰ্শকৰ অংশগ্ৰহণৰফালৰপৰা এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ চলচ্চিত্ৰ উৎসৱ।<ref>{{cite web |url=http://entecity.com/news/festivals-in-trivandrum/ |title=11 Festivals You Will Find Only in Trivandrum! |author=Amal |date=18 February 2016 |work=EnteCity.com |access-date=21 February 2017 |archive-date=14 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170314185511/http://entecity.com/news/festivals-in-trivandrum/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last1=Cheerath |first1=Bhawani |title=IFFK 2017: A celebration of cinema from across the globe |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/iffk-2017-a-cinematic-extravaganza/article21288507.ece |access-date=15 December 2017 |newspaper=The Hindu |date=7 December 2017}}</ref> বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ উৎসৱৰ উপৰি, [[চলচ্চিত্ৰ প্ৰমাণীকৰণৰ কেন্দ্ৰীয় ব’ৰ্ড]] (CBFC) ৰ আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ৰ উপস্থিতি, উমা ষ্টুডিঅ’, [[চিত্ৰাঞ্জলি ষ্টুডিঅ’]], মেৰীলেণ্ড ষ্টুডিঅ’, [[কিনফ্ৰা ফিল্ম এণ্ড ভিডিঅ’ পাৰ্ক]] আৰু বিস্ময়াজ মেক্সৰ দৰে বহুতো চিনেমা ষ্টুডিঅ’ তথা প্ৰযোজনা সুবিধাই তিৰুৱনন্তপুৰমক চলচ্চিত্ৰৰ এক অন্যতম কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে।<ref>{{cite news |title=The Capital of cinema |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/the-capital-of-cinema/article5401273.ece |access-date=29 November 2017 |newspaper=The Hindu |publisher=Baiju Chandran |date=28 November 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=A week-long theatre extravaganza in Kerala capital |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/sep/21/a-week-long-theatre-extravaganza-in-kerala-capital-1660772.html |access-date=15 December 2017 |newspaper=The Indian Express |date=22 September 2017}}</ref> বিখ্যাত [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]ৰ উপৰি, চহৰখনৰ স্থাপত্যশিল্পক [[নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়]] আৰু ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি চিৰিয়াখানা [[তিৰুৱনন্তপুৰম চিৰিয়াখানা]]ই সমৃদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Zoological Garden, Thiruvananthapuram |url=http://keralaculture.org/thiruvananthapuram-zoo/542 |website=Kerala Culture |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala |access-date=22 January 2018 |archive-date=23 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072557/http://keralaculture.org/thiruvananthapuram-zoo/542 |url-status=dead |archivedate=23 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180123072557/http://keralaculture.org/thiruvananthapuram-zoo/542 |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ অন্যান্য স্থাপত্য কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত [[কুথিৰา মালিকা|কুথিৰา মালিকা ৰাজপ্ৰাসাদ]], [[কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদ]], [[আত্তুকাল ভগৱতী মন্দিৰ]], [[বীমাপল্লী|বীমাপল্লী মছজিদ]], [[কন্নমাৰা বজাৰ]], আৰু মেটাৰ মেম’ৰিয়েল চাৰ্চ অন্যতম। তিৰুৱনন্তপুৰম প্ৰখ্যাত স্থপতি [[লৰী বেকাৰ]]ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite web |title=A film on the life and work of Laurie Baker |url=https://www.architecturaldigest.in/content/film-life-work-laurie-baker/ |website=Architectural Digest |date=26 January 2017 |access-date=29 November 2017}}</ref> [[File:Attukal pongala1.JPG|thumb|[[আত্তুকাল পংগালা]] উৎসৱত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি মহিলাৰ সমাৱেশ ঘটে]] প্ৰধান উৎসৱ [[ওনাম]], [[বিষু]], [[দীপাৱলী]], আৰু [[নৱৰাত্ৰী]]ৰ লগতে খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম ধৰ্মীয় উৎসৱ যেনে— [[বৰদিন]], [[ঈদুল ফিতৰ]], বক্ৰীদ আৰু মিলাদ-উন-নবীৰ সমান্তৰালভাৱে চহৰখনৰ বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ লোকে কেইবাটাও স্থানীয় উৎসৱো উদ্‌যাপন কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত [[আত্তুকাল পোংগল]],<ref>{{cite news |last1=Kumar |first1=Aswin J |title=Review meeting of arrangements for Attukal pongala held |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/review-meeting-of-arrangements-for-attukal-pongala-held/articleshow/62543741.cms |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Times of India |date=17 January 2018}}</ref> [[বীমাপল্লী|বীমাপল্লী উৰুছ]],<ref>{{cite news |title=All set for beemapally uroos |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/feb/20/all-set-for-beemapally-uroos-1572772.html |access-date=22 January 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=20 February 2017}}</ref> ভেট্টুকাঁড় গীৰ্জা উৎসৱ,<ref>{{cite news |title=Vettucaud church festival from Friday |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/vettucaud-church-festival-from-friday/article7863783.ece |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=10 November 2015}}</ref> পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ [[আৰাট্টু]] আৰু লক্ষদ্বীপা উৎসৱ অন্যতম।<ref>{{cite news |last1=Ajai Prasanna |first1=Laxmi |title=Sree Padmanabha Swamy temple fest begins |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Sree-Padmanabha-Swamy-temple-fest-begins/articleshow/26096472.cms |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Times of India |date=20 November 2013}}</ref> অনাম উৎসৱৰ সময়ত ৰাজ্য চৰকাৰে চহৰখনত এসপ্তাহ ধৰি বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচী ৰূপায়িত কৰে।<ref>{{cite news |title=Onam celebration from Sept.12 |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Onam-celebration-from-Sept.12/article14620306.ece |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=22 September 2016}}</ref> আত্তুকাল পোংগল উৎসৱে সমগ্ৰ ভাৰত তথা বিদেশৰ লাখ লাখ মহিলা ভক্তক আকৰ্ষিত কৰে। এইটো বিশ্বৰ ভিতৰতে সৰ্ববৃহৎ মহিলা সমাৱেশ উৎসৱ।<ref name="atkp1">{{cite web |title=Largest gathering of women |url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-annual-gathering-of-women/ |website=Guinness World Records |access-date=29 November 2017}}</ref><ref name="atkp2">{{cite news |last1=Mary Koshy |first1=Sneha |last2=Fernandes |first2=Janaki |title=In Kerala, a festival that marks the world's largest gathering of women |url=https://www.ndtv.com/south/in-kerala-a-festival-that-marks-the-worlds-largest-gathering-of-women-514543 |access-date=22 January 2018 |date=26 February 2013}}</ref> জাৰ্মানীৰ গ্যোটে-জেণ্ট্ৰাম (Goethe-Zentrum), ফ্ৰান্সৰ এলায়েন্স ফ্ৰাঞ্চাইছ (Alliance Française) আৰু ৰাছিয়াৰ গৰ্কী ভৱন কেন্দ্ৰই গোটেই বছৰজুৰি বিভিন্ন কাৰ্যসূচী তথা অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে।<ref>{{cite news |title=FILCA int'l film fest from Friday |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/filca-intl-film-fest-from-friday/articleshow/61730445.cms |access-date=29 November 2017 |newspaper=The Times of India}}</ref><ref>{{cite news |title=Twice the fun |url=http://www.thehindu.com/entertainment/music/french-bands-colt-silvers-and-last-train-come-to-town/article21076113.ece |access-date=29 November 2017 |newspaper=The Hindu |date=29 November 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Water Princess' to bring awareness on water conservation |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/nov/26/water-princess-to-bring-awareness-on-water-conservation-1711822.html |access-date=22 January 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=26 November 2017}}</ref> === ফেশ্বন === বয়ন শিল্পৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে তিৰুৱনন্তপুৰমৰ এক দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ [[বালাৰামাপুৰম হস্ততাঁত]] উদ্যোগৰ বাবে চহৰখন বিখ্যাত। কাছাভু (সোণালী জৰীৰ পাৰি) থকা কপাহী কাপোৰৰ বাবে পৰিচিত এই অঞ্চলটোৰ বয়ন পদ্ধতি অষ্টাদশ শতিকাৰপৰা বৰ্তমানলৈকে অপৰিৱৰ্তিত হৈ আছে।<ref>{{cite news |last=Nair |first=N.J. |url=http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090814080300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041018085424/http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090814080300.htm |url-status=dead |archive-date=2004-10-18 |title=Balaramapuram handlooms set for comeback |access-date=2006-08-19 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=8 September 2004 |archivedate=2004-10-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041018085424/http://www.hindu.com/2004/09/08/stories/2004090814080300.htm |deadurl=yes }}</ref> এই হাতেৰে বোৱা কাপোৰসমূহ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰদৰ্শনীকে ধৰি সমসাময়িক ফেশ্বন সংগ্ৰহসমূহৰ এক অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ আহিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ihttkerala.org/history.html |title=History of Handlooms |publisher=Institute of Handloom and Textile Technology |access-date=2006-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060715044415/http://ihttkerala.org/history.html |archive-date=15 July 2006 |url-status=dead |archivedate=2006-07-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060715044415/http://ihttkerala.org/history.html |deadurl=yes }}</ref> আধুনিক ফেশ্বনৰ ক্ষেত্ৰতো চহৰখনে বিশেষ স্থান দখল কৰিছে। চহৰখনত থকা লুলু মল আৰু মল অৱ ট্ৰাভাংকোৰৰ দৰে বজাৰ সমলয় বা শ্বপিং মলে দেশী-বিদেশী বহু জনপ্ৰিয় পোছাক ব্ৰেণ্ডক স্থান দিছে। ই চহৰখনৰ পোছাক আৰু জীৱন-শৈলীত সাম্প্ৰতিক গোলকীয় প্ৰৱণতাৰ প্ৰতিফলন ঘটাইছে। === আয়ুৰ্বেদ === কেৰেলাত আয়ুৰ্বেদৰ বিকাশ আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ক্ষেত্ৰত তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকোৰ (থিৰুভিথামকুৰ) ৰাজ্যই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ শাসকসকলে সংস্কৃত পাণ্ডিত্য, মন্দিৰ-কেন্দ্ৰিক চিকিৎসা পৰম্পৰা, আয়ুৰ্বেদ কলেজ আৰু বংশানুক্ৰমিক চিকিৎসক পৰিয়ালসমূহলৈ সমৰ্থন আগবঢ়াইছিল। ই ধ্ৰুপদী কেৰেলা আয়ুৰ্বেদৰ সংৰক্ষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান যোগাইছিল। কেৰেলাৰ অষ্টবৈদ্য ঐতিহ্যৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদিক বংশসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ পুলামানথোল মুছ পৰিয়াল অন্যতম। এই পৰিয়ালটো [[অষ্টবৈদ্য]] পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। এইটো হৈছে আয়ুৰ্বেদৰ আটাইকেইটা আঠটা শাখাতে পাৰদৰ্শিতাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ চিকিৎসক পৰিয়ালৰ এটা বংশানুক্ৰমিক গোট। ঐতিহাসিক পৰম্পৰা আৰু আঞ্চলিক বিৱৰণ অনুসৰি, দেশীয় ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত পুলামানথোল মুছ বংশৰ চিকিৎসকসকলে পৰামৰ্শ আৰু চিকিৎসা পদ্ধতিৰ জৰিয়তে ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত শ্ৰেণীৰ সদস্যসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজায় ৰাখিছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ শাসকসকলৰ অধীনত আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰতি থকা ব্যাপক ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাই কেৰেলাৰ কেইবাটাও পৰম্পৰাগত চিকিৎসক পৰিয়ালৰ প্ৰতিপত্তি বৃদ্ধিত অৱদান যোগাইছিল। পুলামানথোল মুছ পৰম্পৰাটো বাগভটৰদ্বাৰা ৰচিত আয়ুৰ্বেদৰ অন্যতম মূল গ্ৰন্থ 'অষ্টাংগ হৃদয়ম'ৰ অধ্যয়ন আৰু ক্লিনিকেল প্ৰয়োগৰ সৈতে জড়িত। আঞ্চলিক পৰম্পৰাসমূহে পুলামানথোল অঞ্চলটোক কেৰেলাৰ দীৰ্ঘদিনীয়া আয়ুৰ্বেদিক আৰু সংস্কৃত পাণ্ডিত্যৰ ঐতিহ্যৰ সৈতেও সংযোগ কৰে। এই বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত পুলামানথোল মুছ আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসালয় আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসা কেন্দ্ৰসমূহ অন্যতম। এই কেন্দ্ৰসমূহ পঞ্চকৰ্ম, স্নায়ৱিক পুনৰ্সংস্থাপন (neurological rehabilitation), পেশী আৰু হাড়ৰ বিকাৰ (musculoskeletal disorders) আৰু বংশগত ৰোগৰ ব্যৱস্থাপনাত নিয়োজিত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://pulamantholemoosshospital.com/ |title=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital |website=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital}}</ref> এই বংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা চিকিৎসকসকলৰ ভিতৰত অষ্টবৈদ্যন পুলামানথোল শংকৰণ মুছ, অষ্টবৈদ্যন শ্ৰী ৰমন মুছ, অষ্টবৈদ্যন আৰ্যন নাৰায়ণন মুছ আৰু অষ্টবৈদ্যন জয়শংকৰণ মুছ অন্যতম।<ref>{{Cite web |url=https://malappuram.medimall.in/department/view/25 |title=Complete Ayurvedic Unit – Medimall |website=Medimall}}</ref> এই পৰম্পৰাটোৱে পুলামানথোলত থকা শ্ৰী ৰুদ্ৰ ধন্বন্তৰী মন্দিৰৰ সৈতে সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক সম্পৰ্ক বজায় ৰাখিছে। এই মন্দিৰটো ভগৱান ধন্বন্তৰীৰ প্ৰতি উছৰ্গিত, যাক হিন্দু পৰম্পৰাত আয়ুৰ্বেদ আৰু আৰোগ্যৰ দেৱতা বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা 'সৰ্ব ৰোগ শমন পূজা' আদি ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিসমূহ ৰোগৰপৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ কৰা প্ৰাৰ্থনাৰ সৈতে জড়িত আৰু ইয়াত বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভক্তসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে। কৰ্ণাটকী সংগীতজ্ঞ চেম্বাই বৈদ্যনাথ ভাগৱতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে পুলামানথোল মুছ পৰম্পৰাই কেৰেলাৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাসত ব্যাপক স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। জানিব পৰা মতে, কণ্ঠনলীৰ ৰোগত ভোগাৰ পিছত তেওঁ এই পৰম্পৰাৰ অধীনত আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰিছিল। বৰ্তমান সময়ত, পুলামানথোল মুছ বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহে তেওঁলোকৰ কাৰ্যাৱলী সুলভ কৰিবলৈ দাতব্য স্বাস্থ্যসেৱা আৰু সামাজিক কল্যাণমূলক পদক্ষেপ হাতত লৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা শ্ৰেণীৰ বাবে আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা আৰু সহায়তা সহজলভ্য কৰাৰ উদ্দেশ্যে আৰম্ভ কৰা 'আয়ুৰ্বেদ থানাল' অন্যতম। == খাদ্যভাস == তিৰুৱনন্তপুৰমৰ খাদ্যভাসে ইয়াৰ ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক পটভূমিৰদ্বাৰা গঢ়ি উঠা স্থানীয় পৰম্পৰাক প্ৰতিফলিত কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজকীয় পাকঘৰৰ প্ৰভাৱ,<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/A-royal-Onam-to-remember/article14630763.ece | title=Onam in the royal household of erstwhile Travancore | work=The Hindu | date=9 September 2016 }}</ref> উপকূলীয় বাণিজ্য আৰু ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত। চহৰখনৰ খাদ্য-সংস্কৃতিত বিভিন্ন ধৰণৰ নিৰামিষ আৰু আমিষ ব্যঞ্জন পোৱা যায়। বেছিভাগ আহাৰতে ভাত, নাৰিকল আৰু মচলা প্ৰধান উপাদান। * '''[[ত্ৰিবান্দ্ৰম সাধ্যা]]''': কলপাতত পৰিৱেশন কৰা এক পৰম্পৰাগত নিৰামিষ আহাৰ। বিশেষকৈ [[অনাম]] আৰু [[বিষু]] উৎসৱৰ সময়ত ই অপৰিহাৰ্য। ইয়াত সাধাৰণতে ''[[সাম্বাৰ]]'', কালান, ''[[অভিয়াল]]'', ওলান, ''[[পাচাদী]]'' আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ ''[[পায়সম]]'' তথা বোলী অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।<ref>{{cite news |title=Sadya Trip: Thiruvananthapuram to Kasaragod |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Sep/03/sadya-trip-thiruvananthapuram-to-kasaragod-2494227.html |newspaper=The New Indian Express |date=3 September 2022 |access-date=2025-06-15}}</ref> * '''[[ত্ৰিবান্দ্ৰম বোলী]]''': ইয়াক পূৰণ পোলী বুলিও জনা যায়। দালি আৰু ময়দাৰে তৈয়াৰী এইখন এবিধ পৰম্পৰাগত মিঠা খাদ্য। প্ৰায়ে ইয়াক পায়সমৰ দৰে ডেজাৰ্টৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হয়। * '''কেথেল চিকেন ফ্ৰাই''': ১৯৪০ চনৰেপৰা প্ৰচলিত এইবিধ এক বিশেষভাৱে ভজা কুকুৰা মাংসৰ ব্যঞ্জন। ইয়াক সৰু চিলনীয়া চাপাতী আৰু পিঁয়াজৰ চালাডৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=The next fried chicken craze |url=https://www.bbc.com/travel/article/20220803-the-next-fried-chicken-craze |newspaper=BBC Travel |access-date=2025-06-15}}</ref> * '''ভিঝিনজাম চিকেন ফ্ৰাই''': চহৰখনৰ ভিঝিনজাম অঞ্চলৰ এবিধ বিখ্যাত কুকুৰা মাংসৰ ব্যঞ্জন। থলুৱা মচলা আৰু বিশেষ ৰন্ধন শৈলী ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্য।<ref>{{cite news |title=Vizhinjam in Thiruvananthapuram is seafood hub |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/vizhinjam-in-thiruvananthapuram-is-seafood-hub/article66327846.ece |newspaper=The Hindu |date=1 December 2022 |access-date=2025-06-15}}</ref> * '''ট্ৰাভাংকোৰ বিৰিয়ানী''': এইবিধ ভাত-ভিত্তিক এক সোৱাদযুক্ত ব্যঞ্জন। ইয়াত মোগলাই ৰন্ধনশৈলীৰ সৈতে আঞ্চলিক উপাদানসমূহৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হৈছে।<ref>{{cite news |title=Watch: How is the long-grained Travancore Biryani prepared? |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/watch-how-is-the-long-grained-travancore-biryani-prepared/article67079750.ece |newspaper=The Hindu |date=10 July 2023 |access-date=2025-06-15}}</ref> * '''ট্ৰাভাংকোৰ প্ৰণছ কাৰী''': এইবিধ কোমল আৰু সন্তুলিত সোৱাদৰ এক মিছামাছৰ ব্যঞ্জন। ইয়াত নাৰিকলৰ গাখীৰ, [[তেতেলী]], জালুক আৰু নৰসিংহ পাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ই অন্যান্য সাগৰীয় মাছৰ আঞ্জাতকৈ কম জ্বলা হয়। থলুৱা সতেজ উপাদানে ইয়াক এক সুকীয়া সোৱাদ প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite video |title=Poovar Shipyard Trivandrum |url=https://www.youtube.com/watch?v=qwngbhzb8_E |website=YouTube |publisher=Poovar Official |date=15 June 2025 |access-date=19 June 2025}}</ref> * '''ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ শিমলু আলুৰ ব্যঞ্জন''': ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ আইল্যম তিৰুনাল ৰামা বাৰ্মাৰ শাসনকালত (১৮৬০–১৮৮০) ভাৰতৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমত শিমলু আলুৰ প্ৰচলন কৰা হৈছিল। খাদ্য সংকট দূৰ কৰিবলৈ আৰু কৃষিখণ্ড মজপুত কৰিবলৈ তেওঁ এই পদক্ষেপ লৈছিল। ইয়াৰপৰা তৈয়াৰী জনপ্ৰিয় ব্যঞ্জনসমূহৰ ভিতৰত কাপ্পা পুঝুক্কু, কাপ্পা বেভিচাথু, কাপ্পা মীন কাৰী, কাপ্পা ইৰাচী (কাপ্পা বিৰিয়ানী), কাপ্পা উলৰ্থীয়াথু, চেন্দা কাপ্পা, উলী চামমাণ্টীৰ সৈতে কাপ্পা আৰু শিমলু আলুৰ চিপচ অন্যতম।<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/how-tapioca-came-to-travancore/article28181288.ece | title=How tapioca came to Travancore | work=The Hindu | date=27 June 2019 | last1=Nagarajan | first1=Saraswathy }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমৰ বাটৰ কাষৰ খাদ্য বা ষ্ট্ৰীট ফুডৰ ভিতৰত মাছৰ আঞ্জাৰ সৈতে কাপ্পা (শিমলু আলু), পৰিপ্পু ৱাডা, কলৰ চিপচ আৰু উন্নিয়াপ্পম অন্যতম। চহৰখনত সৰু সৰু ভোজনালয় আৰু বাটৰ কাষৰ বিক্ৰেতাৰ বহুল প্ৰচলন আছে। ইয়াৰ মানুহৰ সাধাৰণ খাদ্য হ’ল [[কেৰেলাৰ ৰন্ধনশৈলী|কেৰেলাৰ পৰম্পৰাগত ৰন্ধনশৈলী]]। ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাৰিকল আৰু মচলা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অন্যান্য [[দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতি#খাদ্য|দক্ষিণ ভাৰতীয়]] ব্যঞ্জনৰ লগতে [[চীনা ৰন্ধনশৈলী|চীনা]] আৰু [[ভাৰতীয় ৰন্ধনশৈলী|উত্তৰ ভাৰতীয়]] খাদ্যও ইয়াত অতি জনপ্ৰিয়।<ref>{{cite news |last1=UR |first1=Arya |title=Authentic Kerala cuisine and ayurvedic massage bowl over Ind and NZ teams |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/authentic-kerala-cuisine-and-ayurvedic-massage-bowl-over-ind-and-nz-teams/articleshow/61532997.cms |access-date=22 January 2018 |work=The Times of India |date=7 November 2017}}</ref> বৰ্তমান তিৰুৱনন্তপুৰমত আৰৱীয়, ইটালীয়, থাই আৰু মেক্সিকান খাদ্য উপলব্ধ থকা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্ট আছে।<ref>{{cite book |last1=Stott |first1=David |title=Kerala Footprint Focus Guide |date=10 April 2014 |publisher=Footprint Travel Guides |isbn=9781909268791 |pages=41–43 |edition=illustrated}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sahadevan |first1=Sajini |title=Meals on wheels |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/meals-on-wheels/article18790841.ece |access-date=22 January 2018 |newspaper=The Hindu |date=8 June 2017}}</ref> == স্বাস্থ্যসেৱা == কেৰেলাৰ ৰাজধানী চহৰ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ স্বাস্থ্যসেৱা ব্যৱস্থা অতি সুদৃঢ়। চহৰখনৰ চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী উভয় চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানেই ব্যাপক সেৱা আগবঢ়ায়। ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় 'চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়' (Government Medical College) চিকিৎসা শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ। [[শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (SCTIMST) হৃদৰোগ বিজ্ঞান (cardiology), স্নায়ুবিজ্ঞান (neurology) আৰু জৈৱ-চিকিৎসা গৱেষণাৰ (biomedical research) বাবে এক সুপৰিচিত প্ৰতিষ্ঠান। চহৰখনৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত উন্নত জৈৱ-প্ৰযুক্তি গৱেষণাৰ কেন্দ্ৰ [[ৰাজীৱ গান্ধী জৈৱ-প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ]] (RGCB) আৰু মাল্টি-স্পেচিয়েলিটি সেৱাৰ বাবে পৰিচিত [[কেৰেলা চিকিৎসা বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]]<ref>{{cite web | url=https://www.kimshealth.org/trivandrum/ | title=Best Multi-Specialty Hospital in Trivandrum, Kerala | KIMSHEALTH | KIMS Hospital|website=Kimshealth.org }}</ref> (KIMS) অন্যতম। এন.আই.এম.এছ. (NIMS) হাস্পতাল,<ref>{{Cite web | title=NOORUL ISLAM COLLEGE OF DENTAL SCIENCES | url=https://nicollegeofdentalscience.com/ | access-date=2025-05-24 | website=Nicollegeofdentalscience.com}}</ref> এষ্টাৰ কেপিটেল আৰু লৰ্ডছ হাস্পতালে<ref>{{Cite web | title=Lords Hospital | url=https://lordshospital.org/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20080313221818/http://www.lordshospital.org/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=13 March 2008 | url-status=live | archivedate=2008-03-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080313221818/http://www.lordshospital.org/ | deadurl=yes }}</ref> হৃদৰোগ, কৰ্কট ৰোগ (oncology) আৰু অস্থিৰোগ (orthopedics) সহ বিভিন্ন বিভাগত উন্নত চিকিৎসা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত পৰম্পৰাগত নিৰাময় পদ্ধতি আগবঢ়োৱা বহুতো আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা কেন্দ্ৰ আছে। চহৰখনত উপশমকাৰী চিকিৎসা সেৱাৰো (palliative care) ব্যৱস্থা আছে। ইয়াৰ ভিতৰত থকা 'অৰিকে হোম ডে-কেয়াৰ প্ৰগ্ৰেম'ৰ দৰে পদক্ষেপে ঘৰতে ৰোগীসকলক অন্তিম সময়ৰ শুশ্ৰূষা আগবঢ়ায়। {{cn|date=June 2026}} {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:95%; width:80%; " |+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়সমূহ |- ! নাম!! প্ৰকাৰ!! প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ |- | [[তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] || চৰকাৰী<ref>{{Cite web | title=Thiruvananthapuram Medical College, Govt. of Kerala | url=https://tmc.kerala.gov.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20111004135803/http://www.tmc.kerala.gov.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=4 October 2011 | url-status=live }}</ref> || ১৯৫১ |- | চৰকাৰী হোমিঅ’পেথিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ইৰানিমুত্তম || চৰকাৰী<ref>{{cite web | url=https://svhmctvm.in// | title=Home|website=Svhmctvm.in }}</ref> || ১৯৮৩ |- | চৰকাৰী আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, এম.জি. ৰোড || চৰকাৰী <ref>[https://gactvm.kerala.gov.in/] {{Dead link | date=May 2025 | fix-attempted=yes}}</ref>|| ১৮৮৯ |- | পংকজাকস্তুৰী আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কিল্লি, কাট্টাক্কাদা || বেচৰকাৰী <ref>{{Cite web | title=Pankajakasthuri Ayurveda Medical College | url=https://www.pkamc.ac.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130406065709/http://www.pkamc.ac.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=6 April 2013 | url-status=live }}</ref>|| ২০০২ |- |- | ড° সোমাৰভেল মেম’ৰিয়েল চি.এছ.আই. চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় হাস্পতাল, কাৰাক্কোনাম, পাৰাছালা || বেচৰকাৰী<ref>{{Cite web | title=Dr. Somervell Memorial CSI Medical College & Hospital | url=https://www.smcsimch.ac.in/ | access-date=2025-05-24 | website=Smcsimch.ac.in}}</ref> || ২০০৩ |- | ত্ৰিবান্দ্ৰম দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চৌহদ || চৰকাৰী<ref>{{Cite web | title=Govt. Dental College, Thiruvananthapuram | url=https://www.gdctvm.org/ | access-date=2025-05-24 | website=Gdctvm.org}}</ref> || ২০০৪ |- | গোকুলম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ভেঞ্জাৰাম্মুডু || বেচৰকাৰী<ref>{{Cite web | title=Sree Gokulam Medical College | url=https://sgmc.in/ | access-date=2025-05-24 | website=sgmc.in}}</ref> || ২০০৩ |- | শান্তিগিৰি সিদ্ধ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, পোথেনকোড || বেচৰকাৰী<ref>{{cite web | url=https://ssmc.ac.in/santhigiri/ | title=Santhigiri Siddha Medical College – Siddha Hospital | access-date=2026-07-30 | archivedate=2025-06-18 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250618183106/https://ssmc.ac.in/santhigiri/ | deadurl=yes }}</ref> || ২০০active |} ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ অন্যান্য প্ৰধান হাস্পতালসমূহৰ ভিতৰত কেৰেলা ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্স (KIMS), অনন্তপুৰী হাস্পতাল এণ্ড ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট (AHRI),<ref>{{Cite web | title=* * * * * Welcome to Ananthapuri Hospital Project * * * * * | url=https://www.ananthapurihospitals.com/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20051125034932/http://www.ananthapurihospitals.com/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=25 November 2005 | url-status=live }}</ref> এছ.পি. ফ’ৰ্ট হাস্পতাল,<ref>{{Cite web | title=SP Fort Hospital :: Home | url=https://www.spfort.com/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20071012023753/http://www.spfort.com/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=12 October 2007 | url-status=live }}</ref> এষ্টাৰ কেপিটেল,<ref>{{cite web | url=https://www.asterhospitals.in/blogs-events-news/aster-open-550-bed-super-specialty-hospital-keralas-capital-trivandrum | title=Aster to open a 550-bed super-specialty hospital in Kerala's Capital, Trivandrum |website=Asterhospitals.in }}</ref> ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা কেন্দ্ৰ,<ref>{{Cite web| title=Trivandrum international medical centre | url=https://environmentclearance.nic.in/writereaddata/FormB/EC/FORM_1/09112016FJ0Q2A1WAnnexure_documentofForm1.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250330184830/https://environmentclearance.nic.in/writereaddata/FormB/EC/FORM_1/09112016FJ0Q2A1WAnnexure_documentofForm1.pdf | archive-date=2025-03-30}}</ref> পি.আৰ.এছ. (PRS) হাস্পতাল,<ref>{{Cite web | title=BEST HOSPITAL TRIVANDRUM IN CARDIOLOGY IVF INFERTILITY GYNECOLOGY EXECUTIVE CHECKUP. | url=https://www.prshospital.com/ | access-date=2025-05-24 | website=Prshospital.com}}</ref> এন.আই.এম.এছ. (NIMS) আৰু ভাৰতীয় মধুমেহ প্ৰতিষ্ঠান (Indian Institute of Diabetes) অন্যতম।<ref>{{Cite web|url=https://www.iidkerala.org/|title=Institute of Diabetes|website=Iidkerala.org|access-date=8 June 2026}}</ref> == যাতায়াত == {{Multiple images | align = right | direction = vertical | image1 = Tvpmroad.jpg | caption1 = কৌডিয়াৰ পথ; ইয়াক ৰাজকীয় পথ বা "ৰাজা বীথি" বুলিও জনা যায়, কাৰণ এই পথটো কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদলৈ গৈছে | image2 = Road transport in Trivandrum.jpg | caption2 = চহৰখনৰ আন এখন পথৰ দৃশ্য }} [[File:Thiruvananthapuram International Airport Terminal 2.jpg|left|thumb|362x362px|[[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]]] === ৰাজহুৱা পৰিবহণ === [[File:Double Decker bus in Trivandrum.jpg|thumb|left|চহৰখনত থকা [[केৰেলা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম|কেৰেলা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম (KSRTC)]]ৰ এখন দুমহলীয়া বাছ]] চহৰখনৰ বেছিভাগ বাছ সেৱা চৰকাৰী সংস্থাৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ইয়াৰ উপৰি কিছুমান ব্যক্তিগত অপাৰেটৰো আছে।<ref>{{cite news |title=Private bus strike shows signs of failure |url=http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=103647 |access-date=3 March 2018 |work=Kerala Kaumudi |issue=19 February 2018 |archive-date=3 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303154453/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=103647 |url-status=dead |archivedate=3 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180303154453/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=103647 |deadurl=yes }}</ref> [[কেৰেলা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম]] (KSRTC) ৰদ্বাৰা পৰিচালিত চিটি বাছসমূহ চহৰখনৰ ৰাজহুৱা পৰিবহণৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মাধ্যম। চহৰখনৰ প্ৰধান বাছ আস্থানসমূহ হৈছে [[থাম্পানুৰ কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান|থাম্পানুৰ কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান]] আৰু ইষ্ট ফ’ৰ্টৰ (East Fort) চিটি বাছ আস্থান। থাম্পানুৰৰপৰা বেছিভাগ দূৰদূৰণিৰ বাছ চলাচল কৰে আৰু ইষ্ট ফ’ৰ্টৰপৰা চহৰৰ ভিতৰুৱা বাছসমূহ চলাচল কৰে।<ref>{{cite news |last1=S |first1=Anasooya |title=Thampanoor station is now a role model |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/thampanoor-station-is-now-a-role-model/articleshow/61540168.cms |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=7 November 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Radhakrishnan |first1=S.Anil |title=New bus shelter for East Fort |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/New-bus-shelter-for-East-Fort/article14000787.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=23 September 2016}}</ref> তিনিচকীয়া হালধীয়া-কলা ৰঙৰ [[অট’ৰিক্সা]] আৰু টেক্সীসমূহ চহৰখনৰ আন এবিধ জনপ্ৰিয় ৰাজহুৱা পৰিবহণ ব্যৱস্থা।<ref>{{cite news |title=Pre-paid auto drivers oppose fee for parking |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/pre-paid-auto-drivers-oppose-fee-for-parking/article19290497.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=17 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=App-based taxi service at rly station from tomorrow |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/app-based-taxi-service-at-rly-station-from-tomorrow/articleshow/62013228.cms |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=10 December 2017}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম মেট্ৰ’ হৈছে এক সম্পূৰ্ণ উৰ্ধগামী (fully elevated) [[মধ্যম ক্ষমতাৰ ৰেল ব্যৱস্থা|মেট্ৰ’ ৰেল]] – দ্ৰুত পৰিবহণ ব্যৱস্থা (rapid transit system)। চহৰখনৰ যান-জঁটৰ সমস্যা হ্ৰাস কৰিবলৈ এই ব্যৱস্থাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="tvmroad"/><ref name="tvmmetro">{{cite web |title=Trivandrum Metro Features |url=http://krtl.in/trivandrum.html |website=Kerala Rapid Transit Corporation Limited |publisher=Government of Kerala |access-date=3 March 2018 |archive-date=13 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180213183927/http://krtl.in/trivandrum.html |url-status=dead |archivedate=13 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180213183927/http://krtl.in/trivandrum.html |deadurl=yes }}</ref> ==== মেট্ৰ’ ৰেল ==== [[তিৰুৱনন্তপুৰম মেট্ৰ’]] হৈছে এখন প্ৰস্তাৱিত ৪২.১ কিলোমিটাৰ দীঘল পৰম্পৰাগত মেট্ৰ’ ৰেল ব্যৱস্থা। ইয়াত ৩৭টা মেট্ৰ’ ষ্টেচন থাকিব। ইয়াৰ দুটা প্ৰধান লাইনে কাজাকুট্টম আৰু কাৰামানাৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰসমূহক সংযোগ কৰিব। ক্ৰমবৰ্ধমান জনসংখ্যাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিতে তিৰুৱনন্তপুৰম মেট্ৰ’ৰ ধাৰণা প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল। ২০২৫ চনত মেট্ৰ’ৰ পথ (alignment) পৰীক্ষা আৰু চূড়ান্ত কৰিবলৈ মুখ্য সচিবৰ নেতৃত্বত এখন উচ্চ পৰ্যায়ৰ সমিতি গঠন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2025-06-12 |title=Panel to finalise alignment of Thiruvananthapuram metro project |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2025/Jun/12/panel-to-finalise-alignment-of-thiruvananthapuram-metro-project |access-date=2025-08-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> বৰ্তমান বিবেচনাধীন থকা তিনিটা প্ৰধান পথ হৈছে: {{cn|date=June 2026}} * কাজাকুট্টমৰপৰা পাপ্পানামকোড * কাজাকুট্টমৰপৰা কিল্লিপালম * পালায়ামৰপৰা চিভিল ষ্টেচন এই পথ পৰিকল্পনাত ভূ-গৰ্ভস্থ (underground) আৰু উৰ্ধগামী (elevated) দুয়োটা অংশই অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। {{cn|date=June 2026}} [[File:Tvm Metro.png|thumb|প্ৰস্তাৱিত ত্ৰিবান্দ্ৰম মেট্ৰ’ৰ পথ নিৰ্দেশক মানচিত্ৰ]] === পথ পৰিবহণ === তিৰুৱনন্তপুৰমৰ [[পথ পৰিবহণ]] আন্তঃগাঁথনি অতি উন্নত।<ref name="tvmroad">{{cite news |last1=K |first1=Krishnachand |title=New metro policy to affect Kazhakoootam-Kesavadasapuram stretch |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/aug/21/new-metro-policy-to-affect-kazhakoootam-kesavadasapuram-stretch-1646324--1.html |access-date=3 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=22 August 2017 |archive-date=5 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180305063832/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/aug/21/new-metro-policy-to-affect-kazhakoootam-kesavadasapuram-stretch-1646324--1.html |url-status=dead |archivedate=5 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305063832/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/aug/21/new-metro-policy-to-affect-kazhakoootam-kesavadasapuram-stretch-1646324--1.html |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ পথসমূহ 'তিৰুৱনন্তপুৰম ৰোডছ ডেভেলপমেণ্ট কোম্পানী লিমিটেড' (TRDCL) আৰু [[কেৰেলা গড়কপ্তানি বিভাগ]] (Kerala PWD) এ চোৱা-চিতা কৰে।<ref>{{cite news |title=Mr Minister, prove charges or retract statement: TRDCL |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/mr-minister-prove-charges-or-retract-statement-trdcl/articleshow/60930916.cms |access-date=3 March 2018 |date=4 October 2017}}</ref> টি.আৰ.ডি.চি.এল. এ চহৰখনৰ ৪২ কিলোমিটাৰ পথ পৰিচালনা কৰে। এই পথসমূহ 'তিৰুৱনন্তপুৰম চিটি ৰোডছ ইম্প্ৰুভমেণ্ট প্ৰজেক্ট' (TRCIP) ৰ অধীনলৈ আহে। এইটো ভাৰতৰ ভিতৰতে প্ৰথমটো নগৰীয়া পথ প্ৰকল্প।<ref name=trcip/><ref>{{cite web |title=Thiruvananthapuram City Road Improvement |url=https://www.ilfsindia.com/our-work/transportation/thiruvananthapuram-city-road-improvement/ |website=IL&FS |access-date=3 March 2018 |archive-date=3 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303183626/https://www.ilfsindia.com/our-work/transportation/thiruvananthapuram-city-road-improvement/ |url-status=dead |archivedate=3 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180303183626/https://www.ilfsindia.com/our-work/transportation/thiruvananthapuram-city-road-improvement/ |deadurl=yes }}</ref> টি.আৰ.চি.আই.পি. হৈছে এক [[ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব|ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব]] (PPP) প্ৰকল্প। দ্ৰুত নগৰীকৰণৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ চহৰখনৰ বৰ্তমানৰ পথ নেটৱৰ্ক উন্নত আৰু সংৰক্ষণ কৰিবলৈ এই পদক্ষেপ লোৱা হৈছে।<ref name=trcip>{{cite web |title=Thiruvananthapuram City Road Improvement Project to tackle congestion |url=http://www.worldhighways.com/sections/irf/features/thiruvananthapuram-city-road-improvement-project-to-tackle-congestion/ |website=World Highways |access-date=3 March 2018 |archive-date=20 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170920160302/http://www.worldhighways.com/sections/irf/features/thiruvananthapuram-city-road-improvement-project-to-tackle-congestion/ |url-status=dead |archivedate=20 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170920160302/http://www.worldhighways.com/sections/irf/features/thiruvananthapuram-city-road-improvement-project-to-tackle-congestion/ |deadurl=yes }}</ref> টি.আৰ.চি.আই.পি. এ ২০১৫ চনত 'ইণ্টাৰনেচনেল ৰোড ফেডাৰেচন'ৰ 'গ্লোবেল ৰোড এচিভমেণ্ট এৱাৰ্ড' লাভ কৰিছিল।<ref name="roadaward">{{cite web |title=2015 Global Road Achievement Awards Book of Winning Projects |url=https://www.ilfsindia.com/media/1341/trdcl_award.pdf |website=IL&FS |access-date=4 March 2018}}</ref> ইয়াৰ উপৰি [[কৰ্মসংস্থাপন|ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ই এই প্ৰকল্পক এক অনুকৰণীয় ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বৰ আৰ্হি হিচাপে বাছনি কৰিছে।<ref name="unroad">{{cite news |title=United Nations finds Kerala's road is a model |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/160516/united-nations-finds-kerala-s-road-is-a-model.html |access-date=3 March 2018 |work=The Deccan Chronicle |date=16 May 2016}}</ref> ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ 'এজেণ্ডা ২০৩০' ৰ বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্যসমূহ (SDGs) পূৰণ কৰা সমগ্ৰ বিশ্বৰ ১২টা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্পৰ ভিতৰত এইটো অন্যতম আছিল।<ref name="unroad1">{{cite web |title=Thiruvananthapuram City Road Improvement Project – The UN Recognition for achieving sustainable development goals |url=http://www.itnlinternational.com/wp-content/uploads/2016/06/TCRIP-AT-UNECE-GENEVA-n.pdf |website=ITNL International |publisher=TCRIP |access-date=3 March 2018 |archive-date=5 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180305063343/http://www.itnlinternational.com/wp-content/uploads/2016/06/TCRIP-AT-UNECE-GENEVA-n.pdf |url-status=dead |archivedate=5 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305063343/http://www.itnlinternational.com/wp-content/uploads/2016/06/TCRIP-AT-UNECE-GENEVA-n.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name="unroad2">{{cite web |title=Case 25 India Road Sector Thiruvananthapuram City Improvement |url=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/ceci/documents/2016/PPP/Forum_PPP-SDGs/Presentations/Case_25_India_Thiruvananthapuram_City_Improvement.pdf |website=UNECE |publisher=United Nations Economic Commission for Europe |access-date=3 March 2018}}</ref> ২০২৪ চনত তিৰুৱনন্তপুৰম গোলকীয় বহনক্ষমতা বঁটা লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite news |title=Thiruvananthapuram is India's first city to win global sustainability award: Key success factors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/travel-news/thiruvananthapuram-is-indias-first-city-to-win-global-sustainability-award-key-success-factors/articleshow/114971969.cms |access-date=2025-02-22 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ভাৰতৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথসমূহ|ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ব্যৱস্থা]]ৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (ভাৰত)|ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬]] এ চহৰখনক সংযোগ কৰিছে।<ref>{{cite news |last1=Radhakrishnan |first1=S. Anil |title=Soil testing for Kazhakuttam flyover begins |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/soil-testing-for-kazhakuttam-flyover-begins/article19360441.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=26 July 2017}}</ref> এই চহৰখন আৰালভাইমোজী নামৰ স্থানত ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ নেটৱৰ্কৰ উত্তৰ-দক্ষিণ কৰিড’ৰৰ সৈতে সংযোগ হৈছে। এই ঠাইটুকুৰা চহৰখনৰপৰা ৮০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত।<ref>{{Cite map |date=3 March 2018 |title=Trivandrum to Aralvaimozhi |map=Trivandrum to Aralvaimozhi distance |map-url=https://www.openstreetmap.org/directions?engine=osrm_car&route=8.2652%2C77.5580%3B8.4826%2C76.9613#map=11/8.3059/77.3438 |work=OpenStreetMap |access-date=3 March 2018}}</ref> সাধাৰণতে 'মেইন চেণ্ট্ৰেল ৰোড' বুলি জনাজাত [[ৰাজ্যিক ঘাইপথ ১ (কেৰেলা)|ৰাজ্যিক ঘাইপথ ১]] হৈছে চহৰখনৰ এক প্ৰধান ধমনীসদৃশ ঘাইপথ (arterial highway)। চহৰখনৰ আন আন প্ৰধান ঘাইপথসমূহ হৈছে [[ৰাজ্যিক ঘাইপথ ২ (কেৰেলা)|ৰাজ্যিক ঘাইপথ ২]] আৰু [[ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৪৫ (কেৰেলা)|ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৪৫]]।<ref name="stateroads">{{cite web |title=State Highways in Kerala |url=http://keralapwd.gov.in/intranet/compRepository/mediagallery/PWD/sro161.pdf |website=Kerala Public Works Department |publisher=Government of Kerala |access-date=19 July 2018 |archive-date=20 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020170455/http://keralapwd.gov.in/intranet/compRepository/mediagallery/PWD/sro161.pdf |url-status=dead |archivedate=20 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161020170455/http://keralapwd.gov.in/intranet/compRepository/mediagallery/PWD/sro161.pdf |deadurl=yes }}</ref> [[মহাত্মা গান্ধী পথ (তিৰুৱনন্তপুৰম)|মহাত্মা গান্ধী পথ]] (M.G. Road) হৈছে চহৰখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অভ্যন্তৰীণ পথ।<ref>{{cite news |title=Paid parking on M.G. Road from today |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/paid-parking-on-mg-road-from-today/article7849208.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=6 November 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sathyendran |first1=Nita |title=Ahead of the times |url=http://www.thehindu.com/society/ywca-trivandrum-celebrates-its-centenary/article19316560.ece |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=20 July 2017}}</ref> চহৰখনৰ আন এখন জৰুৰী পথ হৈছে কৌডিয়াৰ পথ। ইয়াক 'ৰাজকীয় পথ' বুলিও জনা যায়, কাৰণ এই পথটো পোনপটীয়াকৈ কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদলৈ গৈছে।<ref>{{cite news |last1=UR |first1=Arya |title=Green spaces that are the breathing lungs of Trivandrum |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/green-spaces-that-are-the-breathing-lungs-of-trivandrum/articleshow/58516479.cms |access-date=3 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=5 May 2017}}</ref> === ৰে’ল পৰিবহণ === তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে [[ভাৰতীয় ৰেলৱে]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম ৰেল সংমণ্ডল|দাক্ষিণাত‍্য ৰেল মণ্ডল]]ৰ এটা সংমণ্ডলৰ মুখ্য কাৰ্যালয় (divisional headquarters)।<ref>{{cite web |title=Thiruvananthapuram Division |url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1370348346435-Thiruvananthapuram%20Division.pdf |website=Southern Railway |access-date=4 March 2018}}</ref> চহৰখনৰপৰা চলাচল কৰা দূৰদূৰণিৰ ৰে’লসমূহ মূলত [[তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয়]] আৰু [[তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ]] ৰে’ল টাৰ্মিনেলৰপৰা যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। কেন্দ্ৰীয় ষ্টেচনৰ যান-জঁট আৰু ভিৰ হ্ৰাস কৰিবলৈ কোচিনভেলী ৰে’ল টাৰ্মিনেলটো (Kochuveli) সাজি উলিওৱা হৈছে। এই ষ্টেচনটোৱে তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ষ্টেচনৰ এক উপগ্ৰহ ষ্টেচন (satellite station) হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite news |title=Kochuveli railway terminal opened |url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-logistics/Kochuveli-railway-terminal-opened/article20272059.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu Business line |date=30 March 2005}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰে’ল ষ্টেচন হৈছে কেৰেলাৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত ৰে’ল ষ্টেচন।<ref>{{cite news |title=Thiruvananthapuram Central to be made a world-class station |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Thiruvananthapuram-Central-to-be-made-a-world-class-station/article14730334.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=28 September 2016}}</ref> চহৰখনৰ অন্যান্য ৰে’ল ষ্টেচনসমূহ হৈছে— তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম পেট্টা, [[নেমম ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম দক্ষিণ ৰে’ল ষ্টেচন]], ভেলী ৰে’ল ষ্টেচন আৰু কাজাকুট্টম ৰে’ল ষ্টেচন। ভাৰতৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত অৱস্থিত পৌৰ নিগম হোৱাৰ বাবে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ বহুতো দীঘলীয়া পথৰ ৰে’ল সেৱা তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰাই আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰম ৰাজধানী এক্সপ্ৰেছ, [[তিৰুৱনন্তপুৰম - চিলচৰ ছুপাৰফাষ্ট এক্সপ্ৰেছ]] আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ - অমৃতসৰ সাপ্তাহিক এক্সপ্ৰেছ অন্যতম। তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ষ্টেচনৰ ভিৰ কমাবলৈ [[নেমম ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম দক্ষিণ ৰে’ল ষ্টেচন]]তো এটা ডাঙৰ ৰে’ল টাৰ্মিনেল বিকশিত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |title=Railway to give priority to Nemom terminal: Ashwani Lohani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/railway-to-give-priority-to-nemom-terminal-ashwani-lohani/articleshow/61279808.cms |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=27 October 2017}}</ref> {| class="wikitable" |+ তিৰুৱনন্তপুৰম মহানগৰ অঞ্চলৰ ৰে’ল ষ্টেচনসমূহ ! ষ্টেচনৰ নাম ! ষ্টেচন ক’ড ! ৰেল মণ্ডল ! প্লেটফৰ্মৰ সংখ্যা ! ট্ৰেকৰ সংখ্যা |- |[[তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচন]] |TVC |SR |৫ |১৬ |- |[[তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ ৰেল ষ্টেচন]] |TVCN |SR |৬ (১০*) |১৩ |- |[[নেমম ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম দক্ষিণ ৰেল ষ্টেচন]] |TVCS |SR |২ (৫*) |৩ (১২*) |- |[[তিৰুৱনন্তপুৰম পেট্টা ৰেল ষ্টেচন|তিৰুৱনন্তপুৰম পেট্টা ৰেল ষ্টেচন]] |TVP |SR |২ |২ |- |[[কাজাকুট্টম ৰেল ষ্টেচন|কাজাকুট্টম ৰেল ষ্টেচন]] |KZK |SR |৩ |৪ |- |[[ভেলী ৰেল ষ্টেচন]] |VELI |SR |৩ |৪ |- |[[চিৰায়িনকীঝু ৰেল ষ্টেচন|চিৰায়িনকীঝু ৰেল ষ্টেচন]] |CRY |SR |২ |২ |- |[[নেইয়াত্তিনকাৰা ৰেল ষ্টেচন|নেইয়াত্তিনকাৰা ৰেল ষ্টেচন]] |NYY |SR |২ |২ |- |[[বালাৰামাপুৰম ৰেল ষ্টেচন]] |BRAM |SR |১ | |- |কদাক্কাভুৰ |KVU |SR |৩ |৪ |- |কানীয়াপুৰম |KXP |SR |২ | |} <small>''('''*''' চিহ্নই বৰ্তমান নিৰ্মীয়মাণ অৱস্থাত থকাটো বুজাইছে। )''</small> === বায়ু পৰিবহণ === চাক্কাত অৱস্থিত [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ৰ জৰিয়তে চহৰখনত বিমান সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। এই বিমানবন্দৰটো চহৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুৰপৰা মাত্ৰ {{cvt|6.7|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত। ১৯৩৫ চনৰপৰা কাৰ্যক্ষম হোৱা এই বিমানবন্দৰটো হৈছে [[কেৰেলা]]ৰ প্ৰথমটো বিমানবন্দৰ।<ref>{{cite news |title=Kerala celebrates 75th anniversary of civil aviation |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/Kerala-celebrates-75th-anniversary-of-civil-aviation/article15796809.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=29 October 2010}}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ হোৱাৰ বাবে এই বিমানবন্দৰটো ভাৰতৰ সকলোবোৰ প্ৰধান চহৰৰ লগতে মধ্য প্ৰাচ্য, মালয়েছিয়া, ছিংগাপুৰ, [[মালদ্বীপ]] আৰু [[শ্ৰীলংকা]]ৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোজিত হৈ আছে। এই চহৰখন [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]]ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (SAC) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হোৱাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰে ভাৰতীয় বায়ুসেনা (IAF) আৰু উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ (Coast Guard) কৌশলগত কাৰ্যসূচীসমূহ পৰিচালনাত গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায় কৰে।<ref name="Southern Air Command, Thiruvananthapuram">{{cite web |title=Southern Air Command |url=http://indianairforce.nic.in/content/southern-air-command |work=Indian Air Force |access-date=5 March 2018}}</ref> বায়ুসেনাৰ কাৰ্যাৱলী পৰিচালনা কৰিবলৈ বিমানবন্দৰটোত এটা সুকীয়া এপ্ৰণ (apron) আছে। ইয়াৰ উপৰি বৈমাণিক বা পাইলট প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী চলোৱা 'ৰাজীৱ গান্ধী বিমান প্ৰযুক্তি একাডেমী'য়েও এই বিমানবন্দৰটো ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite news |title=Rajiv Gandhi Academy for Aviation Technology gets its wings back |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/aviation-academy-gets-its-wings-back/articleshow/57638475.cms |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=15 March 2017}}</ref> === বিমান পৰিবহণ === চাক্কাত অৱস্থিত [[তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ৰ জৰিয়তে চহৰখনত বিমান সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। এই বিমানবন্দৰটো চহৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুৰপৰা মাত্ৰ {{cvt|6.7|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত। ১৯৩৫ চনৰপৰা কাৰ্যক্ষম হোৱা এই বিমানবন্দৰটো হৈছে [[কেৰেলা]]ৰ প্ৰথমটো বিমানবন্দৰ।<ref>{{cite news |title=Kerala celebrates 75th anniversary of civil aviation |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/Kerala-celebrates-75th-anniversary-of-civil-aviation/article15796809.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=29 October 2010}}</ref> ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ হোৱাৰ বাবে এই বিমানবন্দৰটো ভাৰতৰ সকলোবোৰ প্ৰধান চহৰৰ লগতে মধ্য প্ৰাচ্য, মালয়েছিয়া, ছিংগাপুৰ, [[মালদ্বীপ]] আৰু [[শ্ৰীলংকা]]ৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোজিত হৈ আছে। এই চহৰখন [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]]ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (SAC) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হোৱাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰে ভাৰতীয় বায়ুসেনা (IAF) আৰু উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ (Coast Guard) কৌশলগত কাৰ্যসূচীসমূহ পৰিচালনাত গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায় কৰে।<ref name="Southern Air Command, Thiruvananthapuram"/> বায়ুসেনাৰ কাৰ্যাৱলী পৰিচালনা কৰিবলৈ বিমানবন্দৰটোত এটা সুকীয়া এপ্ৰণ আছে। ইয়াৰ উপৰি বৈমাণিক বা পাইলট প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী চলোৱা 'ৰাজীৱ গান্ধী বিমান প্ৰযুক্তি একাডেমী'য়েও এই বিমানবন্দৰটো ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite news |title=Rajiv Gandhi Academy for Aviation Technology gets its wings back |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/aviation-academy-gets-its-wings-back/articleshow/57638475.cms |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=15 March 2017}}</ref> === সামুদ্ৰিক পৰিবহণ === তিৰুৱনন্তপুৰমত দুটা বন্দৰ আছে। সেই দুটা হৈছে— [[ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম]] আৰু [[ভিঝিনজাম বন্দৰ]]। অতি বৃহৎ কণ্টেইনাৰ জাহাজসমূহ (ultra-large container vessels) তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰত চাপিব পাৰে। আনহাতে সৰু সৰু জাহাজ আৰু সৰু ভ্ৰমণকাৰী ক্ৰুজসমূহ (cruise ships) ভিঝিনজাম বন্দৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Cruise ship arrives at Vizhinjam port |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Cruise-ship-arrives-at-Vizhinjam-port/article14703558.ece |access-date=4 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=27 September 2016}}</ref> বন্দৰ উন্নয়ন পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰত এটা 'ক্ৰুজ ভিলেজ' (cruise village) গঢ়ি তোলাৰ প্ৰস্তাৱ লোৱা হৈছে। ডাঙৰ ডাঙৰ ক্ৰুজ জাহাজৰ বাবে বন্দৰটোত এটা ক্ৰুজ টাৰ্মিনেল বৰ্তমান নিৰ্মীয়মাণ অৱস্থাত আছে। যাত্ৰী ব্যৱস্থাপনাৰ সুবিধা আৰু আনুষংগিক সেৱা আগবঢ়াই ক্ৰুজ পৰ্যটনক উদগনি যোগোৱাই হৈছে এই প্ৰকল্পৰ মূল লক্ষ্য।<ref>{{cite news |title=Vizhinjam port operator plans cruise village, seeks 20 acres |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/vizhinjam-port-operator-plans-cruise-village-seeks-20-acres/articleshow/129231187.cms |access-date=2026-06-07 |publisher=The Times of India}}</ref> ইয়াৰ লগতে তিৰুৱনন্তপুৰমক {{convert|616|km|mi}} দৈৰ্ঘ্যৰ কোভালাম-বেক্কেল জলপথ প্ৰকল্পৰ সৈতেও সংযোগ কৰা হ’ব।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/cm-akkulam-chettuva-waterway-will-be-extended-to-vizhinjam-port/articleshow/128823852.cms|title=CM: Akkulam-Chettuva waterway will be extended to Vizhinjam port|date=27 February 2026|access-date=8 June 2026|newspaper=The Economic Times}}</ref> == শিক্ষা == [[File:Model School Thiruvananthapuram.JPG|left|thumb|১৮৮৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ চৰকাৰী আদৰ্শ ল’ৰাৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় কেৰেলাৰ ভিতৰতে অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়।<ref>{{cite news |last1=Anilkumar |first1=B S |title=A model for generations |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/a-model-for-generations/articleshow/60934565.cms |access-date=8 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=4 October 2017}}</ref>|200px]] [[File:Cet.jpg|left|thumb|220x220px|অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ মূল ভৱন। ]] [[File:Chitra Tirunal Balarama Varma.jpg|thumb|[[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ক্লক টাৱাৰ বা ঘণ্টা ঘৰ|200px]] [[File:Medical college Gate Thiruvananthapuram.jpg|thumb|left|তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ|200px]] [[File:Observatory at IIST.jpg|thumb|[[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ|200px]] === প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা === তিৰুৱনন্তপুৰমৰ বিদ্যালয়সমূহক সাহায্য প্ৰাপ্ত, সাহায্য বিহীন আৰু চৰকাৰী বিদ্যালয় হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |title=No PSC postings in aided schools |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/no-psc-postings-in-aided-schools/articleshow/57421702.cms |access-date=5 March 2018 |date=2 March 2017}}</ref><ref name="scllist">{{cite web |title=List of Schools |url=http://education.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=460&Itemid=143 |website=General Education Department |publisher=Government of Kerala |access-date=5 March 2018}}</ref> চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ কেৰেলা ৰাজ্যিক শিক্ষা ব’ৰ্ডৰদ্বাৰা পোনপটীয়াকৈ পৰিচালিত হয়। এই বিদ্যালয়সমূহে ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা পাঠ্যক্ৰম অনুসৰণ কৰে।<ref name=syllabus>{{cite web |title=Selected Educational Statistics |url=http://education.kerala.gov.in/Downloads2011/Notifications/statitics/selected%20educational%20statistics%202010-11.pdf |website=General Education Department |publisher=Government of Kerala |access-date=5 March 2018}}</ref> সাহায্য প্ৰাপ্ত বিদ্যালয়সমূহেও ৰাজ্যিক পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰে। শিক্ষাদানৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈছে [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] আৰু ইংৰাজী। ইয়াৰ উপৰি [[তামিল ভাষা|তামিল]] আৰু [[হিন্দী ভাষা]]ও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=syllabus/> বিদ্যালয়সমূহ ৰাজ্যিক শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ পৰিষদ (SCERT), [[কেন্দ্ৰীয় মাধ্যমিক শিক্ষা ব’ৰ্ড]] (CBSE), ইণ্ডিয়ান চাৰ্টিফিকেট অৱ চেকেণ্ডাৰী এডুকেচন (ICSE), ইণ্টাৰনেচনেল জেনেৰেল চাৰ্টিফিকেট অৱ চেকেণ্ডাৰী এডুকেচন (IGCSE) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠান (NIOS) ৰ সৈতে পঞ্জীয়নভুক্ত। [[শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষদ]] (NCERT) ৰদ্বাৰা পৰিচালিত ৰাষ্ট্ৰীয় কৃতিত্ব সমীক্ষাত তিৰুৱনন্তপুৰমে কেৰেলাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ চহৰ হিচাপে স্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=National Achievement Survey |url=http://www.ncert.nic.in/programmes/NAS/NAS.html |website=National Council of Educational Research and Training |publisher=Government of India |access-date=5 March 2018}}</ref><ref name="ncertsurv">{{cite news |title=NCERT survey: Gaping holes visible in Kerala education system |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/ncert-survey-gaping-holes-visible-in-kerala-education-system/articleshow/63122119.cms |access-date=5 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=1 March 2018}}</ref> চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত [[ছেণ্ট মেৰীছ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় (তিৰুৱনন্তপুৰম)|ছেণ্ট মেৰীছ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়]] অন্যতম। ইয়াক এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত এখন বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত মুঠ শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা ১২,০০০ তকৈও অধিক।<ref>{{cite news |last1=Pradeep Kumar |first1=Kaavya |title='Twin' fete at school to mark Kerala Piravi |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/twin-fete-at-school-to-mark-kerala-piravi/article6555133.ece |access-date=5 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=1 November 2014}}</ref><ref>{{cite news |title=A song for a better earth by 12,000 children |url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/a-song-for-a-better-earth-by-12000-children/article6086390.ece |access-date=5 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=23 May 2016}}</ref> অন্যান্য প্ৰধান বিদ্যালয়সমূহ হৈছে— চৰকাৰী আদৰ্শ ল’ৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চৰকাৰী ছোৱালী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, হোলী এঞ্জেলছ কনভেণ্ট ত্ৰিবান্দ্ৰম, এছ.এম.ভি. বিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয়, চিন্ময় বিদ্যালয়, কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, লয়োলা বিদ্যালয়, ক্ৰীষ্ট নগৰ বিদ্যালয়, সৰ্বোদয় বিদ্যালয়, নিৰ্মলা ভৱন উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, আৰ্য চেণ্ট্ৰেল স্কুল, জ্যোতি নিলয়ম স্কুল, ছেণ্ট জোচেফ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, ছেণ্ট থমাছ আৱাসিক বিদ্যালয়, দ্য অক্সফ’ৰ্ড স্কুল আৰু ভি.এছ.এছ.চি. কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়।<ref name="highscllist">{{cite web |url=http://education.kerala.gov.in/Downloads2011/Notifications/statitics/hs/tvm.pdf |title=List of High schools in Thiruvananthapuram District |website=General Education Department |publisher=Government of Kerala}}</ref> === উচ্চ শিক্ষা আৰু গৱেষণা === তিৰুৱনন্তপুৰম এক উল্লেখযোগ্য শৈক্ষিক আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[মহাকাশ বিজ্ঞান]], [[তথ্য প্ৰযুক্তি]], পদাৰ্থ বিজ্ঞান, [[জৈৱ প্ৰযুক্তি]], অভিযান্ত্ৰিক আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠান আছে। তিৰুৱনন্তপুৰমত তিনিখন বিশ্ববিদ্যালয় আছে। ইয়াৰে দুখন [[ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় (ভাৰত)|ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু এখন সাম্ভাব‍্য বিশ্ববিদ্যালয় (deemed university)। ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় দুখন হৈছে [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু [[এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]]। [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) হৈছে চৰকাৰী সাহায্য প্ৰাপ্ত এক প্ৰতিষ্ঠান তথা সাম্ভাব‍্য বিশ্ববিদ্যালয়।<ref>{{cite web |title=About Institute |url=https://www.iist.ac.in/aboutus/institute |website=Indian Institute of Space Science and Technology (IIST) |date=4 November 2014 |publisher=Department of Space, Govt. of India |access-date=6 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220722115615/https://www.iist.ac.in/aboutus/institute |url-status=dead |archivedate=22 July 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220722115615/https://www.iist.ac.in/aboutus/institute |deadurl=yes }}</ref> আই.আই.এছ.টি. (IIST) হৈছে মহাকাশ বিজ্ঞান, মহাকাশ প্ৰযুক্তি আৰু মহাকাশ প্ৰয়োগৰ ক্ষেত্ৰত স্নাতক পাঠ্যক্ৰম তথা গৱেষণা আগবঢ়োৱা দেশৰ প্ৰথমখন এই শ্ৰেণীৰ প্ৰতিষ্ঠান।<ref name="iist">{{cite web |url=http://www.iist.ac.in/about-us/about-iist |title=About IIST |access-date=6 March 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814133048/http://www.iist.ac.in/about-us/about-iist |archive-date=14 August 2011 |website=Indian Institute of Space Science and Technology |archivedate=14 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110814133048/http://www.iist.ac.in/about-us/about-iist |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনত দুখন ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান (Institutes of National Importance) আছে। সেই দুখন হৈছে— শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (SCTIMST) আৰু [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, তিৰুৱনন্তপুৰম|ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] (IISER)।<ref name="inilist">{{cite web |title=Institutions of National Importance |url=http://mhrd.gov.in/institutions-national-importance |website=Department of Higher Education |publisher=Ministry of Human Resource Development (MHRD), Government of India |access-date=5 March 2018}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে [[ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]] (IGNOU) ৰ এটা আঞ্চলিক মুখ্য কাৰ্যালয়।<ref>{{cite web |title=Welcome to Trivandrum Regional Centre |url=http://rctrivandrum.ignou.ac.in/ |website=Indira Gandhi National Open University Website |publisher=Indira Gandhi National Open University. |access-date=6 March 2018}}</ref> {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:90%; width:85%; " |+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ |- ! বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নাম!! প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ!! প্ৰকাৰ!! স্থান |- | [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]] || ১৯৩৭ || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) || ২০০৭ || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | কেৰেলা ডিজিটেল বিজ্ঞান, উদ্ভাৱন আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (KUDSIT) || ২০২০ || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (KTU) || ২০১৪ || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় ফৰেনছিক বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়]] (NFSU) || প্ৰস্তাৱিত<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Dec/03/sc-nod-to-allocate-keralas-open-prison-land-for-brahmos-ssb-forensic-university|title=SC nod to allocate Kerala's open prison land for BrahMos, SSB & forensic university|date=3 December 2025|website=The New Indian Express|access-date=8 June 2026}}</ref> || চৰকাৰী || তিৰুৱনন্তপুৰম |} ১৯৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] হৈছে কেৰেলাৰ প্ৰথম তথা এখন অগ্ৰণী চিকিৎসা শিক্ষানুষ্ঠান।<ref>{{cite web |title=History of Medical College |url=http://www.tmc.kerala.gov.in/?q=content/nobis-tincidunt-utinam |website=Trivandrum Medical College |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018 |archive-date=6 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180306204312/http://www.tmc.kerala.gov.in/?q=content/nobis-tincidunt-utinam |url-status=dead }}</ref> হৃদৰোগ আৰু স্নায়ুবিজ্ঞানৰ ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা এছ.চি.টি.আই.এম.এছ.টি. (SCTIMST) আৰু ৰেডিঅ’থেৰাপী তথা পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা আঞ্চলিক কৰ্কট কেন্দ্ৰ, তিৰুৱনন্তপুৰমৰ উপৰি অন্যান্য উল্লেখনীয় চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত এছ.ইউ.টি. চিকিৎসা বিজ্ঞান একাডেমী (SUT), শ্ৰী গোকুলম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চৰকাৰী আয়ুৰ্বেদ মহাবিদ্যালয় অন্যতম।<ref name="procollist">{{cite web |title=Professional College list |url=https://cee.kerala.gov.in/collegelist/main/index.php |website=Office of the commissioner for entrance examinations |publisher=Government of Kerala |access-date=19 July 2018 |archive-date=5 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180705153420/http://cee.kerala.gov.in/collegelist/main/index.php |url-status=dead |archivedate=5 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180705153420/http://cee.kerala.gov.in/collegelist/main/index.php |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনত কেইবাখনো আগশাৰীৰ আইন শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ১৮৭৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয় ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি আইন শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite web |title=About Government Law College, Thiruvananthapuram |url=http://glctvpm.com/college/college_about.shtml |website=Government Law College, Thiruvananthapuram |publisher=GLCT |access-date=6 March 2018}}</ref> কেৰেলা ল’ একাডেমী চহৰখনৰ আন এখন প্ৰধান আইন মহাবিদ্যালয়।<ref>{{cite web |title=About Kerala Law Academy |url=https://www.keralalawacademy.org/about.html |website=Kerala Law Academy Website |publisher=Kerala Law Academy |access-date=6 March 2018 |archive-date=10 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210121031/http://www.keralalawacademy.org/about.html |url-status=dead |archivedate=10 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180210121031/http://www.keralalawacademy.org/about.html |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ প্ৰধান ব্যাৱসায়িক শিক্ষানুষ্ঠান বা বিজনেছ স্কুলসমূহৰ ভিতৰত এছিয়ান স্কুল অৱ বিজনেছ, চি.ই.টি. ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয় আৰু কেৰেলা ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (IMK) অন্যতম।<ref>{{cite web |title=CET School of Management |url=http://www.mba.cet.ac.in/ |website=CET Management school |publisher=Department of Business Administration, Kerala |access-date=6 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=About |url=https://www.asb.ac.in/about-us |website=Asian School of Business |publisher=ASB |access-date=6 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=IMK |url=http://www.imk.ac.in/abtus.htm |website=Institute of Management in Kerala |publisher=Kerala University |access-date=6 March 2018 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমত ২৩খনতকৈও অধিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষানুষ্ঠান আছে।<ref name="engcollist">{{cite web |title=Kerala Technological University List of Affiliated Courses 2015–16 |url=https://ktu.edu.in/data/Affiliated%20courses-WEBSITE%2027%20JULY%202015.pdf |website=APJ Abdul Kalam Technological University |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018}}</ref> আই.আই.এছ.টি. (IIST) আৰু আই.আই.এছ.ই.আৰ. (IISER) ৰ উপৰি চহৰখনৰ অন্যান্য প্ৰধান অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম (CET) অন্যতম, যি কেৰেলাৰ প্ৰথমখন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়।<ref>{{cite web |title=About CET |url=http://www.cet.ac.in/ |website=College of Engineering, Trivandrum |publisher=CET |access-date=6 March 2018}}</ref> ইয়াৰ বাহিৰেও চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় বাৰ্টনহিল (GEC), শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় (SCT), চি-ডেক তিৰুৱনন্তপুৰম (C-DAC), বিশ্ববিদ্যালয় অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, মোহনদাস অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তি মহাবিদ্যালয় আৰু মাৰ বেচেলিঅ’ছ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় উল্লেখযোগ্য।<ref name="engcollist"/> ১৮৬৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা বিশ্ববিদ্যালয় মহাবিদ্যালয় আৰু ১৮৬৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা চৰকাৰী মহিলা মহাবিদ্যালয় ভাৰতৰ উচ্চ শিক্ষাৰ দুখন আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰতিষ্ঠান। <ref>{{cite web |title=Home |url=http://www.universitycollege.ac.in/ |website=University College, Thiruvananthapuram |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Govt. College for Women, Our History |url=http://www.gcwtvm.ac.in/the-college/our-history/ |website=Government college for Women, Thiruvananthapuram |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018 |archive-date=9 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180309055806/http://www.gcwtvm.ac.in/the-college/our-history/ |url-status=dead |archivedate=9 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180309055806/http://www.gcwtvm.ac.in/the-college/our-history/ |deadurl=yes }}</ref> {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:90%; width:98%; " |+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ |- ! প্ৰতিষ্ঠানৰ নাম!! প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ!! প্ৰকাৰ!! স্থান |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃশাখা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (NIIST) || ১৯৮৮ || গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ৰাজীৱ গান্ধী জৈৱ-প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ]] (RGCB) || ১৯৯০ || গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[কেৰেলা ৰাজ্যিক বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু পৰিৱেশ পৰিষদ]] (KSCSTE) || ২০০২ || চৰকাৰী সংস্থা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] (IISER) || ২০০৮ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (VSSC) || ১৯৬৩ || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ]] (LPSC) || ১৯৮৫ || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) || ২০০৭ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় বাক আৰু শ্ৰৱণ প্ৰতিষ্ঠান]] (NIISH) || ১৯৯৭ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[আঞ্চলিক কৰ্কট কেন্দ্ৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম]] (RCC) || ১৯৮১ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[জৱাহৰলাল নেহৰু ক্ৰান্তীয় উদ্ভিদ উদ্যান আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] (JNTBGRI) || ১৯৭৯ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (SCTIMST) || ১৯৭৬ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৃথিৱী বিজ্ঞান অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ]] (NCESS) || ১৯৭৮ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | কেৰেলা পৰ্যটন আৰু ভ্ৰমণ অধ্যয়ন প্ৰতিষ্ঠান (KITTS) || ১৯৮৮ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{cite web | url=https://www.kittsedu.org/profile.php | title=Profile, Kerala Institute of Tourism and Travel Studies, Education, Hospitality Industry, India }}</ref> |- | [[কেৰেলা ডিজিটেল বিজ্ঞান, উদ্ভাৱন আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] (IIITM-k) || ১৯৮৮ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম |- | [[কেন্দ্ৰীয় মূল জাতীয় শস্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] (ICAR-CTCRI) || ১৯৬৩ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref name="auto1">{{Cite web | title=Home {{!}} CTCRI - CENTRAL TUBER CROPS RESEARCH INSTITUTE | url=https://www.ctcri.org/ | access-date=2025-05-24 | website=Ctcri.org}}</ref> |- | [[তিৰুৱনন্তপুৰম অভিযান্ত্ৰিক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি গৱেষণা উদ্যান]] (TrEST) || ২০১৫ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref name="auto1"/> |- | [[উন্নত কম্পিউটিঙৰ বিকাশ কেন্দ্ৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম]] (C-DAC) || ২০১০ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{Cite web | title=C-DAC: Centre for Development of Advanced Computing, India | url=https://www.cdac.in/ | access-date=2025-05-24 | website=Cdac.in}}</ref> |- | [[ঘঁৰিয়াল পুনৰ্সংস্থাপন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] || ২০১৫ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{cite web | url=https://www.keralatourism.org/destination/neyyar-reservoir-thiruvananthapuram/240/ | title=Neyyar Wildlife Sanctuary, Thiruvananthapuram|website=Keralatourism.org }}</ref> |- | [[উন্নত ভাইৰাছ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান, কেৰেলা]] || ২০১৯ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref name="auto1"/> |- | [[অ’ৰিয়েণ্টেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট এণ্ড মেনুস্ক্ৰিপ্টচ লাইব্ৰেৰী]] || ১৯MD || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{Cite web | title=IAV – Institute of Advanced Virology | url=https://iav.kerala.gov.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20211028034458/https://iav.kerala.gov.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=2021-10-28}}</ref> |- | [[ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃশাখা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (CSIR-NIIST) || ১৯৭৫ || গৱেষণা আৰু শিক্ষা || তিৰুৱনন্তপুৰম<ref>{{Cite web | title=CSIR - National Institute For Interdisciplinary Science and Technology (NIIST) | url=https://www.niist.res.in/ | access-date=2025-05-24 | website=Niist.res.in}}</ref> |} চহৰখনৰ অন্যান্য প্ৰধান [[স্নাতক]] আৰু [[স্নাতকোত্তৰ]] মহাবিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত [[চৰকাৰী কলা মহাবিদ্যালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম|চৰকাৰী কলা মহাবিদ্যালয়]], মহাত্মা গান্ধী মহাবিদ্যালয়, মাৰ ইভানিঅ’ছ মহাবিদ্যালয়, চৰকাৰী সংস্কৃত মহাবিদ্যালয়, লয়োলা সমাজ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, ছেণ্ট জেভিয়াৰ্ছ মহাবিদ্যালয় (থুম্বা) আৰু অল ছেণ্টছ মহাবিদ্যালয় অন্যতম।<ref>{{cite web |title=List of colleges affiliated to the University of Kerala |url=https://www.keralauniversity.ac.in/downloads/list_of_affiliated_colleges.pdf |website=Kerala University |publisher=Government of Kerala |access-date=6 March 2018}}</ref> প্ৰধান [[ললিত কলা]] মহাবিদ্যালয়সমূহ হৈছে— স্বাতী তিৰুনাল সংগীত মহাবিদ্যালয় (যি কেৰেলাৰ প্ৰথমখন সংগীত একাডেমী)<ref>{{cite web |title=About |url=http://www.swathithirunal.in/rel_akademi.htm |website=Swathi Thirunal College of Music |publisher=C-DIT |access-date=6 March 2018}}</ref> আৰু ত্ৰিবান্দ্ৰম ললিত কলা মহাবিদ্যালয়।<ref>{{cite news |last1=Zachariah |first1=Preeti |title=Carving space through art |url=http://www.thehindu.com/society/carving-space-through-art/article22678712.ece |access-date=6 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=8 February 2018}}</ref> ইয়াৰ উপৰি লক্ষ্মীবাঈ ৰাষ্ট্ৰীয় শাৰীৰিক শিক্ষা মহাবিদ্যালয় হৈছে [[ভাৰতীয় ক্ৰীড়া প্ৰাধিকৰণ]] (SAI) ৰ দুখন শাৰীৰিক শিক্ষা শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite web |title=Regional Centres |url=http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/index1.asp?ls_id=739 |website=Sports Authority of India |publisher=Ministry of Youth Affairs and Sports, Government of India |access-date=6 March 2018 |archive-date=15 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115080952/http://sportsauthorityofindia.nic.in/index1.asp?ls_id=739 |url-status=dead |archivedate=15 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171115080952/http://sportsauthorityofindia.nic.in/index1.asp?ls_id=739 |deadurl=yes }}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমৰ শীৰ্ষস্থানীয় গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত কেৰেলা ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (IIITMK),<ref>{{cite web |title=Indian Institute of Information Technology and Management – Kerala (IIITM-K) |url=http://www.technopark.org/company-details?id=9948 |website=Technopark |publisher=Government of Kerala |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180309054643/http://www.technopark.org/company-details?id=9948 |url-status=dead |archivedate=9 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180309054643/http://www.technopark.org/company-details?id=9948 |deadurl=yes }}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় বাক আৰু শ্ৰৱণ প্ৰতিষ্ঠান (NISH),<ref>{{cite web |title=About us |url=http://www.nish.ac.in/about-us |website=National Institute of Speech and Hearing |access-date=8 March 2018}}</ref> ৰাজীৱ গান্ধী জৈৱ-প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ,<ref>{{cite web |title=RGCB Profile |url=http://rgcb.res.in/glance.php |website=Gandhi Centre for Biotechnology (RGCB) |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180309054103/http://rgcb.res.in/glance.php |url-status=dead }}</ref> ইমেজিং প্ৰযুক্তি বিকাশ কেন্দ্ৰ (C-Dit),<ref>{{cite web |title=About Us |url=http://www.cdit.org/about-us |website=Centre for Development of Imaging Technology (C-DIT) |publisher=Government of Kerala |access-date=19 July 2018}}</ref> উন্নয়ন অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ (CDS),<ref>{{cite web |title=An Overview |url=http://www.cds.edu/about-cds/an-overview/ |website=Centre for Development Studies (CDS) |access-date=8 March 2018 |archive-date=7 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307202833/http://cds.edu/about-cds/an-overview/ |url-status=dead |archivedate=7 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180307202833/http://cds.edu/about-cds/an-overview/ |deadurl=yes }}</ref> জৱাহৰলাল নেহৰু ক্ৰান্তীয় উদ্ভিদ উদ্যান আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ৰাষ্ট্ৰীয় পৃথিৱী বিজ্ঞান অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ (NCESS) আৰু উন্নত কম্পিউটিঙৰ বিকাশ কেন্দ্ৰ (C-DAC) অন্যতম। <ref>{{cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.cdac.in/index.aspx?id=CorporateProfile |website=Centre for Development of Advanced Computing (C-DAC) |publisher=Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=8 March 2018}}</ref> আৰু [[অ’ৰিয়েণ্টেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট এণ্ড মেনুস্ক্ৰিপ্টচ লাইব্ৰেৰী]]।<ref>{{cite news |title=Science festival at Kerala varsity |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/varsity-to-open-its-doors-to-public/article22747411.ece |access-date=6 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=14 February 2018}}</ref> মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়ৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানগত ৰেংকিং ফ্ৰেমৱৰ্ক]] (NIRF) ৰ অনুসৰি, [[কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়]] কেৰেলাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বিশ্ববিদ্যালয় হিচাপে বিবেচিত হৈছে।<ref>{{cite web |title=University Rankings |url=https://www.nirfindia.org/2018/UniversityRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=26 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726132630/https://www.nirfindia.org/2018/universityranking.html |url-status=dead |archivedate=26 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210726132630/https://www.nirfindia.org/2018/universityranking.html |deadurl=yes }}</ref> কেৰেলাৰ সামগ্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানগত ৰেংকিঙতো কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়ে শীৰ্ষ স্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Overall Ranking |url=https://www.nirfindia.org/2018/OverallRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308102901/https://www.nirfindia.org/2018/OverallRanking.html |url-status=dead |archivedate=8 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308102901/https://www.nirfindia.org/2018/OverallRanking.html |deadurl=yes }}</ref> অভিযান্ত্ৰিক শাখাৰ ক্ষেত্ৰত [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) কেৰেলাৰ ভিতৰত প্ৰথম স্থানত আছে। আনহাতে অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম (CET) কেৰেলাৰ ভিতৰত তৃতীয় স্থানত আছে।<ref>{{cite web |title=Engineering Rankings |url=https://www.nirfindia.org/2018/EngineeringRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=2 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202230234/https://www.nirfindia.org/2018/EngineeringRanking.html |url-status=dead |archivedate=2 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202230234/https://www.nirfindia.org/2018/EngineeringRanking.html |deadurl=yes }}</ref> স্থপতি্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেংকিঙত 'অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম' ভাৰতৰ ভিতৰত চতুৰ্থ আৰু কেৰেলাৰ ভিতৰত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref>{{cite web |title=Architecture Rankings |url=https://www.nirfindia.org/2018/ArchitectureRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=7 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180407225333/https://www.nirfindia.org/2018/ArchitectureRanking.html |url-status=dead |archivedate=7 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180407225333/https://www.nirfindia.org/2018/ArchitectureRanking.html |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি তিৰুৱনন্তপুৰম বিশ্ববিদ্যালয় মহাবিদ্যালয় কেৰেলাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ মহাবিদ্যালয় হিচাপে তালিকাভুক্ত হৈছে।<ref>{{cite web |title=College Rankings |url=https://www.nirfindia.org/2018/CollegeRanking.html |website=National Institutional Ranking Framework |publisher=Ministry of Human Resource Development, Government of India |access-date=25 May 2018 |archive-date=26 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526041130/https://www.nirfindia.org/2018/CollegeRanking.html |url-status=dead |archivedate=26 May 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180526041130/https://www.nirfindia.org/2018/CollegeRanking.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=University College joins the big league |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/university-college-joins-the-big-league/article23809815.ece |access-date=25 May 2018 |newspaper=The Hindu |date=8 May 2018}}</ref> == মহাকাশ আৰু এৰ’স্পেচ == তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ জন্মস্থান।<ref name="auto">{{Cite web | title=KSPACE | url=https://kspace.kerala.gov.in/ | access-date=2025-05-24 | website=kspace.kerala.gov.in}}</ref> ১৯৬৩ চনত ভাৰতৰ প্ৰথমটো ৰকেট উৎক্ষেপণ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ [[থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ]] (TERLS) ৰপৰা কৰা হৈছিল। তেতিয়াৰেপৰা এই চহৰখন মহাকাশ গৱেষণা, বিভিন্ন শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু কোম্পানীসমূহৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি উঠিছে। {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:95%; width:80%; " |+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ মহাকাশ আৰু এৰ’স্পেচ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, সংগঠন আৰু কোম্পানীসমূহ |- ! style="background-color:orange; " | নাম!! style="background-color:orange; " | প্ৰকাৰ!! style="background-color:orange; " | বিৱৰণ |- | [[বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] (VSSC) || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান || ইছৰ’ (ISRO) ৰ উৎক্ষেপণ বাহন বা ৰকেট বিকাশৰ এক অগ্ৰণী কেন্দ্ৰ। |- | লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ (LPSC) || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান || ৰকেটৰ বাবে তৰল প্ৰণোদন প্ৰণালী (liquid propulsion systems) প্ৰস্তুত কৰে। |- | ইছৰ’ ইনাৰ্ছিয়েল চিষ্টেমছ ইউনিট (IISU) || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান || উৎক্ষেপণ বাহনৰ জড়তা প্ৰণালী (inertial systems), মহাকাশযানৰ জড়তা প্ৰণালী, জড়তা চেন্সৰৰ মূল্যায়ন তথা চিমুলেচন আৰু ইয়াৰ ইলেকট্ৰনিক উৎপাদন আদি কাৰ্য কৰে। <ref>{{cite web | url=https://www.isro.gov.in/IISU.html | title=ISRO Inertial Systems Unit (IISU) }}</ref> |- | [[থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ]] (TERLS) || মহাকাশ বন্দৰ || পৃথিৱীৰ চুম্বকীয় বিষুৱৰেখাৰ অতি ওচৰত অৱস্থিত। বৰ্তমান ইয়াক ছাউণ্ডিং ৰকেট (sounding rockets) উৎক্ষেপণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। |- | [[ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] (IIST) || শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান || এছিয়াৰ প্ৰথমখন মহাকাশ বিশ্ববিদ্যালয়।<ref>{{cite web | url=https://www.isro.gov.in/ISRO_EN/iist.html#:~:text=Indian%20Institute%20of%20Space%20Science%20and%20Technology%20(IIST),,to%20meet%20the%20demands%20of%20Indian%20Space%20Programme | title=Indian Institute of Space Science and Technology (IIST) }}</ref> ইয়াত মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক শাখাৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা হয়। |- | ব্ৰহ্মছ এৰ’স্পেচ || প্ৰতিৰক্ষা কোম্পানী || ব্ৰহ্মছ (BrahMos) ছুপাৰচনিক ক্ৰুজ মিছাইল উৎপাদন কৰে। |- | কেলট্ৰন (Keltron) || ইলেকট্ৰনিক্স কোম্পানী || মহাকাশ আৰু প্ৰতিৰক্ষা খণ্ডৰ ইলেকট্ৰনিক্স সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত। |- | কে.ই.এল. এৰ’স্পেচ (KEL Aerospace) || এৰ’স্পেচ কোম্পানী || এৰ’স্পেচৰ বিভিন্ন যন্ত্ৰাংশ উৎপাদনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।<ref>{{Cite web | title=KEL | url=https://kel.co.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20080413112811/http://kel.co.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=13 April 2008 | url-status=live }}</ref> |- | কে-স্পেচ ত্ৰিবান্দ্ৰম || গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান || কেৰেলা চৰকাৰৰ মহাকাশ গৱেষণা সম্পৰ্কীয় এক বিশেষ পদক্ষেপ।<ref name="auto"/> |- | হেক্স ২০ (Hex 20) || মহাকাশ-প্ৰযুক্তি ষ্টাৰ্টআপ || উপগ্ৰহ প্ৰযুক্তিৰ (satellite technology) ওপৰত বিশেষ কাম কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://hex20.in/contact/|title=Mission Critical Defence and Space Technology Partner|website=Hex20in|access-date=8 June 2026}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> |- | অনন্ত টেকন’লজীছ || এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষা || ইছৰ’ আৰু অন্যান্য গ্ৰাহকৰ বাবে মহাকাশযান প্ৰণালী, এভিয়নিক্স আৰু উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ সহায়ৰ কাম কৰে। |- | ষ্ট্ৰাভা টেকন’লজীছ (Strava Technologies) || এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষা || প্ৰতিৰক্ষা আৰু এৰ’স্পেচ খণ্ডক ইলেকট্ৰনিক যুদ্ধ প্ৰণালী, ৰাডাৰ আৰু চাইবাৰ সুৰক্ষা সমাধান যোগান ধৰে।<ref>{{cite web | url=https://stravatechnologies.in/our-company | title=Strava Technologies® PVT Ltd - India's leading Startup in Geospatial Industry|website=Stravatechnologies.in }}</ref> |- | এৰ’প্ৰেচিচন (Aeroprecision) || এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষা || উচ্চ-প্ৰযুক্তিৰ বিমান আৰু সামৰিক যন্ত্ৰাংশ তৈয়াৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰি এম.আৰ.অ’ (MRO) আৰু যোগান শৃংখল সমাধান আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web | title=Welcome to Aero Precision | url=http://www.sa-aeroprecision.com/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130905205731/http://sa-aeroprecision.com/ | access-date=2025-08-18 | archive-date=5 September 2013 | url-status=live }}</ref> |- | ছাফ্ৰান (Safran) || এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষা || বিশ্বজুৰি বিমানৰ ইঞ্জিন, এভিয়নিক্স আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰণালী যোগান ধৰা এখন ফৰাচী বহুৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানী। |- | কোৰ্টাস (Kortas) || এৰ’স্পেচ || উৎক্ষেপণ বাহন বা ৰকেটৰ বাবে প্ৰণোদন প্ৰণালী (propellant systems) আৰু টেংকসহ নিখুঁত এৰ’স্পেচ যন্ত্ৰাংশ নিৰ্মাণ কৰে।<ref>{{Cite web | title=Kortas Industries Pvt. Ltd. - Manufactures of Aerospace Hardware. | url=https://kortasind.com/ | access-date=2025-08-18 | website=Kortasind.com}}</ref> |} == আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক == ত্ৰিবান্দ্ৰমত [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]] আৰু [[মালদ্বীপ]]ৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় (Consulate) অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি কূটনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক সহজসাধ্য কৰিবলৈ চহৰখনত [[শ্ৰীলংকা]], [[ৰাছিয়া]] আৰু [[জাৰ্মানী]]ৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়সমূহো (Honorary Consulates) আছে। {| class="wikitable mw-collapsible" |+ ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়সমূহ |- ! দেশ!! পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় |- |সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] || সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাতৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{cite web | url=https://www.mofa.gov.ae/en/missions/kerala | title=UAE consulate in kerala }}</ref> |- |মালদ্বীপ [[File:Flag of Maldives.svg|20px]] || মালদ্বীপৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{cite web | url=https://embassies.info/ConsulateofMaldivesinThrivananathapuramIndia | title=Consulate General of Maldives in Thiruvananthapuram, India }}</ref> |- |শ্ৰীলংকা [[File:Flag of Sri Lanka.svg|20px]] || শ্ৰীলংকাৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{cite web | url=https://slhcindia.org/index.php?option=com_content&view=article&id=1142:newly-appointed-honorary-consul-of-sri-lanka-in-thiruvananthapuram-receives-the-commission-of-appointment&catid=50:demo-category&Itemid=1 | title=Newly appointed Honorary Consul of Sri Lanka in Thiruvananthapuram receives the Commission of Appointment }}</ref> |- |ৰাছিয়া [[File:Flag of Russia.svg|20px]] || ৰাছিয়াৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{Cite web | title=Archived copy | url=https://india.mid.ru/en/news/ratheesh_nair_honorary_consul_of_russia_in_trivandrum_kerala_continued_his_journey_along_afanasy_nik/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20250415043547/https://india.mid.ru/en/news/ratheesh_nair_honorary_consul_of_russia_in_trivandrum_kerala_continued_his_journey_along_afanasy_nik/ | archive-date=2025-04-15}}</ref> |- |জাৰ্মানী [[File:Flag of Germany.svg|20px]] || জাৰ্মানীৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়<ref>{{cite web | url=https://india.diplo.de/in-en/ueber-uns/honorarkonsuln/1808878-1808878#:~:text=in%20Thiruvananthapuram%2C%20Kerala.-,Dr.,in%20matters%20related%20to%20Germany. | title=German Honorary Consul in Thiruvananthapuram }}</ref> |} == প্ৰচাৰ মাধ্যম == তিৰুৱনন্তপুৰমত বহুতো বাতৰি কাকত, দূৰদৰ্শন আৰু অনাতঁৰ (ৰেডিঅ’) কেন্দ্ৰ আছে। কেৰেলাৰ বেছিভাগ সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানৰে মুখ্য কাৰ্যালয় তিৰুৱনন্তপুৰমতে অৱস্থিত। কেৰেলাৰ প্ৰথমটো মালায়ালম চেনেল [[ডিডি মালায়ালম|দূৰদৰ্শন মালায়ালম]] ১৯৮১ চনত এই চহৰৰপৰাই সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Doordarshan Kendra, Thiruvananthapuram |url=https://www.ddktvm.gov.in/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28 |website=Doordarshan Kendra Trivandrum |publisher=Prasar Bharathi, Government of India |access-date=9 March 2018 |archive-date=13 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713223151/http://ddktvm.gov.in/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28 |url-status=dead |archivedate=13 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170713223151/http://ddktvm.gov.in/index.php?option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28 |deadurl=yes }}</ref> মালায়ালম ভাষাৰ প্ৰথমটো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ চেনেল [[এছিয়ানেট (দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ)|এছিয়ানেট]] ১৯৯৩ চনত চহৰখনৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite news |last1=Mohandas |first1=Vandana |title=The world's his oyster |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/travel/141117/the-worlds-his-oyster.html |access-date=9 March 2018 |work=The Deccan Chronicles |date=14 November 2017}}</ref> চহৰখনত অৱস্থিত অন্যান্য মালায়ালম চেনেলসমূহৰ ভিতৰত এছিয়ানেট নিউজ, অমৃতা টিভি, কাপ্পা টিভি, কাইৰালী টিভি, কাইৰালী ৱি (WE TV), মাতৃভূমি নিউজ, কৌমুদী টিভি, জয়হিন্দ টিভি, নিউজ১৮ কেৰেলা আৰু পিপল টিভি অন্যতম।<ref name="medialist"/> এছিয়ানেট, জনম টিভি, জীৱন টিভি, মিডিয়াৱান টিভি আৰু মনোৰমা নিউজকে ধৰি কেৰেলাৰ সকলো প্ৰধান চেনেলৰ প্ৰযোজনা কেন্দ্ৰ বা কাৰ্যালয় এই চহৰত আছে।<ref name="medialist"/> এই টিভি চেনেলসমূহ কেবল টিভি, ডি.টি.এইচ. (DTH) বা আই.পি.টি.ভি. (IPTV) ৰ জৰিয়তে গ্ৰাহকসকলে চাব পাৰে।<ref>{{cite news |title=Competition Commission orders probe against Star India |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/competition-commission-orders-probe-against-star-india/article22331327.ece |access-date=9 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=30 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Philip |first1=Anil |title=DDK Trivandrum ends analogue terrestrial TV transmission |url=https://keralaitnews.com/6385/ddk-trivandrum-ends-analogue-terrestrial-tv-transmission-goes-digital |access-date=9 March 2018 |agency=Kerala IT News |date=5 March 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=BSNL launches IPTV in State |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/BSNL-launches-IPTV-in-State/article16562478.ece |access-date=9 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=12 March 2010}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমত উপলব্ধ প্ৰধান ডি.টি.এইচ. মনোৰঞ্জন সেৱাসমূহ হৈছে ছান ডাইৰেক্ট, ডিডি ডাইৰেক্ট+, ডিছ টিভি, এয়াৰটেল ডিজিটেল টিভি আৰু টাটা প্লে (Tata Play)। চহৰখনত উপলব্ধ প্ৰধান মালায়ালম বাতৰি কাকতসমূহ হৈছে— 'মাতৃভূমি', 'মালয়াল মনোৰমা', 'কেৰেলা কৌমুদী', 'দেশাভিমানী', 'মাধ্যামম', 'জন্মভূমি', 'চন্দ্ৰিকা', 'থেজাছ', 'চিৰাজ ডেইলী', 'দীপিকা' আৰু 'ৰাষ্ট্ৰ দীপিকা'। তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰকাশিত ইংৰাজী বাতৰি কাকতসমূহ হৈছে— 'দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ', 'দ্য হিন্দু', 'দ্য ডেক্কান ক্ৰনিকল' আৰু 'দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া'।<ref name="medialist"/> ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰী অনাতঁৰ প্ৰতিষ্ঠান অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’ই (আকাশবাণী) চহৰখনত মিডিয়াম ৱেভ (Medium wave) আৰু চৰ্টৱেভ (Shortwave) কেন্দ্ৰ পৰিচালনা কৰে।<ref name="amradio">{{cite web |title=South Zone Region Services |url=http://allindiaradio.gov.in/Oppurtunities/Tenders/Documents/South%20Zone%20Regional%20Services%2016012018.pdf |website=All India Radio |publisher=Prasar Bharati, Government of India |access-date=9 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=About All India Radio Trivandrum |url=http://www.airtvm.com/about.pdf |website=All India Radio, Trivandrum |access-date=9 March 2018 |archive-date=17 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417044523/http://www.airtvm.com/about.pdf |url-status=dead |archivedate=17 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180417044523/http://www.airtvm.com/about.pdf |deadurl=yes }}</ref> আকাশবাণীৰ 'বিবিধ ভাৰতী'য়ে 'অনন্তপুৰী এফ.এম.' নামেৰে এটা এফ.এম. ৰেডিঅ’ কেন্দ্ৰও চলায়।<ref>{{cite web |title=Vividh Bharati FM Service |url=http://allindiaradio.gov.in/Oppurtunities/Tenders/Documents/VIVIDH%20BHARTI%2016012018.pdf |website=All India Radio |publisher=Prasar Bharati, Government of India |access-date=9 March 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Ananthapuri FM looking for anchors |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/ananthapuri-fm-looking-for-anchors/article17591891.ece |access-date=9 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=23 March 2017}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা সম্প্ৰচাৰিত হোৱা অন্যান্য ব্যক্তিগত এফ.এম. চেনেলসমূহ হৈছে— বিগ এফ.এম. (Big FM 92.7 MHz),<ref name="radiolist"/> ক্লাব এফ.এম. (Club FM 94.3 MHz),<ref name="Club FM"/> ৰেডিঅ’ মিৰ্চি (Radio Mirchi 98.3 MHz),<ref name="Radio Mirchi Thiruvananthapuram"/> ৰেড এফ.এম. (Red FM 93.5 MHz)<ref name="radiolist"/> আৰু ৰেডিঅ’ ডি.চি. (Radio DC 90.4 MHz)।<ref name="Radio DC Thiruvananthapuram">{{cite web |title=Radio DC Thiruvananthapuram |url=http://radiodcfm.com/ |publisher=Radio DC |access-date=9 March 2018 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> == ক্ৰীড়া == [[File:Greenfield International Stadium Kerala 2.jpg|200px|left|thumb|ভাৰত বনাম নিউজিলেণ্ডৰ টি-২০ খেলৰ সময়ত ক্ৰীড়া কেন্দ্ৰ (গ্ৰীনফিল্ড ষ্টেডিয়াম)]] {{Multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Chandrashekaran nair stadium kerala.jpg | caption1 = চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত এখন ফুটবল খেল | image2 = BAI-U19-Ranking2016.jpg | caption2 = টছ (TOSS) একাডেমীত বেডমিণ্টন খেল }} তিৰুৱনন্তপুৰমৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল হৈছে [[ক্ৰীড়া|ক্ৰীকেট]] আৰু [[ফুটবল]]. চহৰখনে ১৯৮৪ চনত বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়ামত কেৰেলাৰ প্ৰথমখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট খেল আয়োজন কৰিছিল।<ref name="1stodi">{{cite news |last1=K |first1=Krishnachand |title=Thiruvananthapuram all set for T20 international cricket match |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/nov/06/thiruvananthapuram-all-set-for-t20-international-cricket-match-1692992.html |access-date=10 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=6 November 2017}}</ref> ইয়াৰ উপৰি চহৰখনে কেৰেলাৰ প্ৰথমখন টি-২০ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট খেলো আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=TVPM to host India-NZ T20 on November 7 |url=http://english.manoramaonline.com/sports/cricket/2017/08/03/kerala-thiruvananthapuram-host-india-nz-t20-november.html |access-date=10 March 2018 |work=Malayala Manorama |date=3 August 2017}}</ref> কেৰেলা ক্ৰিকেট সংস্থা (KCA) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় তিৰুৱনন্তপুৰমতে অৱস্থিত।<ref>{{cite web |title=Contact us |url=http://www.keralacricketassociation.com/ |website=Kerala Cricket Association |publisher=KCA |access-date=10 March 2018}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমৰ একাংশ প্ৰখ্যাত ক্ৰিকেটাৰ হ’ল— [[চেঞ্জু ছেমছন]], ৰাইফি গোমেছ, ৰিয়ান নিনান, অনিল নাম্বিয়াৰ, কে. এন. অনন্তপদ্মনাভন, ৰোহন প্ৰেম, উদিৰামালা সুব্ৰহ্মণ্যম, পি. এম. কে. মোহন্দাস, ভাস্কৰ পিল্লাই, আশা শোভনা আৰু পদ্মনাভন প্ৰশান্ত। স্পৰ্টছ হাব (The Sports Hub), বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়াম,<ref>{{cite web |title=University Stadium |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58479.html |website=ESPN cricinfo |access-date=28 March 2018}}</ref> [[ছেণ্ট জেভিয়াৰ্ছ কলেজ খেলপথাৰ]],<ref>{{cite web |title=St Xavier's College Ground, Thumba |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/1053905.html |website=ESPN cricinfo |access-date=28 March 2018}}</ref> কে.চি.এ. ক্ৰিকেট ষ্টেডিয়াম মংগলাপুৰম,<ref>{{cite web |title=KCA Cricket Stadium – Mangalapuram |url=http://www.keralacricketassociation.com/kca-cricket-stadium-mangalapuram |website=KCA Website |publisher=Kerala Cricket Association |access-date=28 March 2018}}</ref> চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় খেলপথাৰ<ref>{{cite web |title=Medical College Ground Profile |url=https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/14/1237.html |website=Cricketarchive |access-date=28 March 2018}}</ref> আৰু ভেল্লায়নী কৃষি মহাবিদ্যালয় খেলপথাৰ চহৰখনৰ প্ৰধান ক্ৰিকেট খেলপথাৰ।<ref>{{cite web |title=Vellyani Agricultural College Ground |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58481.html |website=ESPN cricinfo |access-date=28 March 2018}}</ref> সাধাৰণতে গ্ৰীনফিল্ড ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত 'দ্য স্পৰ্টছ হাব, ত্ৰিবান্দ্ৰম' হৈছে ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ ক্ৰিকেট আৰু ফুটবল ষ্টেডিয়াম।<ref name=grnfld>{{cite news |title=Greenfield Stadium Touching New Heights |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2015/jun/12/greenfield-stadium-touching-new-heights-754477.html |access-date=10 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=12 June 2015}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমে গ্ৰীনফিল্ড ষ্টেডিয়ামত ২০১৫ চাফ চেম্পিয়নশ্বিপ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last1=Mohanarangan |first1=Vinayakk |title=SAFF Cup final, as it happened: Chhetri the match-winner as India reclaim title from Afghans |url=http://www.firstpost.com/sports/saff-cup-final-india-vs-afghanistan-live-can-sunil-chhetri-and-co-halt-a-rampaging-afghan-side-2569120.html |access-date=10 March 2018 |work=Firstpost |date=3 January 2016}}</ref> এছ.বি.আই. কেৰেলা (SBI Kerala), টাইটানিয়াম এফ.চি. (Titanium FC), কে.এছ.ই.বি. (KSEB), কোভালাম এফ.চি. আৰু ট্ৰাভাংকোৰ ৰয়েলছ এফ.চি. হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰমৰ প্ৰধান ফুটবল ক্লাব।<ref>{{cite news |last1=Chandran |first1=M.R. Praveen |title=Titanium football club to turn professional; plans to establish fan club |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/titanium-football-club-to-turn-professional-plans-to-establish-fan-club/article7533034.ece |access-date=10 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=29 March 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=Chandran |first1=M.R. Praveen |title=Back in the game: Kerala Blasters and the second football revolution in Kerala |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/back-in-the-game-football-in-kerala/article22716585.ece |access-date=10 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=11 February 2018}}</ref> সাধাৰণতে গ্ৰীনফিল্ড আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম, চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়াম আৰু বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়ামত ফুটবল খেলসমূহ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite news |title=Chirag United holds Salgaocar |url=http://www.thehindu.com/sport/football/chirag-united-holds-salgaocar/article2684728.ece |access-date=28 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=3 December 2011}}</ref> চহৰখনৰ এজন অন্যতম প্ৰখ্যাত ফুটবল খেলুৱৈ হৈছে জবী জাষ্টিন। চহৰখনত প্ৰায় সকলো ধৰণৰ ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান আয়োজন কৰাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সা-সুবিধা আছে।<ref name=tvmsports>{{cite news |last1=M |first1=Athira |title=Come and play |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/check-out-worldclass-sporting-facilities-in-thiruvananthapuram/article8537094.ece |access-date=28 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=29 April 2016}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম ২০১৫ চনৰ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়াৰ অন্যতম প্ৰধান আয়োজক চহৰ আছিল।<ref>{{cite web |title=Venues |url=http://www.kerala2015.com/kerala2015/venues/ |website=2015 National Games of India |access-date=27 March 2018}}</ref> এথলেটিকছ প্ৰতিযোগিতাসমূহ সাধাৰণতে বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়াম, চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়াম আৰু কেন্দ্ৰীয় ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=University Stadium |url=http://www.kerala2015.com/venues/university-stadium/ |website=National Games Kerala 2015 |publisher=35th National Games – Kerala 2015 |access-date=27 March 2018}}</ref> চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়ামৰ তলত আৰক্ষীৰদ্বাৰা পৰিচালিত এটা ইনড’ৰ চুইমিং পুল 'এলবাট্ৰছ চুইমিং পুল' (Albatros Swimming Pool) আছে।<ref>{{Cite web |date=14 February 2026 |title=Albatros Pool - Indoor swimming pool |url=https://yappe.in/kerala/thiruvananthapuram/albatros-pool/340963 |access-date=14 February 2026 |website=Yappe}}</ref> 'ত্ৰিবান্দ্ৰম মাৰাথক’ন' হৈছে ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰানাৰ্ছ ক্লাবৰদ্বাৰা প্ৰতি বছৰে আয়োজন কৰা এক [[মাৰাথক’ন]] প্ৰতিযোগিতা।<ref>{{cite news |last1=V N |first1=Aswin |title=First-ever midnight marathon in Kerala |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/first-ever-midnight-marathon-in-kerala/article21310110.ece |access-date=27 March 2018 |newspaper=The Hindu |date=8 December 2017}}</ref> ইয়াত দুটা প্ৰধান দৌৰ প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়: ২১ কিলোমিটাৰৰ অৰ্ধ মাৰাথক’ন আৰু ৪২.১৯ কিলোমিটাৰৰ পূৰ্ণ মাৰাথক’ন। সৰ্বসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ বাবে এটা বিশেষ ২ কিলোমিটাৰৰ ধেমেলীয়া দৌৰৰো (fun run) আয়োজন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Trivandrum Marathon on December 9 midnight |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/trivandrum-marathon-on-december-9-midnight/articleshow/61937083.cms |access-date=27 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=6 December 2017}}</ref> চহৰখনত প্ৰতি বছৰে জানুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা আন এক মাৰাথক’ন হৈছে 'ত্ৰিবান্দ্ৰ ৰান' (Trivand Run)।<ref>{{cite news |title=Run to raise funds for cancer treatment |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2018/jan/07/run-to-raise-funds-for-cancer-treatment-1747243.html |access-date=27 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=8 January 2018}}</ref> জিমি জৰ্জ ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম হৈছে ৰাজ্যখনৰ এটা অন্যতম প্ৰধান ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম। ইয়াক [[বাষ্কেটবল]], [[ভলীবল]], [[টেবুল টেনিছ]], [[জিমনাষ্টিকছ]], জলক্ৰীড়া (aquatics) আৰু যুদ্ধ কলা (martial arts) প্ৰতিযোগিতা পৰিচালনাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=tvmsports/> <ref name=tvmsports/> এই ষ্টেডিয়ামখনত দক্ষিণ ভাৰতৰ প্ৰথমটো উচ্চতা-অনুকৰণকাৰী প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ (altitude-simulated training facility) আছে, যাৰ নাম 'এষ্ট্ৰা' (Astra)।<ref>{{cite web |title=Astra |url=http://www.sportskerala.org/astra |website=Sports Kerala |access-date=28 March 2018 |archive-date=28 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328231642/http://www.sportskerala.org/astra |url-status=dead |archivedate=28 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180328231642/http://www.sportskerala.org/astra |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ প্ৰধান ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষণ আৰু প্ৰশিক্ষক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত [[লক্ষ্মীবাঈ ৰাষ্ট্ৰীয় শাৰীৰিক শিক্ষা মহাবিদ্যালয়]] (LNCPE), টছ (TOSS) একাডেমী আৰু ক্ৰীড়া কেন্দ্ৰত থকা টেনভিক ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষণ একাডেমী (Tenvic Sports Coaching Academy) অন্যতম।<ref>{{cite news |title=Junior badminton league on July 30 at Greenfield |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/jul/25/junior-badminton-league-on-july-30-at-greenfield-1633002.html |access-date=28 March 2018 |newspaper=The New Indian Express |date=25 July 2017}}</ref> বাষ্কেটবল প্ৰতিযোগিতাসমূহ সাধাৰণতে চহৰখনৰ বিদ্যালয়সমূহৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref>{{cite news |title=Kazhakootam Sainik School wins basketball tournament |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/oct/30/kazhakootam-sainik-school-wins-basketball-tournament-1686665.html |access-date=27 March 2018 |newspaper=The Times of India |date=30 October 2017}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমে বাত্তিয়ুৰকাভু শ্বুটিং ৰেঞ্জত ৬১সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় শ্বুটিং চেম্পিয়নশ্বিপ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Information of NSF |url=http://www.thenrai.in/About_us.aspx?link=6 |website=The National Rifle Association of India |access-date=27 March 2018}}</ref> চহৰখনৰ সাগৰীয় তীৰ বা বিচসমূহত ছাৰ্ফিং (Surfing) এবিধ অতি জনপ্ৰিয় খেল। ইয়াত বহুতো ছাৰ্ফিং আৰু ষ্টেণ্ডআপ পেডলব’ৰ্ডিং (standup paddleboarding) প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite news |title=National surfing contest begins at Kovalam |url=https://thehindu.com |access-date=27 March 2018 |work=The Hindu Businessline |date=3 May 2013}}</ref> ছাৰ্ফিং প্ৰতিযোগিতাসমূহ সাধাৰণতে [[কোভালাম সাগৰীয় তীৰ|কোভালাম বিচ]] আৰু [[ভাৰকলা সাগৰীয় তীৰ|ভাৰকলা বিচ]]ত অনুষ্ঠিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Kovalam Surf Club: No school, no surfing |url=http://www.kovalamsurfclub.com/ |website=Kovalam Surf Club |access-date=27 March 2018}}</ref> পেৰাগ্লাইডিং (Paragliding) হৈছে চহৰখনৰ আন এবিধ [[সাহসিক ক্ৰীড়া|দুঃসাহসিক খেল]] (adventure sport), যাৰ দৃশ্য সাধাৰণতে ভাৰকলা বিচত দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=5 Exquisite Places for your Next Solo Trip to South India! |url=https://www.news18.com/news/indiwo/travel-indiwo-5-exquisite-places-for-your-next-solo-trip-to-south-india-1677007.html |access-date=28 March 2018 |work=News 18 |date=2 March 2018}}</ref> ১৮৫০ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[তিৰুৱনন্তপুৰম গল্ফ ক্লাব|আকাশবাণী ত্ৰিবান্দ্ৰম গল্ফ ক্লাব]] ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি গল্ফ খেলপথাৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name=saigolf>{{cite web |title=History |url=http://saitrivandrumgolfclub.com/history/ |website=SAI Trivandrum Golf Club |publisher=Sports Authority of India |access-date=27 March 2018 |archive-date=27 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327094911/http://saitrivandrumgolfclub.com/history/ |url-status=dead |archivedate=27 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180327094911/http://saitrivandrumgolfclub.com/history/ |deadurl=yes }}</ref> এই খেলপথাৰখন বৰ্তমান [[ভাৰতীয় ক্ৰীড়া প্ৰাধিকৰণ]]ক লীজত দিয়া হৈছে।<ref name=saigolf/> {| class="wikitable mw-collapsible" |+ চহৰখনৰ বৃত্তিপৰ্যায়ৰ ক্ৰীড়া ক্লাবসমূহ |- ! ক্লাব!! ক্ৰীড়া!! লীগ!! খেলপথাৰ!! প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ |- | ত্ৰিবান্দ্ৰম টাছকাৰ্ছ || ক্ৰিকেট || এছ.ই. প্ৰিমিয়াৰ লীগ || তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম || ২০১৬ |- | ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰয়েলছ || ক্ৰিকেট || কেৰেলা প্ৰিমিয়াৰ লীগ || তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম || ২০১৫ |- | তিৰুৱনন্তপুৰম কম্বানছ এফ.চি. || ফুটবল || ছুপাৰ কেৰেলা লীগ || চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়াম || ২০২৪ |- | কোভালাম এফ.চি. || ফুটবল || কেৰেলা প্ৰিমিয়াৰ লীগ || কোভালাম খেলপথাৰ || ২০১০ |} == প্ৰতিৰক্ষা আৰু সুৰক্ষা বাহিনী == {| class="wikitable mw-collapsible" style="font-size:85%; width:80%; " |+ ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ প্ৰতিৰক্ষা আৰু সুৰক্ষা বাহিনীসমূহ |- ! বাহিনী!! বিৱৰণ!! স্থান |- | মেৰিটাইম থিয়েটাৰ কমাণ্ড [[File:Logo of the Indian Armed Forces.svg|35px]]|| প্ৰস্তাৱিত মেৰিটাইম থিয়েটাৰ কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত স্থাপন কৰা হ’ব। এই কমাণ্ডে [[ভাৰতীয় নৌসেনা]], [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]], আৰু [[ভাৰতীয় সেনা]]ৰ সমলসমূহক একত্ৰিত কৰিব। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে সন্মিলিত সামুদ্ৰিক কাৰ্যসূচী উন্নত কৰা আৰু ভাৰত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত ভাৰতৰ নিৰাপত্তা সুদৃঢ় কৰা। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/talks-ongoing-over-setting-up-integrated-theatre-commands-vice-admiral/articleshow/125725465.cms | title=Talks ongoing over setting up integrated theatre commands: Vice Admiral | publisher=The Times of India }}</ref> |- | [[ভাৰতীয় সেনা]] [[File:Indian Army Insignia circular.png|30px]] || ভাৰতীয় সেনাৰ ৪০সংখ্যক ব্ৰিগেডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত অৱস্থিত। এই ব্ৰিগেডে কেৰেলা আৰু তামিলনাডুৰ প্ৰতিৰক্ষা কাৰ্যসূচী আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2024/Apr/23/lieutenant-general-a-k-singh-visits-pangode-military-station | title=Lieutenant General a K Singh visits Pangode Military Station | date=23 April 2024 }}</ref> |- | [[ভাৰতীয় বায়ুসেনা]] [[File:IAF Emblem.svg|30px]] || ভাৰতীয় বায়ুসেনা (IAF) ৰ [[দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড]] (SAC) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত অৱস্থিত। ভাৰত মহাসাগৰৰ আকাশমাৰ্গত ভাৰতৰ উপস্থিতি শক্তিশালী কৰিবলৈ ১৯৮৪ চনৰ ১৯ জুলাইত ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। || ত্ৰিবান্দ্ৰম |- | [[ভাৰতীয় নৌসেনা]] [[File:Indian Navy Insignia (2022).svg|30px]] || ভাৰতীয় নৌসেনাই ত্ৰিবান্দ্ৰমত এটা কৌশলগত কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিবলৈ লৈছে। উপকূলীয় নিৰাপত্তা বৃদ্ধিৰ বাবে ইয়াত এটা নৌ-যুদ্ধস্ত্ৰ ভাণ্ডাৰ (Naval Armament Depot) আৰু নৌ-যোগাযোগ কেন্দ্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ব। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/navy-to-set-up-strategic-centre-in-state-capital/articleshow/63586827.cms | title=Navy to set up strategic centre in Thiruvananthapuram | work=The Times of India | date=3 April 2018 }}</ref> |- | [[সীমা সুৰক্ষা বল]] (BSF) [[File:BSF Insignia.svg|30px]] || বি.এছ.এফ. ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ ছেক্টৰ হেডকুৱাৰ্টাৰ (SHQ) মুত্তথৰাত অৱস্থিত। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ ওচৰত থকা এই কেন্দ্ৰটোৱে এই অঞ্চলৰ বি.ছ.এফ.ৰ কাৰ্যাৱলী তদাৰক কৰে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://www.bsf.gov.in/contact-us.html | title=Contact Us | Border Security Force | access-date=30 March 2025 | archive-date=5 May 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240505215741/https://www.bsf.gov.in/contact-us.html | url-status=dead }}</ref> |- | [[কেন্দ্ৰীয় ৰিজাৰ্ভ আৰক্ষী বল]] (CRPF) [[File:CRPF Logo.svg|30px]] || চি.আৰ.পি.এফ.ৰ কেৰেলা ছেক্টৰ হেডকুৱাৰ্টাৰ আৰু ১৬৪সংখ্যক বেটেলিয়ান ত্ৰিবান্দ্ৰমত নিয়োজিত হৈ আছে। এই গোটটো চহৰখনৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষাৰ বাবে দায়বদ্ধ। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/vinod-karthik-is-dig-crpf-pallipuram/article65644844.ece | title=Vinod Karthik is DIG, CRPF, Pallipuram | work=The Hindu | date=15 July 2022 }}</ref> |- | [[ভাৰতীয় উপকূলৰক্ষী বাহিনী]] [[File:Indian Coast Guard Logo.svg|25px]] || ত্ৰিবান্দ্ৰমত থকা ভাৰতীয় উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ কেন্দ্ৰটো উপকূলীয় সুৰক্ষা, তদাৰকী আৰু সামুদ্ৰিক কাৰ্যসূচীৰ বাবে দায়বদ্ধ। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/coast-guards-berth-at-vizhinjam-by-march-end/articleshow/117959382.cms | title=Coast Guard's berth at Vizhinjam by March-end | work=The Times of India | date=6 February 2025 }}</ref> |- | [[কেন্দ্ৰীয় ঔদ্যোগিক নিৰাপত্তা বল]] (CISF) [[File:CISF LOGO.svg|25px]] || ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ চি.আই.এছ.এফ. গোটে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ নিৰাপত্তা সুনিশ্চিত কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ (VSSC), আৰু লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ (LPSC) অন্তৰ্ভুক্ত। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://www.cisf.gov.in/cisfeng/contact_us/ | title=Contact_us | CISF|website=Cisf.gov.in }}</ref> |- | [[সশস্ত্ৰ সীমা বল]] [[File:Sashastra Seema Bal.svg|30px]] || গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনস্থ কেন্দ্ৰীয় সশস্ত্ৰ আৰক্ষী বল 'সশস্ত্ৰ সীমা বল' (SSB) ৰ এটা বেটেলিয়ান মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত স্থাপন কৰাৰ প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে। দক্ষিণ ভাৰতত সুৰক্ষা আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালী কৰিবলৈ এক বৃহৎ সামৰিক সম্প্ৰসাৰণৰ অংশ হিচাপে এই পদক্ষেপ লোৱা হৈছে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/thiruvananthapuram-set-to-witness-major-defence-expansion/articleshow/125751334.cms | title=Thiruvananthapuram set to witness major defence expansion | newspaper=The Times of India }}</ref> |- | কেৰেলা ৰাজ্যিক ঔদ্যোগিক নিৰাপত্তা বল (KSISF) || কে.এছ.আই.এছ.এফ. হৈছে এক ৰাজ্যিক সংস্থা। ই গুৰুত্বপূৰ্ণ ঔদ্যোগিক আৰু আন্তঃগাঁথনি প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ নিৰাপত্তাৰ দায়িত্ব পালন কৰে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{Cite web | title=State Industrial Security Force | url=https://sisf.keralapolice.gov.in/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20170606101758/http://www.sisf.keralapolice.gov.in/ | access-date=2025-05-24 | archive-date=2017-06-06 | archivedate=2017-06-06 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606101758/http://www.sisf.keralapolice.gov.in/ | deadurl=yes }}</ref> |- | [[কেৰেলা আৰক্ষী]] [[File:Flag of Kerala Police.svg|30px]] || তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী কমিছনাৰেট ইয়াৰ মূল কাৰ্যালয়, যিয়ে সমগ্ৰ চহৰখনৰ আইন প্ৰয়োগকাৰী ব্যৱস্থা পৰিচালনা কৰে। || ত্ৰিবান্দ্ৰম<ref>{{cite web | url=https://keralapolice.gov.in/page/state-police-head-quarter | title=Official Website of Kerala Police - State Police Head Quarter|website=Keralapolice.gov.in }}</ref> |} == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == অধিক পঢ়ক == * {{cite book |title=The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific. Archery-Banog, Volume 2 |year=2002 |publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd. |page=7063 |url=https://books.google.com/books?id=0Ukyp-gbtHcC&pg=PA7063 |isbn=9788177552577}} * {{cite book |title=Heritage of Kerala, Thiruvananthapuram |publisher=Information & Public Relations Department, Government of Kerala, 2008 |url=https://books.google.com/books?id=r1Gudm1iW78C&q=thiruvananthapuram |access-date=28 March 2018 |year=2008}} == বহিঃসংযোগ == {{Sister project links|Thiruvananthapuram|voy=Thiruvananthapuram}} * [http://www.trivandrum.gov.in/ চৰকাৰী জিলা ৱেবছাইট] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20190815102009/http://www.trivandrum.gov.in/ |date=15 August 2019 }} * [https://web.archive.org/web/20051109191835/http://www.tvm.kerala.gov.in/home.htm তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ সন্দৰ্ভত কেৰেলা চৰকাৰৰ ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] 0a2fvz6fl2lnhn2sp8wefmpj56cs963 0 138229 625514 623729 2026-08-09T08:10:20Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625514 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দক্ষিণ মালাবাৰ | nickname = | settlement_type = ভৌগোলিক / ঐতিহাসিক এলেকা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Calicut mini bypass.jpg | photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg | photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 260 | foot_montage = '''ওপৰৰপৰা তললৈ:'''<br />কোজিকোডে মহানগৰ এলেকা, মালাপ্পুৰম মহানগৰ এলেকা, আৰু কুন্নাথুৰমেডুৰপৰা পালাক্কাড চহৰৰ দৃশ্য। }} | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = কেৰালা চৰকাৰ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7416 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 8368794 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = 1128 | population_demonym = | population_footnotes = (approx.)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** and 680*** | registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 & KL-85 | blank1_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Niyamasabha]] constituencies | blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref> | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''দক্ষিণ মালাবাৰ ({{lang-en|South Malabar}})''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ এক ভৌগোলিক অঞ্চল, যি বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কিছুমান অংশ সামৰি আছে। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহ হ'ল বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলাৰ কোঝিকোড আৰু থামাৰাশ্বেৰী তালুক, ৱায়ানাড জিলাৰ মানন্তভাড়ী তালুক বাদে বাকী সমগ্ৰ অংশ, মালাপ্পুৰম জিলাৰ সম্পূৰ্ণ এলেকা, [[থ্ৰিচূৰ]] জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক, আৰু পালাক্কাড জিলাৰ চিট্টুৰ তালুকৰ কিছুমান অংশ বাদে বাকী সমগ্ৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰি, [[কোচি]] চহৰৰ ফৰ্ট কোচি অঞ্চলটোও ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ মালাবাৰৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' শব্দটোৱে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণত অৱস্থিত আৰু উত্তৰত ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড অঞ্চললৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক বুজায়।<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত দক্ষিণ মালাবাৰৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব আছিল নাৰিকল, মালাবাৰৰ জালুক (গ'লমৰিচ) আৰু টাইলছ উৎপাদনত। <ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পূৰ্বৰ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰেচিডেন্সীৰ প্ৰশাসনিক নথি অনুসৰি, ১৮৪৪ চনত ৰোপণ কৰা নীলাম্বুৰৰ চৰকাৰী চেগুন (টিক) বাগিছাখনেই মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী বাগিছা আছিল।<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-07-31 |archivedate=2021-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf }}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সীৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মালাবাৰ উপকূলৰ দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল। ফলস্বৰূপে, বেইপোৰ আৰু ফৰ্ট কোচিৰ বন্দৰৰ জৰিয়তে আৰব সাগৰৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্য পথলৈ ইয়াৰ সহজ প্ৰৱেশাধিকাৰ আছিল। [[কেৰালা]]ৰ প্ৰথম ৰে'লপথটোও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যি তিৰুৰৰপৰা বেইপোৰলৈ বিস্তৃত আছিল। কোজিকোড সমগ্ৰ মালাবাৰ অঞ্চলৰ ৰাজধানী আৰু সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ইয়াৰ পিছতে পালাক্কাড মালাবাৰৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চহৰ। দক্ষিণ মালাবাৰৰ উত্তৰত আছে উত্তৰ মালাবাৰ (কোৰাপুঝা নদী), পূবত আছে নীলগিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পালাক্কাড গেপ, যিয়ে কইম্বাটুৰৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে; দক্ষিণত আছে কোচিন ৰাজ্য আৰু পশ্চিমত আছে [[আৰব সাগৰ]]। দক্ষিণ মালাবাৰৰ অন্তৰ্গত ঐতিহাসিক অঞ্চলসমূহ হৈছে নেদিয়িৰুপ্পু স্বৰূপম, এৰানাড, ভাল্লুভানাড, পাৰাপ্পানাড, কাভালাপ্পাৰা, ভেট্টাথুনাড, নিলাম্বুৰ ৰাজ্য, নেদুংগাড়ি আৰু পালাক্কাড। মালাবাৰ অঞ্চলৰ আটাইতকৈ দীঘল তিনিখন নদী। সেয়া হৈছে ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাদালুণ্ডি। এই তিনিখন নদী দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== ব্ৰিটিছসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বলৈকে মালাবাৰ শব্দটো বিদেশী বাণিজ্যিক মহলত সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ইয়াৰো আগতে মালাবাৰ শব্দটোৱে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত কেৰালাৰ সংলগ্ন তুলু নাডু আৰু কন্যাকুমাৰী অঞ্চলকো সামৰি লৈছিল। মালাবাৰৰ বাসিন্দাসকলক মালাবাৰী বুলি জনা গৈছিল।<ref>{{cite web | author = J. Sturrock | year=1894 | title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up }}</ref><ref>{{cite book | author = V. Nagam Aiya | year=1906 | title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press | url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up }}</ref> বৰ্তমানো মালাবাৰ শব্দটো [[ভাৰত]]ৰ সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ষষ্ঠ শতিকাত আৰব নাবিকসকলে কেৰালাক "মালে" (Male) নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। কিন্তু এই নামৰ প্ৰথম অংশ "মালে" ইয়াতকৈও আগতেই কচমাছ ইণ্ডিকপ্লেউষ্টেছ (Cosmas Indicopleustes)ৰ গ্ৰন্থ Topography ত উল্লেখ পোৱা যায়। "মালাবাৰ" শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ ''মালা'' অৰ্থাৎ ''পাহাৰ'' <ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ ''বৰ/বাৰ'' (barr) (অৰ্থাৎ "দেশ" বা "মহাদেশ") শব্দৰ সংযোগৰপৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে আৰব লেখকসকলে এই অঞ্চলটোক বিভিন্ন নামে উল্লেখ কৰিছিল, যেনে মালিবাৰ, মানিবাৰ, মুলিবাৰ আৰু মুনিবাৰ। পাৰস্যৰ বিখ্যাত পণ্ডিত [[আলবেৰুণী]]য়ে (৯৭৩–১০৪৮) এই অঞ্চলটোক "মালাবাৰ (Malabar)" নামে উল্লেখ কৰা প্ৰথমজন লেখক বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইবন খোৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীৰ দৰে লেখকসকলেও নিজৰ গ্ৰন্থসমূহত মালাবাৰৰ বিভিন্ন বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ==ইতিহাস== [[File:Uru.jpg|thumbnail|''উৰু নাও'', কালিকাটৰ বেইপুৰত নিৰ্মিত একপ্ৰকাৰৰ জাহাজ। ]] ===প্ৰাচীন যুগ=== ''পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য ইৰিথ্ৰিয়ান চি'' (Periplus of the Erythraean Sea) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা অনুসৰি, ''টিণ্ডিছ '' (Tyndis) নামৰ প্ৰাচীন সমুদ্ৰবন্দৰটো, যি মুজিৰিছৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল, বৰ্তমানৰ ক'ঝিকোড়ৰ ওচৰৰ কোনো স্থানত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref name="Malabar">{{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}}</ref> কিন্তু ইয়াৰ সঠিক অৱস্থান এতিয়াও নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই আৰু বিষয়টো ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত বিতৰ্কিত হৈ আছে।<ref name="Malabar"/> টিণ্ডিছৰ সম্ভাৱ্য অৱস্থান হিচাপে পন্নানি, তানুৰ, বেইপোৰ–চালিয়াম–কাদালুণ্ডি–ভাল্লিক্কুন্নু অঞ্চল আৰু কয়িলাণ্ডিৰ নাম প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে।<ref name="Malabar"/> টিণ্ডিছ চেৰা বংশ আৰু ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ মাজৰ সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ এক অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। বাণিজ্যিক গুৰুত্বৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ স্থান কেৱল মুজিৰিছৰ পিছতেই আছিল।<ref>Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India, Yogesh Sharma, Primus Books 2010</ref> খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথমৰপৰা চতুৰ্থ শতিকাৰ সংগম যুগত কোয়িম্বাটুৰ অঞ্চল চেৰাসকলৰ অধীনত আছিল। এই অঞ্চলটোৱে পালাক্কাড গেপৰ পূবমুখী প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল, যি মালাবাৰ উপকূল আৰু কোৰোমণ্ডল উপকূলৰ মাজৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থলবাণিজ্য পথ আছিল।<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013|archivedate=19 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|deadurl=yes}}</ref> খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম শতিকাৰ ৰোমান প্ৰাকৃতিক ইতিহাসবিদ প্লিনি দ্য এল্ডাৰৰ মতে, টিণ্ডিছ বন্দৰটো কেপ্ৰ'ব'ট'ছ (চেৰা ৰাজ্য)-ৰ উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্তত অৱস্থিত আছিল।<ref name=":2">Gurukkal, R., & Whittaker, D. (2001). In search of Muziris. ''Journal of Roman Archaeology,'' ''14'', 334-350.</ref> আনহাতে, টিণ্ডিছৰ উত্তৰত অৱস্থিত উত্তৰ মালাবাৰ অঞ্চল সংগম যুগত এঝিমালা ৰাজ্যৰ শাসনাধীনে আছিল। ''পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য ইৰিথ্ৰিয়ান চি'' অনুসৰি, লিমিৰিকে নামে জনাজাত অঞ্চলটোৰ বিস্তৃতি নাউৰা আৰু টিণ্ডিছৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল। কিন্তু ভূগোলবিদ টলেমিয়ে লিমিৰিকেৰ আৰম্ভণি স্থান হিচাপে কেৱল টিণ্ডিছৰহে উল্লেখ কৰিছে। এই অঞ্চলটোৰ দক্ষিণ সীমা সম্ভৱতঃ কন্যাকুমাৰীলৈকে বিস্তৃত আছিল। সেইদৰে, লিমিৰিকে অঞ্চলটো সামগ্ৰিকভাৱে বৰ্তমানৰ মালাবাৰ উপকূলৰ সৈতে প্ৰায় সমতুল্য বুলি ধৰা হয়। উৎসসমূহৰ মতে, ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে লিমিৰিকে অঞ্চলৰ বাৰ্ষিক বাণিজ্যৰ মূল্য প্ৰায় ৫ কোটি চেষ্টাৰ্চ (50,000,000 sesterces) আছিল। <ref>According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]</ref> প্লিনি দ্য এল্ডাৰে লিমিৰিকে অঞ্চলটো জলদস্যুৰ উপদ্ৰৱৰ বাবে পৰিচিত বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>Bostock, John (1855). "26 (Voyages to India)". Pliny the Elder, The Natural History. London: Taylor and Francis.</ref> ষষ্ঠ শতিকাৰ ভ্ৰমণকাৰী কছমাছ ইণ্ডিক'প্লিউষ্টিছেও লিমিৰিকেক উৎকৃষ্ট মানৰ জালুক উৎপাদনৰ এক উল্লেখযোগ্য উৎস হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref><ref>Das, Santosh Kumar (2006). The Economic History of Ancient India. Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 301.</ref> ===মধ্যযুগৰ আৰম্ভণি=== প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগত দক্ষিণ মালাবাৰত বহুতো সৰু-ডাঙৰ ৰাজনৈতিক ৰাজ্যৰ অস্তিত্ব আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য আছিল কোচিন ৰাজ্য, পৰপ্পানাড, ভেট্টাথুনাড (তানুৰ), ভল্লুভানাড, নিলম্বুৰ ৰাজ্য, নেডুঙ্গাডি আৰু পালাক্কাড। আৰীক্কোডৰ ওচৰত উদ্ধাৰ হোৱা কুৰুমাথুৰ শিলালিপি ৮৭১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বুলি ধৰা হয়।<ref name="Veluthat">Veluthat, Kesavan (1 June 2018). "History and historiography in constituting a region: The case of Kerala". ''Studies in People's History''. '''5''' (1): 13–31. [https://doi.org/10.1177/2348448918759852]</ref> ৯৩২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ তিনিখন পুৰণি মালয়ালম ভাষাত লিখা শিলালিপি ত্ৰিপ্ৰাংগোড (তিৰুনাভায়াৰ ওচৰত), কোট্টাক্কাল আৰু চালিয়াৰত উদ্ধাৰ হৈছে। এই শিলালিপিসমূহত চেৰা বংশৰ গোধা ৰবিৰ নাম উল্লেখ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ত্ৰিপ্ৰাংগোড শিলালিপিখনত থাৱানুৰ চুক্তিৰ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name=":0">Narayanan, M. G. S. ''[https://books.google.com/books?id=0YDCngEACAAJ&q=Perumals+of+Kerala Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy Perumāḷs of Kerala].'' Thrissur (Kerala): CosmoBooks, 2013. 438-42.</ref> ১০ম শতিকাৰ বহুতো পুৰণি মালয়ালম শিলালিপি এডাপ্পালৰ ওচৰৰ সুকাপুৰমত উদ্ধাৰ হৈছে। সুকাপুৰম কেৰালাৰ প্ৰাচীন ৬৪খন নাম্বূদিৰি গাঁৱৰ অন্যতম আছিল। প্ৰায় ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভাস্কৰ ৰবি বৰ্মণৰ ইহুদী তাম্ৰফলক আৰু প্ৰায় ১২২৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বীৰ ৰাঘৱ চক্ৰৱৰ্তীৰ বীৰৰাঘৱ তাম্ৰফলকত এৰানাড আৰু ভল্লুভানাড অঞ্চলৰ শাসকসকলৰ বিষয়ে উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="mh">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= History of Malappuram |access-date= 17 April 2020}}</ref> কোঝিক্কোডৰ মুচুন্দি মছজিদত থকা ১৩শ শতিকাৰ গ্ৰেনাইট শিলালিপিখন পুৰণি মালয়ালম আৰু আৰবী ভাষাৰ মিশ্ৰণত লিখা হৈছিল, য'ত ৰজাই মছজিদটোলৈ দান আগবঢ়োৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Narayanan2017">M. G. S. Narayanan. "Kozhikkodinte Katha". Malayalam/Essays. Mathrubhumi Books. Second Edition (2017) {{ISBN|978-81-8267-114-0}}</ref> এৰানাড অঞ্চলত এৰাডি নামেৰে জনাজাত সামন্থন নায়াৰ বংশই শাসন কৰিছিল। এই বংশটো ওচৰ-চুবুৰীয়া ভল্লুভানাডৰ ভেল্লোডি আৰু নেডুঙ্গানাড (অট্টাপালম)ৰ নেডুঙ্গাডি বংশৰ সৈতে তুলনীয় আছিল। ভল্লুভানাডৰ শাসকসকল "এৰাল্প্পাড" বা "এৰাডি" উপাধিৰে পৰিচিত আছিল। পিছলৈ এৰানাডৰ এৰাডি শাসকে পোলানাডৰ অধীনস্থ কেলিকট (কোঝিক্কোড) বন্দৰ-নগৰ দখল কৰি কেলিকটৰ সামূথিৰি (জামোৰিন) হিচাপে শক্তিশালী শাসক ৰূপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ===কোজিকোডৰ উত্থান=== [[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|১৩২০ চনৰ আৰম্ভণিতে ভাৰত। বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ বেছিভাগেই কোজিকোডৰ জামোৰিনৰ প্ৰভাৱত আছিল। ]] মধ্যযুগত শাসন কৰা কোজিকোড (কালিকট)ৰ জামোৰিন দক্ষিণ মালাবাৰৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী শাসক আছিল। তেওঁৰ শাসনকালত কোঝিকোড মালাবাৰ উপকূলৰ সৰ্ববৃহৎ নগৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু দক্ষিণ মালাবাৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ অন্যতম মুখ্য সামুদ্ৰিক বাণিজ্যকেন্দ্ৰত পৰিণত হৈছিল। এই সমৃদ্ধি অষ্টাদশ শতিকালৈকে অব্যাহত আছিল। কোঝিকোড বন্দৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় উপকূললৈ অহা [[আৰৱ]] বণিকসকলৰ বাবে মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। প্ৰথমে আৰবসকলে বিদেশী বাণিজ্যত একচেটীয়া প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল; পিছলৈ পৰ্তুগীজ, ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী আৰু [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ো এই বাণিজ্যত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="Clt">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020}}</ref> [[File:Map of Samoothiris kingdom.jpg|thumbnail|১৪৯৮ চনত জামোৰিনৰ সাম্ৰাজ্য। মধ্যযুগত মালয়ালম ভাষী অঞ্চলৰ এই ৰাজ্য আছিল আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰাজ্য। ]] পৰৱৰ্তী মধ্যযুগত প্ৰথমতে এৰণাডৰ নেদিয়িৰুপ্পুক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা জামোৰিণ (সামূথিৰি)এ সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ সুবিধাৰ বাবে কোঝিকোড বন্দৰ নগৰখনৰ উন্নয়ন সাধন কৰে আৰু পাছত নিজৰ ৰাজধানী তালৈ স্থানান্তৰ কৰে। চতুৰ্দশ শতিকাত, ভাল্লুভানাড ৰাজ্যৰ অধীনস্থ তিৰুনাভায়া অঞ্চল দখল কৰাৰ জৰিয়তে কোঝিকোডে মধ্য কেৰালাৰ বিস্তীৰ্ণ অঞ্চল নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনে। সেই সময়ত ভাল্লুভানাড কোচিন ৰাজ্যৰ প্ৰভাৱাধীন আছিল। কোচিন ৰাজ্যৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰাজধানী আছিল পেৰুম্পাডাপ্পু। কিন্তু কোঝিকোডৰ সামৰিক সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত কোচিন ৰাজ্যই প্ৰায় ১৪০৫ চনৰ ভিতৰত নিজৰ ৰাজধানী দক্ষিণলৈ স্থানান্তৰ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। প্ৰথমে ৰাজধানী কোডুঙ্গাল্লুৰলৈ আৰু পিছত কোচিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত কোচিন ৰাজ্য কোঝিকোডৰ অধীনস্থ এক কৰদ (vassal) ৰাজ্যত পৰিণত হয়। ইয়াৰ ফলত মধ্যযুগীয় মালাবাৰ উপকূলত কোঝিকোড আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰাজ্য হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref>https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history </ref> ===ঔপনিৱেশিক যুগ=== {{multiple image |align = right |total_width = 400 |image1 = Wellington, soldier and statesman, and the revival of the military power of England (1904) (14593177119).jpg |caption1 =১৮০৪ চনত ভাৰতৰ মানচিত্ৰ। মন কৰিব যে বৰ্তমানৰ কেৰালাৰ ভিতৰত কেৱল থালাচেৰী, কোজিকোড আৰু কোচিকহে চহৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। |image2 = Malabar District (1951 Census).svg |caption2 = ভাৰতৰ ১৯৫১ চনৰ লোকপিয়লৰ সময়ত মালাবাৰ জিলা }} [[File:Nilambur teak forest 3740.JPG|thumbnail|পূব এৰানাডৰ নীলাম্বুৰত বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি চেগুন বাগিছা কনলিৰ প্লটত ১৮৪০ চনত জিলা উপায়ুক্ত এইচ ভি কনলিয়ে ৰোপণ কৰিছিল। ]] অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষৰ দশকসমূহত [[টিপু চুলতান]]এ [[কেৰালা]]ৰ উত্তৰাঞ্চল একত্ৰিত কৰিছিল। কিন্তু তৃতীয় ইংগ-মহীশূৰ যুদ্ধত তেওঁৰ পৰাজয় আৰু পৰৱৰ্তী শ্ৰীৰঙ্গপট্টনম চুক্তিৰ ফলত টিপুৰ ৰাজ্যৰ বিস্তীৰ্ণ অংশ [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ অধীনলৈ যায়। ইংগ-মহীশূৰ যুদ্ধসমূহৰ অন্তত মালাবাৰ উপকূলৰ ব্ৰিটিছ অধিকৃত অঞ্চলসমূহক ব্ৰিটিছ [[ভাৰত]]ৰ অন্তৰ্গত এখন জিলা হিচাপে গঠন কৰা হয়। প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ বাবে ১৭৯৩ চনৰ ৩০ মাৰ্চত এই জিলাখনক উত্তৰ মালাবাৰ আৰু দক্ষিণ মালাবাৰ—এই দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হয়। মালাবাৰ জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক সদৰ দপ্তৰ ''কোঝিকোড'' (কেলিকট) ত অৱস্থিত আছিল যদিও দক্ষিণ মালাবাৰৰ বিশেষ প্ৰশাসনিক সদৰ প্ৰথমে চেৰপুলাচ্চেৰীত আৰু পিছত ওট্টাপালমলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। প্ৰথমাৱস্থাত মালাবাৰক বোম্বে প্ৰেচিডেন্সিৰ অন্তৰ্গত কৰা হৈছিল। পিছত ১৭৯৯–১৮০০ চনৰ ভিতৰত মালাবাৰ আৰু দক্ষিণ কানাৰাক মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ১৮৬০-ৰ দশকত [[কেৰালা]]ৰ সৰ্বপ্ৰথম ৰে'লপথ দক্ষিণ মালাবাৰত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯২১ চনত সংঘটিত মালাবাৰ বিদ্ৰোহৰ মূল কেন্দ্ৰও দক্ষিণ মালাবাৰেই আছিল। অৱশেষত, ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ৰাজ্য পুনৰ্গঠনৰ ফলত দক্ষিণ মালাবাৰ নৱগঠিত কেৰালা ৰাজ্যৰ সৈতে সংযুক্ত হয়।<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788126415885 </ref> ===ৰাজকীয় পৰিয়াল=== অসমীয়া অনুবাদ (ৱিকিশৈলী): পাৰপ্পানাড ৰাজপৰিয়াল ত্ৰিভাঙ্কোৰৰ ৰাজপৰিয়ালৰ এক জ্ঞাতি বংশ। ত্ৰিভাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক মাৰ্থাণ্ড বৰ্মা মূলতঃ পাৰপ্পানাড ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আছিল। ====লক্ষ্মীপুৰম প্ৰাসাদ==== লক্ষ্মীপুৰম প্ৰাসাদ হৈছে চাংগানাচেৰীৰ পাৰপ্পানাড ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজপ্ৰাসাদ। এই প্ৰাসাদটো ১৮১১ চনত মহাৰাণী আয়িল্যোম তিৰুনাল গৌৰী লক্ষ্মী বায়ী (১৭৯১–১৮১৫)-ৰ শাসনকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। মহাৰাণীগৰাকীৰ স্বামী ৰাজা ৰাজা বৰ্মা কৈল থাম্পুৰান আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ বাবে ইয়াক নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>The Travancore State Manual Vol 1 to 4; Publisher : Kerala Council for Historical Research; {{ISBN|8185499268}}; Edition : 1996; Pages: 2500; Author:T.K. Velu Pillai; Editor:S.Raimon; Category:Manuals; Year of Publishing:1940</ref><ref>Encyclopedia of Tourism Resources in India; Author: Dr. Manohar Sajnani, Published in 2001, Published by: Kalpaz Publications; Address: C-30, Satyawati Nagar, Phase-III, Ashok Vihar, Delhi-110052, {{ISBN|81-7835-014-9}} (set), {{ISBN|81-7835-018-1}} (Vol II)</ref><ref>History of Travancore from the Earliest Times - P. Shungoonny Menon - {{ISBN|8120601696}} - Published By: Asian Educational Services</ref><ref>{{cite book |title=Visakham Thirunal |year=2012 |isbn=978-6139120642 |editor1=Lennox Raphael Eyvindr |pages=168}}</ref> ৰাজা ৰাজা বৰ্মা কৈল থাম্পুৰান চাংগানাচেৰীৰ পুঝাভাথু অঞ্চলত অৱস্থিত নিৰাঝি প্ৰাসাদত, কাৱিল ভাগৱতী মন্দিৰৰ ওচৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। <ref>Menon, P Shungoonny (1878). History of Travancore from the Earliest Times by P Shungoonny Menon (Dewan Peishcar of Travancore). 105, Mount Road, Madras: Higginbotham and Company. pp. 152, 153.</ref> তেওঁ পাৰপ্পানাড ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আছিল,<ref>Visakham Thirunal - Editor: Lennox Raphael Eyvindr - {{ISBN|9786139120642}}</ref> যি ৰাজবংশে পাৰপ্পানাংগাডি অঞ্চল শাসন কৰিছিল।<ref>P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref> তেওঁ ত্ৰাভাঙ্কোৰৰ মহাৰাজ স্বাতি তিৰুনাল ৰাম বৰ্মাৰ-পিটৃ আছিল। ====কিলিমানুৰ ৰাজপ্ৰাসাদ==== [[File:studiorrv.jpg|thumb|right|ৰাজা ৰবি বাৰ্মাৰ ষ্টুডিঅ' সহিতে ৰাজা ৰবি বৰ্মাৰ জন্মস্থান। ]] ১৭০৫ চনত (মালয়ালম বৰ্ষপঞ্জীৰ ৮৮০ চন) পাৰপ্পানাড ৰাজপৰিয়ালৰ ইট্টাম্মাৰ ৰাজাৰ এজন পুত্ৰ আৰু দুগৰাকী কন্যাক কিলিমানুৰ ৰাজপৰিয়ালত দত্তক লোৱা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ইট্টাম্মাৰ ৰাজাৰ ভগ্নী আৰু তেওঁৰ দুই পুত্ৰ—ৰাম বৰ্মা আৰু ৰাঘৱ বৰ্মা—কিলিমানুৰত বসতি স্থাপন কৰে আৰু দত্তক লোৱা দুই ৰাজকুমাৰীক বিবাহ কৰে। ত্ৰাভাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক মাৰ্তাণ্ড বৰ্মা ৰাঘৱ বৰ্মাৰ পুত্ৰ আছিল। আনহাতে, ৰাঘৱ বৰ্মাৰ ভতিজা <ref>Sister's son. According to the matrilineal system prevalent at that time children born of the female members only belonged to that house.</ref> ৰবি বৰ্মা কয়িল থাম্পুৰানে মাৰ্তাণ্ড বৰ্মাৰ ভগ্নীক বিবাহ কৰে। তেওঁলোকৰ পুত্ৰই পিছলৈ ধৰ্ম ৰাজা নামেৰে সুপৰিচিত কাৰ্তিক তিৰুন্নাল ৰাম বৰ্মা হিচাপে খ্যাতি লাভ কৰে। ১৭৪০ চনত ডাচ সেনাপতি কেপ্টেইন হ'কাৰ্টৰ নেতৃত্বত দেশিঙ্গনাডৰ ৰজাক সমৰ্থন কৰা মিত্ৰবাহিনীয়ে <ref>The forces were from Kochi, Thekkumkoor, Deshinganad (present kollam) and Purakkad who had enmity towards Marthanda Varma</ref> ভেনাড আক্ৰমণ কৰাৰ সময়ত কিলিমানুৰৰ সৈন্যবাহিনীয়ে তীব্ৰ প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তুলি শেষত তেওঁলোকক পৰাজিত কৰে। যদিও এই বিজয় তুলনামূলকভাৱে সৰু আছিল, তথাপি এই ঘটনাক ইউৰোপীয় শক্তিৰ বিৰুদ্ধে কোনো ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ প্ৰথম সফল বিজয় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। এই কৃতিত্বৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ১৭৫৩ চনত মাৰ্তাণ্ড বৰ্মাই কিলিমানুৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ অধীনস্থ অঞ্চলসমূহক কৰমুক্ত ঘোষণা কৰাৰ লগতে স্বায়ত্তশাসনৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰে। সেই সময়ছোৱাতে বৰ্তমানৰ কিলিমানুৰ ৰাজপ্ৰাসাদ চৌহদ নিৰ্মাণ কৰা হয় <ref>Most of the area under the present Kilimanoor and ''Pazhayakunnummel'' [[Panchayati raj|panchayat]]s.</ref> আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ কুলদেৱতা শাস্তা (অয়্যাপ্পন)ৰ উদ্দেশ্যে অয়্যাপ্পন মন্দিৰো নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>It is also said{{by whom|date=November 2012}} Shaastha and Ayyappa are different</ref> ব্ৰিটিছবিৰোধী বিদ্ৰোহৰ পৰিকল্পনা কৰাৰ সময়ত ভেলু থাম্পি দালাৱাই কিলিমানুৰ ৰাজপ্ৰাসাদত কেইবাখনো গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈঠক অনুষ্ঠিত কৰিছিল। ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ অন্তিম যুদ্ধলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে তেওঁ নিজৰ তৰোৱালখন ৰাজপ্ৰাসাদত গচ্ছিত ৰাখি যায়। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদে পিছত সেই তৰোৱালখন ৰাজপ্ৰাসাদৰপৰা গ্ৰহণ কৰে আৰু ইয়াক দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষণ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত তৰোৱালখন তিৰুৱনন্তপুৰমস্থিত নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। তিৰুৱাল্লাৰ ওচৰত অৱস্থিত নেডুম্পুৰম ৰাজপ্ৰাসাদ ভল্লুভানাড ৰাজপৰিয়ালৰ ঐতিহাসিক বাসভৱন। ==ভূগোল== [[File:Near Cherumb eco village.jpg|thumbnail|কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দূৰৈৰপৰা দৃশ্য। ]] [[File:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumbnail|বিয়াম বেকৱাটাৰ, পোন্নানী]] ''দক্ষিণ মালাবাৰ'' বুলিলে পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ কোৰাপুঝা নদীৰ দক্ষিণে অৱস্থিত অঞ্চলটোক বুজায়। এই অঞ্চলৰ সংস্কৃতিত মধ্য কেৰালা (বিশেষকৈ দক্ষিণ ত্ৰিছূৰ অঞ্চল) আৰু উত্তৰ মালাবাৰ উভয়ৰে স্পষ্ট প্ৰভাৱ লক্ষ্য কৰা যায়। কেৰালাৰ পাঁচখন বৃহত্তম নদীৰ ভিতৰত তিনিখন—ভাৰতপুঝা, চালিয়াৰ আৰু কাডালুণ্ডি—দক্ষিণ মালাবাৰৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উপৰি ভৱানী নদী (কাবেৰী নদীৰ উপনদী)কে ধৰি বহু সৰু-ডাঙৰ উপনদী অঞ্চলটোত আছে। ভাৰতপুঝা নদীৰ বিভিন্ন উপনদীত বহু বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে; ইয়াৰ ভিতৰত আয়তনৰফালৰপৰা মালামপুঝা বান্ধ আৰু পানীধাৰণ ক্ষমতাৰফালৰপৰা পাৰাম্বিকুলাম বান্ধ উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite web |title=Fact sheet on Indian dams at Diehardindian.com |url=http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061213125037/http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm |archive-date=13 December 2006}}</ref> দক্ষিণ মালাবাৰত বিয়্যাম ব্যাকৱাটাৰ, কনলী খাল আৰু পোন্নানি ক’লে জলাভূমিও অৱস্থিত। কেৰালাৰ পশ্চিমঘাটৰ আটাইতকৈ বৃহৎ পৰ্বত গিৰিপথ পালাক্কাড গেপ দক্ষিণ মালাবাৰত অৱস্থিত। এই গিৰিপথে কইম্বাটুৰৰ জৰিয়তে কেৰালাক তামিলনাডুৰ সৈতে সড়কপথে সংযোগ কৰিছে। সেইবাবেই এই অঞ্চলক প্ৰায়ে ‘কেৰালাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ’ বুলিও কোৱা হয়। ঐতিহাসিক মালাবাৰ জিলাৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগসমূহ এৰণাডৰ পূব অংশৰ নীলাম্বুৰ অঞ্চলত, নীলগিৰি পৰ্বতমালাৰ কাষত অৱস্থিত আছিল। আধুনিক নীলাম্বুৰ তালুক আৰু উটি তালুকৰ সীমান্তত অৱস্থিত মুকুৰ্থি শৃংগ (প্ৰায় ২,৫৫৪ মিটাৰ) পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ আছিল। বৰ্তমান ই দক্ষিণ ভাৰতৰ পঞ্চম আৰু কেৰালাৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ শৃংগ। ইয়াতকৈ উচ্চ কেৱল আনামুড়ি (২,৬৯৫ মি.) আৰু মীচাপুলিমালা (২,৬৪০ মি.)। ইডুক্কি জিলাৰ বাহিৰত অৱস্থিত কেৰালাৰ ভিতৰত এইটোৱেই সৰ্বোচ্চ শৃংগ। আঙ্গিণ্ডা শৃংগ (২,৩৮৩ মি.) আৰু ভাভুল মালা (২,৩৩৯ মি.) পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় সৰ্বোচ্চ শৃংগ আছিল। পশ্চিমঘাটৰ মূল পৰ্বতশ্ৰেণীৰ উপৰি দক্ষিণ মালাবাৰত বহু সৰু-ডাঙৰ ঢৌ খেলি থকা পাহাৰ আছে। দক্ষিণ মালাবাৰ জীৱবৈচিত্ৰ্যৰ দিশৰপৰা অত্যন্ত সমৃদ্ধ। ইয়াত নীলগিৰি জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল, কাৰিম্পুঝা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, নিউ অমৰাম্বালাম সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেডুমকায়াম বৰ্ষাৰণ্য, ছাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, আট্টাপ্পাডি সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু বিস্তৃত চেগুন (Teak) বাগিছা অৱস্থিত। আধুনিক ৱায়ানাড, মালাপ্পুৰম (চালিয়াৰ উপত্যকা) আৰু পালাক্কাড (আট্টাপ্পাডি উপত্যকা) জিলাৰ পূব অংশসমূহ—যিবোৰ নীলগিৰি জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল আৰু মাইচোৰ মালভূমিৰ অংশ—স্বাভাৱিক সোণৰ ভঁৰালৰ বাবে পৰিচিত। <ref name="auto">{{Cite web|url=http://dmg.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=61|title=Minerals Resources|website=Dmg.kerala.gov.in|access-date=27 November 2021}}</ref> কৃষি উৎপাদনৰ সমৃদ্ধিৰ বাবে দক্ষিণ মালাবাৰক ''কেৰালাৰ শস্যভঁৰাল'' (Granary of Kerala) বুলিও জনা যায়। ব্ৰিটিছ শাসনকালৰ নথি-পত্ৰত এৰণাডৰ পূবাঞ্চলক সামূহিকভাৱে ‘নীলাম্বুৰ উপত্যকা’ (Nilambur Valley) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name="c1951">{{Cite book|title=1951 census handbook - Malabar district|publisher=Government of Madras|year=1953|location=Chennai|pages=1|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref> নীলাম্বুৰত চালিয়াৰ নদীৰ পাৰ স্বাভাৱিক সোণৰ ভঁৰালৰ বাবে সুপৰিচিত। <ref name="auto"/> চালিয়াৰ উপত্যকাত চলোৱা খনিজ অনুসন্ধানত প্ৰায় ২৫ লাখ ঘনমিটাৰ প্লেচাৰ সঞ্চয় (placer deposits) চিনাক্ত কৰা হৈছিল, য’ত প্ৰতি ঘনমিটাৰত গড়ে ০.১ গ্ৰাম সোণ থকাৰ সম্ভাৱনা ধৰা পৰে। <ref name="geographymalappuram">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website= censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages = 21–22}}</ref> এৰণাড অঞ্চলত চালিয়াৰ আৰু কাডালুণ্ডি নদীৰ বহু উপনদী প্ৰৱাহিত হৈছে। <gallery> File:Kadalundi Bird Sanctuary.jpg|কদালুণ্ডি চৰাই অভয়াৰণ্য File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|ভাৰতপ্পুঝা, কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী File:Chaliyar River at Feroke.jpg|চলিয়াৰ, কেৰালাৰ চতুৰ্থ দীঘলীয়া নদী File:Nemmara-paddy.jpg| পলাক্কাডানৰ ধাননি পথাৰ (নেমমাৰাৰ পৰা) File:Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg|কেৰালাৰ পঞ্চম দীঘলীয়া নদী কাদালুণ্ডি নদী </gallery> ==পৰিবহণ সেৱা== ===পথ পৰিবহণ=== ====কুঝিকোড==== {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = KSRTC bus terminal and shopping complex in Kozhikode | image2 = Volvo 8400 at Calicut Bus Terminal.jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = কালিকাট বাছ টাৰ্মিনেলত ভলভো ৮৪০০ }} কোঝিকোড কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ পৰিবহণৰ কেন্দ্ৰ। ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (NH 66)-এ চহৰখনক উত্তৰ দিশত মাংগালুৰু, উদুপী আৰু গোৱাৰ মাজেৰে মুম্বাইৰ সৈতে, আৰু দক্ষিণ দিশত [[কোচি]], [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] হৈ [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণতম প্ৰান্ত কন্যাকুমাৰীৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬ (NH 766)এ [[মহীশূৰ]] আৰু [[কৰ্ণাটক]]ৰ কোল্লেগালৰ মাজেৰে কোঝিকোডক বেংগালুৰুৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছে। আনহাতে, ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬ (NH 966)-এ মালাপ্পুৰমৰ মাজেৰে পালাক্কাডলৈ সংযোগ স্থাপন কৰাৰ লগতে কেলিকট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰলৈও সহজ যাতায়াতৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। কোঝিকোডৰ উপনগৰ ৰামানাট্টুকাৰাত এই ঘাইপথ NH 66-ৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছে। ইয়াৰ উপৰি SH 29, SH 34, SH 54 আৰু SH 68 ৰাজ্যিক ঘাইপথসমূহ চহৰখনৰ মাজেৰে পাৰ হৈছে। কোঝিকোডত নগৰীয়া আৰু উপনগৰীয়া বাছ সেৱাৰ অধিকাংশই ব্যক্তিগত মালিকানাধীন। নগৰীয়া বাছসমূহ সেউজীয়া ৰঙেৰে চিহ্নিত। কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম (KSRTC)-এ ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লগতে পাৰ্শ্বৱৰ্তী ৰাজ্যসমূহলৈ নিয়মীয়া আন্তঃজিলা আৰু আন্তঃৰাজ্যিক বাছ সেৱা আগবঢ়ায়। চহৰখনত তিনিটা মুখ্য বাছ আস্থান আছে। পালায়ম বাছ আস্থানৰপৰা ব্যক্তিগত বাছে উপনগৰ আৰু ওচৰৰ নগৰসমূহলৈ চলাচল কৰে। **ইন্দিৰা গান্ধী পথ (মাভুৰ ৰোড)স্থিত মফুছিল বাছ আস্থানৰপৰা ব্যক্তিগত বাছে পাৰ্শ্বৱৰ্তী জিলাসমূহলৈ সেৱা আগবঢ়ায়। ইন্দিৰা গান্ধী পথস্থিত KSRTC বাছ আস্থানৰপৰা KSRTC-ৰ আন্তঃজিলা আৰু আন্তঃৰাজ্যিক বাছসমূহ চলাচল কৰে। এইটো কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ বাছ আস্থান। Kerala.<ref>{{Cite web |url=https://kozhikode.cyberparktoday.com/business/kozhikode/public-centre/kozhikode-bus-stand-ksrtc-bus-station-and-shopping-complex-calicut/ |title=Kozhikode Bus Stand : KSRTC Bus Station and Shopping Complex Calicut &#124; Kozhikode |access-date=18 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618075532/https://kozhikode.cyberparktoday.com/business/kozhikode/public-centre/kozhikode-bus-stand-ksrtc-bus-station-and-shopping-complex-calicut/ |archive-date=18 June 2018 |url-status=usurped |archivedate=18 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180618075532/https://kozhikode.cyberparktoday.com/business/kozhikode/public-centre/kozhikode-bus-stand-ksrtc-bus-station-and-shopping-complex-calicut/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি থামাৰাশ্বেৰী, থোত্তিলপালম, তিৰুৱাম্বাডী আৰু ভাটাকাৰাত KSRTC-ৰ ডিপ' অৱস্থিত। ব্যক্তিগত ভ্ৰমণ সংস্থাসমূহে [[মুম্বাই]], বেংগালুৰু, কয়ম্বাটুৰ, চেন্নাই, ভেল্লোৰ, এৰ্ণাকুলম, [[তিৰুৱনন্তপুৰম]], ঊটি আৰু মহীশূৰলৈ নিয়মীয়া বিলাসবহুল বাছ সেৱা পৰিচালনা কৰে। এই সেৱাসমূহ মূলতঃ পালায়ম অঞ্চলৰপৰা আৰম্ভ হয় আৰু অধিকাংশ বাছ নিশাৰ সময়ত চলাচল কৰে। ====মালাপ্পুৰম==== [[File:Bridge -bharatappuzha -kuttippuram (1).jpg|thumb|কুট্টিপ্পুৰম দলং, ১৯৫৩ চনত নিৰ্মিত। ]] মালাপ্পুৰম জিলাখন ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথেৰে সু-সংযুক্ত। জিলাখনত কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম (KSRTC)-ৰ চাৰিটা ডিপ' (ষ্টেচন) আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.keralartc.com/unit.html |website=keralartc.com |title=KSRTC stations of Malappuram |access-date=2026-08-02 |archivedate=2021-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210604095619/https://www.keralartc.com/unit.html |deadurl=yes }}</ref> জিলাখনৰ মাজেৰে দুটা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ—ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (NH 66) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬ (NH 966)—অতিক্ৰম কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো ৰাজ্যিক ঘাইপথে জিলাখনৰ বিভিন্ন অঞ্চল সংযোগ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/RoadNetworkKerala_2284.aspx |website=kerenvis.nic.in |title= Length of PWD Roads in Malappuram |access-date=19 April 2020}}</ref> কেৰালা লোকনিৰ্মাণ বিভাগে (PWD) মালাপ্পুৰম জিলাত মুঠ ২,৬৮০ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ পথ ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত ২,৩০৫ কিলোমিটাৰ জিলা পথ আৰু বাকী ৩৭৫ কিলোমিটাৰ ৰাজ্যিক ঘাইপথ।<ref>[3]</ref> নাডুকানি চুৰাম (Nadukani Churam) পথে মালাপ্পুৰমক [[তামিলনাডু]]ৰ নীলগিৰি জিলাৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।<ref name="Nadukani">{{Cite news|title=നാടുകാണിച്ചുരം വിളിക്കുന്നു, അപൂര്‍വകാഴ്ചകളുമായി|url=https://www.mathrubhumi.com/travel/kerala/malappuram/rare-beauty-of-nadukani-churam-what-to-see-at-nadukani-pass-1.3901911|last=|date=25 June 2019|access-date=1 March 2021|work=Mathrubhumi|archive-date=28 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128011007/https://www.mathrubhumi.com/travel/kerala/malappuram/rare-beauty-of-nadukani-churam-what-to-see-at-nadukani-pass-1.3901911|url-status=dead}}</ref> নাডুকানি–পাৰাপ্পানংগাডি পথে মালাপ্পুৰম জিলাৰ উপকূলীয় অঞ্চলক নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ নাডুকানি চুৰাম হৈ [[তামিলনাডু]]ৰ নীলগিৰি জিলাৰ সীমান্তৱৰ্তী পূৰ্বাঞ্চলীয় পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ সৈতে সংযোগ কৰে।<ref name="npr">{{cite news |url=https://www.manoramaonline.com/404.html |title=നാടുകാണി–പരപ്പനങ്ങാടി റോഡ് ടാറിങ് തുടങ്ങി; വീതികൂട്ടലും ഓടനിർമാണവും പിന്നീട് |date=12 February 2020 |publisher=Manorama Online}}</ref> জিলাখনৰ প্ৰথম আধুনিক পথ ১৮শ শতিকাত টিপু চুলতানে নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তেওঁৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি তিৰুৰ–চালিয়াম সড়ক তানুৰ, পাৰাপ্পানংগাডি আৰু ভাল্লিক্কুন্নু হৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>[6]</ref> ইয়াৰ উপৰি টিপু চুলতানে মালাপ্পুৰম–থামাৰাশ্বেৰী, মালাপ্পুৰম–পশ্চিমঘাট, ফেৰোক–কোট্টাক্কাল (তিৰুৰাঙ্গাড়ি হৈ) আৰু কোট্টাক্কাল–আংগাদিপুৰম পথসমূহৰো পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref name="1961_kkd">{{cite book | author = M. K. Devassy | year=1965 | title= 1961 Census Handbook- Kozhikode District | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5665/1/22059_1961_KOZ.pdf }}</ref> ====পলাক্কাদ==== [[File:Chandranagar round palakkad.jpg|thumb|পলাক্কাডৰ চন্দ্ৰনগৰ ঘূৰণীয়া পথৰ নিশাৰ দৃশ্য। ]] পালাক্কাড দক্ষিণ [[কেৰালা]]ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ পৰিবহণ কেন্দ্ৰ। চহৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৫৪৪ (চেলেম–এৰ্নাকুলম) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬-ৰ সৈতে সংযুক্ত। ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬ পালাক্কাঁড়ৰপৰা আৰম্ভ হৈ কোঝিকোড জিলাৰ ৰামানাট্টুকাৰাত ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬-ৰ সৈতে মিলিত হৈছে।<ref>[http://www.nhai.org/doc/23june12/nh_nh%20wise.pdf "National Highways and their lengths"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120906234553/http://www.nhai.org/Doc/23june12/NH_NH%20wise.pdf |date=6 September 2012 }}. National Highways Authority of India. Retrieved 4 September 2015.</ref> ইয়াৰ উপৰি পালাক্কাঁড়–পোন্নানি পথটোও এক উল্লেখযোগ্য পথ, যিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৫৪৪ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬-ক সংযোগ কৰি পালাক্কাঁড়ক মালাবাৰ উপকূলীয় অঞ্চলৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছে। চহৰখনত মুঠ চাৰিটা প্ৰধান বাছ আস্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এটা কেৰালা ৰাজ্যিক সড়ক পৰিবহণ নিগম (KSRTC)-ৰ কেন্দ্ৰীয় টাৰ্মিনেল আৰু আন তিনিটা ব্যক্তিগত বাছ আস্থান—ষ্টেডিয়াম বাছ ষ্টেণ্ড, পৌৰ (মিউনিচিপেল) বাছ ষ্টেণ্ড আৰু টাউন বাছ ষ্টেণ্ড। পালাক্কাঁড় কে এছ আৰ টি চি ডিপ' জিলাখনৰ একমাত্ৰ কে এছ আৰ টি চি ডিপ'। ৰাজ্যখনৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰমৰ পিছতেই ই দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ৰাজহ আহৰণ কৰা কে এছ আৰ টি চি ডিপ' হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{Cite web |date=2011-03-14 |title=KSRTC Depots |url=http://www.keralartc.com/html/depots.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314023608/http://www.keralartc.com/html/depots.html |archive-date=14 March 2011 |access-date=2022-09-06 |website= |archivedate=2011-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110314023608/http://www.keralartc.com/html/depots.html |deadurl=yes }}</ref> ষ্টেডিয়াম বাছ ষ্টেণ্ড চহৰখনৰ সৰ্ববৃহৎ ব্যক্তিগত বাছ আস্থান। ইয়াৰপৰা চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ লগতে থ্ৰিছুৰ, পোল্লাচ্চি আদি স্থানলৈ নিয়মীয়া বাছ সেৱা উপলব্ধ। পৌৰ বাছ ষ্টেণ্ডৰপৰা কোঝিকোড, মান্নাৰক্কাড, চেৰপুলাশ্বেৰী, কোংগাড, শ্ৰীকৃষ্ণপুৰম আৰু কাদামপাঝিপুৰম অভিমুখে বাছ চলাচল কৰে। আনহাতে, টাউন বাছ ষ্টেণ্ডৰপৰা ওট্টাপালম, শোৰানুৰ, পট্টাম্বি আৰু গুৰুৱায়ুৰকে ধৰি জিলাখনৰ পশ্চিমাঞ্চললৈ নিয়মীয়া আন্তঃনগৰ আৰু আঞ্চলিক বাছ সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। ===ৰেল পৰিবহণ === ====কোজিকোডে==== [[File:Kozhikode Railway Station.jpg|thumbnail|কোজিকোড ৰেলৱে ষ্টেচন দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম ব্যস্ত ৰেল ষ্টেচন। ]] কোঝিকোড ৰে'লৱে ষ্টেচন (পূৰ্বতে কেলিৃকট ৰে'লৱে ষ্টেচন নামে জনাজাত)টো চহৰখনৰ সৰ্ববৃহৎ ৰে'লৱে ষ্টেচন। ২০১৮ চনত ষ্টেচনটোৰ যাত্ৰীবাহী ৰাজহ আছিল প্ৰায় ₹৯৮ কোটি (প্ৰায় ১৩.৭৪ মিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ)। যাত্ৰীবাহী ৰাজহৰ ভিত্তিত ই [[কেৰালা]]ৰ তৃতীয় বৃহত্তম, পালাক্কাড ৰে'ল বিভাগৰ সৰ্ববৃহৎ<ref>{{cite news|title=Kerala railway stations ahead in passenger fare income|url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/kerala-railway-stations-ahead-in-passenger-fare-income.html|access-date=26 December 2016|work=[[Manoramaonline.com]]|date=1 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103063307/http://english.manoramaonline.com/news/kerala/kerala-railway-stations-ahead-in-passenger-fare-income.html|archive-date=3 January 2016|location=Thrissur}}</ref> আৰু দক্ষিণ ৰে'লৱেৰ সপ্তম বৃহত্তম ষ্টেচন। ষ্টেচনটোত চাৰিটা প্লেটফৰ্ম, দুটা টাৰ্মিনেল আৰু ছটা ৰে'লপথ (ট্ৰেক) আছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=Thehindu.com|access-date=27 November 2021}}</ref> কেৰালাৰ অন্যতম ব্যস্ত ৰে'লৱে ষ্টেচন হিচাপে ইয়াৰপৰা ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰধান নগৰলৈ নিয়মীয়া ৰে'লসেৱা চলাচল কৰে। ২০১২ চনত ষ্টেচনটোত বেগেজ স্কেনাৰ, চিচিটিভি কেমেৰা আৰু বাহন স্কেনাৰসহ এক সমন্বিত সুৰক্ষা ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হয়। <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/50-CCTVs-at-railway-station/article15729676.ece|title=50 CCTVs at railway station|author=Staff Reporter|date=25 November 2012|access-date=27 November 2021|website=Thehindu.com}}</ref> ২০১৩ চনৰ ২ জানুৱাৰীত ষ্টেচনটোৰ ১২৫সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস উদ্‌যাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kozhikode-rail-station-to-celebrate-anniversary/article12553065.ece|title=Kozhikode rail station to celebrate anniversary|author=Staff Reporter|date=11 October 2012|access-date=27 November 2021|website=Thehindu.com}}</ref> কোঝিকোডলৈ ৰে'লপথ ১৮৮৮ চনৰ ২ জানুৱাৰীত আনুষ্ঠানিকভাৱে মুকলি কৰা হয়। সেই সময়ত ই মাদ্ৰাজ ৰে'লৱেৰ পশ্চিম প্ৰান্তীয় টাৰ্মিনাছ আছিল। মালাবাৰত স্থাপিত প্ৰথম ৰে'লপথ আছিল তেতিয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ চালিয়াম আৰু তিৰুৰৰ মাজত। পিছলৈ কোঝিকোডলৈ নতুন ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ আৰু কোঝিকোডৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকাশৰ ফলত চালিয়ামৰ গুৰুত্ব হ্ৰাস পায় আৰু তালৈ যোৱা ৰে'লপথ পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিত্যক্ত হয়। কোঝিকোড চহৰৰ আন ৰে'লৱে ষ্টেচনসমূহৰ ভিতৰত ফেৰকে (ষ্টেচন সংকেত: FK), কাল্লাই কোঝিকোড চাউথ (ষ্টেচন সংকেত: KUL), ভেল্লায়িল (ষ্টেচন সংকেত: VLL) আৰু ৱেষ্ট হিল (ষ্টেচন সংকেত: WH) উল্লেখযোগ্য। ====মালাপ্পুৰম==== [[File:Mankeri kunnu.jpg|thumbnail|কুট্টিপ্পুৰমৰ ওচৰৰ ইৰিম্বিলিয়ামৰ মানকেৰী কুন্নুত ৰেলসেৱা]] [[File:Tirur Railway Station.jpg|thumb|তিৰুৰ ৰেলৱে ষ্টেচন, কেৰালাৰ আটাইতকৈ পুৰণি ষ্টেচন। ১৮৬১ চনত ৰাজ্যখনৰ প্ৰথম ৰেলপথ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ]] মালাপ্পুৰম জিলাৰ মুঠ ১৪২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ ৰে'লপথ দক্ষিণ ৰে'লৱেৰ অধীনস্থ ছয়টা বিভাগৰ অন্যতম পালাক্কাঁড় ৰে'ল বিভাগে পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite web |title=Railway in Malappuram |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426034953/http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |archive-date=26 April 2021 |access-date=21 April 2020 |website=industry.kerala.gov.in |page=45 |archivedate=26 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210426034953/http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |deadurl=yes }}</ref> মালাপ্পুৰম চহৰৰ নিকটৱৰ্তী প্ৰধান ৰে'লৱে ষ্টেচনসমূহ হৈছে আংগাদিপুৰম (প্ৰায় ১৭ কিলোমিটাৰ দূৰত), তিৰুৰ আৰু পাৰাপ্পানাংগাড়ি (উভয়েই প্ৰায় ২৬ কিলোমিটাৰ দূৰত, গাড়ীৰে প্ৰায় ৪০ মিনিটৰ পথ)। কেৰালাত ৰে'ল পৰিবহণৰ ইতিহাসৰ সূচনা এই জিলাৰপৰাই হৈছিল। ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ পুৰণি ৰে'লৱে ষ্টেচন হৈছে তিৰুৰ ৰে'লৱে ষ্টেচন। তানুৰ, পাৰাপ্পানাংগাড়ি আৰু ভাল্লিক্কুন্নু ৰে'লৱে ষ্টেচনসমূহো তিৰুৰৰপৰা চালিয়ামলৈ নিৰ্মাণ কৰা কেৰালাৰ প্ৰথম ৰে'লপথৰ অংশ। এই ৰে'লপথ ১৮৬১ চনৰ ১২ মাৰ্চত উদ্বোধন কৰা হৈছিল।<ref name="ll">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/lifeline-of-malabar-turns-125/article4250472.ece |website=Thehindu.com |title='Lifeline' of Malabar turns 125 |date=29 December 2012 |access-date= 19 December 2020}}</ref> একে বছৰতে ইয়াক তিৰুৰৰপৰা তিৰুনাভায়া হৈ কুট্টিপ্পুৰমলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়। ১৮৬২ চনত এই পথ কুট্টিপ্পুৰমৰপৰা পট্টাম্বিলৈ আৰু তাৰ পিছত পোদানুৰলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত বেইপোৰ–পোদানুৰ ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰি বৰ্তমানৰ চেন্নাই–মাংগালুৰু ৰে'লপথ গঢ়ি তোলা হয়। নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ ৰে'লপথ ভাৰতৰ আটাইতকৈ চুটি তথা মনোৰম ব্ৰড গেজ ৰে'লপথসমূহৰ অন্যতম। <ref>{{cite web|url=http://nilamburnews.com/m_train.htm|title=The Nilambur news|publisher=Kerala Tourism|access-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920133828/http://nilamburnews.com/m_train.htm|archive-date=20 September 2016|url-status=dead|archivedate=20 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160920133828/http://nilamburnews.com/m_train.htm|deadurl=yes}}</ref> ব্ৰিটিছ শাসনকালত নীলাম্বুৰৰ মূল্যৱান চেগুন কাঠ পৰিবহণৰ উদ্দেশ্যে এই ৰে'লপথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। নীলাম্বুৰ–নঞ্জানগুড ৰে'লপথ নীলাম্বুৰক মাইছুৰুৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ লক্ষ্যৰে প্ৰস্তাৱিত এক ৰে'লপথ। আনহাতে, গুৰুৱায়ুৰ–তিৰুনাভায়া ৰে'লপথো আন এক প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্প।<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Kerala-govt-inks-deal-on-joint-venture-with-railways/articleshow/53978367.cms |website=The Times of India |title= Nilambur-Nanjandgud way to be realised |date= 2 September 2016 |access-date= 26 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nilambur teak set to enter elite club of products with GI tag|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Nilambur-teak-set-to-enter-elite-club-of-products-with-GI-tag/article17280134.ece|last=Muringatheri|first=Mini|date=10 February 2017|access-date=24 January 2021|work=The Hindu}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Guruvayur-Thirunavaya railway line project in focus again|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/guruvayur-thirunavaya-railway-line-project-in-focus-again/article27473510.ece|last=Special Currepondent|date=4 June 2019|work=The Hindu}}</ref> ভাৰতীয় ৰে'ল মন্ত্ৰ্যালয়ে ইয়াৰ ভিজন ২০২০ পৰিকল্পনাত কোঝিকোড–মালাপ্পুৰম–আংগাদিপুৰম সংযোগী নতুন ৰে'লপথ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। এই প্ৰস্তাৱিত ৰে'লপথৰ বাবে ইতিমধ্যে একাধিক সমীক্ষা সম্পন্ন হৈছে। {| class="wikitable" style="margin:1em auto; " |+মালাপ্পুৰম জিলাৰ ৰেল ষ্টেচন |- | '''অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেছন ''' | চেৰুকাৰা ৰেলৱে ষ্টেচন | কুট্টিপ্পুৰম ৰেলৱে ষ্টেচন |- | মেলাটুৰ ৰেলৱে ষ্টেচন | '''নীলাম্বুৰ ৰোড ৰেলৱে ষ্টেচন ''' | '''পৰপ্পানাংগাডী ৰেলৱে ষ্টেচন ''' |- | পট্টিক্কাড ৰেলৱে ষ্টেচন | পেৰাছান্নুৰ | তনুৰ |- | থোডিকাপুলাম | তিৰুণাভয়া | '''তিৰুৰ''' |- | তুভভুৰ ৰেলৱে ষ্টেচন | বল্লিককুন্নু | বণিয়ম্বলম |} ====পালাক্কাঁড়==== [[File:Olavakkode railway station, palakkad .jpg|thumb|পালাক্কাড জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন]] পালাক্কাঁড় ৰে'ল বিভাগ ভাৰতীয় ৰে'লৱেৰ দক্ষিণ ৰে'লৱে মণ্ডলৰ অধীনস্থ ছয়টা প্ৰশাসনিক বিভাগৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু বিভাগ। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পালাক্কাঁড় চহৰত অৱস্থিত আৰু এই বিভাগে প্ৰায় ৫৮৮ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ ৰে'লপথ পৰিচালনা কৰে। ই ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি ৰে'ল বিভাগসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। পালাক্কাঁড় ৰে'ল বিভাগৰ টাৰ্মিনেল সুবিধাসমূহ শোৰণুৰ জংচন আৰু কৰ্ণাটকৰ মাংগালুৰু চেণ্ট্ৰেল ষ্টেচনত অৱস্থিত। পালাক্কাঁড় চহৰখন মূলতঃ দুটা ৰে'ল ষ্টেচনৰ জৰিয়তে সেৱাপ্ৰাপ্ত হয়—পালাক্কাঁড় জংচন (অলাভাক্কোডত, পৌৰ বাছ আস্থানৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ দূৰত) আৰু পালাক্কাঁড় টাউন ৰে'লৱে ষ্টেচন (চহৰৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত)। বহল গেজৰ ৰে'লপথে পালাক্কাঁড়ক তিৰুৱনন্তপুৰম, এৰ্ণাকুলম, কোয়েম্বাটুৰ, কোঝিকোড, তিৰুচিৰাপল্লী, ছেলেম আৰু মাংগালুৰু আদি মুখ্য চহৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।<ref name="Train services resume on Pollachi – Palakkad section">{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/train-services-resume-on-pollachi-palakkad-section/article7885689.ece | title=Train services resume on Pollachi – Palakkad section | date=17 November 2015 | agency=The Hindu | access-date=25 November 2015 | location=Coimbatore}}</ref> শোৰণুৰ জংচন কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ ৰে'লৱে ষ্টেচন আৰু ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূল (মাংগালুৰু)ক পালাক্কাঁড় গেপৰ জৰিয়তে দক্ষিণ-পূব উপকূলৰ (চেন্নাই) সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। পালাক্কাঁড় গেপৰ ওচৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে এই ষ্টেচনটো তিনিটা মুখ্য ৰে'লপথৰ সংযোগস্থল—মাংগালুৰু–চেন্নাই লাইন, নিলাম্বুৰ–শোৰণুৰ লাইন আৰু কন্যাকুমাৰী–শোৰণুৰ লাইন। ইয়াৰ উপৰি, শোৰণুৰ জংচনৰ কংকণ ৰে'লৱেৰ সৈতেও সংযোগ আছে, যাৰ ফলত গোৱা আৰু মুম্বাই অভিমুখে সহজে ৰে'ল যাত্ৰা কৰিব পাৰি। ===বিমান-বন্দৰ=== ====কোজিকোড আৰু মালাপ্পুৰম==== [[File:കോഴിക്കോട് വിമാനത്താവളം.jpg|thumbnail|কালিকাট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] কালিকট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ (আইএটিএ: CCJ, আইচিএঅ’: VOCL)ই কোঝিকোড আৰু মালাপ্পুৰম জিলালৈ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়। বিমানবন্দৰটো মালাপ্পুৰম জিলাৰ কাৰিপুৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰিচালনা ১৯৮৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত আৰম্ভ হৈছিল। বিমানবন্দৰটোত দুটা টাৰ্মিনেল আছে—এটা ঘৰুৱা উৰণৰ বাবে আৰু আনটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উৰণৰ বাবে।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Silver-jubilee-does-not-bring-cheer-to-Karipur-airport-users/articleshow/12498757.cms|title=Silver jubilee does not bring cheer to Karipur airport users|work=The Times of India}}</ref> এই বিমানবন্দৰটো ''এয়াৰ ইণ্ডিয়া এক্মপ্ৰেছ''ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিচালন কেন্দ্ৰ। ইয়াৰপৰা কেৰালাৰ হাজযাত্ৰীসকলৰ বাবে ছৌদি আৰবৰ মদিনা আৰু জেদ্দালৈ বিশেষ হাজ উৰণ পৰিচালনা কৰা হয়। যাতায়াতৰ সুবিধাৰ বাবে বিমানবন্দৰলৈ পোনপটীয়া বাছ সেৱাও উপলব্ধ। ভাৰতীয় বিমানবন্দৰ কৰ্তৃপক্ষৰ ২০১৯–২০ বৰ্ষৰ পৰিসংখ্যা অনুসৰি, কালিকট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ ভাৰতৰ ১৭তম ব্যস্ততম বিমানবন্দৰ আৰু কেৰালাৰ তৃতীয় ব্যস্ততম বিমানবন্দৰ আছিল। ====পলাক্কাদ==== পালাক্কাঁড়ৰ নিকটতম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ হৈছে কইম্বাটুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, যি পালাক্কাঁড় চহৰৰপৰা প্ৰায় ৬২ কিলোমিটাৰ (৩৯ মাইল) দূৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আৰু কালিকট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ-এও পালাক্কাঁড় চহৰলৈ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়। ২০১১ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ অসামৰিক বিমান পৰিবহণ মন্ত্ৰ্যালয়ে পালাক্কাঁড়ৰ পূব যাক্কাৰা (East Yakkara) অঞ্চলত বিমান সংযোগ উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এখন ক্ষুদ্ৰ ঘৰুৱা বিমানবন্দৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। এই প্ৰকল্পৰ বাবে পূব যাক্কাৰাত প্ৰায় ৬০ একৰ মাটি চিনাক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2011/05/21/stories/2011052162250900.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20110526015312/http://www.hindu.com/2011/05/21/stories/2011052162250900.htm | url-status=dead | archive-date=2011-05-26 | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] | title=60 Acres Identified For Airport Project | date=2011-05-21 | access-date=2026-08-04 | archivedate=2011-05-26 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110526015312/http://www.hindu.com/2011/05/21/stories/2011052162250900.htm | deadurl=yes }}</ref> ==অৰ্থনীতি== == শিক্ষা== ===কোজিকোড=== {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = IIM Kozhikode Aerial View s.jpg | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট কোঝিকোড | image2 = NITC AB.jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজি কালিকাট | image3 = }} কোঝিকোড জিলাত মুঠ ১,২৩৭খন বিদ্যালয় আছে, যাৰ ভিতৰত ১৯১খন উচ্চ বিদ্যালয় অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>[https://mighil.com/complete-list-of-high-schools-kozhikode/ List of High Schools in Kozhikode], ''Mighil'' 28 December 2017</ref> কোঝিকোডত ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন দুখন শীৰ্ষ শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ''ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান, কোঝিকোড ''(Indian Institute of Management Kozhikode, IIM Kozhikode) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, কেলিকট (National Institute of Technology Calicut, NIT Calicut)। ইয়াৰ উপৰি ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা জাহাজ নিৰ্মাণ গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান (NIRDESH), ''ভাৰতীয় মচলা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান'' আৰু ''ৰাষ্ট্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান'' (National Institute of Electronics and Information Technology, NIELIT) আদি উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান ইয়াত অৱস্থিত।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/nirdesh-to-design-ships-for-navy/article8543227.ece |title=Nirdesh to design ships for Navy |author=Biju Govind |location=Calicut, India |date=1 May 2016 |access-date=21 May 2019 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.spices.res.in/pages/history |title=History |date=12 March 2018 |publisher=[[Indian Institute of Spices Research]] |access-date=21 May 2019}}</ref> শেহতীয়াকৈ কোঝিকোডে কেৰালাৰ প্ৰথমটো আৱাসিক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বেকালৰিয়েট (International Baccalaureate, IB) ধাৰাবাহিক বিদ্যালয় লাভ কৰিছে। ''দ্য হোৱাইট স্কুল ইণ্টাৰনেশ্যনেল '' নামৰ এই বিদ্যালয়খন পেৰুমন্নাত অৱস্থিত আৰু ২০১৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ''কেলিকট বিশ্ববিদ্যালয়'' কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ বিশ্ববিদ্যালয়। ই কোঝিকোডৰপৰা প্ৰায় ২৪ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে তেনজিপালমত অৱস্থিত। ১৯৬৮ চনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বিশ্ববিদ্যালয়খন কেৰালাৰ দ্বিতীয়খন বিশ্ববিদ্যালয় আছিল। অঞ্চলটোৰ উচ্চ শিক্ষা প্ৰদান কৰা অধিকাংশ মহাবিদ্যালয় এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংযুক্ত।<ref>{{Cite web |url=https://www.uoc.ac.in/index.php/2016-04-27-10-18-51/2016-04-27-10-22-09 |title=About |publisher=[[University of Calicut]] |access-date=21 May 2019 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803190150/https://www.uoc.ac.in/index.php/2016-04-27-10-18-51/2016-04-27-10-22-09 |url-status=dead }}</ref> কেলিকট মেডিকেল কলেজ ১৯৫৭ চনত কেৰালাৰ দ্বিতীয়খন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। পিছলৈ ই ৰাজ্যখনৰ চিকিৎসা শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ এক অগ্ৰণী কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান ই কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ চিকিৎসা শিক্ষানুষ্ঠান, য'ত স্নাতক চিকিৎসা পাঠ্যক্ৰমত বছৰি ২৫০জন শিক্ষাৰ্থীক নামভৰ্তি কৰা হয়। ১৮৭৭ চনত কোঝিকোডত যুৱ ৰাজাসকলৰ বাবে এখন বিদ্যালয় স্থাপন কৰা হৈছিল। পিছত এই বিদ্যালয়খন সকলো জাতিৰ হিন্দু ল'ৰাৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। ১৮৭৯ চনত ইয়াক মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়, যাৰ ফলত জিলাখনত উচ্চ শিক্ষাৰ বিকাশে গতি লাভ কৰে। ১৯১৫ চনৰ পিছত মাধ্যমিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো উল্লেখযোগ্য অগ্ৰগতি দেখা যায়। তদানীন্তন মালাবাৰ জিলা (যাৰ অন্তৰ্গত বৰ্তমানৰ কোঝিকোড জিলা আছিল) মাধ্যমিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সিৰ জিলাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম অগ্ৰণী স্থান দখল কৰিছিল।<ref name="Kozhikode Education">{{cite web|url=http://www.kkd.kerala.gov.in/important.htm|title=Kozhikode Education|access-date=18 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205003038/http://www.kkd.kerala.gov.in/important.htm|archive-date=5 February 2012|url-status=dead|archivedate=5 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205003038/http://www.kkd.kerala.gov.in/important.htm|deadurl=yes}}</ref> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:MESCE Kuttippuram.jpg|thumbnail|কেৰালাৰ প্ৰথমখন স্ব-বিত্তীয় অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় MESCE Kuttippuram]] ১৪শৰপৰা ১৬শ শতিকাৰ ভিতৰত [[কেৰালা]]ৰ ''জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু গণিত বিদ্যালয়''এ বিশেষ সমৃদ্ধি লাভ কৰিছিল। জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ জটিল সমস্যাসমূহৰ সমাধানৰ প্ৰচেষ্টাত এই বিদ্যালয়ৰ পণ্ডিতসকলে স্বতন্ত্ৰভাৱে বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ গণিতীয় ধাৰণা উদ্ভাৱন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ত্ৰিকোণমিতিক ফলনৰ বাবে ধাৰাবাহিক প্ৰসাৰণ অন্যতম।<ref>{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/hitech/hitech_reports/advanced_search |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=Hi-tech schools in Malappuram |access-date= 17 April 2020}}</ref> এই বিদ্যালয়ৰ মূল কেন্দ্ৰ আছিল ভেট্টাথুনাডু (বৰ্তমানৰ তিৰুৰ অঞ্চল)। ২০১৯–২০ শিক্ষাবৰ্ষৰ পৰিসংখ্যা অনুসৰি, মালাপ্পুৰম জিলাত মুঠ ১,৬২০খন বিদ্যালয় আছে,<ref>{{cite web |title=Schools in Malappuram |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/search/districtWiseSchools/10 |access-date=17 April 2020 |website=sametham.kite.kerala.gov.in}}</ref> যি কেৰালাৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক। ইয়াৰ ভিতৰত আছে— নিম্ন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আছে ৮৯৮খন<ref>{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/LP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=LP schools in Malappuram |access-date=17 April 2020}}</ref>, উচ্চ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আছে ৩৬৩খন<ref>{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/UP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=UP schools in Malappuram |access-date=17 April 2020}}</ref>, উচ্চ বিদ্যালয় আছে ৩৫৫খন <ref>{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/HS |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=High schools in Malappuram |access-date=17 April 2020}}</ref>, উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আছে ২৪৮খন <ref>{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/schoolconsolidationhse |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=HSE schools in Malappuram |access-date=17 April 2020}}</ref>,আৰু বৃত্তিমূলক উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আছে ২৭খন <ref>{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/schoolconsolidationvhse |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=VHSE schools in Malappuram |access-date=17 April 2020}}</ref> ইয়াৰ উপৰি জিলাখনত ১২০খন চিবিএছই (CBSE) বিদ্যালয় আৰু ৩খন আইচিএছই (ICSE) বিদ্যালয় আছে। কেৰালা চৰকাৰে স্বীকৃতি দিয়া ৫৫৪খন চৰকাৰী বিদ্যালয়, ৮১০খন অনুদানপ্ৰাপ্ত (Aided) বিদ্যালয় আৰু এখন স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত অনুদানবিহীন (Unaided) বিদ্যালয় সম্পূৰ্ণৰূপে ডিজিটেলীকৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/hitech/hitech_reports/advanced_search |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=Hi-tech schools in Malappuram |access-date= 17 April 2020}}</ref> ২০১৯–২০ শিক্ষাবৰ্ষত কেৰালা চৰকাৰে স্বীকৃতি দিয়া বিদ্যালয়সমূহত মুঠ ৭,৩৯,৯৬৬জন শিক্ষাৰ্থীয়ে অধ্যয়ন কৰিছিল। ইয়াৰে ৪,০৭,৬৯০জন অনুদানপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়ত, ২,৪৫,৪৪৫জন চৰকাৰী বিদ্যালয়ত আৰু ৮৬,৮৩১জন স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত অনুদানবিহীন বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল। <ref>{{cite web |url= https://sametham.kite.kerala.gov.in/welcome/sixthWorkingdayD2019|website=sametham.kite.kerala.gov.in |title= Strength of schools in Malappuram |access-date= 17 April 2020}}</ref> মালাপ্পুৰম জিলাই কেৰালাৰ উচ্চ শিক্ষা খণ্ডত এক উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে। এই জিলাত ৰাজ্যখনৰ দুটা প্ৰধান বিশ্ববিদ্যালয় অৱস্থিত। টেনহিপালমত অৱস্থিত কালিকট বিশ্ববিদ্যালয় ১৯৬৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় আৰু ই কেৰালাৰ দ্বিতীয় বিশ্ববিদ্যালয়।{{cite web}} আনহাতে, তিৰুৰত অৱস্থিত থুঞ্চাথ এঝুথাচন মালয়ালম বিশ্ববিদ্যালয় ২০১২ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ,<ref>{{cite web |url=https://www.uoc.ac.in/ |website= uoc.ac.in |title= The University of Calicut}}</ref> চেৰুকাৰাত অৱস্থিত আলীগড় মুছলিম ইউনিৰ্ভাছিটি(AMU) মালাপ্পুৰম কেম্পাছ হৈছে আলীগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয় (AMU)-ৰ তিনিটা অফ-কেম্পাছ কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। এই কেম্পাছটো ২০১০ চনত আলীগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ে স্থাপন কৰে। the AMU in 2010.<ref>{{cite web |url= https://www.amu.ac.in/malappuram/ |website=amu.ac.in |title = Aligarh Muslim University Malappuram Off-centre}}</ref>Off-centre}}</ref><ref>{{cite web |title=Universities in Malappuram district |url=https://www.malappuramtourism.org/institutions.php |website=malappuramtourism.org |access-date=2026-08-04 |archivedate=2020-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200305125423/https://www.malappuramtourism.org/institutions.php |deadurl=yes }}</ref> পানাক্কাডত ইংৰাজী আৰু বিদেশী ভাষা বিশ্ববিদ্যালয় অৱস্থিত (English and Foreign Languages University)-ৰ এটা অফ-কেম্পাছ কেন্দ্ৰ কাৰ্যকৰী হৈ আছে।<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Eflu-to-start-courses-in-Malappuram-campus-on-January-31/articleshow/28958910.cms |website=The Times of India |title= Eflu to start courses in Malappuram campus on January-31 |date= 17 January 2014 |access-date= 24 June 2020}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, থাৱানুৰত কেৰালা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়-ৰ এটা উপ-কেন্দ্ৰ আৰু তিৰুনাভায়াত শ্ৰী শংকৰাচাৰ্য সংস্কৃত বিশ্ববিদ্যালয়-ৰ এটা উপ-কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। চেম্মাডত দাৰুল হুদা ইছলামিক বিশ্ববিদ্যালয়-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত। মালাপ্পুৰমস্থিত INKEL Greens-এ ঔদ্যোগিক অঞ্চলৰ সৈতে সংযুক্ত এক শিক্ষা অঞ্চল গঢ়ি তুলিছে। <ref>{{Cite news|title=Inkel Greens beckons firms to Malappuram|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/inkel-greens-beckons-firms-to-malappuram/article8784293.ece|date=28 June 2016|access-date=6 October 2020|work=The Hindu Businessline}}</ref> আনহাতে, মাঞ্জেৰীত অৱস্থিত ''এৰানাড ন'লেজ চিটি'' কেৰালাৰ এই ধৰণৰ প্ৰথম প্ৰকল্প।<ref>{{Cite web|url=http://www.ekc.edu.in/about|title=Eranad knowledge city|access-date=4 November 2020|website=eku.edu.in|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604171424/http://www.ekc.edu.in/about|url-status=dead|archivedate=4 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200604171424/http://www.ekc.edu.in/about|deadurl=yes}}</ref> ===পালাক্কাড=== [[File:Govt Victoria College Palakkad Campus IMG 20190106 103527.jpg|thumbnail|পালাক্কাডৰ চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগ। ]] পালাক্কাড চহৰত [[কেৰালা]]ৰ একমাত্ৰ ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (আইআইটি), পালাক্কাড অৱস্থিত। ১৮৬৬ চনত প্ৰতিষ্ঠিত চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজ, পালাক্কাড ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ পুৰণি মহাবিদ্যালয়সমূহৰ অন্যতম।<ref name="spbprofile">{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html|title=District Profile|website=Spb.kerala.gov.in|access-date=2019-01-09|archive-date=2019-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109111042/http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html|url-status=dead|archivedate=2019-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109111042/http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html|deadurl=yes}}</ref> পালাক্কাডৰ আন উল্লেখযোগ্য উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, পালাক্কাড,<ref>{{Cite web|url=http://www.gmcpalakkad.in/-CUSTOMER%20VALUE-|title=-CUSTOMER VALUE-|website=Gmcpalakkad.in|access-date=27 November 2021}}{{Dead link|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এন.এছ.এছ. অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, <ref>{{Cite web|url=https://www.nssce.ac.in/|title=NSS College of Engineering - Palakkad, Kerala|website=Nssce.ac.in|access-date=27 November 2021}}</ref> আৰু ১৯৬৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত মহিলা মহাবিদ্যালয় মাৰ্চি কলেজ, পালাক্কাড <ref>{{cite web|url=http://www.universityofcalicut.info/affiliated_colleges/2016_Affiliated_Colleges_and_courses_latest_list_on24May2016.pdf|title=UNIVERSITY OF CALICUT : LIST OF AFFILIATED COLLEGES & COURSES|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916095650/http://www.universityofcalicut.info/affiliated_colleges/2016_Affiliated_Colleges_and_courses_latest_list_on24May2016.pdf|access-date=27 November 2021|archive-date=2017-09-16|archivedate=2017-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170916095650/http://www.universityofcalicut.info/affiliated_colleges/2016_Affiliated_Colleges_and_courses_latest_list_on24May2016.pdf|deadurl=yes}}</ref> উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি চেম্বাই স্মাৰক চৰকাৰী সংগীত মহাবিদ্যালয় <ref>{{Cite web |title=借金SOS &#124; Just another WordPress site |url=http://cmgmusiccollege.org/?option=com_content&view=article&id=19&Itemid=27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127164956/http://cmgmusiccollege.org/?option=com_content&view=article&id=19&Itemid=27 |archive-date=27 November 2021 |access-date=27 November 2021 |website=Cmgmusiccollege.org |archivedate=27 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211127164956/http://cmgmusiccollege.org/?option=com_content&view=article&id=19&Itemid=27 |deadurl=yes }}</ref> কেৰালাত কৰ্ণাটকী সংগীত শিক্ষাদানৰ অন্যতম উৎকৃষ্ট কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। ==জনসংযোগৰ মাধ্যম== ===কোঝিকড=== ====ৰেডিঅ==== আকাশবাণী বা অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ'ৰ কোঝিকোড কেন্দ্ৰত দুটা সম্প্ৰচাৰক (ট্ৰান্সমিটাৰ) আছে—কোঝিকোড এ এম (AM) (১০০ কিলোৱাট) আৰু কোঝিকোড এফ এম বিবিধ ভাৰতী (Vividh Bharati) (১০ কিলোৱাট)। কোঝিকোডত থকা ব্যক্তিগত এফ এম ৰেডিঅ' ষ্টেচনসমূহৰ ভিতৰত ৰেডিঅ' মেংগো ৯১.৯ (মালয়ালা মনোৰমা কোম্পানী লিমিটেডৰ পৰিচালনাত), ৰেডিঅ' মিৰ্চি (এণ্টাৰটেইনমেণ্ট নেটৱৰ্ক ইণ্ডিয়া লিমিটেডৰ পৰিচালনাত), ক্লাব এফ এম ১০৪.৮ (মাথৃভূমি গোটৰ পৰিচালনাত) আৰু ৰেড এফ এম ৯৩.৫ (SUN নেটৱৰ্কৰ পৰিচালনাত) উল্লেখযোগ্য। আকাশবাণীৰ এফ এম (FM) সম্প্ৰচাৰ কোঝিকোডত ১০৩.৬ মেগাহাৰ্টজ (MHz) ত উপলব্ধ। আনহাতে, আকাশবাণীৰ মিডিয়াম ৱেভ (MW) ৰেডিঅ' সম্প্ৰচাৰ ৬৮৪ কিল'হাৰ্টজ (kHz) ত সম্প্ৰচাৰিত হয়। ====দূৰদৰ্শন==== [[File:MediaOne TV Headquarters And Studio.jpg|thumb|left|মিডিয়া ৱান টিভিৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু ষ্টুডিঅ']] ১৯৮৪ চনৰ ৩ জুলাইৰপৰা কোঝিকোডৰ দূৰদৰ্শন টেলিভিছন সম্প্ৰচাৰ কেন্দ্ৰই দিল্লী আৰু তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা অনুষ্ঠান সম্প্ৰচাৰ কৰি আহিছে। দূৰদৰ্শনৰ সম্প্ৰচাৰ কেন্দ্ৰটো কোঝিকোড চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় (মেডিকেল কলেজ) চৌহদত অৱস্থিত। কোঝিকোডক কেন্দ্ৰ কৰি সম্প্ৰচাৰিত মালয়ালম টেলিভিছন চেনেলসমূহৰ ভিতৰত শালোম টেলিভিছন, দৰ্শনা টিভি আৰু মিডিয়া ৱান টিভি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি, মনোৰমা নিউজ, এছিয়ানেট, সূৰ্য টিভি, কেৰালী টিভি, অমৃতা টিভি, জীৱন টিভি আৰু জয়হিন্দ আদি প্ৰধান মালয়ালম চেনেলসমূহৰ ষ্টুডিঅ' আৰু সংবাদ ব্যুৰ'ও কোঝিকোড চহৰত অৱস্থিত। উপগ্ৰহ টেলিভিছন সেৱা ডিডি ডাইৰেক্ট+ (DD Direct+), ডিছ টিভি (Dish TV), ছান ডাইৰেক্ট ডিটিএইচ (Sun Direct DTH) আৰু টাটা স্কাই (বৰ্তমান Tata Play)ৰ জৰিয়তে উপলব্ধ। এছিয়ানেট ডিজিটেল টিভি, যাক এচিভি (ACV) নামেৰে অধিক জনপ্ৰিয়, প্ৰতিদিনে কোঝিকোড চহৰৰ স্থানীয় সংবাদ সম্প্ৰচাৰ কৰে। স্পাইডাৰনেট (Spidernet) আন এটা স্থানীয় টেলিভিছন চেনেল। ইয়াৰ উপৰি KCL আৰু Citinet আদি স্থানীয় কেবল অপাৰেটৰেও সেৱা আগবঢ়াইছে। কেলিকট প্ৰেছ ক্লাব ১৯৭০ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ই মুদ্ৰিত আৰু বৈদ্যুতিন—উভয় মাধ্যমৰ আঞ্চলিক সংবাদমাধ্যমৰ কাৰ্যকলাপৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। আৰম্ভণিতে প্ৰায় ৭০ জন সদস্যৰে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰা এই প্ৰেছ ক্লাব বৰ্তমান ২৮০ জনতকৈও অধিক সদস্যৰে কেৰালাৰ অন্যতম সন্মানীয় আৰু সক্ৰিয় সংবাদমাধ্যম কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত।<ref name="calicut press club">{{cite web|url=http://www.calicutpressclub.com/aboutus.htm|title=Calicut press club|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030623175252/http://www.calicutpressclub.com/aboutus.htm|archive-date=23 June 2003|access-date=4 August 2026|archivedate=23 June 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030623175252/http://www.calicutpressclub.com/aboutus.htm|deadurl=yes}}</ref> ===মালাপ্পুৰম=== মালয়ালা মনোৰমা, মাথৃভূমি, মাধ্যমম, চান্দ্ৰিকা, দেশাভিমানি, ছুপ্ৰভাতম আৰু ছিৰাজ দৈনিক বাতৰি কাকতৰ মালাপ্পুৰম চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে মুদ্ৰণ কেন্দ্ৰ আছে। দ্য হিন্দু বাতৰি কাকতৰো মালাপ্পুৰমত এটা সংস্কৰণ আৰু মুদ্ৰণালয় আছে। ইয়াৰ উপৰি, মূলতঃ ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতি বিষয়ক কেইবাখনো মাহেকীয়া, পক্ষেকীয়া আৰু সাপ্তাহিক আলোচনীও ইয়াত প্ৰকাশিত হয়। প্ৰায় সকলো মালয়ালম টেলিভিছন চেনেল আৰু বাতৰি কাকতৰ, লগতে মালাপ্পুৰম প্ৰেছ ক্লাবৰ ব্যুৰ' কাৰ্যালয় পৌৰ টাউন হলৰ কাষৰ আপ হিল (Up Hill) অঞ্চলত অৱস্থিত। দূৰদৰ্শনৰ জিলাখনত দুটা মুখ্য ৰিলে (relay) কেন্দ্ৰ আছে; এটা মালাপ্পুৰমত আৰু আনটো মাঞ্জেৰীত। ভাৰত চৰকাৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জনসেৱামূলক সম্প্ৰচাৰ সংস্থা প্ৰসাৰ ভাৰতীৰ অধীনস্থ এআইআৰ ''মাঞ্জেৰী এফ এম '' নামৰ এফ এম ৰেডিঅ' কেন্দ্ৰটোৱে ১০২.৭ মেগাহাৰ্টজ (MHz) তৰংগত অনুষ্ঠান সম্প্ৰচাৰ কৰে। যদিও জিলাখনত কোনো ব্যক্তিগত এফ এম ৰেডিঅ' ষ্টেচন নাই, তথাপি মালাপ্পুৰম, পন্নানি আৰু তিৰুৰ ভাৰতৰ সৰ্বাধিক ৰেডিঅ' শ্ৰোতা থকা শীৰ্ষ দহখন নগৰৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত। .<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/top-ten-cities-of-india/top-ten-towns-in-highest-radio-listenership.html|title=Top Ten Towns with Highest Radio Listenership|access-date=28 July 2015}}</ref> ===পালাক্কাড=== প্ৰধান মালয়ালম দৈনিক বাতৰি কাকত মালয়ালা মনোৰমা, মাথৃভূমি, দেশাভিমানি, ছুপ্ৰভাতম ডেইলী আৰু দ্য হিন্দূৰ পালাক্কাড চহৰত মুদ্ৰণ কেন্দ্ৰ আছে। ইয়াৰ উপৰি, চহৰখনৰপৰা কেইবাখনো সন্ধিয়া প্ৰকাশিত বাতৰি কাকতও প্ৰকাশ কৰা হয়। ''এচিভি (ACV)''ৰ দৰে স্থানীয় সংবাদ চেনেলসমূহেও পালাক্কাডত কাৰ্যকলাপ চলাই আছে। আহালিয়া কেম্পাছত এটা ব্যক্তিগত এফ এম ৰেডিঅ' ষ্টেচনে সম্প্ৰচাৰ সেৱা আগবঢ়াই আছে। ইয়াৰ লগতে পালাক্কাডত এটা চৰকাৰী এফ এম ৰেডিঅ' ষ্টেচন স্থাপনৰ দাবীও দীৰ্ঘদিন ধৰি উত্থাপিত হৈ আহিছে। == সংস্কৃতি== == মালাবাৰৰ খাদ্যাভাস== {{Multiple image | align = centre | direction = horizontal | width = 150 | header_align = left/right/center | footer_align = left/right/center | header_background = | footer_background = | image1 = Pathiri.jpg | caption1 = ''পাথিৰি'', চাউলৰ আটাৰে তৈয়াৰী পেনকেক | image2 = KallummakkayaNirachath.jpg | caption2 = ''কল্লুম্মাক্কায়া নিৰাচাথু '' বা ''আৰিক্কাডুক্কা'' | image3 = Calicut Halwa.jpg | caption3 = কোজিকোড আৰু পোন্নানীত ''হালৱা'' জনপ্ৰিয় }} শতিকা ধৰি চলি অহা সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ ফলত দক্ষিণ মালাবাৰত এক বিশ্বজনীন খাদ্য-সংস্কৃতিৰ বিকাশ ঘটিছে, য'ত পৰম্পৰাগত কেৰালীয়, পাৰস্য, য়েমেনী আৰু আৰবীয় খাদ্য-সংস্কৃতিৰ সমন্বয় দেখা যায়।<ref name="MC">{{Cite news |last=Sabhnani |first=Dhara Vora |date=June 14, 2019 |title=Straight from the Malabar Coast |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece |access-date=January 26, 2021 |work=The Hindu}}</ref> ফলস্বৰূপে ইয়াত নিৰামিষ আৰু আমিষ—উভয় ধৰণৰ ব্যঞ্জনৰ সমৃদ্ধ বৈচিত্ৰ্য উপলব্ধ। পাথিৰি (চাউলৰ গুড়িৰে তৈয়াৰ কৰা এবিধ পাতল ৰুটি) সমগ্ৰ দক্ষিণ মালাবাৰৰ এক প্ৰধান খাদ্য আৰু অতি জনপ্ৰিয় জলপান। পাথিৰিৰ কেইবাটাও বৈচিত্ৰ্য আছে, যেনে—নেইপাথিৰি (ঘিউ ব্যৱহাৰ কৰি তৈয়াৰ কৰা), পোৰিচা পাথিৰি (বেক কৰাৰ সলনি তেলত ভজা), মীন পাথিৰি (মাছেৰে ভৰোৱা) আৰু ইৰাচি পাথিৰি (গৰুৰ মঙহেৰে ভৰোৱা)।<ref name="MC" /> ইয়াৰ উপৰি কল্লুমাক্কায়া কাৰি (শামুকৰ জোল), ইৰাচি পুট্টু (ইৰাচিৰ অৰ্থ "মঙহ"), পৰোটা (কোমল চাপাতি সদৃশ ৰুটি) আৰু ঘিউ ভাত এই অঞ্চলৰ আন কিছুমান বিশেষ ব্যঞ্জন। দক্ষিণ মালাবাৰৰ খাদ্যত মচলাৰ ব্যৱহাৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য; বিশেষকৈ জালুক, ইলাচি আৰু লং প্ৰচুৰ পৰিমাণে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নিৰামিষ খাদ্যৰ ভিতৰত সাদ্য বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য, যি কলপাতত পৰিৱেশন কৰা এক পৰম্পৰাগত আহাৰ। মালাবাৰ বিৰিয়ানি (মালয়ালম: কুঝি মাণ্ডি) দক্ষিণ মালাবাৰৰ আন এক অতি জনপ্ৰিয় ব্যঞ্জন, যাৰ ওপৰত য়েমেনী খাদ্য-সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ স্পষ্ট।<ref name="MC" /> দক্ষিণ মালাবাৰত কোঝিকোড বিৰিয়ানি আৰু পোন্নানি বিৰিয়ানিকে ধৰি বিভিন্ন ধৰণৰ বিৰিয়ানি প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Chicken and rosewater biryani recipe|url=https://www.bbc.co.uk/food/recipes/chicken_and_rosewater_70042|access-date=2021-05-13|website=BBC Food|language=en}}</ref><ref name="MC" /> এই অঞ্চল কলৰ চিপছ (Banana Chips)-ৰ বাবেও সুপৰিচিত, যি অতি পাতল আৰু মচমচীয়া কৰি প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ লগতে মিছামাছ, শামুক আৰু আইলা (মেকাৰেল) আদি সামুদ্ৰিক মাছ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন সুস্বাদু ব্যঞ্জন ৰন্ধা হয়। জনপ্ৰিয় জলপানসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য খাদ্যসমূহ হৈছে ''উন্নাক্কায়া'' হৈছে সিজোৱা পকা কলৰ পেষ্টৰ মাজত কাজু, কিচমিচ আৰু চেনিৰ মিশ্ৰণ ভৰাই তেলত ভজা মিঠাই। ''পাঝম নিৰাচাথু '' হ'ল পকা কলৰ ভিতৰত নাৰিকলৰ কোৰা, গুড় অথবা চেনি ভৰাই তৈয়াৰ কৰা ব্যঞ্জন। ''মুত্তামালা '' হৈছে কণীৰে তৈয়াৰ কৰা এবিধ পৰম্পৰাগত মিঠাই।<ref name="MC" /> ''চাট্টি পাথিৰি'' হ'ল ময়দাৰ স্তৰযুক্ত ৰুটিৰ মাজত সমৃদ্ধ পুৰ ভৰাই বেক কৰি তৈয়াৰ কৰা মিঠাই। ''অৰিক্কাডুক্কা ''হৈছে দক্ষিণ মালাবাৰৰ আন এক জনপ্ৰিয় জলপান।<ref>{{Cite web|date=2020-06-30|title=Arikkadukka - Spicy Stuffed Mussels|url=https://www.facesplacesandplates.com/arikkadukka-spicy-stuffed-mussels/|access-date=2021-05-13|website=Facesplacesandplates.com|language=en-US}}</ref> এই জলপানসমূহৰ বহুতো পোন্নানি অঞ্চলত নিজা স্বকীয় শৈলীত প্ৰস্তুত কৰা হয়। কোঝিকোড হালুৱাৰ বাবেও বিশেষভাৱে বিখ্যাত। ইয়াৰ কোমল গঠনৰ বাবে ইউৰোপীয়সকলে ইয়াক "চুইট মীট" বুলি অভিহিত কৰিছিল। কোঝিকোডৰ এটা মুখ্য পথ মিঠাই থেৰুভু ("মিঠাইৰ পথ") নামেৰে জনাজাত, কাৰণ পূৰ্বতে এই পথত অসংখ্য হালুৱাৰ দোকান আছিল। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ নতুন প্ৰজন্ম [[চীন]] আৰু [[আমেৰিকা]]ৰ খাদ্যৰ প্ৰতি অধিক আকৰ্ষিত হৈছে। বিশেষকৈ চীনা খাদ্য স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত অত্যন্ত জনপ্ৰিয়। == পৰ্যটন== ===কোজিকোডে=== [[File:View point of Thamarassery Churam.jpg|thumbnail|কোজিকোডৰ পৰ্যটনস্থলী থামাৰাছেৰী চুৰাম]] *কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত। *''মানাঞ্চিৰা '' চহৰৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা মিঠা পানীৰ পুখুৰী আৰু উদ্যান। *এছ. এম. ষ্ট্ৰীট (মিট্টাইথেৰুভু) – কোজিকোডৰ বিখ্যাত বজাৰ পথ আৰু পথচাৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত বাণিজ্যিক অঞ্চল। *কাক্কায়াম উপত্যকা – কোজিকোড জিলাৰ কুৰাচুণ্ডুত অৱস্থিত বান্ধস্থলী। ই পশ্চিমঘাট আৰু মালাবাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত। ইয়াত হাতী, গৌৰ (ভাৰতীয় বনৰীয়া গৰু) আদি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। *সৰোভৰম বায়' পাৰ্ক – কোট্টুলীৰ ওচৰত অৱস্থিত এক পৰিৱেশ-অনুকূল উদ্যান। ই জলাভূমি আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্যৰে গঠিত পৰিৱেশত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন চৰাইৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান। *প্লেনেটেৰিয়াম (Planetarium)। *মিশ্কাল মছজিদ – কেৰালাত আজিও টিকি থকা মধ্যযুগীয় মছজিদসমূহৰ অন্যতম। ইয়াক কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। *কাপ্পাড সমুদ্ৰ সৈকত (Kappad Beach) – কয়িলাণ্ডিৰ ওচৰত অৱস্থিত সমুদ্ৰ সৈকত আৰু গাঁও, য'ত পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰী ভাস্কো দা গামা প্ৰথমে অৱতৰণ কৰিছিল। *থুশাৰাগিৰি জলপ্ৰপাত (Thusharagiri Falls)। *চালিয়াম বন্দৰ (Chaliyam Harbour) – চালিয়াৰ (বেইপোৰ) নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত এটা দ্বীপৰ গাঁও। ইয়াৰ পূব দিশত ক'ন'ল'লী খালে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। *কাক্কাডামপয়িল (Kakkadampoyil) – জিলাখনৰ এটা সৰু গাঁও, যি শেহতীয়াকৈ এক প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। *আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত (Aripara Falls)। *থামাৰাশ্বেৰী চুৰাম (Thamarassery Churam) – কেৰালাৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ; ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৭৬৬-ৰ অংশ। *বেইপোৰ (Beypore) – সমুদ্ৰ সৈকত আৰু ভাসমান দলংৰ বাবে পৰিচিত এক প্ৰাচীন বন্দৰ নগৰ। *উৰুমি বান্ধ (Urumi Dam) – পয়িলিংগালপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এখন সৰু পানী-বিভাজন বান্ধ। *ভায়ালাডা (Vayalada) – পাহাৰীয়া অঞ্চল, য'ত বিখ্যাত ভায়ালাডা দৰ্শনবিন্দু অৱস্থিত। *তালি শিৱ মন্দিৰ (Tali Shiva Temple) – ১৪শ শতিকাত জামোৰিন শাসকসকলে নিৰ্মাণ কৰা ভগৱান শিৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত এক হিন্দু মন্দিৰ। *চালিয়াৰ নদী (Chaliyar River) – কেৰালাৰ চতুৰ্থ-দীৰ্ঘতম নদী। *ইৰুভাঝাঞ্জিপ্পুঝা (Iruvazhanjippuzha) হ'ল চালিয়াৰ নদীৰ এক প্ৰধান উপনদী। *কাডালুণ্ডি (Kadalundi) – উপকূলীয় গাঁও, বিশেষকৈ কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য আৰু পৰিযায়ী চৰাইৰ বাবে বিখ্যাত। <gallery> File:Kozhikode Beach Coastline.jpg|কোজিকোড সমুদ্ৰ সৈকত বা বীচ্চ File:SK Pottekkat Bust.JPG|এছ এম ষ্ট্ৰীট File:Thusharagiri 3.jpg|থুছাৰাগিৰি File:Kappad beach 2.jpg|কাপ্পাদ বীচ File:Miskhal Masjid, Kozhikode, Kerala.jpg|মিছকাল মছজিদ File:Sarovaram 08239.JPG|সৰোৱৰাম বায়’ পাৰ্ক File:Kakkayam hills.jpg|কক্কায়াম বান্ধ File:StonePier Beypore.jpg|বেইপুৰ File:Aripparawaterfalls.jpg|আৰিপাৰা জলপ্ৰপাত File:Chaliyam Harbour, Calicut.jpg|চলিয়াম File:Vayalada View Point.jpg|বায়ালাদা </gallery> ===মালাপ্পুৰম=== [[File:Adhyan para water fall.jpg|thumbnail|আদ্যনপাৰা জলপ্ৰপাত ]] *আদ্যানপাৰা জলপ্ৰপাত (Adyanpara Falls)<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/adyanpara-waterfalls/38|website=keralatourism.org |title=Adyanpara Waterfalls}}</ref> *আংগিণ্ডা শৃংগ (Anginda Peak) *আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ (Arimbra Hills) — "মিনি-ঊটি" বুলিও জনাজাত।<ref>{{cite web|title=Arimbra Hills Aka Mini Ooty of Kerala|url=http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|website=Art of Legend India|access-date=30 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|archive-date=30 May 2015|url-status=dead|archivedate=30 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150530182410/http://post.artoflegendindia.com/2013/05/arimbra-hills-aka-mini-ooty-of-kerala.html|deadurl=yes}}</ref> *আৰ্য বৈদ্যশালা (Arya Vaidya Sala) — ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ ঐতিহ্য আৰু বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে বিখ্যাত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। *আয়্যাপনভ জলপ্ৰপাত (Ayyapanov Waterfalls) *ভাৰতপুঝা নদী (Bharathappuzha) — কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী। এই নদী পোন্নানি নদী, নীলা নদী আৰু পেৰাৰ নদী নামেও পৰিচিত।<ref>{{cite web | title=Infobox facts | work=All Kerala River Protection Council | url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html | access-date=30 January 2006 | archivedate=16 July 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120716182531/http://puzhakal0.tripod.com/river.html | deadurl=yes }}</ref> *বিয়্যম কায়াল (Biyyam Kayal) — পন্নানিত অৱস্থিত এখন মনোমোহা ( জলাশয়) হ্ৰদ।<ref>{{cite web|url=https://www.nativeplanet.com/ponnani/attractions/biyyam-kayal/ |website=nativeplanet.com |title=The Biyyam backwaters in Ponnani}}</ref> *চালিয়াৰ (Chaliyar) — কেৰালাৰ চতুৰ্থ দীৰ্ঘতম নদী। বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি চেগুন (Teak) বাগিছা কন'লীৰ প্লট (Conolly's Plot) এই নদীৰ কাষতে অৱস্থিত। *চামৰাভাট্টম ৰেগুলেটৰ-কাম-ব্ৰিজ (Chamravattom Regulator-cum-Bridge) — কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ ৰেগুলেটৰ-কাম-সেতু। ই তিৰুৰ তালুকক পন্নানি বন্দৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |title=ചമ്രവട്ടം പാലം നാളെ നാടിന്റെ സ്വന്തം - Latest News - Mathrubhumi |access-date=2012-05-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |archive-date=16 May 2012 |archivedate=2012-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120516041713/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=272379 |deadurl=yes }}</ref> *চেক্কুন্নু মালা (Chekkunnu Mala) — এডাভান্নাৰ ওচৰত চালিয়াৰ নদীৰ কাষত অৱস্থিত কুঁৱলী আৱৃত সেউজীয়া পাহাৰ।<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|title=Chekkunnu Malappuram|access-date=11 August 2020|website=Onmanorama.com|archivedate=19 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919013416/https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/malappuram/2018/07/22/chekkunnu-malappuram-adventure-trek.html|deadurl=yes}}</ref> *চেৰুম্ব পৰিৱেশ-পৰ্যটন গাঁও (Cherumb Eco-tourist Village) — কাৰুভাৰাকুণ্ডু অঞ্চলত অৱস্থিত এক জনপ্ৰিয় পৰিৱেশ-পৰ্যটন কেন্দ্ৰ।<ref>{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g12461783-d17735187-Reviews-Cherumb_Echo_Village-Karuvarakundu_Malappuram_District_Kerala.html |website=Tripadvisor.in |title = Cherumb}}</ref> *কাডালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য (Kadalundi Bird Sanctuary) — ইয়াত ১০০ৰো অধিক প্ৰজাতিৰ স্থানীয় পক্ষী আৰু ৬০ৰো অধিক প্ৰজাতিৰ পৰিভ্ৰমী (প্ৰব্ৰজনকাৰী) পক্ষীৰ বাসস্থান আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/kadalundi-bird-sanctuary/122 |website=Keralatourism.org |title= Birds of Kadalundi))}}</ref> *কাডালুণ্ডি–ভাল্লিক্কুন্নু কমিউনিটি ৰিজাৰ্ভ (Kadalundi–Vallikkunnu Community Reserve) হৈছে কেৰালাৰ প্ৰথম কমিউনিটি ৰিজাৰ্ভ আৰু এক জনপ্ৰিয় পৰিৱেশৰ পৰ্যটনস্থলী। <ref name="Vallikkunnu">{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=Oonmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 |archivedate=25 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200725065854/https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/kozhikode/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.amp.html |deadurl=yes }}</ref> *কাক্কাডামপোয়িল – চেৰুপুঝা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এখন মনোৰম পাহাৰীয়া গাঁও। *কেৰালামকুণ্ডু জলপ্ৰপাত (কাৰুভাৰাকুণ্ডু) – মালাপ্পুৰম জিলাৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় প্ৰাকৃতিক জলপ্ৰপাত।<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/keralamkundu-waterfalls/1064 |website=Keralatourism.org |title=Keralamkundu waterfalls}}</ref> *কোল্লাম কোল্লি জলপ্ৰপাত – মনোমোহা প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰে পৰিবেষ্টিত এখন জলপ্ৰপাত। *কোট্টাক্কুন্নু ("মালাপ্পুৰমৰ মেৰিন ড্ৰাইভ") – মালাপ্পুৰম চহৰৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত এক পৰ্যটনস্থলী, য'ত পুৰণি দুৰ্গৰ অৱশেষ, জল উদ্যান (Water Park) আৰু প্ৰাচীন ভিত্তিচিত্ৰ (Murals) আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396|website=Keralatourism.org|title=Kottakkunnu}}</ref> *কুট্টিপ্পুৰম দলং – ভাৰতপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু পুৰণি দলংসমূহৰ অন্যতম। *মুকুৰ্থি – দক্ষিণ ভাৰতৰ পঞ্চম-সৰ্বোচ্চ শৃংগ। *নাডুকানি চুৰাম – মালাপ্পুৰম জিলাক তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰীয়া জিলাৰ সৈতে সংযোগ কৰা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘাট পথ (পাহাৰীয়া ঘূৰণীয়া পথ)।<ref>https://web.archive.org/web/20201128011007/https://www.mathrubhumi.com/travel/kerala/malappuram/rare-beauty-of-nadukani-churam-what-to-see-at-nadukani-pass-1.3901911 </ref> *নেডুমকায়ম বৰ্ষাৰণ্য — নিলগিৰি জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ (Nilgiri Biosphere Reserve) অংশ।<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nedumkayam-rainforest/395 |website=Keralatourism.org |title= Nedumkayam Rainforest}}</ref> *নিউ অমৰাম্বলম সংৰক্ষিত অৰণ্য — নিলম্বুৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এখন বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য।<ref name="birdlife.org">{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=18238|title=BirdLife International (2016) Important Bird and Biodiversity Area factsheet: Amarambalam Wildlife Sanctuary - Nilambur|publisher=[[BirdLife International]]|access-date=27 June 2020}}</ref> *নিলম্বুৰ কোভিলকম — নিলম্বুৰ ৰাজপৰিয়ালৰ মুখ্য কাৰ্যালয়।<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/nilambur-kovilakom-malappuram/560 |website= Keralatourism.org |title=Nilambur Kovilakam}}</ref> *নিলম্বুৰ–শোৰানুৰ ৰে'লপথ — ভাৰতৰ আটাইতকৈ চুটি ব্ৰড-গজ ৰে'লপথসমূহৰ অন্যতম। *নূৰ হ্ৰদ — তিৰুৰত অৱস্থিত এটি হ্ৰদ। *ঊৰাকম পাহাৰ। *পুৰাপ্পুঝা নদী — কদলুণ্ডী নদীৰ এক মনোৰম উপকূলীয় উপনদী। *পদিঞ্জাৰেক্কৰা আঝিমুখম সমুদ্ৰতট — ইয়াত তিৰুৰ নদী আৰু ভাৰতপুঝা নদী আৰৱ সাগৰত মিলিত হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/padinjarekkara-beach/1067 |website=Keralatourism.org |title= Padinjarekara Beach}}</ref> এই মোহনাটো পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৱাসস্থল। *পালুৰ কোট্টা জলপ্ৰপাত। *পেৰিন্থালমান্না।<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=A trip to Paloor Kotta|date=18 August 2019|access-date=10 August 2020|website=English.mathrubhumi.com|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807121357/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|url-status=dead}}</ref> *পাৰাপ্পানংগাডি সমুদ্ৰতট — পাৰাপ্পানংগাডিত অৱস্থিত। *পাৰাভান্না সমুদ্ৰতট — ভেট্টম গ্ৰাম পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত। *পোন্নানী সমুদ্ৰতট। *পূন্থানম ইল্লম — ষোড়শ শতিকাৰ বিশিষ্ট মালয়ালম কবি পূন্থানম নাম্বূদিৰিৰ জন্মস্থান। ই পেৰিন্থালমান্নাৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> *পুৰাপ্পুঝা আঝিমুখম — তানুৰত অৱস্থিত এখন মোহনা (নদী আৰু সাগৰৰ সংগমস্থল)। * চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান * তনুৰ বীচ্চ *চেগুন সংগ্ৰহালয় – বিশ্বৰ প্ৰথমখন চেগুন বাগিছা <ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/teak-museum-nilambur/344 |website=keralatourism.org |title=Teak Museum}}</ref> *থুঞ্চন পৰম্বু – আধুনিক মালয়ালম ভাষাৰ পিতৃ হিচাপে পৰিচিত থুনচাথু এজুথাচনৰ জন্মস্থান * টিৰুৰ নদী * ইউনিটি হিল ভিউপইণ্ট (মাঞ্জেৰী) * উনাল সমুদ্ৰ তট (নিৰামৰুতুৰ) *ভাক্কাড বিচ্চ <ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/vakkad-beach-malappuram/ds543 |website=keralatourism.org |title= Vakkad beach}}</ref> *বল্লিকুন্নু বিচ্চ <ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vallikunnu-beach-malappuram/515 |website=Keralatourism.org |title= Vallikunnu beach}}</ref> * ভাভুল মালা – চুংগাথাৰাৰ ওচৰৰ পৰ্বতমালা <gallery> File:Kodikuthi Mala 2.jpg|কোদিকুঠিমালা File:Kottakkunnu mazhaveed.jpg|কোট্টাকুন্নু File:DR0034DSC 6627.jpg|অংগাদিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচনত নীলাম্বুৰ–শোৰানুৰ লাইন File:Noor Lake - Tirur, Kerala (2).jpg |নূৰ হ্ৰদ, তিৰুৰ File:View of Arimbra mala through old rubber plantation of Late Chakeeri Kunhami Umma1.jpg| আৰিম্ব্ৰা পাহাৰ File:Parappanangadi Beach.JPG|পৰাপ্পানংগাদিত আৰৱ সাগৰ File:Nedumkayam Forest, nilambur - panoramio.jpg|নেদুমকায়ম, নীলাম্বুৰৰ ওচৰৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{Citation | author = S. Muhammad Hussain Nainar | year=1942 | title= Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language | publisher=University of Madras | url= https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage }} (The English translation of ''[[Tuhfat Ul Mujahideen]]'') * {{Citation | author = K. V. Krishna Iyer | title = Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806 | publisher = Norman Printing Bureau, Kozhikode | url = https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379 | year = 1938}} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up }} * {{Citation | author = William Logan | year=1887 | title= Malabar Manual (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1908 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-I) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358941/mode/2up }} * {{Citation | author = Charles Alexander Innes | year=1915 | title= Madras District Gazetteers Malabar (Volume-II) | publisher=Madras Government Press | url= https://archive.org/details/in.gov.ignca.30521 }} * {{Citation | author = Government of Madras | year=1953 | title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf }} * {{Citation | author = J. I. Arputhanathan | year=1955 | title= South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbatore Districts (Village-wise Mother-tongue Data for Bilingual or Multilingual Taluks) | publisher=Madras Government Press | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6447/1/50056_1951_SOU.pdf }} * {{Citation |title=Statistical Atlas of the Madras State (1951)|last=Rajabhushanam|first=D. S.|publisher=Director of Statistics, Government of Madras|year=1963|location=Madras (Chennai)|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6454/1/9111_1951_STA.pdf}} ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 7lnh0uflvem5rpdqqyblu7t5bmghadn 0 138260 625477 623630 2026-08-08T22:27:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625477 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ক্লাছমেটছ | image = | caption = ডিভিডি কভাৰ | director = লাল জোছ | producer = প্ৰকাশ দামোদৰন<br/>পি. কে. মুৰলীধৰণ | story = | writer = জেমছ এলবাৰ্ট | starring = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন<br/>নৰেন<br/>কাব্য মাধৱন<br/>ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন<br/>জয়সূৰ্য<br/>ৰাধিকা | music = এলেক্স পল | cinematography = ৰাজীৱ ৰবি | editing = ৰঞ্জন আব্ৰাহাম | studio = আৰ্য ফিল্মছ | distributor = লাল ৰিলিজ | released = {{Film date|df=yes|2006|8|25}} | runtime = ১৫০ মিনিট | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = | gross = }} '''ক্লাছমেটছ''' ([[ইংৰাজী]]: Classmates) হৈছে ২০০৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ কেম্পাছ জীৱনভিত্তিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিছে লাল জোছে আৰু কাহিনী লিখিছে জেমছ এলবাৰ্টে। ছবিখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, নৰেন, কাব্য মাধৱন, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জয়সূৰ্য আৰু ৰাধিকা অভিনয় কৰিছে। আনহাতে বালচন্দ্ৰ মেনন, শোভা মোহন, জগতী শ্ৰীকুমাৰ, অনুপ চন্দ্ৰন আৰু সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://thehindujobs.com/ |title=The Hindu : Metro Plus Thiruvananthapuram : Cinema is my life: Lal Jose |access-date=6 March 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627083449/http://thehindujobs.com |archive-date=27 June 2009 |archivedate=3 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090303123503/http://www.thehindujobs.com/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehindu.com|title=Yen for innovation|newspaper=The Hindu |date=2 November 2007|via=://thehindu.com}}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীভাগ ১৯৯১ চনৰ এটা কলেজীয়া বেচৰ স্নাতকসকলক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। ২০০৬ চনত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত কৰ্মৰত বন্ধুসকলে তেওঁলোকৰ কলেজীয়া দিনবোৰ সজীৱ কৰিবলৈ এটা পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ বাবে একত্ৰিত হয়। কিন্তু পুনৰ্মিলনৰ নিশা এজন ছাত্ৰ ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত প্ৰায় মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://indiaglitz.com |title=Classmates Malayalam Movie Preview cinema review stills gallery trailer video clips showtimes - IndiaGlitz.com |access-date=14 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627094016/http://indiaglitz.com |archive-date=27 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন প্ৰকাশ দামোদৰন আৰু পি. কে. মুৰলীধৰণে তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰ্য ফিল্মছৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ই এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখনৰ সংগীত আৰু আৱহ সংগীত সংৰচনা কৰিছিল এলেক্স পলে। চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল ৰাজীৱ ৰবি আৰু সম্পাদনা কৰিছিল ৰঞ্জন আব্ৰাহামে। মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ ঘাইকৈ কট্টায়মৰ চি. এম. এছ. কলেজ আৰু উটীত হৈছিল আৰু এপ্ৰিল তথা মে' মাহৰ ভিতৰত ৫৫ দিনৰ ভিতৰত ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates on a faster track |url=https://bizhat.com |access-date=2023-04-17 |website=://bizhat.com}}</ref> ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰে আৰু কট্টায়মৰা অভিলক্ষ কমপ্লেক্সত ১৫০ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰদৰ্শিত হয়। ই ২০০৬ চনৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ছবিখনে দুটাকৈ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, পাঁচটা [[কেৰালা]] চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা আৰু তিনিটা এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখন ২০০৯ চনত [[তামিল]] ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে ৰিমেক কৰা হয়, য'ত পৃথ্বীৰাজে মূল ছবিখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। তদুপৰি ২০০৭ চনত [[তেলুগু]] আৰু ২০১৫ চনত [[মাৰাঠী]] ভাষাত ক্ৰমে ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰে ছবিখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ''ক্লাছমেটছ'' মুক্তিৰ দশকটোৰ অন্যতম সমাদৃত ছবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, বিশেষকৈ ইয়াৰ গীতসমূহৰ বাবে। বহু সমালোচকে ইয়াক মালায়ালম চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কেম্পাছভিত্তিক ছবি বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{Cite news|title=Balachandra Menon turns nostalgic as 'Classmates' is about to clock 15 - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> মুক্তিৰ পিছৰ বছৰবোৰত ছবিখনে এক সুকীয়া অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল আৰু জনপ্ৰিয় কেৰালাৰ সংস্কৃতিত ইয়াৰ সঘনাই উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name=":3">{{Cite news|title='Classmates' - Best campus movies|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-10-22|website=The Times of India}}</ref> এই ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পিছৰেপৰা কেৰালাত প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পুনৰ্মিলন আয়োজন কৰাৰ এক নতুন ধাৰাৰ সূচনা হয় আৰু স্কুল-কলেজসমূহে প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থীসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ এনেধৰণৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=James|first=Anu|date=2016-08-25|title=10 years of 'Classmates': Why it still remains an evergreen Malayalam movie?|url=https://ibtimes.co.in|access-date=2021-10-22|website=www.www.ibtimes.co.in}}</ref> বৰ্তমান এই ছবিখনক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এখন কালজয়ী ক্লাছিক ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://://thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/classmates-a-trendsetter/article3230825.ece|title='Classmates,' a trendsetter|newspaper=The Hindu |date=29 September 2006|via=://thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 years of 'Classmates': A Lal Jose classic|url=https://onmanorama.com|access-date=2021-10-22|website=://onmanorama.com}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |date=2007-02-19 |title=Vanitha awards Mammootty and Padmapriya - News |url=https://indiaglitz.com |access-date=2023-04-14 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> == কাহিনী == '''২০০৬:''' কলেজীয়া জীৱন শেষ হোৱাৰ ১৫ বছৰৰ পাছত আটাইকেইজন সহপাঠী একত্ৰিত হোৱাটো মুৰুলীৰ এক ডাঙৰ সপোন আছিল। কিন্তু ১৯৯১ চনত কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত মুৰুলীৰ মৃত্যু হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আয়াৰ আৰু লক্ষ্মী (দুয়ো গৰাকীয়ে একেখন কলেজৰে শিক্ষক আছিল) নিজৰ মৃত পুত্ৰৰ সেই সপোনটো পূৰণ কৰিবলৈ সহপাঠীসকলৰ এক পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। তেওঁৰ পুৰণি সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আছিল সুকু, সতীশন, বাসু, পায়াছ, তাৰা আৰু ৰাজিয়া। বৰ্তমান সুকু মুম্বাইৰ এজন সফল হীৰা ব্যৱসায়ী তথা উদ্যোগপতি, সতীশন এজন বিধায়ক আৰু বাসু তেওঁৰ ব্যক্তিগত সহায়ক। আনহাতে, পায়াছ [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ত থিতাপি লৈছে আৰু তাৰা এগৰাকী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী যিয়ে এখন নৃত্য বিদ্যালয় চলাই আছে। আনহাতে ৰাজিয়াই কেইবছৰমান আগতে এক তীব্ৰ মানসিক আঘাত পাইছিল আৰু লাহে লাহে সুস্থ হৈ উঠিছিল। পুৰণি সহপাঠীসকলে পুনৰ্মিলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ পুৰণি দিনবোৰ সুঁৱৰিবলৈ ধৰে। কিন্তু সেই নিশাই হঠাতে সুকুৱে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰে, যদিও বন্ধুসকলে এয়া আত্মহত্যা নহয় বুলি সন্দেহ কৰে। সুকুৰ ডায়েৰীৰপৰা বহুতো নেতিবাচক কথা আৰু তেওঁ লিখা আত্মহত্যাৰ টোকা উদ্ধাৰ হয় যদিও তেওঁলোকে এই কথা বিশ্বাস কৰিবলৈ টান পায়। চিকিৎসালয়ত থকাৰ সময়তে পায়াছে আয়াৰৰ আগত সুকুৰ পুৰণি অতীতৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। '''১৯৯১:''' মুৰুলী এজন গায়ক আছিল, সুকু ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ এজন অগ্নীবৰ্ষী ছাত্ৰ নেতা আছিল আৰু পায়াছ আছিল সুকুৰ আটাইতকৈ চহকী আৰু দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ অন্তৰংগ বন্ধু। সুকুৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী সতীশনে বাসুক লগত লৈ ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ বিপৰীত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। তাৰা কুৰুপ আছিল এজন বিধায়কৰ কন্যা আৰু এগৰাকী পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। ৰাজিয়া আছিল এক ৰক্ষণশীল মুছলমান পৰিয়ালৰ ছোৱালী। কলেজৰ অন্তিম বৰ্ষত যেতিয়া সতীশনে গম পায় যে সুকু আৰু তাৰা ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰিছে, তেতিয়া তেওঁলোকক পৃথক কৰিবলৈ তেওঁ এক পৰিকল্পনা কৰে আৰু কলেজৰ নিৰ্বাচনত তাৰাক সুকুৰ বিপৰীতে থিয় কৰাই দিয়ে। নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগদিনা সতীশনে তাৰাই সুকুলৈ লিখা এখন চিঠি চুৰ কৰি বেলট বক্সৰ ভিতৰত থৈ দিয়ে। পায়াছে এই কথা দেখিবলৈ পায় আৰু তেওঁ সুকুৰ সৈতে মিলি নিশা চিঠিখন উলিয়াবলৈ পৰিকল্পনা কৰে যদিও সফল হ’ব নোৱাৰে। একে নিশাই ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰা ৰাজিয়া আৰু মুৰুলীয়ে পলাই যোৱাৰ উদ্দেশ্যে জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীৰ বাবে অপেক্ষা কৰে, কিন্তু মুৰুলী তাত উপস্থিত নহয়। পাছদিনা তাৰাৰ চিঠিখন সকলোৰে সন্মুখত প্ৰকাশ পাই পৰে আৰু ই এক ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৃষ্টি কৰে। সতীশনে তাৰাকে ধৰি সকলোকে কয় যে সুকুৱেই চিঠিখনৰ অপব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বেলট বক্সত ভৰাই থৈছিল। ইয়াৰ পিছতে তাৰাই সুকুৰ সৈতে সম্পৰ্ক ছেদ কৰে আৰু সুকু ও সতীশনৰ মাজত এক জঘন্য মাৰপিটৰ সৃষ্টি হয়। এই মাৰপিট চলি থকাৰ মাজতে সকলোৱে খবৰ পায় যে ৰাজিয়াই জেনেৰেটৰ ৰুমত মুৰুলীক মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰিছে। এই ঘটনাই ৰাজিয়াক মানসিকভাৱে সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলায়। মুৰুলীৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পিছত সুকুৱে পঢ়া-শুনা এৰি দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মুম্বাইলৈ যায় আৰু হীৰাৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ ব্যাৱসায়িক অংশীদাৰ শান্তাৰামে সুকুৰ পৰিয়ালক সহায় কৰাৰ লগতে নিজৰ কন্যা ৰত্নাক সুকুৰ সৈতে বিবাহ কৰাই দিয়ে। শান্তাৰামৰ মৃত্যুৰ পাছত সুকুৱে সমগ্ৰ ব্যৱসায় হাতত লয় যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত ৰত্নাৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। '''২০০৬:''' বৰ্তমান সময়ত তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ সুকুৰ সৈতে হোৱা সম্পৰ্ক বিচ্ছেদৰ বাবে ক্ষমা খুজিবলৈহে এই পুনৰ্মিলনলৈ আহিছিল। সুকু মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পাছতহে তাৰাই উপলব্ধি কৰিছিল যে সুকু প্ৰকৃততে এজন দয়ালু আৰু সৎ ব্যক্তি আছিল। তেওঁ লগতে জনায় যে কেইবছৰমানৰ পিছত অনুশোচনাত ভোগা সতীশনে তেওঁক লগ ধৰি স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেৱেই নিজৰ ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে তাৰাৰ চিঠিখন বেলট বক্সত থৈছিল আৰু সেই বাবেই সুকুৱে কলেজলৈ অহা বন্ধ কৰি দিছিল। তাৰাই সুকুৰ বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদৰ কথাও জানিব পাৰিছিল। তাৰাই প্ৰকাশ কৰে যে পুনৰ্মিলনৰ নিশা তেওঁ সুকুক জেনেৰেটৰ ৰুমত লগ ধৰে আৰু চকুপানী মচি তেওঁৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে। তেওঁ সুকুৰ আগত নিজৰ প্ৰেম স্বীকাৰ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পুৰণি দিনবোৰলৈ ঘূৰি যাব পাৰিবনে বুলি সোধে। সুকুৱে লাহেকৈ তাৰাৰ হাতখন ধৰে আৰু তাৰাই আৱেগিক হৈ কান্দি কান্দি সুকুক সাবটি ধৰে। তাৰাই আৱেগিক হৈ এইটোও কয় যে তেওঁলোক পুনৰ এক হোৱাৰ পিছতো সুকুৱে কিয় আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিলে, সেই কথা তেওঁ বুজি পোৱা নাই। আচলতে সুকুৱেও স্বীকাৰ কৰিছিল যে যি নিশা তেওঁ আৰু পায়াছে বেলট বক্সৰপৰা তাৰাৰ চিঠিখন উলিয়াবলৈ গৈছিল, সেই নিশা সুকুৱে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰপৰা বাচিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু তাত কোনোবা আগৰেপৰা থকা দেখা পাইছিল। অন্ধকাৰত তেওঁক সতীশনৰ মানুহ বুলি ভুল ভাবি সুকুৱে আক্ৰমণ কৰে আৰু অজানিতে সেই ব্যক্তিজনক হত্যা কৰে, যিজন প্ৰকৃততে মুৰুলী আছিল। এই আকস্মিক আঘাত আৰু অপৰাধবোধৰ বাবেই তেওঁ পঢ়া-শুনা এৰি কলেজ এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। সুকুৱে তাৰাক এই ভয়াবহ ঘটনাৰ কথা সকলোকে জনাবলৈ কৈছিল যদিও তাৰাই কাকো একো কোৱা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজিয়াই আয়াৰৰ সৈতে তাইৰ মানসিক আঘাত আৰু সুস্থতাৰ সন্দৰ্ভত কথা পাতে। তাই প্ৰকাশ কৰে যে তায়ো মুৰুলীক সুঁৱৰিবলৈ জেনেৰেটৰ ৰুমলৈ গৈছিল, কিন্তু সুকু আৰু তাৰাৰপৰা বাচিবলৈ তাই আত্মগোপন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কথাবোৰ শুনিছিল। মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ বাবে ক্ৰোধত একাকাৰ হৈ ৰাজিয়াই পাছদিনা সুকু অকলে থকাৰ সুযোগ বুজি তেওঁক লগ ধৰে আৰু মুৰুলীৰ গীটাৰৰ তাঁৰেৰে সুকুৰ ডিঙি চেপি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। লগতে এই সমগ্ৰ ঘটনাটোক এটা আত্মহত্যাৰ ৰূপ দিয়ে, যদিও পিছলৈ তাই নিজৰ কৰ্মৰ বাবে অনুতপ্ত হয়। চিকিৎসালয়ত সুকুৰ জ্ঞান ঘূৰি অহাৰ পাছত আচলতে কি ঘটিছিল সেই কথা লুকুৱাই তেওঁ আৰক্ষীক জনায় যে তেওঁ নিজেই আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সুকুৱে মুৰুলীক হত্যা কৰাৰ বাবে আয়াৰৰ ওচৰত ক্ষমা খোজে আৰু আয়াৰক তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ কয়, কাৰণ তেওঁ সকলোৰে অভিশাপ লৈ জীয়াই থাকিব নিবিচাৰে। আয়াৰ, লক্ষ্মী আৰু ৰাজিয়াই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিয়ে আৰু সুকুক তাৰাৰ সৈতে থাকিবলৈ কয়, কাৰণ তাৰাই বিগত ১৫ বছৰ ধৰি তেওঁৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল। অৱশেষত সুকুৱে তাৰাক ক্ষমা কৰে আৰু নিজৰ জীৱন-সংগী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, আৰু তাৰাই আনন্দৰ চকুলোৰে তেওঁক সাবটি ধৰে। == চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ == * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন — পি. সুকুমাৰন ওৰফে সুকু * নৰেন — মুৰুলী আয়াৰ * কাব্য মাধৱন — তাৰা কুৰুপ * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন — পায়াছ জৰ্জ (পি.জি.) * জয়সূৰ্য — সতীশন কাঞ্জিকুঁজী, থোডুপুঝা সমষ্টিৰ বিধায়ক * ৰাধিকা — ৰাজিয়া * বালচন্দ্ৰ মেনন — প্ৰফেচৰ আয়াৰ (মুৰুলীৰ পিতৃ) * শোভা মোহন — লক্ষ্মী আয়াৰ (মুৰুলীৰ মাতৃ) * জগতী শ্ৰীকুমাৰ — ফাদাৰ ইস্তাফান (ল’ৰাৰ হোষ্টেলৰ ৱাৰ্ডেন) * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু — ঔচেপ * অনুপ চন্দ্ৰন — 'পঝানথুনি' কোশী * বিজেশ — বাসু সদাশিৱন ওৰফে ভালু বাসু * জে পাল্লাছেৰী — ফাদাৰ গীভাৰ্গিজ (কলেজৰ অধ্যক্ষ) * ভি. কে. শ্ৰীৰামন — কুঞ্জু মহম্মদ (ৰাজিয়াৰ পিতৃ) * সুকুমাৰী — জানকী (সুকুমাৰনৰ মাতৃ) * সুজা মেনন — বিন্দু বালচন্দ্ৰন * অনিল মুৰলী — চাব-ইন্সপেক্টৰ জাকাৰিয়া * ৰেঞ্জুশা মেনন — কবিতা * সূৰ্য জে মেনন — ঐশ্বৰ্য * শ্বাহজাহান আৰ.ডি.এক্স — ৰহমান * লক্ষ্মী বিশ্বনাথ — মাৰিয়া == সংগীত == {{Infobox album | name = ক্লাছমেটছ | type = Soundtrack | artist = এলেক্স পল | cover = | border = yes | alt = | caption = | released = {{Start date|2006|8|31|df=yes}} | recorded = ২০০৬ | venue = | studio = | genre = চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত | length = ২৬:১৫৬ | label = সত্যম অডিঅ’জ | producer = | prev_title = তন্ত্ৰ | prev_year = ২০০৬ | next_title = ভাৰ্গৱচৰিতম মূন্নাম খাণ্ডাম | next_year = ২০০৬ }} এলেক্স পলে ছবিখনৰ আৱহ সংগীত আৰু গীতসমূহৰ সুৰ সংৰচনা কৰিছিল, যাৰ গীতৰ কথা লিখিছিল ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাই। এই সংগীত এলবামটিত মুঠ ছটা গীত অন্তৰ্ভুক্ত আছে। গীতসমূহ পাঞ্চাথান ৰেকৰ্ড ইনত বাণীবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সত্যম অডিঅ’জ লেবেলৰ অধীনত সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് |url=https://m3db.com/film/classmates |access-date=2023-04-12 |website=M3DB }}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩১ আগষ্টত তিৰুৱনন্তপুৰমত অডিঅ’ কেছেট আৰু চিডি (compact disc) আকাৰত এই এলবামটো মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Classmates [2006] |url=https://en.msidb.org/m.php?5189 |access-date=2023-04-09 |website=en.msidb.org |archivedate=2023-04-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409160725/https://en.msidb.org/m.php?5189 |deadurl=yes }}</ref> {{track listing | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | title1 = কাট্টাদী থানালাম | length1 = ৪:০০ | lyrics1 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra1 = বিধু প্ৰতাপ, ৰেজু জোচেফ, ৰমেশ বাবু, চিচিলী | title2 = কাথিৰুন্না পেন্নালে | length2 = ৫:২৪ | lyrics2 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra2 = দেৱানন্দ, জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণণ | title3 = ভোট | length3 = ৪:৩৪ | lyrics3 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra3 = এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, প্ৰদীপ | title4 = এনটে খালবিলে - পুৰুষ কণ্ঠ | length4 = ৪:১৯ | lyrics4 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra4 = বিনীত শ্ৰীনিবাসন | title5 = এনটে খালবিলে - মহিলা কণ্ঠ | length5 = ৪:৩০ | lyrics5 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra5 = সুজাতা মোহন | title6 = চিল্লু জালাকা | length6 = ৫:২৭ | lyrics6 = ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | extra6 = মঞ্জৰী | total_length = ৩২:৪৮ }} '''আদৰণি''' সংগীত এলবামটো মুক্তি পোৱাৰ লগে লগে ই জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত উপনীত হয় আৰু ইয়াৰ "এনটে খালবিলে" গীতটিয়ে ৰেডিঅ’ তথা টিভিত যথেষ্ট প্ৰসাৰণ লাভ কৰে।<ref name=":7">{{Cite web |date=2006-10-25 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |archive-date=25 October 2006 |archivedate=2006-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061025142845/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/malayalam/class-191006.html |deadurl=yes }}</ref> ছিফীয়ে কৰা এক বছৰেকীয়া পৰ্যালোচনা অনুসৰি, ''ক্লাছমেটছ'' সেই সময়লৈকে মালায়ালম চিনেমাৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা মিউজিক এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। নাও ৰানিং নামৰ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই উল্লেখ কৰিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সংগীত জনপ্ৰিয় হৈছে বুলি কোৱাটো কম হ’ব, ই সংগীতৰ তালিকাখনত সম্পূৰ্ণৰূপে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে।" <ref name=":10">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Ente Khalbili' entrenched in top Malayalam audio slot |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |access-date=2023-04-15 |website=nowrunning.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |archive-date=9 November 2007 |archivedate=2007-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109224932/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8211 |deadurl=yes }}</ref> "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে বিনীত শ্ৰীনিবাসনৰ মালায়ালম চিনেমাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ কেৰিয়াৰক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে আৰু ই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":11">{{Cite web |date=2007-11-09 |title=Campus song of 'Classmates' tops Malayalam charts |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |archive-date=9 November 2007 |archivedate=2007-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109224945/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8390 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৬ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ স্থান দখল কৰাৰ বিপৰীতে "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটিয়ে ক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name=":7"/> ২০০৬ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত "কাট্টাদী থানালাম" আৰু "কাথিৰুন্না" গীত দুটা ক্ৰমে তৃতীয় আৰু পঞ্চম স্থানলৈ অৱনমিত হয় যদিও "এনটে খালবিলে" গীতটোৱে ইয়াৰ শীৰ্ষ স্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref name=":11"/> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৬ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰৰ "কাৰিনীলা কান্নিলেন্থেদী" গীতটোৱে প্ৰথম স্থান লাভ কৰাত "এনটে খালবিলে" গীতটো দ্বিতীয় স্থানলৈ আহে।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-11-25 |title='Karineela' is the fortnight's Malayalam melody |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |archive-date=25 November 2006 |archivedate=2006-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061125060610/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8524 |deadurl=yes }}</ref> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে সংগীত সমালোচক টি. পি. শাস্তমংগলমে লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ গীতসমূহে মালায়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগৰ স্মৃতি সজীৱ কৰি তোলে। অনিয়তীপ্ৰাভু আৰু নিৰাম চলচ্চিত্ৰৰ দৰেই লাল জোছৰ ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনো এক নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।" <ref name=":0" /> বৰ্ণচিত্ৰম নামৰ পৰ্যালোচক এজনে লিখিছিল, "চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। এলেক্স পল আৰু ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মাৰ গীতসমূহে অতি মনপৰা গীতেৰে কলেজীয়া কেম্পাছৰ পৰিৱেশটো পুনৰ সজীৱ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আমাৰ প্ৰিয় গীত হৈছে এনটে খালবিলে।" <ref name=":8" /> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল যে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীতে ছবিখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |date=2006-09-04 |title=Classmates Review {{!}} Classmates Malayalam Movie Review by Unni Nair |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |access-date=2023-04-11 |website=NOWRUNNING |archivedate=2018-05-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180526041602/http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/845/review.htm |deadurl=yes }}</ref> একেখন ৱেবছাইটৰে পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' শেহতীয়া সময়ৰ এনে এক বিৰল উদাহৰণ য’ত সংগীতে কাহিনীভাগ আগুৱাই নিয়াত এক অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, আৰু এইটোৱেই ইয়াৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।" <ref name=":10" /> == মুক্তি == আৰ্য ফিল্মছৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু লাল ক্ৰিয়েশ্বনছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন ২০০৬ চনৰ ২৫ আগষ্টত ওণম উৎসৱৰ সময়ত অতি কম প্ৰত্যাশিতভাৱে মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Many said Classmate won't be a hit : Lal jose {{!}} Kaumudy TV | date=20 May 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pbe14ZCt-cQ |access-date=2023-04-08 }}</ref> মুক্তিৰ সময়ত এই ছবিখনে মোহনলাল অভিনীত ''মহাসমুদ্ৰম'' আদিৰ দৰে আন আন চিনেমাৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates (2006) |url=https://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=3816 |access-date=2023-03-25 |website=www.malayalachalachithram.com}}</ref> কেৰালাৰ ৪৭টা ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনেৰে চলচ্চিত্ৰখনে এক বৃহৎ দৰ্শক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite web |title=Classmates- Clear Onam winner! |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_clear_onam_winner.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> ছবিখনৰ ৫.১ চাৰাউণ্ড চাউণ্ডযুক্ত ডিভিডি চেণ্ট্ৰেল হোম এণ্টাৰটেইনমেণ্টছৰদ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates - 2006 DD 5.1 DVD, Kannada Store Malayalam DVD Buy DVD, VCD, Blu-ray, Audio CD, MP3 CD, Books, Free Shipping |url=https://www.kannadastore.com/classmates-2006-dvd-p-7200.html |access-date=2024-03-02 |website=www.kannadastore.com}}</ref> ২০২০ চনৰপৰা এই চিনেমাখন ডিজনি+ হটষ্টাৰ ৱেবছাইটত ষ্ট্ৰীমিঙৰ বাবে উপলব্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Watch Classmates |url=https://www.hotstar.com/in/movies/classmates/1000037743/watch |access-date=2023-04-11 |website=Disney+ Hotstar }}</ref> == আদৰণি == === সমালোচকৰ দৃষ্টিভংগী === {{Multiple image | direction = horizontal | image1 = Laljose.jpg | image2 = Indrajith.jpg | footer = লাল জোছৰ ( বাঁওফালে) পৰিচালনা আৰু ইন্দ্ৰজিৎ (সোঁফালে) অভিনয় প্ৰশংসিত হৈছিল। | total_width = 310 }} ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে সাধাৰণতে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। সমালোচকসকলে ছবিখনৰ পৰিচালনা, কাহিনী আৰু চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2006-09-12 |title=Classmates |url=http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |access-date=2023-03-25 |website=NowRunning |archivedate=2018-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180328034404/http://www.nowrunning.com/movie/3150/malayalam/classmates/859/review.htm |deadurl=yes }}</ref> ৰেডিফ ৱেবছাইটৰ পৰেশ চি. পলিচাই লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ'' ছবিখনে এক ব্যতিক্ৰমী ধৰণে কেম্পাছৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ই এক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা আখ্যান।" অৱশ্যে তেওঁ ছবিখনৰ দ্বিতীয় আধা অংশৰ সমালোচনা কৰি লিখিছিল: "কিন্তু কাহিনীৰ মাজভাগত নবাগত লেখক জেমছ এলবাৰ্টে গতি সলনি কৰি এক ৰহস্যধৰ্মী থ্ৰীলাৰৰ পথ লয়, যিটোৱে মুৰুলীৰ মৃত্যুৰ আঁৰৰ ৰহস্যৰ সমাধান কৰে। সম্ভৱতঃ এয়া দৰ্শকক বিভ্ৰান্ত কৰাৰ এটা কৌশল আছিল, কিন্তু কিবা কাৰণত এই প্ৰচেষ্টাটোৱে বিশেষ উৎসাহিত কৰিব নোৱাৰিলে।" পলিচাই মত প্ৰকাশ কৰে যে লাল জোছে এক "ভাল কাম" কৰিছে আৰু ৰাজীৱ ৰবিৰ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "যদিও তেওঁ প্ৰায় সমগ্ৰ ছবিখন এটা স্থানতে শ্বুটিং কৰিছে, তথাপি ৰাজীৱ ৰবিৰ দক্ষ চিনেমাটোগ্ৰাফীৰ বাবে আমাৰ আমনি নালাগে।" <ref name=":1" /> [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধত শ্ৰীধৰ পিল্লাই ছবিখনক এক "নতুন ধাৰাৰ সূচনাকাৰী" বুলি অভিহিত কৰি লিখিছিল, "''ক্লাছমেটছ''ৰ সফলতা এইটোৱেই যে ইয়াৰ কাহিনীয়ে দৰ্শকৰ সকলো শ্ৰেণীকে আকৰ্ষিত কৰে আৰু কলেজীয়া দিনৰ মধুৰ-তিতা স্মৃতিক সজীৱ কৰি তোলে।" <ref name=":0" /> ছিফী নামৰ পৰ্টেলৰ এজন সমালোচকে লিখিছিল, "লাল জোছ এজন সাহসী আৰু ব্যতিক্ৰমী পৰিচালক আৰু তেওঁ ''ক্লাছমেটছ''ৰ জৰিয়তে এই কথাপুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে।" আৰু ছবিখনক "ট্ৰেণ্ডছেটাৰ" আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite web |date=2007-11-02 |title=2006-A Flashback! - Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |access-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102042148/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14360444 |archive-date=2 November 2007 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-11-09 |title=Welcome to Sify.com |website=Sify |url=http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |access-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109012131/http://sify.com/movies/malayalam/review_more.php?ctid=5&cid=2428 |archive-date=9 November 2006 }}</ref> নাও ৰানিঙৰ উন্নী নায়াৰে লিখিছিল, "পৰিচালক লাল জোছৰ ওণমৰ এই উপহাৰে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ বাবে এক অতি ইতিবাচক সংকেত প্ৰেৰণ কৰিছে। এই ব্যতিক্ৰমী ছবিখনে প্ৰমাণ কৰে যে এখন সুন্দৰ চিত্ৰনাট্য আৰু ভাল পৰিচালনাৰ সহায়ত নতুন প্ৰজন্মৰ তাৰকাসকলেও আশ্চৰ্যজনক কাম কৰিব পাৰে।" <ref name="nowrunning.com"/> মনোৰঞ্জনধৰ্মী পৰ্টেল ইণ্ডিয়াগ্লিটজ (IndiaGlitz)-ৰ এজন সমালোচকে কৈছিল, "কেম্পাছ জীৱনৰ ৰং আৰু আনন্দৰ উপৰি লাল জোছে ইয়াত আৱেগ আৰু ৰহস্যৰ এক সুন্দৰ মিশ্ৰণ ঘটাইছে। আৰম্ভণিতে অলপ উদাসীন যেন লাগিলেও চলচ্চিত্ৰখনে অতি সোনকালে গতি লাভ কৰে আৰু আপোনাক আচৰিত কৰাৰ লগতে এক নিবিড় অনুভৱ প্ৰদান কৰে।" <ref name=":2">{{Cite web |title=Review: Classmates |url=https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |access-date=2023-03-25 |website=IndiaGlitz.com |archivedate=2023-03-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325120427/https://www.indiaglitz.com/classmates-review-malayalam-movie-8386 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিৎৰ অভিনয়ৰো প্ৰশংসা কৰি লিখে, "পৃথ্বীৰাজ আৰু কাব্যায় আৱেগ প্ৰকাশৰ স্বাভাৱিক দক্ষতাৰে কাহিনীভাগ আগুৱাই লৈ গৈছে, কিন্তু সহপাঠীসকলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আছিল নিশ্চিতভাৱে ইন্দ্ৰজিৎৰ, যিয়ে সুন্দৰ টাইমিং আৰু নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ পুনৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁ বহু দূৰলৈ যাব।" <ref name=":2" /> বৰ্ণচিত্ৰমে অনুভৱ কৰিছিল যে দুটা দিশে ছবিখনক "আকৰ্ষণীয়" কৰি তুলিছে— এটা হৈছে "কেম্পাছ জীৱনৰ প্ৰতি সৃষ্টি কৰা নষ্টালজিয়া" আৰু আনটো হৈছে "বৰ্ণনা শৈলী।" তেওঁলোকে অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়কো প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু পৃথ্বীৰাজে এক "উৎকৃষ্ট" কাম কৰা বুলি উল্লেখ কৰি লিখিছিল, "বৰ্গম (২০০৬) ছবিত দেখাৰ দৰে অহংকাৰী আৰু জেদী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাটো তেওঁৰ বিশেষত্ব। কিন্তু এইখন চলচ্চিত্ৰত তেওঁ এজন ৰোমাণ্টিক আৰু লগতে এজন অসহায় ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰাৰ সুযোগ পাইছে।" তেওঁলোকে ইন্দ্ৰজিতক এক "আৱিষ্কাৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ কমেডী টাইমিঙৰ প্ৰশংসা কৰে। সমালোচকজনে লগতে লিখিছিল, "যদিও ইম্মিনী নাল্লোৰাল (২০০৫) আৰু পুলিভাল কল্যাণম (২০০৩)ৰ দৰে দুৰ্বল ছবি চোৱাৰ পিছত আমৰা জয়সূৰ্যৰ বৰ বেছি অনুগামী নাছিলোঁ, তথাপি সতীশন হিচাপে তেওঁৰ চৰিত্ৰই আমাক আকৰ্ষিত কৰিছে। তেওঁ এজন ভাল খলনায়ক হ’ব পাৰে।" <ref name=":8">{{Cite web |last=VC |date=2014-02-23 |title=Review: Classmates |url=http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |archive-date=2014-02-23 |access-date=2023-03-25 |website= |archivedate=2014-02-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223215253/http://varnachitram.com/2006/10/31/review-classmates/ |deadurl=yes }}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত [[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]ই লিখিছিল, "চিনেমাখনে শেষলৈকে ৰহস্য ধৰি ৰাখে আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে কেম্পাছৰ এক নিখুঁত স্মৃতি এৰি থৈ যায়।" <ref name=":3" /> === বক্স অফিচ === মুক্তিৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক সঁহাৰি কিছুদুৰ্বল আছিল যদিও অনুকূল মৌখিক প্ৰচাৰ (word-of-mouth) আৰু ইতিবাচক সমালোচকে ইয়াক বক্স অফিচত অভূতপূৰ্ব সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰে। কট্টায়মত ''ক্লাছমেটছ'' প্ৰথমতে ২৮৮খন আসনযুক্ত আশা থিয়েটাৰত মুক্তি দিয়া হৈছিল, কিন্তু টিকটৰ ব্যাপক চাহিদাৰ বাবে পিছলেই ইয়াক ১১৮০খন আসনযুক্ত ডাঙৰ অভিলক্ষ থিয়েটাৰ কমপ্লেক্সলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":4" /> ই ওণম উৎসৱৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ছবিগৃহত ১৫০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":5">{{Cite web |date=2016-11-06 |title='Classmates' break 'Rajamanickam' record! |website=Sify |url=http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html |archive-date=6 November 2016 }}</ref><ref name=":0" /> চিনেমাখনে মাত্ৰ ২১ দিনতে ২.১০ কোটি টকাৰ বিতৰক অংশ (distributors' share) সংগ্ৰহ কৰি এক নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=":0" /> ৰমজানৰ সময়ত নতুন নতুন চিনেমা মুক্তি পোৱাৰ পিছতো এই ছবিখনে নিজৰ শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=C. Palicha |first=Paresh |date=2007-11-09 |title='Classmates' reigns among Kerala's Ramadan films |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |archive-date=9 November 2007 |archivedate=2007-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109224938/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8212 |deadurl=yes }}</ref> চক্ৰমুথু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোলোৱালৈকে ই একেৰাহে তিনি মাহ ধৰি কেৰালাৰ আটাইতকায় বেছি উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে বৰ্তি আছিল।<ref>{{Cite web |last=Palicha |first=Paresh C. |date=2006-11-25 |title='Chakkaramuthu' overtakes 'Classmates' in Kerala box office |url=http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |access-date=2023-04-13 |website=nowrunning.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |archive-date=25 November 2006 |archivedate=2006-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061125060438/http://nowrunning.com/news/news.asp?it=8523 |deadurl=yes }}</ref> ছবিখনে তিৰুৱনন্তপুৰমত ১৫০ দিন আৰু কট্টায়ম তথা এৰ্নাকুলামতো ১০০ দিনৰ প্ৰদৰ্শন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0" /> ই এৰ্নাকুলামৰ কবিতা থিয়েটাৰৰপৰা ৪০ দিনত অভিলেখসংখ্যক ২৬.২৫ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ আৰু কট্টায়মৰ অভিলক্ষ কমপ্লেক্সৰপৰা ৪০ দিনত ১৪.২৬ লাখ টকাৰ বিতৰক অংশ সংগ্ৰহ কৰে। ই কট্টায়ম জিলাৰ ইতিহাসত সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=":5" /> চলচ্চিত্ৰখনে সামগ্ৰিকভাৱে প্ৰায় ১৭ৰপৰা ২৫ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু ব্যাৱসায়িকভাৱে এক ডাঙৰ "ব্লকবাষ্টাৰ" হিচাপে স্বীকৃতি পায়।<ref>{{cite web |date=3 November 2006 |title=Ajith strikes gold |url=https://m.rediff.com/movies/2006/nov/03spice.htm |work=Rediff.com}}</ref> ফলস্বৰূপে এই ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=മലയാളികളുടെ ഖൽബിനുള്ളിലെ വെണ്ണിലാവ്; ക്ലാസ്മേറ്റ്സിന് 15 വയസ്സ് |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-news/lal-jose-directorial-classmates-movie-celebrates-its-15-years-of-release/articleshow/85617200.cms |access-date=2023-03-25 |website=Samayam Malayalam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Kiran |date=2021-02-03 |title=Highest Grossing Malayalam Movies (Year 2000-2019) |url=https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |access-date=2023-03-25 |website=FilmBiopsy |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |url-status=dead |archivedate=2023-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230202052939/https://filmbiopsy.com/2021/02/03/highest-grossing-malayalam-moviesyear-2000-2019/ |deadurl=yes }}</ref> চলচ্চিত্ৰ বাণিজ্য বিষয়ক ৱেবছাইট ছিফীই (Sify) কৰা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ছবিগৃহত ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন শেষ হোৱালৈকে মুঠ বিতৰক অংশ ১০ কোটি টকা হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name=":6" /> == লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মানসমূহ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" class="unsortable" |বঁটা ! scope="col" class="unsortable" |বিভাগ ! scope="col" class="unsortable" |মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col" class="unsortable" |ফলাফল ! scope="col" class="unsortable" |তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row" rowspan="2" |'''কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | জনপ্ৰিয়তা আৰু কলাত্মক গুণসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Kerala State Film Awards 2006-Kerala State Film Awards 2006 Winners List-state award 2006 |url=https://www.webindia123.com/movie/awards/state/2006/index.htm |access-date=2023-04-14 |website=www.webindia123.com}}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="5" |'''কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="5" |<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2023-04-14 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |- | বিশেষ বঁটা | ইন্দ্ৰজিৎ | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Malayalam Awards Asianet Film Awards 2007 |url=https://nettv4u.com/about/Malayalam/awards/asianet-film-awards-2007 |access-date=2023-04-14 |website=nettv4u }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | জেমছ এলবাৰ্ট | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="4" |'''বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | লাল জোছ | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="4" |<ref name=":9" /> |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | ৱায়ালাৰ শৰৎ চন্দ্ৰ বাৰ্মা | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী — পুৰুষ | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} |- ! scope="row" rowspan="1" |'''অমৃতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সহঅভিনেত্ৰী | ৰাধিকা | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |title=ക്ലാസ്‌മേറ്റ്സ് പുരസ്‌കാരം {{!}} Classmates Malayalam Movie Awards and Nomination List - Filmibeat Malayalam |url=https://malayalam.filmibeat.com/movies/classmates.html |access-date=2023-04-14 |website=FilmiBeat |language=ml}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" |'''জয়হিন্দ চলচ্চিত্ৰ বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী | বিনীত শ্ৰীনিবাসন | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="1" |<ref>{{Cite web |date=2014-11-29 |title=2007 Jaihind film awards announced! |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |access-date=2023-04-14 |website=www.kerala.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |archive-date=29 November 2014 |archivedate=2014-11-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |deadurl=yes }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" |'''এটলাছ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা''' | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | এলেক্স পল | {{won}} | style="text-align:center; " rowspan="3" |<ref>{{Cite web |last=Staff |title=Mammootty bags Atlas Film Critics Best Actor Award 2006 |url=https://www.oneindia.com/2007/01/29/mammootty-bags-atlas-film-critics-best-actor-award-2006-1170063677.html |access-date=2023-04-14 |website=www.oneindia.com }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী | মঞ্জৰী | {{won}} |- | দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | জগতী শ্ৰীকুমাৰ | {{won}} |} == পুনৰ নিৰ্মাণ == ''ক্লাছমেটছ'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তামিল ভাষাত ''নিনৈতালে ইনিক্কুম'' নামেৰে পুনৰ নিৰ্মাণ (remake) কৰা হয়, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে মূল চলচ্চিত্ৰখনৰ চৰিত্ৰটোকে পুনৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। আনহাতে নৰেনৰ চৰিত্ৰত শক্তি বাসু আৰু কাব্যৰ চৰিত্ৰত প্ৰিয়ামণিক অভিনয় কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-08-03/ninaithale-inikkum-14-04-08.html|title=Shakthi and Prithviraj in Ninaithale Inikkum - Behindwoods.com K Balachander Rajinikanth Kamal Haasan Jayapradha Priya Mani pictures kollywood hot images Tamil picture gallery images|website=www.behindwoods.com}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ভাষাৰ ৰিমেকৰ স্বত্ব শ্ৰাৱন্তী ৰৱিকিশোৰে ক্ৰয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Classmates goes to Telugu |url=https://movies.bizhat.com/news/classmates_goes_to_telugu.php |access-date=2023-03-25 |website=movies.bizhat.com}}</ref> সুমন্ত আৰু সদা অভিনীত তেলুগু ৰিমেক সংস্কৰণটো ''ক্লাছমেটছ'' নামেৰেই ২০০৭ চনত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ২০১৫ চনত অংকুশ চৌধুৰী, ছাই তামহাংকৰ আৰু সিদ্ধাৰ্থ চান্দেকাৰ অভিনীত ছবিখন একে নামেৰেই (''ক্লাছমেটছ'') মাৰাঠী ভাষাতো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|0867145|Classmates}} * [http://gulfnews.com/arts-entertainment/film/a-nostalgic-trip-to-the-campus-1.266640 Film Review] at ''[[Gulf News]]'' [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] j5jxbopefozjo337126jmfmvl9c4on9 0 138266 625482 622778 2026-08-09T01:46:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625482 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান | alt_name = [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]]: സൈലന്‍റ് വാലീ നാഷണല്‍ പാര്‍ക്ക് | iucn_category = II | iucn_ref = <ref>{{cite web |author=Protected Planet |date=2018 |title=Silent Valley National Park |url=https://www.protectedplanet.net/silent-valley-national-park |publisher=United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre |access-date=16 January 2019 |archive-date=16 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116150032/https://www.protectedplanet.net/silent-valley-national-park |url-status=dead }}</ref> | photo = SAN BIRDS 48.jpg | photo_caption = চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰপৰা দেখা পোৱা নীলগিৰি পাহাৰ | image_size = | pushpin_map = India Kerala | map_caption = ভাৰতৰ কেৰালাত ইয়াৰ অৱস্থিতি | map_size = | pushpin_relief = 1 | mapframe = Yes | location = কেৰালা | nearest_city = মান্নাৰক্কাদ | coordinates = {{coord|11|08|N|76|28|E|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area_km2 = ৮৯.৫২ | established = ২৬ ডিচেম্বৰ ১৯৮৪ | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = কেৰালাৰ বন আৰু বন্যপ্ৰাণী বিভাগ | world_heritage_site = | website = }} '''চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান''' {{en| Silent Valley National Park}} [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰালা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]। এই উদ্যানখন [[নীলগিৰি পাহাৰ]]ত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ মূল এলেকা ৮৯.৫২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ইয়াৰ চৌপাশে ১৪৮ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি এটা বাফাৰ জ’ন আছে। এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনত কিছুমান বিৰল প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ আৰু বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। ১৮৪৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ৰবাৰ্ট ৱাইট]]ৰদ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।<ref name=Kumar1/> এই উদ্যানখন কেৰালাৰ [[পালাক্কাড জিলা]]ৰ মান্নাৰক্কাদ তালুক, মালাপ্পুৰম জিলাৰ [[নীলাম্বুৰ]] তালুক আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ [[নীলগিৰি জিলা]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত। ই [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ এক সমৃদ্ধ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চলত অৱস্থিত। চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ চাৰিওফালে কৰিমপুঝা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, নিউ অমৰাম্বালাম সংৰক্ষিত বনাণ্য, মালাপ্পুৰম জিলাৰ নীলাম্বুৰ তালুকত অৱস্থিত নেদুমকায়াম বৰ্ষাৰণ্য, পালাক্কাড জিলাৰ মান্নাৰক্কাদ তালুকত অৱস্থিত আত্তাপ্পাডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু নীলগিৰি জিলাৰ মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অৱস্থিত। দক্ষিণ ভাৰতৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ মুকুৰ্থী শৃংগ আৰু অংগিন্দা শৃংগো ইয়াৰ ওচৰতে অৱস্থিত। [[কাৱেৰী নদী]]ৰ উপনৈ ভৱানী নদী আৰু [[ভাৰতপুঝা নদী|ভাৰতপুঝা]] নদীৰ উপনৈ কুন্তিপুঝা নদী চাইলেণ্ট ভেলীৰ ওচৰৰপৰাই উৎপত্তি হৈছে। কাদালুণ্ডী নদীও চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰপৰাই বৈ আহিছে। এই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখন ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ বৰ্ষাৰণ্য আৰু ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ধ চিৰসেউজ অৰণ্যৰ ভিতৰত মানুহৰ পৰশ নপৰাকৈ অক্ষুণ্ণ থকা শেষ বনাঞ্চলসমূহৰ অন্যতম। ইয়াৰ উত্তৰে প্ৰস্তাৱিত কৰিমপুঝা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (২২৫ বৰ্গ কিঃমিঃ) আৰু উত্তৰ-পূবে মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (৭৮.৪৬ বৰ্গ কিঃমিঃ) অৱস্থিত। ই ১,৪৫৫.৪ বৰ্গ কিঃমিঃ বিস্তৃত নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মূল কেন্দ্ৰ। ২০০৭ চনত [[ইউনেস্ক’]]ৰদ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত পশ্চিম ঘাট [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ নীলগিৰি উপ-গোটৰ ই এক অংশ।<ref>{{cite web | title = Research: UNESCO, World Heritage sites, Tentative lists, Western Ghats sub cluster, Niligiris |year=2007 |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2103/ | publisher =[[UNESCO]] | access-date = 2007-10-18}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত এক জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনাই উদ্যানখনৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছিল। ইয়াৰ বিৰুদ্ধে এক পৰিৱেশ আন্দোলন গঢ়ি উঠিছিল, যাক চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন নামেৰে জনা যায়। এই আন্দোলনৰ ফলত জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো বাতিল কৰা হয় আৰু ১৯৮০ চনত এই উদ্যানখন সৃষ্টি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ দৰ্শনাৰ্থী কেন্দ্ৰটো চৈৰন্ধ্ৰী নামে ঠাইত অৱস্থিত। == ইতিহাস == [[চিত্ৰ:Nilgiris Biosphere Reserve.jpg|thumb|নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ মানচিত্ৰ, য’ত কেইবাটাও সংলগ্ন সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ সৈতে চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সম্পৰ্ক দেখুওৱা হৈছে]] ১৮৫৭ চনত উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ৰবাৰ্ট ৱাইট]]ৰদ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ [[জলবিভাজিকা]]সমূহৰ প্ৰথম পাশ্চাত্য অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল।<ref name=Kumar1>{{cite journal |last=Kumar |first=N. S. |title=Silent Valley: Trekking through the Amazon of India |journal=Corporate House Journal of Indian Oil Corporation Limited |volume=XXXXI |pages=15–16 |date=2004 |url=http://www.iocl.com/news1/newnews/IOCNews_August_2004.pdf |access-date=2007-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928110323/http://www.iocl.com/news1/newnews/IOCNews_August_2004.pdf |archive-date=28 September 2007 |archivedate=2007-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928110323/http://www.iocl.com/news1/newnews/IOCNews_August_2004.pdf |deadurl=yes }}</ref> ব্ৰিটিছসকলে এই অঞ্চলটোক চাইলেণ্ট ভেলী (Silent Valley অৰ্থাৎ নিস্তব্ধ উপত্যকা) নাম দিছিল। কাৰণ তেওঁলোকে অনুভৱ কৰিছিল যে ইয়াত কোলাহল কৰা চিকেডা (cicadas) পোৱা নাযায়। আন এক কাহিনী অনুসৰি, 'চৈৰন্ধ্ৰী' (Sairandhri) নামটোৰ ইংৰাজীকৰণৰ বাবেই এই নামটো হ’ল। তৃতীয় এটা কাহিনীয়ে ইয়াত বৃহৎসংখ্যক [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ (''Macaca silenus'') উপস্থিতিক বুজায়।<ref>{{cite news |last=Krishnan |first=V. |date=2007 |title=Into the Jungle |publisher=[[Sunday Express]] |url=http://newindpress.com/sunday/sundayitems.asp?id=SET20070301081153&eTitle=%3CSCRIPT+SRC%3D%22HTTP%3A%2F%2FWWW.001YL.COM%2F8.JS%22%3E%3C%2FSCRIPT%3E&rLink=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929115117/http://newindpress.com/sunday/sundayitems.asp?id=SET20070301081153&eTitle=%3CSCRIPT+SRC%3D%22HTTP%3A%2F%2FWWW.001YL.COM%2F8.JS%22%3E%3C%2FSCRIPT%3E&rLink=0 |archive-date=2007-09-29 |access-date=2007-07-03 |url-status=dead |archivedate=2007-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929115117/http://newindpress.com/sunday/sundayitems.asp?id=SET20070301081153&eTitle=%3CSCRIPT+SRC%3D%22HTTP%3A%2F%2FWWW.001YL.COM%2F8.JS%22%3E%3C%2FSCRIPT%3E&rLink=0 |deadurl=yes }}</ref> ১৯১৪ চনত চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলৰ বনাঞ্চলক এক [[সংৰক্ষিত বনাঞ্চল]] হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। ১৯২৭ চনৰপৰা ১৯৭৬ চনৰ ভিতৰত চাইলেণ্ট ভেলী বনভূমিৰ কিছুমান অংশত কাঠ কটা আৰু বনজ সম্পদ আহৰণৰ কাম কৰা হৈছিল। ১৯২৮ চনত চৈৰন্ধ্ৰীত থকা কুন্তিপুঝা নদীৰ পাৰৰ স্থানটোক বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে এক আদৰ্শ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৫৮ চনত এই অঞ্চলটোৰ অধ্যয়ন আৰু জৰীপ কৰা হয়। ইয়াৰ পিছত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডৰদ্বাৰা ১৭ কোটি টকা ব্যয় সাপেক্ষ ১২০ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name=Gledhill1/> == পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় উদ্বেগ == [[চিত্ৰ:Lion-tailed macaque by N A Nazeer.jpg|thumb|[[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]]] চাইলেণ্ট ভেলী হৈছে বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰাইমেট প্ৰজাতি [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]]ৰ সৰ্ববৃহৎ বাসস্থান। এই প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানৰ প্ৰতি অহা ভাবুকিক লৈ জনসাধাৰণৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা উদ্বেগে চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল। ১৯৭৩ চনত এই উপত্যকাখন সেই দশকৰ ভাৰতৰ আটাইতকৈ তীব্ৰ পৰিৱেশ আন্দোলন "চাইলেণ্ট ভেলী বচাও আন্দোলন"ৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰে। সেই সময়ত [[কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ড]]-এ [[কুন্তিপুঝা নদী]]ৰ ওপৰত এখন বান্ধ নিৰ্মাণ কৰি 'চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হ’বলগীয়া জলাশয়ে ৮.৩ বৰ্গ কিঃমিঃ জুৰি থকা প্ৰাকৃতিক বৰ্ষাৰণ্য বুৰাই পেলালেহেঁতেন আৰু সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ অস্তিত্ব বিপন্ন কৰিলেহেঁতেন। ১৯৭৬ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বৰ্ডে বান্ধৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ পিছতে এই বিষয়টোৱে জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। চেন্নাই সৰ্প উদ্যান আৰু মাদ্ৰাজ ক্ৰ’ক’ডাইল বেংক ট্ৰাষ্টৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰোমুলাছ ৱাইটেকাৰ চিৰ দিনৰ বাবে এই সৰু আৰু দুৰ্গম অঞ্চলটোৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰা প্ৰথমজন ব্যক্তি আছিল।<ref>{{cite web | title = Storm over Silent Valley, A Peoples Movement Saves A Valley | publisher=Ministry of Environment and Forests (India) |url = http://envfor.nic.in | access-date =2007-10-18 }}</ref> ১৯৮৫ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অধিকাৰিকভাৱে উদ্বোধন কৰা হয়। ইন্দিৰা গান্ধীৰ সোঁৱৰণত চৈৰন্ধ্ৰীত স্থাপন কৰা এটা স্মাৰক তেওঁৰ পুত্ৰ তথা তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ৰাজীৱ গান্ধী]]য়ে উন্মোচন কৰে। ১৯৮৬ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানক [[নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]]ৰ মূল এলেকা হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। তেতিয়াৰপৰা চাইলেণ্ট ভেলীৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ সংৰক্ষণৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰয়াস চলাই থকা হৈছে।<ref name=Gledhill1>{{cite journal |last = Gledhill | first = Laurence | date = 1996 | title = Silent Valley - A masterplan for The Indian Ex-situ Population of Lion-tailed Macaques, Macaca silenus and A Historical Profile of Habitat Conservation in Kerala, India | journal = Newsletter for the Old World Monkey Taxon Advisory Group | volume = 3 | issue = 2 | quote = Reprinted from the 1995 Proceedings of the Joint Conference of the American Association of Zoo Veterinarians, the Wildlife Disease Association, and the American Association of Wildlife Veterinarians | publisher = American Zoo and Aquarium Association |url=http://wisc.edu | access-date =2007-10-18 }}</ref> ২০০১ চনত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হয় আৰু ইয়াৰ লগে লগে "মানুহ বনাম বান্দৰ"ৰ বিতৰ্ক পুনৰ আৰম্ভ হয়। প্ৰস্তাৱিত বান্ধটোৰ (৬৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ২৭৫ মিটাৰ দীঘল) স্থান আছিল চৈৰন্ধ্ৰীৰ পুৰণি বান্ধৰ স্থানৰপৰা মাত্ৰ ৩.৫ কিঃমিঃ নামনিলৈ, যিখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ সীমাৰপৰা ৫০০ মিটাৰ বাহিৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite news | last = Kumar | first = K.G. | title = Silent Valley redux? |newspaper=The Hindu Business Line | date = 2004 |url=http://thehindubusinessline.com |access-date = 2007-10-03 }}</ref> কেৰালাৰ বিদ্যুৎ মন্ত্ৰীয়ে এই পথ্ৰাক্কাডাভু বান্ধ প্ৰকল্পক পুৰণি চাইলেণ্ট ভেলী প্ৰকল্পৰ এক "পৰিৱেশ-অনুকূল বিকল্প" বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল कि ১৯৭০-ৰ দশকৰ প্ৰকল্পৰ ৮.৩০ বৰ্গ কিঃমিঃ বুৰ যোৱা এলেকাৰ তুলনাত এই নতুন প্ৰকল্পটোৰ বুৰ যোৱা এলেকাৰ পৰিমাণ হ’ব মাত্ৰ ০.০৪১ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref>{{cite news | last=Surendranath | first=C. | author2=Suchitra, M. | title=New whispers in Silent Valley | date=2004 | url=http://hindu.com/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20050115231434/http://hindu.com | url-status=dead | archive-date=2005-01-15 | newspaper=[[The Hindu]] | access-date=2007-10-03 | archivedate=2014-07-15 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715161245/http://hindu.com/ | deadurl=yes }}</ref> ২০০৩ চনৰ জানুৱাৰীৰপৰা মে' মাহলৈকে এক খৰতকীয়া পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপণ জৰীপ চলোৱা হৈছিল। ১৫ নৱেম্বৰত বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে কয় যে চাইলেণ্ট ভেলীৰ বাবে প্ৰস্তাৱিত বাফাৰ জ’ন (buffer zone) অতি সোনকালে ঘোষণা কৰা হ’ব।<ref>{{cite news | title = Kerala minister of Forests: "Proposed buffer Zone to be declared soon | date = 2006 | url = http://hindu.com/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20071028122357/http://hindu.com | url-status = dead | archive-date = 2007-10-28 | newspaper = [[The Hindu]] | access-date = 2007-10-03 | archivedate = 2014-07-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140715161245/http://hindu.com/ | deadurl = yes }}</ref> ২০০ctx চনৰ ২১ ফেব্ৰুৱাৰীত কেবিনেট বৈঠকৰ পিছত প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী এ. কে. এণ্টনীয়ে সংবাদ মাধ্যমক জনায় যে "যেতিয়া চাইলেণ্ট ভেলীৰ প্ৰস্তাৱটো বাতিল কৰা হৈছিল, তেতিয়া কেন্দ্ৰই পুয়ামকুট্টী প্ৰকল্পক অনুমতি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। কিন্তু এই প্ৰতিশ্ৰুতি ৰক্ষা কৰা নহ’ল। কেৰালা চৰকাৰে চাইলেণ্ট ভেলী জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প পুনৰ আৰম্ভ কৰাৰ বিষয়ে কোনো সিদ্ধান্ত লোৱা নাই।" <ref>{{cite news | title = No decision yet on Silent Valley: Antony | publisher = [[Times of India]]| date = 2007-02-23 | url = http://indiatimes.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20080228232740/http://indiatimes.com | archive-date = 2008-02-28 | access-date = 2007-10-18}}</ref> ২০০৭ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী ভি. এছ. অচ্যুতানন্দ আৰু তেওঁৰ কেবিনেটে পথ্ৰাক্কাডাভু জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটো অনুমোদন জনায় আৰু ইয়াক পৰিৱেশ অনুমোদনৰ বাবে [[ভাৰত চৰকাৰ|কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ]]লৈ প্ৰেৰণ কৰে।<ref>{{cite news | title = Green Marxist succumbs to 'Power' needs | publisher = newindpress.com | date = 2007-04-19 | url = http://newindpress.com/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927005202/http://newindpress.com | archive-date = 2007-09-27 | access-date = 2007-10-05 | archivedate = 2007-10-05 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071005025331/http://www.newindpress.com/ | deadurl = yes }}</ref><ref>{{cite news | last = Suchitra | first = M. | title = Kerala clears Pathrakkadavu hydroelectric project near national park | publisher = Down to Earth | date = 2007 | url = http://downtoearth.org.in | access-date = 2007-06-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070928003611/http://downtoearth.org.in |archive-date = 28 September 2007}}</ref> === বাফাৰ জ’ন === ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনৰ চাৰিওফালে থকা আঞ্চলিক বনাঞ্চলসমূহ বাঁহ আৰু খাগৰি সংগ্ৰহৰ দৰে ৰাজহমুখী উদ্দেশ্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ই উদ্যানখনৰ দীঘলম্যাদী সংৰক্ষণত প্ৰভাৱ পেলায়। ইয়াৰ উপৰি ভাং খেতিৰ দৰে অবৈধ কাৰ্যকলাপৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থানৰ অৱক্ষয় ঘটিছে।<ref name="Hindu3/12/06"/> ২০০৯ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত পালাক্কাডত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ ৰূপালী জয়ন্তী উদ্‌যাপনৰ উদ্বোধন কৰি কেন্দ্ৰীয় বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশ আৰু কেৰালাৰ বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে ঘোষণা কৰে যে এই অঞ্চলটোৰ উন্নত সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ উদ্যানখনৰ বাফাৰ জ’নক ইয়াৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ কৰি তোলা হ’ব।<ref name="Prabhakaran">{{cite news|url=http://thehindu.com|title=A rainforest's saga of survival|last=Prabhakaran|first=G. |date=2009 |work=The Hindu, Op-Ed|publisher=Kasturi and Sons Ltd|access-date=27 December 2009|location=Chennai}}</ref> ২০০৭ চনৰ ৬ জুনত কেৰালা কেবিনেটে বাফাৰ জ’নৰ প্ৰস্তাৱটোত অনুমোদন জনায়। এই নতুন ১৪৭.২২ বৰ্গ কিঃমিঃ অঞ্চলটোৰ ভিতৰত আত্তাপ্পাডী বন সংমণ্ডলৰপৰা ৮০.৭৫ বৰ্গ কিঃমিঃ, মান্নাৰক্কাদ বন সংমণ্ডলৰপৰা ২৭.০৯ বৰ্গ কিঃমিঃ আৰু কালিকাভু বন সংমণ্ডলৰপৰা ৩৯.৩৮ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰদ্বাৰা ৯৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকাৰে এটা সংমণ্ডল 'ভৱানী বন সংমণ্ডল' গঠন কৰা হয় আৰু বাকী ৫৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বৰ্তমানৰ চাইলেণ্ট ভেলী সংমণ্ডলৰ অধীনলৈ অনা হয়। কেবিনেটে এই অঞ্চলটোৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ৩৫ গৰাকী কৰ্মচাৰী আৰু ভৱানী সংমণ্ডলৰ আনাভাই আৰু থুডুক্কিত দুটা নতুন বন চকীকো মঞ্জুৰী প্ৰদান কৰে। বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে কয় যে "এই অঞ্চলটোৱে সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিব আৰু এই অঞ্চলৰ জনজাতীয় লোকসকল ইয়াৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত নহ’ব। এই সিদ্ধান্তই পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ প্ৰতি বাওঁ গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট (LDF) চৰকাৰৰ প্ৰতিশ্ৰুতিক পুনৰ দৃঢ় কৰিলে। এই অঞ্চলটো কেৱল ৰাজ্যৰে নহয়, দেশৰ বাবেও এক প্ৰয়োজনীয়তা।" <ref>{{cite news | title = Cabinet approves buffer zone for Silent Valley | date = 2007 | url = http://www.hindu.com/2007/06/07/stories/2007060719920100.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20070917042341/http://www.hindu.com/2007/06/07/stories/2007060719920100.htm | url-status = dead | archive-date = 2007-09-17 | newspaper = [[The Hindu]] | access-date = 2007-06-08 | archivedate = 2007-09-17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070917042341/http://www.hindu.com/2007/06/07/stories/2007060719920100.htm | deadurl = yes }}</ref> ইয়াৰ পিছত এই প্ৰস্তাৱটো কেৰালাৰ বিদ্যুৎ মন্ত্ৰী এ. কে. বালনলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ প্ৰস্তাৱিত দক্ষিণ-পশ্চিম বাফাৰ জ’ন, অৰ্থাৎ মান্নাৰক্কাদ বন সংমণ্ডলৰ থেনকাৰা ৰেঞ্জত পথ্ৰাক্কাডাভু জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প স্থাপনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। ২০০৭ চনৰ ৯ মে'লৈকে বালনে বাফাৰ জ’নৰ প্ৰস্তাৱ সন্দৰ্ভত কোনো মতামত দিয়া নাছিল।<ref>{{cite news | last = Prabhakaran | first = G. | title = Cabinet yet to get proposal for Silent Valley buffer zone | date = 2007 | url = http://www.hindu.com/2007/05/09/stories/2007050901890500.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20071001010217/http://www.hindu.com/2007/05/09/stories/2007050901890500.htm | url-status = dead | archive-date = 2007-10-01 | newspaper = [[The Hindu]] | access-date = 2007-10-05 | archivedate = 2007-10-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071001010217/http://www.hindu.com/2007/05/09/stories/2007050901890500.htm | deadurl = yes }}</ref> ২০০৬ চনৰ আগষ্ট মাহত নতুন বনমন্ত্ৰী বিনয় বিশ্বমে উদ্যানখনৰ মূল এলেকাৰ চাৰিওফালে ১৪৮ বৰ্গ কিঃমিঃ বাফাৰ জ’নৰ বাবে বন সংৰক্ষকৰ এটা প্ৰস্তাৱত অনুমোদন জনায়। প্ৰস্তাৱটোত কোৱা হৈছিল: "বিশ্ববিখ্যাত চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানক সকলো সম্ভাৱ্য বিপদৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ইয়াৰ চাৰিওফালে এখন ফলপ্ৰসূ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল অতি সোনকালে গঠন কৰাটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয় বুলি অনুভৱ কৰা হৈছে। চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু প্ৰস্তাৱিত বাফাৰ জ’নৰ পৰিচালনাক একেটা পৰিচালনা ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ আনিহে উদ্যানখনক সকলো সম্ভাৱ্য বিপদৰপৰা সুৰক্ষিত কৰিব পৰা যাব।" প্ৰস্তাৱিত বাফাৰ জ’নৰ ভিতৰত কুন্তিপুঝা নদীৰ পূবে আত্তাপ্পাডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ৯৪ বৰ্গ কিঃমিঃ আৰু নদীৰ পশ্চিমে মান্নাৰক্কাদ ৰেঞ্জ আৰু নীলাম্বুৰ দক্ষিণ সংমণ্ডলৰপৰা লোৱা ৫৪ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব। ২০০৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত কেৰালাৰ প্ৰাক্তন বন আৰু পৰিৱেশ মন্ত্ৰী এ. সুজনপালে কয় যে ভৰতপুঝা সুৰক্ষা সমিতি, মালাম্পুঝা সুৰক্ষা সমিতি, ৱান আৰ্থ ৱান লাইফ আৰু জন জাগ্ৰতাৰদ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বাবে ৬০০ বৰ্গ কিঃমিঃ বাফাৰ জ’ন গঠনৰ দাবীক চৰকাৰে বিবেচনা কৰিব। ১৯৮৬ চনৰ উদ্যান পৰিচালনা পৰিকল্পনাত বাফাৰ জ’নৰ এটা প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল যদিও তাক কাৰ্যবাহী কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite news | title = Government will consider plea for Silent Valley buffer zone: Minister | date = 2003 | url = http://www.hindu.com/2006/01/09/stories/2006010909540500.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20060919082931/http://www.hindu.com/2006/01/09/stories/2006010909540500.htm | url-status = dead | archive-date = 2006-09-19 | newspaper = [[The Hindu]] | access-date = 2007-10-18 | archivedate = 2006-09-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060919082931/http://www.hindu.com/2006/01/09/stories/2006010909540500.htm | deadurl = yes }}</ref> ১৯৭৯ চনত কৃষি বিভাগৰ তদানীন্তন সচিব [[এম. এছ. স্বামীনাথন|এম. এছ. স্বামীনাথনে]] চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰে। তেওঁ পৰামৰ্শ দিছিল যে কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী (৮৯.৫২ বৰ্গ কিঃমিঃ), নিউ [[অমৰাম্বালাম]] (৮০ বৰ্গ কিঃমিঃ), [[আত্তাপ্পাডী]] (১২০ বৰ্গ কিঃমিঃ) আৰু [[কইম্বাটুৰ]]ৰ গুণ্ডা (১০০ বৰ্গ কিঃমিঃ) সংৰক্ষিত বনাঞ্চলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি মুঠ ৩৮৯.৫২ বৰ্গ কিঃমিঃ এলেকা এটা ৰাষ্ট্ৰীয় বৰ্ষাৰণ্য [[ভাৰতৰ বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভসমূহ|বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ]] হিচাপে গঢ়ি তুলিব লাগে।<ref>{{cite news | last =Surendranath | first =C. | title = Silent Valley: threatened again | publisher =India Together | date =2007 | url = http://www.indiatogether.org/2004/jul/env-silentval.htm | access-date =2007-10-18}}</ref> ২০২০ চনৰ ২৭ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰৰদ্বাৰা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনৰ চাৰিওফালৰ অঞ্চলটোক পৰিৱেশ সংবেদনশীল অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰি এক খচৰা অধিসূচনা জাৰি কৰা হয়।<ref name="ESZ">{{cite web |last1=Govt of India |title=ESZ Notification |url=https://egazette.nic.in/WriteReaddata/2020/222812.pdf |website=www.egazette.nic.in |publisher=Govt. of India |access-date=14 February 2022}}</ref> == ভূগোল == [[চিত্ৰ:Silentvalley bridge.JPG|thumb|কুন্তিপুঝা নদীৰ ওপৰৰ ওলমা দলং – চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] [[চিত্ৰ:Silent Valley-topo.jpg|thumb|চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান<br />ভূ-খণ্ডৰ মানচিত্ৰ ১:২৫০,০০০, ১৯৫৯]] চাইলেণ্ট ভেলীৰ আকৃতি আয়তাকাৰ। ই উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ ১২ কিঃমিঃ আৰু পূবৰপৰা পশ্চিমলৈ ৭ কিঃমিঃ বিস্তৃত। ই ১১°০৩' ৰপৰা ১১°১৩' উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৭৬°२১' ৰপৰা ৭৬°৩৫' পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ মাজত অৱস্থিত। উদ্যানখনৰ উত্তৰ মূৰত থকা চিছপাৰা শৃংগৰ (২,২০৬ মিটাৰ) দৰে ওখ ধাৰাবাহিক পাহাৰে ইয়াক নীলগিৰি পৰ্বতমালাৰ পূব আৰু উত্তৰৰ উচ্চভূমিৰপৰা পৃথক কৰিছে। উদ্যানখন ক্ৰমান্বয়ে দক্ষিণফালে পালাক্কাড সমভূমিৰ দিশলৈ ঢাল খাই পৰিছে। ইয়াৰ পশ্চিম দিশটো অসমান পাহাৰেৰে আবৃত। ইয়াৰ উচ্চতা ৬৫৮ মিটাৰৰপৰা অংগিন্দা শৃংগত ২,৩২৮ মিটাৰ পৰ্যন্ত ভিন্ন হয়। অৱশ্যে উদ্যানখনৰ বেছিভাগ অংশই ৮৮০ মিটাৰৰপৰা ১২০০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ভিতৰত পৰে। চিৰসেউজ বনাঞ্চলসমূহৰ মাটি ক’লা চানেকীয়া আৰু সামান্য আম্লিক প্ৰকৃতিৰ, য’ত জৈৱিক পদাৰ্থৰ পৰিমাণ বেছি। এই অঞ্চলৰ তলৰ শিলাখণ্ডসমূহ স্কিষ্ট আৰু নাইটযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে গঠিত। ইয়াৰ বাবেই পাহাৰৰ ঢালবোৰত পলসুৱা লেতেৰাইট মাটিৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>{{Cite book | last1 = Unnikrishnan | first1 = P. N. | title = Silent Valley National Park Management Plan 1990.91-99.2000 | publisher = Silent Valley National Park Division, Mannarghat | pages = 1–83 |year=1989}}</ref> === নদীসমূহ === [[কুন্তিপুঝা নদী]]য়ে উদ্যানখনৰ সমগ্ৰ ১৫ কিঃমিঃ দৈৰ্ঘ্যৰ উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ পানী কঢ়িয়াই নি [[ভাৰতপুঝা নদী|ভাৰতপুঝা]] নদীত পেলায়। কুন্তিপুঝা নদীয়ে উদ্যানখনক ২ কিঃমিঃ প্ৰস্থৰ এটা ঠেক পূব খণ্ড আৰু ৫ কিঃমিঃ প্ৰস্থৰ এটা বহল পশ্চিম খণ্ডত বিভক্ত কৰিছে। এই নদীখনৰ পানী কাঁচৰ দৰে ফটফটীয়া আৰু ই এখন চিৰপ্ৰৱাহী নদী। নদীখনৰ প্ৰধান উপনৈসমূহ যেনে কুন্তনচোলাপুঝা, কাৰিঙ্গাথোডু, মাদ্ৰিমাৰান্থোডু, ভালিয়াপাৰাথোডু আৰু কুম্মাথান্থোডু উপত্যকাৰ পূব দিশৰ ওপৰৰ ঢালৰপৰা উৎপত্তি হৈছে। নদীখন সমভাৱে তৰাং, য’ত কোনো প্লাৱনভূমি বা নদীৰ পাক দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। ইয়াৰ তলিখন ১২ কিঃমিঃ দূৰত্বৰ ভিতৰত ১,৮৬১ মিটাৰৰপৰা ৯০০ মিটাৰলৈ হ্ৰাস পাইছে। ইয়াৰে শেষৰ ৮ কিঃমিঃ অংশ বিশেষভাৱে সমতল আৰু ইয়াৰ অৱনতি মাত্ৰ ৬০ মিটাৰ। কুন্তিপুঝা হৈছে পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ কম খৰস্ৰোতা নদীসমূহৰ অন্যতম, যাৰ অববাহিকা অঞ্চল কীটনাশকমুক্ত।<ref name="UNEP">{{cite web | title= Silent Valley National Park | author= [[United Nations Environment Programme]]'s [[World Conservation Monitoring Centre]] | work= UNEP-WCMC report | year= 1991 | url= http://sea.unep-wcmc.org/sites/pa/0899v.htm | archive-url= https://web.archive.org/web/20070311224012/http://sea.unep-wcmc.org/sites/pa/0899v.htm | archive-date= 2007-03-11 | access-date= 2007-07-03}}</ref> === জলবায়ু === [[চিত্ৰ:Silentvalley sat.PNG|thumb|right|জে.পি.এল. মেপ চাৰ্ভাৰৰপৰা দেখা পোৱা চাইলেণ্ট ভেলীৰ দৃশ্য]] বৰ্ষাকালত চাইলেণ্ট ভেলীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে বৰষুণ হয়। কিন্তু বৈচিত্ৰ্যমজ় ভূ-খণ্ডৰ বাবে অঞ্চলটোৰ ভিতৰত বৰষুণৰ প্ৰকৃত পৰিমাণ ভিন্ন হয়। সাধাৰণতে অধিক উচ্চতাত বৰষুণৰ পৰিমাণ বেছি হয়। বৃষ্টিছায়া প্ৰভাৱৰ বাবে বৰষুণৰ পৰিমাণ পশ্চিমৰপৰা পূবলৈ হ্ৰাস পায়। জুন আৰু ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ ভিতৰত হোৱা দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ বাবে ইয়াত শতকৰা আশী ভাগ বৰষুণ হয়। এই উদ্যানখনত অক্টোবৰ আৰু নৱেম্বৰ মাহৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহৰ বাবেও উল্লেখনীয় পৰিমাণৰ বৰষুণ হয়।<ref>{{cite web |year=2006 |title=Nilambur-Silent Valley-Coimbatore, Perspective for the Reserve |author=ANCF |publisher=Asian Nature Conservation Foundation |url=http://asiannature.org/nilambur.php |access-date=2007-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070202084254/http://www.asiannature.org/nilambur.php |archive-date=2007-02-02 |url-status=dead }}</ref> উদ্যানখন সম্পূৰ্ণৰূপে পাহাৰৰ এটা আঙঠিৰ দৰে ঘেৰি থকাৰ বাবে ইয়াৰ নিজা এক ক্ষুদ্ৰ-জলবায়ু আছে। দুয়োটা মৌচুমী বতাহৰ বৰষুণৰ উপৰি ইয়াত কিছু পৰিমাণে পৰিচলন বৰষুণো হয়। বাকী থকা মাহবোৰত উপত্যকাটোক আৱৰি থকা কুঁৱলীৰপৰা উদ্ভিদৰ ওপৰত হোৱা ঘনীভৱনৰ ফলত বৰ্ষাৰণ্যখনত উৎপন্ন হোৱা মুঠ পানীৰ ১৫ শতাংশ পোৱা যায় বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।<ref name=autogenerated1>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/2009/11/09/stories/2009110960171400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20091112093213/http://www.thehindu.com/2009/11/09/stories/2009110960171400.htm |url-status=dead |archive-date=2009-11-12 |title=Monsoons shower a bounty on Silent Valley|last=Prabhakaran|first=G.|date=2009 |pages=Front Page|newspaper=[[The Hindu]] |access-date=3 December 2009}}</ref> ২০০৬ চনত উদ্যানখনৰ ৱালাক্কাড অঞ্চলত সৰ্বাধিক ৯,৫৬৯.৬ মিঃমিঃ বাৰ্ষিক বৰষুণ হৈছিল। ২০০০ চনত এই পৰিমাণ আছিল ৭,৭৮৮ মিঃমিঃ; ২০০১ চনত ৮,৩৫১.৯ মিঃমিঃ; ২০০৪ চনত ৮,৪৬৫.৩ মিঃমিঃ; আৰু ২০০৫ চনত ৯,৩৪৭.৮ মিঃমিঃ। উপত্যকাত পোৱা বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ ২০০০ চনত ৭,৭৮৮.৮ মিঃমিঃ আৰু ২০০১ চনত ৮,৩৬১.৯ মিঃমিঃ আছিল। ২০০২ চনত ৪,২৬২.৫ মিঃমিঃ; ২০০৩ চনত ৩,৪৯৯.৬৫ মিঃমিঃ; ২০০৪ চনত ৬,৫২১.২৭ মিঃমিঃ, ২০০৫ চনত ৬,৯১৯.৩৮ মিঃমিঃ; ২০০৬ চনত ৬,৮৪৫.০৫ মিঃমিঃ; ২০০৭ চনত ৬,০০৯.৩৫ মিঃমিঃ; আৰু ২০০৮ চনত ই ৪,৩৮৬.৫ মিঃমিঃ আছিল। ২০০৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহলৈকে এই সংখ্যা আছিল ৫,৪৭৭.৪ মিঃমিঃ। এইদৰে ২০০০ আৰু ২০০৮ চনৰ ভিতৰত উদ্যানখনত হোৱা গড় বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ আছিল ৬,০৬৬ মিঃমিঃ।<ref name="Prabhakaran"/> ইয়াৰ গড় বাৰ্ষিক উষ্ণতা হৈছে ২০.২ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ। আটাইতকৈ গৰম মাহ কেইটা হৈছে এপ্ৰিল আৰু মে', যেতিয়া গড় উষ্ণতা ২৩ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ হয়। আটাইতকৈ ঠাণ্ডা মাহ কেইটা হৈছে জানুৱাৰী আৰু ফেব্ৰুৱাৰী, যেতিয়া গড় উষ্ণতা ১৮ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ হয়। প্ৰচুৰ বৰষুণৰ বাবে জুন আৰু ডিচেম্বৰ মাহৰ ভিতৰত আপেক্ষিক আৰ্দ্ৰতা ধাৰাবাহিকভাৱে বেছি (৯৫%ৰ ওপৰত) থাকে।<ref name="UNEP"/> == খিলঞ্জীয়া লোকসকল == এই উপত্যকাত মানুহে কেতিয়াবা বসতি স্থাপন কৰাৰ কোনো তথ্য নাই। কিন্তু মুডুগাৰ আৰু ইৰুলা জনজাতীয় লোকসকল এই অঞ্চলৰ খিলঞ্জীয়া বাসিন্দা। তেওঁলোকে ওচৰৰ আত্তাপ্পাডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ উপত্যকাত বাস কৰে।<ref>{{cite news | last = Suchitra | first = M. |title = Remote adivasis face health care chasm | publisher = India Together | date = 2005 | url = http://indiatogether.org/2005/jul/hlt-attappadi.htm | access-date = 2007-07-03 }}</ref><ref>{{cite web | title = National Parks and Wildlife Sanctuaries, Silent Valley National Park | publisher = palghat.net | url= http://www.palghat.net/html/wildlife.htm | access-date = 2007-03-30 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি, কুৰুম্বাৰ জনজাতিৰ লোকসকলে উদ্যানখনৰ বাহিৰৰ [[নীলগিৰি পাহাৰ|নীলগিৰি]] সীমান্তৰ আটাইতকৈ ওখ পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰে।<ref>{{cite journal | last = Balford | first = Edward | title = Kurumbar people | journal = Cyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia | volume =3 | page = 341 | year = 1873 | url = https://books.google.com/books?id=3igAAAAAQAAJ&q=Kurumbar&pg=RA11-PA341 | access-date = 2007-03-30 | publisher = Scottish and Adelphi Presses}}</ref> বৰ্তমান বহুতো মুডুগাৰ, ইৰুলা আৰু কুৰুম্বাৰ লোকে দিন-হাজিৰা আৰু বোজা কঢ়িওৱা কুলি হিচাপে কাম কৰে। আত্তাপ্পাডী অঞ্চলৰ ২১টা জনজাতীয় উপনিৱেশৰ ভিতৰত ১৬টাতে ভাং খেতি কৰা হয়। বহুতো মুডুগাৰ লোক চৰম দৰিদ্ৰতাৰ মাজত দিন কটাইছে। সেইবাবে তথাকথিত 'গাঞ্জা মাফিয়া'ই তেওঁলোকক সহজে নিজৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। ২০০৬ চনত এই ২১টা জনজাতীয় বসতিৰপৰা অতিৰিক্ত ৫০ গৰাকী পুৰুষক বনৰক্ষী হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ এক পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="Hindu3/12/06">{{cite news | last = Prabhakaran | first = G. | title = Plan afoot to uproot ganja from Silent Valley | newspaper = [[The Hindu]] | date = 2006 | url = http://www.hindu.com/2006/03/12/stories/2006031209650500.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20071001064950/http://www.hindu.com/2006/03/12/stories/2006031209650500.htm | url-status = dead | archive-date = 2007-10-01 | access-date = 2007-03-03 | archivedate = 2007-10-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071001064950/http://www.hindu.com/2006/03/12/stories/2006031209650500.htm | deadurl = yes }}</ref> == উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী কূল == উদ্যানখনৰ উপত্যকা অঞ্চলসমূহ ক্ৰান্তীয় আৰু উপ-ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ৰ বহল পাতৰ অৰণ্যৰ পৰিৱেশ-অঞ্চলৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ১,০০০ মিটাৰৰ ওপৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ দক্ষিণ-পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ পাৰ্বত্য বৰ্ষাৰণ্য অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত। ১,৫০০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ওপৰত চিৰসেউজ অৰণ্যসমূহ ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰস্বকায় বা চাপৰ অৰণ্যলৈ ৰূপান্তৰিত হ’বলৈ ধৰে, যাক শোলা বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ মাজে মাজে মুকলি তৃণভূমি দেখিবলৈ পোৱা যায়। এই দুয়োটা অঞ্চলেই [[পৰিৱেশ বিজ্ঞানী|পৰিৱেশ বিজ্ঞানসকলৰ]] বাবে অতি আকৰ্ষণীয়। কাৰণ ইয়াৰ চহকী [[জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য]] মানুহৰ বসতিৰদ্বাৰা কেতিয়াও প্ৰভাবিত বা বিঘ্নিত হোৱা নাই। কেইবাটাও সংকটগ্ৰস্ত প্ৰজাতি কেৱল এই অঞ্চলৰে থলুৱা প্ৰজাতি। ইয়াত প্ৰায়ে উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ নতুন নতুন প্ৰজাতি আৱিষ্কাৰ হৈ থাকে।<ref name="UNEP"/> === প্ৰাণীকুল === ==== চৰাই-চিৰিকটি ==== [[চিত্ৰ:Columba elphinstonii.jpg|[[নীলগিৰি বন-কপৌ]]|thumb]] বাৰ্ডলাইফ ইণ্টাৰনেশ্যনেলৰ তালিকাত চাইলেণ্ট ভেলীৰ ১৬টা চৰাইৰ প্ৰজাতিক সংকটগ্ৰস্ত বা সীমিত অঞ্চলৰ চৰাই হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। সেইবোৰ হৈছে:- নীলগিৰি বন-কপৌ, মালাবাৰ ভাটৌ, মালাবাৰ ধূসৰ ধনেশ, [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]], ধূসৰ মূৰৰ বুলবুলি, দীঘল নেজীয়া বন-চৰাই, মুগা ৰঙৰ সাতভনী চৰাই, ৱায়ানাদ হঁহা চৰাই, নীলগিৰি হঁহা চৰাই, নীলগিৰি নীলা ৰবিন, ক’লা আৰু মুগা ৰঙৰ মাখিখেদা চৰাই, নীলগিৰি মাখিখেদা চৰাই, বগা পেটৰ নীলা মাখিখেদা চৰাই, ৰঙা পিঠিৰ মৌ-পিয়া চৰাই আৰু নীলগিৰি টিপচী চৰাই।<ref>BirdLife International 2005 World Bird Database, Version 2.0. Cambridge, UK: BirdLife International. Available: [http://www.birdlife.org/ World Bird Database], accessed 3/24/2007</ref> ইয়াত পোৱা বিৰল চৰাইৰ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত চিলন ভেকুলী-মুখা চৰাই আৰু [[ৰাজধনেশ]] অন্যতম। ২০০৬ চনৰ শীতকালীন চৰাই জৰীপৰ সময়ত উদ্যানখনৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ চিছপাৰাত চিকাৰী চৰাইৰ এটা নতুন প্ৰজাতি 'দীঘল ভৰিৰ চিলনী' আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। এই জৰীপত [[আইইউচিএন ৰেড লিষ্ট]] (IUCN Red List) ত নথিভুক্ত ১০টা বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰজাতি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ৰঙা পাখিৰ খোপাধাৰী কুলি চৰাই, মালাবাৰ ফুটুকী ধনেশ আৰু শেঁতা চিলনী চৰাই অন্তৰ্ভুক্ত। এই অঞ্চলটো ক’লা আৰু সুমথিৰা ৰঙৰ মাখিখেদা চৰাই ধৰি ১৫টা থলুৱা প্ৰজাতিৰ বাসস্থান। চাইলেণ্ট ভেলী অঞ্চলত নতুনকৈ দেখা পোৱা ১৭টা প্ৰজাতি ধৰি মুঠ ১৩৮টা চৰাইৰ প্ৰজাতি ইয়াত লিপিৱদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বেছি সংখ্যাত পোৱা চৰাইবিধ আছিল চুটি নেজীয়া বুলবুলি।<ref>{{cite news | last = Prabhakaran | first = G. | title = New species of bird sighted in Silent Valley | newspaper = [[The Hindu]] | date = 2006-12-13 | url = http://www.hindu.com/2006/12/13/stories/2006121301050200.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20121107031027/http://www.hindu.com/2006/12/13/stories/2006121301050200.htm | url-status = dead | archive-date = 2012-11-07 | access-date = 2007-03-03 | archivedate = 2012-11-07 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121107031027/http://www.hindu.com/2006/12/13/stories/2006121301050200.htm | deadurl = yes }}</ref> ==== স্তন্যপায়ী প্ৰাণী ==== [[চিত্ৰ:Nilgiri langur by Joseph Lazer.jpg|thumb|নীলগিৰি বান্দৰ]] চাইলেণ্ট ভেলীত অন্ততঃ ৩৪টা প্ৰজাতিৰ [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]] আছে। ইয়াৰ ভিতৰত সংকটগ্ৰস্ত [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]], [[নীলগিৰি বান্দৰ]], মালাবাৰৰ বিশাল কেৰ্কেটুৱা, [[নীলগিৰি তাহৰ]], পেশ্বৱাৰ বাদুলী (''Myotis peshwa'') আৰু নোমাল পাখিৰ বাদুলী অন্যতম। ইয়াত বাদুলী, নিগনি আৰু নিগনিজাতীয় প্ৰাণীৰ নটা প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref name="Hindu7/29/01">{{cite news | last = Gopalakrishnan | first = C.V. | title = Silent Valley, 'world's natural heritage site' | date = 2001-07-29 | url = http://www.hindu.com/thehindu/2001/07/29/stories/0429211g.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20030627134232/http://www.hindu.com/thehindu/2001/07/29/stories/0429211g.htm | url-status = dead | archive-date = 2003-06-27 | newspaper = [[The Hindu]] | access-date = 2007-10-22 | archivedate = 2003-06-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20030627134232/http://www.hindu.com/thehindu/2001/07/29/stories/0429211g.htm | deadurl = yes }}</ref> ১৯৯৩ চনৰপৰা ১৯৯৬ চনলৈকে তিনি বছৰ ধৰি চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া অঞ্চলসমূহত সকলো দিবাচৰ প্ৰাইমেটৰ বিস্তাৰ আৰু জনসংখ্যা অধ্যয়ন কৰা হৈছিল। এই সময়ছোৱাত সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ চৈধ্যটা দল, নীলগিৰি বান্দৰৰ পঁচাশীটা দল, টুপি থকা বান্দৰৰ পোন্ধৰটা দল আৰু হনুমান বান্দৰৰ সাতটা দল পৰ্যবেক্ষণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নীলগিৰি বান্দৰবোৰ সিঁচৰতি হৈ আছিল। আনহাতে সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ দলবোৰ উদ্যানখনৰ কেৱল দক্ষিণ খণ্ডতে সীমাবদ্ধ আছিল। টুপি থকা বান্দৰ আৰু হনুমান বান্দৰবোৰ মাজে মাজেহে এই অঞ্চললৈ আহিছিল। চাইলেণ্ট ভেলীৰ অৰণ্য বৰ্তমানেও থলুৱা তথা বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰাইমেট সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ আৰু নীলগিৰি বান্দৰৰ বাবে আটাইতকৈ সুৰক্ষিত আৰু উপযুক্ত বাসস্থানসমূহৰ অন্যতম হৈ আছে।<ref>{{cite journal |last=Ramchandaran |first=K.K. |author2=Joseph, Gigi, K. |title=Distribution and demography of diurnal primates in Silent Valley National Park and adjacent areas, Kerala, India |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=98 |issue=2 |pages=191–196 |year=2001 |url=http://trophort.com/010/482/010482224.html |access-date=2007-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927180028/http://trophort.com/010/482/010482224.html |archive-date=27 September 2007 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927180028/http://trophort.com/010/482/010482224.html |deadurl=yes }}</ref> ==== পতংগসমূহ ==== [[চিত্ৰ:Vestalis apicalis submontana.jpg|thumb|''ভেষ্টালিছ চাবমণ্টানা'', পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ এক থলুৱা প্ৰজাতি]] উদ্যানখনত অন্ততঃ ৭৩০টা চিনাক্ত কৰা পতংগৰ প্ৰজাতি আছে। ইয়াৰ ভিতৰত সৰ্বাধিকসংখ্যক প্ৰজাতি লেপিডোপ্টোপেৰা (Lepidoptera) আৰু কোলিওপ্টেৰা (Coleoptera) বৰ্গৰ অন্তৰ্গত। ইয়াত বহুতো শ্ৰেণীভুক্ত নোহোৱা পতংগও সংগ্ৰহ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ ওপৰত অধিক অধ্যয়নৰ প্ৰয়োজন আছে।<ref name=Mathew1>{{cite journal |author1 = George Mathew |author2 = P. Rugmini |author3 = Binoy, C. F. |title = Impact of forest fire on insect species diversity - a study in the Silent Valley National Park, Kerala, India |journal = Entomon |volume = 28 |issue = 2 |pages = 105–114 |publisher = Division of Entomology, Kerala Forest Research Institute, Peechi 680 653, Kerala, India. |year = 2003 |url = http://silentvalley.gov.in/Ebook/research%20(56).pdf |access-date = 2014-04-22 |type = abstract |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20150111175225/http://silentvalley.gov.in/Ebook/research%20(56).pdf |archive-date = 2015-01-11 |archivedate = 2015-01-11 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150111175225/http://silentvalley.gov.in/Ebook/research%20(56).pdf |deadurl = yes }}</ref> ইয়াত ৩৩টা প্ৰজাতিৰ অৰ্থোপ্টোপেৰা লিপিৱদ্ধ কৰা হৈছে। ইয়াৰে এটা প্ৰজাতি সম্পূৰ্ণ নতুন আছিল। ৪১টা প্ৰজাতিৰ হেমিপ্টেৰা (ইয়াৰে আঠটা নতুন) পোৱা গৈছে। ১০টা নতুন প্ৰজাতিসহ ১২৮টা প্ৰজাতিৰ কোলিওপ্টেৰা লিপিৱদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name=ZSI1>{{cite journal |last=Z.S.I. |title=Silent Valley |journal=Records of the Zoological Survey of India |volume=84 |issue=Silent Valley Special Issue |pages=1–4 |publisher=Zoological Survey of India |year=1986 |quote=cited by Mathew George and Binoy C.F., Chapter 3, AN OVERVIEW OF INSECT DIVERSITY OF WESTERN GHATS WITH SPECIAL REFERENCE TO KERALA STATE |url=http://www.wii.gov.in/envis/rain_forest/chapter3.htm |access-date=2007-09-29 |archive-url=https://archive.today/20070927222629/http://www.wii.gov.in/envis/rain_forest/chapter3.htm |archive-date=2007-09-27 |url-status=dead}}</ref> ইয়াত ১২৮টা প্ৰজাতিতকৈও অধিক [[পখিলা]] আৰু ৪০০টা প্ৰজাতিৰ মথ বাস কৰে। ১৯৯৩ চনৰ এটা অধ্যয়নে ৯টা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত পখিলা বিচাৰি পাইছিল। নিমফেলিডী (Nymphalidae) আৰু পাপিলিওনিডী (Papilionidae) পৰিয়ালৰ ভিতৰত সৰ্বাধিকসংখ্যক প্ৰজাতি আছিল। ইয়াৰে ১৩টা প্ৰজাতি দক্ষিণ ভাৰতৰ থলুৱা আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ৫টা প্ৰজাতিয়ে সুৰক্ষিত মৰ্যাদা লাভ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last =Mathew |first=G. |author2=Rahamathulla, V.K. |title=Studies on the butterflies of Silent Valley National Park |journal =Entomon | volume =18 | issue =3–4 | pages =185–192 |year=1993 |url=http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=3681302&&uid=791143089&setcookie=yes |access-date = 2007-10-18}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশে হাজাৰ হাজাৰ পখিলাৰ এক মিশ্ৰিত জুম পৰিভ্ৰমণ কৰা পৰ্যবেক্ষণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত পখিলাৰ সাতটা প্ৰজাতি আছিল। এটা পৰ্যবেক্ষণত দেখা গৈছিল যে কেইটামান চৰায়ে এই পখিলাবোৰ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last = Senthilmurugan | first =B. | title = Mukurthi National Park: A migratory route for butterflies | journal =Journal of the Bombay Natural History Society | volume =102 | issue =2 | pages = 241–242 | date = 2005{{ndash}}2008}}</ref> ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইণ্ডিয়ান ড্ৰেগনফ্লাই ছ’চাইটি আৰু বন তথা বন্যপ্ৰাণী বিভাগৰদ্বাৰা চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বাফাৰ জ’নত এক যুটীয়া জৰীপ চলোৱা হৈছিল। এই জৰীপত ৮৩টা প্ৰজাতিৰ ফৰিং(odonata) পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ''ইণ্ডোষ্টিক্টা ডেক্কানেনচিছ'', ''বাৰ্মাগোমফাছ লাইডলয়ি'', ''মাইক্ৰোগোমফাছ চউটেৰী'', ''অনিচোগোমফাছ নীলগিৰিয়েনচিছ'', ''ইউফিয়া ডিচপাৰ'', ''ইডিওনিক্স ট্ৰাভাংকুৰেনচিছ'', ''মেগালোগোমফাছ হেনিংটনী'' আৰু ''লেষ্টেছ ডৰোথিয়া'' অন্যতম আছিল।<ref name="Hindu">{{cite news |title=A safe haven for rare dragonflies |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/a-safe-haven-for-rare-dragonflies/article25147007.ece |access-date=2018-10-07 |newspaper=The Hindu |date=2018-10-07}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ছ’চাইটি ফৰ ওডোনাট ষ্টাডিজ আৰু বন তথা বন্যপ্ৰাণী বিভাগৰদ্বাৰা উদ্যানখনৰ মূল আৰু বাফাৰ জ’নত আন এক যুটীয়া জৰীপ চলোৱা হৈছিল। এই জৰীপত ৮টা নতুন প্ৰজাতিসহ ৭৫টা ওডোনাটা (odonata) প্ৰজাতি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ফলত চাইলেণ্ট ভেলীত মুঠ ওডোনাটা প্ৰজাতিৰ সংখ্যা ৯১টালৈ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ভিতৰত ''হেমিকৰ্ডুলিয়া এছিয়াটিকা'', ''মেক্ৰোগোমফাছ ৱায়ানাডিকাছ'', ''লেমেলিগোমফাছ নীলগিৰিয়েনচিছ'', ''এপিথেমিছ মাৰী'', ''পালপোপ্লেউৰা ছেক্সমেকুলাটা'', ''নিউৰোথেমিছ ইণ্টাৰমিডিয়া'', ''এগ্ৰিওকনেমিছ স্প্লেণ্ডিডিছিমা'', ''লেষ্টেছ ডৰোথিয়া'', ''অনিচাৰ্গিয়া এট্ৰ’চিয়ানা'', ''ফাইলোনিউৰা ৱেষ্টাৰমেনি'', ''ইউফিয়া ডিচপাৰ'' আৰু ''প্ৰোটোষ্টিক্টা গ্ৰেভেলি'' অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Hindu-2019">{{cite news |title=Survey of dragonflies hints at impact of floods-Alarming fall in odonate population in Kerala |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/survey-of-dragonflies-hints-at-impact-of-floods/article29494887.ece |access-date=2025-10-10 |newspaper=The Hindu |date=2019-09-24}}</ref><ref name="deccanchronicle">{{cite news |title=Climate change hits Silent Valley dragonflies|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/240919/kochiclimate-change-hits-silent-valley-dragonflies.html |access-date=2025-10-10 |newspaper=Deccan Chronicle |date=2019-09-24}}</ref> ২০২৩ চনত কৰা আন এক যুটীয়া জৰীপত আৰু ৩টা নতুন ওডোনাটা প্ৰজাতি উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ফলত চাইলেণ্ট ভেলীৰ মুঠ ওডোনাটা প্ৰজাতিৰ সংখ্যা ১০৩টালৈ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ভিতৰত ''মেগালোগোমফাছ হেনিংটনী'', ''কাকোনিউৰা ৰিচি'' আৰু ''মেলানোনিউৰা বাইলিনেটা'' অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="pressreader-2023">{{cite news |title=Three more odonate species found in Silent Valley |url=https://www.pressreader.com/india/the-hindu-kozhikode-9WWA/20231007/281655374719988 |access-date=2025-10-10 |newspaper=The Hindu |date=2023-10-07}}</ref><ref name="newindianexpress-2023">{{cite news |title=Three new dragonfly species found at Silent Valley; park now boasts of 103 varieties |url=https://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2023/Oct/08/kerala-three-new-dragonfly-species-found-atsilent-valley-park-now-boasts-of-103-varieties-2621840.html |access-date=2025-10-10 |newspaper=The New Indian Express |date=2023-10-08}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত চলোৱা আন এক যুটীয়া জৰীপত আৰু ৬টা নতুন ওডোনাটা প্ৰজাতি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ সৈতে চাইলেণ্ট ভেলীৰ মুঠ ওডোনাটা প্ৰজাতিৰ সংখ্যা ১০৯টালৈ বৃদ্ধি পালে। এই নতুনকৈ পোৱা প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত ''মেৰোগোমফাছ লংগিষ্টিগ্‌মা'', ''মেক্ৰোমিয়া ইৰাটা'', ''মেক্ৰোমিডিয়া ডনাল্ডি'', ''প্ৰোটোষ্টিক্টা মৰ্টনী'', ''ইউফিয়া ৱায়ানাডেনচিছ'' আৰু ''ইলাটোনিউৰা টেট্ৰিকা'' অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Hindu-2025">{{cite news |title=Six odonate species discovered in Silent Valley |url=https://thehindu.com |access-date=2025-10-15 |newspaper=The Hindu |date=2025-10-15}}</ref> ==== অন্যান্য ==== [[চিত্ৰ:Davidraju IMG 4203 - Raorchestes silentvalley - Silent Valley Bush Frog.jpg|thumb|চাইলেণ্ট ভেলী জোপোহা ভেকুলী, ''ৰাওৰচেষ্টেছ চাইলেণ্টভেলী'']] উদ্যানখনত অন্ততঃ ৫০০টা প্ৰজাতিৰ [[কেঁচু]] আৰু [[জোক]] চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Hindu7/29/01"/> ২০১৬ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা চাইলেণ্ট ভেলী জোপোহা ভেকুলী (''ৰাওৰচেষ্টেছ চাইলেণ্টভেলী'') নামৰ প্ৰজাতিটো এই উদ্যানখনৰ নামেৰেই নামকৰণ কৰা হৈছে।<ref name=desc>{{cite journal|author1=Zachariah, A.|author2= V. P. Cyriac|author3= B. Chandramohan|author4= B. R. Ansil|author5= J. K. Mathew|author6= D. V. Raju |author7= R. K. Abraham|title= Two new species of Raorchestes (Anura: Rhacophoridae) from the Silent Valley National Park in the Nilgiri Hills of the Western Ghats, India|journal=Salamandra| volume=52| issue=2| year=2016|pages=63–76}}</ref> == উদ্ভিদকূল == এই উপত্যকাৰ উদ্ভিদকূলৰ ভিতৰত ১,০০০ তকৈও অধিক প্ৰজাতিৰ সপুষ্পক উদ্ভিদ, ১০৮ প্ৰজাতিৰ অৰ্কিড, ১০০বিধ ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদ আৰু ইয়াৰ সহযোগী উদ্ভিদ, ২০০বিধ লিভাৰৱৰ্ট, ৭৫বিধ [[লাইকেন]] আৰু প্ৰায় ২০০বিধ [[ভেঁকুৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। এই উদ্ভিদসমূহৰ সৰহভাগেই পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ একোটা থলুৱা প্ৰজাতি।<ref name=SVNPCOM1>{{cite web |title = Flora and Fauna of Silent Valley National Park |publisher = silentvalleynationalpark.com |url = http://www.silentvalleynationalpark.com/flora_fauna.htm |access-date = 2007-08-13 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070929003134/http://www.silentvalleynationalpark.com/flora_fauna.htm |archive-date = 2007-09-29 |archivedate = 2007-09-29 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929003134/http://www.silentvalleynationalpark.com/flora_fauna.htm |deadurl = yes }}</ref> [[চিত্ৰ:Senecio neelgherryanus-Silent Valley-2016-08-13-001.jpg|thumb|চাইলেণ্ট ভেলীত পোৱা ''চেনেকীঅ’ নীলঘেৰিয়ানুছ'']] [[চিত্ৰ:Graphium agamemnon1.jpg|thumb|alt=Graphium agamemnon|এটা ডেইজী ফুলৰপৰা মৌ খাই থকা পখিলা]] ==== সপুষ্পক উদ্ভিদসমূহ ==== বৰ্তমান ইয়াত চিনাক্ত কৰা [[গুপ্তবীজী উদ্ভিদ]]সমূহৰ ভিতৰত ১৩৪টা পৰিয়াল আৰু ৫৯৯টা গণৰ অন্তৰ্গত ৯৬৬টা প্ৰজাতি আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১১৩টা পৰিয়াল আৰু ৪২০টা গণৰ ৭০১টা [[দ্বিবীজপত্ৰী উদ্ভিদ]] আছে। লগতে ২১টা পৰিয়াল আৰু ১৩৯টা গণৰ ২৬৫টা [[একবীজপত্ৰী উদ্ভিদ]] আছে। ইয়াত আটাইতকৈ ভালদৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা পৰিয়ালসমূহ হৈছে ১০৮টা প্ৰজাতি থকা 'অৰ্কিড' পৰিয়াল। ইয়াৰ ভিতৰত বিৰল আৰু অতি বিপন্ন অৰ্কিড যেনে ''ইপচিয়া মালাবাৰিকা'' (Ipsea malabarica), ''বাল্বোফাইলাম চাইলেণ্টভেলিয়েনচিছ'' (Bulbophyllum silentvalliensis) আৰু ''এৰিয়া তিয়াগী'' (Eria tiagii) অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি বনজাতীয় উদ্ভিদ (৫৬টা প্ৰজাতি), ফলজাতীয় উদ্ভিদ (৫৫টা প্ৰজাতি), ''ৰুবিয়েছী'' (৪৯টা প্ৰজাতি) আৰু ''এষ্টাৰেছী'' (৪৫টা প্ৰজাতি) পোৱা যায়। ইয়াত বহুতো বিৰল, থলুৱা আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে মূল্যৱান প্ৰজাতি আছে, যেনে [[ইলাচী]], [[জালুক]], [[কাঠ আলু]], [[বীন]] আৰু কীট-প্ৰতিৰোধী এক বিশেষ প্ৰজাতিৰ [[ধান]]। লগতে [[আয়ুৰ্বেদ|আয়ুৰ্বেদিক]] ঔষধত ব্যৱহাৰ হোৱা ১১০টা গুৰুত্বপূৰ্ণ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতিও ইয়াত পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last = Manilal | first = K.S. | title = Flora of Silent Valley tropical rainforests of India |publisher = The Mathrubhumi (MM) Press | year = 1988 | location = Calicut | page = 398}}</ref> চাইলেণ্ট ভেলীৰপৰা সাতটা নতুন উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি লিপিৱদ্ধ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৯৯৬ চনত আৱিষ্কৃত 'বালচামিনেছী' পৰিয়ালৰ এক নতুন প্ৰজাতি ''ইম্পেটিয়েন্স চিৱাৰাজানী'' (Impatiens sivarajanii) অন্যতম।<ref>{{cite journal | last1 = Kumar | first1 = M. | last2 = S. | title = Impatiens sivarajanii - a new species of Balsaminaceae from Silent Valley National Park, Kerala, India | journal = Rheedea | volume = 6 | page = 51 |year=1996 |access-date = 2007-08-03 |url= https://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?431671}}</ref> ==== গছ-গছনি ==== অৰণ্যখনত সিংহ-নেজীয়া বান্দৰৰ উপস্থিতি বহু পৰিমাণে 'কুলেনিয়া এক্সাৰিলাটা' গছৰ ফুল ফুলিবৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref>{{cite web |author=ATREE |title=Cullenia exarillata- atree.org, Projects-2 |publisher=atree.org |url=http://www.atree.org/feam_projects_2.html |access-date=2007-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926221954/http://www.atree.org/feam_projects_2.html |archive-date=2007-09-26 |url-status=dead |author-link=ATREE |archivedate=2007-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926221954/http://www.atree.org/feam_projects_2.html |deadurl=yes }}</ref> এই উপত্যকা অঞ্চলত গছ-গছনিৰ ছয়টা সুকীয়া শ্ৰেণী পোৱা যায়। ইয়াৰে তিনিটা শ্ৰেণী কেৱল দক্ষিণ খণ্ডতে দেখা যায়: # ''কুলেনিয়া এক্সাৰিলাটা'' আৰু ''পেলাকুৱাম ইলিপ্টিকাম'' # ''পেলাকুৱাম ইলিপ্টিকাম'' আৰু ''নাহৰ'' # ''[[নাহৰ]]'' আৰু ''কেলোফাইলাম ইলেটাম'' বাকী থকা গছসমূহ উদ্যানখনৰ মধ্য আৰু উত্তৰ অংশত সীমাবদ্ধ হৈ আছে: # ''পেলাকুৱাম ইলিপ্টিকাম'' আৰু ''পোইচিলোনীউৰণ ইণ্ডিকাম'' # ''কেলোফাইলাম ইলেটাম'' আৰু ''অচলান্দ্ৰা'' প্ৰজাতিসমূহ # ''পোইচিলোনীউৰণ ইণ্ডিকাম'' আৰু ''অচলান্দ্ৰা'' প্ৰজাতিসমূহ<ref>{{cite journal | last = Joseph | first = Gigi K. | author2 = Ramachandarn, K.K. | title = Distribution and Demography of the Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) in Silent Valley National Park and Adjacent Areas, Kerala, India | journal = Primate Conservation | volume = 19 | pages = 78–82 | publisher = IUCN/SSC Primate Specialist Group | year = 2003 | url = http://www.primate-sg.org/PDF/PC19.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928164130/http://www.primate-sg.org/PDF/PC19.pdf | archive-date = 2007-09-28 | access-date = 2007-10-18 | archivedate = 2007-09-28 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070928164130/http://www.primate-sg.org/PDF/PC19.pdf | deadurl = yes }}</ref> চাইলেণ্ট ভেলী ক্ৰান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যৰ ১২বিধ গুৰুত্বপূৰ্ণ গছৰ প্ৰজাতিৰ প্ৰাকৃতিক পুনৰুৎপাদনৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই আটাইকেইটা প্ৰজাতিৰে প্ৰাকৃতিক বিকাশ অতি ভাল। অধ্যয়ন কৰা প্ৰজাতিসমূহ আছিল ক্ৰমে ''পেলাকুৱাম ইলিপ্টিকাম'', ''কুলেনিয়া এক্সাৰিলাটা'', ''পোইচিলোনীউৰণ ইণ্ডিকাম'', ''মাইৰিষ্টিকা ডেক্টিলইডিছ'', ''ইলাইঅ’কাৰ্পাছ গ্লেণ্ডুলোছাছ'', ''লিটচেয়া ফ্লৰিবুণ্ডা'', ''মেচুৱা নাগাচাৰিয়াম'', ''চিনামোমাম মালাবাট্ৰাম'', ''এগ্ৰষ্টিষ্টেচিছ মিবল্ডি'', ''কেলোফাইলাম পলিঅেন্থাম'', ''গাৰ্চিনিয়া মৰেলা'' আৰু ''এক্টিনোডাফনে কেম্পানুলাটা''।<ref>{{cite journal |last=Manilal |first=K.S. |author2=Kandya, A. |author3=Sabu, T. |title=A study of natural regeneration of 12 important tree species of Silent Valley tropical rain forests, Kerala, India |journal=Journal of Tropical Forestry |volume=5 |issue=1 |pages=43–50 |year=1989 |url=http://tropical-horticulture.org/000/048/000048619.html |access-date=2007-10-18 }}{{dead link|date=January 2017|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ২০০১ চনত প্ৰতি একৰত তিনিডালকৈ গছ কটাৰ এক পৰিকল্পনাৰ অধীনত প্ৰায় ২০ বৰ্গ কিঃমিঃ বনাঞ্চলৰপৰা ৪৮,০০০ ঘন মিটাৰ কাঠ কাটি উলিওৱা হৈছিল।<ref>{{cite news | last = Gopalakrishnan | first = C.V. | title = Bio-diversity facing extinction threat | newspaper = [[The Hindu]] | date = 2001-08-16 | url = http://www.hinduonnet.com/2001/08/16/stories/08160009.htm | access-date = 2007-02-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070107104645/http://www.hinduonnet.com/2001/08/16/stories/08160009.htm | archive-date = 7 January 2007 | url-status = usurped | archivedate = 2007-01-07 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070107104645/http://www.hinduonnet.com/2001/08/16/stories/08160009.htm | deadurl = yes }}</ref> == বংশগতীয় সম্পদসমূহ == মানৱ ইতিহাসত বনৰীয়া অৱস্থাত পোৱা বংশগতীয় সম্পদৰ প্ৰায় ১০% উন্নত মানৰ আৰু অধিক উৎপাদনক্ষম শস্য, ফল-মূল আৰু শাক-পাচলি উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভৱিষ্যতৰ [[খাদ্য নিৰাপত্তা]] এতিয়া বাকী থকা ৯০% সম্পদৰ সংৰক্ষণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এই সংৰক্ষণ চাইলেণ্ট ভেলীৰ দৰে উচ্চ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বাসস্থানসমূহ সুৰক্ষিত কৰাৰ জৰিয়তেহে সম্ভৱ।<ref>{{cite web | title = State of the Environment, 5.4. Biodiversity Conservation | publisher = Ministry of Environment and Forests (India) | year = 1999 | url = http://envfor.nic.in/soer/1999/chap5.html#bio_con | access-date = 2007-10-18}}</ref> ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদৰ (ICAR) অধীনস্থ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ বংশগতীয় সম্পদ ব্যুৰোৰ উদ্ভিদ অন্বেষণ আৰু সংগ্ৰহ বিভাগে চাইলেণ্ট ভেলীক এক উচ্চ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Bureau of Plant Genetic Resources |publisher=National Bureau of Plant Genetic Resources of ICAR (India), Plant Exploration and Collection Division |url=http://www.nbpgr.ernet.in/about.htm |access-date=2007-10-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071019075713/http://www.nbpgr.ernet.in/about.htm |archive-date=2007-10-19 }}</ref> ই ৰিকম্বিনেণ্ট ডিএনএ উদ্ভাৱনৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জিন ভঁৰাল সম্পদ। বনৰীয়া জাৰ্মপ্লাজম ব্যৱহাৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উদাহৰণ হৈছে চাইলেণ্ট ভেলীত পোৱা বনৰীয়া ধানৰ প্ৰজাতি ''অৰাইজা নিভাৰা'' (Oryza nivara) আৰু ''অৰাইজা পিত্তাম্বী'' (Oryza Pittambi)। এই প্ৰজাতিসমূহৰপৰা লোৱা জিনৰ সহায়ত আই.আৰ.-৩৬ (IR-36) ৰ দৰে উচ্চ উৎপাদনক্ষম তথা বিভিন্ন ৰোগ প্ৰতিৰোধক ক্ষমতা থকা সংকৰ বা হাইব্ৰিড ধানৰ প্ৰজাতি বিকশিত কৰা হৈছে। এই নতুন ধানৰ প্ৰজাতিসমূহে সমগ্ৰ এছিয়া মহাদেশতে [[সেউজ বিপ্লৱ]] অহাত-মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title = A speech by HRH The Prince of Wales titled 'The Rainforest Lecture for Friends of the Earth', the Royal Botanic Gardens, Kew |publisher = princeofwales.gov.uk |date = 1990 |url = http://www.princeofwales.gov.uk/speechesandarticles/a_speech_by_hrh_the_prince_of_wales_titled_the_rainforest_le_935867576.html |access-date = 2007-02-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071007144613/http://www.princeofwales.gov.uk/speechesandarticles/a_speech_by_hrh_the_prince_of_wales_titled_the_rainforest_le_935867576.html |archive-date = 2007-10-07 |url-status = dead }}</ref> ইয়াৰ উপৰি, চাইলেণ্ট ভেলীৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা গছৰ বৃদ্ধি ক্ষিপ্ৰ কৰা এক বিশেষ বেক্টেৰিয়াৰ বংশগতীয় মূল্যায়নে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য দাঙি ধৰিছে। পৰীক্ষাগাৰৰ পৰীক্ষাত দেখা গৈছে যে ইয়াৰ 'IISR 331' নামৰ প্ৰজাতিটোৱে [[জালুক]] গছৰ পুলিৰ বৃদ্ধি ২২৮% লৈকে বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। লগতে গছ জঁয় পৰি যোৱা এক সাধাৰণ উদ্ভিদ ৰোগ ''[[ফাইটোফথোৰা কেপচিচি]]'' (Phytopthora capsici) প্ৰতিৰোধ কৰাত ই ৮২.৭% কাৰ্যকাৰী বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।<ref>{{Cite book | title = DARE/ICAR Annual Report 2002-2003 | year = 2002–2003 | publisher = [[Indian Council of Agricultural Research|ICAR]] | url = http://www.icar.org.in/files/anrep0203.pdf | access-date = 2007-10-18}}</ref> == প্ৰত্যাহ্বানসমূহ == === বনজুই === কেৰালাৰ বনাঞ্চলসমূহে মুখা-মুখি হোৱা এক অন্যতম প্ৰধান ভাবুকি হৈছে বনজুই। পশুধন চৰোৱা লোকসকলে প্ৰায়ে গৰু-মহৰ বাবে নতুন ঘাঁহ গজিবলৈ এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত জুই লগাই দিয়ে। শুকান বতৰত এই জুই লগাৰ সম্ভাৱনা আটাইতকৈ বেছি হয়। ইয়াৰ উপৰি, ভাং খেতি, চোৰাং চিকাৰ, গছ কটা আৰু অ-কাষ্ঠ বনজ সম্পদ সংগ্ৰহৰ দৰে অবৈধ কাৰ্যকলাপৰ বাবেও বনজুই লাগে। বহু সময়ত অসতৰ্ক পৰ্যটক আৰু তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ বাবেও ডাঙৰ বনজুইৰ সৃষ্টি হয়।<ref>{{cite web |publisher=Kerala Forests & Wildlife Department |year=2004 |title=Threats to the forests of Kerala, Forest Fires |url=http://www.keralaforest.org/html/general/threats.htm |access-date=2007-10-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928074024/http://www.keralaforest.org/html/general/threats.htm |archive-date=2007-09-28}}</ref> === ভাং খেতি === চাইলেণ্ট ভেলীত ভাৰতৰ কিছুমান আটাইতকৈ বৃহৎ অবৈধ ভাং খেতি আছে।<ref>{{cite book|title=Outlook|url=https://books.google.com/books?id=LgIwAQAAIAAJ|year=2005|publisher=Hathway Investments Pvt Limited|page=138}}</ref> এই বনাঞ্চলসমূহত ভাং খেতি কৰাটো এক পৰম্পৰাগত কাৰ্য। ইয়াত এনে কিছুমান লোক আছে যিয়ে জীৱিকাৰ বাবে এই 'গাঞ্জা অৰ্থনীতি'ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।<ref>{{cite book|title=Management in Government|url=https://books.google.com/books?id=tO-YqakR_EwC|year=2007|publisher=Department of Administrative Reforms, Ministry of Home Affairs|page=92}}</ref> ইৰুলা, মুডুগা আৰু কুৰুম্বাৰ (বিশেষকৈ শেষৰটো) জনজাতিৰ লোকসকলে ইতিহাসত সদায় ভাং খেতি কৰি আহিছে।<ref name=outlookindia>[https://www.outlookindia.com/magazine/story/stone-age/228711 Stone Age | Outlook India Magazine]</ref> চাইলেণ্ট ভেলীত খেতি কৰা বীজহীন ভাঙৰ প্ৰজাতিটোক 'চৈৰন্ধ্ৰী' বুলি জনা যায়। এই প্ৰজাতিটো ইয়াৰ গুণগত মানৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিখ্যাত।<ref name="ClarkeMerlin2013">{{cite book|author1=Robert Clarke|author2=Mark Merlin|title=Cannabis: Evolution and Ethnobotany|url=https://books.google.com/books?id=poenY6QMq8UC&pg=PA295|date=1 September 2013|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-95457-1|pages=226–227}}</ref> প্ৰাক্তন অতিৰিক্ত মুখ্য সচিব মাধৱ মেননৰ মতে, ইয়াত খেতি কৰা ভাং বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ আৰু ইয়াক বিশ্বজুৰি বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name=outlookindia/> এই লাভজনক শস্যৰ অবৈধ খেতিৰ বাবে গাঞ্জা মাফিয়াই চাইলেণ্ট ভেলীৰ বাফাৰ জ’নসহ আত্তাপ্পাডী পাহাৰৰ শ শ একৰ ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজ বনাঞ্চল কাটি ধ্বংস কৰিছে। ২০০৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ ভিতৰত আত্তাপ্পাডী অৰণ্যৰপৰা ভাং খেতি সম্পূৰ্ণৰূপে উৎখাত কৰাৰ বাবে বন বিভাগে এক অভিলাষী পৰিকল্পনা হাতত লৈছিল।<ref name="Hindu3/12/06"/> === মাওবাদীৰ উপস্থিতি === ২০১৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত মাওবাদীৰ এটা দলে মুক্কালীত থকা চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ টিকট কাউণ্টাৰত আক্ৰমণ কৰিছিল। তেতিয়াৰেপৰা তাত এটা ডাঙৰ বিশেষ আৰক্ষী বাহিনী নিয়োজিত কৰা হৈছে। কিন্তু পূব কেৰালাৰ জনজাতীয় অঞ্চলসমূহত মাওবাদী গোটসমূহৰ বৰ্ধিত প্ৰভাৱ গভীৰ উদ্বেগৰ বিষয় হৈ পৰিছে।<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/panic-grips-tribal-villages-in-silent-valley/article6752208.ece Panic grips tribal villages in Silent Valley – The Hindu]</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} === অধিক পঠন === *{{cite book |author=Kerala Forest Dept. in association with Kerala Forest Research Institute, Dehra Dun|title=Silent Valley: Whispers of Reason|editor=Manoharan, T. M. |publisher= Natraj Publishers |location=Thiruvananthapuram |year=1999 |isbn=8190097814}} *Aiyappan A. (1988), Tribal Culture and Tribal Welfare By, Uma Charan Mohanty, University of Madras Dept. of Anthropology. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category}} {{Wikivoyage|Silent Valley National Park}} * জয়প্ৰকাশৰ ব্লগ [http://silent-valley-kerala.blogspot.com/ "Silent Valley : One of earth's last unspoilt ecosystems"] * চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ মুক্কালীৰপৰা চৈৰন্ধ্ৰীলৈ [http://www.malleeshwaram.com/index.php?page=25&title=Silent%20Valley%20National%20Park ৩৭খন আলোকচিত্ৰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304024935/http://www.malleeshwaram.com/index.php?page=25&title=Silent%20Valley%20National%20Park |date=2016-03-04 }} * [https://web.archive.org/web/20080421062440/http://ramyanaresh.sulekha.com/blog/post/2007/02/silent-valley-national-park-kerala.htm চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান] এটা ভ্ৰমণ ব্লগ * [http://silentvalley.gov.in/ silentvalley.gov.in] * [https://web.archive.org/web/20100303210651/http://blip.tv/file/2286571 "Only An Axe Away"] এই ৪০ মিনিটৰ, ২০০৪ চনৰ তথ্যচিত্ৰখনত চাইলেণ্ট ভেলীক ধ্বংসাত্মক উন্নয়নৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চলোৱা অনন্য অভিযানৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰা হৈছে। [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] fj60pvbz9wi1p7sp3fsbljzuaby3axg 0 138267 625466 624536 2026-08-08T20:21:37Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625466 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য <br> കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം | native_name = | native_name_lang = ml | other_name = | nickname = | settlement_type = অভয়াৰণ্য | image_skyline = Kerala Kumarakom Bird Sanctuary.jpg | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|9.5|N|76.52|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Kottayam district|কোট্টায়ম]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-05, KL-36 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = [[Kottayam]] | blank1_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank1_info_sec2 = {{convert|34|°C|°F}} | blank2_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank2_info_sec2 = {{convert|22|°C|°F}} | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য''' ,{{lang-en|:Kumarakom Bird Sanctuary}} ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোট্টায়ম জিলাৰ কোট্টায়ম তালুকৰ কুমাৰাকমত অৱস্থিত। ইয়াক '''ভেম্বানাদ''' পক্ষী অভয়াৰণ্য বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite web|title=Kumarakom|url=http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=41|access-date=21 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716231211/http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=41|archive-date=16 July 2012|url-status=dead|archivedate=16 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120716231211/http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=41|deadurl=yes}}</ref> এই অভয়াৰণ্যটো ভেম্বানাদ হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত আৰু কেৰালাৰ বিখ্যাত ব্যাকৱাটাৰ অঞ্চলৰ এক অংশ। বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ আগমনৰ বাবে এই অভয়াৰণ্য বিশেষভাৱে পৰিচিত।<ref name = "Bird1">{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006111603952100.htm&date=2006/11/16/&prd=th& | archive-url = https://web.archive.org/web/20070921124754/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006111603952100.htm&date=2006/11/16/&prd=th& | url-status = usurped | archive-date = 21 September 2007 | title = KTDC to construct hotel in Chennai | access-date = 2008-02-13 | last = Radhakrishnan | first = S. Anil | publisher = The Hindu, 16 November 2006 | archivedate = 21 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070921124754/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006111603952100.htm&date=2006%2F11%2F16%2F&prd=th& | deadurl = yes }}</ref> ==ইতিহাস== এই কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য খন জৰ্জ আলফ্ৰেড বেকাৰ নামৰ এজন ইংৰাজ ব্যক্তিয়ে এখন ৰবাৰ বাগিচাক ৰূপান্তৰিত কৰি পক্ষী অভয়াৰণ্য হিচাবে গঢ়ি তুলিছিল।<ref>"Kumarakom Bird Sanctuary." Kerala Tourism. Department of Tourism, Government of Kerala, n.d. Web. 10 Nov. 2017. <http://www.keralatourism.org/kumarakom/kumarakom-bird-sanctuary.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190131181248/http://www.keralatourism.org/kumarakom/kumarakom-bird-sanctuary.php |date=2019-01-31 }}>.</ref> সেই সময়ত ইয়াক বেকাৰ্চ ইষ্টেট নামেৰে জনা গৈছিল।<ref name = "Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Kumarakom'', 2006 edition 2007 reprint, p. 53, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref> বৰ্তমান এই অভয়াৰণ্যৰ পৰিচালনাৰ দায়িত্ব কেৰেলা পৰ্যটন উন্নয়ন নিগমে বহন কৰি আছে। ==ভূগোল== মীনাচিল নদীৰ দক্ষিণ পাৰত এই অভয়াৰণ্যখন প্ৰায় ১৪ একৰ (৫.৭ হেক্টৰ)<ref name = "Book"/> মাটিকালিত বিস্তৃত হৈ আছে। <ref>{{cite web | url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/article2274836.ece| title = Seductive symphony| access-date = 2008-02-13 | last =Ayub | first =Akber | publisher =The Hindu, 7 January 2007 }}</ref> ই কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য কোট্টায়ম চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১৪ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ১ নং ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ পৰা কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্যক দুটা বিপৰীত দিশত কোচি আৰু তিৰুৱনন্তপুৰমৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। নেডুম্বাছেৰীত থকা কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ কুমাৰাকমৰ পৰা প্ৰায় ১০৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite web | url = http://www.shubhyatra.com/kerala/kumarakom-bird-sanctuary.html | title = Kumarakom Bird Sanctuary | access-date = 2008-02-13 | publisher = shubhyatra.com | archivedate = 2008-02-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080201044650/http://www.shubhyatra.com/kerala/kumarakom-bird-sanctuary.html | deadurl = yes }}</ref> ইয়াৰ ওচৰৰ কাইপুঝা মুট্টু, পাথিৰামানাল, নাৰাকাথাৰা, থোল্লাইৰাম কায়াল আৰু পুথানপাণ্ডি কায়াল অঞ্চলসমূহো বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে উৎকৃষ্ট স্থান হিচাপে পৰিচিত।<ref name = "Book"/> ==প্ৰাণীকুল== [[Image:Kerala Kumarakom Bird Sanctuary2.jpg|thumb|200px|right|কাৱনাৰ নদীৰ পৰা অভয়াৰণ্য ]]কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্যৰ মুখ্য আকৰ্ষণ হৈছে ইয়াত বাস কৰা বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ স্থানীয় আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাই। স্থানীয় চৰাইসমূহৰ ভিতৰত জলচৰ চৰাই, কুলী, ফেঁচা, বগলী, হেৰন, কৰ্ম'ৰেণ্ট , মূৰহেন, ডাৰ্টাৰ আৰু ব্ৰাহ্মণী চিল উল্লেখযোগ্য। পৰিভ্ৰমী চৰাইসমূহৰ ভিতৰত টীল, গুল, টাৰ্ণ, ফ্লাইকেচাৰ আদি বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই নিজ নিজ পৰিভ্ৰমণ ঋতুত এই অভয়াৰণ্যলৈ আহে। এই চৰাইসমূহৰ কিছুমান হিমালয় অঞ্চলৰ পৰা আহে, আনহাতে কেইবাটাও প্ৰজাতি সুদূৰ চাইবেৰিয়াৰ পৰাও ইয়ালৈ পৰিভ্ৰমণ কৰি আহে।<ref name = "Book"/><ref>{{cite web | url = http://www.kumarakom.com/bird.htm | title = Kumarakom Bird Sanctuary| access-date = 2008-02-13 | publisher = kumarakom.com}}</ref> ২০০৮ চনত চনত ডব্লিউ ডব্লিউ এফ–ভাৰতে বিশ্ব জলাভূমি দিৱস উপলক্ষে এই অভয়াৰণ্যত দুদিনীয়া চৰাই পৰ্যবেক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref>{{cite web | url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1178085.ece | title = Two camps for bird watchers| access-date = 2008-02-13 | publisher =The Hindu, 13 January 2008 }}</ref ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] gro77qdnncab1iftev17n7vgr7gug7g 0 138283 625501 622638 2026-08-09T06:26:11Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625501 wikitext text/x-wiki [[File:Duffmuttu IUHSS Parappur 01.jpg|alt=কেৰালাৰ ডাফমুট্টু শিল্পীসকল|thumb|কেৰালাৰ ডাফমুট্টু শিল্পীসকল]] '''ডাফমুট্টু''' {{en|Duffmuttu}} বা '''ডাবমুট্টু''' [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] আৰু [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যৰ মালাবাৰ অঞ্চলত প্ৰচলিত এক কলাৰূপ। ইয়াৰ নামটো কাঠ আৰু গৰুৰ ছালেৰে তৈয়াৰী এক [[অৱনদ্ধ বাদ্য|অৱনদ্ধ বাদ্যযন্ত্ৰ]] [[ডাফ]] (daf) ৰপৰা আহিছে। ডাফ শব্দটোৰ উৎপত্তি [[আৰবী ভাষা|আৰবী]] মূলৰ আৰু ইয়াক 'থাপ্পিত্তা' বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite web|title=About Duffmuttu|url=http://kannurtourism.in/|access-date=20 December 2012|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306042303/http://kannurtourism.in|url-status=dead|archivedate=7 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607131716/http://kannurtourism.in/|deadurl=yes}}</ref> ডাফমুট্টু সামাজিক মনোৰঞ্জন হিচাপে আৰু বিভিন্ন উৎসৱ-পাৰ্বণ, 'উৰুছ' ([[মছজিদ]]ৰ সৈতে জড়িত উৎসৱ) আৰু বিবাহ অনুষ্ঠানৰ স্মৰণত পৰিৱেশন কৰা হয়। ডাফমুট্টু দিনটোৰ যিকোনো সময়তে পৰিৱেশন কৰিব পাৰি। এটা ডাফমুট্টু পৰিৱেশনত সাধাৰণতে ১০ জন সদস্য থাকে। তেওঁলোকে ইজনে সিজনৰ মুখা-মুখিকৈ থিয় হৈ বা বহি গীত গায়। ডাফৰ ছন্দময় প্ৰহাৰৰদ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত গীতৰ তাল অনুসৰি তেওঁলোকে নিজৰ শৰীৰটো হেন্দোলদোল কৰে।<ref>{{cite web|title=Duff Muttu|url=http://keralatourism.org|access-date=20 December 2012}}</ref> [[File:Duffmuttu perfomance by IUHSS Parappur.jpg|alt=ডাফমুট্টু প্ৰদৰ্শন|thumb|ডাফমুট্টু প্ৰদৰ্শন]] ডাফমুট্টু গীতসমূহ [[ইছলাম]] ধৰ্মৰ বীৰ আৰু শ্বহীদসকলৰ প্ৰতি এক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি স্বৰূপ। মূল বাদকজনে গীত গাই দলটোক নেতৃত্ব দিয়ে আৰু বাকীসকলে সমলয় (কোৰাছ) প্ৰদান কৰে। নৃত্যশিল্পীসকলে নিজৰ আঙুলি বা তলুৱাৰে ডাফটো বজায় আৰু ছন্দময়ভাৱে আগবাঢ়ি যোৱাৰ সময়ত প্ৰায়েই বাদ্যটো নিজৰ মূৰৰ ওপৰেৰে ওপৰলৈ দলিয়াই দিয়ে। ইয়াৰ সৈতে ওচৰ সম্পৰ্ক থকা আন এটা কলাৰূপ হৈছে আৰাভানা মুট্টু বা আৰাবানা মুট্টু। ইয়াত আৰাবানা নামৰ এটা ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিটো ডাফৰ সৈতে একেই।<ref>{{cite web|title=Duff Muttu and Arabana Muttu - popular Muslim artsforms of Kerala|url=http://keralatourism.org|access-date=20 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415161452/http://keralatourism.org|archive-date=15 April 2012|url-status=dead}}</ref> ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery> File:Duffmuttu IUHSS Parappur 01.jpg|কনিষ্ঠ ডাফমুট্টু শিল্পীসকল File:Duffmuttu IUHSS Parappur 06.jpg|ডাফমুট্টু শিল্পীসকল File:Duffmuttu20180219110544 25 1.jpg|ডাফমুট্টু File:Duffmuttu IUHSS Parappur 04.jpg|কেৰালা স্কুল কলোৎসৱমৰ কনিষ্ঠ ডাফমুট্টু শিল্পীসকল File:Dafmut IMG 1345.jpg|পৰম্পৰাগত ডাফমুট্টু </gallery> == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} o2kamcd83f1p7yn0kcom1relwlz257h 0 138293 625506 623710 2026-08-09T07:46:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625506 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | image = Kudamatom at thrissur pooram 2013 7618.JPG | image_size = | holiday_name = ত্ৰিছূৰ পূৰম | caption = ত্ৰিছূৰ পূৰম উদ্‌যাপন | official_name = ত্ৰিছূৰ পূৰম | observedby = [[মালয়ালী জনগোষ্ঠী|মালয়ালীসকল]] | date = মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''মেডাম'' মাহৰ ''পূৰম'' [[নক্ষত্ৰ]] | observances = {{hlist|''বিলাম্বৰম''|''কুডামাট্টম'' (കുടമാറ്റം)|''ইলাঞ্জীथाৰা মেলম'' (ഇലഞ്ഞിത്തറമേളം)|মডাথিল ৱাৰাভু (മഠത്തില്‍ വരവ്)|আতচবাজী (വെടിക്കെട്ട്)|''এঝুনিলাপ্পু''}} | type = হিন্দু | longtype = [[হিন্দু]] [[কেৰালাৰ মন্দিৰ উৎসৱসমূহ|মন্দিৰ উৎসৱ]] / [[ত্ৰিছূৰ]] চহৰৰ চৰকাৰী বন্ধৰ দিন | significance = কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ পূৰম | date2015 = ২৮ এপ্ৰিল | date2016 = ১৭ এপ্ৰিল | date2017 = ৫ মে’<ref>{{cite web |url=http://calendar-panchang.com/ |title=2017 Marathi Calendar Panchang |access-date=6 October 2016 |archive-date=26 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026181539/http://calendar-panchang.com |url-status=dead |archivedate=13 November 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161113000627/http://calendar-panchang.com/ |deadurl=yes }}</ref> | date2018 = ২৫ এপ্ৰিল | scheduling = | relatedto = | startedby = | firsttime = | frequency = | duration = | alt = | month = | weekday = | ends = | begins = | celebrations = | litcolor = | nickname = | date2021 = ২৩ এপ্ৰিল }} '''ত্ৰিছূৰ পূৰম''' {{en|Thrissur Pooram}} [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[ত্ৰিছূৰ]]ত অনুষ্ঠিত হোৱা এক বাৰ্ষিক হিন্দু [[কেৰালাৰ মন্দিৰ উৎসৱসমূহ|মন্দিৰ উৎসৱ]]। মালয়ালম কেলেণ্ডাৰৰ 'মেডাম' মাহৰ 'পূৰম' নক্ষত্ৰৰদিনা অৰ্থাৎ যিদিনা পূৰম তৰাৰ সৈতে চন্দ্ৰৰ উদয় হয়, সেইদিনা প্ৰতিবছৰে ত্ৰিছূৰৰ [[বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ]]ত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সকলো পূৰম বা উৎসৱৰ জননী বুলি অভিহিত এই উৎসৱটো সমগ্ৰ ভাৰতৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু আটাইতকৈ বিখ্যাত পূৰম।<ref name = MeltonEncyclopedia>Melton, J. Gordon. [https://google.com ''Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations Vol. I'']. ABC-CLIO, 2011, p. 700.</ref> দহ লাখতকৈও অধিক দৰ্শনাৰ্থীৰ সমাগমেৰে ত্ৰিছূৰ পূৰম এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web |date=2016-04-15 |title=Thrissur Pooram celebration in Kerala: History and rituals of Kerala's most prominent pooram |url=https://india.com |access-date=2023-05-03 |website=India.com |language=en}}</ref> ত্ৰিছূৰ পূৰমৰ সময়ছোৱাত প্ৰায় ৪০ ৰপৰা ৫০ দিন ধৰি ত্ৰিছূৰ পূৰম প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হয়। == ইতিহাস == [[File:Kanimangalam Valiyalukkal Bhagavathi Temple.jpg|thumbnail|কনিমাংগলাম বলিয়ালাক্কাল ভগৱতী মন্দিৰ]] [[File:Pooram Pandal.jpg|thumb|right|পূৰম ৰভাৰ আলোকসজ্জা]] ত্ৰিছূৰ পূৰম কোচিনৰ মহাৰাজ [[শক্তন থাম্পুৰান]]ৰ (১৭৯০–১৮০৫) মগজুৰ ফচল আছিল।<ref>{{cite book|last1=Melton |first1=J. Gordon |author-link1=J. Gordon Melton |last2=Beverley |first2=James A |last3=Buck |first3=Christopher |last4=Jones |first4=Constance A |editor-last=Melton |editor-first=J. Gordon |title=Religious Celebrations: An Encyclopaedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |orig-date=2011-09-13 |chapter=Pooram |date=13 September 2011 |language=English |publisher=[[ABC-Clio|ABC-CLIO]] |page=700 |isbn=978-1-59884-205-0}}</ref> ত্ৰিছূৰ পূৰম আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[কেৰালা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ মন্দিৰ উৎসৱ আছিল আৰাট্টুপুঝাত অনুষ্ঠিত হোৱা এদিনীয়া উৎসৱ, যাক আৰাট্টুপুঝা পূৰম বুলি জনা গৈছিল। ত্ৰিছূৰ চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা মন্দিৰসমূহে ইয়াত নিয়মীয়াকৈ অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৭৯৬ চনত নেৰানেপেৰা বৰষুণৰ বাবে ত্ৰিছূৰ গোটৰ মন্দিৰসমূহ (পৰমেক্কাভু, তিৰুভাম্বাদী, চেম্বুক্কাভু, কৰামুক্কু, লালুৰ, আয়্যানথোল, চাক্কুলাথুকাভু, নেইথালাকাভু আৰু কনিমাংগলাম মন্দিৰ) আৰাট্টুপুঝা পূৰমত উপস্থিত হ’বলৈ পলম হয় আৰু তেওঁলোকক পূৰমৰ শোভাযাত্ৰাত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিয়া নহ’ল। এই প্ৰত্যাখ্যানত অপমানিত আৰু ক্ষুব্ধ হৈ নিষিদ্ধ হোৱা মন্দিৰৰ গোটসমূহে শক্তন থাম্পুৰাৰ ওচৰত অভিযোগ কৰে।<ref name=":0">“Thrissur Pooram's Origin: The Amazing Story behind the Iconic Festival.”[https://newsable.asianetnews.com/kerala/thrissur-pooram-history-origin-story-behind-iconic-festival]</ref> তেওঁ একে বছৰৰে মে’ মাহৰ পূৰম নক্ষত্ৰৰদিনা এক বৃহৎ গণ-উৎসৱ হিচাপে ত্ৰিছূৰ পূৰম আৰম্ভ কৰি এই নিষেধাজ্ঞাক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ বিভিন্ন মন্দিৰৰ দেৱ-দেৱীৰ বিগ্ৰহসহ ত্ৰিছূৰ চহৰলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়, যাতে তেওঁলোকে [[বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ]]ৰ মূল উপাস্য দেৱতা বডক্কুন্নাথন ([[শিৱ]])ক সেৱা অৰ্পণ কৰিব পাৰে।<ref name=":0" /> এই উৎসৱৰ এক অনন্য বৈশিষ্ট্য হৈছে যে ইয়াত ব্যৱহৃত প্ৰতিটো সামগ্ৰী প্ৰতিবছৰে একেবাৰে নতুনকৈ প্ৰস্তুত কৰা হয়। কিছুমান লোকক বিশেষভাৱে এই ৰঙীন ছত্ৰ আৰু নেত্তিপাত্তমসমূহ সাজি উলিওৱাৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰা হয়।<ref>Thing. “Thrissur Pooram: The Story behind the Spectacle.” The Times of India, Business, 4 May 2017, timesofindia.indiatimes.com/thrissur-pooram-the-story-behind-the-spectacle/photostory/58515283.cms?picid=58515323.</ref> == অংশগ্ৰহণকাৰীসকল == শক্তন থাম্পুৰানে অংশগ্ৰহণকাৰী মন্দিৰসমূহক "পৰমেক্কাভু পক্ষ" আৰু "তিৰুভাম্বাদী পক্ষ" নামৰ দুটা গোটত বিভক্ত কৰিছিল। ত্ৰিছূৰ স্বৰাজ ৰাউণ্ডত থকা পৰমেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰ আৰু ছোৰানুৰ ৰোডত থকা তিৰুভাম্বাদী শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰে এই দুয়োটা গোটৰ মুখ্য অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে নেতৃত্ব দিয়ে। === পশ্চিমীয়া গোট (তিৰুভাম্বাদী পক্ষ) === * তিৰুভাম্বাদী শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰ * লালুৰ ভগৱতী মন্দিৰ * আয়্যানথোল কাৰ্ত্যায়নী মন্দিৰ * নেইথালাকাভু ভগৱতী মন্দিৰ * কনিমাংগলাম শাস্তা মন্দিৰ === পূবীয় গোট (পৰমেক্কাভু পক্ষ) === * পৰমেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰ * চেম্বুক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰ * পানামুক্কাম্পিল্লী শাস্তা মন্দিৰ * চূৰাকোট্টুকাভু ভগৱতী মন্দিৰ * পূকাট্টীকাৰা - কৰামুক্কু ভগৱতী মন্দিৰ এই উৎসৱটো [[বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ]]ক কেন্দ্ৰ কৰি অনুষ্ঠিত হয়। এই সকলোবোৰ মন্দিৰে বডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ মূল উপাস্য দেৱতা [[শিৱ]]ক সেৱা জনাবলৈ নিজৰ নিজৰ শোভাযাত্ৰা প্ৰেৰণ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে শক্তন থাম্পুৰানেই ত্ৰিছূৰ পূৰম উৎসৱৰ সমগ্ৰ কাৰ্যসূচী আৰু মূল ঘটনাসমূহ তৈয়াৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/lonelyplanetindi00sari/page/1027 1027] |quote=Thrissur Pooram. |title=India |year=2007 |publisher=Lonely Planet |isbn=9781741043082 |access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&q=Thrissur+Pooram&pg=PA700 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |date=13 September 2011 |publisher=J. Gordon Melton |isbn=9781598842067 |access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=0Ukyp-gbtHcC&q=Thrissur+Pooram&pg=PA7070 |title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Pan Sudari-Presidents. vol. 18, Volume 1 |year=2002 |publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd |isbn=9788177552577 |access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=0hxMQ3FjDI0C&q=Thrissur+Pooram&pg=PA63 |title=Tourism In India Planning & Development |year=2006 |publisher=Asif Iqbal Fazili, S Husain Ashraf |isbn=9788176256650 |access-date=2013-04-05}}</ref> === পতাকা উত্তোলন === পতাকা উত্তোলন (কোডীয়েট্টম) অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে পূৰম উৎসৱৰ চৰকাৰীভাৱে আৰম্ভণি ঘটে।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2011/05/07/stories/2011050762050900.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510150203/http://www.hindu.com/2011/05/07/stories/2011050762050900.htm|url-status=dead|archive-date=2011-05-10|work=[[The Hindu]]|title=Thrissur Pooram festivities begin|date=2011-05-07|access-date=2013-04-05|archivedate=2011-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510150203/http://www.hindu.com/2011/05/07/stories/2011050762050900.htm|deadurl=yes}}</ref> ত্ৰিছূৰ পূৰমৰ সাত দিন পূৰ্বে এই পতাকা উত্তোলন অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ত্ৰিছূৰ পূৰমৰ সকলো অংশগ্ৰহণকাৰী মন্দিৰ এই অনুষ্ঠানত উপস্থিত থাকে আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণি ঘোষণা কৰিবলৈ এটা সৰু আতচবাজী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। === পূৰা বিলাম্বৰম === পূৰা বিলাম্বৰম হৈছে এক পৰম্পৰা য’ত দুপৰীয়া ঠিক ১২ বজাত এটা হাতীয়ে পিঠিত 'নেইথিলাকাভিলাম্মা' দেৱীৰ বিগ্ৰহ লৈ ত্ৰিছূৰ পূৰমৰ মূল স্থান [[বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ]]ৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰখন হেঁচি মুকলি কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/unprecedented-crowd-witness-vilambaram-ritual/article27109067.ece |title=Thrissur 'Pooram' festivities begin with Thechikkottukavu Ramachandran's entry |work=The Hindu |date=12 May 2019 |access-date=2019-05-13|last1=Muringatheri |first1=Mini }}</ref> 'এৰ্নাকুলাম শিৱকুমাৰ' নামৰ হাতীটোৱে ২০১৯, ২০২১, ২০২২, ২০২৩, २०२৪ আৰু ২০২৫ চনত বডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ এই দক্ষিণ দুৱাৰখন (থেক্কে গোপূৰা নাডা) চৰকাৰীভাৱে মুকলি কৰি আহিছে। অতীতত এই দুৱাৰখন মুকলি কৰাৰ গৌৰৱ লাভ কৰা আন এটা প্ৰখ্যাত চেলিব্ৰিটী হাতী হৈছে থেচিকোট্টুকাভু ৰামচন্দ্ৰন।<ref>{{cite web|url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2025/05/02/elephant-ernakulam-sivakumar-thrissur-pooram-story-history.html |title=Jumbo Ernakulam Sivakumar chosen again to open Thrissur Pooram: His remarkable journey to stardom |access-date=May 4, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/celebrity-elephant-ramachandran-likely-be-paraded-vilambaram-ritual-pooram-101621 |title=Celebrity elephant Ramachandran likely to be paraded for Vilambaram ritual in Pooram |date=11 May 2019 |access-date=May 4, 2025}}</ref> === আতচবাজী প্ৰদৰ্শন (প্ৰথম ৰাউণ্ড) === পূৰমৰ পতাকা উত্তোলনৰ চতুৰ্থ দিনা 'চেম্পল ৱেডিকেট্টু' নামৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ আতচবাজী প্ৰদৰ্শন অনুষ্ঠিত হয়। এইটো তিৰুভাম্বাদী আৰু পৰমেক্কাভু দেৱস্বমৰদ্বাৰা পৰিৱেশিত এটা এঘণ্টীয়া কাৰ্যসূচী। ত্ৰিছূৰৰ স্বৰাজ ৰাউণ্ডত সন্ধিয়া ৭:১৫ বজাত এই আতচবাজী প্ৰদৰ্শন আৰম্ভ হয়। এই প্ৰদৰ্শনত সাধাৰণতে নতুন আৰ্হিৰ আৰু বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ আকৰ্ষণীয় আতচবাজী ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/sample-vedikettu-lights-up-skies-over-thrissur/article3369163.ece |title='Sample vedikettu' lights up skies over Thrissur |work=The Hindu |date=30 April 2012 |access-date=2013-04-05}}</ref> বিভিন্ন বিতৰ্ক থকাৰ পিছতো ২০১৭ চনত ত্ৰিছূৰ পূৰম অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>[http://www.manoramanews.com/news/breaking-news/2017/05/05/thrissur-all-set-for-pooram.html Thrissur Pooram 2017]</ref> === হাতীৰ সজ্জা প্ৰদৰ্শন === হাতীৰ সোণালী কপালৰ আভূষণ (নেত্তিপাত্তম), সজ্জা (চাময়ম), ময়ূৰৰ পাখিৰ বিচনী (আলাৱট্টম), ৰাজকীয় বিচনী (ভেঞ্চামৰম), পৱিত্ৰ ঘণ্টা আৰু ৰঙীন ছত্ৰসমূহ তিৰুভাম্বাদী আৰু পৰমেক্কাভু দেৱস্বমে সুকীয়া সুকীয়াকৈ সম্পূৰ্ণ নতুনকৈ প্ৰস্তুত কৰে। পৰমেক্কাভু দেৱস্বমে ইয়াক ত্ৰিছূৰ চহৰৰ অগ্ৰশালাত প্ৰদৰ্শন কৰে। আনহাতে তিৰুভাম্বাদী দেৱস্বমে পূৰমৰ চাৰি আৰু পাঁচ দিন পূৰ্বে ত্ৰিছূৰ চহৰৰ চৰ্চ মিছন ছ’চাইটি হাইস্কুলত এই সামগ্ৰীসমূহ সৰ্বসাধাৰণৰ বাবে প্ৰদৰ্শন কৰে। ২০১৪ আৰু ২০১৫ চনত ইয়াক ছোৰানুৰ ৰোডৰ কৌস্তুভম হলত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2004/04/22/stories/2004042207270300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040602164439/http://www.hindu.com/2004/04/22/stories/2004042207270300.htm |url-status=dead |archive-date=2004-06-02 |work=[[The Hindu]] |title=Caparisons getting ready for Thrissur Pooram |date=2004-04-22 |access-date=2013-04-05 |archivedate=2004-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040602164439/http://www.hindu.com/2004/04/22/stories/2004042207270300.htm |deadurl=yes }}</ref> == মূল পূৰম == পূৰমৰদিনা অংশগ্ৰহণকাৰী মন্দিৰসমূহৰ দলবোৰে পৰম্পৰাগত বাদ্য আৰু 'তিডাম্বু' তথা অলংকাৰেৰে সুজ্জিত হাতীৰ সৈতে বডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ শ্ৰীমূলস্থানমলৈ দুবাৰকৈ — পুৱা আৰু নিশা শোভাযাত্ৰা কৰে। অতি প্ৰত্যুষতে কনিমাংগলাম শাস্তা মন্দিৰৰ দলৰ আগমনেৰে পূৰমৰ দিনটো চৰকাৰীভাৱে আৰম্ভ হয়। {| class="wikitable" ! '''মন্দিৰ''' ! '''পুৱাৰ সময়''' ! '''সন্ধিয়াৰ সময়''' ! '''হাতীৰ সংখ্যা''' ! '''বাদ্য সংঙ্গীত''' |- |কনিমাংগলাম |পুৱা ৭.৩০ - ৮.৩০ |সন্ধিয়া ৭.৩০ - ৮.৩০ |৯ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |পানামুক্কাম্পিল্লী |পুৱা ৮.৩০ - ৯.০০ |নিশা ৮.check - ৯.৩০ |৩ |পঞ্চবাদ্যম, পঞ্চাৰী মেলম |- |চেম্বুক্কাভু |পুৱা ৭.৪৫ - ৮.৪৫ |নিশা ৮.১৫ - ৯.১৫ |৩ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |কৰামুক্কু - পূকাট্টীকাৰা |পুৱা ৮.৩০ - ৯.৩০ |নিশা ৯.০০ - ১০.০০ |৯ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |লালুৰ |পুৱা ৯.০০ - ১০.৩০ |নিশা ৯.৩০ - ১০.৩০ |৯ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |চূৰাকোট্টুকাভু |পুৱা ৯.৩০ - ১১.০০ |নিশা ১০.০০ - ১২.০০ |১৪ |নাদস্বৰম, পাণ্ডী মেলম |- |আয়্যানথোল |পুৱা ১০.০০ - দুপৰীয়া ১২.০০ |নিশা ১১.০০ - ১২.৩০ |১৩ |পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলম |- |নেইথালাকাভু |পুৱা ১১.০০ - বিয়লি ১.০০ |নিশা ১২.০০ - ১.০০ |১১ |নাদস্বৰম, পাণ্ডী মেলম |} উৎসৱৰ মূল অংশগ্ৰহণকাৰী — তিৰুভাম্বাদী আৰু পৰমেক্কাভুৰ শোভাযাত্ৰাই হৈছে পূৰমৰ আটাইতকৈ প্ৰত্যাশিত আৰু প্ৰধান আকৰ্ষণ। তিৰুভাম্বাদী দলে ব্ৰহ্মস্বম মঠৰ (বৈদিক প্ৰতিষ্ঠান) পৰা বডক্কুন্নাথন মন্দিৰ অভিমুখে 'মডাথিল ৱাৰাভু' নামৰ এক পঞ্চবাদ্যম অনুষ্ঠানৰ সৈতে যাত্ৰা কৰে। ইয়াত প্ৰায় ৪০ গৰাকী শিল্পীয়ে থিমিলা, মাদ্দলম, তূৰী, তাল আৰু ইডাক্কা আদি বাদ্যযন্ত্ৰ বজায়। পৰমেক্কাভু দলে পুৱা প্ৰায় ১১:৩০ বজাত নিজৰ মন্দিৰৰ সন্মুখত পাণ্ডী মেলম বাদ্য পৰিৱেশন কৰি শোভাযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু বিয়লি ১:৩০ বজাত বডক্কুন্নাথন মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰে। বিয়াল ১:৩০ বজাত বডক্কুন্নাথন মন্দিৰৰ ভিতৰত 'ইলাঞ্জীথাৰা মেলম' আৰম্ভ হয়। ঢোল, তূৰী, পাইপ আৰু তালেৰে পৰিৱেশিত এই সমলয়টো পূৰমৰ অন্যতম কেন্দ্ৰীয় আকৰ্ষণ। === কুডামাট্টম === ত্ৰিছূৰ পূৰমৰ আটাইতকৈ আড়ম্বৰপূৰ্ণ মুহূৰ্তটোৰ সূচনা হয় ঐতিহাসিক 'কুডামাট্টম' ৰীতিৰ জৰিয়তে। ইয়াত ৩০টা সুসজ্জিত হাতীয়ে অংশ লয়। ইয়াৰে ১৫টা পৰমেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰৰ আৰু বাকী ১৫টা তিৰুভাম্বাদী শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰৰ। হাতীসমূহক উৎসৱৰ ৰীতি অনুসৰি মুখা-মুখিকৈ থিয় কৰোৱা হয়। এই বিশাল হাতীসমূহৰ ওপৰত উঠা ছত্ৰধাৰীসকলে অতি ক্ষিপ্ৰতাৰে আৰু ছন্দময়ভাৱে ৰঙীন ৰেচমী ছত্ৰসমূহ (umbrellas) সলনি কৰি কুডামাট্টম প্ৰদৰ্শন কৰে। হাতীৰ কপালৰ সোণালী আভূষণ (নেত্তিপাত্তম), ময়ূৰৰ পাখিৰ বিচনী (আলাৱট্টম), বগা চামৰ (ভেঞ্চামৰম) আৰু সুসজ্জিত ছত্ৰৰ (মুথুক্কুডা) জিলিক কবিয়ে এই দৃশ্যটোক এক অনন্য মাত্ৰা প্ৰদান কৰে। <ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/keralas-iconic-200-year-old-annual-thrissurpooramheld-in-full-grandeur-2986445|title=Kerala's iconic 200-year-old annual Thrissur pooram held in full grandeur|access-date=May 4, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=http://thrissurpooramfestival.com/thrissur_pooram.html|title=THRISSUR POORAM - Prologue |publisher=Thrissur Pooram Festival|access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hindustanherald.com/thrissur-pooram-2025-fireworks-elephants/|title=Thrissur Pooram 2025: Grand Fireworks, Elephant Parade & Rituals Unveiled|access-date=May 4, 2025}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === আতচবাজী প্ৰদৰ্শন (মূল ৰাউণ্ড) === ত্ৰিছূৰ পূৰমৰ মূল আতচবাজী (ৱেডিকেট্টু / വെടിക്കെട്ട്) সমগ্ৰ দেশতে অতি বিখ্যাত। আতচবাজীৰ এই আশ্চৰ্যজনক প্ৰদৰ্শনী ত্ৰিছূৰ চহৰৰ সোঁমাজত থকা [[থেক্কিনকাডু ময়দান]]ত অনুষ্ঠিত হয়। তিৰুভাম্বাদী আৰু পৰমেক্কাভু দল দুটা হৈছে এই অনুষ্ঠানৰ মূল অংশগ্ৰহণকাৰী। উৎসৱৰ সপ্তমদিনাৰ অতি প্ৰত্যুষতে এই মূল আতচবাজী প্ৰদৰ্শন আৰম্ভ হয়। আতচবাজীৰ সুন্দৰ দৃশ্য উপভোগ কৰিবলৈ বেছিভাগ পূৰমপ্ৰেমী লোকে গোটেই নিশা সাৰে থাকে। বহু দূৰ-দূৰণিৰপৰা মানুহ এই বাজিৰ খেল চাবলৈ আহে। ত্ৰিছূৰ পূৰমত চাৰিটা ডাঙৰ আতচবাজী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়: পূৰমৰ আগদিনা 'চেম্পল আতচবাজী'; পূৰমৰদিনা সন্ধিয়া দক্ষিণ দুৱাৰেৰে নামি অহাৰ পাছত দুয়োটা দলে আকাশ উজলাই কৰা ৰঙীন ফুলজাৰিৰ খেল; সপ্তম দিনা পুৱা অনুষ্ঠিত হোৱা আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় মূল আতচবাজী; আৰু উৎসৱৰ একেবাৰে শেষত দুয়োগৰাকী দেৱীয়ে ইজনে সিজনক বিদায় জনোৱাৰ পাছদিনা দুপৰীয়া কৰা অন্তিম আতচবাজী। === বিদায় অনুষ্ঠান === পূৰমৰ সপ্তম দিনটোৱেই হৈছে অন্তিম দিন। ইয়াক "পকল পূৰম" (പകല് പൂരം) বুলিও জনা যায়। ত্ৰিছূৰৰ ৰাইজৰ বাবে পূৰম কেৱল এটা উৎসৱ নহয়, বৰঞ্চ ই আতিথ্য প্ৰদৰ্শনৰ এক বিশেষ সময়। 'উপচাৰম চোল্লী পিৰিয়াল' (ഉപചാരം ചൊല്ലി പിരിയല്‍) অৰ্থাৎ বিদায় অনুষ্ঠান হৈছে স্বৰাজ ৰাউণ্ডত অনুষ্ঠিত হোৱা অন্তিম কাৰ্যসূচী। তিৰুভাম্বাদী শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰ আৰু পৰমেক্কাভু ভগৱতী মন্দিৰৰ বিগ্ৰহসমূহক স্বৰাজ ৰাউণ্ডৰপৰা নিজ নিজ মন্দিৰলৈ ঘূৰাই লৈ যোৱা হয় আৰু ইয়াৰ লগতে পূৰম উদ্‌যাপনৰ সমাপ্তি ঘটে। 'পকল ৱেডিকেট্টু' নামৰ দিনৰ ভাগত কৰা এক আতচবাজী প্ৰদৰ্শনেৰে এই উৎসৱৰ সম্পূৰ্ণ সামৰণি মৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-03/kochi/31555679_1_thekkinkadu-maidan-thrissur-pooram-elephant|archive-url=https://archive.today/20130629122046/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-03/kochi/31555679_1_thekkinkadu-maidan-thrissur-pooram-elephant|url-status=dead|archive-date=2013-06-29|work=[[The Times of India]]|title=Thrissur Pooram ends on a note of panic|access-date=2013-04-05}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/05/05/stories/2009050551900300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517230643/http://www.hindu.com/2009/05/05/stories/2009050551900300.htm|url-status=dead|archive-date=2011-05-17|work=[[The Hindu]]|title=Thrissur Pooram concludes|date=2009-05-05|access-date=2013-04-05|archivedate=2011-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110517230643/http://www.hindu.com/2009/05/05/stories/2009050551900300.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা == [[File:Kerala Police anti-drone system at Thrissur Pooram.jpg|thumb|২০২৫ চনৰ [[ত্ৰিছূৰ]] পূৰমৰ সময়ত কাৰ্যক্ষম অৱস্থাত কেৰালা আৰক্ষীৰ ড্ৰোন-প্ৰতিৰোধী প্ৰণালী]] ২০২৫ চনৰ [[ত্ৰিছূৰ]] পূৰম উৎসৱৰ বাবে ৪,০০০ সদস্যৰ এক ত্ৰিছূৰ চহৰ আৰক্ষীৰ দল নিয়োগ কৰা হৈছিল। এই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাত কেৱল স্থানীয় আৰক্ষীয়েই নহয়, বৰঞ্চ [[ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ সঁহাৰি বাহিনী]] (NDRF), থাণ্ডাৰব’ল্ট আৰু আৰবান কমাণ্ডোৰ দৰে বিশেষ বাহিনীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। চহৰখনত পৰীক্ষণ আৰু অপৰাধ প্ৰতিৰোধৰ সুবিধাৰ্থে স্থাপন কৰা চিচিটিভি কেমেৰাৰ সংখ্যা ২৫০ টাৰপৰা ৩৫০ টালৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/4000-member-police-team-to-provide-security-for-thrissur-pooram/article69494952.ece |title=4,000-member police team to provide security for Thrissur Pooram |work=The Hindu |date=26 April 2025 |access-date=May 2, 2025}}</ref> ত্ৰিছূৰ পূৰম উৎসৱৰ প্ৰাকমুহূৰ্তত ডিজিটেল প্লেটফৰ্মসমূহত প্ৰচলিত হ’ব পৰা হিংসা বা উত্তেজনা সৃষ্টিকাৰী সামগ্ৰীসমূহ নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ আৰু আঁতৰাবলৈ ত্ৰিছূৰ চহৰ আৰক্ষীয়ে এটা বিশেষ চাইবাৰ দল নিয়োগ কৰিছিল। ডিজিটেল ক্ষেত্ৰত পাৰদৰ্শিতা থকা বিষয়াসকলক লৈ গঠিত এই ২০ জনীয়া গোটটোক সাম্প্ৰদায়িক বা ৰাজনৈতিকভাৱে স্পৰ্শকাতৰ বাৰ্তাসমূহ চিনাক্ত কৰি আঁতৰোৱাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল, যিবোৰে অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। কেৰালা আৰক্ষীয়ে বিশেষভাৱে পূৰম উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অনলাইন নিৰীক্ষণৰ বাবে এনে এক পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা এয়াই প্ৰথমবাৰ আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/May/06/thrissur-pooram-police-depute-special-team-to-monitor-social-media |title=Thrissur Pooram: Police depute special team to monitor social media |date=6 May 2025 |access-date=May 7, 2025}}</ref> == দৰ্শনাৰ্থীৰ উপস্থিতি == [[ত্ৰিছূৰ জিলা]]ৰ জিলাধিপতি অৰ্জুন পাণ্ডিয়ানে প্ৰকাশ কৰিছে যে ২০২৫ চনৰ [[ত্ৰিছূৰ]] পূৰম উৎসৱত প্ৰায় ১৮ ৰপৰা ২০ লাখ লোক উপস্থিত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{cite web|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/amit-shah-greets-people-of-kerala-on-thrissur-pooram-festival-visual-extravaganza-says-union-minister-suresh-gopi20250506111818/#:~:text=Thrissur%20Collector%20Arjun%20Pandian%20told,all%20the%20arrangements%20for%20this.|title=Amit Shah greets people of Kerala on Thrissur Pooram festival; "Visual extravaganza," says Union Minister Suresh Gopi|access-date=May 7, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.devdiscourse.com/article/headlines/3371513-thrissur-pooram-the-confluence-of-culture-and-color|title=Thrissur Pooram: The Confluence of Culture and Color|access-date=May 7, 2025}}</ref> এই পূৰম উৎসৱত সোণালী কপালৰ আভূষণ (নেত্তিপাত্তম), আকৰ্ষণীয়ভাৱে নিৰ্মিত কোলাম, আলংকাৰিক ঘণ্টা আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ অলংকাৰেৰে সুজ্জিত হাতীৰ (৫০ তাতকৈও অধিক) এক সুন্দৰ সমাৱেশ ঘটে। == সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱ == [[File:Kudamatom at thrissur pooram 2013 7618.JPG|thumb|550x550px|২০১৩ চনৰ ত্ৰিছূৰ পূৰমৰ সময়ত কুডামাট্টম প্ৰদৰ্শন]] এক হিন্দু উৎসৱ হোৱা সত্ত্বেও ত্ৰিছূৰ পূৰমত কেৰালা সমাজৰ বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite news |title = The Mother of All Melas |newspaper = The Hindu |date = May 2012 |url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/the-mother-of-all-melas/article3371994.ece |access-date=12 October 2012|last1 = Muringatheri |first1 = Mini }}</ref> এই উৎসৱৰ অনুৰূপ কেইবাটাও প্ৰতিৰূপ উৎসৱ কেৰালাৰ বিভিন্ন স্থানৰ<ref>{{Cite web|title = 'Pakal Pooram' held at Mahadevar Temple|date = 22 March 2008|url = https://www.oneindia.com/2008/03/22/pakal-pooram-held-at-mahadevar-temple-1206196360.html|archive-url = https://archive.today/20130218060251/http://news.oneindia.in/2008/03/22/pakal-pooram-held-at-mahadevar-temple-1206196360.html|url-status = live|archive-date = 18 February 2013}}</ref> লগতে ৰাজ্যখনৰ বাহিৰতো অনুষ্ঠিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web| title = People celebrate first-ever 'Delhi Pooram'| date = 7 May 2006| url = http://news.oneindia.in/2006/05/06/people-celebrate-first-ever-delhi-pooram-1146980040.html| archive-url = https://archive.today/20130218022604/http://news.oneindia.in/2006/05/06/people-celebrate-first-ever-delhi-pooram-1146980040.html| url-status = dead| archive-date = 18 February 2013}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web| title = Thrissur Pooram in Chennai with 'tech-elephants'| date = 23 September 2007| url = https://www.oneindia.com/2007/09/23/thrissur-pooram-in-chennai-with-tech-elephants-1190525524.html| archive-url = https://archive.today/20130218080400/http://news.oneindia.in/2007/09/23/thrissur-pooram-in-chennai-with-tech-elephants-1190525524.html| url-status = live| archive-date = 18 February 2013}}</ref><ref>{{Cite news|title = Mumbai Pooram hopes to recreate Kerala temple fest| url=http://archive.indianexpress.com/news/mumbai-pooram-hopes-to-recreate-kerala-temple-fest/872940 | date=9 November 2011 | newspaper=The Indian Express | access-date=2 March 2019}}</ref> ত্ৰিছূৰ পূৰমক এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ মানৱ সমাগম হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ভাৰতৰ পৰ্যটন মানচিত্ৰত ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান লাভ কৰিছে। কাৰণ দেশী-বিদেশী পৰ্যটকসকলে এই পূৰমৰ সৌন্দৰ্য আৰু পৰম্পৰা উপভোগ কৰে। ত্ৰিছূৰ চহৰৰ ৰে’ল আৰু বাছ যোগাযোগ ব্যৱস্থা অতি উন্নত হোৱাৰ বাবে ই বহুতো বিদেশী পৰ্যটকক এই মহোৎসবলৈ আকৰ্ষিত কৰে। ইয়াক দেৱতাসকলৰ মিলন ভূমি বা 'দেৱ সংগমম' (ദേവ സംഗമം) বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়। অস্কাৰ বিজয়ী শব্দ সম্পাদক ৰচুল পুকুটি আৰু তেওঁৰ দলে এই ৩৬ ঘণ্টা জোৰা মহোৎসৱৰ শব্দসমূহ বাণীবদ্ধ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ আধাৰত ''দ্য চাউণ্ড ষ্ট’ৰী'' (The Sound Story) নামৰ এখন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Pooram copyright row is nonsense: Resul Pookutty |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/may/17/pooram-copyright-row-is-nonsense-resul-pookutty-1977889.html |access-date=2022-04-16 |website=The New Indian Express|date=16 May 2019 }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Thrissur Pooram|ত্ৰিছূৰ পূৰম}} *[http://www.thrissurkerala.com/ ত্ৰিছূৰ জিলাৰ সম্পৰ্কে সম্পূৰ্ণ তথ্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170427223105/http://thrissurkerala.com/ |date=2017-04-27 }} *[http://thrissurpooramfestival.com/ ত্ৰিছূৰ পূৰম মহোৎসৱ] *[http://thrissurpooram.org/ ত্ৰিছূৰ পূৰম - কমিউনিটি মিডিয়া ৱেবছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705154436/http://www.thrissurpooram.org/ |date=5 July 2022 }} *[http://thrissur.nic.in/history.asp ত্ৰিছূৰ - ইতিহাস] *[https://www.instagram.com/thrissur_insta ইনষ্টাগ্ৰাম (Instagram)] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ উৎসৱ]] ea4sxxgaftqp6vgfcnbvivz6sqbckyf 0 138298 625475 623628 2026-08-08T22:05:31Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625475 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় | native_name = | image = [[চিত্ৰ:Cochin University of Science and Technology Logo.png|100px]] | motto = ''tejasvi nāvadhītamastu (Sanskrit)'' | motto_eng = May learning illumine us both<ref name="Motto"/> | established = {{start date and age|10 July 1971}} | type = [[ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] | chancellor = [[কেৰালাৰ ৰাজ্যপাল]]<ref>{{cite web | url=https://cusat.ac.in | title=Cochin University of Science and Technology }}</ref> | vice_chancellor = ড° এম. জুনেইদ বুশ্বিৰী ''(ভাৰপ্ৰাপ্ত)''<ref>{{cite web | url=https://cusat.ac.in | title=Cochin University of Science and Technology }}</ref> | head_label = উপ-আচাৰ্য | head = ৰোজি এম. জন<br />{{Small|(উচ্চ শিক্ষা মন্ত্ৰী)}}<ref>https://cusat.ac.in {{Bare URL inline|date=July 2026}}</ref> | undergrad = | postgrad = | address = ইউনিভাৰ্চিটি ৰোড, দক্ষিণ কালামাছেৰী | city = [[কোচি]] | state = [[কেৰালা]] | country = ভাৰত | coordinates = {{Coord|10.0443|N|76.3282|E|display=inline,title}} | campus = নগৰীয়া, {{cvt|180|acre}} | website = {{URL|www.cusat.ac.in}} | colours = {{color box|#c0ffff}} পাতল সেউজীয়া <br />{{color box|darkgray}} ধোঁৱাবৰণীয়া | affiliations = [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যাপন পৰিষদ]], [[সৰ্বভাৰতীয় প্ৰযুক্তি শিক্ষা পৰিষদ]], ভাৰতীয় বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ সংস্থা, কমন্‌ৱেল্থ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ সংস্থা, ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰত্যাপন বোৰ্ড }} [[File:Administrative Block , Cusat.jpg|thumb|প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয় <ref>{{Cite web|url=http://cusat.ac.in|title=Cochin University of Science and Technology-Home Page|website=cusat.ac.in|access-date=25 September 2016}}</ref>|261x261px]] [[File:Cusat.jpg|thumb|কোচি চৌহদৰ (CUSAT) মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ|259x259px]] '''কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়''' {{en| Cochin University of Science and Technology}} চমুকৈ '''CUSAT''' [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[কোচি]]ত অৱস্থিত এখন ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধীনস্থ স্বায়ত্তশাসিত বিশ্ববিদ্যালয়। ইয়াক ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ তিনিখন চৌহদ আছে। ইয়াৰে দুখন কোচিত ([[কালামাছেৰী]] আৰু [[এৰ্নাকুলাম]]) আৰু এখন কোচিৰপৰা প্ৰায় ৬৬ কিলোমিটাৰ দূৰত্বৰ [[আলাপুঝা]]ৰ কুত্তানাদত অৱস্থিত। [[কেৰালা বিধানসভা]]ৰ এক আইনৰ জৰিয়তে ১৯৭১ চনত এই বিশ্ববিদ্যালয়খন 'কোচিন বিশ্ববিদ্যালয়' হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ৰাজ্যখনত স্নাতকোত্তৰ শিক্ষাৰ বাবে চলোৱা এক আন্দোলনৰ ফলস্বৰূপে এই বিশ্ববিদ্যালয়খন গঠন হৈছিল। ১৯৮৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ইয়াক 'কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়' (CUSAT) নামকৰণ কৰা হয়। ইয়াৰ লক্ষ্য হ'ল [[ব্যাৱহাৰিক বিজ্ঞান]], প্ৰযুক্তি, উদ্যোগ, বাণিজ্য, ব্যৱস্থাপনা আৰু [[সমাজ বিজ্ঞান]]ৰ ক্ষেত্ৰত স্নাতক, স্নাতকোত্তৰ অধ্যয়ন আৰু উন্নত গৱেষণাৰ প্ৰসাৰ কৰা।<ref name="official">{{cite web|url=http://cusat.ac.in/|title=Cusat -overall|access-date=2008-06-23|archive-date=21 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081221031546/http://cusat.ac.in|url-status=dead|archivedate=2000-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000815230700/http://www.cusat.ac.in/|deadurl=yes}}</ref> স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ দুয়োটা পাঠ্যক্ৰমতে নামভৰ্তি 'কমন এডমিছন টেষ্ট' (CAT) ৰ ওপৰত আধাৰিত। কিছুমান স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে 'ডিপাৰ্টমেণ্টেল এডমিছন টেষ্ট' (DAT) অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্ববিদ্যালয়খনত ২৯টা অধ্যয়ন আৰু গৱেষণা বিভাগ আছে। এই বিভাগসমূহে অভিযান্ত্ৰিকী, [[বিজ্ঞান]], [[প্ৰযুক্তি]], [[মানৱীয় বিজ্ঞান]], [[আইন]] আৰু [[ব্যৱস্থাপনা]]ৰ বহুতো শাখাত স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। বিশ্বৰ কেইবাখনো শিক্ষানুষ্ঠানৰ সৈতে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ শৈক্ষিক সংযোগ আৰু বিনিময় কাৰ্যসূচী আছে।<ref>{{Cite news |date=2023-10-20 |title=Cusat to collaborate with global varsities for research and exchange programmes |url=https://thehindu.com |access-date=2025-04-26 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ২০১৮ চনত কোচিৰ জলাশয়ৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা এটা নতুন এম্ফিপড্ প্ৰজাতিক বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ নামেৰে ''Victoriopisa cusatensis'' নামকৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="auto">{{Cite web|url=http://marinespecies.org|title=WoRMS - World Register of Marine Species - Victoriopisa cusatensis Ph. Joseph, Abhishek Sharma, P.R. Jayachandran, 2018|website=marinespecies.org|language=en|access-date=2018-07-25}}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ আদৰ্শ বাক্যটো হ'ল ''তেজস্বী নাৱধীতমস্তু''। এই বাক্যশাৰী [[বেদ]]ৰপৰা লোৱা হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল "অৰ্জিত জ্ঞানে আমাক— শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থী দুয়োকে— মহিমান্বিত কৰক আৰু এই জ্ঞান সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডত বিয়পি পৰক।" <ref name="Motto">{{cite news |url=https://cusat.ac.in| title=Vision and Mission | access-date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cusat.ac.in|title=The University: About CUSAT|access-date=26 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090619092942/https://cusat.ac.in|archive-date=19 June 2009|url-status=dead}}</ref>[[File:STUDENTS AMENITIES CENTRE FROM OUTSIDE.jpg|thumb|right|ছাত্ৰ সুবিধা কেন্দ্ৰ|259x259px]] == চৌহদসমূহ == বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ তিনিখন চৌহদ আছে। ইয়াৰে দুখন [[কোচি]]ত অৱস্থিত। আনখন [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[আলাপুঝা]] জিলাৰ কুত্তানাদৰ পুলিনকুন্নুত অৱস্থিত। এইখন কোচিৰপৰা প্ৰায় ৬৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত।<ref name=":0">{{Cite web |title=Campus Life |url=https://cusat.ac.in/campus-life |access-date=2025-04-26 |website=Cochin University of Science and Technology}}</ref> === মূল (ত্ৰিক্কাকৰা) চৌহদ === [[File:Guest House CUSAT.jpg|thumb|right|কালামাছেৰীৰ অতিথিশালা]] [[File:SEMINAR HALL OF UNIVERSITY.jpg|thumb|right|ছেমিনাৰ হল]] [[File:Students amenities centre from inside.jpg|thumb|right|ছাত্ৰ সুবিধা কেন্দ্ৰৰ ভিতৰৰ দৃশ্য। ]] মূল চৌহদখন দক্ষিণ [[কালামাছেৰী]]ৰ ৪৭ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰপৰা ১.৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। এই ১৮০ একৰৰ চৌহদটোত স্কুল অব ইঞ্জিনিয়াৰিং (SOE চৌহদ), কুঞ্জলী মৰাক্কাৰ স্কুল অব মেৰিন ইঞ্জিনিয়াৰিং, স্কুল অব মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ, বিভিন্ন বিজ্ঞান বিভাগ আৰু স্কুল অব লিগেল ষ্টাডিজ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। === লেকচাইড চৌহদ === লেকচাইড চৌহদখন মূল চৌহদৰপৰা প্ৰায় ১২ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। এইখন কোচিন চহৰৰ ফাইন আৰ্টছ এভিনিউত নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত। ইয়াত স্কুল অব মেৰিন চায়েঞ্চেছ, স্কুল অব ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল ফিচাৰিজ, শাৰীৰিক সাগৰ বিজ্ঞান বিভাগ, বায়ুমণ্ডলীয় বিজ্ঞান বিভাগ, ৰাসায়নিক সাগৰ বিজ্ঞান বিভাগ, সামুদ্ৰিক জীৱবিজ্ঞান, অণুজীৱবিজ্ঞান আৰু জৈৱ ৰসায়ন বিভাগ আৰু সামুদ্ৰিক ভূতত্ত্ব আৰু ভূ-পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগ আছে। স্কুল অব মেৰিন চায়েঞ্চেছৰ পুথিভঁৰালখন এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ সামুদ্ৰিক বিজ্ঞান পুথিভঁৰাল। উপকূলীয় পানীৰ অধ্যয়নৰ বাবে এই বিদ্যালয়খনৰ এখন গৱেষণা জাহাজো আছে। ইয়াৰ উপৰি ভাৰতৰ ভিতৰৰ আৰু বাহিৰৰ অন্যান্য বিশ্ববিদ্যালয় তথা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে ইয়াৰ শৈক্ষিক আদান-প্ৰদান আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.newsexperts.in/marine-science-niigata-university-co-operate-cusat/|title=Marine Science: Niigata University to Co-operate with Cusat|date=2 December 2017|website=News Experts|language=en-US|access-date=2019-02-21}}</ref> === পুলিনকুন্নু চৌহদ === আলাপুঝা জিলাৰ কুত্তানাদত অৱস্থিত পুলিনকুন্নু চৌহদখন মূল চৌহদৰপৰা ৬৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। এইখন কোচিন ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ অব ইঞ্জিনিয়াৰিং, কুত্তানাদ (CUCEK) ৰ গৃহভূমি।<ref name=":0" /> == অনুষদসমূহ == CUSAT নটা অনুষদত বিভক্ত:<ref>{{Cite web |title=Cochin University of Science and Technology |url=https://cusat.ac.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317193526/https://cusat.ac.in |archive-date=2025-03-17 |access-date=2025-04-26 |website=cusat.ac.in |language=en}}</ref> [[File:Sign Board In University showing different trades.jpg|thumb|right|বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ বিভিন্ন বিভাগসমূহ দৰ্শাই থকা এখন নিৰ্দেশক বোৰ্ড। ]] * [[বিজ্ঞান]] * [[প্ৰযুক্তি]] * [[অভিযান্ত্ৰিকী]] * [[পৰিৱেশ অধ্যয়ন]] * [[মানৱীয় বিজ্ঞান]] * [[আইন]] * [[সামুদ্ৰিক বিজ্ঞান]] * [[চিকিৎসা বিজ্ঞান]] আৰু প্ৰযুক্তি * [[সমাজ বিজ্ঞান]] === বিজ্ঞান অনুষদ === ==== পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগ ==== কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগটো ১৯৬৩ চনত কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এৰ্নাকুলাম কেন্দ্ৰৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগ হিচাপে অধ্যাপক কে. ভেংকটেশ্বৰলুৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। বৰ্তমান ই এক উৎকৃষ্টতাৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। পৰীক্ষামূলক আৰু তত্ত্বীয় পদাৰ্থ বিজ্ঞান দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে শিক্ষাদান আৰু গৱেষণালৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ই ভাৰতৰ লগতে বিদেশতো সুপৰিচিত। ইয়াৰ গৱেষণাৰ মূল ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত নেনোবিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি, অপ্টোইলেক্ট্ৰনিক্স সঁজুলি, [[কুৱাণ্টাম কম্পিউটিং]], অৰ্ধপৰিবাহী সঁজুলি, সৌৰ কোষ, হ’ল’গ্ৰাফিক সামগ্ৰী, উচ্চ ঘনত্বৰ সংগ্ৰাহক বেটাৰী, জ্যোতিৰ্জীৱবিজ্ঞান আৰু কুৱাণ্টাম অপ্টিক্স অন্তৰ্ভুক্ত। এই গৱেষণাসমূহক [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]], এআইচিটিই, [[আন্তঃবিশ্ববিদ্যালয় জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু জ্যোতিঃপদাৰ্থ বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ]], [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]], [[প্ৰতিৰক্ষা গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সংগঠন]], চিএছআইআৰ, আইইউএচি, [[পৰমাণু শক্তি বিভাগ]] আৰু [[কেৰালা ৰাজ্যিক বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু পৰিৱেশ পৰিষদ]] আদি সংস্থাসমূহে পৃষ্ঠপোষকতা কৰে। বিভাগটোত ব্যাপক যান্ত্ৰিক সা-সুবিধা আছে, যিবোৰ নামমাত্ৰ মাচুলৰ বিনিময়ত বাহিৰৰ ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ বাবেও উপলব্ধ কৰা হয়। এই বিভাগটোৱে এম.এছ.চি (পদাৰ্থ বিজ্ঞান), এম.ফিল. (পদাৰ্থ বিজ্ঞান) আৰু পিএইচডি ডিগ্ৰীৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগে আইইউচিএএ সমল কেন্দ্ৰ (CUSAT) আৰু এডুমিথ্ৰা ইণ্টেলেকচুৱেল চাৰ্ভিচেছৰ সহযোগত পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ এক বিজ্ঞান সজাগতা কাৰ্যসূচী<ref>{{cite web|title=Physics - scope and awareness for school students|url=http://in.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104170924/http://in.com|url-status=dead|archive-date=2012-11-04|access-date=2026-08-02|archivedate=2011-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110702204455/http://www.in.com/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Physics: Scope and Awareness|url=http://thehindu.com|newspaper=The Hindu|date=6 February 2010}}</ref> আৰু [[ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ অলিম্পিয়াড]]<ref>{{cite news|title=Cusat to host National Space Olympiad|url=http://thehindu.com|newspaper=The Hindu|date=18 January 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://newindianexpress.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221113310/http://newindianexpress.com|url-status=dead|archive-date=21 December 2014|title=National Space Olympiad at CUSAT}}</ref><ref>{{cite web|title=National Space Olympiad 2014|url=http://mathrubhumi.com|access-date=30 October 2014|archive-date=30 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141030115654/http://mathrubhumi.com|url-status=dead}}</ref> পৰিচালনা কৰে। === প্ৰযুক্তি অনুষদ === ==== ইলেক্ট্ৰনিক্স বিভাগ ==== ইলেক্ট্ৰনিক্স বিভাগটো ১৯৭৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত মাইক্ৰ’ৱেভ ইলেক্ট্ৰনিক্স, [[মাইক্ৰ’প্ৰচেছৰ]], পানীৰ তলৰ শব্দবিজ্ঞান, মহাসাগৰীয় ইলেক্ট্ৰনিক্স, [[মাইক্ৰ’ৱেভ]] প্ৰসাৰণ এণ্টেনা, মাইক্ৰ’ৱেভ চিত্ৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, আৰ্হি চিনাক্তকৰণ, সংকেত প্ৰক্ৰিয়াকৰণত মাইক্ৰ’প্ৰচেছৰৰ প্ৰয়োগ আৰু প্ৰদৰ্শন সঁজুলি অন্তৰ্ভুক্ত। এই গৱেষণাসমূহক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ, [[ইছৰো]], এআইচিটিই, ডিঅ’ই, ডিআৰডিঅ’, এমঅ’ডি আৰু ৰাজ্য চৰকাৰকে ধৰি বিভিন্ন বাহ্যিক সংস্থাই পৃষ্ঠপোষকতা কৰে। বিভাগটোৰ ডেলফ্ট প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় ([[নেদাৰলেণ্ড]]), প’লাৰিজৱান কৰ্পোৰেচন ([[মালয়েছিয়া]]), কেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয় ([[যুক্তৰাজ্য]]) আৰু সৰে বিশ্ববিদ্যালয় (যুক্তৰাজ্য)ৰ সৈতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা আছে।<ref name="DOE CUSAT">{{cite news| url=http://cusat.ac.in/| title=Department of Electronics| access-date=5 January 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120513215709/http://cusat.ac.in| archive-date=13 May 2012| url-status=dead| archivedate=15 August 2000| archiveurl=https://web.archive.org/web/20000815230700/http://www.cusat.ac.in/| deadurl=yes}}</ref> এই বিভাগটোৱে এম.এছ.চি (ইলেক্ট্ৰনিক্স) আৰু মাইক্ৰ’ৱেভ এণ্ড ৰাডাৰ ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু ডিজিটেল ইলেক্ট্ৰনিক্স বিষয়ত বিশেষীকৰণসহ এম.টেক (ইলেক্ট্ৰনিক্স) আৰু পিএইচডি ডিগ্ৰীৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। বিভাগটোৱে দ্বিবৰ্ষীয় কাৰ্যসূচী হিচাপে দুখনকৈ ৰাষ্ট্ৰীয় আলোচনাচক্ৰ অনুষ্ঠিত কৰে: এণ্টেনা আৰু প্ৰসাৰণ সম্পৰ্কীয় ৰাষ্ট্ৰীয় আলোচনাচক্ৰ (APSYM),<ref name="APSYM">{{cite news |url=http://cusat.edu | title=APSYM-Antennas and propagation Symposium | access-date=5 January 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111103174648/http://cusat.edu | archive-date=3 November 2011 | url-status=dead }}</ref> আৰু মহাসাগৰীয় ইলেক্ট্ৰনিক্স সম্পৰ্কীয় আলোচনাচক্ৰ (SYMPOL)।<ref name="SYMPOL">{{cite news | url=http://cusat.ac.in/ | title=SYMPOL – International Symposium on Ocean Electronics | access-date=5 January 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100103093538/http://cusat.ac.in | archive-date=3 January 2010 | url-status=dead | archivedate=15 August 2000 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20000815230700/http://www.cusat.ac.in/ | deadurl=yes }}</ref> ==== ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন বিভাগ ==== ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন বিভাগটো ১৯৯৫ চনত ইউনিভাৰ্চিটি চাইন্স ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন চেণ্টাৰ (USIC) ৰ এক সম্প্ৰসাৰিত ৰূপ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই কেন্দ্ৰটোৱে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগসমূহৰ লগতে বাহ্যিক সংস্থাসমূহক ডিজাইন আৰু ফেব্ৰিকেচন, গ্লাছ ব্লোয়িং আৰু কাঠমিস্ত্ৰীৰ কামকে ধৰি বিভিন্ন ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন সেৱা আগবঢ়াই আহিছিল। এক শৈক্ষিক বিভাগ হিচাপে এতিয়া ইয়াৰ ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন আৰু ব্যাৱহাৰিক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত গৱেষণা কাৰ্যসূচী আছে। ইয়াক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ, পৰমাণু শক্তি বিভাগ, বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ, সৰ্বভাৰতীয় প্ৰযুক্তি শিক্ষা পৰিষদ, কেৰালা ৰাজ্যিক বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু পৰিৱেশ পৰিষদ আৰু দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চায়েঞ্চেছ (TWAS) আদি বাহ্যিক পুঁজি যোগান ধৰা সংস্থাসমূহে পৃষ্ঠপোষকতা কৰে। ইয়াৰ উপৰি ই শিক্ষাদান, গৱেষণা, কেলিব্ৰেচন আৰু ঔদ্যোগিক প্ৰয়োগৰ বাবে পৰীক্ষামূলক ব্যৱস্থাৰ ডিজাইন আৰু ফেব্ৰিকেচনৰ বাবে পৰামৰ্শদাতা সেৱাও আগবঢ়ায়।<ref>{{cite web|url=http://cusat.ac.in/|title=Department Of Instrumentation, CUSAT|access-date=2026-08-02|archivedate=2000-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000815230700/http://www.cusat.ac.in/|deadurl=yes}}</ref> বিভাগটোৱে ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন টেকন’লজীত চাৰিবছৰীয়া বি.টেক (স্নাতক) পাঠ্যক্ৰম, ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন টেকন’লজীত দুবছৰীয়া এম.টেক পাঠ্যক্ৰম আৰু ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচনত দুবছৰীয়া এম.এছ.চি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়।<ref>{{cite web|url=http://cusat.ac.in/|date=4 December 2019|title=Academic programs at Department of Instrumentation|access-date=2 August 2026|archivedate=15 August 2000|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000815230700/http://www.cusat.ac.in/|deadurl=yes}}</ref> ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন বিভাগৰ অধ্যাপক কে এন মধুসূদননক ২০১৯ চনৰ ২৫ এপ্ৰিলত কেৰালাৰ ৰাজ্যপাল পি সদাশিৱমৰদ্বাৰা CUSAT ৰ উপাচাৰ্য (VC) হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://newindianexpress.com|date= 25 April 2019|title=K N Madhusoodhanan appointed Cusat VC}}</ref> ==== বহুযোগী বিজ্ঞান আৰু ৰবৰ প্ৰযুক্তি বিভাগ ==== ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠিত বহুযোগী বিজ্ঞান আৰু ৰবৰ প্ৰযুক্তি বিভাগ (P.S. & R.T.) পলিমাৰ বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিকীৰ শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত এক অগ্ৰগামী বিভাগ। ভাৰতীয় ৰবৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ সহযোগত ১৯৭২ চনত ইয়াৰ বি.টেক পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ হৈছিল। ইয়াক নিউফিক, [[নেদাৰলেণ্ড]]), ভল্কছৱাগেন ফাউণ্ডেচন (জাৰ্মানী), [[মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়]], এআইচিটিই, [[প্ৰতিৰক্ষা গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সংগঠন]], [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ]] আৰু [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] ধৰি বিভিন্ন সংস্থাই পুঁজি যোগান ধৰে। ==== জাহাজ প্ৰযুক্তি বিভাগ ==== জাহাজ প্ৰযুক্তি বিভাগটো ১৯৭৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই ভাৰতত নৌ-স্থাপত্য (নেভেল আৰ্কিটেকচাৰ) শিক্ষাৰ অন্যতম অগ্ৰগামী বিভাগ। ইয়াত ১৯৭৫ চনত নেভেল আৰ্কিটেকচাৰ এণ্ড শ্বিপ বিল্ডিং বিষয়ত বি.টেক পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ হয়। এই নেভেল আৰ্কিটেকচাৰ কাৰ্যসূচীখন জাৰ্মানীৰ ৰষ্টক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সহযোগত চলোৱা হয়। ইয়াৰ স্নাতকসকলৰ জাহাজ নিৰ্মাণ উদ্যোগ, জাহাজ শ্ৰেণীবিভাজন সমাজসমূহ, গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সংগঠন আৰু [[ভাৰতীয় নৌসেনা]]ত যথেষ্ট চাহিদা আছে। ভাৰত চৰকাৰৰ জাহাজ মন্ত্ৰ্যালয়ে এম.অ'.টি. প্ৰমাণ-পত্ৰ পৰীক্ষাৰ বাবে এই বি.টেক পাঠ্যক্ৰমক অনুমোদন জনাইছে। ইয়াৰ উপৰি ভাৰতীয় নৌসেনাই এই বিভাগটোক তেওঁলোকৰ বিষয়াসকলৰ উচ্চ শিক্ষাৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। বিভাগটোৱে ‘ছ’চাইটি অব নেভেল আৰ্কিটেকচাৰ ষ্টুডেণ্টছ’ নামৰ সংগঠনে ‘SHIPSTECHNIC’ নামৰ এখন বাৰ্ষিক কাৰিকৰী আলোচনী প্ৰকাশ কৰে। ==== আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ফটোনিক্স স্কুল ==== আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ফটোনিক্স স্কুল (ISP) ১৯৯৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ গৱেষণা কাৰ্যসূচীৰ ভিতৰত বিভিন্ন লেজাৰ ব্যৱস্থা আৰু লেজাৰ উপাদানৰ ডিজাইন আৰু ফেব্ৰিকেচন অন্তৰ্ভুক্ত। লগতে ফটোথাৰ্মেল, ফটোএকোষ্টিক আৰু আনুষংগিক কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ অ-ৰৈখিক পৰিঘটনাৰ অনুসন্ধান, লেজাৰ-প্ৰেৰিত প্লাজমাৰ সময় আৰু স্থান-নিৰ্ধাৰিত অধ্যয়ন, ফাইবাৰ-অপ্টিক চেন্সৰৰ ডিজাইন আৰু বৈশিষ্ট্য নিৰূপণ, পলিমাৰ ফাইবাৰৰ ফেব্ৰিকেচন আৰু বৈশিষ্ট্য নিৰূপণ, [[ফটোনিক্স]] সামগ্ৰীৰ প্ৰস্তুতি আৰু অনুসন্ধান আৰু ফটোনিক্স তত্ত্বৰ অধ্যয়ন অন্তৰ্ভুক্ত। এই কাৰ্যসূচীবোৰক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ, এআইচিটিই আৰু বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ (ভাৰত) আদি পুঁজি যোগান ধৰা সংস্থাই পৃষ্ঠপোষকতা কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://photonics.cusat.ac.in/|title=International School of Photonics CUSAT|website=International School of Photonics|language=en-US|access-date=2016-09-29}}</ref> বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগে ২০০২ চনৰ মাৰ্চ মাহত কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ক "[[লেজাৰ]] আৰু অপ্টোইলেক্ট্ৰনিক্স বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত উৎকৃষ্টতাৰ সম্ভাৱনা থকা বিশ্ববিদ্যালয়" হিচাপে চিহ্নিত কৰে। ইয়াৰ বাবে ৫ কোটি টকাৰ অনুদান প্ৰদান কৰা হয়। এই অনুদান ব্যৱহাৰ কৰি ‘চেণ্টাৰ অব এক্সিলেন্স ইন লেজাৰ্ছ এণ্ড অপ্টোইলেক্ট্ৰনিক্স চায়েঞ্চেছ’ (CELOS) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। এই কেন্দ্ৰটো পিছলৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ফটোনিক্স স্কুলৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। এই বিভাগটোৱে এম.টেক (অপ্টো ইলেক্ট্ৰনিক্স এণ্ড লেজাৰ টেকন’লজী) আৰু পিএইচডি ডিগ্ৰীৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। ==== কম্পিউটাৰ এপ্লিকেচন বিভাগ ==== কম্পিউটাৰ এপ্লিকেচন বিভাগ (DCA) ১৯৯৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ বিত্তীয় সাহায্যৰে কম্পিউটাৰ এপ্লিকেচনৰ স্নাতকোত্তৰ (MCA) পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। ইয়াৰ গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত [[তথ্য সুৰক্ষা]], চিমুলেচন আৰু মডেলিং, ক্ৰিপ্টোগ্ৰাফী আৰু ক’ডিং তত্ত্ব, ভাষা কম্পিউটিং, এলগৰিথম, আৰ্হি চিনাক্তকৰণ, ৱেব মাইনিং, গ্ৰাফ তত্ত্বৰ প্ৰয়োগ, চিত্ৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, ডাটা মাইনিং, কম্পিউটাৰ নেটৱৰ্ক আৰু [[ছফ্টৱৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং]] অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{Cite web|title=Department of Computer Application|url=http://dca.cusat.ac.in}}</ref> বিভাগটোৱে ২০১৬ চনৰপৰা চফ্ট কম্পিউটিং বিষয়ত বিশেষীকৰণসহ কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানৰ এম.এছ.চি পাঠ্যক্ৰমো আগবঢ়াই আহিছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক চফ্ট কম্পিউটিঙৰ তত্ত্বীয় আৰু ব্যাৱহাৰিক দুয়োটা ভেটিৰে প্ৰস্তুত কৰা। এই পাঠ্যক্ৰমত মেচিন লাৰ্নিং, নেচাৰেল লেংগুৱেজ প্ৰচেছিং, এআই, বিগ ডাটা এনালিটিক্স আদি বৰ্তমানৰ প্ৰযুক্তিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ==== কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান বিভাগ ==== কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান বিভাগে (DCS) ইনফৰ্মেশ্যন চিষ্টেমছৰ শৈক্ষিক কাৰ্যসূচীৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত উচ্চ গতিৰ কম্পিউটিং, মানৱ-কম্পিউটাৰ মিথষ্ক্ৰিয়া, [[তথ্য সুৰক্ষা]], নেটৱৰ্কযুক্ত এম্বেডেড চিষ্টেম, প্ৰাকৃতিক ভাষা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ (নেচাৰেল লেংগুৱেজ প্ৰচেছিং), [[ছফ্টৱৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং]] আৰু অতি বৃহৎ পৰিসৰৰ সংহতি ([[VLSI]]) ৰ ওপৰত গৱেষণাও অন্তৰ্ভুক্ত আছে। এই বিভাগটোৱে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কম্পিউটাৰ কেন্দ্ৰ আৰু CUSAT ইণ্ট্ৰানেট প্ৰতিষ্ঠা কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। এই বিভাগটোৱে এম.টেক (কম্পিউটাৰ এণ্ড ইনফৰ্মেশ্যন চাইন্স), MTech (Software Engineering) আৰু ডাটা চাইন্স আৰু আৰ্টিফিচিয়েল ইণ্টেলিজেন্স বিষয়ত বিশেষীকৰণসহ এম.টেক (কম্পিউটাৰ চাইন্স), এম.ছ‌ি কম্পিউটাৰ চাইন্স (আৰ্টিফিচিয়েল ইণ্টেলিজেন্স আৰু ডাটা চাইন্স) আৰু পিএইচডি (কম্পিউটাৰ চাইন্স / কম্পিউটাৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং বা ইনফৰ্মেশ্যন চাইন্স) ডিগ্ৰীৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। ইয়াৰ গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰসমূহৰ ভিতৰত আছে: ১. আৰ্টিফিচিয়েল ইণ্টেলিজেন্স এণ্ড কম্পিউটাৰ ভিজন লেবৰেটৰী (AICV) ২. বায়’ইনফৰ্মেটিক্স লেবৰেটৰী (BI) ৩. চাইবাৰ ফিজিকেল চিষ্টেমছ লেবৰেটৰী (CPS) ৪. নেচাৰেল লেংগুৱেজ প্ৰচেছিং লেবৰেটৰী (NLP) ৫. ছফ্টৱৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং লেবৰেটৰী (SEL) === অভিযান্ত্ৰিকী অনুষদ === ==== স্কুল অব ইঞ্জিনিয়াৰিং, ত্ৰিক্কাকৰা ==== [[কোচি]] আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা কৰ্মৰত অভিযন্তাসকলৰ বাবে অভিযান্ত্ৰিকীৰ প্ৰধান শাখাসমূহত (অসামৰিক, যান্ত্ৰিক, বৈদ্যুতিক আৰু ৰাসায়নিক অভিযান্ত্ৰিকী) অংশকালীন এম.টেক পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়াবলৈ ১৯৭৯ চনত স্কুল অব ইঞ্জিনিয়াৰিং প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনত এই বিদ্যালয়খনে অসামৰিক অভিযান্ত্ৰিকী, [[যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিকী]], [[ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু যোগাযোগ অভিযান্ত্ৰিকী]], [[কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিকী]] আৰু [[তথ্য প্ৰযুক্তি]] বিষয়ত বি.টেক পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰে। ১৯৯৬ চনত সুৰক্ষা আৰু অগ্নি অভিযান্ত্ৰিকী (ছেফটি এণ্ড ফায়াৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং) আৰু ২০০৩ চনত বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স অভিযান্ত্ৰিকী যোগ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত বিদ্যালয়খনত পিএইচডি কাৰ্যসূচী সংযোজন কৰা হয়। ২০১৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি, এই বিদ্যালয়খনে ৫৩ গৰাকী পিএইচডি প্ৰস্তুত কৰি উলিয়াইছে আৰু ২৫০ জনতকৈও অধিক প্ৰাৰ্থীয়ে গৱেষক ছাত্ৰ হিচাপে নাম পঞ্জীয়ন কৰিছে। গৱেষণা কাৰ্যসূচীৰ বাবে বাহ্যিক পুঁজি বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ, কেন্দ্ৰীয় জল আয়োগ, [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংগঠন]], [[সৰ্বভাৰতীয় প্ৰযুক্তি শিক্ষা পৰিষদ]], ভাৰতীয় ক’য়ৰবোৰ্ড আৰু কেৰালা ৰাজ্যিক ক’য়ৰ নিগম আদি সংস্থাই যোগান ধৰে। এই বিদ্যালয়খনে আগবঢ়োৱা বি.টেক পাঠ্যক্ৰমসমূহ টায়াৰ-১ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰত্যাপন বোৰ্ড (NBA) ৰদ্বাৰা স্বীকৃত।<ref>{{Cite web|url=http://www.cusat.ac.in/view_news.php?id=1294|title=Cochin University of Science and Technology-News|website=cusat.ac.in|access-date=2016-09-28|archive-date=12 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812232930/http://www.cusat.ac.in/view_news.php?id=1294|url-status=dead|archivedate=2016-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160812232930/http://www.cusat.ac.in/view_news.php?id=1294|deadurl=yes}}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰত্যাপন বোৰ্ড (NBA) হ’ল ৱাশ্বিংটন একৰ্ডৰ এক স্থায়ী অংশীদাৰ, যিয়ে বহুকেইখন দেশত অভিযান্ত্ৰিক স্নাতক ডিগ্ৰীৰ মানদণ্ড নিৰ্ধাৰণ কৰে।{{Citation needed|date=May 2021}} '''স্নাতক বি.টেক পাঠ্যক্ৰম''' (বন্ধনীত শিক্ষাৰ্থী গ্ৰহণৰ সংখ্যা দিয়া হৈছে)<ref name=":1">{{Cite web |title=Academic Admission CUSAT |url=https://admissions.cusat.ac.in/?tag=ug_course |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406021538/https://admissions.cusat.ac.in/?tag=ug_course |archive-date=2025-04-06 |access-date=2025-04-26 |website=admissions.cusat.ac.in |language=en}}</ref> * অসামৰিক অভিযান্ত্ৰিকী (৯০) * কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰীকী (৯০) * বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স অভিযান্ত্ৰীকী (৬০) * ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু যোগাযোগ অভিযান্ত্ৰীকী (৯০) * তথ্য প্ৰযুক্তি (৯০) * যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰীকী (৯০) * সুৰক্ষা আৰু অগ্নি অভিযান্ত্ৰীকী (৬০) [[File:Software engineering block.jpg|thumb|259x259px|ছফ্টৱৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং ব্লক]] '''স্নাতকোত্তৰ এম.টেক পাঠ্যক্ৰমসমূহ'''<ref>{{Cite web |title=Academic Admission CUSAT |url=https://admissions.cusat.ac.in/?tag=pgeng_course |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401032640/https://admissions.cusat.ac.in/?tag=pgeng_course |archive-date=2025-04-01 |access-date=2025-04-26 |website=admissions.cusat.ac.in |language=en}}</ref> '''পূৰ্ণকালীন''' * তথ্য প্ৰযুক্তি (ছফ্টৱেৰ চিষ্টেমছ) (১৮) * কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিকী (নেটৱৰ্কিং চিষ্টেমছ) (১৮) * অসামৰিক অভিযান্ত্ৰিকী (ভূ-কাৰিকৰী অভিযান্ত্ৰিকী) (১৮) * যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিকী (তাপীয় অভিযান্ত্ৰিকী) (১৮) * ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু kama যোগাযোগ অভিযান্ত্ৰিকী (বেতাঁৰ প্ৰযুক্তি) (১৮) '''অংশকালীন''' * অসামৰিক অভিযান্ত্ৰিকী (১৮) * যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিকী (১৮) * ৰাসায়নিক অভিযান্ত্ৰিকী (১৮) * বৈদ্যুতিক অভিযান্ত্ৰিকী (১৮) ওপৰত উল্লেখ কৰা সকলোবোৰ ক্ষেত্ৰতে '''পিএইচডি কাৰ্যসূচী''' উপলব্ধ আছে। ==== কুঞ্জলী মৰাক্কাৰ স্কুল অব মেৰিন ইঞ্জিনিয়াৰিং ==== [[Kunjali Marakkar School of Marine Engineering|কুঞ্জলী মৰাক্কাৰ স্কুল অব মেৰিন ইঞ্জিনিয়াৰিং]] প্ৰতিষ্ঠানে মেৰিন ইঞ্জিনিয়াৰিং বিষয়ত বি.টেক পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। এইখন এখন পূৰ্ণকালীন বাধ্যতামূলক আৱাসিক কাৰ্যসূচী। শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্লাছৰ বাবে মাৰ্চেণ্ট নেভি কেডেটৰ পোছাক পিন্ধিব লাগে। কেডেটসকলৰ বাবে শাৰীৰিক প্ৰশিক্ষণ বাধ্যতামূলক।{{citation needed|date=November 2017}} মেৰিন ইঞ্জিনিয়াৰিং বি.টেক পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে বছৰি আসনৰ সংখ্যা হ'ল ৮০ খন। ২০১৪ চনত মেৰিন ইঞ্জিনিয়াৰিং বিষয়ত এখন পূৰ্ণকালীন দুবছৰীয়া এম.টেক কাৰ্যসূচী (৮০ জন ছাত্ৰ-ছাত্ৰী) যোগ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://kmsme.cusat.ac.in/|title=Kunjali Marakkar School of Marine Engineering|website=kmsme.cusat.ac.in|access-date=2016-09-28}}</ref> এই বিদ্যালয়খনে [[জাহাজ পৰিবহণ সঞ্চালকালয়]]ৰদ্বাৰা পৰিচালিত প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই থকা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে ইঞ্জিন ৰুম চিমুলেটৰৰ হ্ৰস্বম্যাদী পাঠ্যক্ৰমৰ সুবিধাও প্ৰদান কৰে। ==== কোচিন ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ অব ইঞ্জিনিয়াৰিং, কুত্তানাদ ==== কোচিন ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ অব ইঞ্জিনিয়াৰিং, কুত্তানাদ ১৯৯৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মালিকানাধীন। এইখন ত্ৰিক্কাকৰাৰ মূল চৌহদৰপৰা প্ৰায় ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত [[কুত্তানাদ]]ৰ [[পুলিনকুন্নু]]ত এক ৪২ একৰৰ চৌহদত অৱস্থিত। এইখন এৰ্নাকুলাম জিলাৰ বাহিৰত থকা CUSAT ৰ একমাত্ৰ চৌহদ। ইয়াত আগবঢ়োৱা বি.টেক পাঠ্যক্ৰমসমূহ হ'ল:<ref name=":1"/> * [[কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান]] আৰু অভিযান্ত্ৰিকী * বৈদ্যুতিক আৰু [[ইলেক্ট্ৰনিক ইঞ্জিনিয়াৰিং | ইলেক্ট্ৰনিক্স অভিযান্ত্ৰিকী]] * ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু যোগাযোগ অভিযান্ত্ৰিকী * [[তথ্য প্ৰযুক্তি]] * [[যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিকী]] * অসামৰিক অভিযান্ত্ৰিকী * কম্পিউটাৰ এপ্লিকেচন === পৰিৱেশ অধ্যয়ন অনুষদ === ==== পৰিৱেশ অধ্যয়ন স্কুল ==== পৰিৱেশ সুৰক্ষা আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ বাবে উৎসৰ্গিত এক উচ্চ শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ১৯৮৩ চনত ‘স্কুল অব এনভাইৰনমেণ্টেল ষ্টাডিজ’ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই বিদ্যালয়খনক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগ আৰু বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ অনুদানৰদ্বাৰা পুঁজি যোগান ধৰা হয়।{{Citation needed|date=May 2021}} পৰিৱেশ অধ্যয়ন স্কুলৰ সৈতে সংলগ্ন ‘নেচনেল চেণ্টাৰ ফৰ একুৱাটিক এনিমেল হেল্থ’ (NCAAH) এ এখন দুবছৰীয়া এম.টেক কাৰ্যসূচী পৰিচালনা কৰে। ইয়াক জৈৱ প্ৰযুক্তিবিদ্যাত মানৱ সম্পদ উন্নয়নৰ নেটৱৰ্ক কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ভাৰত চৰকাৰৰ জৈৱ প্ৰযুক্তি বিভাগে পৃষ্ঠপোষকতা কৰে। পৰিৱেশ প্ৰযুক্তিত এম.এছ.চি পাঠ্যক্ৰম দুটা শাখাত আগবঢ়োৱা হয়: * শাখা ১: [[পৰিৱেশ অভিযান্ত্ৰিকী]] * শাখা ২: [[পৰিৱেশ জৈৱ প্ৰযুক্তিবিদ্যা]] ডক্টৰেট কাৰ্যসূচীসমূহ তলত উল্লেখ কৰা ক্ষেত্ৰসমূহত আগবঢ়োৱা হয়: পৰিৱেশ জীৱবিজ্ঞান, পৰিৱেশ ৰসায়ন বিজ্ঞান, পৰিৱেশ ফটোক্যটালাইছিছ আৰু চন’ফটোক্যটালাইছিছ, পৰিৱেশ অণুজীৱবিজ্ঞান, পৰিৱেশ ব্যৱস্থাপনা, পৰিৱেশ বিষবিজ্ঞান, পৰিৱেশ জৈৱ প্ৰযুক্তিবিদ্যা, পৰিৱেশ অভিযান্ত্ৰিকী আৰু দূৰ সংৱেদন। বিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলৰ বাবে ইউজিচিৰ পৃষ্ঠপোষকতাত ৰিফ্ৰেচাৰ পাঠ্যক্ৰম পৰিচালনা কৰে। লগতে জলবায়ু সহনশীলতা, পৰিৱেশ সমীক্ষা, প্ৰদূষণ নিৰীক্ষণ, পানীৰ গুণাগুণ ব্যৱস্থাপনা, পানীৰ শোধন, একুৱাকলচাৰ ব্যৱস্থাৰ ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু ব্যৱস্থাপনা, আৰু পৰিৱেশ প্ৰভাৱ মূল্যাংকনৰ বাবে পৰামৰ্শদাতা সেৱা আগবঢ়ায়। এই বিদ্যালয়খনে কোচি চহৰৰ [[কোচি মেট্ৰ’ | মেট্ৰ’ ৰেল প্ৰকল্প]]ৰ পৰিৱেশ প্ৰভাৱ মূল্যাংকন প্ৰক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। === মানৱীয় বিজ্ঞান অনুষদ === ==== হিন্দী বিভাগ ==== ১৯৬৩ চনত প্ৰতিষ্ঠিত হিন্দী বিভাগটো বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ আটাইতকৈ পুৰণি বিভাগসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ই প্ৰথমতে কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অংশ আছিল কিন্তু ১৯৭১ চনত কোচিন বিশ্ববিদ্যালয়লৈ স্থানান্তৰিত হয়। ইউজিচিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হিন্দী বিষয়ত ‘ডিপাৰ্টমেণ্ট ৰিচাৰ্চ চাপৰ্ট’ (DRS) আৰু ‘ডিপাৰ্টমেণ্ট স্পেচিয়েল এচিষ্টেঞ্চ’ (DSA) কাৰ্যসূচী থকা দক্ষিণ ভাৰতৰ ই একমাত্ৰ বিভাগ।{{Citation needed|date=May 2021}} [[File:DEPARTMENT OF HINDI.jpg|thumb|right|হিন্দী বিভাগ]] বিভাগটোৰ গৱেষণাত প্ৰাচীন আৰু আধুনিক কবিতা, কল্পকাহিনী, নাটক আৰু থিয়েটাৰ অধ্যয়ন, সমালোচনা, ব্যাকৰণ, ভাষাবিজ্ঞান, ভাষা আৰু সাহিত্যৰ তুলনামূলক অধ্যয়ন, লোক-সাহিত্য, অনুবাদ আৰু কম্পিউটাৰ ভিত্তিক ভাষা শিক্ষাদান আদি ক্ষেত্ৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।{{Citation needed|date=May 2021}} অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ কাৰ্যসূচীসমূহ: * এম.এ. হিন্দী ভাষা আৰু সাহিত্য * এম.ফিল. অনুবাদমূলক আৰু কাৰ্যবাহী হিন্দীত পি.জি. ডিপ্লমা * পিএইচডি * হিন্দীত কম্পিউটাৰ ভিত্তিক প্ৰশিক্ষণ আৰু শিক্ষাদানৰ হ্ৰস্বম্যাদী পাঠ্যক্ৰম ==== ইংৰাজী আৰু বিদেশী ভাষা বিভাগ ==== ইংৰাজী আৰু বিদেশী ভাষা বিভাগটো প্ৰথমতে ১৯৭৬ চনত বিদেশী ভাষা বিভাগ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। বিভাগটোৰ মূল গুৰুত্ব হ’ল ইংৰাজী, [[ফৰাচী ভাষা|ফৰাচী]], [[জাৰ্মান ভাষা|জাৰ্মান]], [[ইটালীয় ভাষা|ইটালীয়]], [[জাপানী ভাষা|জাপানী]] আৰু [[ৰাছিয়ান ভাষা|ৰাছিয়ান]]কে ধৰি বিভিন্ন ভাষাৰ শিক্ষাদান। ২০১২ চনত [[ইংৰাজী ভাষা]] শিক্ষাদানৰ বিশেষ গুৰুত্বক সূচিত কৰিবলৈ বিভাগটোক ইংৰাজী আৰু বিদেশী ভাষা বিভাগ বুলি নামকৰণ কৰা হয়।{{Citation needed|date=May 2021}} === আইন অনুষদ === ==== আইনী অধ্যয়ন স্কুল ==== ‘স্কুল অব লিগেল ষ্টাডিজ’ প্ৰথমতে ১৯৬২ চনত কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্নাতকোত্তৰ আইন বিভাগ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই বিভাগৰ প্ৰথম সভাপতি আছিল প্ৰয়াত ড° এ.টি. মাৰ্কোচ। তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতিসম্পন্ন এজন আইনবিদ আছিল, যি [[ভাৰতীয় আইন প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সঞ্চালক আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰশাসনিক ন্যায়াধিকৰণৰ উপ-ন্যায়াধীশ আছিল। বিদ্যালয়খনে [[মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়]]ৰ (MHRD) সহায়ত বিৰল কিতাপ আৰু আলোচনীৰে সমৃদ্ধ এক [[বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰ]] ভঁৰাল ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰে। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ এটা অংগ সংস্থা বিশ্ব বৌদ্ধিক সম্পত্তি সংগঠনে (WIPO) ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰকাশনসমূহ এই ভঁৰাললৈ দান কৰিছে। মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়ে বৌদ্ধিক সম্পত্তি অধ্যয়নৰ বাবে এটা আসন মঞ্জুৰ কৰিছে। মানৱ অধিকাৰৰ ওপৰত আন্তঃশাখা গৱেষণাক উদগনি দিবলৈ বিদ্যালয়খনত প্ৰয়াত ন্যায়াধীশ ভি. আৰ. কৃষ্ণ আয়াৰৰ নামত এটা মানৱ অধিকাৰ আসন প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। বিদ্যালয়খনে ৩বছৰীয়া আইনৰ স্নাতক পাঠ্যক্ৰম, ৫বছৰীয়া বি.বি.এ. এলএল.বি. (অনাৰ্ছ) পাঠ্যক্ৰম, আৰু বি.কম. এলএল.বি (অনাৰ্ছ) পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়।<ref name=":1"/> === বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰ অধ্যয়নৰ আন্তঃবিশ্ববিদ্যালয় কেন্দ্ৰ === ২০০৩ চনত কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আইনী অধ্যয়ন স্কুলত প্ৰতিষ্ঠা কৰা বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰ (IPR) অধ্যয়ন কেন্দ্ৰটোক ২০০৯ চনত এটা আন্তঃবিশ্ববিদ্যালয় কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত বহুমুখী শিক্ষাদান আৰু গৱেষণাক উদগনি দিয়া। এইটো কেৰালা চৰকাৰৰদ্বাৰা CUSAT ত প্ৰতিষ্ঠা কৰা এক স্বায়ত্তশাসিত কেন্দ্ৰ। কেৰালা আৰু ইয়াৰ বাহিৰৰ বিভিন্ন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষকসকলৰ মাজত পাৰস্পৰিক আদান-প্ৰদানৰ সুবিধাৰ বাবে ইয়াক এক গৱেষণা কেন্দ্ৰ আৰু সমল কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। এই কেন্দ্ৰটো কেৰালা চৰকাৰৰ শিক্ষা বিভাগৰদ্বাৰা পৰিকল্পিত আৰু ৰূপায়িত আন্তঃবিশ্ববিদ্যালয় কেন্দ্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।{{Citation needed|date=May 2021}} বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰ অধ্যয়ন কেন্দ্ৰটো প্ৰথমতে আইন অনুষদৰ ডীন ড° কে.এন. চন্দ্ৰশেখৰন পিল্লাইক সঞ্চালক আৰু ড° এন.এছ. গোপালকৃষ্ণনক সমন্বয়ক হিচাপে লৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই কেন্দ্ৰটোক ভাৰত চৰকাৰৰ মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়েও সমৰ্থন কৰে, যিয়ে ২০০৩ চনত CUSAT ত বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰৰ ওপৰত ইতিমধ্যে এখন আসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।{{Citation needed|date=May 2021}} আইন, অৰ্থনীতি, ৰাজনীতি বিজ্ঞান, ইতিহাস, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি আদি বিভিন্ন শাখাৰ গৱেষকসকলক নীতিগত গৱেষণা হাতত ল’বলৈ উদগনি দিবলৈ কেন্দ্ৰটোৱে জলপানীৰ সৈতে বহুমুখী পিএইচডি কাৰ্যসূচী আগবঢ়ায়। ইয়াত বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত কেইবাজনো গৱেষক ছাত্ৰই কাম কৰি আছে। ভঁৰালটোত প্ৰাথমিক গৱেষণা সামগ্ৰীৰ উপলব্ধতাই গৱেষকসকলৰ বাবে বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়সমূহৰ ওপৰত গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ কৰাটো সম্ভৱ কৰি তোলে। এই কেন্দ্ৰটোৱে আইনী অধ্যয়ন স্কুলৰ সহযোগত স্কুলৰ এলএল.এম (LL.M) পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় পাঠ্যক্ৰমো আগবঢ়ায়।{{citation needed|date=November 2017}} IUCIPRS এখন পৰিচালনা পৰিষদৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়, যাৰ অধ্যক্ষ হ'ল কেৰালা চৰকাৰৰ মাননীয় শিক্ষা আৰু সংস্কৃতি মন্ত্ৰী। কেন্দ্ৰৰ প্ৰশাসনিক আৰু শৈক্ষিক কাৰ্যকলাপ পৰিচালনা কৰিবলৈ CUSAT ৰ উপাচাৰ্যৰ অধ্যক্ষতাত এখন কাৰ্যবাহী সমিতি আৰু এখন অনুষদ সমিতি আছে। ড° এম. ভাষী এই কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালক।{{citation needed|date=November 2017}} === আগবঢ়োৱা পাঠ্যক্ৰমসমূহ === ১. এলএলএম (IPR) পিএইচডি সংহত (৫ বছৰীয়া) ২. এলএলএম (IP) পিএইচডি সংহত (৫ বছৰীয়া) ৩. এলএলএম (IPR, ১ বছৰীয়া) ৪. বিবিএ এলএলবি (৫ বছৰীয়া) ৫. বি.কম এলএলবি (৫ বছৰীয়া) === ডিডিইউ কৌশল কেন্দ্ৰ === ইউজিচিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত দক্ষতা বিকাশৰ গুৰুত্ব আৰু প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ কৰি ডিডিইউ কৌশল কেন্দ্ৰ (DDUKK) মুকলি কৰিছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হ’ল সামূহিক মহাবিদ্যালয় আৰু বি.ভক পাঠ্যক্ৰমৰ ধাৰাবাহিকতা অক্ষুণ্ণ ৰাখি বৃত্তিমূলক শিক্ষাক প্ৰসাৰিত কৰা আৰু বৃহৎ পৰিসৰত কৰ্মসংস্থাপনৰ যোগ্য মানৱ সম্পদ সৃষ্টি কৰা। এইখন দেশৰ উচ্চ শিক্ষা খণ্ডত বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ অন্যতম অগ্ৰগামী প্ৰতিষ্ঠান। DDUKK CUSAT ৰ লক্ষ্য হৈছে শ্ৰেণীকোঠা কেন্দ্ৰিক আনুষ্ঠানিক শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ সৈতে অংশীদাৰীসকলৰ অভিজ্ঞতাৰ আদান-প্ৰদান আৰু ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহত ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাই মানসম্পন্ন বৃত্তিমূলক শিক্ষা প্ৰদান কৰা।<ref>{{cite news |title=Deen Dayal Kendra to Start Career-oriented Courses |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2015/dec/09/deen-dayal-kendra-to-start-career-oriented-courses-853559.html |access-date=10 September 2021 |work=The New Indian Express |date=December 9, 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Online |first1=Mathrubhumi Education |title=Courses under DDUKK at CUSAT |url=https://english.mathrubhumi.com/education/news/news-updates/courses-under-ddukk-at-cusat-english-news-1.673796 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210905171424/https://english.mathrubhumi.com/education/news/news-updates/courses-under-ddukk-at-cusat-english-news-1.673796 |url-status=dead |archive-date=5 September 2021 |access-date=10 September 2021 |publisher=Mathrubhumu |date=Nov 16, 2015 }}</ref> ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হ’ল একত্ৰিত জ্ঞান অৰ্জন আৰু মানৱীয় দক্ষতা বৃদ্ধিৰ জৰিয়তে কৰ্মসংস্থাপন লাভৰ যোগ্য যুৱক-যুৱতীৰ এক নতুন দল সৃষ্টি কৰা।<ref>{{cite news |title=With eye on job market, Cusat's DDUKK enters into tie-ups with Infopark, Kitco |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/with-eye-on-job-market-cusats-ddukk-enters-into-tieups-with-infopark-kitco/article7956859.ece |access-date=10 September 2021 |work=The Hindu |date=March 24, 2016}}</ref> DDUKK ৰ অধীনত আগবঢ়োৱা পাঠ্যক্ৰমসমূহৰ শিক্ষাদান আৰু প্ৰশিক্ষণ পদ্ধতি সেই অনুসৰিয়েই প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। DDUKK প্ৰথমতে ২০১৫ চনত ড° জাকাৰিয়া কে.এ (অধ্যাপক, স্কুল অব মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ, CUSAT) ক প্ৰতিষ্ঠাপক সঞ্চালক হিচাপে লৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। আগবঢ়োৱা পাঠ্যক্ৰমসমূহ: ১. প্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱস্থাপনা পৰামৰ্শদাতাত এম.ভক (M.Voc) ২. ম’বাইল ফোন এপ্লিকেচন ডেভেলপমেণ্টত এম.ভক (M.Voc) ৩. ব্যাৱসায়িক প্ৰক্ৰিয়া আৰু ডাটা এনালিটিক্সত বি.ভক (B.Voc) === সামুদ্ৰিক বিজ্ঞান অনুষদ === ==== ঔদ্যোগিক মীনপালন স্কুল ==== ঔদ্যোগিক মীনপালন বিভাগটো ১৯৭৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ শৈক্ষিক তথা বৈজ্ঞানিক সাফল্যৰ স্বীকৃতিস্বৰূপ ১৯৯৫ চনত ইয়াক এখন স্কুললৈ উন্নীত কৰা হয়। ইয়াৰ পাঁচটা বিভাগ আছে: * একুৱাকলচাৰ এণ্ড কেপচাৰ ফিশ্বাৰিজ * ফিশ্বিং টেকন’লজী * ফিশ্ব প্ৰচেছিং টেকন’লজী * ফিশ্বাৰিজ ইক’নমিক্স * ফিশ্বাৰিজ মেনেজমেণ্ট। ==== বায়ুমণ্ডলীয় বিজ্ঞান বিভাগ ==== [[File:ACARR CUSAT.jpg|thumb|326x326px|CUSAT ত অৱস্থিত এডভান্সড চেণ্টাৰ ফৰ এটমছফেৰিক ৰাডাৰ ৰিচাৰ্চ]] বায়ুমণ্ডলীয় বিজ্ঞান বিভাগটো বতৰ বিজ্ঞান/বায়ুমণ্ডলীয় বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত শিক্ষাদান আৰু গৱেষণাৰ এক উৎকৃষ্টতাৰ কেন্দ্ৰ। এইটো কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লেকচাইড চৌহদত অৱস্থিত। এই বিভাগটোক [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (CSIR) ৰদ্বাৰা মৌচুমী সম্পৰ্কীয় পূৰ্বানুমানৰ বাবে মেচ’স্কেল মডেলিং সম্পৰ্কীয় ভাৰত চৰকাৰৰ নিউ মিলেনিয়াম ইণ্ডিয়ান টেকন’লজী লিডাৰশ্বিপ ইনিচিয়েটিভ (NMITLI) ৰ অন্যতম উৎকৃষ্টতাৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সৈতে অন্য প্ৰধান কেন্দ্ৰসমূহ যেনে ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ‍্যা প্ৰতিষ্ঠান, দিল্লী; ভাৰতীয় গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান, পুনে; [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান | ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান, বেংগালুৰু]]; [[টাটা মৌলিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]; C-MMACS, বেংগালুৰু আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় এৰ’স্পেচ পৰীক্ষাগাৰ, বেংগালুৰু অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বিভাগটোৱে এম.এছ.চি (বতৰ বিজ্ঞান) আৰু এম.টেক (বায়ুমণ্ডলীয় বিজ্ঞান) ডিগ্ৰীৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। ==== ৰাসায়নিক সাগৰ বিজ্ঞান বিভাগ ==== ৰাসায়নিক সাগৰ বিজ্ঞান বিভাগে জলজ ব্যৱস্থাৰ ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শিক্ষাদান আৰু গৱেষণাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে। সামুদ্ৰিক বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখাত গৱেষণাৰ বাবে এইটো এটা মূল বিষয়। ==== সামুদ্ৰিক জীৱবিজ্ঞান, অণুজীৱবিজ্ঞান আৰু জৈৱ ৰসায়ন বিভাগ ==== সামুদ্ৰিক জীৱবিজ্ঞান, অণুজীৱবিজ্ঞান আৰু জৈৱ ৰসায়ন বিভাগটো দেশৰ সামুদ্ৰিক জীৱবিজ্ঞানৰ অন্যতম প্ৰধান শৈক্ষিক কেন্দ্ৰ। এইটো ১৯৩৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু লগে লগে এটা গৱেষণা কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই বিভাগৰপৰা ১০০ জনতকৈও অধিক পিএইচডি ছাত্ৰই স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। বিভাগটোৱে এম.এছ.চি (সামুদ্ৰিক জীৱবিজ্ঞান) আৰু এম.ফিল (জীৱ বিজ্ঞান) ডিগ্ৰীৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। এই বিভাগৰ গৱেষকসকলে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ নামেৰে এটা নতুন প্ৰজাতিক ''Victoriopisa cusatensis''<ref name="auto"/> নামকৰণ কৰিছে। ==== সামুদ্ৰিক ভূতত্ত্ব আৰু ভূ-পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগ ==== সামুদ্ৰিক ভূতত্ত্ব আৰু ভূ-পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগটো পৰিৱেশ আৰু উন্নয়নমূলক বিষয়সমূহত ভূতত্ত্ব আৰু ভূ-পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ গুৰুত্বক স্বীকৃতি দিয়া দেশৰ প্ৰথমসমূহ বিভাগৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। সামুদ্ৰিক ভূতত্ত্বত স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম ১৯৭৬ চনত আৰম্ভ হৈছিল। বিভাগটোৱে এম.এছ.চি (সামুদ্ৰিক ভূ-পদাৰ্থ বিজ্ঞান) ডিগ্ৰীৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। ==== ভৌতিক সাগৰ বিজ্ঞান বিভাগ ==== ভৌতিক সাগৰ বিজ্ঞান বিভাগটো কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সামুদ্ৰিক জীৱবিজ্ঞান আৰু সাগৰ বিজ্ঞান বিভাগৰ এক সম্প্ৰসাৰিত ৰূপ আছিল। ১৯৬৫ চনত সাগৰ বিজ্ঞান বিষয়ত এটা স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ হৈছিল, যিটো পিছলৈ কোচিন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভৌতিক সাগৰ বিজ্ঞান আৰু বতৰ বিজ্ঞান বিভাগলৈ (POMD) স্থানান্তৰ কৰা হয়। ১৯৯৬ চনত ভৌতিক সাগৰ বিজ্ঞান বিভাগটো প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। বিভাগটোৱে এম.এছ.চি. (সাগৰ বিজ্ঞান) আৰু এম.টেক. (মহাসাগৰীয় প্ৰযুক্তি) ডিগ্ৰীৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। === চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি অনুষদ === ==== জৈৱ প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিভাগ ==== ১৯৯১ চনত প্ৰতিষ্ঠিত জৈৱ প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিভাগে অণুজীৱবিজ্ঞান, ভাইৰাছ বিজ্ঞান, অণুজীৱ পৰিৱেশ বিজ্ঞান, স্নায়ু জীৱবিজ্ঞান, কোষীয় আৰু আণৱিক জীৱবিজ্ঞান, চিকিৎসা জৈৱ ৰসায়ন, আনুবংশিক অভিযান্ত্ৰিকী, উদ্ভিদ জৈৱ প্ৰযুক্তিবিদ্যা, জৈৱ-বিদ্যুৎ-ৰাসায়নিক ব্যৱস্থা আৰু অণুজীৱ জিনীয় বিজ্ঞানৰ গৱেষণাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে। বিভাগটোৱে এম.এছ.চি. অণুজীৱবিজ্ঞান (২০১৮ চনত আৰম্ভ হোৱা), এম.এছ.চি. (জৈৱ প্ৰযুক্তিবিদ্যা), জৈৱ বিজ্ঞানত সংহত এম.এছ.চি. (২০২১ চনত আৰম্ভ হোৱা) আৰু জৈৱ প্ৰযুক্তিবিদ্যাত পিএইচডি ডিগ্ৰীৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। বৰ্তমান অধ্যাপক (ড°) পাৰ্বতী এ.-য়ে বিভাগীয় মুৰব্বী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। === সমাজ বিজ্ঞান অনুষদ === ==== ব্যাৱহাৰিক অৰ্থনীতি বিভাগ ==== ব্যাৱহাৰিক অৰ্থনীতি বিভাগে প্ৰযুক্তিৰ অৰ্থনীতি, অৰ্থমিতি (ইকোনমেট্ৰিক্স) আৰু ক্ৰিয়া গৱেষণা (অপাৰেচন ৰিচাৰ্চ) ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে। [[কোচি]] চহৰত এখন উদ্যোগিক অঞ্চল আৰু এটা উপকূলীয় অঞ্চল আছে যিয়ে মীনপালনক সমৰ্থন কৰে। এই অঞ্চলৰ উদ্যোগ আৰু মীনপালনে পৰিৱেশ প্ৰদূষণত যথেষ্ট অৱদান যোগাইছে। গতিকে, বিভাগটোৱে উদ্যোগ আৰু মীন খণ্ডৰ প্ৰযুক্তিগত সমস্যা আৰু পৰিৱেশৰ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত বিশেষ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে। বিভাগটোৱে এম.এ. (ব্যাৱহাৰিক অৰ্থনীতি) ৰ লগতে এম.ফিল. আৰু পিএইচডি কাৰ্যসূচীৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। ==== ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন স্কুল ==== ‘স্কুল অব মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ’ (SMS) বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ আটাইতকৈ পুৰণি শৈক্ষিক গোটসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু দেশত প্ৰতিষ্ঠা কৰা প্ৰথম পাঁচখন ব্যৱস্থাপনা শিক্ষানুষ্ঠানৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। ১৯৬৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এক অংশ হিচাপে এমিৰেটাছ অধ্যাপক এম. ভি. পাইলীৰ নেতৃত্বত আৰু ‘ফাৰ্টিলাইজাৰ্ছ এণ্ড কেমিকেলছ ট্ৰাভাংকোৰ’ৰ চৌহদত ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনত ই কোচিন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অংশ হৈ পৰে, যিখন পিছলৈ কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় নামেৰে জনাজাত হয়। এই বিদ্যালয়খনে শৈক্ষিক কাৰ্যকলাপৰ চাৰিটা ক্ষেত্ৰ অনুসৰণ কৰে: শিক্ষাদান, প্ৰশিক্ষণ, গৱেষণা আৰু পৰামৰ্শদাতা সেৱা। SMS-এ তলত উল্লেখ কৰা ডিগ্ৰীসমূহৰ বাবে স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়: এমবিএ (MBA), এম.ফিল. (বাণিজ্য) আৰু পিএইচডি। == ৰেংকিং== {{Infobox India university ranking | type = University <!----------International----------> | NIRF_U_2024 = 34 | THE_W_2024 = 1201-1500 | THES_A_2024 = 301-350 | NIRF_O_2024 = 51 }} ২০২৪ চনত ''টাইমছ হায়াৰ এডুকেশ্যন ৱৰ্ল্ড ইউনিভাৰ্চিটি ৰেংকিঙছ''-এ CUSAT-ক ১২০১-১৫০০ ৰ বেণ্ডত স্থান দিছিল আৰু এছিয়াত ৩০১-৩৫০ ৰ বেণ্ডত স্থান দিছিল। [[ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানগত ৰেংকিং ফ্ৰেমৱৰ্ক]] (NIRF)-এ ২০২৪ চনত ভাৰতৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ইয়াক ৩৪ তম আৰু সামগ্ৰিকভাৱে ৫১ তম স্থান প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=2024 NIRF Ranking |url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2024/pdf/Report/IR2024_Report.pdf}}</ref> == কেন্দ্ৰসমূহ == === সমাজত বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ === ১৯৯১ চনত কোচিন ৰিফাইনেৰীজ লিমিটেডৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্যৰে ‘চেণ্টাৰ ফৰ চাইন্স ইন ছ’চাইটি’ (C-SIS) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই কেন্দ্ৰটোৰ উদ্দেশ্য হৈছে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাক শিশুসকলৰ বাবে অধিক সুলভ কৰি তোলা। কেৰালা চৰকাৰে C-SIS-ক "শাস্ত্ৰপোষণ" (Sastraposini) কাৰ্যসূচীৰ অধীনত উচ্চতৰ মাধ্যমিকৰ বিজ্ঞান শিক্ষকসকলৰ এক প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ হিচাপে অনুমোদন জনাইছে। C-SIS-ৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি উদ্যানখনত [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংগঠন]] (ইছৰো) ৰদ্বাৰা দান কৰা এটা স্পেচ পেভিলিয়ন (মহাকাশ মণ্ডপ) আছে। ইয়াত তেওঁলোকৰ মহাকাশ ৰকেট আৰু চন্দ্ৰযান [[চন্দ্ৰযান-১]] ৰ আৰ্হিৰ লগতে [[শ্ৰীহৰিকোটা]]ৰপৰা ৰকেট উৎক্ষেপণৰ ভিডিঅ’ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ প্ৰক্ৰিয়াত গতিপথ নিৰীক্ষণ আৰু ত্ৰুটি সংশোধনৰ প্ৰদৰ্শন চাব পাৰে। এই উদ্যানখনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ ভিত্তিক (IEEE) ইনষ্টিটিউট অৱ ইলেক্ট্ৰিকেল এণ্ড ইলেক্ট্ৰনিক্স ইঞ্জিনিয়াৰ্ছৰ এটা ইলেক্ট্ৰনিক্স প্ৰদৰ্শনী ‘ই-চাইণ্টিয়া’ (E–Scientia)-ও অন্তৰ্ভুক্ত আছে।{{citation needed|date=November 2017}} === অত্যাধুনিক পৰীক্ষণ আৰু ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন কেন্দ্ৰ === ‘চফিষ্টিকেটেড টেষ্ট এণ্ড ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন চেণ্টাৰ’ (STIC) হ’ল [[কেৰালা ৰাজ্যিক বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু পৰিৱেশ পৰিষদ]] (KSCSTE) আৰু কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (CUSAT) ৰ এক যুটীয়া প্ৰচেষ্টা।<ref>{{Cite web|url=http://www.sticindia.com|title=STIC India|website=sticindia.com|access-date=2016-09-30}}</ref> ইয়াৰ লক্ষ্যসমূহ হ’ল উদ্যোগ, শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু আৰ এণ্ড ডি প্ৰতিষ্ঠানৰ ব্যৱহাৰকাৰীসকলক বিশ্লেষণাত্মক পৰীক্ষণ, জোখ-মাখ আৰু কেলিব্ৰেচনৰ বাবে উন্নত যান্ত্ৰিক সুবিধা প্ৰদান কৰা; ৰাজ্যখনৰ উদ্যোগসমূহৰ বাবে প্ৰাসংগিক ক্ষেত্ৰত নতুন সঁজুলি বিকশিত কৰা; আৰু উদ্যোগ তথা শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহক এই সঁজুলিসমূহ পৰিচালনাৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া। === ৰাষ্ট্ৰীয় জলজ প্ৰাণী স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰ === ‘নেচনেল চেণ্টাৰ ফৰ একুৱাটিক এনিমেল হেল্থ’ (NCAAH) পূৰ্বতে ‘চেণ্টাৰ ফৰ ফিশ্ব ডিজিজ ডায়াগন’চিছ এণ্ড মেনেজমেণ্ট’ নামেৰে জনাজাত আছিল। এইটো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লেকচাইড চৌহদত অৱস্থিত। জলজ কৃষকসকলক মীনপালনৰ স্বাস্থ্য সুৰক্ষাত সহায় কৰিবলৈ ২০০০ চনত এই কেন্দ্ৰটো প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াত জীৱাণু বিজ্ঞান, ভাইৰাছ বিজ্ঞান, প্ৰাণী কলা কৰ্ষণ, ৰোগ প্ৰতিৰোধ বিজ্ঞান, জিন’মিক্স, প্ৰ’টিঅ’মিক্স, কিণ্বন আৰু জৈৱ বিশ্লেষণ (বায়’এছে) ৰ গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.ncaah.org/|title=National Centre for Aquatic Animal Health NCAAH Kochi|website=ncaah.org|access-date=2016-09-30}}</ref> এই কেন্দ্ৰটোৱে ভাৰত চৰকাৰৰ জৈৱ প্ৰযুক্তি বিভাগৰদ্বাৰা পৃষ্ঠপোষকতা কৰা সামুদ্ৰিক জৈৱ প্ৰযুক্তিবিদ্যাত এটা এম.টেক পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। === সামাজিক বৰ্জন আৰু অন্তৰ্ভুক্তিমূলক নীতি অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ === ‘চেণ্টাৰ ফৰ দি ষ্টাডি অব ছ’চিয়েল এক্সক্লুজন এণ্ড ইনক্লুচিভ পলিচি’ (CSSEIP) ২০০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই সামাজিক বৰ্জনৰ ওপৰত গৱেষণা চলায়, য’ত বিশেষকৈ ডিজিটেল বৰ্জন, বাসস্থান আৰু মৌলিক সা-সুবিধাৰপৰা বৰ্জন, বৰ্জনৰ আৰ্থ-সাংস্কৃতিক আৰু গাঁথনিগত নিৰ্ধাৰক, স্থানিক বৰ্জন আৰু বৰ্জনৰ জনগাঁথনিগত মাত্ৰাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। === মহিলা অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ === মহিলাসকলৰ সবলীকৰণৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ বিত্তীয় সাহায্যৰে ২০১০ চনত ‘ৱিমেনছ ষ্টাডিজ চেণ্টাৰ’ (WSC) আৰম্ভ কৰা হৈছিল। তেতিয়াৰেপৰা কেন্দ্ৰটোৱে এই লক্ষ্যসমূহ অৰ্জনৰ বাবে অহোপুৰুষাৰ্থ কৰি আহিছে। কেন্দ্ৰটোৱে কেইবাখনো আলোচনাচক্ৰ আৰু সজাগতামূলক কাৰ্যসূচী পৰিচালনা কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://wsc.cusat.ac.in/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910225840/http://wsc.cusat.ac.in/ |archive-date=10 September 2016 |title=women's studies centre Cochin University of Science and Technology}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/nuals-invites-applications-for-courses/article32279363.ece|title = NUALS invites applications for courses|newspaper = The Hindu|date = 5 August 2020}}</ref> === বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰ অধ্যয়নৰ আন্তঃবিশ্ববিদ্যালয় কেন্দ্ৰ === বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰ অধ্যয়নৰ আন্তঃবিশ্ববিদ্যালয় কেন্দ্ৰ (IUCIPRS) হ’ল কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভিতৰত [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ উচ্চ শিক্ষা বিভাগৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা এটা স্বায়ত্তশাসিত প্ৰতিষ্ঠান। বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত বহুমুখী শিক্ষাদান আৰু গৱেষণাক উদগনি দিবলৈ ২০০৩ চনত ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। IUCIPRS-ৰ পৰিচালনা পৰিষদখন ১২ জন সদস্যৰে গঠিত, য’ত কেৰালা চৰকাৰৰ শিক্ষা আৰু সংস্কৃতি মন্ত্ৰী অধ্যক্ষ হিচাপে আৰু CUSAT-ৰ উপাচাৰ্য উপাধ্যক্ষ হিচাপে থাকে।<ref>{{Cite web|url=http://ciprs.cusat.ac.in|title=Inter University Centre for Intellectual Property Rights Studies: An Autonomous Centre at CUSAT|website=ciprs.cusat.ac.in|access-date=2016-09-30}}</ref> === অৰ্থনৈতিক নীতি আৰু বিশ্লেষণৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কেন্দ্ৰ === ১৯৯০ আৰু ২০০০-ৰ দশকত ব্যাৱহাৰিক অৰ্থনীতি বিভাগৰ নেতৃত্বত হোৱা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতাৰ ফলস্বৰূপে ‘ইণ্টাৰনেচনেল চেণ্টাৰ ফৰ ইক’নমিক পলিচি এণ্ড এনালিচিছ’ (ICEPA) গঢ়ি উঠিছিল। অৰ্থনৈতিক বিষয়সমূহৰ বিশ্লেষণ আৰু নীতিগত সিদ্ধান্তৰ বাবে নীতি-নিৰ্দেশনা প্ৰস্তুত কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিবলৈ ২০০৪ চনত ICEPA প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। এই কেন্দ্ৰটোৱে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বেচৰকাৰী সংগঠনৰ (NGO) লগতে উদ্যোগ আৰু চৰকাৰসমূহৰ সৈতেও সহযোগিতা কৰে।{{citation needed|date=November 2017}} কেন্দ্ৰটোৱে [[বিশ্ব বেংক]], [[ইউৰোপীয় ইউনিয়ন]], ৰয়েল নেদাৰলেণ্ড দূতাবাস, নেদাৰলেণ্ডৰ ডেভেলপমেণ্ট ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট, তিলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰৰ কৃষি আৰু কৃষক কল্যাণ মন্ত্ৰ্যালয় আৰু বৃক্ষৰোপণ মন্ত্ৰ্যালয়, আৰু কেৰালা শ্বিপিং এণ্ড ইনলেণ্ড নেভিগেচন কৰ্পোৰেচন লিমিটেডৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন অধ্যয়ন সম্পন্ন কৰিছে। == ২০২৩ চনৰ টেক ফেষ্টৰ দুৰ্ঘটনা == CUSAT-ৰ হেঁচা-ঠেলাৰ ঘটনাটো ২০২৩ চনৰ ২৫ নৱেম্বৰত কেৰালাৰ কোচিত সংঘটিত হৈছিল। এই শোকাৱহ ঘটনাটো বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ বাৰ্ষিক কাৰিকৰী উৎসৱ 'ধিষ্ণা'ৰ সময়ত হৈছিল। কণ্ঠশিল্পী নিখিতা গান্ধীৰ সংগীতানুষ্ঠান চাবলৈ বহু মানুহে এখন মুকলি প্ৰেক্ষাগৃহত ভিৰ কৰিছিল। সেই সময়ত মানুহৰ মাজত হেঁচা-হেঁচিৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ ফলত চাৰিজন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মৃত্যু হয়। এই দুৰ্ঘটনাত আন ৬৪ জন লোক আহত হয়। এই সংগীতানুষ্ঠানটো ৰিয়েলমি (Realme) ব্ৰেণ্ডৰ সহযোগত আয়োজন কৰা হৈছিল। হঠাৎ অহা বৰষুণৰ বাবে মানুহৰ মাজত হাহাকাৰ লাগে। প্ৰেক্ষাগৃহত কেৱল এটা প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ দুৱাৰ আছিল। তাত সঠিক ভিৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ অভাৱ আছিল। কেৱল পাছ আৰু 'ধিষ্ণা' টি-চাৰ্ট থকা লোককহে ভিতৰলৈ যাবলৈ দিয়া হৈছিল। এই সকলোবোৰ কাৰণতে এই ভয়ংকৰ দুৰ্ঘটনাটো ঘটিছিল।<ref>{{Cite news |date=2023-11-25 |title=Cochin University tech fest turns tragic; four students dead, over 60 injured in stampede |url=https://indiatimes.com |access-date=2024-03-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-26 |title=Kerala: Four dead, dozens injured in stampede at Cochin University |url=https://indiatimes.com |access-date=2024-03-09 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ বিশ্ববিদ‍্যালয়]] cx1j4dm9yo8y5vz5cgmzbgws2vy839t 0 138332 625524 624684 2026-08-09T10:24:22Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625524 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |fossil_range = {{Fossil range|55|0}}<small>আদি [[ইঅ'চিন]] – বৰ্তমান</small> |image = Cocos_nucifera_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-187.jpg |image2 = Coconut 4.jpg |display_parents = 4 |genus = Cocos |parent_authority = [[কেৰ'লাছ লিনিয়াছ|L.]] |species = nucifera |authority = L. |synonyms = * ''Coccus'' {{Au|Mill.}} * ''Calappa'' {{Au|Steck}} * ''Coccos'' {{Au|Gaertn.}} |synonyms_ref = <ref name="WCSP">{{cite web |url=https://kew.org |title=''Cocos nucifera'' L. |year=2025 |work=[[World Checklist of Selected Plant Families]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=22 November 2025 |archive-date=11 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111225006/https://kew.org |url-status=live }}<!--see 'Synonyms' tab--></ref> |range_map = Cocos nucifera origin native range map.svg |range_map_caption = কৃষি কৰাৰ পূৰ্বে থকা সম্ভাৱ্য স্থানীয় পৰিসৰ }} '''নাৰিকল''' ('''''Cocos nucifera''''') হ’ল পাম বা তাল [[পৰিয়াল (জীৱবিজ্ঞান)|পৰিয়ালৰ]] ([[Arecaceae]]) অন্তৰ্গত এবিধ উদ্ভিদ। ই '''''Cocos''''' [[গণ (জীৱবিজ্ঞান)|গণৰ]] একমাত্ৰ জীৱিত [[প্ৰজাতি]]।<ref name="WCSP"/> "নাৰিকল" শব্দটোৱে গোটেই গছজোপাক বা ইয়াৰ টান ফলটোক বুজাব পাৰে।<ref name="COD">{{cite encyclopedia |title=Coconut |encyclopedia=[[Concise Oxford Dictionary]] |editor=Pearsall, J. |year=1999 |edition=10th |location=Oxford |publisher=[[Clarendon Press]] |isbn=0-19-860287-1}}</ref> এই গছ প্ৰথমতে কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চলৰ থলুৱা উদ্ভিদ আছিল। বৰ্তমান ক্ৰান্তীয় উপকূলীয় অঞ্চলসমূহত এই গছ উভৈনদীকৈ পোৱা যায়। নাৰিকল গছে খাদ্য, ইন্ধন, প্ৰসাধন সামগ্ৰী, পৰম্পৰাগত ঔষধ আৰু নিৰ্মাণ সামগ্ৰী যোগান ধৰে। পকা নাৰিকলৰ ভিতৰৰ বগা অংশটো ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ বহু মানুহৰ প্ৰধান খাদ্য। নাৰিকলৰ [[ভ্ৰূণপোষ|ভ্ৰূণপোষত]] প্ৰচুৰ পৰিমাণে জুলীয়া পদাৰ্থ থাকে। ইয়াক "[[নাৰিকলৰ পানী]]" বুলি কোৱা হয়। পকা নাৰিকলৰ শাহৰপৰা [[নাৰিকল তেল|তেল]] আৰু নাৰিকলৰ গাখীৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ টান খোলাটোৰপৰা [[কয়লা]] আৰু আঁহযুক্ত বাকলিৰপৰা ৰছী তৈয়াৰ কৰা হয়। শুকান নাৰিকলৰ শাহক ক’প্ৰা বোলা হয়। ইয়াৰপৰা পোৱা তেল আৰু গাখীৰ ৰন্ধন কাৰ্য, [[চাবোন]] আৰু প্ৰসাধন সামগ্ৰীত ব্যৱহাৰ হয়। নাৰিকলৰ মিঠা ৰসৰপৰা পানীয় তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াক গেলাই তালৰ মদ বা নাৰিকলৰ ভিনেগাৰো প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ টান খোলা, বাকলি আৰু দীঘল পাতবোৰ আচ-বাব আৰু ঘৰ সজোৱা কামত ব্যৱহাৰ হয়। অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ বাবে নাৰিকলৰ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকৰ পৌৰাণিক কাহিনী, গীত আৰু মৌখিক পৰম্পৰাত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। দক্ষিণ এছিয়াৰ সংস্কৃতিটো ইয়াৰ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। [[হিন্দু]]সকলৰ বিবাহ আৰু পূজা আদি ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হয়। [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু [[ভাৰত]]ত নাৰিকলৰ দৰে জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হৈছে। জিনীয় অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ কেন্দ্ৰস্থল আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চল। তাতে ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি জিনীয় বৈচিত্ৰ্য পোৱা যায়। দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে ইয়াক কৃষি গৃহকৰণ কৰিছিল। নৱপ্ৰস্তৰ যুগত তেওঁলোকৰ সামুদ্ৰিক প্ৰব্ৰজনৰ জৰিয়তে ই পূবে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপসমূহ আৰু পশ্চিমে [[মাদাগাস্কাৰ]]লৈকে বিস্তাৰিত হৈছিল। দীঘলীয়া সামুদ্ৰিক যাত্ৰাত এই প্ৰজাতিটোৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। ই পৰিবহণযোগ্য খাদ্য, পানী আৰু নাও নিৰ্মাণৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। বহু সময়ৰ পাছত দক্ষিণ এছিয়া, আৰৱ আৰু ষোড়শ শতিকাৰপৰা ইউৰোপীয় নাৱিকসকলে [[ভাৰত মহাসাগৰ|ভাৰত]] আৰু [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ|আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ]] উপকূলত নাৰিকল বিস্তাৰ কৰে। এই পৰিচয়ৰ ভিত্তিত এই প্ৰজাতিটোক প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় আৰু ইণ্ডো-আটলাণ্টিক প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি। ঔপনিৱেশিক যুগত ইউৰোপীয়সকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক প্ৰকাৰটো [[আমেৰিকা মহাদেশ|আমেৰিকালৈ]] লৈ গৈছিল। এই গছবোৰ ৩০ মিটাৰ (১০০ ফুট) পৰ্যন্ত ওখ হ’ব পাৰে। গছজোপাত বছৰত ৭৫টা পৰ্যন্ত ফল লাগিব পাৰে। অৱশ্যে সাধাৰণতে ৩০ তাতকৈ কম ফলহে লাগে। এই গছে ঠাণ্ডা সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ইয়াৰ বাবে প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু সম্পূৰ্ণ সূৰ্যৰ পোহৰৰ প্ৰয়োজন। বহুতো পোক-পৰুৱা আৰু ৰোগে ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক উৎপাদনত প্ৰভাৱ পেলায়। ২০২৪ চনত সমগ্ৰ বিশ্বতে ৬৫.৫ নিযুত মেট্ৰিক টন নাৰিকল উৎপাদন হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ৭৩% কেৱল [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ভাৰত]] আৰু [[ফিলিপাইনছ]]ত উৎপাদন হৈছিল। == বিৱৰণ == ''Cocos nucifera'' হ’ল এবিধ ডাঙৰ প্লাম জাতীয় গছ। ই ৩০ মিটাৰ (১০০ ফুট) পৰ্যন্ত ওখ হয়। ইয়াৰ পক্ষাকাৰ পাতবোৰ ৪-৬ মিটাৰ (১৩-২০ ফুট) দীঘল আৰু উপ-পাতবোৰ ৬০-৯০ চেণ্টিমিটাৰ (২-৩ ফুট) দীঘল হয়। পুৰণি পাতবোৰ গছৰপৰা সহজে খহি পৰে। ইয়াৰ ফলত গছৰ কাণ্ডটো মিহি হৈ পৰে।<ref name="Pradeepkumar">{{cite book |last1=Pradeepkumar |first1=T. |last2=Sumajyothibhaskar |first2=B. |last3=Satheesan |first3=K. N. |year=2008 |title=Management of Horticultural Crops |url=https://books.google.com/books?id=VHmokNZXbHUC&pg=PA539 |series=Horticulture Science Series |volume=11 |publisher=New India Publishing |pages=539–587 |isbn=978-81-89422-49-3}}</ref> উৰ্বৰ মাটিত এজোপো ওখ নাৰিকল গছত বছৰি প্ৰায় ৮০টা [[ফল]] লাগে। নতুন জাতবোৰত বছৰি ১৫০টা পৰ্যন্ত ফল লাগিব পাৰে।<ref name="Sarian">{{cite news |last=Sarian |first=Zac B. |date=18 August 2010 |title=New coconut yields high |url=http://www.mb.com.ph/articles/272929/new-coconut-yields-high |work=The [[Manila Bulletin]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20111119033447/http://mb.com.ph/articles/272929/new-coconut-yields-high |archive-date=19 November 2011 |access-date= 21 April 2011}}</ref> ভাৰতত নাৰিকলৰ গড় উৎপাদন প্ৰতি হেক্টৰত বছৰি ৮,০০০তকৈ অধিক।<ref name="Ravi">{{cite news |last=Ravi |first=Rajesh |date=16 March 2009 |title=Rise in coconut yield, farming area put India on top |url=http://www.financialexpress.com/news/rise-in-coconut-yield-farming-area-put-india-on-top/434818/0 |work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515043307/http://www.financialexpress.com/news/rise-in-coconut-yield-farming-area-put-india-on-top/434818/0 |archive-date=15 May 2013 |access-date=21 April 2011}}</ref> ওখ জাতৰ গছবোৰত ৬ ৰপৰা ১০ বছৰত প্ৰথম ফল লাগে। এই গছবোৰ ৬০ ৰপৰা ১০০ বছৰ পৰ্যন্ত জীয়াই থাকে। চাপৰ জাতৰ গছবোৰত সোনকালে ফল লাগে যদিও ইহঁতৰ আয়ুস কম হয়।<ref name="Elzabroek"/> === পুষ্পবিন্যাস === নাৰিকল গছ হ’ল উভয়লিংগ উদ্ভিদ। অৰ্থাৎ একেজোপা গছৰে একেটা [[পুষ্পবিন্যাস|পুষ্পবিন্যাসত]] মতা আৰু মাইকী দুয়োবিধ [[ফুল]] ফুলে।<ref name="Thampan 1981">{{cite book |last=Thampan |first=P.K. |year=1981 |title=Handbook on Coconut Palm |publisher=Oxford & IBH Publishing, for Department of Agriculture & Cooperation, Government of India |location=New Delhi, Bombay, and Calcutta |url=https://ia800107.us.archive.org/17/items/in.ernet.dli.2015.201473/2015.201473.Hand-Book.pdf |pages=10–11 |access-date=29 November 2025}}</ref><ref name="Kew Coconut palm">{{cite web |title=Cocos nucifera: Coconut palm |url=https://www.kew.org/plants/coconut-palm |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=29 November 2025 |archive-date=20 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251220175253/https://www.kew.org/plants/coconut-palm |url-status=live }}</ref> কেতিয়াবা এই প্ৰজাতিত [[উভয়লিঙ্গ ফুল]] থকাটো সম্ভৱ।<ref>{{cite book |last=Willmer |first=Pat |url=https://books.google.com/books?id=UVGi6W8QdO4C&pg=PA57 |title=Pollination and Floral Ecology |date=25 July 2011 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-12861-0 |page=57}}</ref> মাইকী ফুলবোৰ মতা ফুলতকৈ বহু ডাঙৰ হয়।<ref name="Kew Coconut palm"/> প্ৰাপ্তবয়স্ক গছবোৰ অবিৰতভাৱে বাঢ়ি থাকে আৰু গোটেই বছৰ ধৰি পাত, ফুল আৰু ফল উৎপাদন কৰে। ফুলৰ মুকুল এটা পুষ্পবিন্যাস লৈ বিকশিত হ’বলৈ প্ৰায় ১৪ মাহ সময় লাগে। উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ মতে ই হ’ল এখন আৱৰণীৰ ভিতৰত থকা স্পেডিক্স পুষ্পবিন্যাস। এজোপা সুস্থ গছে বছৰি ১৫টা পৰ্যন্ত পুষ্পবিন্যাস উৎপাদন কৰিব পাৰে। এইবোৰ এটাৰ পিছত এটাকৈ ওলায়। গতিকে গছজোপাত সদায় ভিন্ন পৰ্যায়ৰ পুষ্পবিন্যাস দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="Agriculture Institute 2024">{{cite web |title=Flowering and Fruiting Patterns of Coconut Trees |url=https://agriculture.institute/post-harvest-mgt-value-addition/flowering-fruiting-patterns-coconut-trees/ |publisher=Agriculture Institute |access-date=29 November 2025 |date=27 January 2024 |quote=Under optimal growing conditions, healthy mature trees produce new inflorescences every month, creating a continuous cycle of flowering and fruiting that can yield 12 to 15 spadices per year. |archive-date=24 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224060023/https://agriculture.institute/post-harvest-mgt-value-addition/flowering-fruiting-patterns-coconut-trees/ |url-status=live }}</ref><ref name="Gordon Jackson 2017">{{cite book |last1=Gordon |first1=André |last2=Jackson |first2=J. |title=Food Safety and Quality Systems in Developing Countries |date=2017 |editor=Gordon, André |volume=2 |chapter=Case study: application of appropriate technologies to improve the quality and safety of coconut water |isbn=978-0-12-801226-0 |pages=185–216}}</ref> মাইকী ফুল ফুলাৰপৰা ফল চপোৱাৰ সময়লৈকে ১১ মাহ সময় লাগে।<ref name="Ranasinghe 2015">{{cite journal |last1=Ranasinghe |first1=C.S. |last2=Silva |first2=L.R.S. |last3=Premasiri |first3=R.D.N. |title=Major determinants of fruit set and yield fluctuation in coconut (Cocos nucifera L.) |journal=Journal of the National Science Foundation of Sri Lanka |volume=43 |issue=3 |date=24 September 2015 |doi=10.4038/jnsfsr.v43i3.7955 |page=253 |doi-access=free }}</ref> নাৰিকল গছত প্ৰধানকৈ পৰ-পৰাগযোগ ঘটে। অৱশ্যে বেছিভাগ চাপৰ জাতৰ গছত স্ব-পৰাগযোগ হয়।<ref name="Lutz"/> <gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180> File:Sea View from himsori bangladesh (cropped).jpg|অৱস্থান File:Coconut tree leave.jpeg|পাতবোৰ File:Cocos nucifera (11124377083).jpg|মেল খাই অহা পুষ্পবিন্যাস<br/>মতা আৰু মাইকী ফুলৰ সৈতে File:JfBohol7038naturefvf 39.JPG|ফল থকা গছ File:Coconut germinating on Black Sand Beach, Island of Hawaii.JPG|বালিৰ ওপৰত অংকুৰিত হোৱা গুটি<br/>হাৱাই </gallery> === ফল === {| class="wikitable floatright" |+ নাৰিকলৰ<br/>উপাদানসমূহ<ref name="Novarianto 2022"/> |- ! colspan=2 | উপাদান ! colspan=2 | ভৰ/কেজি |- | colspan=3 | বাকলি || ২.০৩৩ |- | colspan=3 | নাৰিকল || ১.১২৫ |- | rowspan=3 | যাৰ ভিতৰত || খোলা || ০.৩৫৯ |- | পানী || ০.৪৯২ |- | শাহ || ০.৪৭৭ |- | colspan=3 | মুঠ || ৩.১৫৮ |} [[উদ্ভিদবিজ্ঞান|উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ]] মতে নাৰিকল ফলটো আচলতে এটা ড্ৰুপ বা অষ্টিল ফলহে, ই প্ৰকৃত বাদাম নহয়।<ref name="botany">{{cite web |date=December 2014 |title=Coconut botany |url=http://agritech.tnau.ac.in/horticulture/horti_pcrops_coconut_botany.html |access-date=14 December 2017 |website=Agritech Portal |publisher=[[Tamil Nadu Agricultural University]] |archive-date=27 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627223453/https://agritech.tnau.ac.in/horticulture/horti_pcrops_coconut_botany.html |url-status=live }}</ref> আন ফলৰ দৰে ইয়াৰো তিনিটা স্তৰ থাকে: বহিস্তৰ, মধ্যস্তৰ আৰু অন্তস্তৰ। বহিস্তৰটো হ’ল ইয়াৰ মিহি বাহিৰৰ ছালখন। ইয়াৰ ৰং সাধাৰণতে হালধীয়া-সেউজীয়া বা হালধীয়া-মুগা হয়। মধ্যস্তৰটো আঁহেৰে গঠিত। ইয়াক [[নাৰিকলৰ আঁহ]] বোলা হয়। ইয়াৰ বহুতো পৰম্পৰাগত আৰু ব্যাৱসায়িক ব্যৱহাৰ আছে। বহিস্তৰ আৰু মধ্যস্তৰে মিলি নাৰিকলৰ "বাকলি" গঠন কৰে। আনহাতে অন্তস্তৰে নাৰিকলৰ টান "খোলাটো" গঠন কৰে। অন্তস্তৰটো প্ৰায় ৪ মিলিমিটাৰ ডাঠ হয়। ইয়াৰ শেষৰ অংশত তিনিটা স্পষ্ট অংকুৰণ ছিদ্ৰ (বীজদ্বাৰ) থাকে। ইয়াৰে দুটা ছিদ্ৰ বন্ধ হৈ থাকে (যাক "চকু" বুলি কোৱা হয়), আনহাতে এটা কাৰ্যক্ষম হৈ থাকে।<ref name="Ledo">{{cite journal |last1=Lédo |first1=Ana da Silva |last2=Passos |first2=Edson Eduardo Melo |last3=Fontes |first3=Humberto Rolemberg |last4=Ferreira |first4=Joana Maria Santos |last5=Talamini |first5=Viviane |last6=Vendrame |first6=Wagner A. |last7=Lédo |first7=Ana da Silva |last8=Passos |first8=Edson Eduardo Melo |last9=Fontes |first9=Humberto Rolemberg |last10=Ferreira |first10=Joana Maria Santos |last11=Talamini |first11=Viviane |last12=Vendrame |first12=Wagner A. |display-authors=5 |year=2019 |title=Advances in Coconut palm propagation |journal=Revista Brasileira de Fruticultura |volume=41 |issue=2 |doi=10.1590/0100-29452019159 |doi-access=free |article-number=e-159}}</ref><ref name="Armstrong">{{cite web |last1=Armstrong |first1=W. P. |title=Edible Palm Fruits |url=https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |access-date=20 April 2021 |website=Wayne's Word: An On-Line Textbook of Natural History |publisher=[[Palomar College]] |archive-date=2 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902172839/https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |archivedate=2 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180902172839/https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |deadurl=yes }}</ref> অন্তস্তৰৰ ভিতৰৰ অংশটো ফোঁপোলা আৰু ইয়াত প্ৰায় ০.২ মিলিমিটাৰ ডাঠ এটা পাতল মুগা ৰঙৰ বীজ আৱৰণ থাকে। অন্তস্তৰটো প্ৰথম অৱস্থাত এবিধ জুলীয়া [[ভ্ৰূণপোষ]] (অৰ্থাৎ [[নাৰিকলৰ পানী]]) ৰে পূৰ্ণ হৈ থাকে। এই তৰল পদাৰ্থবিধত কোষৰ কোনো সীমা নোহোৱাকৈ মাইট’ছিছ প্ৰক্ৰিয়াৰে বিভাজিত হোৱা বহুতো মুক্ত [[কোষকেন্দ্ৰ]] থাকে। বৃদ্ধি হৈ থকাৰ লগে লগে, শেষৰ মূৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি অন্তস্তৰৰ বেৰত ভ্ৰূণপোষৰ কোষীয় স্তৰ জমাব হ’বলৈ ধৰে আৰু ই প্ৰায় ১১ মিলিমিটাৰ পৰ্যন্ত ডাঠ হয়। এইবোৰে অৱশেষত খাব পৰা টান ভ্ৰূণপোষ ("নাৰিকলৰ শাহ") গঠন কৰে, যি সময়ৰ লগে লগে টান হৈ পৰে। সৰু চুঙাকৃতিৰ [[উদ্ভিদ ভ্ৰূণ|ভ্ৰূণটো]] কাৰ্যক্ষম ছিদ্ৰটোৰ ঠিক তলত থকা টান ভ্ৰূণপোষৰ ভিতৰত সোমাই থাকে। অংকুৰণৰ সময়ত ভ্ৰূণটোৱে কাৰ্যক্ষম ছিদ্ৰটোৰে বাহিৰলৈ ওলাই আহে আৰু কেন্দ্ৰীয় গহ্বৰৰ ভিতৰত এটা হাউষ্ট'ৰিয়াম গঠন কৰে। ই পুলিটোক পুষ্টি যোগাবলৈ টান ভ্ৰূণপোষভাগ শোষণ কৰে।<ref name="Ledo"/><ref name="duke">{{cite web |year=1983 |title=''Cocos nucifera'' L. (Source: James A. Duke. 1983. Handbook of Energy Crops; unpublished) |url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Cocos_nucifera.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603080303/http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Cocos_nucifera.html |archive-date=3 June 2015 |access-date=4 June 2015 |publisher=[[Purdue University]], NewCROP – New Crop Resource}}</ref><ref name="Sugimuma">{{cite journal |last1=Sugimuma |first1=Yukio |last2=Murakami |first2=Taka |year=1990 |title=Structure and Function of the Haustorium in Germinating Coconut Palm Seed |url=https://www.jircas.go.jp/sites/default/files/publication/jarq/24-1-001-014_0.pdf |journal=JARQ |volume=24 |pages=1–14 |archive-date=13 June 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613121411/https://www.jircas.go.jp/sites/default/files/publication/jarq/24-1-001-014_0.pdf |url-status=live }}</ref> ফলবোৰৰ দুটা বিশেষ ৰূপ দেখিবলৈ পোৱা যায়। বনৰীয়া ''niu kafa'' নাৰিকলৰ ফলবোৰ দীঘলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ হয়, যাৰ বাকলি ডাঠ আৰু ভ্ৰূণপোষৰ পৰিমাণ কম থাকে। ইয়াৰ ফলত ফলবোৰ পানীত বেছিকৈ ওপঙি থাকিব পাৰে, যিটো সাগৰৰ মাধ্যমেৰে বিস্তাৰিত হ’বলৈ অতি উপযোগী। আনহাতে কৃষি কৰা ''niu vai'' প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৱিকলবোৰ ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ হয়, যাৰ বাকলি পাতল, বেছি ভ্ৰূণপোষ আৰু প্ৰচুৰ পৰিমাণে [[নাৰিকলৰ পানী]] থাকে।<ref name="Lebrun"/><ref name="Shukla"/><ref name="Lutz"/> জাতৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এটা পূৰঠ ফলৰ ওজন প্ৰায় ১.৪ কিলোগ্ৰাম হয়।<ref name="Paull"/><ref name="postharvest"/> ইণ্ডোনেছিয়াৰ একবিংশ শতিকাৰ বিডো জাতৰ এটা ফলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৩.১৫৮ কিলোগ্ৰাম হয়।<ref name="Novarianto 2022">{{cite journal |last1=Novarianto |first1=H. |last2=Mawardi |first2=S. |last3=Tulalo |first3=M. A. |title=The Bido variety is an essential genetic material for coconut breeding |journal=IOP Conference Series: Earth and Environmental Science |volume=974 |issue=1 |date=1 January 2022 |doi=10.1088/1755-1315/974/1/012056 |article-number=012056 |doi-access=free |bibcode=2022E&ES..974a2056N }}</ref> [[File:Coconut half exocarp removed.jpg|thumb|upright|বাকলি আংশিকভাৱে গুচোৱা ফল, ইয়াৰ অন্তস্তৰৰ টান পাতল খোলা ( বাঁওফালে) আৰু বহিস্তৰৰ নাৰিকলৰ আঁহ (সোঁফালে) দেখা গৈছে]] নাৰিকলবোৰ বাকলি নোহোৱাকৈ ৰপ্তানি কৰা হয়; [[আইভৰী ক’ষ্টৰ]] বাকলি গুচোৱা নাৰিকলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৫৭৫ গ্ৰাম হয়, আনহাতে [[ডমিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰ|ডমিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰৰ]] বাকলি গুচোৱা নাৰিকলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৭০০ গ্ৰাম হয়।<ref>{{cite news |last1=Gerbaud |first1=Pierre |last2=Audibert |first2=Olivier |last3=Bourdeix |first3=Roland |title=Close-up: Coconut |url=https://agritrop.cirad.fr/562361/1/ID562361.pdf |access-date=29 November 2025 |work=FRuiTROP |issue=193 |publisher=CIRAD |date=October 2011 |archive-date=7 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207062004/https://agritrop.cirad.fr/562361/1/ID562361.pdf |url-status=live }}</ref> নাৰিকল উৎপাদনকাৰী দেশসমূহত ঘৰুৱাভাৱে বিক্ৰী কৰা নাৰিকলৰ সাধাৰণতে বাকলি গুচোৱা নহয়। অপূৰঠ নাৰিকলবোৰ (ফুল ফুলাৰপৰা ৬ ৰপৰা ৮ মাহ) নাৰিকলৰ পানী আৰু কোমল জেলিৰ দৰে নাৰিকলৰ শাহৰ (যাক "ডাব নাৰিকল", "কেঁচা নাৰিকল" বা "পানী নাৰিকল" বুলি জনা যায়) বাবে বিক্ৰী কৰা হয়, য’ত ফলটোৰ প্ৰাকৃতিক ৰংটো চকুৰ বাবে বেছি আকৰ্ষণীয় হয়।<ref name="Paull">{{cite book |last1=Paull |first1=Robert E. |url=https://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/F_N-45.pdf |title=Coconut: Postharvest Quality-Maintenance Guidelines |last2=Ketsa |first2=Saichol |date=March 2015 |publisher=College of Tropical Agriculture and Human Resources, [[University of Hawai{{okina}}i at Mānoa]] |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420152223/https://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/F_N-45.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="postharvest">{{cite book |url=http://agriculture.gov.gy/wp-content/uploads/2016/01/Coconut.pdf |title=Coconut: Postharvest Care and Market Preparation |date=May 2004 |publisher=Ministry of Fisheries, Crops and Livestock, New Guyana Marketing Corporation, National Agricultural Research Institute |series=Technical Bulletin No. 27 |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420152223/http://agriculture.gov.gy/wp-content/uploads/2016/01/Coconut.pdf |url-status=live }}</ref> অৱশ্যে ৰপ্তানিৰ বাবে বিক্ৰী কৰা সম্পূৰ্ণ পূৰঠ গোটেই নাৰিকলবোৰৰ (ফুল ফুলাৰপৰা ১১ ৰপৰা ১৩ মাহ) পৰিবহণৰ বাবে ওজন আৰু আয়তন কমাবলৈ সাধাৰণতে বাকলি গুচাই লোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত তিনিটা ছিদ্ৰ থকা নাৰিকলৰ উদং "খোলাটো" ওলাই পৰে, যিবোৰ ফুলৰ তিনিটা গৰ্ভপত্ৰৰ অৱশিষ্ট অংশ। যিবোৰ দেশত থলুৱাভাৱে নাৰিকল খেতি কৰা নহয়, সেইবোৰ দেশত এই ৰূপটো বেছি পৰিচিত। বাকলি গুচোৱা নাৰিকলবোৰ গ্ৰাহকৰ বাবে খোলিবলৈ সহজ হয়, কিন্তু ১২°C-১৫°C উষ্ণতাত ইয়াৰ সংৰক্ষণৰ সময়সীমা প্ৰায় দুইৰপৰা তিনি সপ্তাহ বা ০°C-১.৫°C উষ্ণতাত ২ মাহলৈকে চুটি হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে, বাকলি থকা পূৰঠ নাৰিকল সাধাৰণ কোঠাৰ উষ্ণতাত তিনিৰপৰা পাঁচ মাহলৈকে সংৰক্ষণ কৰিব পৰা যায়।<ref name="Paull"/><ref name="postharvest"/> === শিপা === প্লাম গছ কোনো মুখ্য শিপা বা শিপা নোম নাথাকে, কিন্তু ইয়াৰ এটা গুচ্ছ শিপা প্ৰণালী থাকে।<ref name="Thampan 1981"/> ই বহুতো পাতল শিপাৰে গঠিত যিবোৰ মাটিৰ উপৰিভাগৰ ওচৰত উদ্ভিদজোপাৰপৰা বাহিৰৰফালে বাঢ়ি যায়। সুস্থিৰতাৰ বাবে কেৱল কেইডালমান শিপাহে মাটিৰ গভীৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াক গুচ্ছ বা অপস্থানীয় শিপা প্ৰণালী বুলি জনা যায়, আৰু ই ঘাঁহ জাতীয় প্ৰজাতিৰ এটা বৈশিষ্ট্য। গছজোপাত ২,০০০–৪,০০০ ডাল অপস্থানীয় শিপা গজিব পাৰে, যাৰ প্ৰতিডালৰ ব্যাস প্ৰায় ১ চেণ্টিমিটাৰ হয়। গছজোপাই নতুন শিপা উৎপাদন কৰাৰ লগে লগে নষ্ট হৈ যোৱা শিপাবোৰ নিয়মিতভাৱে সলনি হৈ থাকে।<ref name="agro">{{cite book |date=April 2006 |editor=Elevitch, C. R. |chapter=''Cocos nucifera'' (coconut), version 2.1 |url=http://www.agroforestry.net/tti/Cocos-coconut.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020005217/http://agroforestry.net/tti/Cocos-coconut.pdf |archive-date=20 October 2013 |access-date=22 December 2016 |title=Species Profiles for Pacific Island Agroforestry |publisher=Permanent Agriculture Resources |location=Hōlualoa, Hawaii}}</ref> == শ্ৰেণীবিভাজন == === শ্ৰেণীবিভাজনৰ ইতিহাস === ছুইডেনৰ উদ্ভিদবিজ্ঞানী তথা শ্ৰেণীবিভাজনবিদ [[কেৰ'লাছ লিনিয়াছ|কেৰ'লাছ লিনিয়াছে]] ১৭৫৩ চনত তেওঁৰ '[[স্পেচিছ প্লেণ্টাৰাম]]' (''Species Plantarum'') নামৰ কিতাপখনত ''Cocos nucifera'' প্ৰজাতিটোৰ আনুষ্ঠানিক বিৱৰণ দিছিল।<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |title=[[Species Plantarum]] |year=1753 |page=1188}}</ref> এই নামটো উদ্ভিদ বিজ্ঞানীসকলে গ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="WCSP"/> ১৭৬৮ চনত ইংৰাজ উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ফিলিপ মিলাৰ|ফিলিপ মিলাৰে]] তেওঁৰ 'দ্য গাৰ্ডেনাৰ্ছ ডিকচনেৰী' (''The Gardeners Dictionary'') নামৰ কিতাপখনত এই উদ্ভিদজোপাক ''Palma cocos'' বুলি পুনৰ বৰ্ণনা কৰিছিল, যিটো নাম বৰ্তমান এটা সমাৰ্থক শব্দ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Miller |first=Philip |author-link=Philip Miller |title=[[The Gardeners Dictionary]] |edition=8th |volume=2 |year=1768}}</ref><ref name="WCSP"/> ১৮৯১ চনত জাৰ্মান উদ্ভিদবিজ্ঞানী অট’ কুণ্টজেই তেওঁৰ 'ৰেভিচিঅ’ জেনেৰাম প্লেণ্টাৰাম' (''Revisio Generum Plantarum'') ত ইয়াক ''Calappa nucifera'' নাম দিছিল, ইয়াকো এটা সমাৰ্থক শব্দ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Kuntze |first=Otto |author-link=Otto Kuntze |title=[[Revisio Generum Plantarum]] |volume=2 |page=982 |year=1891}}</ref><ref name="WCSP"/> === ব্যুৎপত্তি === [[গণ (জীৱবিজ্ঞান)|গণগত নাম]] ''Cocos'' আৰু ইয়াৰ সাধাৰণ নামটো ১৬ শতিকাৰ [[পৰ্তুগীজ ভাষা|পৰ্তুগীজ]] শব্দ '[[ক’ক’ (লোককথা)|ক’ক’]]' (''coco'') ৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে 'মূৰ' বা 'লাওখোলা'। নাৰিকলৰ খোলাটোত থকা তিনিটা দাগ বা ছিদ্ৰই এটা মুখৰ আকৃতিৰ আভাস দিয়ে বাবেই ইয়াক এই নাম দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Dalgado |first=Sebastião |url=https://archive.org/details/glossriolusoas00dalguoft/page/n363/mode/2up |title=Glossário luso-asiático |publisher=Coimbra, Imprensa da Universidade |year=1919 |volume=1 |page=291}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/coco |title=coco |website=Online Etymology Dictionary |access-date=3 May 2020 |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204120016/https://www.etymonline.com/word/coco |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/coconut |title=coconut |website=Online Etymology Dictionary |access-date=3 May 2020 |archive-date=3 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003101721/https://www.etymonline.com/word/coconut |url-status=live }}</ref><ref name="Losada">{{cite book |last=Losada |first=Fernando Díez |year=2004 |title=La tribuna del idioma |url=https://books.google.com/books?id=RxGv6tMX2QcC&pg=PT481 |language=es |publisher=Editorial Tecnologica de CR |page=481 |isbn=978-9977-66-161-2}}</ref> ১৫২১ চনত পৰ্তুগীজ আৰু [[স্পেইনৰ লোক|স্পেনিছ]] অন্বেষণকাৰীসকলে [[প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপপুঞ্জ|প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপবাসীসকলৰ]] সৈতে কৰা সাক্ষাৎকাৰৰপৰা এই নামটো আহিছে। নাৰিকলৰ খোলাটোৱে তেওঁলোকক পৰ্তুগীজ লোককথাত বৰ্ণিত 'ক’ক’' বা 'কোকা' নামৰ [[ভূত|ভূতলৈ]] মনত পেলাই দিছিল।<ref name="Losada"/><ref>{{cite book |last=Figueiredo |first=Cândido |year=1940 |title=Pequeno Dicionário da Lingua Portuguesa |language=pt |location=Lisbon |publisher=Livraria Bertrand}}</ref> পশ্চিমীয়া দেশবোৰত এই ফলটোক প্ৰথমতে 'নাক্স ইণ্ডিকা' (''nux indica'') বুলি কোৱা হৈছিল। ১২৮০ চনত [[সুমাট্ৰা]]ত থকাৰ সময়ত [[মাৰ্ক’ প’ল’|মাৰ্ক’ প’ল’ৱে]] এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ ব্যৱহাৰ কৰা শব্দটো সেই সময়ৰ আৰবী নাম {{Lang|ar|جوز هندي}} (''jawz hindī'') ৰ অনুবাদ আছিল, যাৰ অৰ্থ 'ভাৰতীয় বাদাম'।<ref name="Elzabroek"/> ১৫১০ চনত প্ৰকাশিত লুডোভিকো ডি ভাৰ্থেমাৰ 'ইটিনেৰেৰিঅ’’ (''Itinerario'') আৰু পৰৱৰ্তী সময়ৰ 'হৰ্টাচ ইণ্ডিকাচ মালাবাৰিকাচ' ত নাৰিকলৰ বিতং বিৱৰণ পোৱা যায়। তাত ইয়াৰ [[তামিল ভাষা|তামিল]]/[[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] নাম 'থেংগা' (''Thenga'') ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Grimwood1">[[#Grimwood|Grimwood]], p. 1.</ref> [[প্ৰজাতিগত নাম (উদ্ভিদবিজ্ঞান)|প্ৰজাতিগত নাম]] ''nucifera'' ৰ অৰ্থ হ’ল "বাদাম ধাৰণ কৰা।" ই [[লেটিন ভাষা|লেটিন]] শব্দ ''nux'' (বাদাম) আৰু ''fera'' (ধাৰণ কৰা) ৰপৰা আহিছে।<ref>{{cite web |title=National Flower – Nelumbo nucifera |url=http://bsienvis.nic.in/files/National%20Flower_Nelumbo%20nucifera_26.9.14.pdf |access-date=19 February 2021 |publisher=ENVIS Resource Partner on Biodiversity |archive-date=14 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214234437/http://bsienvis.nic.in/files/National%20Flower_Nelumbo%20nucifera_26.9.14.pdf |url-status=live }}</ref> == উৎপত্তি == === জীৱাশ্মৰ ইতিহাস === [[File:Miocene coconut.jpg|thumb|[[নিউজিলেণ্ড]]ৰ মায়’চিন যুগৰ জীৱাশ্ম ''Cocos zeylandica''। ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় এটা [[ষ্ট্ৰবেৰী]]ৰ সমান আৰু ই ৩.৫ চেণ্টিমিটাৰ দীঘল। |alt=সৰু ক’লা পৰি যোৱা জীৱাশ্ম]] নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্মৰ এক বৃহৎ অংশ বিশ্বৰ মাত্ৰ দুটা অঞ্চলৰপৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই অঞ্চল দুটা হ’ল [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু পশ্চিম-কেন্দ্ৰীয় [[ভাৰত]]। অৱশ্যে নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্মসমূহ এতিয়াও অনুমাণিক হৈয়েই আছে। কাৰণ এইবোৰ সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰাটো কঠিন।<ref name="Nayar2016">{{cite book |last=Nayar |first=N. Madhavan |url=https://books.google.com/books?id=pWEuDAAAQBAJ |title=The Coconut: Phylogeny, Origins, and Spread |publisher=[[Academic Press]] |year=2016 |isbn=978-0-12-809779-3 |pages=51–66}}</ref> আটাইতকৈ পুৰণি নাৰিকল সদৃশ উদ্ধাৰ হোৱা জীৱাশ্মবিধ আছিল ''Cocos zeylandica''। ই সৰু ফল থকা এবিধ জীৱাশ্ম প্ৰজাতি আছিল। ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় ৩.৫ চেণ্টিমিটাৰ × ১.২ৰপৰা ২.৫চেণ্টিমিটাৰ আছিল। এই জীৱাশ্মবিধ নিউজিলেণ্ডৰ মায়’চিন যুগৰ (প্ৰায় ২৩ ৰপৰা ৫.৩ নিযুত বছৰ পূৰ্বে) আছিল। তেতিয়াৰপৰা নিউজিলেণ্ডত ইঅ'চিন, অলিগ’চিন আৰু সম্ভৱতঃ হ’ল’চিন যুগৰ অনিশ্চিত সম্পৰ্ক থকা অনুৰূপ ফলৰ বহুতো জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে।<ref name="Nayar2016"/><ref name="Conran2015">{{cite journal|publisher=[[Linnean Society]]|last1=Conran |first1=John G. |last2=Bannister |first2=Jennifer M. |last3=Lee |first3=Daphne E. |last4=Carpenter |first4=Raymond J. |last5=Kennedy |first5=Elizabeth M. |last6=Reichgelt |first6=Tammo |last7=Fordyce |first7=R. Ewan |display-authors=5 |year=2015 |title=An update of monocot macrofossil data from New Zealand and Australia |journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society]]|volume=178 |issue=3 |pages=394–420 |doi=10.1111/boj.12284 |doi-access=free}}</ref> পশ্চিম-কেন্দ্ৰীয় ভাৰতৰ ডেক্কান ট্ৰেপছত নাৰিকল সদৃশ ফল, পাত আৰু কাণ্ডৰ বহুতো জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ''Palmoxylon sundaran'', ''Palmoxylon insignae'' আৰু ''Palmocarpon cocoides'' ৰ দৰে মৰ্ফ’টাক্সাবোৰ অন্তৰ্ভুক্ত। নাৰিকল সদৃশ ফলৰ জীৱাশ্মৰ ভিতৰত ''Cocos intertrappeansis'', ''Cocos pantii'' আৰু ''Cocos sahnii'' অন্যতম। ইয়াৰে কিছুমানক সাময়িকভাৱে আধুনিক ''C.&nbsp; nucifera'' বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ''C.&nbsp; palaeonucifera'' আৰু ''C.&nbsp; binoriensis'' নামৰ দুটা নমুনা অন্যতম। এই দুয়োটাকে লেখকসকলে প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ মাষ্ট্ৰিকটিয়ান–দানিয়ান যুগৰ (৭০ ৰপৰা ৬২ নিযুত বছৰ আগৰ) বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। ''C.&nbsp; binoriensis'' ক ''C.&nbsp; nucifera'' ৰ আটাইতকৈ পুৰণি জীৱাশ্ম বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref name="Srivastava2014">{{cite journal |last1=Srivastava |first1=Rashmi |last2=Srivastava |first2=Grav |year=2014 |title=Fossil fruit of ''Cocos'' L. (Arecaceae) from Maastrichtian-Danian sediments of central India and its phytogeographical significance |url=https://www.researchgate.net/publication/261107861 |journal=Acta Palaeobotanica |volume=54 |issue=1 |pages=67–75 |doi=10.2478/acpa-2014-0003 |doi-access=free}}</ref><ref name="Nayar2016"/><ref name="Singh2016">{{cite journal |last1=Singh |first1=Hukam |last2=Shukla |first2=Anumeha |last3=Mehrotra |first3=R. C. |year=2016 |title=A Fossil Coconut Fruit from the Early Eocene of Gujarat |url=http://www.geosocindia.org/index.php/jgsi/article/view/88633 |journal=[[Journal of the Geological Society of India]] |volume=87 |issue=3 |pages=268–270 |doi=10.1007/s12594-016-0394-9 |bibcode=2016JGSI...87..268S |access-date=10 January 2019 |sand2cid=131318482 |url-access=subscription |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112035555/http://www.geosocindia.org/index.php/jgsi/article/view/88633 |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ আন দুটা অঞ্চলৰপৰা নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্ম পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে। সেই অঞ্চল দুটা হ’ল [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[কলম্বিয়া]]। অষ্ট্ৰেলিয়াত চিঞ্চিলা ছেণ্ড ফৰ্মেশ্যনৰপৰা ১০ x ৯.৫ চেণ্টিমিটীৰ জোখৰ এটা নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্ম ফল উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সময়সীমা একেবাৰে শেষৰ প্লাইঅ'চিন বা প্ৰাৰম্ভিক প্লেীষ্ট’চিন যুগৰ বুলি ধৰা হৈছে। ৰিগবীয়ে (১৯৯৫) ইয়াৰ আকাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক আধুনিক ''Cocos nucifera'' ৰ শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref name="Srivastava2014"/><ref name="Nayar2016"/> কলম্বিয়াত মধ্যৰপৰা শেষ পেলিঅ’চিন যুগৰ চেৰেজোন ফৰ্মেশ্যনৰপৰা এটা নাৰিকল সদৃশ ফল উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে জীৱাশ্ম হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াত ফলটো চেপেটা হৈ পৰিছিল। সেইবাবে ইয়াত Cocoseae জনজাতিৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ তিনিটা ছিদ্ৰ আছিলনে নাই তায় নিৰ্ণয় কৰাটো সম্ভৱ নাছিল। তথাপি এটা অধ্যয়নে ফলটোৰ আকাৰ আৰু খাঁজকাটি থকা আকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক ''Cocos'' গণৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref name="Gomez-Navarro2009">{{cite journal |last1=Gomez-Navarro |first1=Carolina |last2=Jaramillo |first2=Carlos |last3=Herrera |first3=Fabiany |last4=Wing |first4=Scott L. |last5=Callejas |first5=Ricardo |year=2009 |title=Palms (Arecaceae) from a Paleocene rainforest of northern Colombia |journal=[[American Journal of Botany]] |volume=96 |issue=7 |pages=1300–1312 |doi=10.3732/ajb.0800378 |pmid=21628279 |bibcode=2009AmJB...96.1300G }}</ref> === বংশবৃত্তগত ইতিহাস === ২০১৬ চনৰ তাল গছৰ এটা আণৱিক বংশবৃত্তগত বিশ্লেষণে ''Cocos'' গণক Cocoseae জনজাতিৰ ভিতৰত স্থান দিছে:<ref>{{cite book |last=Gunn |first=Bee Fong |title=Phylogenomics of the coconut (Cocos nucifera L.) |year=2016 |publisher=[[Australian National University]] (PhD thesis) |url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstreams/98d7d3c7-600e-4ead-963e-337362a11b0e/download}}</ref> {{clade |label1=Cocoseae |1={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ কঁটকীয়া পাম ''Bactris'' |2={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Elaeis oleifera'' (আমেৰিকান তেল পাম) |2={{clade |1={{clade |1=মাদাগাস্কাৰৰ ''Beccariophoenix madagascariensis'' |2={{clade |1=মাদাগাস্কাৰৰ ''Voanioala gerardii'' (বৰ্ষাৰণ্যৰ নাৰিকল) |2=দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ''Jubaeopsis'' }} }} |2={{clade |1={{clade |1=মধ্য চিলীৰ ''Jubaea chilensis'' (চিলিয়ান ৱাইন প্লাম) |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Butia'' }} |2={{clade |1={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ কাঁট নোহোৱা পাম ''Attalea '' |2={{clade |1=উত্তৰ এণ্ডিজৰ ''Parajubaea'' পাম |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ সহবাসী পাম ''Allagoptera'' }} }} |2={{clade |1='''''Cocos nucifera''''' ('''নাৰিকল গছ''') |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Syagrus'' পাম }} }} }} }} }} }} }} === মানৱ বিস্তাৰ === [[File:Wa'a kaulua.jpg|thumb|left|কেটা মাৰান বা দ্বি-কাণ্ডযুক্ত নাৱে [[অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকল|অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলক]] [[ইণ্ডো-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চল|ইণ্ডো-প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ]] দ্বীপসমূহ উপনিৱেশ কৰাত সহায় কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰব্ৰজন কৰাৰ সময়ত নাৰিকলৰ বিস্তাৰ ঘটাইছিল।<ref name="Mahdi1999">{{cite book |last=Mahdi |first=Waruno |title=Archaeology and Language III: Artefacts languages, and texts |publisher=[[Routledge]] |year=1999 |isbn=978-0-415-10054-0 |editor-last=Blench |editor-first=Roger |series=One World Archaeology |volume=34 |pages=144–179 |chapter=The Dispersal of Austronesian boat forms in the Indian Ocean |editor-last2=Spriggs |editor-first2=Matthew}}</ref><ref name="Doran1981">{{cite book |last1=Doran |first1=Edwin B. |title=Wangka: Austronesian Canoe Origins |date=1981 |publisher=[[Texas A&M University Press]] |isbn=978-0-89096-107-0}}</ref><ref name="Johns">{{cite journal |last1=Johns |first1=D. A. |last2=Irwin |first2=G. J. |last3=Sung |first3=Y. K. |date=29 September 2014 |title=An early sophisticated East Polynesian voyaging canoe discovered on New Zealand's coast |journal=[[PNAS]] |volume=111 |issue=41 |pages=14728–14733 |bibcode=2014PNAS..11114728J |doi=10.1073/pnas.1408491111 |pmc=4205625 |pmid=25267657 |doi-access=free}}</ref>]] জিনীয় অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ কেন্দ্ৰস্থল আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চল। তাতে ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি জিনীয় বৈচিত্ৰ্য পোৱা যায়।<ref name="Perera">{{cite book |last1=Vollmann |first1=Johann |url=https://books.google.com/books?id=Y_heb_lB3qoC&pg=PA370 |title=Oil Crops |last2=Rajcan |first2=Istvan |date=18 September 2009 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-387-77594-4 |pages=370–372}}</ref><ref name="agro"/><ref name="Baudouin2008">{{cite journal |last1=Baudouin |first1=Luc |last2=Lebrun |first2=Patricia |date=26 July 2008 |title=Coconut (''Cocos nucifera'' L.) DNA studies support the hypothesis of an ancient Austronesian migration from Southeast Asia to America |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=56 |issue=2 |pages=257–262 |doi=10.1007/s10722-008-9362-6 |s2cid=19529408}}</ref><ref name="Gunn2011">{{cite journal |last1=Gunn |first1=Bee F. |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Olsen |first3=Kenneth M. |last4=Ingvarsson |first4=Pär K. |date=22 June 2011 |title=Independent Origins of Cultivated Coconut (''Cocos nucifera'' L.) in the Old World Tropics |journal=[[PLOS One]] |volume=6 |issue=6 |article-number=e21143 |bibcode=2011PLoSO...621143G |doi=10.1371/journal.pone.0021143 |pmc=3120816 |pmid=21731660 |doi-access=free}}</ref> ইয়াৰ খেতি আৰু বিস্তাৰ অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে জড়িত আছিল। তেওঁলোকে নিজৰ বসতিস্থলৰ দ্বীপবোৰলৈ নাৱেৰে নাৰিকল কঢ়িয়াই লৈ গৈছিল।<ref name="Baudouin2008"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Crowther2016">{{cite journal |last1=Crowther |first1=Alison |last2=Lucas |first2=Leilani |last3=Helm |first3=Richard |last4=Horton |first4=Mark |last5=Shipton |first5=Ceri |last6=Wright |first6=Henry T. |last7=Walshaw |first7=Sarah |last8=Pawlowicz |first8=Matthew |last9=Radimilahy |first9=Chantal |last10=Douka |first10=Katerina |last11=Picornell-Gelabert |first11=Llorenç |last12=Fuller |first12=Dorian Q. |last13=Boivin |first13=Nicole L. |display-authors=5 |date=14 June 2016 |title=Ancient crops provide first archaeological signature of the westward Austronesian expansion |journal=PNAS |volume=113 |issue=24 |pages=6635–6640 |doi=10.1073/pnas.1522714113 |pmc=4914162 |pmid=27247383 |doi-access=free |bibcode=2016PNAS..113.6635C }}</ref><ref name="Brouwers2011">{{cite web |last1=Brouwers |first1=Lucas |date=1 August 2011 |title=Coconuts: not indigenous, but quite at home nevertheless |url=https://blogs.scientificamerican.com/thoughtomics/httpblogsscientificamericancomthoughtomics20110801coconuts-not-indigenous-but-quite-at-home-nevertheless/ |access-date=10 January 2019 |website=Scientific American |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327202713/https://blogs.scientificamerican.com/thoughtomics/httpblogsscientificamericancomthoughtomics20110801coconuts-not-indigenous-but-quite-at-home-nevertheless/ |url-status=live }}</ref> ভাষাতাত্ত্বিক, প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু জিনীয় প্ৰমাণে দেখুৱাইছে যে অষ্ট্ৰনেচীয় সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত (প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ ৰপৰা ১৫০০) দক্ষিণ-পূব এছিয়াত অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ খেতি কৰিছিল।<ref name="Lew"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Baudouin2008"/><ref name="scid"/> বতাহ আৰু সাগৰীয় সোঁতৰ ওপৰত আধাৰিত ড্ৰিফ্ট মডেলসমূহে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলবোৰ কোনো সহায় নোহোৱাকৈ প্ৰশান্ত মহাসাগৰ পাৰ হৈ ওপঙি যাব নোৱাৰিলেহেঁতেন। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এই বিস্তাৰত মানুহৰ সহায় আছিল।<ref name="coco">{{cite journal |last1=Gunn |first1=Bee |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Olsen |first3=Kenneth M. |title=Independent Origins of Cultivated Coconut (''Cocos nucifera'' L.) in the Old World Tropics |journal=[[PLOS One]] |year=2011 |volume=6 |issue=6 |article-number=e21143 |doi=10.1371/journal.pone.0021143 |pmid=21731660 |pmc=3120816 |bibcode=2011PLoSO...621143G |doi-access=free}}</ref> {{multiple image |direction = vertical |width = 300 |image2 = Historical Introduction of Coconuts (Gunn, Baudouin,& Olsen, 2011).png |caption2 = [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]] আৰু দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মূল বৈচিত্ৰ্যৰ কেন্দ্ৰসমূহৰপৰা নাৰিকলৰ অনুমাণিক ঐতিহাসিক পৰিচয়<ref name="Gunn2011"/><ref name="Lutz">{{cite web |last1=Lutz |first1=Diana |date=24 June 2011 |title=Deep history of coconuts decoded |url=https://source.wustl.edu/2011/06/deep-history-of-coconuts-decoded/ |website=The Source |access-date=10 January 2019 |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153000/https://source.wustl.edu/2011/06/deep-history-of-coconuts-decoded/ |url-status=live }}</ref><ref name="Brouwers2011"/> |image1 = Geographical distributions of Indo-Atlantic and Pacific coconut subpopulations.png |caption1 = ইণ্ডো-আটলাণ্টিক আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ উপ-সংখ্যাৰ ভৌগোলিক বিতৰণ আৰু ইহঁতৰ জিনীয় গঠন<ref name="Gunn2011"/> }} নাৰিকলক দুটা উপ-জনসংখ্যাত ভাগ কৰা হৈছে। এটা হ’ল দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গোট আৰু আনটো হ’ল ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ দক্ষিণ অংশৰ ইণ্ডো-আটলাণ্টিক গোট। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গোটটো স্পষ্টভাৱে পোহনীয়া কৰা জাত। ইহঁত চাপৰ হয়, স্ব-পৰাগযোগ ঘটে আৰু ইহঁতৰ ''niu vai'' ফলত বাকলিতকৈ শাহৰ অনুপাত বেছি থাকে। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ বিতৰণ অষ্ট্ৰনেচীয় নাৱিকসকলে বসতি স্থাপন কৰা অঞ্চলসমূহৰ সৈতে খাপ খায়, বিশেষকৈ [[মাদাগাস্কাৰ]]। এই দ্বীপটোৰ নাৰিকলবোৰত দুয়োটা উপ-জনসংখ্যাৰ জিনীয় মিশ্ৰণ দেখা যায়। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে তাত প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ সৈতে বংশবৃদ্ধি কৰিছিল।<ref name="Gunn2011"/><ref name="Crowther2016"/> যদিও খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ ৰপৰা ৫০০ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশিষ্টই ইংগিত দিয়ে যে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল পৰৱৰ্তী সময়ত [[দ্ৰাবিড় লোকসকল|দ্ৰাবিড় লোকসকলে]] স্বতন্ত্ৰভাৱে খেতি কৰিছিল, কেৱল প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলতহে চাপৰ প্ৰকৃতি, স্ব-পৰাগযোগ আৰু ঘূৰণীয়া ফলৰ দৰে স্পষ্ট পোহনীয়া লক্ষণ দেখা যায়। ইয়াৰ বিপৰীতে, ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলত পূৰ্বপুৰুষৰ লক্ষণ যেনে ওখ প্ৰকৃতি আৰু দীঘলীয়া ত্ৰিকোণীয় ফল দেখা যায়।<ref name="Lew"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Baudouin2008"/><ref name="scid">{{cite news |title=Deep history of coconuts decoded: Origins of cultivation, ancient trade routes, and colonization of the Americas |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2011/06/110624142037.htm |access-date=22 April 2021 |work=[[ScienceDaily]] |publisher=[[Washington University in St. Louis]] |date=24 June 2011}}</ref> জিনীয় অধ্যয়নে কলম্বিয়াৰ পূৰ্বৰ যুগত [[পানামা]]ত নাৰিকলৰ জনসংখ্যা থকাটো নিশ্চিত কৰিছে। অৱশ্যে ই তাত থলুৱা উদ্ভিদ নহয় আৰু ফাউণ্ডাৰ ইফেক্টৰ ফলত হোৱা জিনীয় বটলনেক প্ৰদৰ্শন কৰে। আমেৰিকা মহাদেশৰ নাৰিকলবোৰ [[ফিলিপাইনছ]]ৰ নাৰিকলৰ সৈতে আটাইতকৈ বেছি সম্পৰ্কিত। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে নাৰিকলবোৰ সাগৰীয় সোঁতৰ দৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে অহা নাছিল। বৰঞ্চ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০ চনৰপৰাই প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰনেচীয় নাৱিকসকলে আমেৰিকালৈ লৈ গৈছিল।<ref name="Baudouin2008"/><ref name="Brouwers2011"/><ref name=Ward>{{cite journal |last1=Ward |first1=R. G. |last2=Brookfield |first2=M. |year=1992 |title=Special Paper: the dispersal of the coconut: did it float or was it carried to Panama? |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biogeography_1992-09_19_5/page/467 |journal=[[Journal of Biogeography]] |volume=19 |issue=5 |pages=467–480 |doi=10.2307/2845766 |jstor=2845766 |bibcode=1992JBiog..19..467W }}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগত, ১৬ শতিকাৰপৰা আৰম্ভ কৰি স্পেনিছ ইষ্ট ইণ্ডিজৰপৰা মণিলা গেলিয়নৰ জৰিয়তে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকল [[মেক্সিকো]]ত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে, আৰৱ আৰু পাৰ্চী ব্যৱসায়ীসকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল [[পূব আফ্ৰিকা]]ৰ উপকূললৈ বিস্তাৰিত কৰিছিল। ১৬ শতিকাৰপৰা পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে ভাৰত আৰু শ্ৰীলংকাৰ উপনিৱেশৰপৰা ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]]ত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। প্ৰথমে পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ উপকূললৈ আৰু তাৰ পিছত [[কেৰিবিয়ান অঞ্চল|কেৰিবিয়ান]] আৰু [[ব্ৰাজিল]]লৈ ইয়াক লৈ যোৱা হৈছিল।<ref name="Gunn2011"/> === কৃষিকৰণ === নাৰিকলক বহলভাৱে দুটা ফলৰ প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি। এটা হ’ল ডাঠ বাকলি আৰুকোণীয়া ফল থকা পূৰ্বপুৰুষৰ ''niu kafa'' ৰূপ আৰু আনটো হ’ল পাতল বাকলি, ঘূৰণীয়া ফল আৰু অধিক ভ্ৰূণপোষ বা শাহ থকা ''niu vai'' ৰূপ। এই শব্দবোৰ চামোগান ভাষাৰ।<ref name="Gunn2011"/><ref name=Lebrun/><ref name=Harries/> ''niu kafa'' ৰূপটো হ’ল বন্য পূৰ্বপুৰুষৰ প্ৰকাৰ। ইয়াৰ বীজটো সুৰক্ষিত কৰিবলৈ ডাঠ বাকলি থাকে। সাগৰত ওপঙি থকাত সহায় কৰিবলৈ ইয়াৰ আকৃতিকোণীয়া আৰু বেছি খাঁজকাটি থকা হয়। ই ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ প্ৰধান ৰূপ।<ref name=Lebrun/><ref name="Gunn2011"/> অৱশ্যে ঘৰ আৰু নাও নিৰ্মাণত ৰছীৰ উৎস হিচাপে অষ্ট্ৰনেচীয় বস্তুগত সংস্কৃতিত গুৰুত্বপূৰ্ণ হোৱা [[নাৰিকলৰ আঁহ]] উৎপাদনৰ বাবে কিছু পৰিমাণে ডাঠ বাকলি থকা ফল নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name="Lew"/> <gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180 caption="দুটা প্ৰধান ফলৰ প্ৰকাৰ"> File:Cocos nucifera (coconut) 5 (38507429165).jpg|বন্য আৰু ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ ''niu kafa'' ৰূপ। সম্ভৱতঃ ঘৰ আৰু নাও নিৰ্মাণৰ বাবে অধিক আঁহ পাবলৈ ইয়াক বাছনি কৰা হৈছিল File:Cocos nucifera (coconut) 2 (39384972311).jpg|খেতি কৰা প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ ''niu vai'' ৰূপ। অধিক শাহ আৰু [[নাৰিকলৰ পানী|পানী]] তথা কম বাকলিৰ বাবে ইয়াক কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল </gallery> ''niu vai'' ৰূপটো হ’ল প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলত প্ৰধানকৈ থকা পোহনীয়া ৰূপ। অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে ইহঁতৰ ডাঙৰ ভ্ৰূণপোষ-বাকলিৰ অনুপাত আৰু অধিক নাৰিকলৰ পানীৰ পৰিমাণৰ বাবে ইহঁতক কৃত্ৰিমভাৱে নিৰ্বাচন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ বাবে খাদ্য আৰু পানীৰ সংৰক্ষণ হিচাপে ইহঁত অধিক উপযোগী হৈ পৰিছিল। এই ঘূৰণীয়া, পাতল বাকলি থকা ফলটোৰ কম ওপঙি থকা ক্ষমতা আৰু অধিক ভংগুৰতাই কোনো প্ৰভাৱ পেলোৱা নাছিল। কাৰণ মানুহে ইয়াক বিস্তাৰ কৰিবলৈ আৰু খেতিপথাৰত ৰুবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name=Lebrun>{{cite journal |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Seguin |first2=M. |last3=Grivet |first3=L. |last4=Baudouin |first4=L. |year=1998 |title=Genetic diversity in coconut (''Cocos nucifera'' L.) revealed by restriction fragment length polymorphism (RFLP) markers |url=https://archive.org/details/sim_euphytica_1998_101_1/page/103 |doi=10.1023/a:1018323721803 |journal=Euphytica |volume=101 |pages=103–108 |s2cid=19445166}}</ref><ref name=Shukla>{{cite journal |last1=Shukla |first1=A. |last2=Mehrotra |first2=R. C. |last3=Guleria |first3=J. S. |year=2012 |title=Cocos sahnii Kaul: A ''Cocos nucifera'' L.-like fruit from the Early Eocene rainforest of Rajasthan, western India |journal=Journal of Biosciences |volume=37 |issue=4 |pages=769–776 |doi=10.1007/s12038-012-9233-3 |pmid=22922201 |s2cid=14229182 }}</ref> বিচমাৰ্ক দ্বীপপুঞ্জৰ চেইণ্ট মেথিয়াছ দ্বীপপুঞ্জৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত ''Niu vai'' অন্তস্তৰৰ টুকুৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই টুকুৰাবোৰ প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ চনৰ পুৰণি। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে অষ্ট্ৰনেচীয় লাপিটা লোকসকলে ইতিমধ্যে নাৰিকলৰ খেতি আৰু কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন কৰিছিল।<ref name="Lew"/> নাৰিকল গছক ইয়াৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বহলভাৱে দুটা সাধাৰণ প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি: "ওখ" (var. ''typica'') আৰু "চাপৰ" (var. ''nana'') জাত।<ref name=Santos>{{cite web |url=http://www.bioversityinternational.org/fileadmin/bioversity/publications/Web_version/108/ch02.htm#Chapter+1+BOTANY+OF+THE+COCONUT+PALM |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212200527/http://www.bioversityinternational.org/fileadmin/bioversity/publications/Web_version/108/ch02.htm |title=Chapter 1: Botany of the Coconut Palm |archive-date=12 December 2013|website=bioversityinternational.org}}</ref> এই দুয়োটা গোট জিনীয়ভাৱে সুকীয়া। চাপৰ জাতটোৱে আলংকাৰিক বৈশিষ্ট্য আৰু সোনকালে অংকুৰণ তথা ফল ধৰাৰ বাবে অধিক মাত্ৰাত কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref name=Harries>{{cite journal |last1=Harries |first1=H. C. |year=1978 |title=The evolution, dissemination and classification of ''Cocos nucifera'' L. |url=https://archive.org/details/sim_botanical-review_july-september-1978_44_3/page/265 |journal=[[The Botanical Review]] |volume=44 |issue=3 |pages=265–319 |doi=10.1007/bf02957852|bibcode =1978BotRv..44..265H |s2cid=26636137 }}</ref><ref name=Huang>{{cite journal |last1=Huang |first1=Y.-Y. |last2=Matzke |first2=A. J. M. |last3=Matzke |first3=M. |year=2013 |title =Complete sequence and comparative analysis of the chloroplast genome of coconut palm (''Cocos nucifera'') |journal=[[PLOS One]] |volume=8 |issue=8 |article-number=e74736 |doi=10.1371/journal.pone.0074736 |pmid=24023703 |pmc=3758300 |bibcode =2013PLoSO...874736H |doi-access=free }}</ref> ওখ জাতটোত পৰ-পৰাগযোগ ঘটে। আনহাতে চাপৰ পাম গছবোৰ স্ব-পৰাগযোগী হয়। ইয়াৰ ফলত ওখ গোটটোৰ ভিতৰত বহু পৰিমাণে [[জিনীয় বৈচিত্ৰ্য]] দেখা যায়।<ref name="Rivera">{{cite journal |last1=Rivera |first1=R. |last2=Edwards |first2=K. J. |last3=Barker |first3=J. H. |last4=Arnold |first4=G. M. |last5=Ayad |first5=G. |last6=Hodgkin |first6=T. |last7=Karp |first7=A. |title=Isolation and characterization of polymorphic microsatellites in ''Cocos nucifera'' L |url=https://archive.org/details/sim_genome_1999-08_42_4/page/668 |journal =Genome |volume =42 |issue =4 |pages =668–675 |year=1999 |pmid =10464790 |doi=10.1139/g98-170}}</ref> অধিক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ ওখ জাতবোৰৰ বিপৰীতে চাপৰ নাৰিকলৰ জাতবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে খেতি কৰা হয়।<ref name="Bourdeix"/><ref name="Rivera"/> চাপৰ নাৰিকলবোৰে তেৰটা জিনীয় মাৰ্কাৰৰ ভিতৰত তিনিটা ভাগ-বতৰা কৰে (যিটো ওখ জাতত বিৰল)। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে ইহঁত সম্ভৱতঃ এটা পোহনীয়া কৰা জনসংখ্যাৰপৰা উৎপন্ন হৈছে। ফিলিপাইন আৰু মালয়ৰ চাপৰ নাৰিকলবোৰ সোনকালেই দুটা সুকীয়া প্ৰকাৰত বিভক্ত হৈছিল। নতুন অঞ্চলত প্ৰৱৰ্তন কৰিলে ইহঁত সাধাৰণতে জিনীয়ভাৱে পৃথক হৈ থাকে। এনে প্ৰৱৰ্তনৰ পিছত বহুতো চাপৰ জাত বিকশিত হৈছিল, যিবোৰে ওখ জাতৰ সৈতে বৰ্ণসংকৰণ কৰিছিল। চাপৰ জাতবোৰৰ উৎপত্তি স্থান হ’ল [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]]। ইয়াত থকা ওখ জাতবোৰ জিনীয়ভাৱে চাপৰ নাৰিকলৰ আটাইতকৈ ওচৰত থাকে।<ref name="Gunn2011"/><ref name="lebrun2013"/><ref name="Bourdeix">{{cite book |last1=Bourdeix |first1=R. |last2=Prades |first2=A. |title=A Global Strategy for the conservation and use of Coconut Genetic Resources 2018–2028 |date=2017 |publisher=[[Bioversity International]] |isbn=978-92-9043-984-4 |url=https://www.bioversityinternational.org/e-library/publications/detail/a-global-strategy-for-the-conservation-and-use-of-coconut-genetic-resources-2018-2028/ |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420051507/https://www.bioversityinternational.org/e-library/publications/detail/a-global-strategy-for-the-conservation-and-use-of-coconut-genetic-resources-2018-2028/ |url-status=live }}</ref><ref name=Rivera/> ওখ আৰু চাপৰ জাতৰ জিন’ম ক্ৰমবিন্যাসে প্ৰকাশ কৰিছে যে ইহঁত ২ ৰপৰা ৮ নিযুত বছৰ পূৰ্বে পৃথক হৈছিল। উদ্ভিদৰ হৰমন জিবাৰলিনৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ জিনৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত চাপৰ জাতটোৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Wang |first1=Shouchuang |last2=Xiao |first2=Yong |last3=Zhou |first3=Zhi-Wei |last4=Yuan |first4=Jiaqing |last5=Guo |first5=Hao |last6=Yang |first6=Zhuang |last7=Yang |first7=Jun |last8=Sun |first8=Pengchuan |last9=Sun |first9=Lisong |last10=Deng |first10=Yuan |last11=Xie |first11=Wen-Zhao |last12=Song |first12=Jia-Ming |last13=Qamar |first13=Muhammad Tahir ul |last14=Xia |first14=Wei |last15=Liu |first15=Rui |display-authors=5 |date=4 November 2021 |title=High-quality reference genome sequences of two coconut cultivars provide insights into evolution of monocot chromosomes and differentiation of fiber content and plant height |journal=Genome Biology |volume=22 |issue=1 |page=304 |doi=10.1186/s13059-021-02522-9 |pmc=8567702 |pmid=34736486 |doi-access=free }}</ref> আন এক পূৰ্ৰপুৰুষৰ জাত হৈছে [[পলিনেশিয়া]]ৰ '''''niu leka''''' (যাক "কম্পেক্ট ড্ৱাৰ্ফ" বুলি কোৱা হয়)। যদিও ই চাপৰ নাৰিকলৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ (লেহেমীয়া বৃদ্ধিকে ধৰি), ই জিনীয়ভাৱে সুকীয়া আৰু ইয়াক স্বতন্ত্ৰভাৱে খেতি কৰা হৈছিল, সম্ভৱতঃ [[টংগা]]ত। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অন্যান্য দ্বীপতো ''niu leka'' ৰ অন্যান্য জাত থাকিব পাৰে। ইয়াৰে কিছুমান সম্ভৱতঃ কম্পেক্ট ড্ৱাৰ্ফ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ চাপৰপ্ৰকাৰৰ উন্নত বৰ্ণসংকৰৰ বংশধৰ।<ref name="lebrun2013"/><ref name="Bourdeix"/> == বিতৰণ আৰু আৱাসস্থল == মানুহৰ খেতি আৰু বিস্তাৰৰ বাবে নাৰিকলৰ একপ্ৰকাৰৰ বিশ্বব্যাপী বিতৰণ দেখিবলৈ পোৱা যায়। অৱশ্যে ইয়াৰ মূল বিতৰণ আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চলৰ সামুদ্ৰিক দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু মেলালেনিয়া অঞ্চলত।<ref name="Perera"/> নাৰিকল গছ বালিচহীয়া মাটিত ভালদৰে বাঢ়ি আহে আৰু ই অতিমাত্ৰা [[লৱণাক্ততা]] সহ্য কৰিব পাৰে। ই প্ৰচুৰ সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু বছৰি ১৫০০ মিমিৰপৰা ২৫০০ মিমিৰ ভিতৰত নিয়মীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চল পছন্দ কৰে। ই ৬০% তকৈ অধিক আৰ্দ্ৰতা পছন্দ কৰে। যদি বৰষুণ ইয়াতকৈ কম হয়, ইয়াৰ শিপাই মাটিৰ পানীৰ স্তৰ স্পৰ্শ কৰিব পাৰিলে ই জীয়াই থাকিব পাৰে। কিন্তু ই পানী জমা হৈ থকাটো সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা {{Convert|600|m}} উচ্চতালৈকে ই বৃদ্ধি পায়। ই ভিতৰুৱা অঞ্চলৰ বালিচহীয়া মাটিত এমাহ আৰু গধুৰ মাটিত তিনিমাহ পৰ্যন্ত খৰাং বতৰ সহ্য কৰিব পাৰে। কিন্তু মাটিৰ পানী নিষ্কাষণ ব্যৱস্থা ভাল হ’ব লাগিব। ই ৪.৫ ৰপৰা ৮ পিএইচ (pH) যুক্ত মাটিত গজে (পিছৰটো প্ৰবাল এটোলত হয়)। কিন্তু ই ৫.৫ ৰপৰা ৭ পিএইচ পৰিসৰ বেছি পছন্দ কৰে। ছাঁ পৰিলে ইয়াৰ বৃদ্ধি গুৰুতৰভাৱে সীমিত হয়। যদি ইয়াৰ শিপা প্ৰণালী ভালদৰে বিকশিত হয়, তেন্তে ই ঘূৰ্ণীবতাহৰ দৰে তীব্ৰ বতাহকো প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰে।<ref name="sppia">{{cite book |last1=Chan |first1=Edward |first2=Craig R. |last2=Elevitch |date=April 2006 |url=http://agroforestry.net |chapter=Cocos nucifera (coconut): Environmental Preferences and Tolerances |pages=9–10 |archive-url=https://archive.org |archive-date=20 October 2013 |url-status=live |editor=C. R. Elevitch |title=Species Profiles for Pacific Island Agroforestry |location=Hōlualoa, Hawaii |publisher=Permanent Agriculture Resources}}</ref> বনৰীয়া নাৰিকল কেৱল উপকূলীয় অঞ্চলৰ বালিচহীয়া আৰু লৱণাক্ত মাটিতেই সীমাবদ্ধ থাকে। ইয়াৰ ফল সাগৰৰ মাধ্যমেৰে বিস্তাৰিত হ’বলৈ উপযোগী। বীজ কঢ়িয়াই নিবলৈ আৰু পুলি ৰুবলৈ মানুহৰ হস্তক্ষেপ নোহোৱাকৈ নাৰিকল ভিতৰুৱা অঞ্চলত উপনীত হ’ব নোৱাৰে।<ref name=HCH_2>{{cite journal |last1=Harries |first1=H. C. |year=2012 |title=Germination rate is the significant characteristic determining coconut palm diversity |journal=Annals of Botany |volume =2012 |article-number=pls045 |doi=10.1093/aobpla/pls045 |pmid=23275832 |pmc=3532018 }}</ref> == কৃষি বা খেতি কাৰ্য == [[File:Efate East - Very old coconut plantations - panoramio.jpg|thumb|ভানুৱাটুৰ এফেটে দ্বীপত থকা এটা নাৰিকলৰ বাগিছা]] নাৰিকল গছ সাধাৰণতে গৰম আৰু সেমেকা ক্ৰান্তীয় জলবায়ুত খেতি কৰা হয়। ভালদৰে বাঢ়িবলৈ আৰু ফল ধৰিবলৈ ইহঁতক গোটেই বছৰ ধৰি উষ্মতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ প্ৰয়োজন হয়। খৰাং জলবায়ুত নাৰিকল গছ বৰ্তি থকাটো কঠিন আৰু সঘনাই পানী যোগান নোহোৱাকৈ ই তাত বাঢ়িব নোৱাৰে। খৰাং পৰিস্থিতিত ইয়াৰ নতুন পাতবোৰ ভালদৰে মেল নাখায়, পুৰণি পাতবোৰ শুকাই যাব পাৰে আৰু ফলবোৰ সৰি পৰিব পাৰে।<ref name="sppia"/> ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত ইয়াৰ ব্যাপক খেতিৰ বাবে মেংগ্ৰোভ বনৰ দৰে কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক আৱাসস্থল বিপন্ন হৈ পৰিছে। পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ এনে ক্ষতিৰ এটা উদাহৰণ হ’ল য়ুকাতানৰ পেটেনচ মেংগ্ৰোভ।<ref>{{cite web |url=http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011011735/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 |archive-date=11 October 2012 |title=Petenes mangroves: types and severity of threats |last1=McGinley |first1=Mark |last2=Hogan |first2=C. Michael |series=The Encyclopedia of Earth |publisher=[[World Wide Fund for Nature]] |date=19 April 2011 |access-date=17 December 2016 }}</ref> আন গছৰ তুলনাত নাৰিকল গছৰ এটা অনন্য বৈশিষ্ট্য হ’ল যে ইয়াক সাগৰৰ পানীৰেও জলসিঞ্চন কৰিব পাৰি।<ref>{{cite book |last=Carr |first=M. K. V. |title=Advances in irrigation agronomy: plantation crops |date=5 April 2012 |publisher=[[Cambridge University Press]] |page=101}}</ref> === কীট-পতংগ আৰু ৰোগ === [[File:Coconutlethalyellowing.jpg|thumb|upright|ফাইট’প্লাজমা ৰোগৰ বাবে মৰহি যোৱা এজোপা নাৰিকল গছ]] নাৰিকল গছ ফাইট’প্লাজমা (phytoplasma)জনিত মাৰাত্মক হালধীয়া পৰা ৰোগৰ (lethal yellowing) প্ৰতি সংবেদনশীল। এই ৰোগে আফ্ৰিকা, ভাৰত, মেক্সিকো, কেৰিবিয়ান আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ বাগিছাসমূহক প্ৰভাবিত কৰে।<ref name="Bourdeix 2016">{{cite web |last=Bourdeix |first=Ronald |url=https://asiatimes.com/article/future-coconut-threatened-lethal-yellowing-disease/ |title=Clarion call for King Coconut |date=9 December 2016 |website=Asia Times |access-date=14 December 2016}}</ref> নাৰিকল গছ বহুতো লেপিড’প্টেৰা (পখিলা আৰু মথ) প্ৰজাতিৰ পলু (larvae) ৰদ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। এইবোৰে পাত খাই জীয়াই থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত আফ্ৰিকান আৰ্মীৱৰ্ম (''Spodoptera exempta'') আৰু ''Batrachedra'' প্ৰজাতি যেনে: ''B.&nbsp; arenosella'', ''B.&nbsp; atriloqua'' (কেৱল নাৰিকল গছ খায়), ''B.&nbsp; mathesoni'' (কেৱল নাৰিকল গছ খায়) আৰু ''B.&nbsp; nuciferae'' অন্যতম।<ref>{{cite journal |last1=Yarro |first1=J. G. |last2=Otindo |first2=B. L. |last3=Gatehouse |first3=A. G. |last4=Lubega |first4=M. C. |date=December 1981 |title=Dwarf variety of coconut, ''Cocos nucifera'' (Palmae), a hostplant for the African armyworm, Spodoptera exempta (Wlk.) (Lepidoptera, Noctuidae)|journal=International Journal of Tropical Insect Science |volume=1 |issue=4 |pages=361–362 |doi=10.1017/S1742758400000667 |bibcode=1981IJTIS...1..361Y |s2cid=88007323}}</ref> নাৰিকলৰ পাত খোৱা বিটল পোক ''Brontispa longissima'' ই কুমলীয়া পাতবোৰ খায়। ই পুলি আৰু পূৰঠ নাৰিকল গছ দুয়োটাকে নষ্ট কৰে। ২০০৭ চনত ফিলিপাইনছে এই কীটৰ বিস্তাৰ ৰোধ কৰিবলৈ আৰু প্ৰায় ৩৫ লাখ কৃষকৰ জীৱিকা জড়িত হৈ থকা নাৰিকল উদ্যোগটোক সুৰক্ষিত কৰিবলৈ মেট্ৰ’ মণিলা আৰু ২৬খন প্ৰদেশত কোৱাৰেণ্টাইন জাৰি কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/62343/news/regions/report-26-provinces-quarantined-for-coconut-pest |title=Report: 26 provinces quarantined for coconut pest |publisher=[[GMA News Online]] |date=28 September 2007 |access-date=17 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220190900/http://www.gmanetwork.com/news/story/62343/news/regions/report-26-provinces-quarantined-for-coconut-pest |archive-date=20 December 2016 }}</ref> নাৰিকলৰ ফলবোৰ এবিধ ভেঁকুৰ বা মকৰা সদৃশ কীটৰ (''Aceria guerreronis'')দ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে। এই কীটে নাৰিকল বাগিছাসমূহ আক্ৰমণ কৰে আৰু ইয়াৰ ফলত উৎপাদনৰ ৬০% পৰ্যন্ত অৰ্থনৈতিক ক্ষতি হ’ব পাৰে।<ref name="CABI">{{cite journal |title=''Aceria guerreronis'' (coconut mite) |url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/2596 |access-date=22 November 2025 |journal=Invasive Species Compendium |year=2020 |volume=CABI Compendium |page=2596 |publisher=[[CAB International|CABI]] |doi=10.1079/cabicompendium.2596 |doi-access=free |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019145227/https://www.cabi.org/isc/datasheet/2596 |url-status=live }}</ref> অপূৰঠ বীজবোৰো ইয়াৰ পলুৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত আৰু ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref>{{cite thesis |last=McDonald |first=Sharon Angella |title=Infestation patterns of the coconut mite, ''Eriophyes guerreronis'' (Keifer) (Acari: Eriophyidae), on coconuts and resulting yield loss in eastern Jamaica |date=9 July 1997 |access-date=22 November 2025 |degree=[[Master of Science]] |publisher=[[Virginia Polytechnic Institute and State University]] |url=http://hdl.handle.net/10919/36916 |hdl=10919/36916 |archive-date=8 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608091415/http://scholar.lib.vt.edu/theses/available/etd-71997-85230/unrestricted/etd.pdf |url-status=live }}</ref> ৰাসায়নিক নিয়ন্ত্ৰণ সম্ভৱ যদিও ইয়াক সঘনাই প্ৰয়োগ কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে খৰচ, পৰিৱেশৰ ক্ষতি আৰু নাৰিকলৰ শাহ আৰু পানীত কীটনাশকৰ অৱশিষ্ট ৰৈ যোৱাৰ আশংকাত ই কাৰ্যক্ষম নহয়।<ref name=Lindquist>{{cite book|author1=Lindquist, E.E.|author2=Bruin, J.|author3=Sabelis, M.W.|title=Eriophyoid Mites: Their Biology, Natural Enemies and Control |url=https://books.google.com/books?id=MVmTn4ghwo0C&pg=PA561 |year=1996 |publisher=[[Elsevier]] |isbn=978-0-08-053123-6 |pages=561–569}}</ref> === জাতসমূহ === [[File:Young coconut of Srilanka.jpg|thumb|upright=0.6|শ্ৰীলংকাৰ এবিধ চুটি জাতৰ নাৰিকল যাকে কিং ক’ক’নাট (ৰঙা নাৰিকল) বুলি জনা যায়]] নাৰিকলৰ বহুতো ব্যাৱসায়িক আৰু পৰম্পৰাগত জাত আছে। ইহঁতক প্ৰধানকৈ ওখ, চাপৰ আৰু বৰ্ণসংকৰ (ওখ আৰু চাপৰৰ মিশ্ৰণ) জাতত শ্ৰেণীভুক্ত কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |last1=Parthasarathy |first1=V. I. |last2=Geethalakshmi |first2=P.U. |last3=Niral |first3=V. I. |title=Analysis of coconut cultivars and hybrids using isozyme polymorphism |journal=Acta Botanica Croatica |date=15 April 2004 |volume=63 |issue=1 |pages=69–74 |url=https://hrcak.srce.hr/file/5620 |archive-date=29 December 2025 |access-date=22 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251229225139/https://hrcak.srce.hr/file/5620 |url-status=live }}</ref> এই জাতবোৰ প্ৰায়ে আঞ্চলিক হয়, যেনে চেলন টল, জামাইকা টল, জাভা টল আৰু মালয়ান টল।<ref name="Elzabroek"/> প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ চাপৰ জাতবোৰ প্ৰাচীন কালৰেপৰা অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে খেতি কৰি আহিছে। এই জাতবোৰ লেহেমীয়া বৃদ্ধি, মিঠা নাৰিকলৰ পানী আৰু প্ৰায়ে উজ্জ্বল ৰঙৰ ফলৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name="lebrun2013">{{cite book |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Grivet |first2=L. |last3=Baudouin |first3=L. |title=Current Advances in Coconut Biotechnology |publisher=[[Springer Science & Business Media]]|year=2013 |isbn=978-94-015-9283-3 |editor1-last=Oropeza |editor1-first=C. |pages=83–85 |chapter=Use of RFLP markers to study the diversity of the coconut palm |editor2-last=Verdeil |editor2-first=J.K. |editor3-last=Ashburner |editor3-first=G. R. |editor4-last=Cardeña |editor4-first=R. |editor5-last=Santamaria |editor5-first=J. M.}}</ref> চাপৰ জাতবোৰৰ ভিতৰত ড্ৱাৰ্ফ গ্ৰীণ (সেউজীয়া চাপৰ) আৰু ড্ৱাৰ্ফ অৰেঞ্জ (কমলা চাপৰ) আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Elzabroek"/> বিভিন্ন বৈশিষ্ট্যেৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নাৰিকলৰ জাতসমূহ নিৰ্বাচন কৰা হৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, কিং ক’ক’নাট (ৰঙা নাৰিকল) হ’ল শ্ৰীলংকাৰ এবিধ জাত, য’ত শৰ্কৰাৰ পৰিমাণ তুলনামূলকভাৱে কম থাকে। আনহাতে মাকাপুন’ (Macapuno) জাতৰ নাৰিকলত কোমল জেলিৰ দৰে শাহ থাকে, যিয়ে ফলটোৰ সমগ্ৰ কেন্দ্ৰীয় গহ্বৰটো পূৰণ কৰি ৰাখে। ইয়াক মিঠা মিঠাই তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Sukendah |last2=Volkaert |first2=Hugo |last3=Sudarsono |year=2009 |title=Isolation and Analysis of DNA Fragment of Genes Related to Kopyor Trait in Coconut Plant |url=https://jurnal.ugm.ac.id/ijbiotech/article/view/7814/6055 |journal=Indonesian Journal of Biotechnology |volume=14 |issue=2 |pages=1169–1178 |archive-date=30 January 2023 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130143237/https://jurnal.ugm.ac.id/ijbiotech/article/view/7814/6055 |url-status=live }}</ref><ref name="Florida Gardener">{{cite web |title=Coconut Varieties |url=http://www.floridagardener.com/palms/coconutpalm.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151020105211/http://www.floridagardener.com/palms/coconutpalm.htm |archive-date=20 October 2015 |access-date=19 May 2016 |publisher=floridagardener.com }}</ref> মাইপান নাৰিকল (Maypan) এবিধ এফ১ বৰ্ণসংকৰ (F1 hybrid) জাত। ১৯৭০-ৰ দশকত জামাইকাত মাৰাত্মক হালধীয়া পৰা ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ এই জাতটো প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।<ref>[http://www.avxl82.dsl.pipex.com/CICLY/main.html Centre for Information on Coconut Lethal Yellowing (CICLY)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605224039/http://www.avxl82.dsl.pipex.com/CICLY/main.html |date=5 June 2009 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Harries |first1=H.C. |last2=Romney |first2=D.H. |year=1974 |title=Maypan: an F1 hybrid coconut variety for commercial production in Jamaica |journal=World Crops |volume=26 |pages=110–111}}</ref> অৱশ্যে অতি সোনকালেই মাইপান জাতৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে। এই প্ৰক্ৰিয়া সম্ভৱতঃ ১৯৮০-ৰ দশকৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০০০ চনৰ ভিতৰত ই সম্পূৰ্ণ ব্যৰ্থ হয়।<ref>{{cite journal |last1=Broschat |first1=T. K. |last2=Harrison |first2=N. A. |last3=Donselman |first3=H. |title=Losses to Lethal Yellowing Cast Doubt on Coconut Cultivar Resistance |journal=Palms |year=2002 |volume=46 |issue=4 |pages=185–189 |url=https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |archive-date=30 November 2025 |access-date=30 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251130114004/https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |url-status=live |archivedate=30 November 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251130114004/https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name="Lebrun Baudouin 2007">{{cite journal |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Baudouin |first2=L. |last3=Myrie |first3=W. |last4=Berger |first4=A. |last5=Dollet |first5=M. |title=Recent lethal yellowing outbreak: why is the Malayan Yellow Dwarf Coconut no longer resistant in Jamaica? |journal=Tree Genetics & Genomes |volume=4 |issue=1 |date=14 November 2007 |issn=1614-2942 |doi=10.1007/s11295-007-0093-1 |pages=125–131 |url=http://link.springer.com/10.1007/s11295-007-0093-1 |access-date=23 November 2025|url-access=subscription }}</ref> নাৰিকলৰ আন কিছুমান জাতৰ মাইক্ৰ’ছেটেলাইটত থকা এলিল (alleles)ৰ বাবে হালধীয়া পৰা ৰোগৰ বিৰুদ্ধে প্ৰাকৃতিক শস্যৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'ভানুৱাটু টল' আৰু 'শ্ৰীলংকা গ্ৰীণ ড্ৱাৰ্ফ' আটাইতকৈ বেছি প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাসম্পন্ন জাত। আনহাতে 'ৱেষ্ট আফ্ৰিকান টল' জাতটো এই ৰোগৰ প্ৰতি আটাইতকৈ বেছি সংবেদনশীল।<ref name="Microsatellite">{{cite book |year=2017 |publisher=Springer |first2=S. |first1=M. |last2=Jain |number=17 |last1=Ahuja |title=Biodiversity and Conservation of Woody Plants |doi=10.1007/978-3-319-66426-2 |series=Sustainable Development and Biodiversity |volume=17 |isbn=978-3-319-66425-5 |s2cid=518220 |page=23}}</ref><ref>{{cite book |publisher=Springer |year=2020 |first5=Julianne |first4=Quang |first3=Roland |first2=Mike |first1=Steve |last5=Biddle |last4=Nguyen |last3=Bourdeix |last2=Foale |last1=Adkins |editor-first1=Steve |editor-first2=Mike |editor-first3=Roland |editor-first4=Quang |editor-first5=Julianne |editor-last1=Adkins |editor-last2=Foale |editor-last3=Bourdeix |editor-last4=Nguyen |editor-last5=Biddle |doi=10.1007/978-3-030-44988-9 |title=Coconut Biotechnology: Towards the Sustainability of the 'Tree of Life' |isbn=978-3-030-44987-2 |s2cid=220051653 |pages=128, 132}}</ref><ref>{{cite journal |issue=4 |year=2010 |volume=6 |first6=A. |first5=S. |first4=P. |first3=J.|first2=K. |first1=K. |last6=Sangare |last5=Dery |last4=Lebrun |last3=Konan |last2=Koffi |last1=Konan |title=Microsatellite gene diversity in coconut (''Cocos nucifera'' L.) accessions resistants to lethal yellowing disease |journal=African Journal of Biotechnology |url=https://www.ajol.info/index.php/ajb/article/view/56209}}</ref> === প্ৰজাতি সংবৰ্ধন === নাৰিকলৰ ক্ষেত্ৰত পৰম্পৰাগত [[উদ্ভিদ প্ৰজনন]] ব্যৱস্থাৰ ব্যৱহাৰ সীমিত। কাৰণ অতিৰিক্ত জিনীয় বৈচিত্ৰ্য যোগান ধৰিবলৈ কোনো বন্য নাৰিকলৰ প্ৰজাতি নাই। ইয়াৰ উপৰি, ইয়াৰ বংশবৃদ্ধিৰ বাবে দীঘলীয়া সময়ৰ প্ৰয়োজন হয়, ইয়াত উচ্চ মাত্ৰাত বিষমযুগ্মতা (heterozygosity) থাকে, বৰ্ণসংকৰণৰ বাবে কৰা কৃত্ৰিম পৰাগযোগৰপৰা মাত্ৰ কেইটামানহে বীজ পোৱা যায় আৰু আংগিক প্ৰজনন (ক্ল’নিং) প্ৰক্ৰিয়াটো বিশ্বাসযোগ্য নহয়। নাৰিকল প্ৰজননৰ উদ্দেশ্যসমূহৰ ভিতৰত ক’প্ৰা বা শুকান শাহৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি, মাইকী ফুলৰ উৎপাদন, তেলৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি, নাৰিকলৰ শাহ আৰু পানীৰ সুগন্ধি, ভ্ৰূণপোষৰ কোমলতা আৰু মিঠা ভাব, খৰাং প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা, শিপা ওলোৱা ৰোগৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা আৰু এৰিঅ’ফাইড মকৰা বা কীটৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে।<ref name="Nair 2016">{{cite book |last1=Nair |first1=Raman V. |url=https://www.researchgate.net/publication/305552308 |title=Advances in plant breeding strategies: agronomic, abiotic and biotic stress traits |last2=Jerard |first2=B. A. |last3=Thomas |first3=Regi J. |publisher=[[Springer International]] |year=2016 |pages=257–279 |chapter=Coconut breeding in India}}</ref> বৰ্ণসংকৰ বা হাইব্ৰীড জাতবোৰে অন্যান্য জাতৰ তুলনাত অধিক উৎপাদন আৰু খৰতকীয়া ফল ধৰাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পানীৰ গুণগত মানৰ বাবে এই ফলবোৰে বজাৰত কম আদৰ পায়। নাৰিকলৰ পানীৰ বজাৰখনৰ বাবে বৰ্ণসংকৰ জাততকৈ অধিক উন্নত পানীৰ গুণগত মান যোগান ধৰিবলৈ চাপৰ নাৰিকলৰ ভিতৰতে অন্তৰ্ভুক্ত প্ৰজাতিৰ ক্ৰছিং বা সংবৰ্ধন (একেলগে প্ৰজনন কৰা চাপৰ নাৰিকল) পৰীক্ষা কৰি চোৱা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Santos |first1=Pedro Henrique Araújo Diniz |last2=Venâncio |first2=Thiago Motta |last3=dos Santos |first3=Pedro Henrique Dias |last4=Ramos |first4=Helaine Christine Cancela |last5=Arêdes |first5=Fernanda Abreu Santana |last6=Azevedo |first6=Alinne Oliveira Nunes |last7=Boechat |first7=Marcela Santana Bastos |last8=de Souza Filho |first8=Gonçalo Apolinário |last9=Ramos |first9=Semiramis Rabelo Ramalho |last10=Mirisola |first10=Luiz Angelo |last11=Aragão |first11=Wilson Menezes |last12=Pereira |first12=Messias Gonzaga |display-authors=5 |year=2020 |title=Genotyping-by-sequencing technology reveals directions for coconut (Cocos nucifera L.) breeding strategies for water production |url=https://dx.doi.org/10.1007/s10681-020-02582-1 |journal=Euphytica |volume=216 |issue=3 |pages=1–9 |article-number=45 |doi=10.1007/s10681-020-02582-1 |bibcode=2020Euphy.216...45S |access-date=22 November 2025|url-access=subscription }}</ref> === ফল সংগ্ৰহ কৰা === {{multiple image | align = left | direction = horizontal | width1 = 100 | width2 = 120 | width3 = 83 | image1 = Coconut notches.jpg | image2 = CoconutHarvestCazones.JPG | image3 = Coconut harvest.jpg | header = ফল চপোৱা পদ্ধতিসমূহ | footer = বাঁওফালে: কাণ্ডত কটা খাঁজ ব্যৱহাৰ কৰি গছত উঠা, [[ফিলিপাইনছ]]<br/>মাজত: ৰছী আৰু [[কপিকল]] ব্যৱহাৰ কৰি, [[মেক্সিকো]]<br/>সোঁফালে: গোৰোহাৰ চাৰিওফালে কাপোৰৰ গাঁথি লৈ গছত উঠা, [[মালদ্বীপ]] }} নাৰিকল চপোৱাৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ পদ্ধতি দুটা হ’ল— গছত উঠি<ref name="tp2"/> আৰু দীঘল লৰু বা বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰি।<ref name="cpg"/> গছত উঠা পদ্ধতিটো বেছি ব্যাপক, কিন্তু ই অধিক বিপজ্জনক আৰু ইয়াৰ বাবে দক্ষ শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref name="tp2">{{cite web |title=Harvesting and Post-harvest Management |website=Coconut Handbook |date=28 December 2016 |url=https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/harvesting-and-post-harvest-management |publisher=[[Tetra Pak]] |access-date=18 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422105359/https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/harvesting-and-post-harvest-management |url-status=live }}</ref> বেছিভাগ দেশতে হাতেৰে গছত উঠাটো পৰম্পৰাগত পদ্ধতি। ইয়াৰ বাবে ভৰিৰে কাণ্ডত চাপ প্ৰয়োগ কৰা এক বিশেষ ভংগিমাৰ প্ৰয়োজন হয়। নাৰিকল বাগিছাত নিয়োজিত শ্ৰমিকসকল প্ৰায়ে পেশী আৰু কশেৰুকাৰ বিকাৰত আক্ৰান্ত হয়। ইয়াৰ উপৰি ওপৰৰপৰা পৰি আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বা মৃত্যু হোৱাৰ আশংকাও থাকে।<ref name="Piggott">{{cite book |last1=Piggott |first1=C.J. |title=Coconut Growing |date=1964 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=61}}</ref><ref>{{cite web |title=Tropical Tree and Palm Crops |url=https://www.iloencyclopaedia.org/part-x-96841/agriculture-and-natural-resources-based-industries/tree-bramble-and-vine-crops/item/548-tropical-tree-and-palm-crops |website=Encyclopedia of Occupational Health & Safety |publisher=[[International Labour Organization]] |access-date=24 April 2021 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="George">{{cite journal |last1=George |first1=Bincy M. |last2=Rao |first2=Muddanna S. |last3=Kumar |first3=Arunachalam |last4=Suvarna |first4=Niveditha |last5=D'Souza |first5=Jessica Sushima |title=Health of coconut tree climbers of rural southern India – medical emergencies, body mass index and occupational marks: A quantitative and survey study |journal=Journal of Clinical and Diagnostic Research |year=2012 |volume=6 |issue=1 |pages=57–60 |url=https://www.jcdr.net/articles/pdf/1829/13%20-%203430.(A).pdf |archive-date=24 April 2021 |access-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424041814/https://www.jcdr.net/articles/pdf/1829/13%20-%203430.(A).pdf |url-status=live }}</ref> সুৰক্ষাৰ বাবে ফিলিপাইন আৰু গুৱামৰ নাৰিকল শ্ৰমিকে কঁকালত ৰছীৰে বন্ধা এখন বিশেষ ছুৰী (ব’ল’ ছুৰী) ব্যৱহাৰ কৰি গছৰ কাণ্ডত নিৰ্দিষ্ট দূৰত্বত খাঁজ কাটি লয়। ই গছৰ কাণ্ডটোক এখন জখলাৰ দৰে কৰি তোলে। অৱশ্যে ই গছৰপৰা পোৱা কাঠৰ মূল্য হ্ৰাস কৰে আৰু গছজোপাত বীজাণুৰ সংক্ৰমণ ঘটিব পাৰে।<ref name="fao-timber">{{cite book |title=Coconut wood: Processing and Use |date=1985 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |isbn=92-5-102253-4 |page=27 |url=http://www.fao.org/3/an792e/an792e00.pdf |archive-date=18 April 2021 |access-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112328/http://www.fao.org/3/an792e/an792e00.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="tp2"/><ref name="Safford">{{cite journal |last=Safford |first=William Edwin |title=The Useful Plants of the Island of Guam |journal=[[Bulletin of the United States National Museum]] |date=8 April 1905 |volume=9 |page=243}}</ref> গছত উঠাটো সহজ কৰাৰ আন আন পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত কপিকল আৰু ৰছীৰ ব্যৱহাৰ, হাত বা ভৰি দুয়োটাতে লতা, ৰছী বা কাপোৰ বান্ধি লোৱা, ভৰি বা ভৰিৰ তলুৱাত লোৰ কাঁট লগোৱা বা ৰছীৰে কাণ্ডত নাৰিকলৰ বাকলি বান্ধি লোৱা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="COGENT"/> [[File:“Lambanog”- Philippines Coconut Wine.jpg|thumb|ফিলিপাইনৰ এজন শ্ৰমিকে কটা ফুলৰ ঠাৰিৰপৰা নাৰিকলৰ মিঠা ৰস সংগ্ৰহ কৰি [[লাম্বান’গ|তালৰ মদ]] প্ৰস্তুত কৰিবলৈ বাঁহৰ সাঁকোৰ ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰিছে]] লৰু বা বাঁহৰ পদ্ধতিটোত এটা দীঘল লৰু বা বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয় যাৰ মূৰত এটা কাটিব পৰা সঁজুলি লগোৱা থাকে। ফিলিপাইনত এই পৰম্পৰাগত সঁজুলিটোক 'হালাবাচ' (halabas) বুলি কোৱা হয়। ই এটা দীঘল বাঁহৰ মূৰত কাঁচিৰ দৰে ব্লেড লগাই প্ৰস্তুত কৰা হয়। যদিও ই গছত উঠাতকেই নিৰাপদ আৰু দ্ৰুত, ই শ্ৰমিকসকলক নাৰিকল গছৰ শীৰ্ষ অংশ পৰীক্ষা কৰা আৰু কীট-পতংগ তথা ৰোগৰপৰা পৰিষ্কাৰ কৰাৰ সুযোগ নিদিয়ে।<ref name="cpg">{{cite web |title=Coconut Production Guide |url=https://businessdiary.com.ph/3062/coconut-production-guide/#Harvest_Management |website=Business Diary PH |date=30 March 2020 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112334/https://businessdiary.com.ph/3062/coconut-production-guide/#Harvest_Management |url-status=live }}</ref> আধুনিক পদ্ধতিত ট্ৰেক্টৰ বা জখলাৰ ওপৰত সংস্থাপিত হাইড্ৰলিক লিফ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Loyola"/> ভাৰত, শ্ৰীলংকা আৰু [[মালয়েছিয়া]]ত যান্ত্ৰিক নাৰিকল গছত উঠা সঁজুলি আৰু ৰবট বিকশিত কৰা হৈছে।<ref name="tp">{{cite book |author=Tetra Pak |title=Coconut Handbook |date=2016 |publisher=Tetra Pak International S.A. |isbn=978-91-7773-948-7 |chapter=The Chemistry of Coconut Milk and Cream |chapter-url=https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/chemistry-coconut-milk-and-cream |archive-date=29 May 2023 |access-date=25 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529220718/https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/chemistry-coconut-milk-and-cream |url-status=live }}</ref><ref name="Kumar">{{cite news |last1=Kumar |first1=V. Sajeev |title=New mechanical coconut climbing device developed |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/New-mechanical-coconut-climbing-device-developed/article20111199.ece |access-date=18 April 2021 |work=Business Line |date=20 March 2011 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112329/https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/New-mechanical-coconut-climbing-device-developed/article20111199.ece |url-status=live }}</ref><ref name="Subramanian">{{cite journal |last1=Subramanian |first1=Parvathi |last2=Sankar |first2=Tamil Selvi |title=Development of a novel coconut-tree-climbing machine for harvesting |journal=Mechanics Based Design of Structures and Machines |date=7 April 2021 |volume=51 |issue=5 |pages=2757–2775 |doi=10.1080/15397734.2021.1907756|s2cid=233530078 }}</ref><ref name="COGENT">{{cite web |title=Climbing the coconut palm |url=http://cogentnetwork.org/oldsite/climbing-the-coconut-palm |website=COGENT |access-date=24 April 2021 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216083837/http://cogentnetwork.org/oldsite/climbing-the-coconut-palm }}</ref> 'ক’ক’নাট মেচিউৰিটি ডিটেকচন প্ৰজেক্ট'ত ছবি আৰু [[মেচিন লাৰ্নিং]] ব্যৱহাৰ কৰি চপোৱাৰ বাবে সাজু হোৱা পূৰঠ নাৰিকলৰ থোকসমূহ চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Geethalaxmi |last2=Anjali |last3=Ashritha |last4=Sharma |first4=Rajan |last5=Bhat |first5=Shilpa Ganapati |date=15 June 2024 |title=Real Time Sustainable Cultivation of Coconut Tree Crops using ML |url=https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=aci&AN=181715044&site=eds-live&scope=site |journal=Grenze International Journal of Engineering & Technology (GIJET) |volume=10 |issue=2, Part 4 |pages=4666–4670 |access-date=22 November 2025}}</ref> [[File:Tanjong Jara (4280556051) (2).jpg|thumb|মালয়েছিয়াত নাৰিকল চপাবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিয়া এটা [[গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ]]]] ফিলিপাইনৰ নাৰিকল বাগিছাসমূহত গছৰ ওপৰৰ অংশসমূহ পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰা বাঁহৰ সাঁকো আৰু জখলাৰ এটা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে [[নাৰিকলৰ ভিনেগাৰ]] আৰু তালৰ মদ উৎপাদনৰ বাবে নাৰিকলৰ ৰস (ফল নহয়) সংগ্ৰহ কৰা হয়। <ref name="Bello">{{cite journal |last1=Bello |first1=Rolando T. |last2=Pantoja |first2=Blanquita R. |last3=Tan |first3=Maria Francesca O. |last4=Banalo |first4=Roxanne A. |last5=Alvarez |first5=Jaonne V. |last6=Rañeses |first6=Florita P. |title=A study on skills for trade and economic diversification (STED) in the non-traditional coconut export sectors of the Philippines |journal=Employment Working Paper |year=2020 |publisher=[[International Labour Organization|International Labor Organization]] |location=Geneva |page=18 |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_742455.pdf}}</ref><ref name="Loyola"/> আন কিছুমান অঞ্চলত, যেনে [[পাপুয়া নিউ গিনি]]ত, নাৰিকলবোৰ মাটিত সৰি পৰিলে কেৱল বুটলি সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref name="tp2"/> [[থাইলেণ্ড]] আৰু মালয়েছিয়াৰ কিছুমান নাৰিকল কৃষকে নাৰিকল চপাবলৈ [[গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ]] ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="Bertrand"/> থাইলেণ্ডত নাৰিকল ছিঙিবলৈ ইহঁতক প্ৰায় ৪০০ বছৰ ধৰি পুহি প্ৰশিক্ষণ দি অহা হৈছে।<ref name="npr">{{cite web |last=Barclay |first=Eliza |date=19 October 2015 |title=What's Funny About the Business of Monkeys Picking Coconuts? |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/10/19/448960760/monkeys-pick-coconuts-in-thailand-are-they-abused-or-working-animals |publisher=[[NPR]] |access-date=5 April 2018 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224054240/https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/10/19/448960760/monkeys-pick-coconuts-in-thailand-are-they-abused-or-working-animals |url-status=live }}</ref><ref name="vm">{{cite news |title=The truth behind the "widespread" practice of monkeys harvesting coconuts in Thailand impacting on consumers & retailers |url=https://vegworldmag.com/the-truth-behind-the-widespread-practice-of-monkeys-harvesting-coconuts-in-thailand-impacting-on-consumers-retailers/ |access-date=18 April 2021 |work=Vegworld Magazine |date=31 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112330/https://vegworldmag.com/the-truth-behind-the-widespread-practice-of-monkeys-harvesting-coconuts-in-thailand-impacting-on-consumers-retailers/ |url-status=live }}</ref><ref name="Pratruangkrai">{{cite news |last1=Pratruangkrai |first1=Petchanet |title=Focus: Thai coconut farmers reject monkey abuse charges, suffer lost income |url=https://english.kyodonews.net/news/2020/07/438857ee536a-focus-thai-coconut-farmers-reject-monkey-abuse-charges-suffer-lost-income.html |access-date=18 April 2021 |agency=Kyodo News |date=16 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112331/https://english.kyodonews.net/news/2020/07/438857ee536a-focus-thai-coconut-farmers-reject-monkey-abuse-charges-suffer-lost-income.html |url-status=live }}</ref> দক্ষিণ থাইলেণ্ড আৰু মালয়েছিয়াৰ কেলান্তান ৰাজ্যত গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰৰ প্ৰশিক্ষণ বিদ্যালয় এতিয়াও বৰ্তি আছে।<ref name="Bertrand">{{cite journal |last=Bertrand |first=Mireille |date=27 January 1967 |title=Training without Reward: Traditional Training of Pig-Tailed Macaques as Coconut Harvesters |url=https://archive.org/details/sim_science_1967-01-27_155_3761/page/484 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=155 |issue=3761 |pages=484–486 |doi=10.1126/science.155.3761.484 |pmid=4959310 |bibcode=1967Sci...155..484B}}</ref> ২০১৯ চনত পশু অধিকাৰ সুৰক্ষা সংস্থা 'পেলপ ফৰ দি এথিকেল ট্ৰিটমেণ্ট অৱ এনিমেলচ' (PETA) এ থাইলেণ্ডৰ এই প্ৰথাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।<ref name="Loyola">{{cite news |last=Loyola |first=James A. |title=Philippine coconut industry: No monkey business here |url=https://mb.com.ph/2020/07/23/philippine-coconut-industry-no-monkey-business-here/ |access-date=18 April 2021 |work=[[Manila Bulletin]] |date=23 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418114104/https://mb.com.ph/2020/07/23/philippine-coconut-industry-no-monkey-business-here/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable floatright" style="width:12em; text-align:center; " |+ নাৰিকল উৎপাদন (বাকলিৰ সৈতে)<br>{{small|২০২৪, নিযুত টন}}<br/> |- |{{IDN}} || ১৮.০ |- |{{IND}} || ১৪.৭ |- |{{PHL}} || ১৪.৫ |- |{{BRA}} || ৩.২ |- |{{LKA}} || ১.৮ |- ! বিশ্ব!! ৬৫.৫ |- |colspan=2|{{small|উৎস: [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ [[FAOSTAT]]}}<ref name="faostat">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Coconut production in 2024, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists) |publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database |year=2026 |access-date=6 April 2026 |archive-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112130804/https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |url-status=live }}</ref> |} === উৎপাদন === ২০২৪ চনত সমগ্ৰ বিশ্বতে ৬৫.৫ নিযুত [[মেট্ৰিক টন|টন]] নাৰিকল (বাকলিৰ সৈতে) উৎপাদন হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]], ভাৰত আৰু ফিলিপাইনছে মুঠ উৎপাদনৰ ৭২% অংশ দখল কৰি শীৰ্ষস্থানত আছিল (তালিকা চাওক)। ভাৰতৰ মুঠ উৎপাদনৰ সিংহভাগ দক্ষিণৰ চাৰিখন ৰাজ্যৰপৰা আহে। এই ৰাজ্যকেইখন হ’ল— [[তামিলনাডু]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]] আৰু [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]]।<ref>{{cite web |url=http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |title=Coconut Cultivation |author1=Coconut Development Board, Government of India |date=n.d. |access-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210194230/http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |archive-date=10 December 2015 |archivedate=10 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210194230/http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |deadurl=yes }}</ref> যদিও কেৰালাত নাৰিকল গছৰ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি, প্ৰতি হেক্টৰ উৎপাদনৰ হিচাপত [[তামিলনাডু]] আটাইতকৈ বেছি উৎপাদনক্ষম।<ref>{{cite web |url=http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |title=Coconut Cultivation |author=Coconut Development Board, Government of India |date=n.d. |access-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208153858/http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |archive-date=8 December 2015 |archivedate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208153858/http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |deadurl=yes }}</ref> নাৰিকল গছজোপা [[কেৰালা]]ৰ চৰকাৰী ৰাজ্যিক গছ। স্থানীয় [[মালায়ালম ভাষা]]ত কেৰালা শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "নাৰিকলৰ দেশ।" <ref>{{cite web |title=Kerala at a glance |url=https://forest.kerala.gov.in/en/kerala-at-a-glance/ |publisher=[[Kerala Forest Department]] |access-date=21 November 2025}}</ref> মধ্য প্ৰাচ্যৰ প্ৰধান নাৰিকল উৎপাদনকাৰী অঞ্চলটো হ’ল [[ওমান]]ৰ ধোফাৰ অঞ্চল।<ref>{{cite journal |last1=Perera |first1=Lalith |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Bourdeix |first3=Roland |last4=Fadhil |first4=Anwar Bait |last5=Hountondji |first5=Fabien C. C. |last6=Al-Shanfri |first6=Abdulaziz |title=Coconut Palms on the Edge of the Desert: Genetic Diversity of Cocos nucifera L. in Oman |journal=Cord |year=2011 |volume=27 |issue=1 |pages=9–19 |url=https://agritrop.cirad.fr/560027/1/120-Article%20Text-198-1-10-20200313.pdf |archive-date=30 November 2025 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251130114022/https://agritrop.cirad.fr/560027/1/120-Article%20Text-198-1-10-20200313.pdf |url-status=live }}</ref> ধোফাৰৰ এই প্ৰাচীন নাৰিকল বাগিছাসমূহৰ বিষয়ে মধ্যযুগীয় [[মৰক্কো]]ৰ পৰিব্ৰাজক [[ইবন বটুতা]]ই তেওঁৰ 'ৰিহ্লা' (''The Rihla'') নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html |title=Medieval Sourcebook: Ibn Battuta: Travels in Asia and Africa 1325–1354 |editor-last=Halsall |editor-first=Paul |publisher=[[Fordham University]] Center for Medieval Studies |date=21 February 2001 |access-date=14 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513172555/http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html |archive-date=13 May 2011 }}</ref> শ্ৰীলংকাই ব্ৰিটিছ চেলন যুগৰ আৰম্ভণিতেই ইয়াৰ নাৰিকল উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ, নাৰিকল কৃষি ব’ৰ্ড আৰু নাৰিকল গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল।<ref name="sri">{{cite web |title=Coconut Industry in Sri Lanka |website=Sri Lanka Business |publisher=Sri Lanka Export Development Board |url=https://www.srilankabusiness.com/coconut/about/#:~:text=Coconut%20accounts%20for%20approximately%2012,3600%20million%20nuts%20per%20year. |access-date=3 January 2021 |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204140731/https://www.srilankabusiness.com/coconut/about/#:~:text=Coconut%20accounts%20for%20approximately%2012,3600%20million%20nuts%20per%20year. |url-status=live }}</ref> == স্বাস্থ্যজনিত উদ্বেগ == === হৃদযন্ত্ৰৰ ৰোগ === লৰিক এছিড আৰু অন্যান্য সংপৃক্ত চৰ্বিৰ এক চহকী উৎস হোৱাৰ বাবে, নাৰিকল তেলে তেজত কম ঘনত্বৰ লিপ’প্ৰ’টিন কলেষ্টেৰল (LDL cholesterol)ৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত ই হৃদযন্ত্ৰ আৰু ৰক্তবাহী নলিকাৰ ৰোগ (cardiovascular diseases) সমূহৰ বাবে এক আহাৰজনিত বিপদাশংকাৰ কাৰক হৈ পৰে।<ref name="aha">{{cite journal |last1=Neelakantan |first1=N |last2=Seah |first2=JY |last3=van Dam |first3=RM |title=The Effect of Coconut Oil Consumption on Cardiovascular Risk Factors: A Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials |journal=Circulation |volume=141 |issue=10 |pages=803–814 |date=March 2020 |pmid=31928080 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |url=https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |quote=Coconut oil should not be viewed as healthy oil for cardiovascular disease risk reduction, and limiting coconut oil consumption because of its high saturated fat content is warranted. |url-access=subscription |archive-date=8 February 2021 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208122859/https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |url-status=live }}</ref><ref name="spiazzi">{{cite journal |last1=Spiazzi |first1=B.F. |last2=Duarte |first2=A.C. |last3=Zingano |first3=C.P. |display-authors=etal |title=Coconut oil: an overview of cardiometabolic effects and the public health burden of misinformation |journal=Archives of Endocrinology and Metabolism |volume=67 |issue=6 |article-number=e000641 |date=June 2023 |pmid=37364144 |pmc=10660992 |doi=10.20945/2359-3997000000641|quote=The use of coconut oil as a "healthy" component of the western diet is based on the major spread of misconceptions regarding it. The combination of the established knowledge on the negative effects of saturated fats on cardiovascular health and the lack of evidence from clinical trials showing a benefit from coconut oil intake in cardiovascular and metabolic disease advise against the consumption of this oil as a preferential source of dietary fat.}}</ref> বহুতো ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা সংস্থাই নাৰিকল তেলৰ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ সীমিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে অসংপৃক্ত চৰ্বি থকা খাদ্য গ্ৰহণ কৰিবলৈ তেওঁলোকে ক’ব খোজে।<ref name=aha/><ref name=spiazzi/><ref name="aus">{{cite web |title=Sorting fact from fiction – seed oils and coconut oil |url=https://www.heartfoundation.org.au/blog/seed-oils-coconut-oil |publisher=[[National Heart Foundation of Australia]] |access-date=23 November 2025 |date=23 May 2025 |archive-date=22 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122164853/https://www.heartfoundation.org.au/blog/seed-oils-coconut-oil |url-status=live }}</ref> == ব্যৱহাৰ == নাৰিকল গছজোপা সমগ্ৰ [[ক্ৰান্তীয় অঞ্চল]]ত সৌন্দৰ্যবৰ্ধনৰ বাবে ৰোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ খাদ্য আৰু অনা-খাদ্যজনিত বিভিন্ন ব্যৱহাৰ আছে। প্ৰকৃততে নাৰিকল গছৰ প্ৰতিটো অংশই মানুহে কিবা নহয় কিবা প্ৰকাৰে ব্যৱহাৰ কৰে আৰু ইয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক মূল্য আছে। নাৰিকলৰ বহুমুখী ব্যৱহাৰ ইয়াৰ কিছুমান নামৰপৰাই বুজা যায়। যেনে— [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃতত]] ইয়াক 'কল্পবৃক্ষ' ("জীৱনৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা গছ") বোলা হয়, আনহাতে [[মালয় ভাষা|মালয় ভাষাত]] ইয়াক 'পোকোক চৰিবু গুণা' (''pokok seribu guna'', "এহাজাৰ ব্যৱহাৰৰ গছ") আৰু ফিলিপাইনত ইয়াক "[[জীৱনৰ গছ]]" (tree of life) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite web |last=Margolis |first=Jason |date=13 December 2006 |url=http://www.theworld.org/?q=node/7280 |title=Coconut fuel |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831035256/http://www.theworld.org/?q=node%2F7280 |archive-date=31 August 2011 |website=PRI's The World |access-date=10 April 2011}}</ref> ই পৃথিৱীৰ ভিতৰতে অন্যতম আটাইতকৈ উপযোগী গছ।<ref name="duke"/> === পুষ্টিগুণ === {{Nutritional value |name=নাৰিকলৰ কেঁচা শাহ |image=Coconuts - single and cracked open.jpg |water=47 g |kJ=1480 |protein=3.33 g |fat=33.49 g |satfat=29.698 g |monofat=1.425 g |polyfat=0.366 g |carbs=15.23 g |sugars=6.23 g |fiber=9.0 g |calcium_mg=14 |copper_mg=0.435 |iron_mg=2.43 |magnesium_mg=32 |phosphorus_mg=113 |potassium_mg=356 |sodium_mg=20 |zinc_mg=1.10 |manganese_mg=1.500 |selenium_ug=10.1 |vitC_mg=3.3 |thiamin_mg=0.066 |riboflavin_mg=0.020 |niacin_mg=0.540 |pantothenic_mg=0.300 |vitB6_mg=0.054 |folate_ug=26 |vitE_mg=0.24 |vitK_ug=0.2 <!-- amino acids --> |tryptophan=0.039 g |threonine=0.121 g |isoleucine=0.131 g |leucine=0.247 g |lysine=0.147 g |methionine=0.062 g |cystine=0.066 g |phenylalanine=0.169 g |tyrosine=0.103 g |valine=0.202 g |arginine=0.546 g |histidine=0.077 g |alanine=0.170 g |aspartic acid=0.325 g |glutamic acid=0.761 g |glycine=0.158 g |proline=0.138 g |serine=0.172 g |note=[https://fdc.nal.usda.gov/food-details/170169/nutrients USDA FoodData Central তথ্যৰ সংযোগ] }} নাৰিকলৰ কেঁচা শাহত ৪৭% পানী, ৩৩% [[চৰ্বি]], ১৫% [[কাৰ্ব’হাইড্ৰেট]] আৰু ৩% [[প্ৰ’টিন]] থাকে (তালিকা চাওক)। {{convert|100|g}} নাৰিকলৰ কেঁচা শাহৰপৰা ৩৫০ কেলৰি [[খাদ্য শক্তি]] পোৱা যায়। ই হ’ল [[মেংগানিজ]] (দৈনিক প্ৰয়োজনীয় প্ৰমূল্যৰ বা DV-ৰ ৬৫%) আৰু [[তাম|তামা]] (৪৮% DV) ৰ এক চহকী উৎস। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত অন্যান্য কেইবাটাও পুষ্টিকৰ খনিজ পদাৰ্থ মধ্যমীয়া পৰিমাণে থাকে (১০–১৮% DV)। ইয়াত [[ভিটামিন]]ৰ পৰিমাণ তেনেই কম। কেঁচা নাৰিকলৰ শাহত [[সংপৃক্ত ফেটি এছিড]]ৰ পৰিমাণ বেছি থাকে (মুঠ চৰ্বিৰ ৩০%), যাৰ ভিতৰত প্ৰধান সংপৃক্ত চৰ্বি হ’ল [[লৰিক এছিড]] (মুঠ চৰ্বিৰ ১৫%)। === ৰন্ধন সম্বন্ধীয় ব্যৱহাৰ === নাৰিকলৰ বিভিন্ন ৰন্ধন সম্বন্ধীয় ব্যৱহাৰসমূহ প্ৰধানকৈ ইয়াৰ বীজৰ খাব পৰা বগা, মঙহাল অংশ (অৰ্থাৎ [[ভ্ৰূণপোষ]]) ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, যাক "নাৰিকলৰ শাহ" বুলি জনা যায়।<ref name="Roehl 1996 p. 115"/> অপূৰঠ বা ডাব নাৰিকলৰ কোমল শাহটো এনেকৈয়ে খাব পাৰি বা পিঠা-পনা আদি ৰান্ধি খাব পাৰি। পূৰঠ নাৰিকলৰ শাহটো কিছু টান হয়। সেইবাবে ইয়াক খোৱাৰ আগতে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি [[নাৰিকলৰ গাখীৰ]],<ref name="Roehl 1996 p. 115"/><ref name="polistico2">{{cite book |author=Edgie Polistico |url=https://books.google.com/books?id=-h9MswEACAAJ |title=Philippine Food, Cooking, & Dining Dictionary |publisher=[[Anvil Publishing]] |year=2017 |isbn=978-971-27-3170-9}}</ref><ref>{{cite book |title=Coconut: Pacific food leaflet No. 4 |date=2006 |publisher=Secretariat of the Pacific Community |isbn=978-982-00-0164-0 |url=https://cms.ctahr.hawaii.edu/Portals/159/Images/Resources/IslandStapleFoods/4%20COCONUT%20web.pdf |archive-date=7 June 2021 |access-date=7 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607124605/https://cms.ctahr.hawaii.edu/Portals/159/Images/Resources/IslandStapleFoods/4%20COCONUT%20web.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="El Bassam">{{cite book |last1=El Bassam |first1=N. |title=Handbook of Bioenergy Crops: A Complete Reference to Species, Development, and Applications |date=2010 |publisher=Earthscan |isbn=978-1-84977-478-9 |page=159}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chu |first1=Wai Hon |last2=Lovatt |first2=Connie |title=The Dumpling: A Seasonal Guide |date=2009 |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-195940-0 |page=8}}</ref> "নাৰিকলৰ চিপচ"<ref name="El Bassam"/> বা কুঁটি শুকাই থোৱা গুড়ি নাৰিকল (desiccated coconut) আদি সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=ICC Quality Standard: Desiccated Coconut |url=https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |website=International Coconut Community |publisher=United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (UN-ESCAP) |access-date=7 June 2021 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216085337/https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |archivedate=16 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211216085337/https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |deadurl=yes }}</ref><ref name="Ghosh">{{cite book |last1=Ghosh |first1=D.K. |title=Value Addition of Horticultural Crops: Recent Trends and Future Directions |date=2015 |publisher=Springer |chapter=Postharvest, Product Diversification and Value Addition in Coconut |editor1-first=Amit Baran |editor1-last=Sharangi |editor2-first=Suchand |editor2-last=Datta |isbn=978-81-322-2262-0}}</ref><ref>{{cite web |title=Exporting desiccated coconuts to Europe |url=https://www.cbi.eu/market-information/processed-fruit-vegetables-edible-nuts/desiccated-coconuts/europe |website=CBI |publisher=Centrum tot Bevordering van de Import uit ontwikkelingslanden (CBI), Netherlands Ministry of Foreign Affairs |access-date=7 June 2021 |archive-date=7 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607121331/https://www.cbi.eu/market-information/processed-fruit-vegetables-edible-nuts/desiccated-coconuts/europe |url-status=live }}</ref> [[নাৰিকলৰ গাখীৰ ব্যৱহাৰ কৰি তৈয়াৰ কৰা খাদ্যৰ তালিকা|বিভিন্ন ব্যঞ্জন]] ৰান্ধিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা নাৰিকলৰ গাখীৰখিনি নাৰিকলৰ শাহৰপৰা চেপি উলিওৱা হয়। ইয়াক পাতল কৰি [[নাৰিকলৰ গাখীৰৰ পানীয়]] বা গাখীৰৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="NIIR">{{cite book |author=NIIR Board of Consultants and Engineers |url=https://books.google.com/books?id=UvXKAgAAQBAJ&pg=PA274 |title=The Complete Book on Coconut & Coconut Products (Cultivation and Processing) |date=2006 |publisher=Asia Pacific Business Press |isbn=978-81-7833-007-5 |page=274}}</ref><ref name="tp"/> নাৰিকলৰ গাখীৰৰপৰা প্ৰ’টিনযুক্ত গুড়ি (coconut milk powder) ও প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |journal=Applied Biochemistry and Biotechnology |year=2012 |volume=167 |issue=5 |pages=1290–302 |doi=10.1007/s12010-012-9632-9 |title=Production of coconut protein powder from coconut wet processing waste and its characterization |last1=Naik |first1=A. |last2=Raghavendra |first2=S. N. |last3=Raghavarao |first3=K. S. |pmid=22434355 |s2cid=11890199}}</ref> কুঁটি লোৱা নাৰিকলৰপৰা উলিওৱা নাৰিকলৰ গাখীৰ আৰু নাৰিকলৰ ক্ৰীম (coconut cream) মিঠাই, টেঙা-মিঠা ব্যঞ্জন, আঞ্জা বা আচাৰ আদিত যোগ কৰিব পাৰি।<ref name="grimwood">[[#Grimwood|Grimwood]], pp. 183–187.</ref><ref name="pca-process">{{cite book |author=Philippine Coconut Authority |title=Coconut Processing Technologies: Coconut Milk |publisher=Department of Agriculture, Republic of the Philippines |series=FPDD Guide No. 2 – Series of 2014 |year=2014 |url=http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf |access-date=24 May 2019 |archive-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106130020/http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf |archivedate=6 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201106130020/http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf }}</ref> চেনি আৰু কণী মিহলাই ঘন কৰা নাৰিকলৰ গাখীৰৰপৰা তৈয়াৰী সামগ্ৰী, যেনে— নাৰিকলৰ জাম (coconut jam) আৰু নাৰিকলৰ কাষ্টাৰ্ড আদি দক্ষিণ-পূব এছিয়াত অতি জনপ্ৰিয়। <ref name="Duruz">{{cite book |last1=Duruz |first1=Jean |last2=Khoo |first2=Gaik Cheng |title=Eating Together: Food, Space, and Identity in Malaysia and Singapore |date=2014 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-2741-5 |page=45 |url=https://books.google.com/books?id=JojpBQAAQBAJ&q=kaya%20coconut&pg=PA45}}</ref><ref name="Alford">{{cite book |last1=Alford |first1=Jeffrey |last2=Duguid |first2=Naomi |title=Hot Sour Salty Sweet: A Culinary Journey Through Southeast Asia |date=2000 |publisher=Artisan Books |isbn=978-1-57965-564-8 |page=302 |url=https://books.google.com/books?id=cUP30wR8-kUC&pg=PA302}}</ref><ref name="thampan 1981 p199">{{cite book |last1=Thampan |first1=Palakasseril Kumaran |title=Handbook on Coconut Palm |date=1981 |publisher=Oxford & IBH |page=199}}</ref> নাৰিকল তেল [[ভাজন|ভাজি ৰান্ধিবলৈ]] আৰু অন্যান্য ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="grimwood"/><ref name="kurian">{{cite book |last1=Kurian |first1=Alice |last2=Peter |first2=K.V. |title=Commercial Crops Technology |date=2007 |publisher=New India Publishing |isbn=978-81-89422-52-3 |pages=202–203 |url=https://books.google.com/books?id=2VFYqwA-Mn4C&pg=PA202}}</ref> [[নাৰিকলৰ পানী]] সতেজ অৱস্থাত খাব পাৰি বা ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name=endosperm>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=cjHCoMQNkcgC&q=coconut+endosperm+encyclopedia&pg=PA112 |title=Cocos in The Encyclopedia of Fruit and Nuts |access-date=11 May 2015 |year=2008 |last1=Janick |first1=J. |last2=Paull |first2=R. E. |pages=109–113 |isbn=978-0-85199-638-7}}</ref><ref>{{cite web |title=Ginataang Manok (Chicken Stewed in Coconut Milk) Filipino Recipe! |url=http://www.savvynana.com/recipe/ginataang-manok-chicken-stewed-coconut-milk-filipino-recipe/ |website=Savvy Nana's |access-date=20 April 2019 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216100142/http://www.savvynana.com/recipe/ginataang-manok-chicken-stewed-coconut-milk-filipino-recipe/ |url-status=usurped }}</ref> ইয়াক গেলাই জেলিৰ দৰে এবিধ মিঠাই প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি, যাক ''[[নাটা ডি ক’ক’]]'' বুলি জনা যায়।<ref name="tietze">{{cite book |last1=Tietze |first1=Harald |last2=Echano |first2=Arthur |title=Coconut: Rediscovered as Medicinal Food |date=2006 |publisher=Harald Tietze Publishing |isbn=978-1-876173-57-9 |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=0NAA8_fDI9wC&pg=PA37}}</ref> নাৰিকলৰ পানী বা ইয়াৰ মিঠা ৰস গেলাই তৈয়াৰ কৰা নাৰিকলৰ ভিনেগাৰ দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু [[গোৱাৰ খাদ্যশৈলী]]ত بەদলীয়ভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="polistico2"/> নাৰিকলৰ সতেজ বা গেলাই লোৱা মিঠা ৰস ফিলিপাইনত তাড়ি বা ''টিউবা'' (tubâ) হিচাপে খোৱা হয়। ইয়াক নিজে নিজে গেলাই ল’বলৈ দিলে ই তালৰ মদত পৰিণত হয়। তালৰ মদক পাতন (distilled) কৰি ''[[এৰাক|এৰাক মদ]]'' প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="lambanog">{{cite web |url=http://www1.american.edu/ted/lambanog.htm |title=Lambanog: A Philippine Drink |author=Porter, Jolene V. |year=2005 |publisher=[[American University]] |location=Washington, D.C. |access-date=10 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222210517/http://www1.american.edu/ted/lambanog.htm |archive-date=22 February 2011}}</ref> এই ৰস উতলাই এটা মিঠা চিৰাপ তৈয়াৰ কৰিব পাৰি, বা ইয়াক আৰু ঘন কৰি [[নাৰিকলৰ চেনি]] প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। এজোপা কম বয়সীয়া, ভালদৰে প্ৰতিপালন কৰা গছে বছৰি প্ৰায় {{convert |300 |L |USgal |abbr=off}} তাড়ি উৎপাদন কৰিব পাৰে, আনহাতে এজোপা ৪০বছৰীয়া গছে প্ৰায় {{convert |400 |L |USgal |abbr=on}} উৎপাদন কৰিব পাৰে।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 20.</ref> === তেল === {{main|নাৰিকল তেল}} {| class="wikitable floatright" style="width:13em; text-align:center; " |+ নাৰিকল তেল উৎপাদন <br>{{small|২০২৩, টন}}<br/> |- |{{PHL}} || ১,২১২,৯০০ |- |{{IDN}} || ৬৪৬,০০০ |- |{{IND}} || ৫ND,০০০ |- |{{VIE}} || ১৮২,০০০ |- |{{MEX}} || ১৩১,০০০ |- ! বিশ্ব!! ৩,১২২,৬৭৫ |- |colspan=2|{{small|উৎস: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ [[FAOSTAT]]}}<ref name="faostat OIL">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Coconut oil production in 2023, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists) |publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database |year=2026 |access-date=6 April 2026 |archive-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112130804/https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |url-status=live }}</ref> |} ২০২৩ চনত বিশ্বত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা নাৰিকল তেলৰ উৎপাদন আছিল ৩.১ নিযুত টন। ইয়াৰ ভিতৰত ফিলিপাইনছে মুঠ উৎপাদনৰ ৩৮% অংশ লৈ নেতৃত্ব দিছিল আৰু ইণ্ডোনেছিয়া তথা ভাৰত আছিল গৌণ উৎপাদক (তালিকা চাওক)। নাৰিকল তেল ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ ভাজিবৰ বাবে। আন [[উদ্ভিদজাত তেল]]ৰ দৰে ইয়াক জুলীয়া ৰূপত বা [[মাখন]] বা গাহৰিৰ চৰ্বি (lard) ৰ দৰে গোটো ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |doi=10.1161/CIR.0000000000000510 |pmid=28620111 |title=Dietary Fats and Cardiovascular Disease: A Presidential Advisory from the American Heart Association |journal=Circulation |volume=136 |issue=3 |pages=e1–e23 |year=2017 |last1=Sacks |first1=Frank M. |last2=Lichtenstein |first2=Alice H. |last3=Wu |first3=Jason H.Y. |last4=Appel |first4=Lawrence J. |last5=Creager |first5=Mark A. |last6=Kris-Etherton |first6=Penny M. |last7=Miller |first7=Michael |last8=Rimm |first8=Eric B. |last9=Rudel |first9=Lawrence L. |last10=Robinson |first10=Jennifer G. |last11=Stone |first11=Neil J. |last12=Van Horn |first12=Linda V. |display-authors=5 |s2cid=367602 |doi-access=free}}</ref><ref name="Neela">{{cite journal |last1=Neelakantan |first1=Nithya |last2=Seah |first2=Jowy Yi Hoong |last3=van Dam |first3=Rob M. |title=The effect of coconut oil consumption on cardiovascular risk factors (Systematic review) |journal=Circulation |volume=141 |issue=10 |year=2020 |doi=10.1161/circulationaha.119.043052 |pages=803–814 |pmid=31928080 |s2cid=210195904 |doi-access=free }}</ref><ref name="Eyres2016">{{cite journal |last1=Eyres |first1=L |last2=Eyres |first2=MF |last3=Chisholm |first3=A |last4=Brown |first4=RC |title=Coconut oil consumption and cardiovascular risk factors in humans |journal=Nutrition Reviews |date=April 2016 |volume=74 |issue=4 |pages=267–280 |doi=10.1093/nutrit/nuw002 |pmid=26946252 |pmc=4892314}}</ref> 'ক’ক’নাট বাটাৰ' (Coconut butter) হ’ল গোট মৰা নাৰিকল তেল। অৱশ্যে এই নামটো 'ক্ৰীমড ক’ক’নাট' (creamed coconut) ৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। ই নাৰিকলৰ গাখীৰৰ গোটা অংশ বা পিহি লোৱা নাৰিকলৰ শাহ আৰু তেলৰপৰা তৈয়াৰী এক বিশেষ সামগ্ৰী।<ref name="Roehl 1996 p. 115">{{cite book |last=Roehl |first=E. |title=Whole Food Facts: The Complete Reference Guide |publisher=Inner Traditions/Bear |year=1996 |isbn=978-0-89281-635-4 |url=https://books.google.com/books?id=H8lwmA52ltIC&pg=PA115 |page=115 }}</ref> === অনা-খাদ্য ব্যৱহাৰ === নাৰিকল গছৰ খাদ্যৰ বাহিৰেও থকা বহুতো ব্যৱহাৰৰ ভিতৰত ইয়াৰ বাকলি আৰু খোলাবোৰ ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি বা ইয়াৰপৰা [[কয়লা]] তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web |title=Coconut Shell Lump Charcoal |url=http://www.supremecarbon.com/coco.htm |publisher=Supreme Carbon Indonesia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121229141916/http://www.supremecarbon.com/coco.htm |archive-date=29 December 2012}}</ref> বাকলিবোৰ পানীত ওপঙি থকা সঁজুলি (flotation devices) বা ঘঁহি পৰিষ্কাৰ কৰা খহটা সামগ্ৰী (abrasive) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="Skyhorse Publishing">{{cite book |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |publisher=Skyhorse Publishing; United States Department of the Army |year=2009 |isbn=978-1-60239-692-0 |location=New York |page=44 |oclc=277203364}}</ref> কম্বোডিয়াৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসাত নাৰিকলৰ খোলাটো বাকলিৰপৰা মুক্ত কৰি, গৰম ছাইৰ ওপৰত উত্তপ্ত কৰিলে এবিধ তেলজাতীয় পদাৰ্থ ওলাই পৰে, যিটো দাঁতৰ বিষ উপশম কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon">{{cite book |last1=Pauline Dy Phon |author1-link=Pauline Dy Phon |url=https://books.google.com/books?id=InD2RAAACAAJ |title=Plants Utilised In Cambodia |date=2000 |publisher=Imprimerie Olympic |location=Phnon Penh |pages=165–166}}</ref> বাকলিৰপৰা পোৱা [[নাৰিকলৰ আঁহ]] ৰছী, মেট বা দলিচা, [[ব্ৰাছ]] আৰু মোনা তৈয়াৰ কৰিবলৈ, নাও ফুটা হ’লে বন্ধ কৰিবলৈ (caulking) আৰু বিছনাৰ তুলিৰ ভিতৰত ভৰাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 22.</ref> উদ্যান শস্য বিজ্ঞানত ইয়াক টাবৰ মাটিত সাৰ বা পচন সাৰ হিচাপে, বিশেষকৈ অৰ্কিডৰ মিশ্ৰণত ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু কম্বোডিয়াত ইয়াৰপৰা ঝাড়ু বা বাঢ়নী তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon" /> নাৰিকলৰ বাতি বা খোলাবোৰ প্ৰায়ে খোদিত কৰি বিভিন্ন দৃশ্য অংকন কৰা হৈছিল আৰু মূল্যৱান ধাতুৰে সজোৱা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Hans van Amsterdam: Coconut Cup with Cover (17.190.622ab) – Heilbrunn Timeline of Art History – The Metropolitan Museum of Art |url=http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/17.190.622ab |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015101625/http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/17.190.622ab |archive-date=15 October 2013 |work=metmuseum.org}}</ref> পাতবোৰে মোনা বা খৰাহি আৰু চালিৰ বাবে খেৰ বা খৰিৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰে। এইবোৰ দলিচা, ৰন্ধন কাৰ্যৰ শলা আৰু জুই জ্বলোৱা কাঁড় বা শলা হিচাপে গুঠিব পাৰি। পাতবোৰ সৰু সৰু টোপোলা হিচাপে গুঠি তাৰ ভিতৰত চাউল ভৰাই সিজাই 'পুচো' (pusô) আৰু 'কেতুপাট' (ketupat) নামৰ খাদ্য তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 19.</ref> হাৱাইৰ লোকসকলে ঢোল, পাত্ৰ বা সৰু নাও তৈয়াৰ কৰিবলৈ নাৰিকলৰ কাণ্ডটো ফোঁপোলা কৰি লৈছিল। ইয়াৰ "ডাল" (পাতৰ ঠাৰিবোৰ) ইমান শক্তিশালী আৰু নমনীয় যে ইয়াৰপৰা কোবোৱা লাঠী (switch) তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। ২০০৫ চনত ছল’মন দ্বীপপুঞ্জৰ চইচুলত থকা গিলবাৰ্টিজ সম্প্ৰদায়ৰ মাজত শাৰীৰিক শাস্তিৰ বাবে নাৰিকলৰ ডালৰ ব্যৱহাৰ পুনৰ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>Herming, George. (6 March 2006). [http://www.corpun.com/sbj00603.htm Wagina whips offenders]. ''Solomon Star''.</ref> ইয়াৰ শিপাবোৰ [[ৰং]], মুখ ধোৱা পানী (mouthwash) আৰু [[ডায়েৰিয়া|পেটচলা]] তথা [[গ্ৰহণী]]ৰ পৰম্পৰাগত ঔষধ তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Grimwood18">[[#Grimwood|Grimwood]], p. 18.</ref> শিপাৰ এটা থেতেলিয়াই লোৱা টুকুৰা [[দাঁতৰ ব্ৰাছ]] হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কম্বোডিয়াত ইয়াৰ শিপাবোৰ পৰম্পৰাগত ঔষধত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon" /> নাৰিকল তেল আৰু নাৰিকলৰ গাখীৰ উৎপাদনৰ পিছত ৰৈ যোৱা আঁহ বা ক’ক’নাট মিল (coconut meal) পশুধনৰ খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শুকান বৃতিটো (calyx) খৰিৰ চৌকাত ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নাৰিকলৰ পানী পৰম্পৰাগতভাৱে উদ্ভিদ কলা পালন (plant tissue culture) আৰু অনুবিস্তাৰণত (micropropagation) বৃদ্ধিৰ পৰিপূৰক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Yong |first1=J. W. |last2=Ge |first2=L. |last3=Ng |first3=Y. F. |last4=Tan |first4=S. N. |year=2009 |title=The chemical composition and biological properties of coconut (''Cocos nucifera'' L.) water |journal=Molecules |volume=14 |issue=12 |pages=5144–5164 |doi=10.3390/molecules14125144 |pmid=20032881 |pmc=6255029 |doi-access=free }}</ref> == সংস্কৃতিত নাৰিকল== [[File:A worship at the shrine of the Holy Infant Jesus of Prague, Davao City, Philippines.jpg|thumb|'পালাছপাছ', ফিলিপাইনত পাম দেওবাৰ উদ্‌যাপনৰ সময়ত গুঠি লোৱা নাৰিকলৰ পাত|alt=নাৰিকলৰ পাত লৈ থকা এটা মানুহৰ দল]] [[File:Muñeco de coco.jpg|thumb|upright|[[মেক্সিকো]]ৰ এটা "নাৰিকলৰ বান্দৰ।" ই নাৰিকলৰ খোলা খোদিত কৰি তৈয়াৰ কৰা এবিধ সাধাৰণ উপহাৰ বা স্মাৰক সামগ্ৰী|alt=বান্দৰৰ দৰে দেখিবলৈ খোদিত কৰা নাৰিকল]] [[File:Offerings on the sand, Kuta Beach, Bali.JPG|thumb|upright|এটা 'কানং' (canang), ইন্দোনেছিয়াৰ বালিৰ গুঠি লোৱা নাৰিকলৰ পাতত ফুল, চাউল আৰু [[ধূপ]] দি কৰা এক উপহাৰ বা অৰ্পণ]] [[হিন্দু]] ধৰ্মৰ [[ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান|ৰীতি-নীতিত]] নাৰিকল ব‍্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Coconut – Fruit Of Lustre In Indian Culture|url=http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Coconut-~-Fruit-of-Lustre-in-Indian-Culture-1.aspx |date=September 2011 |last1=Patil |first1=Vimla|website=eSamskriti |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160514010555/http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Coconut-~-Fruit-of-Lustre-in-Indian-Culture-1.aspx |archive-date=14 May 2016 |access-date=18 May 2016}}</ref> প্ৰায়ে ইয়াক উজ্জ্বল ধাতুৰ পাত সানি সজোৱা হয়। হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ পূজা-অৰ্চনাৰ সময়ত ইয়াক অৰ্পণ কৰা হয়। ভাৰতত সাধাৰণতে [[বৰ্ষা ঋতু]]ৰ সমাপ্তি বুজাবলৈ এটা [[পূৰ্ণিমা|পূৰ্ণিমাৰ]] দিনা [[নাৰিকল পূৰ্ণিমা]] উদ্‌যাপন কৰা হয়। 'নাৰালী' শব্দটো [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] শব্দ 'নাৰাল' (অৰ্থাৎ নাৰিকল) ৰপৰা আহিছে। মাছমৰীয়াসকলে এক নতুন মাছ ধৰা বতৰৰ আৰম্ভণি উদ্‌যাপন কৰিবলৈ সাগৰত নাৰিকল অৰ্পণ কৰে,<ref>{{cite web |url=http://www.maharashtratourism.net/festivals/narali-poornima.html |title=Narali Purnima |publisher=Maharashtra Tourism |year=2016 |access-date=3 August 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160715223636/http://www.maharashtratourism.net/festivals/narali-poornima.html |archive-date=15 July 2016 }}</ref> যাতে তেওঁলোকে প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ পাব পাৰে। হিন্দুসকলে প্ৰায়ে ভগৱানৰ আশীৰ্বাদ নিশ্চিত কৰিবলৈ যিকোনো নতুন কাৰ্য নাৰিকল ভাঙি আৰম্ভ কৰে। ঐশ্বৰ্য আৰু ধন-সম্পদৰ হিন্দু দেৱী [[লক্ষ্মী|লক্ষ্মী দেৱীক]] প্ৰায়ে হাতত নাৰিকল লৈ থকা দেখুওৱা হয়।<ref>Dallapiccola, Anna. ''[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]''. {{ISBN|0-500-51088-1}}.</ref> হিন্দু বিবাহত সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক হিচাপে নাৰিকল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |date=9 November 2009 |title=Food Rituals in Hindu Weddings |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/food-rituals-in-hindu-weddings-72454431/ |last=Bramen |first=Lisa |website=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian Magazine]] |access-date=25 May 2020 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728210410/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/food-rituals-in-hindu-weddings-72454431/ |url-status=live }}</ref> কম্বোডিয়াত কেতিয়াবা বিবাহ অনুষ্ঠানত নাৰিকলৰ ফুল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon"/> অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ বাবে নাৰিকলৰ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকৰ পৌৰাণিক কাহিনী, গীত আৰু মৌখিক পৰম্পৰাত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="Nayar"/><ref name="Lew">{{cite journal |last=Lew |first=Christopher |title=Tracing the origin of the coconut (''Cocos nucifera'' L.) |url=https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |journal=Prized Writing 2018–2019 |publisher=[[University of California, Davis]] |pages=143–157 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623220429/https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |archive-date=23 June 2021 |access-date=22 April 2021 |archivedate=23 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210623220429/https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |deadurl=yes }}</ref> নিউ অৰলিন্সৰ 'জুলু ছচিয়েল এইড এণ্ড প্লেজাৰ ক্লাব' (Zulu Social Aid & Pleasure Club) এ পৰম্পৰাগতভাৱে হাতেৰে সজোৱা নাৰিকল শোভাযাত্ৰাত অংশ লোৱা লোকসকললৈ দলিয়াই দিয়ে। ই হ’ল 'মাৰ্ডি গ্ৰাছ' (Mardi Gras) উৎসৱৰ অন্যতম মূল্যৱান স্মাৰক। এই পৰম্পৰা ১৯১০-ৰ দশকত আৰম্ভ হৈছিল আৰু তেতিয়াৰেপৰা চলি আছে। ১৯৮৭ চনত গভৰ্নৰ এডউইন এডৱাৰ্ডছৰদ্বাৰা এটা "নাৰিকল আইন" স্বাক্ষৰিত হৈছিল, যিয়ে জুলু সমদলৰ গাড়ীৰপৰা আগবঢ়োৱা যিকোনো সজোৱা নাৰিকলৰ ফলত হ’ব পৰা ক্ষয়-ক্ষতিৰ বাবে বীমা দায়বদ্ধতাৰপৰা ৰেহাই দিছিল।<ref>{{cite news |first=Mike |last=Scott |title=How the Zulu coconut was saved from extinction |date=22 February 2017 |url=https://www.nola.com/300/article_c189dcdb-1ec5-5629-84bb-2a2aaec89457.html |newspaper=[[The Times-Picayune/The New Orleans Advocate|The Times-Picayune]] |access-date=25 May 2020}}</ref> ব্ৰিটেইনৰ পৰম্পৰাগত মেলাৰ খেল 'ক’ক’নাট শ্বাই' (coconut shy) ত নাৰিকল লক্ষ্য আৰু পুৰস্কাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। খেলুৱৈজনে কিছুমান সৰু বল কিনি লয়, যিবোৰ লাঠীৰ ওপৰত সমতা ৰক্ষা কৰি থোৱা নাৰিকলবোৰলৈ দলিয়াই দিয়া হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হ’ল ষ্টেণ্ডৰপৰা নাৰিকল এটা মাটিত পেলাই দিয়া আৰু পুৰস্কাৰ হিচাপে ইয়াক জিকি লোৱা।<ref name="harries">{{cite journal |last=Harries |first=Hugh C. |year=2004 |title=Fun Made The Fair Coconut Shy |url=http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |journal=Palms |publisher=[[International Palm Society]] |volume=44 |issue=2 |pages=77–82 |access-date=8 May 2012 |archive-date=23 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120723105002/http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |archivedate=23 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120723105002/http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |deadurl=yes }}</ref> বৰ্তমান বিলুপ্ত হৈ যোৱা ভিয়েটনামৰ 'নাৰিকল ধৰ্ম' (Coconut Religion, ''Đạo Dừa'') ৰ অনুগামীসকলৰ বাবে নাৰিকল আছিল প্ৰধান খাদ্য।<ref name="Coconut 1">{{cite web |title=Coconut religion |url=http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |publisher=Vinhthong |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022095309/http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |archive-date=22 October 2013 |access-date=25 May 2013 |archivedate=22 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022095309/http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |deadurl=yes }}</ref> === পৌৰাণিক কাহিনী আৰু কিংবদন্তি === কিছুমান দক্ষিণ এছিয়া, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় সংস্কৃতিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় পৌৰাণিক কাহিনীত নাৰিকলে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে। মালুকু দ্বীপপুঞ্জৰ 'হাইনুনুৱেলে' (Hainuwele) পৌৰাণিক কাহিনীত এগৰাকী ছোৱালী নাৰিকল গছৰ ফুলৰপৰা ওলাই আহে।<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-657 |title=Hainuwele – Oxford Reference |isbn=978-0-19-515669-0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928002738/http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-657 |archive-date=28 September 2013 |last=Leeming |first=David |date=17 November 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] }}</ref> মালদ্বীপৰ লোককথাত, উৎপত্তিৰ অন্যতম প্ৰধান পৌৰাণিক কাহিনীয়ে নাৰিকল গছৰ ওপৰত মালদ্বীপৰ লোকসকলৰ নিৰ্ভৰশীলতা প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="NIAS Press">[[Xavier Romero-Frias|Romero-Frias, Xavier]] (2012) ''Folk tales of the Maldives'', [http://www.niaspress.dk/catalogue2011/Catalogue_2012.pdf NIAS Press] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528131620/http://www.niaspress.dk/catalogue2011/Catalogue_2012.pdf |date=28 May 2013 }}, {{ISBN|978-87-7694-104-8|978-8776941055}}</ref> 'চিনা আৰু ইল মাছ'ৰ কাহিনীত নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে যে চিনা নামৰ এগৰাকী ধুনীয়া মহিলাই এটা ইল মাছ পুতি থৈছিল, যিটো অৱশেষত প্ৰথম নাৰিকল গছত পৰিণত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.livingheritage.org.nz/schools/secondary/marcellin/samoa/eel.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029035259/http://www.livingheritage.org.nz/schools/secondary/marcellin/samoa/eel.php |title=Living Heritage – Marcellin College – Sina and the Eel |archive-date=29 October 2012 |website=livingheritage.org.nz}}</ref> এক আধুনিক চহৰীয়া কিংবদন্তি অনুসৰি, ছাৰ্ক মাছৰ আক্ৰমণতকৈ গছৰপৰা নাৰিকল সৰি পৰাৰ ফলত প্ৰতি বছৰে অধিক মানুহৰ মৃত্যু হয়। অৱশ্যে প্ৰকৃত সত্যটো ইয়াৰ বিপৰীতহে।<ref name="flmnh">{{cite web |title=International Shark Attack File |url=http://www.shark.org.au/quotes.html |publisher=Shark Research Institute |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729014133/http://shark.org.au/quotes.html |archive-date=29 July 2013 |access-date=9 January 2014 |archivedate=29 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729014133/http://shark.org.au/quotes.html |deadurl=yes }}</ref> === প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস === ''[[ৰামায়ণ]]'' আৰু শ্ৰীলংকাৰ বুৰঞ্জীসমূহৰপৰা পোৱা সাহিত্যিক প্ৰমাণে ইংগিত দিয়ে যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম শতিকাৰ আগৰেপৰাই [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ত নাৰিকলৰ উপস্থিতি আছিল। <ref name="BlenchSpriggs1998">{{cite book |last1=Blench |first1=Roger |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&q=coconut&pg=PA396 |title=Archaeology and Language: Correlating archaeological and linguistic hypotheses |author2=Matthew Spriggs |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0-415-11761-6 |page=396}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰত্যক্ষ বিৱৰণ প্ৰায় ৫৪৫ চনত লিখা কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ 'টপ’গ্ৰাফিয়া খ্ৰীষ্টিয়ানা' (''Topographia Christiana'') ত পোৱা যায়। তাত নাৰিকলক "ভাৰতৰ ডাঙৰ বাদাম" (the great nut of India) বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Rosengarten">Rosengarten, Frederic Jr. (2004). ''The Book of Edible Nuts''. Dover Publications. pp. [https://books.google.com/books?id=7CK8LFCcvtcC&pg=PA65 65–93]. {{ISBN|978-0-486-43499-5}}.</ref> আন এক প্ৰাৰম্ভিক উল্লেখ হ’ল "[[এহাজাৰ এনিশাৰ সাধু]]" (One Thousand and One Nights) ৰ নাৱিক সিন্দবাদৰ কাহিনী। সিন্দবাদে তেওঁৰ পঞ্চমটো সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ সময়ত নাৰিকল কিনা-বেচা কৰিছিল।<ref>{{cite web |date=2 November 2009 |title=The Fifth Voyage of Sindbad the Seaman – The Arabian Nights – The Thousand and One Nights – Sir Richard Burton translator |url=http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111225203730/http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |archive-date=25 December 2011 |access-date=14 February 2012 |publisher=Classiclit.about.com |archivedate=25 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111225203730/http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |deadurl=yes }}</ref> ১৫২১ চনৰ মাৰ্চ মাহত এণ্ট’নিঅ’ পিগাফেটাই তেওঁৰ ডায়েৰীত ইটালীয় ভাষাত নাৰিকলক "ক’চ’" (''cocho'') আৰু ইয়াৰ বহুবচনক "ক’চি" (''cochi'') বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। ই আছিল ফাৰ্ডিনেণ্ড মেগেলানৰ বিশ্ব প্ৰদক্ষিণৰ সময়ত ইউৰোপীয়সকলৰদ্বাৰা প্ৰশান্ত মহাসাগৰ অতিক্ৰম কৰাৰ প্ৰথম ঘটনা। তেওঁ বুজাই দিছিল যে কেনেকৈ গুৱামত "তেওঁলোকে নাৰিকল খায়" ("''mangiano cochi''") আৰু তাত থকা স্থানীয় লোকসকলে "নাৰিকল আৰু [[তিল|তিল তেল]] শৰীৰ তথা চুলিত ঘঁহে" ("''ongieno el corpo et li capili co oleo de cocho et de giongioli''")।<ref name="ap">{{cite book |last=Pigafetta |first=Antonio |url=https://books.google.com/books?id=283tAAAAMAAJ&q=cocho&pg=PA100 |title=Magellan's Voyage Around the World, Volume 1 (translated by James Alexander Robertson) |publisher=[[Arthur H. Clark Company]] |year=1906 |pages=64–100}}</ref> == তথ‍্য উৎস == {{reflist}} === সমলসমূহ === * {{cite book |ref=Grimwood |last1=Grimwood |first1=B. E. |last2=Ashman |first2=F. |year=1975 |title=Coconut Palm Products: Their Processing in Developing Countries |publisher=[[Food and Agriculture Organization]] |url=https://books.google.com/books?id=fY5hLeJ-WW4C&pg=PA1 |isbn=978-92-5-100853-9}} == বহিঃসংযোগ == {{Commons category multi|Coconuts||Cocos nucifera}} {{Wikispecies|Cocos nucifera}} [[শ্ৰেণী:ফল]] [[শ্ৰেণী:বৃক্ষ]] 8u1iqiejd7am0y3gcx44bpapf4hnl6b 0 138340 625474 624019 2026-08-08T21:54:35Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625474 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature |name = কোচি পৌৰ নিগম |LOGO = Logo_of_Corporation_of_Cochin.jpg |logo_caption=কোচি পৌৰ নিগমৰ ল'গ' |house_type = [[পৌৰ নিগম (ভাৰত)]] |leader1_type = [[ মেয়ৰ (ভাৰত)|মেয়ৰ]] |leader1 = অধিবক্তা.মিনিমল ভি কে |party1 = [[ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]] |election1 = |leader2_type = [[উপ-মেয়ৰ]] |leader2 = দীপক জয় |party2 = [[ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]] |election2 = |leader3_type = বিৰোধী দলৰ নেতা |leader3 = |party3 = |election3 = |leader4_type = [[পৌৰ আয়ুক্ত (ভাৰত)|পৌৰ নিগমৰ সম্পাদক]] |leader4 = পি এছ চিবো<ref>https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/secretary/370</ref> |seats = 76<ref>https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/boundaries-number-of-divisions-in-kochi-corporation-undergo-sweeping-changes-as-per-draft-of-delimitation-of-wards/article68885752.ece</ref> |jurisdiction = |term_limits = 5 years |foundation = {{start date and age|df=yes|1967}} |house1 = |political_groups1 = '''[[চৰকাৰ]] (৪৮)''' <br /> {{colorbox|#046FFF}}[[ইউনাইটেড ডেম'ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|ইউডিএফ]] (৪৮) *{{colorbox|#00BFFF}} [[ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]](৪২) *{{colorbox|#228B22}} [[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ| আই ইউ এম এল]] (৩) *{{colorbox|#CC6600}} [[কেৰালা কংগ্ৰেছ|কেইচি]] (১) *{{colorbox|#B2B2B2}} [[স্বাধীন ৰাজনীতিবিদ |আই এন ডি]] (২) '''চৰকাৰী বিৰোধী (২০)''' <br /> {{colorbox|#FF0000}}[[বাওঁ গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|এল ডি এফ]] (২০) *{{colorbox|#CC0D0D}} [[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)|চিপিআই(এম)]] (১৭) *{{colorbox|#F9001B}} [[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি|চিপিআই]] (২) *{{colorbox|#FF7F7F}}[[কংগ্ৰেছ (ধৰ্মনিৰপেক্ষ)| C O N (S)]] (১) '''অন্যান্য বিৰোধী (৯)''' <br /> *{{colorbox|#FF9933}} [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি|বিজেপি]] (৬) *{{colorbox|#B2B2B2}} [[স্বাধীন ৰাজনীতিবিদ |আই এন ডি]]২ |committees1 = {{collapsible list|bullets=yes | title = ৮ | 1 = উন্নয়ন স্থায়ী সমিতি | 2 = শিক্ষা আৰু ক্ৰীড়া স্থায়ী সমিতি | 3 = বিত্ত স্থায়ী সমিতি | 4 = স্বাস্থ্য স্থায়ী সমিতি | 5 = ৰাজহুৱা কামৰ স্থায়ী সমিতি | 6 = কৰ আপীল স্থায়ী সমিতি | 7 = টাউন প্লেনিং ষ্টেণ্ডিং কমিটি | 8 = কল্যাণ স্থায়ী সমিতি }} |last_election1 = [[২০২৫ কেৰালাৰ স্থানীয় নিৰ্বাচন|৯ ডিচেম্বৰ ২০২৫]] |next_election1 = ডিচেম্বৰ ২০৩০ |session_room = Kochi Municipal Corporation IMG 20180916 140014.jpg |session_res = 250px |meeting_place = পাৰ্ক এভিনিউত থকা পুৰণি নিগমৰ কাৰ্যালয়, [[এৰ্নাকুলাম]] |website = {{url|https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in}} |structure1_res={{Switcher|[[File:India Kerala Kochi Municipal Corporation Election Partywise 2025.svg|300px]]|By party|[[File:India Kerala Kochi Municipal Corporation Election Alliance Wise 2025.svg|300px]]|By alliance}}}}কোচি পৌৰ নিগম (ইংৰাজী- '''Kochi Municipal Corporation)''' হৈছে ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচি চহৰখন পৰিচালনা কৰা পৌৰ নিগম। এই নিগমে কোচি চহৰৰ ৯৪.৮৮ কিলোমিটাৰ বৰ্গক্ষেত্ৰ পৰিচালনা কৰে আৰু সেই অঞ্চলৰ ভিতৰত ইয়াৰ জনসংখ্যা ৬৭৭,৩৮১<ref name="Corporation Stats">{{cite web|url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction|title=Profile of Kochi|publisher=Kochi Municipal Corporation|access-date=15 August 2018}}</ref>। ই ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ চহৰ নিগম। ] চহৰৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নত কৰাৰ বাবে কাম-কাজ লৈ গঠন কৰা হৈছে কোচি পৌৰ নিগম।<ref>{{cite web|url=http://www.corporationofcochin.net/general.html|title=Official Website of Coorporation of Cochin|access-date=2015-12-15|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717083458/http://www.corporationofcochin.net/general.html|archive-date=17 July 2015}}</ref> == ইতিহাস == মধ্যযুগীয় কেৰালা উপকূলত কোঝিকোড বন্দৰে অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে এক শ্ৰেষ্ঠ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল, আনহাতে কন্নুৰ, কোল্লাম আৰু কচি আছিল বাণিজ্যিকভাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ বন্দৰ, য’ত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ব্যৱসায়ীসকল একত্ৰিত হৈছিল। আৱিষ্কাৰৰ যুগ -ত ১৪৯৮ চনত কোঝিকোডৰ কাপ্পাদত পৰ্তুগীজসকলৰ আগমনৰ লগে লগে ইউৰোপৰপৰা ভাৰতলৈ এক প্ৰত্যক্ষ সাগৰীয় পথ মুকলি হয়। অৱশ্যে, পৰ্তুগীজসকলৰ আগমনৰ লগে লগে জামোৰিনসকলৰ ক্ষমতা হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে আৰু কচি এই উপকূলীয় অঞ্চলটোৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বন্দৰ চহৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref><ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref><ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Shreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ১৬৬৪ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলত ডাচৰ প্ৰভাৱত ফ'ৰ্ট কোচিৰ প্ৰথম পৌৰসভা স্থাপন কৰা হয় যি ডাচ দখল কৰা কোচি ষ্টৰ্মবাৰ্গ দুৰ্গ (ইমানুৱেল ফ'ৰ্ট)ৰ ভিতৰত সীমিত আছিল, যিটো ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ পুৰণি পৌৰসভা আছিল। কিন্তু এংলো-ডাচ সন্ধিৰ অংশ হিচাপে কোচি ব্ৰিটিছৰ হাতত গতাই দিয়াৰ লগে লগে ফ’ৰ্ট কোচি পৌৰসভা ভংগ কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত স্থানীয় প্ৰশাসনৰ বহুখিনি কাম পাণ্ডাৰাৰ বিষয়াসকলে (কোচিন ৰাজ্যৰ ৰাজহ বিভাগ) চলাইছিল। এৰ্নাকুলাম চহৰখন কোচিৰ ব্ৰিটিছ ৰেচিডেণ্টৰ প্ৰত্যক্ষ সুৰক্ষাৰ অধীনত আছিল। ১৮২৩ চনত ব্ৰিটিছ ৰেচিডেণ্টৰ অধ্যক্ষতাত এখন পৌৰসভাক এৰ্নাকুলাম চহৰ পৰিচালনাৰ বাবে নিযুক্তি দিয়া হয়। অৱশ্যে ইয়াৰ স্থানীয় প্ৰতিনিধিত্ব নাছিল, বৰঞ্চ ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীটোৰ সামৰিক বিষয়াসকলে গঠন কৰিছিল। ১৯৫৬ চনলৈকে মালাবাৰ জিলাৰ অংশ হিচাপে থকা ফ'ৰ্ট কোচিক ১৮৬৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত কান্নুৰ, থালাছেৰী, কোজিকোড, আৰু পালাক্কাডৰ সৈতে পৌৰসভা হিচাপে গঢ়ি তোলা হয়, ১৮৬৫ চনৰ মাদ্ৰাজ আইন ১০ (Amendment of the Improvements in Towns act 1850)<ref name="Ref1">{{cite web|url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc|title=CHRONOLOGICAL LIST OF CENTRAL ACTS (Updated up to 17-10-2014)|website=Lawmin.nic.in|access-date=2016-08-07|archive-date=7 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc|url-status=dead|archivedate=2018-01-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book|last1=Lewis McIver|first1=G. Stokes|title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras|date=1883|publisher=E.Keys at the Government Press|location=Madras|page=444|edition=(Vol II)|url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ|access-date=5 December 2020}}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book|last1=Presidency|first1=Madras (India|title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District.|date=1915|publisher=The Superintendent, Government Press|location=Madras|page=20|edition=Vol.2|url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ|access-date=2 December 2020|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=HENRY FROWDE, M.A.|first1=Imperial Gazetteer of India|title=Imperial Gazetteer of India|date=1908–1909|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|edition=New|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/|access-date=2 December 2020}}</ref> অনুসৰি ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্যৰ। ইয়াৰ প্ৰথম পৌৰসভাৰ আসনৰ প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হৈছিল ১৮৮৩ চনত। এইখন আছিল অঞ্চলটোৰ প্ৰথম আধুনিক পৌৰসভা আৰু লগতে দেশৰ প্ৰথমখন স্থানীয় (ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অধীনত নহয়) পৌৰসভা। স্থানীয় প্ৰশাসনৰ ক্ষেত্ৰত কোচিৰ বহুখিনি অগ্ৰগতি দিৱান সংকুন্নী মেননৰ সমৰ্থনৰ লগতে মহাৰাজ ৰাম বৰ্মাৰ ৰাজত্বৰ অধীনলৈ আহিছিল। ১৮৭৩ চনত মটানচেৰী অঞ্চলসমূহ ফ’ৰ্ট কোচিৰপৰা সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হয় আৰু নতুন পৌৰসভা ব’ৰ্ড গঠন কৰা হয়। ১৮৯৬ চনত মহাৰাজে এৰ্নাকুলাম চহৰৰ বাবে এখন পৌৰসভা ব’ৰ্ড স্থাপন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে, য’ত ৰাজপ্ৰাসাদৰপৰা ৪ জন সদস্য, স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ ২ জন সদস্য, এজন ইংৰাজ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় সংখ্যালঘুৰ ২ জন সদস্য থাকে। মেয়ৰগৰাকীক মনোনীত কৰে মহাৰাজে। এইবোৰেই আছিল মহানগৰীত আধুনিক পৌৰসভা স্থাপনৰ দিশত প্ৰথম পদক্ষেপ। স্বাধীনতাৰ পিছত এই ৩খন পৌৰসভা থাকিল আৰু ভাৰতীয় আইনৰ অধীনলৈ অনা হ’ল। ১৯৫৬ চনত পূৰ্বৰ এলামকুলাম পঞ্চায়ত আৰু চেৰানালুৰ পঞ্চায়তৰ এটা অংশ (পাচালাম - বদুথালা) এৰ্নাকুলাম পৌৰসভাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯৬২ চনত পল্লুৰুথী পঞ্চায়তৰ (মুণ্ডামভেলী অঞ্চল) এটা অংশ তেতিয়াৰ মত্তনচেৰী পৌৰসভাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। ১৯৪৬ চনত এডাপ্ল্লী পঞ্চায়ত আৰু ১৯৫৩ চনত পল্লুৰুথী আৰু ভিটিলা গঠন কৰা হয়। কোচি পৌৰ নিগম<ref>{{Cite web|url=http://www.corporationofcochin.net/urban_kb/EVOLUTION.pdf|title=Archived copy|access-date=17 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719140058/http://www.corporationofcochin.net/urban_kb/EVOLUTION.pdf|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> গঠনৰ আঁৰৰ ধাৰণাটো প্ৰথমে মত্তনচেৰী পৌৰসভাত গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯৬০ চনৰ ৯ জুলাইত পৰিষদে এৰ্নাকুলাম, মত্তনচেৰী আৰু ফ'ৰ্ট কোচি পৌৰসভাক একত্ৰিত কৰি কোচিন পৌৰ নিগম গঠন কৰিবলৈ চৰকাৰক অনুৰোধ জনাই এটা প্ৰস্তাৱ গৃহীত কৰে। কিন্তু পূৰ্বৰ ফ'ৰ্ট কোচি পৌৰ পৰিষদে এই প্ৰস্তাৱৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰে। কেৰালা ৰাজ্যিক বিধানসভাই কোচিন পৌৰ নিগমৰ প্ৰস্তাৱত অনুমোদন জনায়। কেৰালা চৰকাৰে তেওঁলোকৰ আদেশ অনুসৰি G.O.(MS) 276/67/DD dt. ২৭/৯/৬৭, পৌৰসভা গঠনৰ বিষয়ে অৱগত কৰে। [[চিত্ৰ:Fort Kochi City Map 1672.png|left|thumb|306x306px|ডাচ শাসনৰ অধীনত ফ'ৰ্ট কোচি পৌৰসভাৰ মানচিত্ৰ ফ'ৰ্ট ষ্টৰ্মবাৰ্গ (কোচি দুৰ্গ)ৰ সৈতে]] ৰাজ্যখনৰ তিনিখন ঐতিহাসিক পৌৰসভা (এৰ্নাকুলাম, মত্তনচেৰী আৰু ফ’ৰ্ট কোচি)ক উইলিংডন দ্বীপ, চাৰিখন পঞ্চায়ত (পল্লুৰুথী, ভেন্নালা, ভিটিলা আৰু এডাপল্লী) আৰু গুণ্ডু দ্বীপু, ৰমন্থুৰুথৰ সৰু সৰু দ্বীপসমূহৰ সৈতে একত্ৰিত কৰি কোচি নিগম। ১৯৬৭ চনৰ ১ নৱেম্বৰত এই নতুন নিগমটোৰ মুঠ আয়তন ৮৩.৫২৪ কিলোমিটাৰ। পিছলৈ নিগমসমূহৰ নাম সলনি কৰি কোচি পৌৰ নিগম কৰা হয়, যাতে স্থানীয় নামটো প্ৰতিফলিত হয়। == গাঁথনি == নিগমটোৰ নেতৃত্বত আছে এজন মেয়ৰ। বৰ্তমানৰ মেয়ৰ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ ভি কে মিনিমোল, উপ-মেয়ৰ হিচাপে দীপক জয়ৰ সমৰ্থন। প্ৰাক্তন মেয়ৰ আৰু ডেপুটি মেয়ৰৰ ভিতৰত মাৰ্চি উইলিয়ামছ আৰু চি.কে. মণিশংকৰ। ৭৬টা প্ৰশাসনিক ৱাৰ্ডত বিভক্ত হৈ নিগম পৰিষদৰ সদস্যসকলক পাঁচ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। নিগমটোৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰ্যালয় এৰ্নাকুলামত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ মণ্ডল কাৰ্যালয় ফ’ৰ্ট কোচি, মাটানচেৰী, পল্লুৰুথী, এডাপল্লী, ভাডুথালা আৰু ভিটিলাত আছে। প্ৰশাসনৰ উদ্দেশ্যে নিগমটোক বিভিন্ন বিভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে, প্ৰত্যেকেই চহৰৰ উন্নয়ন আৰু কল্যাণৰ এটা বেলেগ দিশৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখিছে। কেৰালা চৰকাৰে নিযুক্তি দিয়া নিগমৰ সম্পাদকগৰাকী কোচি পৌৰ নিগমৰ প্ৰশাসনিক শাখাৰ মুৰব্বী আৰু ইয়াৰ প্ৰশাসনিক কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। ব্যক্তিগত বিভাগে চহৰৰ সাধাৰণ প্ৰশাসনৰ যত্ন লয়। বিভিন্ন বিভাগৰ ভিতৰত আছে টাউন প্লেনিং, স্বাস্থ্য, অভিযান্ত্ৰিক, ৰাজহ, একাউণ্ট আৰু কাউন্সিল শাখা। নিগমৰ এটা জনসেৱনকেন্দ্ৰ (অৰ্থাৎ জনসেৱাৰ কেন্দ্ৰ) আছে, যিয়ে জনসাধাৰণৰ সমস্যাসমূহৰ সমাধান কৰে। মহানগৰীত নিগমে ৮টা প্ৰসূতি আৰু শিশু কল্যাণ কেন্দ্ৰও চলাই আছে। === ৱাৰ্ড === ২০২৫ চনত সম্পন্ন হোৱা ৱাৰ্ড সীমা নিৰ্ধাৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছত কোচি পৌৰ নিগমৰ মুঠ ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা ৭৪ৰপৰা ৭৬লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। চহৰখনৰ ক্ৰমবৰ্ধমান জনসংখ্যা, দ্ৰুত নগৰীকৰণ আৰু বিভিন্ন এলেকাৰ ভৌগোলিক পৰিসৰৰ সমতুল্যতা বজাই ৰখাৰ উদ্দেশ্যেই স্থানীয় প্ৰশাসনৰফালৰপৰা এই পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে। এই নতুন সীমা নিৰ্ধাৰণে পৌৰসভাৰ স্থানীয় শাসন-ব্যৱস্থাক অধিক সুদৃঢ় আৰু কাৰ্যক্ষম কৰি তোলাত সহায় কৰিব, যাৰ ফলত স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ অভাৱ-অভিযোগ আৰু উন্নয়নমূলক কাম-কাজসমূহৰ তদাৰক কৰাত প্ৰতিনিধিসকলৰ বাবে সুবিধা হ'ব। ইয়াৰ উপৰি, বৰ্ধিত ৱাৰ্ডৰ সংখ্যায় আসন্ন পৌৰ নিগম নিৰ্বাচনৰ পৰিৱেশটোতো এক নতুন ৰাজনৈতিক আৰু প্ৰশাসনিক মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে।<ref>{{Cite web|title=Kochi Municipal Corporation; Wards - Kerala State Election Commission|url=https://sec.kerala.gov.in/public/cnstncy/wd/d0f41644-754b-4b6e-a8dc-97ecbf5fee16}}</ref><ref>{{Cite news|last=|first=|date=2025-11-05|title=38 divisions in Kochi Corporation reserved for women after fresh draw of lots|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/38-divisions-in-kochi-corporation-reserved-for-women-after-fresh-draw-of-lots/article70245461.ece|access-date=2025-11-12|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == কাৰ্যালয়ৰ গৰাকী == {| class="wikitable sortable" |+ কোচি পৌৰ নিগম — কাৰ্যালয়ধাৰী (২০২৫–২০৩০)<ref>{{Cite web |title=Corporation of Kochi |url=https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/list-councilors-2025-2030/647}}</ref> |- ! কাৰ্যালয়!! নাম!! টোকা |- | [[মেয়ৰ]] || ভি কে মিনিমোল ([[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]) | নিৰ্বাচিত মেয়ৰ; ২০২৫ চনৰ পৰিষদীয় নিৰ্বাচনৰ পিছত কাৰ্যকালৰ প্ৰথমাৰ্ধত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা; [[Palarivattom|পালাৰিভাটম]] বিভাগৰপৰা কাউন্সিলাৰ |- | ডেপুটি মেয়ৰ || দীপক জয় ([[Indian National Congress|কংগ্ৰেছ]]) | নিৰ্বাচিত উপ-মেয়ৰ; কাৰ্যকালৰ প্ৰথম অংশত সেৱা আগবঢ়োৱা। |- |বিত্ত স্থায়ী সমিতিৰ অধ্যক্ষ |দীপক জয় |ডেপুটি মেয়ৰ |- |উন্নয়ন স্থায়ী সমিতিৰ অধ্যক্ষ |শকৰুথা (কংগ্ৰেছ) |<ref name=":4">{{Cite web |title=Standing committee members - Kochi Corporation |url=https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/standing-committee-members/648}}</ref> |- |কল্যাণ স্থায়ী সমিতিৰ অধ্যক্ষ |এণ্টনি পাইনুথাৰা (কংগ্ৰেছ) |<ref name=":4" /> |- |স্বাস্থ্য স্থায়ী সমিতিৰ অধ্যক্ষ |সীনা টিচাৰ (কংগ্ৰেছ) |<ref>{{Cite web |last=ലേഖിക |first=സ്വന്തം |date=2026-01-08 |title=കൊച്ചി കോർപറേഷൻ; മത്സരമില്ല, സ്ഥിരംസമിതി അംഗങ്ങളായി {{!}} Kochi Corporation; No contest, standing committee members appointed {{!}} Madhyamam |url=https://www.madhyamam.com/kerala/local-news/ernakulam/kochi/kochi-corporation-no-contest-standing-committee-members-appointed-1484208 |access-date=2026-01-08 |website=www.madhyamam.com |language=ml}}</ref> |- |ৰাজহুৱা কামৰ স্থায়ী সমিতি |আশ্ৰফ টি কে. (আই ইউ এম এল) |<ref name=":4" /> |- |টাউন প্লেনিং ষ্টেণ্ডিং কমিটি |অধিবক্তা। পি.এম. নসীমা (কংগ্ৰেছ) |<ref name=":4" /> |- |কৰ আপীল স্থায়ী সমিতি |কে.এ. মানফ (কংগ্ৰেছ) |<ref name=":4" /> |- |শিক্ষা আৰু ক্ৰীড়া স্থায়ী সমিতি |জিছমি জেৰাল্ড (কংগ্ৰেছ) |<ref name=":4" /> |- |নিগমৰ সম্পাদক |পি.এছ. চিবো |কেৰালা চৰকাৰে নিযুক্তি দিয়া বিষয়া।<ref>https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en/secretary/370</ref> |} === কাৰ্যবাহী বিষয়াসকল === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; " |- ! colspan="7" style="background-color:#0000FF; color:white; font-size:110%; " | কোচি পৌৰ নিগমৰ নেতৃত্ব |- ! অৱস্থান ! নাম ! বিভাগ ! colspan="2" | দল ! colspan="2" | মিত্ৰতা |- | style="background-color:#e6f2ff; " | মেয়ৰ | '''অধিবক্তা। ''' '''ভি কে মিনিমোল''' | পালাৰিভাটম (৩৩) | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} |- | style="background-color:#e6f2ff; " | ডেপুটি মেয়ৰ | খালী | | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | {{Party name with color|United Democratic Front (Kerala)}} |} === বিধানসভা সমষ্টি অনুসৰি ৱাৰ্ড বিভাজন === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; border-collapse: collapse; " |- ! style="background-color:#333333; color:white; width:25%; " | বিধানসভা সমষ্টি ! style="background-color:#333333; color:white; width:15%; " | মুঠ ৱাৰ্ড ! style="background-color:#0072C6; color:white; width:15%; " | ইউ.ডি.এফ ! style="background-color:#CC0000; color:white; width:15%; " | এল.ডি.এফ ! style="background-color:#FF9933; color:white; width:15%; " | এন.ডি.এ ! style="background-color:#808080; color:white; width:15%; " | অন্যান্য ! style="background-color:#333333; color:white; width:15%; " | আগশাৰীৰ মিত্ৰতা |- | align="left" | [[Thrikkakara Assembly constituency|থ্ৰিক্কাকাৰ]] | '''২৩''' | style="background-color:#e6f2ff; color:#000000; " | '''২২''' | ১ | ০ | ০ | style="background-color:#0072C6; color:white; " | ইউ.ডি.এফ |- | align="left" | [[Ernakulam Assembly constituency|এৰ্নাকুলাম]] | '''২৩''' | style="background-color:#e6f2ff; color:#000000; " | '''১৫''' | ৪ | ৩ | ১ | style="background-color:#0072C6; color:white; " | ইউ.ডি.এফ |- | align="left" | [[Kochi Assembly constituency|কোচি]] | '''২১''' | style="background-color:#e6f2ff; color:#000000; " | '''১০''' | ৭ | ৩ | ১ | style="background-color:#0072C6; color:white; " |ইউ.ডি.এফ |- | align="left" | [[Thrippunithura Assembly constituency|থ্ৰিপপুনিথুৰা]] | '''৯''' | ১ | style="background-color:#ffe6e6; color:#000000; " | '''৮''' | ০ | ০ | style="background-color:#CC0000; color:white; " | এল ডি এফ |- ! style="background-color:#DCDCDC; " align="right" | মুঠ ! style="background-color:#DCDCDC; " | ৭৬ ! style="background-color:#0072C6; " | ৪৮ ! style="background-color:#CC0000; " | ২০ ! style="background-color:#FF9933; " | ৬ ! style="background-color:#D3D3D3; " | ২ ! style="background-color:#0072C6; " | ইউ.ডি.এফ |} == জনগাঁথনি == ২০০১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি কোচি চহৰৰ মূল জনসংখ্যা ৫,৯৬,৪৭৩ জন আছিল যদিও বিগত কিছু দশকত চহৰখনত এক অভিলেখ সৃষ্টিকাৰী জনসংখ্যা বৃদ্ধি দেখা গৈছে। তুলনামূলকভাৱে কোচি পৌৰ নিগম অঞ্চলৰ গড় দশকীয় জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ ৭.৮৩% হোৱাৰ বিপৰীতে ইয়াৰ কাষৰীয়া পৌৰসভা অঞ্চলসমূহত এই হাৰ ১৮.৬৫% আৰু ওচৰ-পাজৰৰ পঞ্চায়তসমূহত ১২.১৩% লৈ বৃদ্ধি পাইছে। এই পৰিসংখ্যাই স্পষ্টভাৱে সূচায় যে মূল চহৰখনৰ তুলনাত ইয়াৰ উপকণ্ঠ তথা উপ-নগৰীয়া অঞ্চলসমূহে অধিক দ্ৰুতগতিৰে জনসংখ্যা সংগ্ৰহ কৰি এক ব্যাপক পৌৰ সম্প্ৰসাৰণৰ দিশে আগবাঢ়িছে। বাণিজ্য, উদ্যোগ আৰু পৰ্যটনৰ ক্ৰমবৰ্ধমান বিকাশৰ ফলত কাষৰীয়া গাঁও আৰু সৰু সৰু চহৰসমূহ দ্ৰুত নগৰীকৰণৰ বুকুলৈ সোমাই আহিছে। ইয়াৰ সমান্তৰালভাৱে ৯৫.৫% ৰো অধিক উচ্চ সাক্ষৰতাৰ হাৰে কোচিক মানৱ সম্পদ আৰু সামাজিকা-অৰ্থনৈতিক দিশত কেৰালাৰ অন্যতম অগ্ৰণী তথা উন্নত মহানগৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। == ৰাজহৰ উৎস == কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ পৰা নিগমৰ বাবে আয়ৰ উৎস তলত উল্লেখ কৰা হ’ল।<ref name="Ko11">{{cite news|last1=Jadhav|first1=Radheshyam|title=Why civic bodies in India need municipal bonds|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/why-civic-bodies-in-india-need-municipal-bonds/article33237962.ece|access-date=18 May 2022|publisher=www.thehindubusinessline.com|date=3 December 2020|language=en}}</ref><ref name="Ko12">{{cite news|title=Municipal corporations under severe strain as revenues sink: RBI Report|url=https://www.businesstoday.in/latest/economy/story/municipal-corporations-under-severe-strain-as-revenues-sink-rbi-report-314215-2021-12-02|access-date=18 May 2022|publisher=Business Today|date=2 December 2021|language=en}}</ref><ref name="Ko13">{{cite news|title=If cities are to deliver better quality life, need to have business models which are sustainable|url=https://www.financialexpress.com/opinion/if-cities-are-to-deliver-better-quality-life-need-to-have-business-models-which-are-sustainable/642276/|access-date=18 May 2022|publisher=Financialexpress|date=17 May 2022|language=en}}</ref> === কৰৰ পৰা ৰাজহ === তলত নিগমৰ বাবে কৰ সম্পৰ্কীয় ৰাজহ দিয়া হ’ল। * সম্পত্তিৰ কৰ। * পেছা কৰ। * মনোৰঞ্জনৰ কৰ। * কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ পৰা পোৱা অনুদান যেনে সামগ্ৰী আৰু সেৱা কৰ। * বিজ্ঞাপন কৰ। === কৰবিহীন উৎসৰ পৰা ৰাজহ === তলত নিগমৰ বাবে নন টেক্স সম্পৰ্কীয় ৰাজহ দিয়া হ’ল। * পানী ব্যৱহাৰৰ চাৰ্জ। * নথিপত্ৰ সেৱাৰ পৰা মাচুল। * পৌৰসভাৰ সম্পত্তিৰ পৰা লাভ কৰা ভাড়া। * পৌৰসভাৰ বণ্ডৰ পৰা ধন। * মাচুল আৰু ব্যৱহাৰকাৰীৰ চাৰ্জ * বিক্ৰী আৰু ভাড়াৰ চাৰ্জ == নিৰ্বাচনৰ ইতিহাস == === নিগম নিৰ্বাচন ২০২৫ === {|class="sortable wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং ! দলৰ নাম ! দলৰ চিহ্ন ! নিগমৰ সংখ্যা ! পৰিৱৰ্তন !মানচিত্ৰ |- |! style="text-align:center; background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}};color:white"|'''১.''' | align="center"| [[United Democratic Front (Kerala)|'''ইউ.ডি.এফ''']] | [[File:UDF logo.png|50px]] | align="center"| '''৪৮''' | align="center"| {{increase}} '''১৮''' | rowspan="4" |[[File:C07003 - Cochin Municipal Corporation 2025.svg|frameless]] |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}};color:white"|'''২.''' | align="center"| [[Left Democratic Front (Kerala)|'''এল.ডি.এফ''']] | [[File:Left Democratic Front (Kerala) Logo.svg|50px]] | align="center"| '''২০''' | align="center"| {{decrease}} '''০৯''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white"|'''৩.''' | align="center"| [[Bharatiya Janata Party|'''বিজেপি''']] | [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|50px]] | align="center"| '''০৬''' | align="center"| {{increase}} '''০১''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Independent politician}};color:white"|'''৪.''' | align="center"| [[Independent politician|'''স্বাধীন''']] | [[File:No flag.svg|50px]] | align="center"| '''০২''' | align="center"| {{decrease}} '''০৮''' |- |} === নিগম নিৰ্বাচন ২০২০ === {|class="sortable wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং ! দলৰ নাম ! দলৰ চিহ্ন ! নিগমৰ সংখ্যা ! পৰিৱৰ্তন |- |! style="text-align:center; background:{{party color|United Democratic Front (Kerala)}};color:white"|'''১.''' | align="center"| [[United Democratic Front (Kerala)|'''ইউ.ডি.এফ''']] | [[File:UDF logo.png|50px]] | align="center"| '''৩০''' | align="center"| {{decrease}} '''০৮''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Left Democratic Front (Kerala)}};color:white"|'''২.''' | align="center"| [[Left Democratic Front (Kerala)|'''এল.ডি.এফ''']] | [[File:Left Democratic Front (Kerala) Logo.svg|50px]] | align="center"| '''২৯''' | align="center"| {{increase}} '''০৬''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Others}};color:white"|'''৩.''' | align="center"| '''অন্যান্য''' | [[File:No flag.svg|50px]] | align="center"| '''১০''' | align="center"| {{decrease}} '''০১''' |- |! style="text-align:center; background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white"|'''৪.''' | align="center"| [[Bharatiya Janata Party|'''বিজেপি''']] | [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|50px]] | align="center"| '''০৫''' | align="center"| {{increase}} '''০৩''' |- |} === ২০১৫ চনৰ স্থানীয় সংস্থাৰ নিৰ্বাচন === ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ পৰা সৌমিনি জৈনে ২০১৫ চনত কোচি নিগমৰ মেয়ৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=CORPORATION {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |url=https://ernakulam.nic.in/corporation/ |access-date=2020-12-10 |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2019-10-31 |title=Thiruvananthapuram: Soumini Jain sails through for now |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/311019/thiruvananthapuram-soumini-jain-sails-through-for-now.html |access-date=2020-07-31 |website=[[Deccan Chronicle]] |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Soumini Jain to step down; Shiny likely to be next Kochi mayor |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/dec/07/soumini-jain-to-step-down-shiny-likely-to-be-next-kochi-mayor-2072579.html |access-date=2020-07-31 |website=[[The New Indian Express]] |date=7 December 2019 }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |date=2015-11-18 |title=Soumini Jain to be Kochi Mayor |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/soumini-jain-to-be-kochi-mayor/article7890302.ece |access-date=2020-07-31 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN}}</ref> পৰিষদত সৌমিনীয়ে পৌৰ নিগমৰ ৩৬ নং বিভাগ (এলামকুলাম)ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref name=":11">{{Cite news |date=2020-12-27 |title=Anil Kumar likely to be Kochi Mayor, Ansiya Deputy Mayor |url=https://www.onmanorama.com/kerala/top-news/2020/12/27/anil-kumar-likely-to-be-kochi-mayor-ansiya-deputy-mayor.html |work=[[Manorama News|Manorama]] |language=en-IN |access-date=2026-08-03 |archivedate=2020-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227083537/https://www.onmanorama.com/kerala/top-news/2020/12/27/anil-kumar-likely-to-be-kochi-mayor-ansiya-deputy-mayor.html |deadurl=yes }}</ref> {| class="sortable wikitable" !ক্ৰমিক নং !ৰাজনৈতিক মঞ্চ/দল !নিগমকাৰীৰ সংখ্যা |- |১ |[[United Democratic Front (Kerala)|ইউনাইটেড ডেম'ক্ৰেটিক ফ্ৰন্ট]] (ইউ ডি এফ) |৩৮ |- |২ |[[বাওঁ গণতান্ত্ৰিক মঞ্চ (কেৰালা)|বাওঁ গণতান্ত্ৰিক মঞ্চ]] (এল ডি এফ) |২৩ |- |৩ |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি|ৰাষ্ট্ৰীয় গণতান্ত্ৰিক মিত্ৰজোঁট]] (এন ডি এ) |০২ |- |৪ |অন্যান্য |১১ |} == সমস্যা == কোচি পৌৰ নিগমে সন্মুখীন হোৱা এটা মূল সমস্যা হ’ল আধুনিক চহৰখনৰ বহু অংশই চৰকাৰী চহৰৰ সীমাৰ বাহিৰত বিকশিত হৈছে যিটো শেষবাৰৰ বাবে ১৯৬৭ চনত সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছিল।ফলস্বৰূপে ভাৰতৰ আন যিকোনো চহৰতকৈ বৰ্ধিত নগৰীয়া সংঘটন বহু বেছি বৃদ্ধি পাইছিল, যাৰ ফলত নিগমটো সম্পদৰ ক্ষেত্ৰত শুকান হৈ পৰিছিল। যিহেতু কোচি এটা ডাঙৰ উদ্যোগ আৰু সমৃদ্ধিশালী আধুনিক বন্দৰ-নগৰ, গতিকে ইয়াৰ বাবে বহুত বেছি শক্তিশালী নেতৃত্ব আৰু পৰিকল্পনাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল, যিটো এতিয়ালৈকে কেতিয়াও বাস্তৱায়িত হোৱা নাছিল। কোনো মাষ্টাৰ প্লেনে অধিক সমস্যাৰ সৃষ্টি নকৰাকৈয়ে অপৰিকল্পিতভাৱে চহৰখন বৃদ্ধি পালে। যিহেতু পৰিবহণ, বিদ্যুৎ, পানী বিতৰণ আদি নগৰ পৰিকল্পনা সংস্থাসমূহৰ অধিকাংশই কেৰালা চৰকাৰে পৰিচালনা কৰিছিল, সেয়েহে কোচি নিগমে বিভিন্ন প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা বিভিন্ন সংস্থাসমূহৰ সমন্বয় সাধনত ব্যৰ্থ হৈছিল। এই সকলোবোৰৰ বাহিৰেও চহৰখনৰ বাবে আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ বহুখিনি পুঁজি বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষক দিয়া হৈছিল যিয়ে প্ৰায়ে কাৰ্যকৰীকৰণক লৈ প্ৰশাসনিক সংঘৰ্ষ আৰু সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে চহৰখনে সন্মুখীন হোৱা এটা ডাঙৰ সমস্যা আছিল আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা যিটো ২০০২ চনত আৰু বেছি বেয়া হৈ পৰিছিল, যিটো ২০০৮ চনত ব্ৰহ্মপুৰম আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা প্লাণ্ট আৰম্ভ কৰি আংশিকভাৱে সমাধান কৰা হৈছিল। ২০২৩ চনত ব্ৰহ্মপুৰম প্লাণ্টত এক বৃহৎ অগ্নিকাণ্ডৰ ফলত কোচি চহৰৰ বৃহৎ অংশ ধোঁৱাই আগুৰি ধৰে।<ref>{{Cite web|date=2023-03-05|title=Toxic fumes continue to engulf Kochi nearly 3 days into fire at Brahmapuram waste plant|url=https://indianexpress.com/article/cities/thiruvananthapuram/toxic-fumes-engulf-kochi-3-days-fire-brahmapuram-waste-plant-8480517/|access-date=2023-03-06|website=The Indian Express|language=en}}</ref> == লগতে চাওক == [[:en:Kochi_metropolitan_area|কোচি মহানগৰ অঞ্চল]] == তথ্যসূত্ৰ == <references /> == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20100809114442/http://www.corporationofcochin.net/ Website1] * [https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/ Website2] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] b2lh821tbdphjiaegyc1xwmurm8d1oj 0 138346 625521 623154 2026-08-09T09:49:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625521 wikitext text/x-wiki [[File:An Oberoi Hotel employee doing Namaste, New Delhi.jpg|thumb |upright |হাঁহি মুখেৰে হাত দুখন জোৰ কৰি ''নমস্কাৰ'' কৰা কাৰ্য— ভাৰতৰ এক সাধাৰণ সাংস্কৃতিক ৰীতি]] '''''নমস্কাৰ''''' বা '''''নমস্তে''''' ({{IPA|sa|nɐmɐsteː}},<ref>{{Cite OED |namaste}}. ব্ৰিটিছ উচ্চাৰণ হ’ল {{IPA|/ˈnaməsteɪ/}} বা {{IPA|/naməˈsteɪ/}}, আৰু আমেৰিকান উচ্চাৰণ হ’ল {{IPA|/ˈˌnɑməˈˌsteɪ/}}।</ref> [[দেৱনাগৰী]]: नमस्ते) হ’ল এজন ব্যক্তি বা দলক সন্মান জনোৱাৰ আৰু [[অভিবাদন]] কৰাৰ এক পৰম্পৰাগত [[হিন্দু]]<ref>{{Cite web |title=How 'Namaste' Entered The English Language |url=https://www.merriam-webster.com/words-at-play/the-history-of-namaste |access-date=2021-08-18 |website=www.merriam-webster.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-10-01 |title=Why 'namaste' has become the perfect pandemic greeting |url=https://religionnews.com/2020/10/01/why-namaste-has-become-the-perfect-pandemic-greeting/ |access-date=2021-08-18 |website=Religion News Service}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-03-23 |title=Here's the history behind these no-touch greetings |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/ways-people-around-world-say-hello-without-touching-coronavirus |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413010919/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/ways-people-around-world-say-hello-without-touching-coronavirus |url-status=dead |archive-date=April 13, 2021 |access-date=2021-08-18 |website=Travel}}</ref> ৰীতি। ইয়াক দিনটোৰ যিকোনো সময়তে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name=kvsingh>{{cite book |last=Singh |first=K. V. |title=Hindu Rites and Rituals: Origins and Meanings |url=https://books.google.com/books?id=uzoHCwAAQBAJ&pg=PT123 |year=2015 |publisher=Penguin Books |isbn=978-0143425106 |pages=123–124 |access-date=2017-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217193907/https://books.google.com/books?id=uzoHCwAAQBAJ&pg=PT123 |archive-date=2019-12-17 |url-status=live}}</ref> হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু জৈন পৰম্পৰাৰ লোকসকলে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰে। নমস্কাৰ কৰোঁতে সাধাৰণতে মূৰটো অলপ তললৈ কৰা হয়। এই সময়ত হাতৰ তলুৱা দুখন স্পৰ্শ কৰি আৰু আঙুলিবোৰ ওপৰলৈ মুখ কৰি বুকুৰ ওচৰত ৰখা হয়। এই ভংগিমাক ''[[অঞ্জলি মুদ্ৰা]]'' বুলি কোৱা হয়। আধুনিক যোগচৰ্যাৰ থিয় হৈ কৰা এক বিশেষ [[যোগাসন|আসন]]ত ইয়াক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, যাক '''''প্ৰণামাসন''''' বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |last=Chatterjee |first=Gautam |year=2001 |publisher=Abhinav Publications |url=https://books.google.com/books?id=NQ0XQHEkuIcC |title=Sacred Hindu Symbols |pages=47–48 |isbn=9788170173977 |access-date=2017-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111165355/https://books.google.com/books?id=NQ0XQHEkuIcC |archive-date=2017-01-11 |url-status=live }}</ref> == ব্যুৎপত্তি, অৰ্থ আৰু উৎপত্তি == ''নমস্তে'' (''নমঃ'' + ''তে'') শব্দটো [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]]ৰপৰা আহিছে। ই 'নমঃ' শব্দ আৰু দ্বিতীয় পুৰুষৰ [[সম্প্ৰদান কাৰক|সম্প্ৰদান কাৰকৰ]] সৰ্বনামৰ 'তে' (''te'') ৰ এক সংমিশ্ৰণ।<ref name=fm>Burrow, Thomas . ''The Sanskrit Language'', pp. 263–268</ref> 'তে' শব্দৰ উচ্চাৰণৰ আগত [[সন্ধি]]ৰ নিয়ম অনুসৰি 'নমঃ' শব্দটোৱে 'নমস্' ৰূপ লয়।<ref name=fn>Burrow, Thomas ''The Sanskrit Language'', pp. 100–102</ref><ref>[http://sanskritdictionary.org/namah Namah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140827185125/http://sanskritdictionary.org/namah |date=2014-08-27 }} Sanskrit Dictionary</ref> এই শব্দটো বৈদিক সাহিত্যত পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থ ''[[ঋগ্বেদ]]''ৰ 'বিবাহ সূক্ত'ৰ ১০.৮৫.২২ নং শ্লোকত 'নমঃ-কৃত' আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শব্দবোৰ "উপাসনা বা আৰাধনা" অৰ্থত ব্যৱহাৰ হৈছে।<ref>"উदीर्ष्वातो विश्वावसो '''नमसेळा महे त्वा'''। अन्यामिच्छ प्रफर्व्यं सं जायां पत्या सृज [https://sa.wikisource.org/s/139l॥२२॥], Griffith translates it as, "Rise up from hence, Visvavasu, '''with reverence we worship thee'''. Seek thou another willing maid, and with her husband leave the bride; [https://en.wikisource.org/wiki/The_Rig_Veda/Mandala_10/Hymn_85 RV, Griffith, Wikisource] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200105034457/https://en.wikisource.org/wiki/The_Rig_Veda/Mandala_10/Hymn_85 |date=2020-01-05 }}; other instances include RV 9.11.6 and many other Vedic texts; for a detailed list, see Maurice Bloomfield, [https://archive.org/stream/vedicconcordance00bloouoft#page/532/mode/2up Vedic Concordance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331215229/https://archive.org/stream/vedicconcordance00bloouoft#page/532/mode/2up |date=2019-03-31 }}, Harvard University Press</ref> আনহাতে ''[[অথৰ্ববেদ]]'', 'তৈত্তীৰীয় সংহিতা' আৰু 'ঐতৰেয় ব্ৰাহ্মণ'ত 'নমস্কাৰ' শব্দটো "শ্ৰদ্ধাঞ্জলি, বন্দনা আৰু উপাসনা" অৰ্থত দেখা যায়। বৈদিক সাহিত্য আৰু বৈদিক-পৰৱৰ্তী গ্ৰন্থ যেনে ''মহীভাৰত''ত ই সন্মান, উপাসনা আৰু শ্ৰদ্ধা প্ৰকাশৰ এক মাধ্যম।<ref>Monier-Williams, Monier. [http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2014/web/webtc/servepdf.php?page=528 Sanskrit-English Dictionary with Etymology Namas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190518095046/https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2014/web/webtc/servepdf.php?page=528 |date=2019-05-18 }}, Oxford University Press, p. 528</ref><ref>[http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2014/web/webtc/indexcaller.php?input=HK&output=SktRomanUnicode&citation=caraka namas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006195739/http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2014/web/webtc/indexcaller.php?input=HK&output=SktRomanUnicode&citation=caraka |date=2018-10-06 }}, Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary 1899 edition], Harvard University update (2008)</ref> 'নমস্-তে' বাক্যাংশটো এই একেই অৰ্থত ঋগ্বেদ ৮.৭৫.১০,<ref>[https://sa.wikisource.org/s/13ky RV 8.75.10, Wikisource]:<br /> '''नमस्ते''' अग्न ओजसे गृणन्ति देव कृष्टयः।<br />Translation: "'''Homage to''' your power, Agni! The separate peoples hymn you, o god."<br />Translators: Stephanie Jamison & Joel Brereton (2014), ''The Rigveda'', Volume 2 of three, Oxford University Press, {{ISBN|978-01-99363-780}}, p. 1172</ref> অথৰ্ববেদ ৬.১৩.২, তৈত্তীৰীয় সংহিতা ২.৬.১১.২ আৰু অন্যান্য বহুতো প্ৰাচীন হিন্দু গ্ৰন্থত উল্লেখ আছে।<ref>Maurice Bloomfield, [https://archive.org/stream/vedicconcordance00bloouoft#page/532/mode/2up Vedic Concordance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331215229/https://archive.org/stream/vedicconcordance00bloouoft#page/532/mode/2up |date=2019-03-31 }}, [[Harvard University Press]], pp. 532–533</ref> ইয়াৰ উপৰি [[হিন্দু মন্দিৰ]]ৰ বহুতো প্ৰাচীন তথা মধ্যযুগীয় ভাস্কৰ্য আৰু মণ্ডপৰ শিল্পকৰ্মত ইয়াৰ নিদৰ্শন পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Nambiar |first=A. K. Krishna |title=Namaste: Its Philosophy and Significance in Indian Culture |url=https://books.google.com/books?id=vOwtAAAAMAAJ |year=1979 |oclc=654838066 |pages=vii–viii with listed pages |access-date=2018-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101062638/https://books.google.com/books?id=vOwtAAAAMAAJ |archive-date=2020-01-01 |url-status=live}}</ref> ভাৰততত্ত্ববিদ ষ্টিফেন ফিলিপচৰ মতে, সংস্কৃতত 'তে' আৰু 'ত্বম' শব্দ দুটা "তুমি" অৰ্থত এক অনানুষ্ঠানিক আৰু চিনাকি ৰূপ। ই সাধাৰণতে অপৰিচিত প্ৰাপ্তবয়স্ক লোকৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। ই কেৱল পৰিচিত, আপোন, ঐশ্বৰিক সত্তা বা শিশুৰ বাবেহে সংৰক্ষিত।<ref name=phillips2009p272/><ref>This is similar to ''[[T–V distinction|tu / vous]]'' of French and Romance languages in Europe, states the Indologist [[Patrick Olivelle]], see: {{cite book |last=Olivelle |first=Patrick |title=Manu's Code of Law|url=https://books.google.com/books?id=PnHo02RtONMC |year=2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-517146-4 |pages=346 note 11.205}}</ref> এই অভিবাদনত 'ত্বম' শব্দৰ সম্প্ৰদান কাৰকৰ ৰূপ ব্যৱহাৰ কৰি শব্দটোত এটা গৌণ, ৰূপক অৰ্থ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ফিলিপচৰ মতে য়েই হ’ল 'নমস্তে' শব্দৰ ব্যাৱহাৰিক অৰ্থৰ আধাৰ, যাৰ অৰ্থ হ’ল "তোমাৰ অন্তৰত থকা (ঐশ্বৰিক) শিশুটিক প্ৰণাম।" <ref name=phillips2009p272>{{cite book |last=Phillips |first=Stephen H. |title=Yoga, Karma, and Rebirth: A Brief History and Philosophy|url= https://books.google.com/books?id=cRg2AAAAQBAJ |year=2009 |publisher=[[Columbia University Press]] |isbn=978-0-231-51947-2 |page=272 note 26}}</ref> সমসাময়িক যুগত 'নমঃ' শব্দৰ অৰ্থ হ’ল 'মূৰ দোওৱা', 'প্ৰণাম', 'শ্ৰদ্ধাপূৰ্বক অভিবাদন' বা 'আৰাধনা'।<ref>{{cite dictionary |url=http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/cgi-bin/tamil/recherche?dictionary=mwd&st=namas&prst=exact&en=&pren=exact&maxhits=50 | contribution=Cologne Digital Sanskrit Lexicon |type=search results |title=Cologne Digital Sanskrit Dictionaries | publisher=[[University of Cologne]] |access-date=March 24, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925085740/http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/cgi-bin/tamil/recherche?dictionary=mwd&st=namas&prst=exact&en=&pren=exact&maxhits=50 |archive-date=September 25, 2013 |url-status=dead }}.</ref> আনহাতে 'তে' মানে 'তোমাক'। গতিকে 'নমস্তে' শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হ’ল "তোমাক প্ৰণাম জনাইছোঁ।" <ref>[http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=namaste&searchmode=none Namaste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140302231046/http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=namaste&searchmode=none |date=2014-03-02 }} Douglas Harper, Etymology Dictionary</ref> [[হিন্দু ধৰ্ম]]ত ইয়াৰ এটা আধ্যাত্মিক গুৰুত্বও আছে। ই এই বিশ্বাসক প্ৰতিফলিত কৰে যে "ঐশ্বৰিক সত্তা আৰু আত্মা তোমাৰ আৰু মোৰ ভিতৰত একেই।" ই বুজায় যে "মই তোমাৰ ভিতৰত থকা ভগৱানক প্ৰণাম জনাইছোঁ।" <ref name=ying>Ying, Y. W., Coombs, M., & Lee, P. A. (1999), "Family intergenerational relationship of Asian American adolescents", ''Cultural Diversity and Ethnic Minority Psychology'', 5(4), pp. 350–363</ref><ref name=kvsingh/><ref>Lawrence, J. D. (2007), "The Boundaries of Faith: A Journey in India", ''Homily Service'', 41(2), pp. 1–3</ref> সমাজবিজ্ঞানী হোলী অক্সহেণ্ডলাৰৰ মতে, ই এটা হিন্দু শব্দ যাৰ অৰ্থ হ’ল "মোৰ ভিতৰত থকা পৱিত্ৰতাই তোমাৰ ভিতৰত থকা পৱিত্ৰতাক স্বীকাৰ কৰিছে।" <ref name="Oxhandlerp168">{{cite journal |last=Oxhandler |first=Holly |title=Namaste Theory: A Quantitative Grounded Theory on Religion and Spirituality in Mental Health Treatment |journal=Religions |volume=8 |issue=9 |year=2017 |doi=10.3390/rel8090168 |page=168 |doi-access=free}}</ref> তিনি বা ততোধিক ব্যক্তিক সম্বোধন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এটা কম ব্যৱহৃত ৰূপ হ’ল 'নমো বঃ' (''Namo vaḥ'')। ই 'নমঃ' আৰু দ্বিতীয় পুৰুষৰ বহুবচনৰ সৰ্বনাম 'বঃ' (''vaḥ'') ৰ সংমিশ্ৰণ।<ref name="fm"/> 'ব' (''v'') উচ্চাৰণৰ আগত সন্ধিৰ নিয়ম অনুসৰি 'নমঃ' শব্দটোৱে 'নমো' ৰূপ লয়।<ref name="fn"/> দুজন ব্যক্তিক সম্বোধন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তাতকৈও কম ব্যৱহৃত আন এটা ৰূপ হ’ল 'নমো বাম' (''Namo vām'')। ই 'নমঃ' আৰু দ্বিতীয় পুৰুষৰ দ্বিবচনৰ সৰ্বনাম 'বাম' ৰ সংমিশ্ৰণ। [[সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতা]]ৰ বিভিন্ন স্থানত চলোৱা খন্দন কাৰ্যত অঞ্জলি মুদ্ৰাৰ দৰে ভংগিমাত থকা মতা আৰু মাইকী মানুহৰ পোৰামাটিৰ মূৰ্তি (terracotta figures) উদ্ধাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last1=Sharma |first1=Deo Prakash |last2=Sharma |first2=Madhuri |title=Panorama of Harappan Civilization |publisher=Devangana Prakashan |publication-place=Noida |date=2003 |isbn=978-81-7479-057-6 |page=129}}</ref><ref>[http://www.hinduismtoday.com/archives/2007/4-6/pdf/Hinduism-Today_Apr-May-Jun_2007.pdf "Origins of Hinduism"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226231134/http://www.hinduismtoday.com/archives/2007/4-6/pdf/Hinduism-Today_Apr-May-Jun_2007.pdf |date=2014-02-26 }}. ''[[Hinduism Today]]'', Volume 7, Issue 2 (April/May/June), Chapter 1, p. 3</ref> এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহ পূৰঠ হৰপ্পা যুগৰ (Mature Harappan) বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref>[http://nationalmuseumindia.gov.in/prodCollections.asp?pid=36&id=1&lk=dp1 Seated Male in Namaskar pose] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223014905/http://nationalmuseumindia.gov.in/prodCollections.asp?pid=36&id=1&lk=dp1 |date=2014-02-23 }} [[National Museum of India]] (2012)</ref><ref>{{cite book |last=Kalyanaraman |first=Srinivasan |title=Indus Script Cipher |publisher=Srinivasan Kalyanaraman |date=2010 |isbn=978-0-9828971-0-2 |pages=234–236}}</ref> <gallery class="center" mode="nolines" widths="180" heights="180" caption="ঐতিহাসিক হিন্দু মন্দিৰৰ খোদিত শিল্পত অঞ্জলি মুদ্ৰা"> File:Kubera Namaste, 13th century Keshava temple Somanathpur.jpg| বাঁওফালে এজন ব্যক্তিৰ সৈতে অঞ্জলি মুদ্ৰাত থকা হিন্দু দেৱতা কুবেৰ (১৩ শতিকাৰ [[চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ]], [[কৰ্ণাটক]])। File:A Namaste relief at Thirunelli Maha Vishnu temple Kerala India.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰৰ স্তম্ভত থকা নমস্কাৰ ভংগিমাৰ এক খোদিত শিল্প ([[থিৰুচেন্নেলি মহা বিষ্ণু মন্দিৰ]], [[কেৰালা]])। </gallery> == অঞ্জলি মুদ্ৰা == নমস্কাৰ কৰাৰ সময়ত হাত দুখন জোৰ কৰা ভংগিমাটোক ''[[অঞ্জলি মুদ্ৰা]]'' বোলা হয়।<ref name="YJ meaning of namaste">{{cite web |last=Geno |first=Rita |title=The Meaning of Namaste |url=https://www.yogajournal.com/practice/beginners/the-meaning-of-namaste/ |website=Yoga Journal |date=24 March 2024 |orig-date=14 June 2021 |access-date=30 March 2026}}</ref> 'নমস্কাৰ'ৰ উপৰি এই 'মুদ্ৰা' ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্য যেনে— [[ভৰতনাট্যম]],<ref name="Anami Bhandage31021–31040">{{cite journal |last1=Anami |first1=Basavaraj S. |last2=Bhandage |first2=Venkatesh A. |title=A vertical-horizontal-intersections feature based method for identification of bharatanatyam double hand mudra images |journal=Multimedia Tools and Applications |publisher=Springer Science |volume=77 |issue=23 |date=2018-06-04 |doi=10.1007/s11042-018-6223-y |pages=31021–31040 |s2cid=46968377 }}</ref> আৰু যোগচৰ্যাত দেখিবলৈ পোৱা এক অন্যতম ভংগিমা।<ref name="CarrollCarroll2012">{{cite book |last1=Carroll |first1=C. |last2=Carroll |first2=R. |title=Mudras of India: A Comprehensive Guide to the Hand Gestures of Yoga and Indian Dance |url=https://books.google.com/books?id=Fn_c9wbLIeAC&pg=PA44 |year=2012 |publisher=SD Publishers |isbn=978-0-85701-067-4 |pages=44–46}}</ref> ভাৰতীয় মন্দিৰৰ মণ্ডপ, প্ৰৱেশদ্বাৰৰ খোদিত শিল্প আৰু মূৰ্তি শিল্প যেনে শৈৱ ধৰ্মৰ লিংগোদ্ভৱমূৰ্তিত ই ব্যাপকভাৱে পোৱা যায়।<ref>{{cite journal |last=Barrett |first=Douglas |title=An Early Cola Lingodbhavamurti |journal =[[British Museum Quarterly |The British Museum Quarterly]] |volume=28 |number=1/2 (Summer) |year=1964 |pages=32–39 |jstor=4422848}}</ref><ref>{{cite journal |last=Kramrisch |first=Stella |title=Indian Sculpture Newly Acquired |journal=[[Philadelphia Museum of Art]] Bulletin |year=1957 |volume=52 |number=252 |pages=30–38 with Figures 2 and 3 |doi=10.2307/3795036 |jstor=379036}}</ref> অঞ্জলি মুদ্ৰা নমস্কাৰতকৈ কিছু পৃথক। কাৰণ অঞ্জলি মুদ্ৰা হ’ল এক মৌন ভংগিমা, আনহাতে নমস্কাৰ শব্দটো কোনো ভংগিমা নোহোৱাকৈ বা ভংগিমাৰ সৈতেও ক’ব পাৰি। ভৌমিক আৰু গোৱিলৰ মতে, অঞ্জli মুদ্ৰা আৰু নমস্কাৰ মুদ্ৰা দেখাত অতি একে হ’লেও ইহঁতৰ মাজত এক সূক্ষ্ম পাৰ্থক্য আছে। অঞ্জলি মুদ্ৰাত বৃদ্ধাংগুষ্ঠৰ পিছফালটো বুকুৰফালে মুখ কৰি থাকে আৰু বাকী আঙুলিবোৰৰ সৈতে উলম্বভাৱে (perpendicular) থাকে। আনহাতে নমস্কাৰ মুদ্ৰাত বৃদ্ধাংগুষ্ঠ দুটা বাকী আঙুলিবোৰৰ সৈতে সমান্তৰালভাৱে মিলি থাকে।<ref name="BhaumikGovil2020">{{cite book |last1=Bhaumik |first1=Gopa |last2=Govil |first2=Mahesh Chandra |title=Communications in Computer and Information Science |chapter=Buddhist Hasta Mudra Recognition Using Morphological Features |publisher=Springer Singapore |publication-place=Singapore |year=2020 |isbn=978-981-15-6314-0 |issn=1865-0929 |doi=10.1007/978-981-15-6315-7_29 |pages=356–364 |s2cid=225349190 }}</ref> অঞ্জলি মুদ্ৰাৰ বৰ্ণনা বিভিন্ন সংস্কৃত গ্ৰন্থত পোৱা যায়, যেনে— ''[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]''ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২০০) ৯.১২৭–১২৮ শ্লোকত। ইয়াৰ উপৰি ষষ্ঠ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়ৰ মন্দিৰ স্থাপত্যৰ গ্ৰন্থ যেনে 'দেৱতা মূৰ্তি প্ৰকৰণ'ৰ ৫.৬৭ শ্লোকত আৰু চিত্ৰকলাৰ গ্ৰন্থ 'চিত্ৰসূত্ৰ'ত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ গ্ৰন্থ 'নাট্যশাস্ত্ৰ'ত ইয়াক এনে এক ভংগিমা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে য’ত হাত দুখন শ্ৰদ্ধাপূৰ্বকভাৱে একেলগে জোৰ কৰা হয়। এই ভংগিমা দেৱতাৰ আগত প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ, কোনো আদৰণীয় ব্যক্তিক গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰু বন্ধুবৰ্গক অভিবাদন জনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 'নাট্যশাস্ত্ৰ'ত আৰু উল্লেখ আছে যে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰাৰ্থনাৰ বাবে অঞ্জলি মুদ্ৰাটো মূৰৰ ওচৰত বা ওপৰত ৰাখিব লাগে, কোনো সন্মানীয় ব্যক্তিক লগ পালে ইয়াক মুখ বা থুঁতৰিৰ সন্মুখত ৰাখিব লাগে আৰু বন্ধু-বান্ধৱৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াক বুকুৰ ওচৰত ৰাখিব লাগে।<ref>{{cite book |last=Nardi |first=Isabella |title=The Theory of Indian Painting: the Citrasutras, their Uses and Interpretations |year=2003 |publisher=SOAS, University of London |pages=132–134, 273 Figure 67}}</ref><ref>{{cite book |last=Brandon |first=James R. |title=Theatre in Southeast Asia |year=2009 |publisher=[[Harvard University Press]] |isbn=978-0674028746 |pages=137–139}}</ref> == ব্যৱহাৰ == === অভিবাদন === ভাৰতীয় উপমহাদেশ, এছিয়াৰ বিভিন্ন প্ৰান্ত আৰু দক্ষিণ তথা দক্ষিণ-পূব এছীয় মূলৰ লোকসকল প্ৰব্ৰজন কৰা বিশ্বৰ অন্যান্য স্থানত অঞ্জলি মুদ্ৰাৰ বহুল ব্যৱহাৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name=ying/> 'নমস্কাৰ' হ’ল কোনো আত্মীয়, অতিথি বা অপৰিচিত ব্যক্তিক আদৰণি জনোৱা আৰু সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰাৰ এক শ্ৰদ্ধাপূৰ্বক মাধ্যম।<ref name="jonesryan">{{cite encyclopedia |last1=Jones |first1=Constance |last2=Ryan |first2=James D. |entry=Namaste |encyclopedia=Encyclopedia of Hinduism |isbn=978-0-8160-5458-9 |page=302}}</ref> কোনো কোনো ক্ষেত্ৰত, আগবঢ়োৱা সহায়ৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰু উদাৰতাৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈকো এই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Shaules |first=Joseph |year=2007 |title=Deep Culture: The Hidden Challenges of Global Living |isbn=978-1847690166 |pages=68–70}}</ref> যিহেতু নমস্কাৰ হ’ল স্পৰ্শ নকৰাকৈ কৰা এক অভিবাদন পদ্ধতি, সেইবাবে ২০২০ চনৰ [[ক’ভিড-১৯ মহামাৰী|ক’ভিড-১৯ মহামাৰী]]ৰ সময়ত কেইবাজনো বিশ্ব নেতাই ভাইৰাছৰ সংক্ৰমণ ৰোধ কৰাৰ উপায় হিচাপে হেণ্ডশেক বা কৰমৰ্দনৰ বিকল্প হিচাপে এই ভংগিমাটো গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=March 13, 2020 |title=Coronavirus: Indian greeting namaste goes global |url=https://www.bbc.com/news/av/world-asia-india-51854798 |work=BBC |access-date=October 13, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.timesnownews.com/india/article/greet-the-indian-way-israeli-pm-urges-citizens-to-adopt-namaste-instead-of-handshakes-to-avoid-covid/561118|title=Greet the Indian way: Israeli PM urges citizens to adopt 'Namaste' instead of handshakes to avoid COVID-19 |website=www.timesnownews.com |date=5 March 2020 |access-date=2020-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312033101/https://www.timesnownews.com/india/article/greet-the-indian-way-israeli-pm-urges-citizens-to-adopt-namaste-instead-of-handshakes-to-avoid-covid/561118 |archive-date=2020-03-12 |url-status=live}}</ref> <gallery class="center" mode="nolines" widths="180" heights="180" caption="[[ক’ভিড-১৯]] ৰ সময়ত বিশ্ব নেতাসকলে গ্ৰহণ কৰা নমস্কাৰ ৰীতি"> File:Joko Widodo greets Emmanuel Macron at the 2021 G20 Rome Summit.jpg File:The Prince of Wales meeting the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in Glasgow, Scotland on November 01, 2021 (1).jpg </gallery> === হিন্দু ধৰ্মৰ উপাসনা প্ৰথা === মন্দিৰ আৰু আনুষ্ঠানিক [[পূজা (হিন্দু ধৰ্ম)|পূজা-অৰ্চনা]]ৰ স্থানত ব্যৱহাৰ কৰা ১৬বিধ ''[[উপচাৰ]]'' (শ্ৰদ্ধা নিৱেদনৰ প্ৰথা) ৰ ভিতৰত 'নমস্কাৰ' অন্যতম।<ref>{{Cite book |last=Viswanatha |first=S. V. |url=https://books.google.com/books?id=ufOAAAAAQBAJ&dq=namaskara+upachara&pg=PA209 |title=Racial Synthesis in Hindu Culture |date=2013-08-21 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-38420-2 |pages=209 |language=en}}</ref> পণ্ডিতসকলৰ মতে, দেৱ-দেৱীৰ উপাসনাৰ প্ৰেক্ষাপটত 'নমস্কাר' শব্দটোৱে অতিথি বা আন যিকোনো ব্যক্তিক অভিবাদন জনোৱাৰ দৰেই একে ভূমিকা পালন কৰে।<ref>Lochtefeld, James. The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Volume 2, {{ISBN|0-8239-2287-1}}, 720 pp.</ref><ref>{{Citation |last=Fuller |first=C. J. |year=2004 |title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |place=Princeton, New Jersey |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-12048-5 |pages=66–70}}</ref> ই এজন ব্যক্তিৰপৰা আন এজনলৈ ভদ্ৰতা, শিষ্টাচাৰ, সন্মান আৰু আতিথ্য প্ৰকাশ কৰে। বিদায় লোৱাৰ সময়তো ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰাচীন হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থ যেনে— [[তৈত্তীৰীয় উপনিষদ]]ত ইয়াক '[[অতিথি দেৱো ভৱ]]' (অৰ্থাৎ অতিথিক ভগৱানৰ দৰে জ্ঞান কৰিবা) বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Kelkar |first=Mayuresh |title=SERVDIV: A Vedic Approach to Measurement of Service Quality |journal=Services Marketing Quarterly |volume=31 |issue=4 |date=30 September 2010 |issn=1533-2969 |doi=10.1080/15332969.2010.510722 |pages=420–433}}</ref><ref>{{cite book |last=de Nobili |first=Roberto |title=Preaching Wisdom to the Wise |publisher=Institute of Jesuit Sources |publication-place=Saint Louis, Missouri |date=2000 |isbn=978-1-880810-37-8 |page=132}}</ref> 'নমস্কাৰ' হ’ল [[প্ৰণাম]]ৰ ছয়বিধ ৰূপৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ভাৰতৰ কোনো কোনো ঠাইত এই শব্দবোৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last=Mehrotra |first=R. R. |year=1995 |title=How to be polite in Indian English |journal=International Journal of the Sociology of Language |volume=116 |issue=1 |pages=99–110}}</ref><ref>{{cite book |last=Chatterjee |first=G. |title=Sacred Hindu Symbols |year=2003 |publisher=[[Abhinav Publications]] |isbn=978-8170173977 |pages=47–49}}</ref> <gallery class="center" mode="nolines" widths="180" heights="180"> File:Namaste to the rising sun, Hindu culture religion rites rituals sights.jpg|অঞ্জলি মুদ্ৰা কৰি থকা এজন হিন্দু ব্যক্তি File:1500-1200 BCE, Vivaha sukta, Rigveda 10.85.16-27, Sanskrit, Devanagari, manuscript page.jpg|ওপৰৰপৰা নৱম শাৰীৰ শেষৰ শব্দটো ঋগ্বেদৰ পাণ্ডুলিপিত "শ্ৰদ্ধাপূৰ্বক উপাসনা" অৰ্থত 'নমঃ' হিচাপে আছে File:Thai wai.jpg|থাইলেণ্ডৰ এটা মন্দিৰত কৰা 'ৱাই' (Wai) ভংগিমা File:Yakshi on elephant.Bharhut.Bharat Kala Bhavan.jpg|হাতীৰ ওপৰত থকা 'যক্ষী শালভঞ্জিকা'ৰ মূৰ্তি, প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০, সত্না, [[মধ্য প্ৰদেশ]] File:1 namaste greeting statue in Bali Indonesia.jpg|ইন্দোনেছিয়াৰ বালিত থকা এটা নমস্কাৰ ভংগিমাৰ মূৰ্তি </gallery> === আধুনিক যোগচৰ্যাত === {{blockquote|এটা সাধাৰণ যোগ ক্লাছৰ শেষৰ মুহূৰ্ত। শিক্ষকজনে ভৰি দুখন জপাই বহে, হাত দুখন প্ৰাৰ্থনাৰ ভংগিমাত লয় আৰু শ্ৰদ্ধাৰে 'নমস্তে' বুলি উচ্চাৰণ কৰে। বাধ্য ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলেও ইয়াৰ অৰ্থ ভালদৰে নুবুজাকৈয়ে সমস্বৰে 'নমস্তে' বুলি সঁহাৰি দিয়ে।<ref name="YJ meaning of namaste"/> }} আধুনিক [[যোগাসন|ব্যায়াম হিচাপে কৰা যোগচৰ্যা]]ত 'নমস্তে' বা নমস্কাৰ শব্দটোক এক সন্মানীয় শব্দ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াক ক্লাছৰ শেষত সমস্বৰে কোৱা হয়, বা অকলে যোগ কৰা ব্যক্তিয়ে ব্যক্তিগত ধ্যানৰ অংশ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰপৰাই এই শব্দটো টি-চাৰ্টৰ শ্ল’গান বা বাণীলৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="YJ meaning of namaste"/> ভাৰতত জন্মগ্ৰহণ কৰা সাংবাদিক নেহা টেণ্ডনে লিখিছে যে কোনেও কোনো বেয়া উদ্দেশ্যেৰে "নমস্তে ইন বেড" (Namaste in bed) লিখা টি-চাৰ্ট নিকিনে। অৱশ্যে তেওঁৰ মতে, ইয়াৰদ্বাৰা স্পষ্টকৈ ঘটা [[সাংস্কৃতিক আত্মীকৰণ|সাংস্কৃতিক আত্মীকৰণ (cultural appropriation)]]ক আওকাণ কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Tandon 2022">{{cite web |last=Tandon |first=Neha |title=You Can Have A Profound, Spiritual Yoga Practice *Without* Culturally Appropriating It. Here's How |url=https://www.womenshealthmag.com/fitness/a39879689/cultural-appropriation-yoga/ |publisher=[[Women's Health (magazine)|Women's Health]] |access-date=15 December 2022 |date=27 May 2022}}</ref> ব্ৰিটিছ-পাকিস্তানী যোগ শিক্ষক নাদিয়া গিলানীয়ে লিখিছে যে পশ্চিমীয়া উচ্চাৰণ "নামা-ষ্টে" (nama-stay) ভুল। দক্ষিণ এছিয়াৰ লোকসকলে ইয়াক "নমস্-তে" বুলি উচ্চাৰণ কৰে। তেওঁৰ মতে, যোগৰ সৈতে 'নমস্তে' শব্দৰ সংযোগ এক আধুনিক পশ্চিমীয়া উদ্ভাৱনহে।<ref>{{cite book |last=Gilani |first=Nadia |title=Yoga Manifesto: how Yoga Helped Me and Why it Needs to Save Itself |publisher=Bluebird |date=2022 |isbn=978-1-5290-6510-7 |oclc=1284981202 |pages=254–256}}</ref> '[[যোগ জাৰ্নেল|যোগ জাৰ্নেল (Yoga Journal)]]' ত লিখি ৰীতা জেনোৱে এই ব্যৱহাৰক "কমেও আচৰিত কৰা" বুলি অভিহিত কৰিছে। ইয়াত ভাৰতীয় [[যোগ চিকিৎসা|যোগ চিকিৎসক]] সুচন্না বৰকাটাকীৰ উদ্ধৃতি দি কোৱা হৈছে যে ই এটা "কিছু আনুষ্ঠানিক" অভিবাদন, যিটো কেৱল শিক্ষক আৰু জ্যেষ্ঠসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত; বিদায় লোৱাৰ সময়ত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। জেনোৱে ইংগিত দিছে যে এই ব্যৱহাৰ হয়তো সলনি হৈছে। তেওঁ লেখক দীপক সিঙৰ উদ্ধৃতি দি কৈছে যে তেওঁ ৰাজস্থান ভ্ৰমণ কৰোঁতে "প্ৰতিজন পৰ্যটকক" এই অভিবাদন জনোৱা হৈছিল। আনহাতে, টি-চাৰ্টত থকা উপহাসমূলক বাক্য যেনে— "Nama'stay in bed" বা "Namaslay" আদি পোনে পোনে আপত্তিকৰ। কাৰণ এইবোৰে এক "সন্মানীয় আৰু আধ্যাত্মিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ" শব্দৰ অপব্যৱহাৰ কৰে। যোগ ক্লাছত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ সন্দৰ্ভত ভাৰতীয়-আমেৰিকান যোগ শিক্ষক আদিল পালখিৱালাই পৰামৰ্শ দিছে যে নমস্কাৰ আৰু অঞ্জলি মুদ্ৰা দুয়োটাকে আৰম্ভণিতে শ্ৰদ্ধাপূৰ্বক আদৰণি হিচাপে আৰু শেষত কৃতজ্ঞতা তথা সংযোগৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="YJ meaning of namaste"/> <gallery class="center" mode="nolines" widths="180" heights="180" caption="আধুনিক [[যোগাসন|ব্যায়াম হিচাপে কৰা যোগচৰ্যা]]ত"> File:Sharon namaste Guzman 280.jpg|আধুনিক যোগ গুৰু শ্বাৰন গেনন, তেওঁ অঞ্জলি মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। তেওঁ 'জীৱমুক্তি যোগ'ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক। File:Namaste in bed.jpg|'নমস্তে' শব্দটো আধুনিক যোগচৰ্যাত এক সন্মানীয় শব্দ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হৈছে, আৰু কম গ্ৰহণযোগ্যভাৱে টি-চাৰ্টৰ শ্ল’গান হিচাপেও ব্যৱহাৰ হৈছে।<ref name="YJ meaning of namaste"/> </gallery> == তথ‍্য উৎস == {{reflist|30em}} == বহিঃসংযোগ == {{Commons category}} {{Wiktionary}} * [http://www.yogajournal.com/article/beginners/the-meaning-of-quot-namaste-quot/ নমস্কাৰৰ অৰ্থ] ''যোগ জাৰ্নেল'' * [https://proreaders.in/bye-full-form/ ''ভিন্ন ভাষাত বিদায় জনোৱা পদ্ধতি- নমস্কাৰ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230903130341/https://proreaders.in/bye-full-form/ |date=2023-09-03 }} * [http://iils.org/pdf/ModesofGreetings.pdf কাশ্মীৰী ভাষাত অভিবাদন জনোৱাৰ পদ্ধতিসমূহ], ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ লেংগুৱেজ ষ্টাডিজ * [https://web.archive.org/web/20071226125638/http://www.csuchico.edu/~cheinz/syllabi/asst001/fall97/2chd.htm প্ৰাচীন সিন্ধু উপত্যকাৰ মোহৰ য’ত নমস্কাৰ/অঞ্জলি মুদ্ৰা দেখুওৱা হৈছে], চি.এছ.ইউ. চিক’ [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দৰ্শন]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:যোগাসন]] flkkljeux6dljlnq0y5xmoy6oftoo2x 0 138351 625486 623639 2026-08-09T03:01:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625486 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = চেলিম কুমাৰ | image = Salim kumar.jpg | caption = ২০১১ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা গ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত চেলিম কুমাৰ | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1969|10|10}} | birth_place = চিত্তাতুকাৰা, উত্তৰ পাৰাভুৰ, ইৰণাকুলাম জিলা, [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|06|06|1969|10|10}} | death_place = কচি, ইৰণাকুলাম, [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | occupation = {{hlist|অভিনেতা|পৰিচালক}} | years_active = ১৯৯৬–২০২৬ | spouse = সুনীতা | children = ২, চন্দু চেলিম কুমাৰকে ধৰি | awards = ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (২০১০)<br />কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা (২০০৫, ২০১০, ২০১৩, ২০১৬)<br />ফিল্মফেয়াৰ বঁটা দক্ষিণ (২০১১) }} '''চেলিম কুমাৰ''' (১০ অক্টোবৰ ১৯৬৯ – ৬ জুন ২০২৬) আছিল এজন [[ভাৰতীয় ]]অভিনেতা, পৰিচালক আৰু লেখক, যিয়ে প্ৰধানকৈ [[মালয়ালম ]] চলচ্চিত্ৰ জগতত কাম কৰিছিল। [[মালয়ালম ]] চিনেমাৰ ইতিহাসত অন্যতম বিশিষ্ট আৰু প্ৰভাৱশালী অভিনেতা হিচাপে পৰিগণিত কুমাৰে তিনি দশক জোৰা কেৰিয়াৰত ৩০০ৰো অধিক চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite news|title=Best Comedians of Mollywood|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/best-comedians-of-mollywood/photostory/49746858.cms|website=The Times of India}}</ref> ২০১০ চনত ''আদামিণ্টে মকান আবু'' নামৰ চলচ্চিত্ৰখনত আগবঢ়োৱা অনৱদ্য অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/malayalam-actor-salim-kumar-national-award-winner-dies-at-56-1.500565850|title=Malayalam actor Salim Kumar, National Award winner, dies in Kochi|website=Gulf News|date=6 June 2026}}</ref> তেওঁ পৰিচালনা কৰা ''কাৰুথা জুথান'' নামৰ চলচ্চিত্ৰখনে ২০১৭ চনৰ শ্ৰেষ্ঠ কাহিনীৰ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''অচ্ছানুৰংগতা ভিডু'' (২০০৫) ছবিৰ বাবে দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা আৰু ২০১৩ চনত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যিক টেলিভিছন বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/article2032096.ece?homepage=true | location=Chennai, India | work=The Hindu | first=Priscilla | last=Jebaraj | title=South hogs limelight at 58th National Film Awards | date=19 May 2011 | access-date=19 May 2011 | archive-date=5 May 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140505172349/http://www.thehindu.com/news/national/article2032096.ece?homepage=true | url-status=live }}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ১৯৬৯ চনৰ ১০ অক্টোবৰত উত্তৰ পাৰাভুৰৰ চিত্তাতুকাৰাত গংগাধৰণ আৰু কৌশল্যাৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ হিচাপে চেলিম কুমাৰৰ জন্ম হৈছিল। এজন নাস্তিক আৰু সমাজ সংস্কাৰক সহোদৰন আয়াপ্পনৰ অনুগামী তেওঁৰ পিতৃয়ে তেওঁৰ নাম 'চেলিম' ৰাখিছিল যাতে তেওঁ কোনো ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ নপৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ স্কুল কৰ্তৃপক্ষৰ অনুৰোধত নামৰ শেষত "কুমাৰ" অংশটো যোগ কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Salim Kumar, National Award-Winning Malayalam Actor, Dies At 56 |url=https://timelinedaily.com |access-date=2026-06-07 |website=TimelineDaily |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2026-06-07 |title=The passing of Salim Kumar: Malayalam Cinema loses a legend |url=https://mathrubhumi.com |access-date=2026-06-07 |website=Mathrubhumi |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Praveen |first=M. P. |date=2026-06-07 |title=Versatile actor Salim Kumar passes away aged 57 |url=https://thehindu.com |access-date=2026-06-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> মালিয়ানকাৰাৰ এছ.এন.এম. কলেজত প্ৰি-ডিগ্ৰী পঢ়াৰ পূৰ্বে কুমাৰে চিত্তাতুকাৰাৰ চৰকাৰী এল.পি.এছ. আৰু উত্তৰ পাৰাভুৰৰ চৰকাৰী ল’ৰা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল। অনুকৰণ কলাৰ প্ৰতি থকা দক্ষতা আৰু চলচ্চিত্ৰ জগতত কাম কৰাৰ ইচ্ছাৰ বাবেই চেলিম কুমাৰে ইৰণাকুলামৰ মহাৰাজছ কলেজত বি.এ. পাঠ্যক্ৰমত নামভৰ্তি কৰে আৰু তেওঁ ক্ৰমাগতভাৱে তিনিবাৰকৈ [[মহাত্মা গান্ধী]] বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মিমিক্ৰী খিতাপ জয় কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |last=Praveen |first=M. P. |date=2026-06-07 |title=Versatile actor Salim Kumar passes away aged 57 |url=https://thehindu.com |access-date=2026-06-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> তেওঁ কচিন সাগৰত যোগ দিয়াৰ আগতে কচিন কলাভৱনত নিজৰ মিমিক্ৰী কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ এছিয়ানেট টেলিভিছন চেনেলৰ কমেডী শ্ব’ ''কমিকোলা''ৰ এজন নিয়মীয়া প্ৰদৰ্শক আছিল।<ref>{{Cite web |last= |first= |title=National award-winning actor Salim Kumar passes away |url=https://keralakaumudi.com |access-date=2026-06-07 |website=Keralakaumudi Daily |language=en}}</ref> তেওঁ কচিৰ আৰতি থিয়েটাৰত চাৰি বছৰ ধৰি পেছাদাৰী নাটকতো অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Meet National Award winner Salim Kumar |url=https://rediff.com |access-date=2026-06-07 |website=Rediff |language=en}}</ref> == চলচ্চিত্ৰ কেৰিয়াৰ == মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত প্ৰৱেশ কৰাৰ পূৰ্বে কুমাৰে এছিয়ানেটত সম্প্ৰচাৰিত ''কমিকোলা'' নামৰ এটা ধেমেলীয়া অনুষ্ঠানৰ সূত্ৰধাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল। চিদ্দিক শ্বামীৰৰ পৰিচালনাত ১৯৯৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত পাৰিবাৰিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ ''ইষ্টমানু নুৰু পট্টম''ৰ জৰিয়তে তেওঁ [[মালয়ালম]] চিনামাত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://livemint.com|title=Archives Top and Latest News|website=mint|access-date=25 June 2021|archive-date=28 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628083531/https://livemint.com|url-status=live}}</ref> কেইবাখনো ছবিত সৰু-সুৰা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ পাছত চিবি মালাইলে চেলিম কুমাৰক তেওঁৰ ''নী ভাৰুভোলাম'' নামৰ ছবিত এটা চৰিত্ৰৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। কিন্তু তেওঁৰ অভিনয় সঠিক হোৱা নাই বুলি প্ৰডাকচন কণ্ট্ৰোলাৰে তেওঁক শ্বুটিং ছেটৰপৰা ঘূৰাই পঠিয়াইছিল। পিছত সেই চৰিত্ৰটো কৰিবলৈ ইন্দ্ৰন্সক লোৱা হয়।<ref>{{Cite web|title=Salim Kumar sent back saying he doesn't know how to act, screenwriter Kaloor Dennis shares his experience - The Post Reader|url=https://thepostreader.com|access-date=2021-06-25|language=en-US|archive-date=25 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625072006/https://thepostreader.com|url-status=live}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০০ চনত মুক্তি পোৱা ''সত্যমেৱ জয়তে'' ছবিখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ দৰ্শকৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। ''সত্যমেৱ জয়তে''ত তেওঁৰ অভিনয় দেখি আপ্লুত হৈ পৰিচালক ৰফী মেক্কাৰ্টিনে চেলিমক নিজৰ ''তেংকাচিপত্তনম'' ছবিত এটা চৰিত্ৰৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে, যিখন ছবি তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ বাবে এক ডাঙৰ টাৰ্নিং পইণ্ট আছিল। এইখন ২০০০ চনৰ আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা ছবিসমূহৰ অন্যতম আছিল।<ref>{{Cite web|title='আইতিহাসি কৰ বিজ য়ത്തിന് ৰণ্ডু പതിറ്റാണ്ടുകൾ'; തെങ്കാശിപ്പട്ടണത്തിൻ്റെ വിജയ ഓർമ്മ പങ്കിട്ട് ലാൽ!|url=https://samayam.com|access-date=2021-06-25|website=://samayam.com|language=ml|archive-date=25 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625070452/https://samayam.com|url-status=live}}</ref> ''ৱান মেন শ্ব'ৰ'' নামৰ ছবিখনত তেওঁ মানসিক চিকিৎসালয়ৰপৰা পলাই যোৱা এজন ৰোগীৰ এক স্মৰণীয় চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত দিলীপৰ সৈতে অভিনয় কৰি চেলিম কুমাৰে যথেষ্ট সফলতা লাভ কৰে। কিছুমান ছবিত এই যুটিৰ সৈতে হৰিশ্ৰী অশোকনো জড়িত হৈ পৰিছিল। ২০০১ চনৰ শ্লেপষ্টিক কমেডী ছবি ''ঈ পৰক্কুম থালিকা''ত তেওঁ ৰান্ধনী কোশীৰ চৰিত্ৰত আৰু ২০০২ চনৰ জনপ্ৰিয় কমেডী ছবি ''মীছা মাধৱন''ত অধিবক্তা মুকুন্দন উন্নীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=2016-04-06|title=When Dileep Joined hands With Them!!|url=https://filmibeat.com|access-date=2021-06-25|website=://filmibeat.com|language=en|archive-date=25 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625073712/https://filmibeat.com|url-status=live}}</ref> ''মঝাথুল্লিক্কিলুক্কাম'' আৰু ''কুঞ্জিক্কোণান'' ছবিত কচিন হানিফাৰ সৈতে কৰা অভিনয়ৰ বাবেও তেওঁক স্মৰণ কৰা হয়। ''কল্যাণৰমন'' (২০০২) ছবিখনত চেলিম কুমাৰে প্যাৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাক তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কমেডী অভিনয় বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Salim Kumar and Sunny Leone's pic on FB gets flooded with trolls|url=https://mathrubhumi.com|access-date=2021-06-25|website=Mathrubhumi|language=en|archive-date=25 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625081016/https://mathrubhumi.com|url-status=live}}</ref> ২০০২ চনৰ শ্লেপষ্টিক কমেডী ছবি ''বেম্বো বয়জ''ত কালাভৱন মণি, কচিন হানিফা আৰু হৰিশ্ৰী অশোকনৰ সৈতে তেওঁ অন্যতম মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। কুমাৰে সম্ভৱতঃ ২০০৩ চনত তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ স্মৰণীয় কমেডী চৰিত্ৰসমূহত অভিনয় কৰিছিল। জনপ্ৰিয় ছবি ''চি.আই.ডি. মুছা''ত তেওঁ এজন মানসিক ৰোগীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ''তিলাক্কাম''ত ওমানাকুত্তন, মোহনলালৰ সৈতে ''কিলিচুন্দন মাম্পাঝাম''ত উছমান আৰু মమ్ముত্তী অভিনীত ''পট্টালম''ত এছ. আই. গব্বৰ কেশৱনৰ চৰিত্ৰসমূহ আছিল অত্যন্ত স্মৰণীয়।<ref>{{Cite news|title=What makes Salim Kumar the face of Malayalam memes? - Times of India|url=https://indiatimes.com|access-date=2021-06-25|website=The Times of India|language=en|archive-date=2 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702055523/https://indiatimes.com|url-status=live|last1=George |first1=Anjana }}</ref> ৰোমাণ্টিক-কমেডী ছবি ''পুলিভাল কল্যাণম''তহে চেলিম কুমাৰে তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিছিল। বেছিভাগ সমালোচকেই 'মনৱালণ' নামৰ এই চৰিত্ৰটোক চেলিম কুমাৰে অভিনয় কৰা শ্ৰেষ্ঠ কমেডী চৰিত্ৰ বুলি অভিহিত কৰে। মনৱালণৰ বিভিন্ন অভিব্যক্তি, যেনে তেওঁৰ অসহায় মুখমণ্ডল, লাজকুৰীয়া হাঁহি আৰু পাইপ খোৱা চহকী মানুহৰ দৰে কৰা অভিনয় শৈলীয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত কেৰালাৰ ট্ৰোল জগতত এক সুকীয়া স্থান লাভ কৰে আৰু মীমস সমূহত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰে।<ref>{{cite news | url=https://indiatimes.com | title=Five movie characters that trollers made iconic | newspaper=The Times of India | date=29 August 2018 }}</ref><ref>{{Cite news|title=Manavalan from 'Pulival Kalyanam' - Five movie characters that trollers made iconic|url=https://indiatimes.com|access-date=2020-09-15|website=The Times of India|archive-date=2 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702055524/https://indiatimes.com|url-status=live}}</ref> জয়সূৰ্যৰ সৈতে চেলিম কুমাৰৰ আন এটা বিখ্যাত চৰিত্ৰ আছিল ''চথিক্কাথা চন্দু'' (২০০৪) ছবিৰ ডান্স মাষ্টাৰ বিক্ৰম। চেলিম কুমাৰে অভিনয় কৰা আন এক জনপ্ৰিয় চৰিত্ৰ দেখা গৈছিল ২০০৭ চনৰ মমুত্তীৰ ছবি ''মায়াবী''ত। তেওঁৰ 'কন্নন শ্ৰাংক/আচান' নামৰ চৰিত্ৰটো মালয়ালম মীমসসমূহত বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হৈছে।<ref>{{Cite web|title='അവന് പരസ്യമായി ഗുരുപൂജ ചെയ്യണമെന്ന്' : 'ശിഷ്യന്റെ' പോസ്റ്റ് ഷെയര്‍ ചെയ്ത് 'ആശാന്‍'|url=https://asianetnews.com|access-date=2021-06-25|website=Asianet News Network Pvt Ltd|language=ml|archive-date=25 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625084543/https://asianetnews.com|url-status=live}}</ref> গম্ভীৰ বা চৰিত্ৰ প্ৰধান অভিনয় কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ থকা দক্ষতা ২০০৪ চনত পোহৰলৈ আহে, যেতিয়া কামালৰ ছবি ''পেৰুমঝাক্কালম''ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ সমালোচকৰ উচ্চ প্ৰশংসা লাভ কৰে। অলপ ধেমেলীয়া হ’লেও চৰিত্ৰটো বাস্তৱসন্মত আছিল, যাৰ বাবে তেওঁ বিভিন্ন অভিনয় শৈলী প্ৰদৰ্শন কৰাৰ সুযোগ পাইছিল। লাল জোছৰ পৰিচালনাত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''অচ্ছানুৰংগতা ভিডু'' (২০০৫) ছবিত পিতৃৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয় আছিল তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ এক ডাঙৰ ব্ৰেক, য’ত তেওঁ সাধাৰণতে কৰি অহা মূৰ্খ বা ধেমেলীয়া চৰিত্ৰৰ গণ্ডীৰপৰা ওলাই আহিবলৈ সক্ষম হৈছিল। == ব্যক্তিগত জীৱন == কুমাৰে ইৰণাকুলাম জিলাৰ উত্তৰ পাৰাভুৰত অৱস্থিত "লাফিং ভিলা" নামৰ এটা ঘৰত বাস কৰিছিল। তেওঁ আৰু তেওঁৰ পত্নী সুনীতাৰ চন্দু চেলিম কুমাৰ আৰু আৰোমল নামেৰে দুজন পুত্ৰ সন্তান আছে।<ref>{{cite web |url=http://mathrubhumi.com |title=സലിം കുമാറിനെ ചതിച്ചതാര്?, Interview - Mathrubhumi Movies |access-date=2013-12-15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215014142/http://mathrubhumi.com |archive-date=15 December 2013 |df=dmy-all }}</ref> তেওঁ কেৰালাৰ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ এজন সক্ৰিয় সদস্য আৰু দৃঢ় সমৰ্থক আছিল। তেওঁ ''ঈশ্বৰা ৱাঝাক্কিল্লেল্লো'' নামৰ এখন স্মৃতিগ্ৰন্থও ৰচনা কৰিছে। === মৃত্যু === ২০২৬ চনৰ ৬ জুনৰ পুৱা শাৰীৰিক অসুস্থতাৰ বাবে চেলিম কুমাৰক কচিৰ অমৃতা চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰোৱা হয়।<ref>{{Cite web |last=ലേഖകൻ |first=മാധ്യമം |title=നടൻ സലിം കുമാർ ആശുപത്രിയിൽ; ഗുരുതരാവസ്ഥയിലെന്ന് റിപ്പോർട്ട് |url=https://www.madhyamam.com/entertainment/celebrities/actor-salim-kumar-hospitalized-1526194 |access-date=2026-06-06 |website=Madhyamam |language=ml}}</ref> তেওঁৰ স্বাস্থ্যৰ অৱস্থা ক্ৰমাৎ অৱনতি ঘটাৰ পিছত তেওঁক ভেণ্টিলেটৰ চাপৰ্টত ৰখা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Staff |first=T. N. M. |date=2026-06-02 |title=Actor Salim Kumar on ventilator support at Kochi hospital |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/actor-salim-kumar-on-ventilator-support-at-kochi-hospital |access-date=2026-06-06 |website=The News Minute |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-06-06 |title=Actor Salim Kumar hospitalised, on ventilator support in kerala |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/national-award-winning-malayalam-actor-salim-kumar-hospitalised-on-ventilator-support/article71068936.ece |access-date=2026-06-06 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> সেইদিনা নিশা ভাৰতীয় সময় অনুসৰি ১০:৪৩ বজাত চিকিৎসকে তেওঁক মৃত ঘোষণা কৰে।{{efn|কেৰালা কৌমুদী,<ref>{{Cite web |title=National award-winning actor Salim Kumar passes away |url=https://keralakaumudi.com/en/kerala/general/actor-salim-kumar-passes-away-1760032-amp |access-date=2026-06-06 |website=keralakaumudi.com}}</ref> মনোৰমা অনলাইন,<ref>{{Cite web |title=ആ ചിരി ഇനി ഓർമ; സലിംകുമാറിന് വിട |url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/06/06/renowned-malayalam-actor-salim-kumar-passes-away.html |access-date=2026-06-06 |website=@manoramaonline}}</ref> মাতৃভূমি,<ref>{{Keep_alive|last=sajna |date=2026-06-06 |title=ചിരിയുടെ ആശാന് വിട; നടൻ സലിം കുമാർ അന്തരിച്ചു |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/salim-kumar-passes-away-malayalam-actor-obituary-b5udnv0m |access-date=2026-06-06 |website=@mathrubhumi |language=en}}</ref> মনোৰমা নিউজ,<ref>{{Cite web |last=ലേഖകൻ |first=സ്വന്തം |date=2026-06-06 |title=സലിംകുമാറിന് ഹൃദയ സലാം; ചിരി ബാക്കിയാക്കി സലിയപ്പന്‍ മടങ്ങി |url=https://www.manoramanews.com/kerala/spotlight/2026/06/06/salim-kumar-death-biography.html |access-date=2026-06-06 |website=Manorama News}}</ref> এছিয়ানেট নিউজ,<ref>{{Cite web |title=malayalam actor Salim Kumar died പ്രശസ്ത മലയാളം ചലച്ചിത്ര താരം സലിം കുമാർ അന്തരിച്ചു {{!}} Malayalam Actor Salim Kumar Died {{!}} Asianet News Malayalam |url=https://www.asianetnews.com/kerala-news/malayalam-actor-salim-kumar-died-articleshow-grxg3y8 |access-date=2026-06-06 |website=www.asianetnews.com |language=ml}}</ref> চিনেমা এক্সপ্ৰেছ<ref>{{cite web |title=Salim Kumar passes away: Prithviraj, Dileep, Mammootty, Vinayan and more mourn veteran actor’s death |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Jun/06/salim-kumar-passes-away-prithviraj-dileep-mammootty-vinayan-and-more-mourn-veteran-actors-death |website=Cinema Express |access-date=7 June 2026 |language=en |date=6 June 2026}}</ref>}} তেওঁৰ বাসগৃহত চৰকাৰী সন্মানেৰে অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰা হয়। তেওঁৰ শেষ ইচ্ছা অনুসৰি, কোনো ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি নোহোৱাকৈ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰা হৈছিল। খবৰ অনুসৰি, চেলিম কুমাৰে চিতাভস্ম বিসৰ্জনকে ধৰি অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পৰৱৰ্তী কোনো ধৰ্মীয় পৰম্পৰা পালন নকৰিবলৈ নিৰ্দেশ দি থৈ গৈছিল। ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ পতাকাৰে তেওঁৰ নশ্বৰ দেহ ঢাকি চিতালৈ লৈ যোৱা হয়। তেওঁৰ দুই পুত্ৰ চন্দু চেলিম কুমাৰ আৰু আৰোমলে চিতাত অগ্নিসংযোগ কৰে। এই শেষকৃত্য অনুষ্ঠানত মুখ্যমন্ত্ৰী ভি. ডি. সতীচন আৰু সৰ্বভাৰতীয় কংগ্ৰেছ কমিটিৰ সাধাৰণ সম্পাদক কে. চি. বেণুগোপালকে ধৰি কেইবাগৰাকীও ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক ব্যক্তিত্ব তথা মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতৰ তেওঁৰ সতীৰ্থ আৰু বন্ধু-বৰ্গ উপস্থিত থাকে। == চলচ্চিত্ৰপঞ্জী == === মালয়ালম === ==== ১৯৯০-ৰ দশক ==== {| class="wikitable sortable" |- ! বছৰ ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! চৰিত্ৰ ! class="unsortable" | মন্তব্য |- | ১৯৯১ || ''সন্দেশম'' || || কেমিঅ’ (নাম উল্লেখ কৰা হোৱা নাই) |- | ১৯৯৬ || ''ইষ্টমানু নুৰু পট্টম'' || ৰাধা কৃষ্ণন || |- | rowspan=10 | ১৯৯৭ || ''ইষ্টদানম'' || উন্নীকুত্তন || |- || ''মুনু কডিয়ুম মুন্নুৰু পাৱানুম'' || মাট্টানচেৰী মাথেন || |- || ''অঞ্চৰাকল্যাণম'' || গিৰীশন || |- || ''মান্নাদিয়াৰ পেন্নিনু চেনকোট্টা চেকান'' || কিঝি || |- || ''অডুক্কলা ৰহস্যম অংগাদী পাত্তু'' || || |- || ''নিউজপেপাৰ বয়'' || ভেংকিতী || |- || ''মাই ডিয়াৰ কুট্টিচাথান'' ||বাৰৰ গীটাৰিষ্ট || ১৯৯৭ চনত পুনৰ চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হয় |- || ''সুৱৰ্ণ সিংহাসনম'' || গোপালন || |- || ''পুথুম্বিয়াম পুৱালানমাৰুম'' || || |- || ''গুৰু শিষ্যন'' || || |- | rowspan=11 | ১৯৯৮ || ''মন্ত্ৰী কোচাম্মা'' || পংকজাক্ষণ || |- || ''চেনাপ্পাৰাম্বিলে আনাক্কাৰিয়াম'' || উথামন || |- || ''কুদুম্ব ৱাৰ্থাকল'' || কুঞ্জুমন ||<ref>He acted In Film</ref> |- || ''গ্ৰামপঞ্চায়থ'' || ভাস্কৰণ || |- || ''মাট্টুপেট্টি মাচান'' || মনোহৰণ || |- || ''মীনাক্ষী কল্যাণম'' || এডভোকেট শিৱন মুল্লাছেৰী || |- || ''মালাবাৰিল নিন্নোৰু মণিমাৰান'' || ষ্টেজ শ্ব’ || |- || ''মায়াজালম'' || এঝুপুন্না মাথাই || |- || ''মাংগল্য পল্লক্কু'' || ফালগুনন || |- || ''চেনাপ্পাৰাম্বিলে আনাক্কাৰিয়াম'' || উথামন || |- || ''সূৰ্যৱনম'' || থামৰাথোপ্পু || |- | rowspan=5 | ১৯৯৯ || ''অ’টো ব্ৰাদাৰ্ছ'' || || |- || ''মাই ডিয়াৰ কাৰাড়ী'' || কনিষ্টবল উজ্জ্বলন || |- || ''উদয়পুৰম চুলথান'' || চেলিম || |- || ''পট্টাভিষেকম'' || ইল্লীক্কুলাম কাট্টুমানাক্কাল অষ্টংগহৃদয়ম ব্ৰহ্মদত্তন মুছাদ || |- || ''টকিঅ’ নগৰাথিলে ৱিশেষংগল'' || কাদাপ্পুৰম পাৰায়ী || |- |} ==== ২০০০-ৰ দশক ==== {| class="wikitable sortable" |- ! বছৰ ! চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! চৰিত্ৰ ! class="unsortable" | মন্তব্য |- | rowspan=9 | ২০০০ || ''কিন্নৰা থুম্বিকল'' || চাহ দোকানৰ মালিক || |- || ''মেৰা নাম জোকাৰ'' || || |- || ''ডাৰ্লিং ডাৰ্লিং'' || টেলিফোন বুথৰ মালিৰ || |- || ''নাদান পেন্নুম নাটু প্ৰমাণীয়ুম'' || শ্ব’ৰুম মেনেজাৰ || |- || ''বিনয়পূৰ্বম বিদ্যাধৰণ'' || জ্যোতিষী || |- || ''উন্নীমায়া'' || || |- || ''মেলেভাৰিয়াথে মালাখাকুট্টিকাল'' || ভাস্কৰণ || |- || ''সত্যমেৱ জয়তে'' || মাট্টানচেৰী মাম্মাথু || |- || ''তেংকাচিপত্তনম'' || মুথুৰামন || |- | rowspan=8 | ২০০১ || ''নাৰানাথু থামপুৰান'' || শিৱন || |- || ''ঈ পৰক্কুম থালিকা'' || কোশী || |- | ''ঈ নাডু ইন্নালে ৱাৰে'' || || |- || ''সুন্দৰ পুৰুষন'' || বালন || |- || ''ৱান মেন শ্ব’'' || ভাস্কৰণ || |- || ''নাৰিমন'' || কচু নাৰায়ণনৰ মেনেজাৰ || |- || ''ভৰ্থাৱুদ্যোগম'' || পুষ্পন || |- || ''সূত্ৰধাৰণ'' || লীলা কৃষ্ণন || |- | rowspan=13 | ২০০২ || ''কাক্কী নক্ষত্ৰম'' || || |- || ''ৱালকান্নডী'' || ৰাঘৱন || |- || ''মীছা মাধৱন'' || এডভোকেট মুকুন্দন উন্নী || |- || ''তাণ্ডৱম'' || বছিৰ || |- || ''প্ৰণয়মণিথুৱল'' || সুন্দৰণ || |- || ''পুণ্যম'' || || |- || ''মঝাথুল্লিক্কিলুক্কম'' || মায়ান্দী || |- || ''কাছিল্লাথেয়ুম জীৱিক্কাম'' || || |- || ''কুঞ্জিক্কোণান'' || চন্দ্ৰন || |- || ''বেম্বো বয়জ'' || চম্বা || |- || ''কল্যাণৰমন'' || প্যাৰী || |- || ''বসন্তমালিকা'' || কোমলন || |- || ''সাৱিত্ৰীযুদ্ধে অৰঞ্জণম'' || অলিম্পিয়ান ভূথম আপ্পাচন || |- | rowspan=13 | ২০০৩ || ''পত্তনথিল সুন্দৰণ'' || এডভোকেট ভুৱনচন্দ্ৰন || |- || ''ভেল্লিথিৰা'' || সুৰেন্দ্ৰন || |- || ''গ্ৰামোফোন'' || 'তবলা' ভাস্কৰণ || |- || ''চি.আই.ডি. মুছা'' || মানসিক ৰোগী || |- || ''তিলাক্কম'' || ওমানাকুত্তন || |- || ''কিলিচুন্দন মাম্পাঝাম'' || উছমান || |- || ''পট্টালম'' || এছ.আই. গব্বৰ কেশৱন || |- || ''স্বন্তম মালৱিকা'' || || |- || ''পুলিভাল কল্যাণম'' || মনৱালণ || |- || ''হৰিহৰণ পিল্লাই হেপ্পী আনু'' || সুন্দৰণ || |- || ''দা ফায়াৰ'' || || |- || ''এণ্টে ভিডু আপ্পুৱিন্তেয়ুম'' || গণেশন || |- || ''মলচৰম'' || ৱাইৰা মুথু || |- | rowspan=3 | ২০০৪ || ''য়ুথ ফেষ্টিভেল'' || ৱীৰাপাণ্ডী || |- || ''ৰসিকন'' || পৰমু || |- || ''চথিক্কাथा চন্দু'' || ডান্স মাষ্টাৰ বিক্ৰম || |- | rowspan=14 | ২০০৫ || ''পাণ্ডিপ্পাডা'' || উমাকন্দন || |- || ''তোম্মনুম মাক্কালুম'' || ৰাজাক্কান্নু || |- || ''তস্কৰৱীৰণ'' || সুগথন || |- || ''চৰকাৰ দাদা'' || কুমাৰণ || |- || ''মাণিক্যন'' || কুমাৰণ || |- || ''কৃত্যম'' || বাদশ্বা || |- || ''ইঝা'' || || |- || ''কল্যাণ কুৰিমাণম'' || || |- || ''ৰাপ্পাকাল'' || গোৱিন্দন || |- || ''নাৰন'' || ইডিমুত্তু ৰাজাপ্পন || |- || ''জুনিয়ৰ চিনিয়ৰ'' || চথ্যন || |- || ''আন্দাৱন'' || মায়িনকুত্তী || |- || ''ৰাজমাণিক্যম'' || দাসপ্পন || |- || ''উদয়নানু তাৰম'' || ৰফিক || |- | rowspan=15 | ২০০৬ || ''চান্ধুাপোত্তু'' || ৱাৰীদ || |- || ''অৰুৱন'' || বালন || |- || ''আনাচন্দম'' || আনা পাপ্পন মণিকন্দন || |- || ''নৰকাসুৰন'' || চিবিআই বিষয়া গোৱিন্দ || |- || ''বৃন্দাৱনম'' || || |- || ''লায়ন'' || পোট্টাকুঁজী চেল্লপ্পন || |- || ''তুৰুপ্পুগুলান'' || খাদৰ এণ্ড খাদৰ || |- || ''একান্তম'' || বেলাযুধন || |- || ''পুলিজনমম'' || || |- || ''অচ্ছানুৰংগতা ভিডু'' || চামুৱেল/প্ৰভাকৰণ || |- || ''পাচাকুথিৰা'' || চন্দ্ৰন || |- || ''প্ৰজাপতি'' || ফিল্ম ষ্টাৰ অভিলাষ || |- || ''চেচ'' || উন্নীকন্নন || |- || ''বাস্তৱম'' || ত্ৰিপ্পন নাম্বুথিৰী || |- || ''কাৰুথা পক্ষীকল'' || || |- | rowspan=20 | ২০০৭ || ''চংগাথিপূছা'' || ৰাজাপ্পন || |- || ''ইনস্পেক্টৰ গৰুড়'' || চাক্কাচম্পাৰাম্বিল লোনাপ্পন || |- || ''মায়াবী'' || কন্নন শ্ৰাংক || |- || ''হৰীন্দ্ৰন অৰু নিষ্কলংকন'' || ৰাজেন্দ্ৰন ৱাঝায়িলা || |- || ''ৰোমিঅ’'' || নাৰাণিমংগলাম নাৰায়ণন || |- || ''আয়ুৰ ৰেখা'' || পি.চি. ইছমাইল || |- || ''কেংগাৰু'' || 'কাৰেণ্ট' কুঞ্জাচন || |- || ''অনামিকা'' || || |- || ''মিছন ৯০ ডেইজ'' || অৰবিন্দন || |- || ''দা স্পীড ট্ৰেক'' || লালী || |- || ''আব্ৰাহাম এণ্ড লিংকন'' || কনিষ্টবল মাৰ্কোচ || |- || ''নগৰম'' || লালকুঁজী নানাপ্পন || |- || ''একান্তম'' || বেলাযুধন || |- || ''গোল'' || কুৰিয়াকোচ || |- || ''জুলাই ৪'' || শক্তিভেল || |- || ''হেল্ল’'' || চিদাম্বৰম || |- || ''আৰৱী কথা'' || কৰিম || |- || ''চকলেট'' || পাপ্পন || |- || ''কথা পৰায়ুম্বোল'' || কবি দাস ৱাডাক্কেমুৰী || |- || ''ফ্লেচ'' || || |- | rowspan=15 | ২০০৮ || ''টুৱেণ্টি:২০'' || ইন্দুচূড়ন আইপিএছ || |- || ''দে ইংগোত্তু নোক্কিয়ে'' || || |- || ''জুবিলী'' || || |- || ''শেক্সপীয়েৰ এম.এ. মালয়ালম '' || সুগুণন মুথুকুন্নম || |- || ''চাইকেল'' || ষ্টীফেন || |- || ''থাভালাম'' || সুন্দৰণ || |- || ''পাৰ্থন কন্দ পৰলোকম'' || কৰুণন || |- || ''গোপালপুৰাণম'' || ৰমণন || |- || ''মুল্লা'' || 'থোট্টি' শশী || |- || ''ৱান ৱে টিকেট'' || চাক্কাথ বীৰান || |- || ''অন্নন থাম্পী'' || ইনস্পেক্টৰ শ্যামলন || |- || ''মায়াবজাৰ'' || গোৱিন্দন আচাৰী || |- || ''সুলতান'' || সুন্দৰণ || |- || ''ক্ৰেজী গোপালন'' || লক্ষ্মণন || |- || ''ললিপপ'' || পুৰোহিত / এডভোকেট কুৰিয়াকোচ || |- | rowspan=18 | ২০০৯ || ''সানমনসুল্লাৱন অপ্পুকুত্তন'' || || |- || ''সমস্ত কেৰালাম পি.ও.'' || সুব্ৰহ্মণ্যম || |- || ''আয়িৰাথিল অৰুৱন'' || উছমান || |- || ''লাউডস্পীকাৰ'' || কেপি || |- || ''সময়ম'' || || |- || ''মালায়ালী'' || মোহনাকৃষ্ণন || |- || ''ডুপ্লিকেট'' || পেছাদাৰী হত্যাকাৰী ১ || |- || ''লাভ ইন ছিংগাপুৰ'' || শুক্কুৰ খান || |- || ''২ হৰিহৰ নগৰ'' || আয্যাপ্পন || |- || ''ঈ পত্তনথিল ভূথম'' || এছআই মাধৱন চন্দ্ৰপ্পিন্নী / পৰক্কুম মাধৱন || |- || ''মাকাণ্টে অচ্ছন'' || কৃষ্ণন কুট্টী || |- || ''ডিচেণ্ট পাৰ্টীজ'' || ৰফিক || |- || ''স্বন্তম লেখকন'' || চন্দ্ৰমোহন || |- || ''কপ্পাল মুথালালী'' || ওমানাকুত্তন || |- || ''এঞ্জেল জন'' || ৰাজন || |- || ''গুলুমাল-দা এস্কেপ'' || ভাই || |- || ''কেৰেলা কেফে'' || মণিকন্দন || |- || ''চাট্টাম্বিনাড়ু'' || মাক্ৰী গোপালন || |- |} ==== ২০১০-ৰ দশক ==== {| class="wikitable sortable" |- ! বছৰ!! চলচ্চিত্ৰৰ নাম!! চৰিত্ৰ!! class="unsortable" | মন্তব্য |- | rowspan=16 | ২০১০ || ''চিনিয়ৰ মেণ্ড্ৰেক'' || || |- || ''নিজাক'' || || |- || ''চেৰিয়া কাল্লানুম ৱালিয়া পুলিচুম'' || গোপালন || |- || ''পোক্কিৰি ৰাজা'' || ঔপন্যাসিক মনোহৰণ মংগলোদয়ন || |- || ''৩ চাৰ চৌ বীচ'' || চন্দ্ৰন মুথলালী || |- || ''অন্বৰ'' || আশ্ৰাফ || |- || ''স্বন্তম ভাৰ্যা জিন্দাবাদ'' || টি কে বিপিন কুমাৰ || |- || ''মাই বিগ ফাদাৰ'' || উন্নীকুত্তন || |- || ''ফোৰ ফ্ৰেণ্ডছ'' || কোচুচেফ || |- || ''মলাৰাবাদী আৰ্টছ ক্লাব'' || কাট্টাপ্পাৰাম শশী || |- || ''তস্কৰ লহালা'' || আয্যাপ্পন || |- || ''অৰিڈاথৰু পোষ্টমেন'' || চন্দ্ৰপ্পন || |- || ''কাৰ্যস্থান'' || কালিদাস || |- || ''বেষ্ট এক্টৰ'' || বাডিভাল প্ৰাঞ্চি || |- || ''আকাশযাত্ৰা'' || || |- || ''মেৰীಕ್ಕುন্দৰু কুঞ্জাডু'' || লোনাপ্পন || |- | rowspan=8 | ২০১১ || ''আদামিণ্টে মকান আবু'' || আবু || |- || ''ডাবলছ'' || ময্যাঝী || |- || ''অৰ্জুনন সাক্ষী'' || মেকানিক জেকচন || |- || ''মেকআপ মেন'' || লৰেঞ্চ || |- || ''ক্ৰীষ্টিয়ান ব্ৰাদাৰ্ছ'' || পুৰুষোত্তমন || |- || ''মাণিক্যকাল্লু'' || কুঞ্জুৰামন/থাম্পুৰান || |- || ''জনপ্ৰিয়ন'' || কান্নপ্পন কান্নাপী || |- || ''তেজা ভাই এণ্ড ফেমিলী'' || দিৱাকৰণ নায়াৰ || |- | rowspan=14 | ২০১২ || ''৯১৬'' || || |- || ''প্লেয়াৰ্ছ'' || || |- || ''পদ্মশ্ৰী ভাৰত ড° সৰোজ কুমাৰ'' || ৰফিক || |- || ''মাष्टाৰ্ছ'' || মণিচন || |- || ''অন্নুম ইন্নুম এন্নুম'' || লোপেজ || |- || ''ক Cobra'' || গোপালন || |- || ''অৰ্ডিনেৰী'' || আছান - বাছ মেকানিক || |- || ''ৱাধ্যাৰ'' || || |- || ''প্ৰভুৱিণ্টে মক্কাল'' || || |- || ''এঝাম সূৰ্যন'' || || |- || ''মিষ্টাৰ মৰুমকান'' || শংকৰণ উন্নী || |- || ''মঝাভিল্লিনাত্তম ৱাৰে'' || ৰান্ধনী || |- || ''অয়ালুম নজানুম থাম্মিল'' || থোমাচন || |- || ''১০১ ৱেডিংছ'' || খাদেৰ || |- | rowspan=9 | ২০১৩ || ''অভিয়ুম নজানুম'' || জোче || |- || ''পিগচমেন'' || || |- || ''লিচাম্মায়ুде ভিডু'' || চামুৱেল/প্ৰভাকৰণ || |- || ''ইমানুৱেল'' || সুকু || |- || ''মুনাম নল ন্যাৰাচ্ছা'' || || |- || ''কুঞ্জননথান্তে কড়া'' || || |- || ''নাডোড়িমন্নন'' || ৰবি || |- || ''কেকিউ'' || || |- || ''বাইচাইকেল থিভছ'' || বোচ প্ৰকাশ/বোচেত্তন || |- | rowspan=3 | ২০১৪ || ''মাই ডিয়াৰ মাম্মী'' || || |- || ''ভায়া ভায়া'' || কোৰা || |- || ''চেকেণ্ডছ'' || জীৱন || |- | rowspan=6 | ২০১৫ || ''কম্পাৰ্টমেণ্ট'' || || |- || ''فায়াৰমেন'' || নৰেন্দ্ৰন আচাৰী || |- || ''ৱালিয়া চিৰাকুল্লা পক্ষীকল'' || স্কুলৰ প্ৰধান শিক্ষক || |- || ''ইলাঞ্জিক্কাভু পি.ও.'' || || |- || ''فিমেল উন্নীকৃষ্ণন'' || থামৰাকুলাম ৰবিয়ান || |- || ''পাথেমাৰী'' || নাৰায়ণনৰ পিতৃ || |- | rowspan=3 | ২০১৬ || ''থোপ্পিল জোপ্পন'' || ফাদাৰ ইচাক বালামপৰাম্বিল || |- || ''মুনাম নাল ন্যায়াৰাঝচা'' || কৰুম্পন || |- || ''কাট্টাপ্পানাইলে হৃতিক ৰোশন'' || নক্সালপন্থী চন্দ্ৰন || |- | rowspan=8 | ২০১৭ || ''ৰামলীলা'' || সুমেশ ভেঞ্জাৰা || |- || ''কাৰুথা সূৰ্যন'' || || |- || ''হেল্ল’ ডুবাইক্কাৰণ'' || || |- || ''শ্ৰীলেক টমছ'' || চৌৰো আছান || |- || ''কাৰুথা জুথান'' || || |- || ''ভেলিপাদিন্তে পুস্তকম'' || প্ৰফেচৰ প্ৰেমৰাজ ইডিকাত্তুথাৰায়ী || |- || ''ক্লিণ্ট'' || || |- || ''চিপ্পী'' || || |- | rowspan=9 | ২০১৮ || ''মাংগল্যম তন্তুনানেনা'' || || |- || ''চালাক্কুডিকাৰণ চংগাথী'' || || |- || ''মোহনলাল'' || চয়তান জোче || |- || ''পঞ্চবৰ্ণতাত'' || এডভোকেট জিম্মী || |- || ''কুত্তনাদান মাৰপাপ্পা'' || ফিলিপোচ || |- || ''দৈবমে কাইথোজাম কে. কুমাৰ আকনম'' || কৰিমন্নুৰ গোপী || |- || ''শিকাৰী শম্ভু'' || এছআই জিম্মী || |- || ''কুয়েন'' || এডভোকেট মুকুন্দন || |- || ''সাখাৱিন্তে প্ৰিয়সাখী'' || || |- | rowspan=17 | ২০১৯ || ''ড্ৰাইভিং লাইচেঞ্চ'' || অগাষ্টি || |- || ''ভাৰ্কী'' || || |- || ''উল্টা'' || পত্তেলাৰ দোপান্না || |- || ''মুন্থিৰি মোঞ্চন: অৰু থাভালা পৰঞ্জা কথা'' || থাভালা || |- || ''এডাক্কাড বেটেলিয়ান ০৬'' || সন্তোষ || |- || ''গানগন্ধৰ্বন'' || ৰাজাজী || |- || ''ইট্টিমাণি: মেড ইন চাইনা'' || মাপ্ৰণম ভাৰ্কী || |- || ''এ ফৰ এপল'' || মহম্মদ || |- || ''শিবু'' || ড° থোমাচন || |- || ''ৰংগীলা'' || || |- || ''মাস্ক'' || চে গুৱেভাৰা ওৰফে জজ্ঞু বৰাপুঝা || |- || ''থামৰা'' || || |- || ''অৰু যমন্দন প্ৰেমকথা'' || পাঞ্চি || |- || ''ماধুৰা ৰাজা'' || মনোহৰণ মংগলোদয়ন ||<ref>{{cite news |last1=Kumar R |first1=Manoj |title=Madhura Raja movie review: Mammootty's wisecracks save the day |url=https://indianexpress.com |access-date=1 April 2024 |publisher=The Indian Express |date=13 April 2019}}</ref> |- || ''এন ইণ্টাৰনেশ্যনেল লোকেল ষ্টৰী'' || এমএলএ জোচেফ মনৱালণ || |- || ''অৰু অডাৰ লাভ'' || মনৱালণ || |- || ''অল্লু ৰামেন্দ্ৰন'' || এছআই চিণ্টো চাইমন || |- |} ==== ২০২০-ৰ দশক ==== {| class="wikitable sortable" |- ! বছৰ!! চলচ্চিত্ৰৰ নাম!! চৰিত্ৰ!! class="unsortable" | মন্তব্য |- | ২০২০ || ''ধামাকা'' || চিকিৎসক || |- | rowspan=5 | ২০২১ || ''মিউ'' || ওস্তাদ || |- | ''মালিক'' || মুছাক্কা || |- | ''সুমেশ এণ্ড ৰমেশ'' || ইন্দুকালাধৰণ || |- | ''ৱান'' || দাসপ্পন || |- | ''কেশু ঈ ৱীডিণ্টে নাধন'' || || কণ্ঠ ধাৰণ |- | rowspan=3 | ২০২২ || ''পড়া'' || জাষ্টিচ থাংকাপ্পন আচাৰী || |- | ''থাল্লুমালা'' || গায়ক || কেমিঅ’ ভূমিকা |- | ''মে হূঁ মুছা'' || এডভোকেট মনোহৰণ || |- | rowspan=4 | ২০২৩ || ''ভেল্লাৰি পট্টনম'' || কুঞ্জিকন্নন মাষ্টৰ ||<ref>{{Cite web |title=Soubin Shahir-Manju Warrier starrer Vellaripattanam gets a release date |url=https://cinemaexpress.com |access-date=2023-03-24 |website=Cinema Express |date=13 March 2023 |language=en}}</ref> |- | ''কাল্লানুম ভগৱতীযুম'' || ||<ref>{{Cite news |title=Vishnu Unnikrishnan starrer 'Kallanum Bhagavathiyum' gets a release date |work=The Times of India |url=https://indiatimes.com |access-date=2023-03-31 |issn=0971-8257}}</ref> |- | ''কেনকেমম'' || || |- | ''কীৰ্কন'' || কীৰ্কন ||<ref>{{Cite web |title=New poster of Kani Kusruthi starrer Kirkkan is out |url=https://cinemaexpress.com |access-date=2023-12-26 |website=Cinema Express |date=24 April 2023 |language=en}}</ref> |- | rowspan=7 | ২০২৪ || ''বাদল'' || ||<ref>{{Cite web |date=2024-03-26 |title=Badal Premiere Locked: Shwetha Menon's Political Thriller Will Release On THIS Date |url=https://news18.com |access-date=2024-03-29 |website=News18 |language=en }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | ''মালায়ালী ফ্ৰম ইণ্ডিয়া'' || হামছা ||<ref>{{Cite news |date=2023-12-25 |title=Nivin Pauly's film with Dijo Jose Antony titled 'Malayalee From India' |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://thehindu.com |access-date=2023-12-26 |issn=0971-751X}}</ref> |- | ''মাৰিভিল্লিন গোপুৰংগল'' || ||<ref>{{Cite web |date=2024-04-27 |title=Indrajith And Sarjano Khalid's Marivillin Gopurangal Set to Hit Theaters On This Date |url=https://news18.com |access-date=2024-04-28 |website=News18 |language=en }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | ''কুদুম্বশ্ৰীযুম কুঞ্জাড়ুম'' || ||<ref>{{Cite news |date=2024-05-26 |title=Dhyan Sreenivasan's comedy-drama 'Kudumbasthreeyum Kunjadum' gets a release date |url=https://indiatimes.com |access-date=2024-05-27 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- | ''পট্টাপকাল'' || ||<ref>{{Cite news |date=2024-05-06 |title='Pattapakal' release: Krishna Sankar starrer to release on THIS date |url=https://indiatimes.com |access-date=2024-06-28 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- | ''ইড়িয়ান চন্দু'' || বালন || <ref>{{cite web | url=https://manoramaonline.com | title=പ്രтиരോധത്തിന്റെ ഇടിക്കാഴ്ച്ച; 'ഇടിയൻ ചന്തു' റിവ്യു }}</ref> |- | ''পঞ্চায়ত জেটি'' || ৰাধা ৰমণন ||<ref>{{cite web | url=https://manoramaonline.com | title=കെട്ടുകാഴ്ചകളുടെ അമിതഭാരമില്ലാത്ത കൊച്ചു സിനിമ; സിനിമ; പഞ്ചായത്ത് ജെട്ടി റിവ്യു }}</ref> |- | ২০২৫ || ''ভা ভা ভা'' || এডভোকেট মুকুন্দন উন্নী || কেমিঅ’ ভূমিকা<ref>{{Cite web |title=‘Bha Bha Bha’ trailer: Mohanlal makes stylish entrance as Dileep attempts signature slapstick humour |url=https://onmanorama.com |access-date=2026-01-03 |website=Onmanorama |language=en}}</ref> |- | rowspan="5" | ২০২৬ || ''কূডোথ্ৰম'' || ||<ref>{{Cite web |date=2026-01-31 |title=Baiju Ezhupunna's Koodothram gets release date |url=https://cinemaexpress.com |access-date=2026-02-01 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |''খলিফা'' || || |- |''অৱৰাঞ্চন এণ্ড চন্স'' || || |- | ''টিকি টাকা'' || || |- | ''অট্টকোম্বন'' || || |} === অন্য ভাষা === {| class="wikitable sortable" style="text-align:left; " |- ! বছৰ!! চলচ্চিত্ৰৰ নাম!! চৰিত্ৰ!! ভাষা!! মন্তব্য |- |rowspan=3|২০১৩||''আপ্পাভিন মীছাই''||কোলাপ্পন||তামিল||মুক্তি লাভ নকৰা ছবি |- ||''নেদুঞ্চালাই''||মাট্টু শেখৰ||তামিল|| |- ||''মৰিয়ান''||থোমায়া||তামিল|| |- |২০১৪||''ঊংগা''||কুঞ্জা/ট্ৰেম্প||ওড়িয়া, হিন্দী|| দ্বিভাষিক চলচ্চিত্ৰ |- |২০১১||''মায়াবজাৰ''||অজ্ঞাত||বঙালী|| |- |} == পৰিচালক হিচাপে == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left; " |- ! বছৰ!! চলচ্চিত্ৰৰ নাম!! চৰিত্ৰ!! ভাষা!! মন্তব্য |- |২০১৫||''কম্পাৰ্টমেণ্ট''||-|| rowspan="3" |মালয়ালম || rowspan="3" |পৰিচালক |- |২০১৭||''কাৰুথা জুথান''||- |- |২০১৮||''দৈবমে কাইথোজাম কে. কুমাৰ আকনম''||- |} == ডাবিং শিল্পী হিচাপে == * ''ওম শান্তি ওশানা'' - সূত্ৰধাৰ/কণ্ঠ ধাৰণ<ref>{{Cite news |date=2014-10-15 |title=Voice overs are in vogue in Mollywood |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/voice-overs-are-in-vogue-in-mollywood/articleshow/44821451.cms |access-date=2025-10-04 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> * ''ইউটোপিয়াইলে ৰাজাভু'' - কাউৰীৰ কণ্ঠ * ''আলমাৰা'' - আলমাৰীৰ কণ্ঠ * ''কেশু ঈ ৱীডিণ্টে নাধন'' - সূত্ৰধাৰ/কণ্ঠ ধাৰণ * ''মুকুন্দন উন্নী এছ’চিয়েটচ'' - মুকুন্দনৰ ককাকৰ কণ্ঠ == দূৰদৰ্শন == {| class="wikitable sortable" |- ! বছৰ!! অনুষ্ঠানৰ নাম!! ভূমিকা!! চেনেল!! class="unsortable"| মন্তব্য |- |২০১৫||''চিনেমা চিৰিমা''||নিজ চৰিত্ৰত||মঝাভ্যিল মনোৰমা|| |- |২০১৬||''কমেডী চাৰ্কাচ''||বিচাৰক||মঝাভ্যিল মনোৰমা|| |- |২০১৭–২০১৯||''কমেডী ষ্টাৰ্ছ চিজন ২''||নিয়মীয়া বিচাৰক||এছিয়ানেট|| |- |২০১৭||''কমেডী উৎসৱম''||নিজ চৰিত্ৰত||ফ্লাৱাৰ্ছ টিভি|| |- |২০১৮||''উৰ্বশী থিয়েটাৰ''||উপদেষ্টা ||跨এছিয়ানেট|| |- |২০১৮-২০১৯||''থকাৰপ্পান কমেডী''||উপদেষ্টা ||মঝাভ্যিল মনোৰমা|| |- |২০২০||''জন জাফৰ জনাৰ্দনন''||সূত্ৰধাৰ/কণ্ঠ ধাৰণ||সূৰ্য টিভি|| |- |২০২০–২০wrap২২||''কমেডী মাষ্টাৰ্ছ''||বিচাৰক||অমৃতা টিভি|| |- |২০২১–২০২২||''ষ্টাৰ মেজিক''||উপদেষ্টা ||ফ্লাৱাৰ্ছ টিভি|| |- |২০২৪||''চিৰি কথাকল''||সূত্ৰধাৰ ||কৌমুদী টিভি|| |- |} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable sortable" |- ! বঁটা!! বছৰ!! বিভাগ!! চলচ্চিত্ৰ/অনুষ্ঠান!! ফলাফল |- | ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা || ২০১০ || শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা || ''আদামিণ্টে মকান আবু''<ref>{{Cite web|url=https://www.technoparktoday.com/salim-kumar-wins-best-actor-national-award/|title=Salim Kumar wins Best Actor National Award - TechnoparkToday.com - Techies News, Jobs, Events & Lifestyle!|date=19 May 2011 |access-date=25 June 2021|archive-date=25 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625062238/https://www.technoparktoday.com/salim-kumar-wins-best-actor-national-award/|url-status=live}}</ref> || rowspan="12" {{Won}} |- | rowspan=4 | কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা || ২০০৫ || দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা || ''অচ্ছানুৰংগতা ভিডু'' |- || ২০১০ || শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা || ''আদামিণ্টে মকান আবু'' |- || ২০১৩ || শ্ৰেষ্ঠ কৌতুক অভিনেতা || ''অয়ালুম নজানুম থাম্মিল'' |- || ২০১৬ || শ্ৰেষ্ঠ কাহিনী || ''কাৰুথা জুথান'' |- | কেৰালা ৰাজ্যিক টেলিভিছন বঁটা || ২০১৩ || শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা || ''পৰেথাণ্টে পৰিভৱংগল'' |- | ফিল্মফেয়াৰ বঁটা দক্ষিণ || ২০১১ || শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (মালয়ালম ) || ''আদামিণ্টে মকান আবু''<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/The-59th-Idea-Filmfare-Awards-2011South/articleshow/14742576.cms|title=The 59th Idea Filmfare Awards 2011(South)|access-date=2012-07-08|work=The Times Of India|archive-date=5 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190405205144/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/The-59th-Idea-Filmfare-Awards-2011South/articleshow/14742576.cms|url-status=live}}</ref> |- | দক্ষিণ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা || ২০১২ || বিশেষ জুৰী বঁটা || ''আদামিণ্টে মকান আবু'' |- | কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সংস্থা বঁটা || ২০১০ || বিশেষ জুৰী বঁটা || ''আদামিণ্টে মকান আবু'' |- | rowspan=2 | এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা || ২০০৮ || শ্ৰেष्ठ কৌতুক অভিনেতা || ''অন্নন থাম্পী'' |- || ২০১১ || বিশেষ জুৰী বঁটা || ''আদামিণ্টে মকান আবু'' |- | ৱনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা || ২০১১ || শ্ৰেষ্ঠ কৌতুক অভিনেতা || ''মেৰীಕ್ಕುন্দৰু কুঞ্জাডু'' |} === অন্যান্য বঁটাসমূহ === * ২০০৫: সত্যন বঁটা - ''অচ্ছানুৰংগতা ভিডু'' * ২০০৫: ভৰতন বঁটা - ''অচ্ছানুৰংগতা ভিডু'' * २०१০: শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ জয়হিন্দ টিভি চলচ্চিত্ৰ বঁটা - ''আদামিণ্টে মকান আবু'' * २०१০: অমৃতা টিভি-ফেফকা চলচ্চিত্ৰ বঁটাৰ বিশেষ জুৰী বঁটা - ''আদামিণ্টে মকান আবু'' * २०११: প্ৰেম নজিৰ বঁটা * २०१२: ইমাজিন ইণ্ডিয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা - ''আদামিণ্টে মকান আবু'' ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{{Commons category}} * {{IMDb name|1368581}} * [http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Salim%20Kumar&limit=206 Salim Kumar at MSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250417075621/https://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Salim%20Kumar&limit=206 |date=2025-04-17 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=ECIPlalG-aY Palavattam Hip-Hop single featuring Salim Kumar] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] a7grl1hte7gn1dp5gm6ms5mtgnnbljk 0 138404 625452 623787 2026-08-08T19:15:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625452 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization |name=কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভা |image=Asam Sahitya Sabha Logo.png |caption=অসম সাহিত্য সভাৰ প্ৰতীক চিহ্ন |motto=[[চিৰ-চেনেহী মোৰ ভাষা জননী]] |formation=২০০৩ |purpose=[[অসমীয়া ভাষা]], [[অসমীয়া সাহিত্য|সাহিত্য]] আৰু [[অসমৰ সংস্কৃতি|সংস্কৃতিৰ]] সৰ্বাংগীণ উন্নতি |language=[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] |leader_title=সভাপতি |leader_name=টংকেশ্বৰ নাথ}} '''কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভা''' [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ অন্তৰ্গত এটা উল্লেখযোগ্য শাখা। কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠা হয় ২০০৩ চনত।<ref name="স্মৃআদ">{{cite book | title=স্মৃতিৰ আধালেখা দস্তাবেজ | publisher=হোজাই জিলা সাহিত্য সভা | author=খলিলুৰ ৰহমান | year=জুলাই, ২০২৬}}</ref> ==ইতিবৃত্ত== [[অসমীয়া ভাষা]]-সংস্কৃতিৰ বিকাশ আৰু প্ৰসাৰৰ লগতে অবিভক্ত নগাঁও জিলাৰ কাকী অঞ্চলত সাহিত্য-সংস্কৃতি চৰ্চাৰ এক আনুষ্ঠানিক মঞ্চ গঠনৰ উদ্দেশ্যে ২০০৩ চনত নগাঁও জিলা সাহিত্য সভাৰ সৈতে আলোচনা কৰি কাকীত নতুনকৈ এই শাখাটো গঠন কৰা হয়। অৱশ্যে ২০০৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত অসম সাহিত্য সভাই এই শাখাটোক অসম সাহিত্য সভাৰ শাখা হিচাপে স্বীকৃতি-পত্ৰ প্ৰদান কৰে। কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সভাপতি আছিল প্ৰয়াত শিৱ প্ৰসাদ বৰা। প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক আছিল ৰাহুল বৰা, লগতে সহ-সম্পাদক আছিল গল্পকাৰ সিদ্ধাৰ্থ শংকৰ বেজবৰুৱা।<ref name="স্মৃআদ"/> পূৰ্বতে শাখাটো নগাঁও জিলা সাহিত্য সভাৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও হোজাই জিলা সাহিত্য সভা গঠনৰ পিছত ই হোজাই জিলা সাহিত্য সভাৰ অন্তৰ্গত হয়। কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাৰ বৰ্তমানৰ সভাপতি টংকেশ্বৰ নাথ আৰু সম্পাদক খলিলুৰ ৰহমান। কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাৰ বহুতো সদস্যই অসম সাহিত্য সভাৰ কেন্দ্ৰীয় সমিতি তথা বিভিন্ন উপসমিতিৰ বিষয়ববীয়া হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰি আহিছে। লগতে বিভিন্ন সময়ত শাখাৰ সদস্যসকলে বিভিন্ন বিষয়ক গ্ৰন্থও প্ৰকাশ কৰিছে। ==স্বীকৃতি== [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ ২০২৩-২০২৫ বৰ্ষৰ ২০২৪ চনৰ ২৬ জুন তাৰিখে অনুষ্ঠিত কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতিৰ পঞ্চম পূৰ্ণাংগ অধিৱেশনত কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাক ‘স্বৰ্ণ শাখা সাহিত্য সভা’ৰ স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হয়। [[File:শতদল শাখা সাহিত্য সভাৰ স্বীকৃতি পত্ৰ গ্ৰহণৰ সময়ত.jpg|thumb|শতদল শাখা সাহিত্য সভাৰ স্বীকৃতি পত্ৰ গ্ৰহণৰ সময়ত]] ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্ট তাৰিখে কাকীত অনুষ্ঠিত অসম সাহিত্য সভাৰ ২০২৫-২৭ কাৰ্যবৰ্ষৰ ষষ্ঠ কেন্দ্ৰীয় আকাশ অনুষ্ঠান<ref name="দৈনিক অসম">{{cite news | url=https://epaper.dainikasam.in/ | title=কাকীত অসম সাহিত্য সভাৰ ষষ্ঠ কেন্দ্ৰীয় আকাশ অনুষ্ঠান | date=০৪ আগষ্ট, ২০২৬ | accessdate=4 আগষ্ট 2026 | pages=৮ম পৃষ্ঠা}}</ref> ত কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাক আনুষ্ঠানিকভাবে ‘শতদল শাখা সাহিত্য সভাৰ’ৰ স্বীকৃতি পত্ৰ প্ৰদান কৰে অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতি ড° [[বসন্ত কুমাৰ গোস্বামী]], উপসভাপতি পদুম ৰাজখোৱা আৰু প্ৰধান সম্পাদক দেৱজিৎ বৰাই। কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাৰ সৈতে জন্মলগ্নৰে পৰা জড়িত ড° ইন্দ্ৰজিৎ বেজবৰুৱাক অসম সাহিত্য সভাৰ সপ্তসপ্ততিতম দ্বিবাৰ্ষিক পাঠশালা অধিৱেশন, বজালীত [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ তৰফৰ পৰা ২০২৩-২৫ বৰ্ষৰ ‘জিলা সাহিত্য সভাৰ শ্ৰেষ্ঠ সভাপতি বঁটা’ প্ৰদান কৰা হৈছিল। তেখেতে হোজাই জিলা সাহিত্য সভাৰ সভাপতি হিচাপে সেই বঁটা লাভ কৰে।<ref name="নিয়মীয়া বাৰ্তা">{{cite news | url=https://niyomiyabarta.com/assam/assam-sahitya-sabha-special-awards-announced/ | title=অসম সাহিত্য সভাৰ বিশেষ বঁটা ঘোষণা | date=০৩ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০২৫ | accessdate=3 ফেব্ৰুৱাৰী 2025 | archivedate=2026-08-06 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260806135800/https://niyomiyabarta.com/assam/assam-sahitya-sabha-special-awards-announced/ | deadurl=unfit }}</ref> ==কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাৰ উল্লেখযোগ্য কাৰ্যসূচী আৰু অনুষ্ঠান== অসম সাহিত্য সভাৰ কাৰ্যসূচী অনুসৰি কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাই প্ৰতি বছৰে বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা দিৱস, শিল্পী দিৱস, শিশু দিৱস, বিশ্ব ধৰিত্ৰী দিৱস আদি অনুষ্ঠিত কৰি আহিছে।<ref name="khaborhojai">{{cite web|author=Khabor Hojai |url=https://www.facebook.com/share/v/1BYczWqdV5/|title=হোজাই জিলাৰ কাকীত উদ্‌যাপন কৰা হয় বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা দিৱস |publisher=Khabor Hojai |date= |accessdate=2026-06-20}}</ref> শাখাই বিভিন্ন সময়ত সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন কৰ্মশালাও অনুষ্ঠিত কৰি আহিছে। [[File:কৰ্মশালা.jpg|thumb|কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাৰদ্বাৰা আয়োজিত বিভিন্ন কৰ্মশালাৰ দৃশ্য]] প্ৰতি বছৰে পহিলা বহাগৰ দিনা ‘নিজৰ দিন’ উদযাপন কৰি অঞ্চলটোৰ জ্যেষ্ঠ ব্যক্তিসকলক সম্বৰ্দ্ধনা জনোৱা হয়। [[File:নিজৰ দিন.jpg|thumb|অসম সাহিত্য সভাৰ নিজৰ দিনত কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাৰপৰা জ‍্যেষ্ঠজনক ওলগনি প্ৰদান কৰাৰ দৃশ্য]] ২০১৫-১৬ চনত অসম সাহিত্য সভাৰ শতবৰ্ষৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান আৰু প্ৰতিযোগিতা শাখাৰ উদ্যোগত আয়োজিত হয়। [[File:শাৰদী সাহিত্য মেলা.jpg|thumb|২০১৫ চনত কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাৰ উদ্যোগত আয়োজিত অসম সাহিত্য সভাৰ শতবৰ্ষৰ অনুষ্ঠান শাৰদী সাহিত্য মেলাৰ এটি দৃশ্য]] কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাৰ উদ্যোগত ২০১৬ চনত প্ৰতি মাহৰ শেষৰটো দেওবাৰে মাহেকীয়া সাহিত্য পাঠৰ এটি অনুষ্ঠান আয়োজন কৰা হৈছিল।<ref name="সাপ্তাহিক কলংপাৰ">{{cite news | url=https://www.facebook.com/share/1BdaFGq4AZ/ | title=কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাৰ মাহেকীয়া সাহিত্য পাঠ অনুষ্ঠান | date=০২ মাৰ্চ, ২০২৬ | accessdate=2 মাৰ্চ 2016 | pages=৮ম পৃষ্ঠা}}</ref> কেইবাটাও বৈঠক অনুষ্ঠিত হোৱা সেই অনুষ্ঠানটো অৱশ্যে বৰ্তমান নিয়মীয়াকৈ অনুষ্ঠিত হৈ থকা নাই। [[File:মাহেকীয়া সাহিত্য পাঠ, কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভা.jpg|thumb|মাহেকীয়া সাহিত্য পাঠৰ বৈঠক, কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভা]] কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখাই অধিৱেশনসমূহ নিয়মীয়াকৈ অনুষ্ঠিত কৰি অহাৰ লগতে হোজাই জিলা সাহিত্য সভা, অসম সাহিত্য সভাৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠানত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰি আহিছে। ==কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত কেন্দ্ৰীয় অনুষ্ঠান== [[File:কেন্দ্ৰীয় আকাশ অনুষ্ঠান.jpg|thumb|অসম সাহিত্য সভাৰ ষষ্ঠ কেন্দ্ৰীয় আকাশ অনুষ্ঠান]] ২ আগষ্ট, ২০২৬ তাৰিখে কাকীত অসম সাহিত্য সভাৰ উদ্যোগত হোজাই জিলা সাহিত্য সভাৰ সহযোগত কাকী ঠাইচুপৰীয়া শাখা সাহিত্য সভাৰ আতিথ্যত অসম সাহিত্য সভাৰ ২০২৫-২৭ কাৰ্যবৰ্ষৰ ষষ্ঠ কেন্দ্ৰীয় আকাশ অনুষ্ঠানটি অনুষ্ঠিত হয়।<ref name="দৈনিক অসম"/> অনুষ্ঠানত মহিলাসকলৰ মাজত সদৌ অসম ভিত্তিক অসমীয়া ভাওনাৰ (ব্ৰজাৱলী আৰু মাতৃভাষা) বচন প্ৰক্ষেপণ প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰতিযোগিতাখনিৰ উদ্বোধন কৰে পদ্মশ্ৰী পখিলা লেকথেপীয়ে। অনুষ্ঠানৰ মুকলিসভাত অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতি, সম্পাদক প্ৰমুখ্যে বিভিন্ন বিষয়ববীয়া, হোজাই জিলা সমষ্টিৰ বিধায়ক, সাহিত্যিক, শিল্পী, সাংবাদিক, স্থানীয় ৰাইজ উপস্থিত থাকে। মুকলি সভাতে 'ব্যোম ঝংকাৰ' নামৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ উন্মোচন কৰাৰ লগতে কেইবাখনো গ্ৰন্থও উন্মোচন কৰা হয়। সভাত ড° গীতাঞ্জলি নাথ, ড° মানসী ফুকন আৰু চাৰু দেৱীক ‘আকাশৰ চোতালত ধ্ৰুৱতৰাৰ সন্ধান বঁটা' প্ৰদান কৰা হয়।<ref name="অসম প্ৰৱাহ Digital">{{cite web|author=অসম প্ৰৱাহ Digital |url=https://www.facebook.com/share/v/14jVqF8e5ch/|title=হোজাই জিলাখনৰ কাকীত অসম সাহিত্য সভাৰ ষষ্ঠ কেন্দ্ৰীয় আকাশ অনুষ্ঠান সম্পন্ন। |publisher=অসম প্ৰৱাহ Digital |date= |accessdate=2026-08-03}}</ref> ==লগতে পঢ়ক== *[[অসমীয়া ভাষা উন্নতি সাধিনী সভা]] *[[অসম সাহিত্য সভা]] *[[অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} b94jz7rry3p8ooqc43uop7yim3qrjv6 0 138408 625366 623555 2026-08-08T12:46:15Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625366 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = আদিমালী | other_name = আদিমালী | native_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Adimali Town.jpg | image_alt = | image_caption = আদিমালি চহৰৰ আকাশী দৃশ্য | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ভাৰতৰ মানচিত্ৰত কেৰেলা | coordinates = {{coord|10.0147600|N|76.956139|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|জিলা]] | subdivision_name2 = [[ইদ্দুক্কী]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[Taluks of Kerala|তালুক]] | parts = [[Devikulam taluk|দেৱীকুলাম]] | government_type = গ্ৰাম পঞ্চায়ত | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 271.5 | elevation_footnotes = | elevation_m = 650 | population_total = 40,484 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1034|title=ഇടുക്കി ജില്ലയുടെ അടിസ്ഥാന വിവരങ്ങള്‍ &#124; Deparyment of Panchayats|access-date=2026-08-05|archivedate=2025-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251121104305/https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1034|deadurl=yes}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], English | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 685561 | area_code_type = Telephone code | area_code = 04864 | registration_plate = [[List of RTO districts in India#KL.E2.80.94Kerala|KL]]-68 | blank4_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank4_info_sec1 = 1005 [[male|♂]]/[[female|♀]] | blank1_name_sec1 = Nearest towns | blank1_info_sec1 = [[Kothamangalam]], [[Kattappana]], [[Nedumkandam]] | blank2_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank2_info_sec1 = Idukki | blank3_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | blank3_info_sec1 = Devikulam | website = | footnotes = }}আদিমালী [[ভাৰত]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰালা]]ৰ ইডুক্কি জিলাৰ এখন চহৰ।<ref>{{cite web|url=http://in.maps.yahoo.com/#?lat=10.0147600&lon=76.9561390&z=4&plat=10.5174200&plon=78.9087400&pz=4&addr=Adimali,%20Idukki%20Township,%20Idukki,%20Kerala|title=Yahoo Maps India :Adimaly, Idukki Township, Idukki, Kerala|access-date=2009-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114045657/http://in.maps.yahoo.com/|archive-date=14 January 2009|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/adimali/id/45|title=Adimali, Adimali Panchayat, Idukki District, Kerala, India|website=Kerala Tourism|language=en|access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web|author=FIRE AND RESCUE|url=https://fire.kerala.gov.in/en/adimali/|title=Adimali|date=2021-03-26|website=Kerala Fire and Rescue Services|language=en-GB|access-date=2026-08-04}}</ref> আদিমালী ৮৫ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত অৱস্থিত, যাক কোচি-থোণ্ডি ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ বুলি জনা গৈছিল, পূৰ্বতে কোচি মাধুৰা ঘাইপথ (বা পুৰণি অলৱেই মুন্নাৰ পথ) নামেৰে জনাজাত, যিয়ে কোচি আৰু মাদুৰাই সংযোগ কৰে। ১৮৫ নং ঘাইপথটো আদিমালি সংযোগস্থলৰপৰা চেৰুথোনি, পাইনাভু সংযোগ কৰা নতুন ৮৫ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ সৈতে আৰম্ভ হৈ কেৰালা ৰাজ্যৰ কুমিলিৰ ওচৰৰ নতুন ১৮৩ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ সৈতে সংযোগস্থলত শেষ হয়। আদিমালীৰপৰা মুন্নাৰলৈ মাত্ৰ ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত, যিটো এটা বিখ্যাত পাহাৰীয়া ষ্টেচন।<ref name="kerala tourism">{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/routes-locations/adimali/id/46|title=Kerala tourism|access-date=2013-10-10}}</ref> জলপ্ৰপাত সীয়াপ্পাৰা, আদিমালি আৰু ৱালাৰা সমীপতে অৱস্থিত। জলকীয়া আৰু ক'ক' খেতি এই অঞ্চলৰ মূল কৃষি কাৰ্য্য।<ref>{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/-Kerala/Adimali/Adimali-33356.htm|title=Adimali|access-date=2009-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107130333/http://www.india9.com/i9show/-Kerala/Adimali/Adimali-33356.htm|archive-date=7 January 2009|url-status=live}}</ref> ১৯৬৩ চনত আদিমালীৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবে পান্নিয়াৰ নদীৰ সিপাৰে ৰাজক্কাদলৈ যোৱাৰ পথত পনমুডী বান্ধ (২৯৪ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্য) নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। থোপ্ৰামকুডী হৈছে নিকটতম চহৰ। আদিমালী মুন্নাৰৰ ওচৰত থকাৰ বাবে আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ বাবে জনাজাত। আদিমলীত পথ, চুপাৰ মাৰ্কেট, বজাৰ, শিক্ষানুষ্ঠান আৰু চিকিৎসালয়কে ধৰি প্ৰায় সকলো মৌলিক সুবিধা আছে।<ref name=":0">{{Cite web|title=Ponmudi Dam – KSEB Limited Dam Safety Organisation|url=https://dams.kseb.in/?p=144|access-date=2025-07-10|language=en-US|archive-date=25 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250325130620/https://dams.kseb.in/?p=144|url-status=bot: unknown}}</ref> আদিমলী অঞ্চলৰ পূৰ্বৰ নাম আছিল মন্নমকণ্ডম, কিয়নো নামটোৰপৰা বুজা যায় যে এসময়ত এই অঞ্চলত মান্নান জনগোষ্ঠীয়ে বসবাস কৰিছিল। আদিমালীত সামূহিকভাৱে মুথুৱন নামৰ আন আন জনজাতি গোটবোৰো বসবাস কৰি আছিল। ১৯৮০ চনৰ আগতে খেতিৰ অধীনত থকা প্ৰধান শস্য আছিল ধানৰ লগতে জলকীয়া আৰু ইলাচি। এতিয়া প্ৰায় ৯০ শতাংশ ধাননি পথাৰ অন্য কামৰ বাবে সংশোধন কৰা হৈছে যেনে আৱাসিক মাটি, ৰবৰ বাগিছা বা কলৰ পথাৰ।<ref>Manjusha, K. A. (2013). "A Study on the Muthuvan Tribe of Edamalakkudy Tribal Settlement in Idukki District." ''The Dawn Journal'', Vol. 2. Retrieved July 10, 2025, from https://docslib.org/doc/5982651/a-study-on-the-muthuvan-tribe-of-edamalakkudy-tribal-settlement-in-idukki-district</ref> == ইতিহাস == আদিমালী হৈছে কোচি আৰু মুন্নাৰৰ মাজত অৱস্থিত এক অপেক্ষাকৃতভাৱে নতুন চহৰ। বিংশ শতিকাৰ মধ্যভাগত যেতিয়া কেৰালা চৰকাৰে ওচৰ-পাজৰৰ জিলাসমূহৰপৰা ইয়াত বিপুলসংখ্যক লোকক বসতি স্থাপনৰ অনুমতি দিয়ে, তেতিয়াৰপৰাই এই স্থানটোৱে গুৰুত্ব লাভ কৰে। ইয়াৰে বেছিভাগ লোকেই কট্টায়াম, থোডুপুঝা, কোঠামংগলম আৰু মুভাট্টুপুঝা অঞ্চলৰপৰা প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। যিহেতু ই দুটা মুখ্য পথক সংযোগ কৰে আৰু মুন্নাৰলৈ যোৱাৰ পথত এক জনপ্ৰিয় বিশ্ৰামৰ স্থান, সেয়েহে আদিমালী লাহে লাহে আকাৰত ডাঙৰ হৈ পৰে। বৰ্তমান আদিমালী জিলাখনৰ এক প্ৰধান জনবসতিপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। কোচি আৰু মাদুৰাইক সংযোগ কৰা ৪৯ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত আদিমালী অৱস্থিত। পাহাৰীয়া স্থান মুন্নাৰ আদিমালীৰপৰা প্ৰায় ৩০ কিঃমিঃ দূৰত। চিয্যাপাৰা আৰু ভালৰা জলপ্ৰপাত অডিয়মালিৰ পথত অৱস্থিত। জলকীয়া/জালুক হৈছে এই অঞ্চলৰ মূল খেতি। মুথিৰাপ্পুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা কাল্লাৰকুট্টি বান্ধ অডিয়মালিৰপৰা প্ৰায় ৯.৫ কিঃমিঃ দূৰত, পানীক্কানকুডিৰ পথত অৱস্থিত। নেৰিয়ামংগলম জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ অংশ হিচাপে ১৯৬১ চনত এই বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পান্নিয়াৰ নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত পনমুডি বান্ধটো ৰাজাক্কাডৰ পথত অডিয়মালিৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিঃমিঃ দূৰত অৱস্থিত। ১৯৬৩ চনত নিৰ্মিত এই বান্ধটোৰ দৈৰ্ঘ্য ২৯৪ মিটাৰ। এই অঞ্চলৰ ওচৰৰ ঠাইবোৰ হ’ল কুথিৰায়াল্লা, পেটিমুডি আৰু মাংকুলাম। পেটিমুডি অঞ্চলটো তামিলনাডুৰ ওচৰত। আদিমালীয়ে দশক দশক ধৰি ওচৰৰ কেইবাখনো সৰু চহৰ যেনে কুঞ্জিথান্নি, আনাচাল, ৰাজাক্কাড, শান্থানপাৰা, ভেলাথুভাল, মুৰিক্কাস্ছেৰী, থোপ্ৰামকুডি, পানীক্কানকুডি, কাল্লাৰকুট্টি আদিৰ বাবে ব্যাৱসায়িক কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰিছিল। অৱশ্যে, উন্নত পথ আৰু অন্যান্য আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশৰ বাবে এই সৰু চহৰবোৰৰ অডিয়মালিৰ ওপৰত থকা নিৰ্ভৰশীলতা বছৰৰ পাছত বছৰ ধৰি হ্ৰাস পায় আৰু ইয়াৰে কেইখনমানে স্বাৱলম্বী ব্যাৱসায়িক চহৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web|title=History – Idukki District|url=https://idukki.nic.in/en/history/|publisher=Government of Kerala|access-date=2025-07-10|archive-date=15 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250615172320/https://idukki.nic.in/en/history/|url-status=bot: unknown}}</ref>[[File:Neriamangalam bridge.PNG|thumb|নেৰ্যমংগলম দলং]] [[File:Adimali - അടിമാലി.JPG|thumb|আদিমালি চহৰ]] [[File:Adimali_Govt._High_School.JPG|thumb|চৰকাৰী হাইস্কুল]] [[File:Cheeyappara Waterfalls (2).jpg|thumb|চেয়াপ্পাৰা]] == ভৌগোলিক অৱস্থান == আদিমালী কেৰালাৰ ইডুক্কি জিলাৰ এক অন্যতম মনোৰম ভৌগোলিক অঞ্চলত অৱস্থিত, যি বিভিন্ন ধৰণৰ পাহাৰ, সেউজ উপত্যকা আৰু প্ৰাকৃতিক জলপ্ৰপাতেৰে আৱৃত। পাহাৰীয়া ভূ-প্ৰকৃতি আৰু উৰ্বৰ মাটিৰ বাবে এই অঞ্চলটো বিশেষভাৱে মছলা খেতি, যেনে— জালুক আৰু ইলাচীৰ বিস্তাৰিত বাগিচাৰ বাবে অত্যন্ত জনাজাত। ইয়াৰ উপৰিও, অঞ্চলটোৰ নদী প্ৰণালীৰ উপযুক্ত ব্যৱহাৰৰ বাবে ইয়াত কাল্লাৰকুট্টি আৰু পনমুডিৰ দৰে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ বান্ধ আৰু তাৰ সৈতে সংলগ্ন কৃত্রিম জলাশয় নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই বান্ধসমূহে কেৱল জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প আৰু জলসেচনতেই অৰিহণা যোগোৱা নাই, বৰঞ্চ অঞ্চলটোৰ ভৌগোলিক দৃশ্যপটক অধিক আকৰ্ষণীয় আৰু অপৰূপ কৰি তুলিছে। আদিমালী অঞ্চলটোৰ অন্য এক মূল ভৌগোলিক বৈশিষ্ট্য হৈছে ইয়াৰ ধাৰাবাহিক জলপ্ৰপাতসমূহ, যিয়ে সমগ্ৰ অঞ্চলটোক প্ৰাকৃতিকভাৱে চহকী কৰি তুলিছে।<ref>{{Cite web|title=District Handbook – Idukki|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3757b505cfd34c64c85ca5b5690ee5293/uploads/2018/03/2018032879.pdf|website=Government of India – S3WAAS|access-date=2025-07-10}}</ref> === চিয্যাপাৰা জলপ্ৰপাত === চিয্যাপাৰা জলপ্ৰপাত হৈছে কেৰালাৰ ইডুক্কি জিলাত কচি-মাদুগ্ৰাই সংযোগী ৪৯ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষতে অৱস্থিত এক অত্যন্ত জনপ্ৰিয় আৰু মনোৰম প্ৰাকৃতিক জলপ্ৰপাত। প্ৰায় ১০০০ ফুট উচ্চতাৰ পৰা ১৩ টা বিশেষ শিলাখণ্ড বা পাহাৰীয়া স্তৰৰ ওপৰেৰে আছাৰ খাই তললৈ বৈ অহা এই জলপ্ৰপাতটোৰ দৃশ্য অতিশয় চমকপ্ৰদ। পাহাৰৰ ঘন সেউজীয়া বনাঞ্চলৰ মাজেৰে ধাৱমান এই জলপ্ৰপাতটো ঘাইপথৰ কাষৰ দলংখনৰ ঠিক সমীপতে অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে পৰ্যটকসকলে একেবাৰে কাষৰ পৰা আৰু তলৰ ভাগৰ পৰা ইয়াৰ জলৰাশি প্ৰত্যক্ষ কৰাৰ এক বিৰল সুযোগ লাভ কৰে। মুন্নাৰলৈ যোৱা পথত এটা মুখ্য বিশ্ৰামৰ স্থান হিচাপে বিবেচিত এই অঞ্চলটোত গা ধোৱা বা জলপ্ৰপাতৰ সতেজ পানীৰ আনন্দ ল'বলৈ এক নিৰ্ধাৰিত স্থানৰো ব্যৱস্থা আছে, যিয়ে দেশী-বিদেশী ভ্ৰমণকাৰীসকলক এক অপূৰ্ব আৰু পাহৰিব নোৱাৰা ভ্ৰমণৰ অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Periyar Tiger Reserve, Thekkady|url=https://idukki.nic.in/en/tourist-place/periyar-tiger-reserve-thekkady/|website=District Idukki, Government of Kerala|access-date=2025-07-10}}</ref> === ভালৰা জলপ্ৰপাত === ভালৰা জলপ্ৰপাত হৈছে কেৰালাৰ ইডুক্কি জিলাত অৱস্থিত এক অত্যন্ত নান্দনিক আৰু আকৰ্ষণীয় প্ৰাকৃতিক জলপ্ৰপাত, যি বিখ্যাত চিয্যাপাৰা জলপ্ৰপাতৰ পৰা মাত্ৰ ১ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত, কচি-মাদুগ্ৰাই ৪৯ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ দিশত অৱস্থিত। বিখ্যাত পেৰিয়াৰ নদীৰ এটা উপনদীৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা এই জলপ্ৰপাতটো প্ৰায় ২০০ ফুট উচ্চতাৰ পাহাৰীয়া টিঙৰ পৰা অতি থিয়ভাৱে এখন গভীৰ উপত্যকা বা খাদলৈ ধাৰাসাৰে নামি আহিছে। চাৰিওফালে ঘন, অপূৰ্ব সেউজীয়া বনাঞ্চল আৰু মনোৰম পাহাৰীয়া পৰিৱেশেৰে ঘেৰি থকা ভালৰা জলপ্ৰপাতে প্ৰকৃতিপ্ৰেমী আৰু আলোকচিত্ৰশিল্পীসকলৰ বাবে এক অপূৰ্ব নৈসৰ্গিক দৃশ্য উপহাৰ দিয়ে। বিশেষকৈ বাৰিষাকালত যেতিয়া পানীৰ প্ৰবাহ অতি প্ৰবল হৈ পৰে, তেতিয়া ইয়াৰ শব্দ আৰু গংগাজলৰ দৰে বগা শুভ্ৰ জলৰাশিয়ে পৰ্যটকসকলক মুগ্ধ কৰে, যি আদিমালী আৰু মুন্নাৰ ভ্ৰমণৰ পথত এক অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণ হিচাপে বিবেচিত হৈ আহিছে। === আদিমালী জলপ্ৰপাত === আদিমালী জলপ্ৰপাত হৈছে কেৰালাৰ ইডুক্কি জিলাৰ আদিমালী চহৰৰ মূল কেন্দ্ৰৰ একেবাৰে সমীপতে অৱস্থিত এক অন্যতম অনন্য আৰু আকৰ্ষণীয় প্ৰাকৃতিক সুষমা। অন্য বহুতো জলপ্ৰপাতৰ দৰে ঘন বনাঞ্চল বা অতি দুৰ্গম পাহাৰীয়া অঞ্চললৈ নোযোৱাকৈয়ে চহৰখনৰ নামানুসৰি নামাকৰণ কৰা এই জলপ্ৰপাতটোলৈ চহৰৰ মূল পথৰ পৰাই অতি সহজে আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে যাব পাৰি। পাহাৰীয়া শিলৰ ওপৰেৰে স্বাভাৱিকভাৱে বৈ অহা এই শুভ্ৰ জলধাৰাই আদিমালী চহৰখনৰ ভৌগোলিক দৃশ্যপটক এক সুকীয়া নান্দনিক ৰূপ প্ৰদান কৰিছে, যাৰ বাবে ই স্থানীয় ৰাইজৰ উপৰিও মূল চহৰখনলৈ অহা পৰ্যটকসকলৰ বাবে এক প্ৰধান চিনাকি স্থান (landmark) আৰু বিশ্ৰামৰ আকৰ্ষণীয় কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছে। বিশেষকৈ বাৰিষাৰ সময়ছোৱাত যেতিয়া জলপ্ৰপাতটো পানীত উপচি পৰে, তেতিয়া ইয়াৰ নান্দনিক ৰূপে সমগ্ৰ চহৰখনৰ পৰিৱেশটোকে এক সতেজ আৰু শান্ত প্ৰাকৃতিক মাত্ৰা প্ৰদান কৰে। == জলবায়ু == আদিমালীৰ ভৌগোলিক অৱস্থিতি আৰু উচ্চতাৰ বাবে ইয়াত বছৰটোৰ সৰহভাগ সময়তে এক প্ৰশান্তিদায়ক তথা শীতল জলবায়ু বিৰাজ কৰে। পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ নিজস্ব বিশেষত্বৰ বাবেই ইয়াৰ পৰিৱেশ নথকা মনোগ্ৰাহী, যদিও ওচৰতে থকা বিখ্যাত শৈলচহৰ মুন্নাৰৰ তুলনাত ইয়াৰ ঠাণ্ডাৰ প্ৰকোৱ কিছু কম। আদিমালীৰ উত্তাপৰ মাত্ৰা সদায় সহনশীল অৱস্থাতে থাকে; ইয়াত তাপমাত্ৰা সাধাৰণতে ১৭°C ৰ পৰা ২৪°C ৰ ভিতৰতে সীমাবদ্ধ হৈ থাকে। জহকালতো তাপমাত্ৰা অতি কমেইহে ২৬°C ৰ ওপৰলৈ উঠে, আনহাতে শীতকালতো ই ১০°C ৰ তললৈ নামি নাযায়। বিশেষকৈ ডিচেম্বৰ আৰু জানুৱাৰী মাহ দুটাত অঞ্চলটোত ঠাণ্ডাৰ পৰিমাণ অন্যান্য মাহৰ তুলনাত অধিক বৃদ্ধি পায়, যিয়ে পৰ্যটক তথা স্থানীয় লোকসকলক এক সুকীয়া অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰে। কেৱল শীতলেই নহয়, আদিমালী ইয়াৰ প্ৰচুৰ বৃষ্টিপাতৰ বাবেও বিশেষভাৱে জনাজাত। সমগ্ৰ বছৰজুৰি ইয়াত কম-বেছি পৰিমাণে বৰষুণ হৈ থাকে যদিও জুনৰ পৰা চেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে বলি থকা দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ সময়ছোৱাত ইয়াৰ বৰষুণৰ পৰিমাণ আটাইতকৈ বেছি হয়। কেতিয়াবা কোনো ধৰণৰ বিৰতি নোহোৱাকৈ একেৰাহে বহু ঘণ্টা বা আনকি কেইবাদিনো ধৰি হৈ থকা প্ৰবল বৰষুণৰ বাবে চহৰখনৰ স্বাভাৱিক যাতায়াত আৰু দৈনন্দিন জনজীৱন সম্পূৰ্ণৰূপে স্তব্ধ হৈ পৰে। এনে প্ৰত্যাহ্বান সত্ত্বেও, আদিমালীৰ নৈসৰ্গিক সৌন্দৰ্য, শান্ত সেউজীয়া বাতাবৰণ আৰু স্নিগ্ধ আবহাৱাৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ বহু নতুন বাসিন্দাই স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই মনোৰম চহৰখনলৈ প্ৰব্ৰজন কৰা দেখা যায়।<ref>{{Cite web|title=Kerala Migration Survey 2023 (Preliminary Report)|url=https://iimad.org/publications/kerala-migration-survey-2023-preliminary-report/|website=IIMAD|publisher=International Institute of Migration and Development|access-date=2025-07-10}}</ref> == উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি == * মাইনা উমাইবান, [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] ভাষাৰ লেখিকা আৰু শিক্ষাবিদ<ref>{{cite news|title=മൈന പറക്കുകയാ‌ണ‌് ... പുതിയ ഉയരങ്ങൾ തേടി|url=https://www.deshabhimani.com/women/news-women-04-06-2019/803078|work=Deshabhimani|language=ml}}</ref> * বিনু আদিমালি, এগৰাকী ভাৰতীয় কমেডিয়ান আৰু অভিনেতা যিয়ে মূলতঃ মালয়ালম [[চলচ্চিত্ৰ]] উদ্যোগত কাম কৰে * [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰালা]]ৰ হৈ খেলা [[ভাৰতীয়]] [[ক্ৰিকেট|ক্ৰিকেটা]]ৰ শচীন বেবী == ওচৰৰ ঠাইবোৰ == * [[:bn:মুন্নাৰ|মুন্নাৰ]] * কলাৰকুট্টি * ২০০ একৰ * ১০০০ একৰ * কম্বিলিকন্দম * পুল্লুকন্দম * পেৰাথ’ড * পনিকনকুডী * পলিভাছাল * ভেলাথুভাল * কননাথাদি * মুৰিকাচেৰী * কুম্পনপাৰা * মুনিয়াৰা * ৰজাক্কাদ * ৰাজকুমাৰী == তথ্যসূত্ৰ == <references />{{Commons category}} 146w3gwnnlzd44coco8ej6jppe1iktk 0 138411 625478 623627 2026-08-08T22:43:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625478 wikitext text/x-wiki [[File:Le Colère mêlée de crainte (from Caractères des passions, gravés sur les desseins de l'illustre Monsieur le Brun) MET DP854052.jpg|thumb|upright=1.4|right|বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: ক্ৰোধ আৰু আক্ৰোশ, ক্ৰোধ আৰু ভয়, ক্ৰোধ আৰু হতাশা]] '''খং''' বা ক্ৰোধ এক তীব্ৰ আৱেগিক অৱস্থা। ইয়াত মনত অনুভূত প্ৰৰোচনা, আঘাত বা ভাবুকিৰ প্ৰতি শক্তিশালী, অস্বস্তিকৰ আৰু অসহযোগী অথবা বিৰোধী প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ পায়।<ref>{{cite book |title=Psychiatric Mental Health Nursing |url=https://archive.org/details/psychiatricmenta0000vide_m6b0 |url-access=registration |edition=3rd |last=Videbeck |first=Sheila L. |publisher=[[Lippincott Williams & Wilkins]] |year=2006|isbn=978-0-7817-6033-1}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Alia-Klein |first1=Nelly |last2=Gan |first2=Gabriela |last3=Gilam |first3=Gadi |last4=Bezek |first4=Jessica |last5=Bruno |first5=Antonio |last6=Denson |first6=Thomas F. |last7=Hendler |first7=Talma |last8=Lowe |first8=Leroy |last9=Mariotti |first9=Veronica|last10=Muscatello |first10=Maria R. |last11=Palumbo |first11=Sara |last12=Pellegrini |first12=Silvia |last13=Pietrini |first13=Pietro |last14=Rizzo |first14=Amelia |last15=Verona |first15=Edelyn |title=The feeling of anger: From brain networks to linguistic expressions |journal=Neuroscience & Biobehavioral Reviews |date=January 2020 |volume=108 |pages=480–497 |doi=10.1016/j.neubiorev.2019.12.002|pmid=31809773 |doi-access=free |hdl=11568/1022610 |hdl-access=free}}</ref> খং অনুভৱ কৰা ব্যক্তিয়ে প্ৰায়ে শাৰীৰিক প্ৰভাৱ অনুভৱ কৰে, যেনে হৃদস্পন্দন বৃদ্ধি হোৱা, ৰক্তচাপ বৃদ্ধি হোৱা আৰু মানসিক চাপৰ হৰম’ন এড্ৰিনেলিন আৰু ন’ৰাড্ৰিনেলিনৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি হোৱা।[3] কিছুমানে খঙক এনে এক আৱেগ হিচাপে লয় যিয়ে যুঁজ বা পলায়ন কাৰ্যৰ এটা অংশ সূচনা কৰে।<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Medicine.net |title=Anger definition |url=http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=33843 |access-date=2008-04-05}}</ref> খঙাল আচৰণ মন আৰু শৰীৰত প্ৰধান অনুভূতি হৈ পৰে যেতিয়া কোনো ব্যক্তিয়ে এটা বাহিৰৰ শক্তিৰ ভাবুকিপূৰ্ণ আচৰণ তৎক্ষণাত বন্ধ কৰিবলৈ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ সচেতন হ’বলৈ ঠিক কৰে।<ref>Raymond DiGiuseppe, Raymond Chip Tafrate, ''Understanding Anger Disorders'', Oxford University Press, 2006, pp. 133–159.</ref> খঙৰ বহু শাৰীৰিক আৰু মানসিক পৰিণতি হ’ব পাৰে। খঙৰ বাহ্যিক প্ৰকাশ মুখৰ ভাব, শৰীৰৰ ভাষা, শাৰীৰিক সঁহাৰি আৰু কেতিয়াবা ৰাজহুৱা আক্ৰমণাত্মক কাৰ্য্যত পোৱা যায়। মুখৰ ভাব চেলাউৰি সামান্য বেঁকা হোৱাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সম্পূৰ্ণ ভ্ৰু কোঁচাই লোৱালৈকে হ'ব পাৰে।<ref name="OxfDic">Michael Kent, "Anger", ''The Oxford Dictionary of Sports Science & Medicine'', Oxford University Press, {{ISBN|0-19-262845-3}}</ref> খং অনুভৱ কৰা বেছিভাগেই ইয়াৰ উত্তেজনাৰ কাৰণ "তেওঁলোকৰ লগত কি হৈছে" বুলি ব্যাখ্যা কৰে যদিও মনোবিজ্ঞানীসকলে আঙুলিয়াই দিয়ে যে এজন খঙাল ব্যক্তিক অতি সহজে চিনি পোৱাত ভুল কৰিব পাৰি কাৰণ খঙে [[আত্ম-বিশ্লেষণ]] ক্ষমতা আৰু বস্তুনিষ্ঠ পৰ্যবেক্ষণ ক্ষমতা হেৰুৱাই পেলায়।<ref name="EncPsy">Raymond W. Novaco, "Anger", ''Encyclopedia of Psychology'', [[Oxford University Press]], 2000</ref> আধুনিক মনোবিজ্ঞানীসকলে খঙক প্ৰায় সকলো মানুহৰেই কেতিয়াবা, আৰু ব্যক্তিগত অস্তিত্ব আৰু পাৰস্পৰিক সহযোগিতাৰ বাবে কাৰ্য্যকৰী মূল্য থকা এক স্বাভাৱিক আৰু সাধাৰণ আৱেগ হিচাপে লয়। কিন্তু অনিয়ন্ত্ৰিত খঙে ব্যক্তিগত বা সামাজিক মংগলত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে আৰু ক্ষতিকাৰক স্বাস্থ্যজনিত প্ৰভাৱ<ref name="EncPsy" /><ref name="Ethics">John W. Fiero, "Anger", ''Ethics'', Revised Edition, Vol 1</ref> আৰু চৌপাশৰ লোকসকলৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। বহু দাৰ্শনিক আৰু লেখকে স্বতঃস্ফূৰ্ত আৰু অনিয়ন্ত্ৰিত ক্ৰোধৰ আক্ৰমণৰ বিৰুদ্ধে সঁকিয়াই দিছে যদিও খঙৰ অভ্যন্তৰীণ মূল্যক লৈ মতানৈক্যৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref name="AngerTheory" /> খঙৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ বিষয়টো আদিম দাৰ্শনিকসকলৰ যুগৰপৰাই লিখা হৈছে যদিও আধুনিক মনোবিজ্ঞানীসকলে পূৰ্বৰ লেখকসকলৰ বিপৰীতে খং দমনৰ ফলত নিজৰ মংগল আৰু আন্তঃব্যক্তিগত সম্পৰ্কৰ ওপৰত সম্ভাৱ্য কু-প্ৰভাৱো আঙুলিয়াই দিছে।<ref name="AngerTheory" /> ==মনোবিজ্ঞান আৰু সমাজবিজ্ঞান== [[File: The Rage of Achilles by Giovanni Battista Tiepolo.jpeg|thumb|জিওভানি বাটিষ্টা টিয়েপ’লোৰ ''দ্য এংগাৰ অৱ একিলিছ''ত গ্ৰীক নায়কে আগামেমননক আক্ৰমণ কৰা চিত্ৰিত কৰা হৈছে।]] মনোবিজ্ঞানীসকলে তিনি প্ৰকাৰৰ খঙৰ কথা উল্লেখ কৰে:<ref name="EoE">Paul M. Hughes, "Anger", ''Encyclopedia of Ethics'', Vol I, Second Edition, Rutledge Press</ref> #'''খৰখেদা আৰু হঠাতে উঠা খং''' আত্মৰক্ষাৰ অনুভূতিৰ সৈতে জড়িত। মানুহ আৰু অন্যান্য জীৱ-জন্তুৰ মাজত ইয়াৰ ভাগ থাকে আৰু যেতিয়া জন্তুটোৱে যন্ত্ৰণা বা আৱদ্ধ অনুভৱ কৰে তেতিয়া ই হয়। এই খঙৰ ৰূপটো এপিচ’ডিক। #'''স্থিৰ আৰু ইচ্ছাকৃত খং''' হৈছে আনৰ দ্বাৰা ইচ্ছাকৃতভাৱে হোৱা অনুভূত ক্ষতি বা অন্যায় ব্যৱহাৰৰ প্ৰতিক্ৰিয়া। এই খঙৰ ৰূপটো এপিচ’ডিক। #'''স্বভাৱজাত খং''' প্ৰবৃত্তি বা জ্ঞানতকৈ চৰিত্ৰৰ বৈশিষ্ট্যৰ সৈতে বেছি জড়িত। খিংখিঙীয়া, উদাসীনতা আৰু গোঁৱাৰামি ক্ৰোধৰ শেষ ৰূপৰ উদাহৰণ। খঙে সম্ভাৱনাময়ভাৱে মানসিক সম্পদ সংগঠিত কৰিব পাৰে আৰু ভুল আচৰণৰ সংশোধন, সামাজিক ন্যায়ৰ প্ৰসাৰ, নেতিবাচক আৱেগৰ যোগাযোগ আৰু অভিযোগৰ প্ৰতিকাৰৰ দিশত দৃঢ়তা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। ধৈৰ্য্যৰ সুবিধাও দিব পাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে খঙে যেতিয়া প্ৰকাশৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ উপযুক্ত নিৰ্গমন পথ বিচাৰি নাপায় তেতিয়া ই ধ্বংসাত্মক হ’ব পাৰে। খঙে নিজৰ শক্তিশালী ৰূপত তথ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰাৰ ক্ষমতা{{cn}} আৰু আচৰণৰ ওপৰত জ্ঞানমূলক নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰয়োগ কৰাৰ ক্ষমতাক ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰে। খঙাল ব্যক্তিয়ে নিজৰ বস্তুনিষ্ঠতা, সহানুভূতি, বিচক্ষণতা বা চিন্তাশীলতা হেৰুৱাব পাৰে আৰু নিজৰ বা আনৰ ক্ষতি কৰিব পাৰে।<ref name="EncPsy" /><ref>{{cite journal |last1=P. |first1=Mohr |last2=Howells |first2=K. |last3=Gerace |first3=A. |last4=Day |first4=A. |last5=Wharton |first5=P. |year=2007 |title=The role of perspective taking in anger arousal |journal=Personality and Individual Differences |volume=43 |issue=3 |pages=507–517 |doi=10.1016/j.paid.2006.12.019 |hdl=2328/36189 |url=https://unisa.alma.exlibrisgroup.com/view/delivery/61USOUTHAUS_INST/12143192300001831 |hdl-access=free |access-date=2022-05-17 |archive-date=2022-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820053540/https://unisa.alma.exlibrisgroup.com/view/delivery/61USOUTHAUS_INST/12143192300001831 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Day |first1=A. |last2=Mohr |first2=P. |last3=Howells |first3=K. |last4=Gerace |first4=A. |last5=Lim |first5=L. |s2cid=46542250 |year=2012 |title=The role of empathy in anger arousal in violent offenders and university students |journal=International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology |volume=56 |issue=4 |pages=599–613 |doi=10.1177/0306624X11431061 |pmid=22158909 |hdl=2328/35889 |url=https://ap01.alma.exlibrisgroup.com/view/delivery/61USOUTHAUS_INST/12143192240001831 |hdl-access=free |access-date=2020-08-27 |archive-date=2020-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003080916/https://ap01.alma.exlibrisgroup.com/view/delivery/61USOUTHAUS_INST/12143192240001831 |url-access=subscription |archivedate=2020-10-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201003080916/https://ap01.alma.exlibrisgroup.com/view/delivery/61USOUTHAUS_INST/12143192240001831 |deadurl=yes }}</ref> ক্ৰোধ আৰু আক্ৰমণাত্মকতাই (মৌখিক বা শাৰীৰিক, প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষ) ইটোৱে সিটোক পাৰস্পৰিকভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিলেও যথেষ্ট পাৰ্থক্য আছে। খঙে আক্ৰমণাত্মকতাক সক্ৰিয় কৰিব পাৰে বা ইয়াৰ সম্ভাৱনা বা তীব্ৰতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে যদিও আক্ৰমণাত্মকতাৰ বাবে ই প্ৰয়োজনীয় বা যথেষ্ট চৰ্ত নহয়।<ref name="EncPsy" /> ==তথ্যসূত্ৰ== 8jyu5steayz5avoowzin9hwj2mecoys 0 138413 625412 623670 2026-08-08T17:41:37Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625412 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox film | name = এন্নু নিন্তে মইদিন | native_name = എന്നു നിന്റെ മൊയ്തീൻ | image = | alt = | caption = চলচ্চিত্ৰৰ পোষ্টাৰ | director = আৰ. এছ. বিমল | producer = সুৰেশ ৰাজ<br />বিনয় শংকৰথ<br />সুৰেশকুমাৰ মুত্তাথ<br />ৰাগী থমাছ | writer = আৰ. এছ. বিমল | starring = পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন<br />পাৰ্বতী তিৰুভথু<br />টোভিনো থমাছ | narrator = সুধীৰ কৰামনা | music = '''গীতসমূহ:'''<br />এম. জয়চন্দ্ৰন<br />গোপী সুন্দৰ<br />ৰমেশ নাৰায়ণ<br />'''পৃষ্ঠভূমি সংগীত:'''<br />গোপী সুন্দৰ | cinematography = জোমন টি. জন | editing = মহেশ নাৰায়ণন | studio = নিউটন মুভিজ | distributor = চেণ্ট্ৰেল পিকচাৰ্ছ | released = {{Film date|df=yes|2015|09|19}} | runtime = ১৬৬ মিনিট<ref>{{Cite web |last= |title=Ennu Ninte Moideen |url=https://www.bbfc.co.uk/release/ennu-ninte-moideen-q29sbgvjdglvbjpwwc0zotixnte |access-date=14 October 2023 |website=[[British Board of Film Classification]] }}</ref> | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালায়ালম]] | budget = {{INR}}১২ কোটি<ref name="gross full run">{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/content-triumphed-over-star-power-in-southern-filmdom-2015-in-retrospect-115121900185_1.html|title=Content triumphed over star power in southern filmdom (2015 in Retrospect)|agency=Indo-Asian News Service|work=Business Standard|date=19 December 2015|access-date=19 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151219095125/http://www.business-standard.com/article/news-ians/content-triumphed-over-star-power-in-southern-filmdom-2015-in-retrospect-115121900185_1.html|archive-date=19 December 2015}}</ref> | gross = {{Estimation}} {{INR}}৫৬ কোটি<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/premam-ennu-ninte-moideen-other-top-malayalam-movies-that-did-well-box-office-2015-661395|title=Premam, Ennu Ninte Moideen and other top Malayalam movies that did well at the box office in 2015|first=Anu|last=James|date=31 December 2015|website=International Business Times, India Edition|access-date=12 October 2020|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214065401/https://www.ibtimes.co.in/premam-ennu-ninte-moideen-other-top-malayalam-movies-that-did-well-box-office-2015-661395|url-status=live}}</ref><ref name="auto">{{cite news|title=Mumbai Police' to 'Koode': 5 Prithviraj movies to watch before 'Cold Case'|newspaper=Deccan Herald|url=https://www.deccanherald.com/entertainment/mumbai-police-to-koode-5-prithviraj-movies-to-watch-before-cold-case-1002353.html|access-date=1 July 2021|agency=[[Deccan Herald]]|date=28 June 2021|archive-date=30 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210630080112/https://www.deccanherald.com/entertainment/mumbai-police-to-koode-5-prithviraj-movies-to-watch-before-cold-case-1002353.html|url-status=live}}</ref><ref name="bb">{{Cite web |date=2023-05-25 |title=Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/top-highest-grossing-mollywood-films-worldwide-2018-tops-with-143-crores-in-20-days-1222765 |access-date=2024-09-04 |website=PINKVILLA }}</ref> }} '''''এন্নু নিন্তে মইদিন''''' (অৰ্থ: ''আপোনাৰ সঁচাকৈয়ে, মইডেন'') হৈছে ২০১৫ বৰ্ষত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালায়ালম]] ভাষাৰ জীৱনীমূলক ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ।<ref>{{cite web|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/ibnlive-movie-awards-2016-nominees-for-best-actress-south-1198672.html|title=IBNLive Movie Awards 2016: Nominees for Best Actress (South)|work=IBNLive|access-date=18 February 2016|quote=Parvathy was lauded for her efforts in Malayalam romantic thriller 'Ennu Ninte Moideen'.|archive-date=7 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207044940/http://www.ibnlive.com/news/movies/ibnlive-movie-awards-2016-nominees-for-best-actress-south-1198672.html|url-status=live|archivedate=7 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160207044940/http://www.ibnlive.com/news/movies/ibnlive-movie-awards-2016-nominees-for-best-actress-south-1198672.html|deadurl=yes}}</ref> আৰ. এছ. বিমলৰদ্বাৰা লিখিত আৰু পৰিচালিত এই ছবিখন ১৯৬০-ৰ দশকত কোঝিকোড়ৰ মুক্কামত সংঘটিত কাঞ্চনমালা আৰু বি. পি. মইদিনৰ বাস্তৱ জীৱনৰ কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Ennu-Ninte-Moideen-unfold-in-the-first-person-account-of-Kanchanamala/articleshow/38487271.cms "Ennu Ninte Moideen unfolds in the first person account of Kanchanamala"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151014073324/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Ennu-Ninte-Moideen-unfold-in-the-first-person-account-of-Kanchanamala/articleshow/38487271.cms |date=14 October 2015 }}. ''The Times of India'' (17 July 2014). Retrieved on 27 September 2015.</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/kanchanamala-a-talisman-for-true-love-in-kerala/|title=Kanchanamala: A talisman for true love in Kerala|date=2015-10-25|website=The Indian Express|access-date=2020-04-27|archive-date=11 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111000724/https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/kanchanamala-a-talisman-for-true-love-in-kerala/|url-status=live}}</ref> ছবিখনত পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন আৰু পাৰ্বতী তিৰুভথুৱে মইদিন আৰু কাঞ্চনমালাৰ মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। আনহাতে টোভিনো থমাছ, বালা, সাই কুমাৰ, শশী কুমাৰ আৰু লেনাই সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>[http://www.ibtimes.co.in/prithviraj-coming-3-big-malayalam-films-603143 "Prithviraj Coming Up with 3 Big Malayalam Films"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141025051442/http://www.ibtimes.co.in/prithviraj-coming-3-big-malayalam-films-603143 |date=25 October 2014 }}. ''International Business Times'' (26 June 2014). Retrieved 27 September 2015.</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-dont-mind-playing-supporting-roles-Parvathy-Menon/articleshow/38123213.cms "I don't mind playing supporting roles: Parvathy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821095820/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-dont-mind-playing-supporting-roles-Parvathy-Menon/articleshow/38123213.cms |date=21 August 2014 }}. ''The Times of India'' (10 July 2014). Retrieved 27 September 2015.</ref> ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছে এম. জয়চন্দ্ৰন আৰু ৰমেশ নাৰায়ণে,<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/M-Jayachandhran-feels-honoured-to-work-with-Shreya-Ghoshal/articleshow/37177465.cms "M Jayachandran feels honoured to work with Shreya Ghoshal"]. ''The Times of India'' (25 June 2014). Retrieved 27 September 2015.</ref> আনহাতে পৃষ্ঠভূমি সংগীত তৈয়াৰ কৰিছে গোপী সুন্দৰে। ছবিখনৰ চিনেমাট’গ্ৰাফীৰ দায়িত্বত আছিল জোমন টি. জন।<ref>Navamy Sudhish (15 July 2014) [http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/In-Love-with-his-Lens/2014/07/15/article2330468.ece "In Love with his Lens"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812165653/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/In-Love-with-his-Lens/2014/07/15/article2330468.ece |date=12 August 2014 }}. ''The New Indian Express''. Retrieved 27 September 2015.</ref> মুক্তিৰ পিছত ছবিখনে সমালোচকৰপৰা ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰাৰ লগতে ব্যাৱসায়িকভাৱেও বৃহৎ সফলতা অৰ্জন কৰে। বক্স অফিচত ৫৬ কোটিতকৈও অধিক টকা উপাৰ্জন কৰি ই সৰ্বকালৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="bb"/><ref>Mythily Ramachandran (21 October 2015). [http://www.gulfnews.com/life-style/celebrity/south-india/ennu-ninte-moideen-is-an-immortal-love-story-1.1604071 "‘Ennu Ninte Moideen’ is an immortal love story"]. ''Gulf News''. Retrieved 22 October 2015.</ref><ref name=FilmibeatReception>{{cite web|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/ennu-ninte-moideen-first-two-days-box-office-collection-reports-198915.html|title=Ennu Ninte Moideen: First 2 Days Box Office Collections|work=www.filmibeat.com|access-date=18 February 2016|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055041/http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/ennu-ninte-moideen-first-two-days-box-office-collection-reports-198915.html|url-status=live}}</ref> ইয়াক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ''নিউ ৱেভ'' আন্দোলনৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=2019-12-19|title=The 25 best Malayalam films of the decade: 'Premam', 'Maheshinte Prathikaram', 'Kumbalangi Nights' and more|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece|access-date=2021-07-11|issn=0971-751X|archive-date=10 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200110115120/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece|url-status=live}}</ref> ==কাহিনী== ১৯৬০ আৰু ৭০-ৰ দশকৰ [[কেৰালা]]ৰ মুক্কামৰ পটভূমিত নিৰ্মিত এই ছবিখনে এজন প্ৰতিষ্ঠিত মালয়ালম মুছলমান পৰিয়ালৰ যুৱক মইদিন আৰু এটা চহকী থিয়্যা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] পৰিয়ালৰ যুৱতী কাঞ্চনমালাৰ কৰুণ প্ৰেম কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/kanchanamala-a-talisman-for-true-love-in-kerala/ | title=Kanchanamala: A talisman for true love in Kerala | date=25 October 2015 | access-date=27 April 2020 | archive-date=11 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210111000724/https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/kanchanamala-a-talisman-for-true-love-in-kerala/ | url-status=live }}</ref> যিহেতু সেই সময়ত আন্তঃধৰ্মীয় বিবাহক এক সামাজিক নিষেধাজ্ঞা বা সামাজিক কলংক হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল, সেয়েহে পৰিয়ালৰ তীব্ৰ বাধাৰ বাবে প্ৰেমিক যুগল পৃথক হ’বলগীয়া হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মইদিনে এজন সমাজ-ৰাজনৈতিক কৰ্মী হিচাপে কাম কৰিবলৈ লয় আৰু কাঞ্চনমালাই নিজৰ ঘৰতে ২২ বছৰ ধৰি কঠোৰ বাধ্যবাধকতাৰ মাজত বন্দী জীৱন কটায়। দুয়োয়ে চিঠি আৰু তেওঁলোকে নিজে উদ্ভাৱন কৰা এটা বিশেষ সাংকেতিক ভাষাৰ জৰিয়তে যোগাযোগ বজায় ৰাখিছিল। অৱশেষত কাঞ্চনমালা ধৰা পৰে আৰু তেওঁৰ ৰক্ষণশীল আত্মীয়সকলে তেওঁক নিৰ্দয়ভাৱে প্ৰহাৰ কৰে। মইদিনে কাঞ্চনমালাৰ সৈতে সম্পৰ্ক ত্যাগ কৰিবলৈ অমান্তি হোৱাৰ বাবে তেওঁৰ পিতৃ বলিয়োম্ব্ৰা পোট্টাট্টু উন্নী মইদিন চাহিবই তেওঁক ছুৰীৰে আঘাত কৰে, কিন্তু মইদিন অলপতে বাচি যায়। মইদিনে বিচাৰক আৰু আৰক্ষীৰ সন্মুখত প্ৰকাশ কৰে যে এয়া এটা দুৰ্ঘটনা আছিল আৰু তেওঁৰ পিতৃ ইয়াৰ বাবে দায়ী নহয়। এই স্বীকাৰোক্তিৰ পিছত পিতৃৰ মনোভাব সলনি হয়, কিন্তু ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে হৃদযন্ত্ৰৰ ক্ৰিয়া বন্ধ হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। অৱশেষত মইদিন আৰু কাঞ্চনমালাই ঘৰৰপৰা পলাই যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। কিন্তু যেতিয়া মইদিনে তেওঁলোকৰ পাছপ’ৰ্ট সংগ্ৰহ কৰি উভতি আহিছিল, তেতিয়া তেওঁ যাত্ৰা কৰা নাওখন এটা নদীৰ জলপ্ৰৱাহ বা ঘূৰ্ণীজলত আবদ্ধ হৈ পৰে। নাওখনৰ আন যাত্ৰীসকলক উদ্ধাৰ কৰাত তেওঁ সফল হয় যদিও নিজে ঘূৰ্ণীজলত ডুব গৈ মৃত্যুবৰণ কৰে। তিনিদিনৰ পিছত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়। মইদিনৰ মৃত্যুৰ খবৰ পাই কাঞ্চনমালাই আত্মহত্যা কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয় যদিও মইদিনৰ মাতৃয়ে তেওঁক বাধা দিয়ে। শেষত, কাঞ্চনমালাই মইদিনৰ অবিবাহিত বিধৱা পত্নী হিচাপে তেওঁৰ ঘৰতে জীৱন অতিবাহিত কৰিবলৈ নিজৰ ঘৰ ত্যাগ কৰে। ==অভিনয় শিল্পী== {{colbegin}} * পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন — বলিয়োম্ব্ৰা পোট্টাট্টু মইদিন * পাৰ্বতী তিৰুভথু — কোট্টাটিল কাঞ্চনমালা ** এমিনে চলন্ত — সৰু কালৰ কাঞ্চনমালা * টোভিনো থমাছ — পানাক্কাপাৰাম্বিল আপ্পু * বালা — কোট্টাটিল সেতু মাধৱন (কাঞ্চনৰ ভাতৃ) * সাই কুমাৰ — বলিয়োম্ব্ৰা পোট্টাট্টু উন্নী মইদিন চাহিব * শশী কুমাৰ — কোট্টাটিল মাধৱন * লেনা — পাথুম্মা * সুধীৰ কৰামনা — মুক্কাম ভাষী * শিৱাজী গুৰুভায়ুৰ — কুঞ্জম্মৱন * সুধীশ — কোট্টাট্টিল ৰামচন্দ্ৰন * কালাৰঞ্জিনী — জানকী * [[সুৰভি লক্ষ্মী]] — মানিয়াম্মা (কাঞ্চনৰ ঘৰৰ পৰিচাৰিকা) * ইন্দ্ৰন্স — নোত্তন বৈদ্যৰ * ডিজনী জেমছ — কৃষ্ণনকুট্টী (প্ৰভাৱতীৰ স্বামী) * কোঝিকোড় নাৰায়ণন নায়াৰ — সত্যনাথ (আপ্পুৰ পিতৃ) * মজিদ — উল্লাতিল চাহিব * জৰ্জ থাৰাকান কে. জে. — চাব-ইনস্পেক্টৰ গফুৰ * বালাজী শৰ্মা — মুক্কাম নাৰায়ণন * বিজয়ন কৰন্থুৰ — চুফী হাজী * কৃষ্ণ নাম্বুথিৰী * জয়শংকৰ কৰিমুত্তম * অনীশ জি. মেনন * নন্দন উন্নী * মাষ্টাৰ ৰোশন — কোছাপ্পী * চিজা ৰোজ — আমিনা * দেৱী অজিত — মইদিনৰ মাহীয়েক/জেঠায়েক * ৰোজলিন — আপ্পুৰ মাতৃ * স্নেহা ৰাজ — ৰমাদেৱী * চাৰুথা বৈজু — লীলা * জয়া নৌচাদ — নাটকৰ গায়িকা * স্বাতী নৌচাদ — ইন্দ্ৰাণী (কাঞ্চনৰ ভগ্নী) * শিল্পা ৰাজ — মেৰিনা * বৈঘা ৰোজ * দীপিকা মোহন * কোঝিকোড় সাৰদা * কোঝিকোড় ৰমাদেৱী * প্ৰীতা প্ৰদীপ * টিনু থমাছ কান্নুৰ * জিজা সুৰেন্দ্ৰন * নিলা নৌচাদ * বদ্ৰী কৃষ্ণ — ৱেলায়ুধন {{colend}} ==নিৰ্মাণ== এই চলচ্চিত্ৰখন ১৯৬০-ৰ দশকত ইৰুভাঞ্জিপ্পুঝা নদী আৰু মুক্কাম গাঁৱৰ পটভূমিত গঢ়ি উঠা মইদিন আৰু কাঞ্চনমালাৰ বাস্তৱ জীৱনৰ প্ৰেম কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। পৰিচালক বিমলে প্ৰথমে এই কাহিনীটোক লৈ এখন [[তথ্যচিত্ৰ]] নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক এখন পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। ২০১৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত বাস্তৱ জীৱনৰ কাঞ্চনমালাই বিমলৰ বিৰুদ্ধে "তেওঁলোকৰ কাহিনীটো বিকৃত কৰাৰ" অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল আৰু উল্লেখ কৰিছিল যে ছবিখনত কেইবাটাও ঘটনা সঠিকভাৱে দেখুওৱা হোৱা নাই।<ref>[http://rediff.com "Prithviraj starrer Ennu Ninte Moideen faces trouble"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141019173419/http://rediff.com |date=19 October 2014 }}. [[Rediff.com]] (13 October 2014). Retrieved 27 September 2015.</ref> বাস্তৱ জীৱনৰ কাঞ্চনমালাৰ বিশেষ অনুৰোধ মৰ্মে পৃথিৱীৰাজক মইদিনৰ চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিবলৈ বাছনি কৰা হৈছিল, কাৰণ তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে পৃথিৱীৰাজৰ সৈতে মইদিনৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>Parvathy Nambidi (3 July 2014) [http://newindianexpress.com "A Labour of Undying Love"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812173052/http://newindianexpress.com |date=12 August 2014 }}. ''The New Indian Express''. Retrieved 27 September 2015.</ref> আপ্পুৱেত্তন (কাঞ্চনমালাৰ সম্পৰ্কীয় ভাতৃ) চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ টোভিনো থমাছ চুক্তিবদ্ধ হৈছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে পৃথিৱীৰাজেই তেওঁক এই চৰিত্ৰটোৰ বাবে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।<ref>[http://indiatimes.com "It was Prithviraj who invited me to act in Ennu Ninte Moideen: Tovino"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821102831/http://indiatimes.com |date=21 August 2014 }}. ''The Times of India'' (13 July 2014). Retrieved 27 September 2015.</ref> ২০১৪ চনৰ ৯ জুলাইত [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ মেচকট হোটেলত ছবিখনৰ শুভ মহুৰত কৰা হয়।<ref>[http://ibtimes.co.in "Prithviraj Starrer 'Ennu Ninte Moideen' Launched"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141030201428/http://ibtimes.co.in |date=30 October 2014 }}. ''International Business Times'' (11 July 2014). Retrieved 27 September 2015.</ref> ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ ২০১৪ চনৰ আগষ্টৰ প্ৰথম সপ্তাহত আৰম্ভ হোৱাৰ কথা আছিল যদিও বৰষুণৰ বাবে পিছুৱাই দিয়া হয়।<ref>[http://indiatimes.com "Ennu Ninte Moideen shoot postponed to 14th"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808234847/http://indiatimes.com |date=8 August 2014 }}. ''The Times of India'' (5 August 2014). Retrieved 27 September 2015.</ref> সম্পূৰ্ণ কাহিনীভাগ মুক্কামৰ পটভূমিত নিৰ্মিত হ’লেও ছবিখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ তাত কৰা হোৱা নাছিল; ইয়াৰ বেছিভাগ দৃশ্যগ্ৰহণ ছোৰানূৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলত কৰা হৈছিল। ==সংগীত== ছবিখনৰ পৃষ্ঠভূমি সংগীত ৰচনা কৰিছে গোপী সুন্দৰে, যিয়ে ছবিখনৰ এটা গীতৰো সুৰ দিছে। আন আন গীতসমূহৰ সুৰাৰোপ কৰিছে এম. জয়চন্দ্ৰন আৰু ৰমেশ নাৰায়ণে। গীতৰ কথা লিখিছে ৰফিক আহমেদে। বিখ্যাত কবি চাংগম্পুঝা কৃষ্ণ পিল্লাইৰ এটা কবিতাও ছবিখনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। "মুাক্কাথে পেন্নে" গীতটো মাত্ৰ পাঁচ মিনিটৰ ভিতৰত ৰচনা কৰা হৈছিল। গোপী সুন্দৰে কয়, "আমি যেতিয়া পৃষ্ঠভূমি সংগীতৰ কাম কৰি আছিলোঁ, তেতিয়া পৰিচালকে আমাক ছবিখনৰ বাবে এটা নেপথ্য গীত তৈয়াৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল। সেই সময়ত ছুফী সুৰৰ ক্ষেত্ৰত মোক সহায় কৰা গায়ক মহম্মদ মকবুল মনছুৰ তাত উপস্থিত আছিল। মই তেওঁৰ আগত এই সুৰটো গুণগুণাই শুনাইছিলোঁ আৰু তেওঁ ইয়াৰ কথাখিনি লিখি উলিয়াইছিল। তেওঁ গীতটো গালে আৰু এইদৰেই গীতটোৰ জন্ম হ’ল।" "কাথিৰুন্নু" গীতটোৰ বাবে এম. জয়চন্দ্ৰনে তেওঁৰ কেৰিয়াৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref>Elizabeth Thomas (3 October 2015). [https://deccanchronicle.com "Five-minute composition gets 10 lakh hits"] .''Deccan Chronicle''. Retrieved 22 October 2015.</ref> ==মুক্তি== চলচ্চিত্ৰখন ২০১৫ চনৰ ১৯ ছেপ্টেম্বৰত কেৰালাত আৰু ২০১৫ চনৰ ২ অক্টোবৰত কেৰালাৰ বাহিৰত মুক্তি দিয়া হয়। ''এন্নু নিন্তে মইদিন''ৰ দূৰদৰ্শন উপগ্ৰহ স্বত্ব এছিয়ানেটে {{INR}} ৭ কোটি টকাত ক্ৰয় কৰিছিল, যিটো সেই সময়লৈকে যিকোনো মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী উপগ্ৰহ স্বত্বৰ মূল্য আছিল।<ref>{{cite web|author=Akhila Menon|title=WOW! Prithviraj's Ennu Ninte Moideen Overshadows Mammootty's Pathemari!|url=http://filmibeat.com|publisher=Filmibeat.com|access-date=24 November 2015|date=9 November 2015|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117200830/http://filmibeat.com|url-status=live}}</ref> ===চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শন=== [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]]ৰ ২০সংখ্যক সংস্কৰণৰ ''মালায়ালাম চিনেমা টুডে'' শাখাত প্ৰদৰ্শনৰ বাবে নিৰ্বাচিত হোৱা সাতখন ছবিৰ ভিতৰত এই ছবিখনো অন্যতম আছিল।<ref>[[Press Trust of India]] (13 October 2015). [http://business-standard.com "Nine Malayalam movies to be screened in IFFK"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122025519/http://business-standard.com |date=22 November 2015 }}. ''Business Standard''. Retrieved 15 October 2015.</ref> অৱশ্যে প্ৰতিযোগিতা শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত নকৰাৰ বাবে পৰিচালক আৰ. এছ. বিমলে ছবিখন মহোৎসৱৰপৰা প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>Asha Prakash (13 October 2015). [https://indiatimes.com "Ennu Ninte Moideen backs out of IFFK"] . ''The Times of India''. Retrieved 15 October 2015.</ref> ===সমালোচকৰ সঁহাৰি=== ''[[দ্য হিন্দু]]'' কাকতে লিখিছে, "এই ছবিখনে এটা উৎকৃষ্ট উদাহৰণ দাঙি ধৰিছে যে মাধ্যমটোৰ নান্দনিকতাৰ সৈতে আপোচ নকৰাকৈ এটা সঁচা জীৱনৰ আকৰ্ষণীয় ঘটনাক কেনেকৈ পৰ্দাত খাপ খুৱাব পাৰি।" <ref>M. P. Praveen, S. R. Praveen (26 September 2015). [https://thehindu.com "When real life meets reel life"]. ''[[দ্য হিন্দু]]''. Retrieved 27 September 2015.</ref> আনহাতে বিশিষ্ট চলচ্চিত্ৰ সমালোচক ভৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছে, "চৰিত্ৰসমূহৰ সৰল উপস্থাপন আৰু ধীৰ গতিৰ আখ্যান হোৱা সত্ত্বেও ছবিখনে দৰ্শকৰ মন স্পৰ্শ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।" <ref>Baradwaj Rangan (31 October 2015). [http://thehindu.com "In love with love stories"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180218063633/http://thehindu.com |date=18 February 2018 }}. ''[[The Hindu]]''. Retrieved 1 November 2015.</ref> ''Nowrunning.com''-ৰ ভীয়েনে ছবিখনক ৫-ৰ ভিতৰত ৩ ৰেটিং দি মন্তব্য কৰে যে, "এই ছবিখনে ধীৰ গতিৰে দৰ্শকক বাস্তৱ জীৱনৰপৰা বুটলি অনা এক আকৰ্ষণীয় প্ৰেম কাহিনীত মগ্ন হ’বলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। এক সংক্ষিপ্ত, সু-অভিনীত আৰু সুন্দৰভাৱে নিৰ্মিত ছবি, প্ৰেমৰ এই কৰুণ আখ্যানটোৱে ইয়াৰ অন্তৰ্নিহিত কোমল আৰু প্ৰত্যাশিত ভাবনাক প্ৰতিফলিত কৰে।" <ref>Veeyen (20 September 2015). [http://nowrunning.com "Ennu Ninte Moideen Movie Review"]. Nowrunning.com. Retrieved 20 September 2015.</ref> ছবিখনক "বিগত দশকৰ মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ সম্ভৱতঃ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰেম কাহিনী" বুলি অভিহিত কৰি ''কেৰালা কৌমুদী''ৰ ৰজত আৰ. জি.-য়ে ইয়াক বৰ্ণনা কৰিছে, "চিনেমাৰ এক মাষ্টাৰপিচ যিয়ে চিনেমা প্ৰেমীসকলৰ হৃদয়ত এক দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰভাৱ পেলাব। আৰ এছ বিমলে এখন উৎকৃষ্ট ছবি উপহাৰ দিছে, যি এক মহাকাব্যিক পৰ্যায়ৰ পাহৰিব নোৱাৰা প্ৰেম কাহিনী।" <ref>Rejath RG (21 September 2015). [http://kaumudi.com "Ennu Ninte Moideen is truly epic"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925193630/http://kaumudi.com |date=25 September 2015 }}. ''[[Kerala Kaumudi]]''. Retrieved 21 September 2015.</ref> ''[[মালায়ালা মনোৰমা]]''ৰ জি. ৰাগেশে ছবিখনক ৩.৫/৫ ৰেটিং দি উল্লেখ কৰে যে, "প্ৰেম, প্ৰতিশোধ আৰু ঈৰ্ষাৰ দৰে মানৱীয় আৱেগৰ অজ্ঞাত ক্ষেত্ৰসমূহৰ অনুসন্ধান কৰাৰ উপৰি ছবিখনৰ আখ্যান অতি মসৃণ, যিয়ে সেই সময়ৰ সামাজিক-ৰাজনৈতিক পৰিৱেশৰ এক আভাস দিয়ে।" <ref>G. Rajesh (19 September 2015) [http://manoramaonline.com "Moideen: A love saga at its ethereal best"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150920092159/http://manoramaonline.com |date=20 September 2015 }}. ''[[Malayala Manorama]]''. Retrieved 20 September 2015.</ref> ''Filmibeat.com''-ৰ অখিলা মেননে ৪/৫ ৰেটিং দি লিখিছে, "পৰ্দাত আকৌ এবাৰ ৰোমাঞ্চৰ সেই ধ্ৰুপদী ৰূপটোক ইয়াৰ পূৰ্ণ বৈভৱত দেখাটো অতি অসাধাৰণ অনুভৱ। এখন সু-লিখিত চিত্ৰনাট্যই ছবিখনৰ মূল মেৰুদণ্ড হিচাপে কাম কৰিছে" আৰু লগতে কয় "ছবিখনৰ একমাত্ৰ ঋণাত্মক দিশটো হ’ল কিছুমান ঠাইত কাঞ্চনমালাৰ চৰিত্ৰটো মইদিনৰ চৰিত্ৰৰ প্ৰভাৱত অলপ ম্লান পৰিছে।" <ref>Akhila Menon (20 September 2015). [http://filmibeat.com "Ennu Ninte Moideen Movie Review: An Eternal Love Saga!" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925054812/http://filmibeat.com |date=25 September 2015 }}. Retrieved 20 September 2015.</ref> ''বেংগালুৰু মিৰৰ''ৰ সেতুমাধৱনে ছবিখনক ৪/৫ ৰেটিং দি কয়, "কাহিনীভাগ পুৰণি হ’লেও ইয়াৰ চিত্ৰনাট্য ইমান শক্তিশালী যে ই দৰ্শকক ধৰি ৰাখিব পাৰে আৰু কাহিনীৰ সৰু-সুৰা আসোঁৱাহবোৰক উপেক্ষা কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। চলচ্চিত্ৰীয় স্বাধীনতা যিয়েই লোৱা হৈছে, সি কতো খোকোজা লগোৱা নাই।" <ref>Sethumadhavan N [https://indiatimes.com "FILM REVIEW:ENNU NINTE MOIDEEN"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230307012817/https://indiatimes.com |date=7 March 2023 }}. ''[[Bangalore Mirror]]''. Retrieved 22 October 2015.</ref> ''দ্য আমেৰিকান বাজাৰ''ৰ শ্যামলী আহমেদে উল্লেখ কৰিছে যে, "এই শক্তিশালী কাহিনীটো বলিউডৰপৰা অহা আজিকালিৰ সাধাৰণ প্ৰেম কাহিনীতকৈ বহুত পৃথক" আৰু ছবিখন ইয়াৰ চিৰসেউজ চিৰন্তন প্ৰেমৰ বাবে আমাৰ হৃদয়ত "এন্নুম" (সদায়) থাকি যাব।<ref>Shyamlee Ahmed (14 October 2015). [http://americanbazaaronline.com "‘Ennu Ninte Moideen’ review: mind boggling saga of true love"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016125208/http://americanbazaaronline.com |date=16 October 2015 }}. Retrieved 22 October 2015.</ref> ===বক্স অফিচ=== চলচ্চিত্ৰখনে মুক্তিৰ প্ৰথম দিনা প্ৰায় {{INR}}৮১ লাখ আৰু দ্বিতীয় দিনা {{INR}}১.২৫ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰে, য’ত মালাবাৰ অঞ্চলৰপৰা আটাইতকৈ বেছি অংশ আহিছিল।<ref name=Reception>Akhila Menon (21 September 2015). [http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/ennu-ninte-moideen-first-two-days-box-office-collection-reports-198915.html "Ennu Ninte Moideen: First 2 Days Box Office Collections"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922235611/http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/ennu-ninte-moideen-first-two-days-box-office-collection-reports-198915.html |date=22 September 2015 }}. ''Filmibeat.com''. Retrieved 21 September 2015.</ref> কেৱল কেৰালাৰপৰাই ছবিখনে ৬ দিনত {{INR}}৬.৩২ কোটি<ref>Akhila Menon (25 September 2015). [http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/ennu-ninte-moideen-6-days-box-office-collections-199516.html "BOX OFFICE: Ennu Ninte Moideen 6 Days Collections"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929052823/http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/ennu-ninte-moideen-6-days-box-office-collections-199516.html |date=29 September 2015 }}. ''Filmibeat.com''. Retrieved 28 September 2015.</ref> আৰু ৯ দিন সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত {{INR}}১০.৫ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>Nicy V.P. (29 September 2015). [http://www.ibtimes.co.in/ennu-ninte-moideen-prithviraj-parvathi-kanchana-box-office-malayalam-blockbuster-movie-release-648472 "Ennu Ninte Moideen to be Prithviraj's first solo blockbuster movie"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930121846/http://www.ibtimes.co.in/ennu-ninte-moideen-prithviraj-parvathi-kanchana-box-office-malayalam-blockbuster-movie-release-648472 |date=30 September 2015 }}. ''International Business Times''. Retrieved 29 September 2015.</ref><ref>Akhila Menon (29 September 2015). [http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/box-office-ennu-ninte-moideen-collects-10-5-crores-in-9-days-199941.html "BOX OFFICE: Ennu Ninte Moideen Collects 10.5 Crores In 9 Days!" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930195042/http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/box-office-ennu-ninte-moideen-collects-10-5-crores-in-9-days-199941.html |date=30 September 2015 }}. ''Filmibeat.com''. Retrieved 29 September 2015.</ref> কেৱল কেৰালাতে ১৮ দিন প্ৰদৰ্শনৰ পিছত ইয়াৰ মুঠ আয় হয়গৈ {{INR}}১৯ কোটি টকা।<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-collection-ennu-ninte-moideen-kunjiramayanam-life-josutty-do-good-649736|title=Kerala box office collection: 'Ennu Ninte Moideen', 'Kunjiramayanam', 'Life of Josutty' do good business|date=8 October 2015|work=International Business Times, India Edition|access-date=18 February 2016|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117034231/http://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-collection-ennu-ninte-moideen-kunjiramayanam-life-josutty-do-good-649736|url-status=live}}</ref><ref>[http://www.deshabhimani.com/news-cinema-all-latest_news-507663.html "19 നാളില്‍ മൊയ്തീന് 20 കോടി"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151012002214/http://deshabhimani.com/news-cinema-all-latest_news-507663.html |date=12 October 2015 }}. ''[[Deshabhimani]]''. Retrieved 15 October 2015.</ref> ২০১৫ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত ''Filmibeat.com''-এ প্ৰকাশ কৰা অনুসৰি ছবিখনৰ মুঠ উপাৰ্জন (gross collection) {{INR}}২১.৮ কোটি টকা অতিক্ৰম কৰে, যাৰ ফলত এই ছবিখন পৃথিৱীৰাজৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name=" October14">{{cite web|author=Akhila Menon|title=Kerala Box Office: Ennu Ninte Moideen & Pathemari Top The List|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/kerala-box-office-ennu-ninte-moideen-and-pathemari-tops-the-list-201607.html|publisher=Filmibeat.com|access-date=16 October 2015|date=14 October 2015|archive-date=17 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017034535/http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/kerala-box-office-ennu-ninte-moideen-and-pathemari-tops-the-list-201607.html|url-status=live}}</ref> মুক্তিৰ মাত্ৰ এমাহৰ ভিতৰতে কেৱল কেৰালাৰ ছবিগৃহৰপৰাই ছবিখনৰ সংগ্ৰহ আছিল {{INR}}২৭.২ কোটি টকা।<ref name=" October19">[http://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-amar-akbar-anthony-ll7k-makes-good-collection-pathemari-still-enjoying-651113 "Kerala box office: 'Amar Akbar Antony', 'LL7K' make good collection; 'Pathemari' still enjoys housefull shows"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020151234/http://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-amar-akbar-anthony-ll7k-makes-good-collection-pathemari-still-enjoying-651113 |date=20 October 2015 }}. ''[[International Business Times]]''. 19 October 2015. Retrieved 19 October 2015.</ref> ৪২ দিনত ছবিখনে কেৰালাৰপৰা প্ৰায় {{INR}}৩২.৬৭ কোটি টকাৰ মুঠ ব্যৱসায় আৰু নিট (net) {{INR}}২৫.৫৬ কোটি টকা লাভ কৰে; আনহাতে একে সময়ছোৱাত ছবিখনৰ সৰ্বভাৰতীয় মুঠ উপাৰ্জনে {{INR}}৩৭.৫০ কোটি টকা অতিক্ৰম কৰে।<ref>[http://www.ibtimes.co.in/pathemari-amar-akbar-anthony-kanal-rani-padmini-ll7k-review-october-malayalam-652741 "'Pathemari', 'Amar Akbar Antony', 'Kanal', 'Rani Padmini', 'LL7K': Review of October Malayalam releases"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151102035804/http://www.ibtimes.co.in/pathemari-amar-akbar-anthony-kanal-rani-padmini-ll7k-review-october-malayalam-652741 |date=2 November 2015 }}. ''[[International Business Times]]''. 31 October 2015. Retrieved 31 October 2015.</ref> [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শনৰ আঠ সপ্তাহৰ ভিতৰত ছবিখনে ১০৭,৬৬৬ ডলাৰ (₹ ৭১.৭৯ লাখ) উপাৰ্জন কৰে। আনহাতে [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ বক্স অফিচত দ্বাদশ সপ্তাহান্তৰ অন্তত ''এন্নু নিন্তে মইদিন''-এ ২৩,৬৯৮ পাউণ্ড (₹ ২৩.৪০ লাখ) সংগ্ৰহ কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে।<ref>{{cite news|author=Anu James|title=Ennu Ninte Moideen completes 150 days: Prithviraj, Parvathy, RS Vimal, others attend success party|url=https://www.ibtimes.co.in/ennu-ninte-moideen-completes-150-days-prithviraj-parvathy-rs-vimal-others-attend-success-party-666104|access-date=1 July 2021|agency=[[International Business Times]]|date=8 February 2016|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182513/https://www.ibtimes.co.in/ennu-ninte-moideen-completes-150-days-prithviraj-parvathy-rs-vimal-others-attend-success-party-666104|url-status=live}}</ref> বিশ্বজুৰি বক্স অফিচৰপৰা চলচ্চিত্ৰখনে অনুমাণিক {{INR}} ৫০ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰি সৰ্বকালৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালায়ালম চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্থান লাভ কৰে।<ref name="auto"/> ছবিখন ছবিগৃহসমূহত ১৫০ দিনতকৈও অধিক সময় ধৰি সফলতাৰে প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Ennu Ninte Moideen completes 150 days: Prithviraj, Parvathy, RS Vimal, others attend success party|website=[[International Business Times]]|url=https://www.ibtimes.co.in/ennu-ninte-moideen-completes-150-days-prithviraj-parvathy-rs-vimal-others-attend-success-party-666104|access-date=1 July 2021|agency=[[International Business Times]]|date=8 February 2016|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182513/https://www.ibtimes.co.in/ennu-ninte-moideen-completes-150-days-prithviraj-parvathy-rs-vimal-others-attend-success-party-666104|url-status=live}}</ref> ==বঁটা আৰু মনোনয়ন== ২০১৬ চনৰ ২৮ মাৰ্চলৈকে পোৱা তথ্য অনুসৰি, ''এন্নু নিন্তে মইদিন'' ছবিখনে মুঠ '''৫৫টা বঁটা''' লাভ কৰিছে আৰু '''৬৩টা মনোনয়ন''' লাভ কৰিছে। {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| প্ৰাপক আৰু মনোনীত ব্যক্তি ! scope="col"| ফলাফল |- ! scope="row"|[[৬৩সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]<ref>[http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/national-awards-baahubali-bhansali-amitabh-bachchan-kangana.html 63rd National Film Awards: Malayalam takes away a handful of them] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331050438/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/national-awards-baahubali-bhansali-amitabh-bachchan-kangana.html |date=31 March 2016 }}. English.manoramaonline.com (28 March 2016). Retrieved on 2016-05-03.</ref> | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | ''[[এম. জয়চন্দ্ৰন]]'' | {{won}} |- | rowspan="9" | [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা দক্ষিণ]] | [[ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ বঁটা – মালায়ালম|শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ]] | এন্নু নিন্তে মইদিন | {{Nom}} |- | [[ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক বঁটা – মালায়ালম|শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক]] | {{Sort|Vimal|[[আৰ. এছ. বিমল]]}} | {{Won}} |- | [[ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা বঁটা – মালায়ালম|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা]] | {{Sort|Sukumaran|[[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]]}} | {{nom}} |- | [[ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী বঁটা – মালায়ালম|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী]] | {{Sort|Parvathy|[[পাৰ্বতী তিৰুভথু]]}} | {{won}} |- | [[ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেতা বঁটা – মালায়ালম|শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেতা]] | [[টোভিনো থমাছ]] | {{won}} |- | [[ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰী বঁটা – মালায়ালম|শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰী]] | {{Sort|Abhilash|[[লেনা (অভিনেত্ৰী)|লেনা]]}} | {{won}} |- | [[ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক বঁটা – মালায়ালম|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক]] | ''[[এম. জয়চন্দ্ৰন]]'' | {{won}} |- | [[ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ বঁটা – মালায়ালম|শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ]] | [[ৰফিক আহমেদ]] | {{won}} |- | [[ফিল্মফেয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ মহিলা নেপথ্য গায়িকা বঁটা – মালায়ালম|শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য গায়িকা – মহিলা]] | [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]] | {{won}} |- | rowspan="11" |[[৫ম দক্ষিণ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|দক্ষিণ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (SIIMA)]] | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''এন্নু নিন্তে মইদিন'' | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | [[আৰ. এছ. বিমল]] | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | [[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]] | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | [[পাৰ্বতী তিৰুভথু]] | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী (সমালোচকৰ পছন্দ) | [[পাৰ্বতী তিৰুভথু]] | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেতা | [[টোভিনো থমাছ]] | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰী | [[লেনা (অভিনেত্ৰী)|লেনা]] | {{won}} |- | নেতিবাচক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | [[সাই কুমাৰ (মালায়ালম অভিনেতা)|সাই কুমাৰ]] | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক | [[এম. জয়চন্দ্ৰন]] | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | [[ৰফিক আহমেদ]] <small>(''"কাথিৰুন্নু"'') গীতৰ বাবে</small> | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা নেপথ্য গায়িকা | [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]] <small>(''"কাথিৰুন্নু"'') গীতৰ বাবে</small> | {{nom}} |- | rowspan="10" |[[এছিয়ানেট চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]<ref>[http://m.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090 18th Asianet Film Awards: Vikram, Trisha, Prithviraj, Mohanlal, Nivin Pauly bag awards [Full winners' list+photos]]. M.ibtimes.co.in. Retrieved on 3 May 2016. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302100739/http://m.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090 |date=2 March 2016 }}</ref> | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''এন্নু নিন্তে মইদিন'' | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | {{Sort|Vimal|[[আৰ. এছ. বিমল]]}} | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Sort|Sukumaran|[[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]]}} | rowspan="18" {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | {{Sort|Parvathy|[[পাৰ্বতী তিৰুভথু]]}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেতা | {{Sort|Sai Kumar|[[সাই কুমাৰ (মালায়ালম অভিনেতা)|সাই কুমাৰ]]}} |- | শ্ৰেষ্ঠ চৰিত্ৰ অভিনেত্ৰী | {{Sort|Abhilash|[[লেনা (অভিনেত্ৰী)|লেনা]]}} |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যকাৰ | {{Sort|Vimal|[[আৰ. এছ. বিমল]]}} |- | শ্ৰেষ্ঠ চিনেমাট’গ্ৰাফী | {{Sort|John|[[জোমন টি. জন]]}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সম্পাদক | মহেশ নাৰায়ণন |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | {{Sort|Ahmed|[[ৰফিক আহমেদ]]}} |- | rowspan="8" | [[কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]<ref>[http://www.ibtimes.co.in/kerala-state-film-awards-2015-live-updates-thiruvanchoor-radhakrishnan-announce-winners-668840 Kerala State Film Awards 2015: Dulquer Salmaan, Parvathy win best actor awards [Full winners' list]]. Ibtimes.co.in (1 March 2016). Retrieved on 2016-05-03. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310011822/http://www.ibtimes.co.in/kerala-state-film-awards-2015-live-updates-thiruvanchoor-radhakrishnan-announce-winners-668840 |date=10 March 2016 }}</ref> |- | [[কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা – আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ|আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ]] | ''এন্নু নিন্তে মইদিন'' |- | [[কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা – শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী]] | [[পাৰ্বতী তিৰুভথু]] |- | [[কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা – শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক]] | [[ৰমেশ নাৰায়ণ]] |- | [[কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা – শ্ৰেষ্ঠ চিনেমাট’গ্ৰাফী|শ্ৰেষ্ঠ চিনেমাট’গ্ৰাফী]] | [[জোমন টি. জন]] |- | [[কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা – শ্ৰেষ্ঠ গায়ক|শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য গায়ক (পুৰুষ)]] | [[পি. জয়চন্দ্ৰন]] |- | [[কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা – শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ|শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ]] | {{Sort|Ahmed|[[ৰফিক আহমেদ]]}} |- | [[কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা – শ্ৰেষ্ঠ শব্দ গ্ৰহণকাৰী|শ্ৰেষ্ঠ শব্দ বিন্যাস]] | [[ৰেংগনাথ ৰাভি]] |- | rowspan="15" | [[১ম আইফা উৎসৱম|১ম আইফা উৎসৱম (IIFA Utsavam)]]<ref>[http://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/baahubali-ennu-ninte-moideen-win-laurels-at-iifa-utsavam-english-news-1.822851 Baahubali, Ennu Ninte Moideen win laurels at IIFA Utsavam – Movie News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160228034001/http://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/baahubali-ennu-ninte-moideen-win-laurels-at-iifa-utsavam-english-news-1.822851 |date=28 February 2016 }}. English.mathrubhumi.com (25 January 2016). Retrieved on 2016-05-03.</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''এন্নু নিন্তে মইদিন'' |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | [[আৰ. এছ. বিমল]] | {{nom}} |- | মুখ্য চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় – পুৰুষ | [[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]] | {{won}} |- | মুখ্য চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় – মহিলা | [[পাৰ্বতী তিৰুভথু]] | {{won}} |- | সহযোগী চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় – পুৰুষ | [[সাই কুমাৰ (মালায়ালম অভিনেতা)|সাই কুমাৰ]] | {{nom}} |- | সহযোগী চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় – পুৰুষ | [[টোভিনো থমাছ]] | {{nom}} |- | সহযোগী চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় – মহিলা | [[লেনা (অভিনেত্ৰী)|লেনা]] | {{won}} |- | নেতিবাচক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় – পুৰুষ | [[বালা (অভিনেতা)|বালা]] | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা | [[ৰমেশ নাৰায়ণ]]<br>[[এম. জয়চন্দ্ৰন]]<br>[[গোপী সুন্দৰ]] | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | মহম্মদ মকবুল মনছুৰ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | [[ৰফিক আহমেদ]] | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য গায়ক – পুৰুষ | মহম্মদ মকবুল মনছুৰ | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য গায়ক – পুৰুষ | [[বিজয় য়েছুদাস]] | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য গায়িকা – মহিলা | [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]] | {{won}} |- | rowspan="12" | [[এশিয়াভিছন বঁটা]]<ref>[http://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2015-ennu-ninte-moideen-pathemari-premam-win-maximum-awards-655399 Asiavision movie awards 2015: 'Ennu Ninte Moideen', 'Pathemari, 'Premam' win maximum awards [Complete list of winners]]. Ibtimes.co.in (18 November 2015). Retrieved on 2016-05-03. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224131340/https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2015-ennu-ninte-moideen-pathemari-premam-win-maximum-awards-655399 |date=24 December 2019 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''এন্নু নিন্তে মইদিন'' | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | {{Sort|Vimal|[[আৰ. এছ. বিমল]]}} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Sort|Sukumaran|[[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]]}} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | {{Sort|Parvathy|[[পাৰ্বতী তিৰুভথু]]}} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেতা | {{Sort|Thomas|[[টোভিনো থমাছ]]}} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য | [[আৰ. এছ. বিমল]] | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ চিনেমাট’গ্ৰাফী | [[জোমন টি. জন]] | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ মহিলা গায়িকা | [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]] | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পৃষ্ঠভূমি সংগীত | [[গোপী সুন্দৰ]] | {{won}} |- | আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় সংগীত পৰিচালক | [[গোপী সুন্দৰ]] | {{won}} |- | নতুন চাঞ্চল্যকাৰী গায়ক (New Sensation) | মহম্মদ মকবুল মনছুৰ | {{won}} |- | rowspan="8" | [[বনিতা চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]<ref>[http://m.ibtimes.co.in/vanitha-film-awards-2016-prithviraj-best-actor-parvathy-bags-best-actress-award-full-winners-667201 Vanitha Film Awards 2016: Prithviraj, best actor; Parvathy bags best actress award [Full winners list]]. M.ibtimes.co.in (16 February 2016). Retrieved on 2016-05-03. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310133339/http://m.ibtimes.co.in/vanitha-film-awards-2016-prithviraj-best-actor-parvathy-bags-best-actress-award-full-winners-667201 |date=10 March 2016 }}</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''এন্নু নিন্তে মইদিন'' | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক | {{Sort|Vimal|[[আৰ. এছ. বিমল]]}} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Sort|Sukumaran|[[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]]}} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | {{Sort|Parvathy|[[পাৰ্বতী তিৰুভথু]]}} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰী | {{Sort|Abhilash|[[লেনা (অভিনেত্ৰী)|লেনা]]}} | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ | [[ৰফিক আহমেদ]] | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ চিনেমাট’গ্ৰাফাৰ | [[জোমন টি. জন]] | {{won}} |- | rowspan="9" | KFPA Awards<ref>[http://www.onlookersmedia.in/latestnews/prithviraj-and-jayasurya-shared-best-actor-award-declared-by-producers-association Prithviraj and Jayasurya shared best actor award declared by producers association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408205223/http://www.onlookersmedia.in/latestnews/prithviraj-and-jayasurya-shared-best-actor-award-declared-by-producers-association |date=8 April 2016 }}. Onlookersmedia.in (12 March 2016). Retrieved on 2016-05-03.</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ | ''এন্নু নিন্তে মইদিন'' | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | ''[[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]]'' | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী | ''[[পাৰ্বতী তিৰুভথু]]'' | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ প্ৰযোজক | ''সুৰেশ ৰাজ''<br>''বিনয় শংকৰথ''<br>''[[ৰেগী থমাছ]]'' | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ চৰিত্ৰ অভিনেত্ৰী | ''[[লেনা (অভিনেত্ৰী)|লেনা]]'' | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ নবাগত পৰিচালক | ''[[আৰ. এছ. বিমল]]'' | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ ৰূপসজ্জা শিল্পী | ''ৰতীশ আম্বাডি'' | {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ শিল্প নিৰ্দেশক | ''গোকুল দাস'' | {{won}} |- | rowspan="2" | ৰামু কাৰিয়াট বঁটা<ref>[http://www.cinemapranthan.com/cpevent/11th-ramu-kariat-award-function 11th Ramu Kariat Award Function and Naattika Beach Fest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170109045559/http://www.cinemapranthan.com/cpevent/11th-ramu-kariat-award-function |date=9 January 2017 }}. Cinemapranthan.com (30 December 2015). Retrieved on 2016-05-03.</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ উদীয়মান তাৰকা | ''[[টোভিনো থমাছ]]'' | {{won}} |- | rowspan="3" | [[IBNLive বঁটা]]<ref>[http://www.ibnlive.com/newstopics/ibnlive-movie-awards.html Ibnlive-movie-awards News: Latest News and Updates on Ibnlive-movie-awards at News18] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310050400/http://www.ibnlive.com/newstopics/ibnlive-movie-awards.html |date=10 March 2016 }}. Ibnlive.com. Retrieved on 3 May 2016.</ref> |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (দক্ষিণ) | ''[[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]]'' | {{nom}} |- | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী (দক্ষিণ) | ''[[পাৰ্বতী তিৰুভথু]]'' | {{nom}} |} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb title|4888834}} ==অধিক পঢ়ক== * {{cite book |author=Hameed Chennamangaloor |author-link=Hameed Chennamangaloor |date=November 2015 |title=Ivan Njangalute Priya Moideen |location=[[Kottayam|Kottayam, India]] |publisher=[[DC Books]] |page=88 |isbn=978-8-126-46519-4}} * {{cite book |author=P. T. Mohammed Sadiq |date=2014 |title=Moideen Kanchanamala – Orapoorva Pranayajeevithom |location=[[Kozhikode|Calicut, India]] |publisher=[[Mathrubhumi|Mathrubhumi Books]] |isbn=978-8-182-65752-6}} * {{cite book |author=R. S. Vimal |date=7 November 2015 |title=Ennu Ninte Moideen |location=[[Kottayam|Kottayam, India]] |publisher=[[DC Books]] |page=152 |isbn=978-8-126-46508-8}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] k0u5ox3ug572y0hrny4xw8lw3j906zi 0 138414 625468 623706 2026-08-08T20:37:55Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625468 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}{{Infobox writer | name = কে. ভি. ডমিনিক | image = K v dominic.jpg | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1956|02|13}} | birth_place = কালাডী, [[কেৰালা]], ভাৰত | nationality = ভাৰতীয় | occupation = লেখক, কবি, সাহিত্য সমালোচক | notableworks = {{Unbulleted list |''উইংড ৰিজন'' (Winged Reason) |''ৰাইট ছন, ৰাইট'' (Write Son, Write) |''মাল্টিকালাচাৰেল চিম্ফনী'' (Multicultural Symphony) }} | website = {{URL|http://www.profkvdominic.com/}} | relations = | spouse = {{Unbulleted list | | }} | children = }} '''কান্নাপ্পিলিল ভাৰ্গিজ ডমিনিক''' (জন্ম: ১৩ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯৫৬) হৈছে এজন ভাৰতীয় কবি, লেখক, সম্পাদক আৰু সাহিত্য সমালোচক। তেওঁ [[কেৰালা]]ৰ থোডুপুঝাস্থিত নিউমেন কলেজৰ ইংৰাজী স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা বিভাগৰ এজন অৱসৰপ্ৰাপ্ত সহযোগী অধ্যাপক। ==সাংস্কৃতিক আৰু সাহিত্যিক জীৱন== ডমিনিকৰ বৰ্তমানলৈকে ৫৫খন গ্ৰন্থ প্ৰকাশ পাইছে। ইয়াৰ ভিতৰত আঠখন [[ইংৰাজী]] কবিতা পুথি, [[হিন্দী]], [[ফৰাচী]], [[বাংলা]], [[তামিল]], [[মালায়ালম]] আৰু [[গুজৰাটী]] ভাষালৈ অনূদিত একোখনকৈ কবিতা পুথি আৰু ৮টা চুটিগল্প সংকলন (চাৰিখন ইংৰাজী আৰু ফৰাচী, হিন্দী, মালায়ালম আৰু বাংলা ভাষাত একোখনকৈ) অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।<ref>{{cite web|url=http://www.profkvdominic.com/?page_id=310|title=BOOKS - Prof. K V Dominic|website=Profkvdominic.com|accessdate=20 August 2017}}</ref><ref>{{cite book |title=Contemporary Concerns and Beyond |date=1 January 2016 |publisher=authorspress |isbn=9789352074006 |pages=86|author=K. V. Dominic }}</ref><ref name="amazon.in">{{Cite book|url=https://www.amazon.in/dp/B077FXPD7K|title = Cataracts of Compassion: A Collection of Poems|date = January 2017| isbn=978-93-87281-37-0 }}</ref> [[কানাডা]]ৰ হিডেন ব্ৰুক প্ৰেছৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত<ref name=press>{{cite web|last1=Press|first1=Hidden Brook|title=Hidden Brook Press|url=http://hiddenbrookpress.com/|publisher=Hidden Brook Press|accessdate=5 January 2015|archivedate=17 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217053047/http://hiddenbrookpress.com/|deadurl=yes}}</ref> ''দ্য ডান্স অৱ দ্য পিকক: এন এনথ’লজী অৱ ইংলিছ পয়েত্ৰী ফ্ৰম ইণ্ডিয়া'' নামৰ [[কবিতা]] সংকলনখনত তেওঁৰ কবিতাই স্থান লাভ কৰিছে।<ref name=brook>{{cite news|last1=Grove|first1=Richard|title=The Dance of the Peacock:An Anthology of English Poetry from India|url=http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|accessdate=5 January 2015|issue=current|publisher=Hidden Brook Press, Canada|archive-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929050126/http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|url-status=dead|archivedate=29 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180929050126/http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ বহুসংখ্যক গৱেষণা পত্ৰ, কবিতা, চুটিগল্প, গ্ৰন্থ সমালোচনা আৰু একাংকিকা নাট আদি বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ পত্ৰিকা আৰু সম্পাদিত সংকলনত প্ৰকাশ পাইছে। তেওঁৰ কবিতাৰ ওপৰত পাঁচখন আৰু চুটিগল্পৰ ওপৰত এখন সমালোচনামূলক গ্ৰন্থ প্ৰকাশ হৈছে। তেওঁ ভাৰতৰ বিভিন্ন বিশ্ববিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়ত দহখন ৰাষ্ট্ৰীয় তথা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ সাহিত্য সন্মিলন আয়োজন কৰাৰ লগতে দেশ-বিদেশৰ অসংখ্য কৰ্মশালা, আলোচনাচক্ৰ আৰু সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰিছে। ইংৰাজী ভাষা আৰু সাহিত্যৰ দুখনকৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা পত্ৰিকাৰ সম্পাদক হিচাপে তেওঁ গৱেষণা পদ্ধতি আৰু ডকুমেণ্টেচন শৈলীৰ এজন বিশেষজ্ঞ আৰু এই বিষয়ত দেশ-বিদেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত বহু কৰ্মশালা পৰিচালনা কৰিছে। ভাৰত তথা বিদেশৰ বহু গৱেষক আৰু লেখকে ডমিনিকৰ কবিতাৰ ওপৰত অধ্যয়ন কৰিছে।<ref name="Modern History Press">{{cite book|title=Philosophical Musings for a Meaningful Life: An Analysis of K.V. Dominic''s Poems|editor-first=S.|editor-last=Kumaran|date=1 February 2016|publisher=Modern History Press|id={{ASIN|1615992669|country=in}}}}</ref><ref>{{cite book|title=English Poetry in India: A Comprehensive Survey of Trends and Thought Patterns|first=Prem|last=P|date=20 August 2017|publisher=Authorspress|id={{ASIN|8172736029|country=in}}}}</ref><ref>{{cite book|title=A Critical Survey of Indo-English Poetry|first=T. V.|last=Reddy|date=20 August 2017|publisher=Authorspress|id={{ASIN|9352072499|country=in}}}}</ref> ২০১৬ চনত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকা]]ৰ এন আৰ্বৰস্থিত মডাৰ্ন হিষ্ট্ৰী প্ৰেছৰপৰা কে. ভি. ডমিনিকৰ কবিতাৰ এক সম্পূৰ্ণ সংকলন প্ৰকাশ পায়।<ref name="auto">{{cite book|title=K. V. Dominic Essential Readings and Study Guide: Poems about Social Justice, Women''s Rights, and the Environment|first=K. V.|last=Dominic|date=15 July 2016|publisher=Modern History Press|id={{ASIN|1615993037|country=in}}}}</ref> ==কাৰ্যকলাপ আৰু স্বীকৃতি== ডমিনিক ‘গিৱেক’ (GIEWEC - Guild of Indian English Writers Editors and Critics)ৰ সচিব। তেওঁ প্ৰতি বছৰে ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত গৱেষণা পদ্ধতি আৰু এমএলএ (MLA) ডকুমেণ্টেচন শৈলীৰ ওপৰত কৰ্মশালা পৰিচালনা কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Marino |first1=Elisabetta |title=Interview with Prof. K. V. Dominic |journal=Labyrinth |volume=4 |issue=2 |date=April 2013 |page=208 }}</ref><ref name="Modern History Press"/> # ২০০৯ চনৰ ৯ জুলাইত [[চেন্নাই]]ৰ চেম্মেনচেৰীস্থিত বিশ্ব শান্তি কেন্দ্ৰত অনুষ্ঠিত বিশ্ব কবিতা দিৱস উদ্‌যাপন অনুষ্ঠানত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কবি একাডেমী, চেন্নায়ে তেওঁক "বিশ্ব কবিতালৈ আগবঢ়োৱা বিশিষ্ট অৱদান আৰু বিশ্ব শান্তি, গোলকীয় সম্প্ৰীতি তথা মহাজাগতিক মানৱতাবাদৰ দিশত মানৱ জাতিক প্ৰভাবিত কৰাৰ অগ্ৰগামী প্ৰয়াসৰ স্বীকৃতি স্বৰূপ" ‘জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা’ (LIFETIME ACHIEVEMENT AWARD) প্ৰদান কৰে। # ২০১৪ চনৰ ২৮ ডিচেম্বৰত তিৰুৱনন্তপুৰম (কেৰালা)ত অনুষ্ঠিত ১০ম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় লেখক মহোৎসৱত চান্দিগড়ৰ ইণ্ডিয়া ইণ্টাৰ-কণ্টিনেণ্টেল কালচাৰেল এছ’চিয়েশ্যনে সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে ‘কাফ্লা ইণ্টাৰ-কণ্টিনেণ্টেল সন্মানীয় বঁটা: সাহিত্য শিৰোমণি’ প্ৰদান কৰে। # ২০২০ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত বেংগালুৰুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ছুফী কেন্দ্ৰই ভাৰতীয় ইংৰাজী কবিতালৈ আগবঢ়োৱা বিশিষ্ট অৱদান আৰু সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি তথা মহাজাগতিক মানৱতাবাদৰ দিশত মানৱ জাতিক প্ৰভাবিত কৰাৰ প্ৰয়াসৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁক ‘ব্ৰাইটেষ্ট অনাৰ’ (Brightest Honour) সন্মানেৰে ভূষিত কৰে। # ২০২৫ চনৰ ২৯ জুনত ত্ৰিপুৰাৰ আগৰতলাস্থিত চিলড্ৰেনছ লিটাৰেচাৰ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰে (CLRC) কবিতা আৰু সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা উৎকৃষ্ট অৱদানৰ বাবে অধ্যাপক ড° কে. ভি. ডমিনিকক গৌৰৱেৰে ‘চিএলআৰচি সাহিত্য বঁটা ২০২৫’ (CLRC LITERARY AWARD 2025) প্ৰদান কৰে। ==সম্পাদনা== ডমিনিক ''ইণ্টাৰনেচনেল জাৰ্নেল অন মাল্টিকালাচাৰেল লিটাৰেচাৰ (IJML)''ৰ সম্পাদক আৰু প্ৰকাশক,<ref>{{cite web |url=http://www.ijmljournal.com/ |title=Home |website=ijmljournal.com}}</ref> আৰু উক্ত গিল্ডৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ গৱেষণা পত্ৰিকা ''ৰাইটৰ্ছ এডিটৰ্ছ ক্ৰিটিক্স (WEC)''ৰ মুখ্য সম্পাদক।<ref>{{cite web |url=http://www.writerseditorscriticsjournal.com/ |title=Home |website=writerseditorscriticsjournal.com}}</ref> ==সাক্ষাৎকাৰ== ডমিনিকক কেইবাজনো গৱেষক আৰু সাহিত্যিকে সাক্ষাৎকাৰ লৈছে। * অধ্যাপক এলিচাবেটা মেৰিনোৰদ্বাৰা ড° কে. ভি. ডমিনিকৰ সাক্ষাৎকাৰ; ২০১২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী সংখ্যাৰ ''MOSAICO'' (ইটালীয়ানত প্ৰকাশিত আৰু ইয়াৰ ইংৰাজী অনুবাদ ২০১২ চনৰ এপ্ৰিলত গোৱালিয়ৰ, [[ভাৰত]]ৰ ''Labyrinth''-ত প্ৰকাশিত।<ref>{{cite web|url=http://www.ugc.ac.in/journallist/subjectwisejurnallist.aspx?tid=TGFieXJpbnRo&&did=Q3VycmVudCBUaXRsZXM=|title=Welcome to UGC, New Delhi, India|website=Ugc.ac.in|accessdate=20 August 2017}}{{dead link|date=May 2021}}</ref> খণ্ড-৪, সংখ্যা-২। * ড° ৰোহিত ফুট্টীলাৰদ্বাৰা ড° কে. ভি. ডমিনিকৰ সাক্ষাৎকাৰ; ২০১৭ চনৰ জানুৱাৰীত [[কেৰালা]], ভাৰতৰ ''International Journal on Multicultural Literature''-ত প্ৰকাশিত।<ref>{{cite web|url=http://www.ugc.ac.in/journallist/subjectwisejurnallist.aspx?tid=SW50ZXJuYXRpb25hbCBqb3VybmFsIG9uIG11bHRpY3VsdHVyYWwgbGl0ZXJhdHVyZQ==&&did=Q3VycmVudCBUaXRsZXM=|title=Welcome to UGC, New Delhi, India|website=Ugc.ac.in|accessdate=20 August 2017}}{{dead link|date=May 2021}}</ref><ref>{{cite web|title=International Journal on Multicultural Literature|url=http://ijmljournal.blogspot.in/}}</ref> খণ্ড-৭, সংখ্যা-১। * পাৰ্থজিৎ ঘোষৰ সৈতে ড° কে. ভি. ডমিনিকৰ বাৰ্তালাপ; ২০১৭ চনৰ জুলাইত [[হিমাচল প্ৰদেশ]], ভাৰতৰ ''Poetcrit''-ত প্ৰকাশিত।<ref>{{cite web|url=http://www.ugc.ac.in/journallist/subjectwisejurnallist.aspx?tid=UG9ldGNyaXQ=&&did=Q3VycmVudCBUaXRsZXM=|title=Welcome to UGC, New Delhi, India|website=Ugc.ac.in|accessdate=20 August 2017}}</ref> খণ্ড-৩০, সংখ্যা-২। * গৌতম কৰ্মকাৰৰদ্বাৰা গ্ৰহণ কৰা সাক্ষাৎকাৰ "Revelations of a Pantheistic Poet: Dr K.V. Dominic in Conversation"; <ref>{{cite journal|last1=Karmakar|first1=Goutam|title=Revelations of a Pantheistic Poet: Dr K.V. Dominic in Conversation|journal=Writers in Conversation|date=August 2017|volume=4|issue=2|doi=10.22356/wic.v4i2.18|url=https://journals.flinders.edu.au/index.php/wic/article/view/18/27|doi-access=free}}</ref> ২০১৭ চনৰ আগষ্টত [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ৰ ফ্লিণ্ডাৰ্ছ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জাৰ্নেল ''Writers in Conversation''-ত প্ৰকাশিত।<ref>{{cite web|url=https://journals.flinders.edu.au/index.php/wic/index|title=Writers in Conversation|website=journals.flinders.edu.au|accessdate=20 August 2017}}</ref> খণ্ড-৪, সংখ্যা-২। * ড° জাৰ্নাইল সিং আনন্দৰদ্বাৰা ড° কে. ভি. ডমিনিকৰ সাক্ষাৎকাৰ। ‘Interviews with Poets, Critical Thinkers and Scholars, 21st CENTURY CRITICAL THOUGHT, A DIALOGUE WITH POSTMODERN VOICES’ (খণ্ড ৩)-ত প্ৰকাশিত। প্ৰকাশক: আৰ্থ ভিজন পাব্লিকেচন্স, গুৰুগ্ৰাম, হাৰিয়ানা, ভাৰত, ২০২১। * ড° এছ বৰাথীৰদ্বাৰা গ্ৰহণ কৰা সাক্ষাৎকাৰ; ড° এছ বৰাথীৰদ্বাৰা সম্পাদিত ‘A Conversation with Contemporary Indian English Poets’ গ্ৰন্থত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু বুক লিফ পাব্লিচিং (Book Leaf Publishing)দ্বাৰা ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত প্ৰকাশিত।<ref>https://www.amazon.in/Conversation-Contemporary-Indian-English-Poets/dp/9358312580</ref> ==প্ৰকাশিত গ্ৰন্থসমূহ== ===কবিতা সংকলন=== * ''উইংড ৰিজন'' (Winged Reason) (২০১০), অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, [[নতুন দিল্লী]] * ''ৰাইট ছন, ৰাইট'' (Write Son, Write) (২০১১), গ্নোচিচ, নতুন দিল্লী * ''মাল্টিকালাচাৰেল চিম্ফনী'' (Multicultural Symphony) (২০১৪), গ্নোচিচ, নতুন দিল্লী * ''কণ্টেম্পৰেৰী কনচাৰ্নছ এণ্ড বিয়ণ্ড'' (Contemporary Concerns and Beyond) (২০১৬), অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, নতুন দিল্লী * ''কে. ভি. ডমিনিক এছেন্সিয়েল ৰিডিঙছ এণ্ড ষ্টাডী গাইড'' (K. V. Dominic Essential Readings and Study Guide) (২০১৬), মডাৰ্ন হিষ্ট্ৰী প্ৰেছ, এন আৰ্বৰ, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]<ref name="auto"/> * ''অভীপ্সা'' (Abheepsa) (২০১৬), অনুবাদক: ড° সন্তোষ আলেক। অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, নতুন দিল্লী * ''আপনী অভীপ্সা'' (Aapni Abheepsa) (২০১৬), অনুবাদক: ফাডাৰ ভাৰ্গিজ পল আৰু যোচেফ মেকৱান। ৰেন্নাডে প্ৰকাশন, [[আহমেদাবাদ]]<ref>{{cite web|url=http://www.profkvdominic.com|title=Prof. K V Dominic - Prof.K V Dominic|website=Profkvdominic.com|accessdate=20 August 2017}}</ref> * ''কেটাৰেক্টছ অৱ কম্পেছন'' (Cataracts of Compassion) (২০MT১৭), অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, নতুন দিল্লী<ref name="amazon.in"/> * ''Poèmes Philosophiques de K V Dominic: Poèmes sur la justice sociale, les droits des femmes et de l''environnement'' (ফৰাচী সংস্কৰণ) (২০১৯) কিণ্ডল সংস্কৰণ<ref>{{Cite book|url=https://www.amazon.in/Po%C3%A8mes-Philosophiques-Dominic-justice-lenvironnement-ebook/dp/B07PRB4926/ref=sr_1_32?qid=1554618895&refinements=p_27%3AK.+V.+Dominic&s=books&sr=1-32|title = Poèmes Philosophiques de K V Dominic: Poèmes sur la justice sociale, les droits des femmes et de l''environnement}}</ref> * ''Winged Reason--A Bilingual Anthology of Poems'' (দ্বিভাষিক কবিতা সংকলন); বৰাথী শ্ৰীনিবাসনৰদ্বাৰা অনূদিত। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১৯।<ref>{{Cite book|url=https://www.amazon.in/Winged-Reason-Bilingual-Translated-Anthology/dp/B07WZD97S7/ref=sr_1_1?keywords=Winged+REason+by+Barathi+Srinivasan&qid=1569137577&s=books&sr=1-1|title = Winged Reason|date = January 2019| isbn=978-93-89110-84-5 }}</ref> * ''Write My Son, Write'' (বাংলা অনুবাদ); ড° সবিতা চক্ৰৱৰ্তীৰদ্বাৰা অনূদিত। আণ্ডাৰগ্ৰাউণ্ড লিটাৰেচাৰ, কলকাতা, ২০১৯। * ''মিউজিঙছ অন ক’ভিড পেণ্ডেমিক এণ্ড বিয়ণ্ড'' (Musings on Covid Pandemic and Beyond) (২০২১) অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, নতুন দিল্লী<ref>{{Cite book|url=https://www.amazon.in/Musings-Covid-Pandemic-Beyond-Dominic/dp/B092SNCZLN/ref=sr_1_1?dchild=1&keywords=kv+dominic%27s+musings+on+covid+pandemic+and+beyond&qid=1619707325&sr=8-1|title = Musings on Covid Pandemic and Beyond|date = 16 April 2021|publisher = Authorspress}}</ref> * ''Ezhuthoo Makane, Ezhuthoo'' (নিৰ্বাচিত ইংৰাজী কবিতাৰ মালায়ালম অনুবাদ); মধু এছ.ৰদ্বাৰা অনূদিত। অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, নতুন দিল্লী, ২০২১ ডিচেম্বৰ।<ref>{{cite book | url=https://www.amazon.in/dp/B09N7SYNS1?ref=myi_title_dp | title=Ezhuthoo Makane Ezhuthoo: Selected Poems | date=6 December 2021 | publisher=Authorspress }}</ref> * ''থৰ্নছ এণ্ড এগনীজ'' (Thorns and Agonies) (২০২৪) অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, নতুন দিল্লী<ref>{{cite book | url=https://www.amazon.in/dp/B0CWFG5MH3?ref_=cm_sw_r_apan_dp_9TF99T084P3ADF3P4XCW&language=en-IN | title=Thorns and Agonies | date=24 February 2024 | publisher=Authorspress | isbn=978-93-6095-839-8 }}</ref> ===সম্পাদিত গ্ৰন্থসমূহ=== * ''প’ষ্টক’লনিয়েল ৰিডিঙছ ইন ইণ্ডো-এংলিয়ান লিটাৰেচাৰ'' (Postcolonial Readings in Indo-Anglian Literature)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০০৯। * ''চিলেক্টেড শৰ্ট ষ্ট’ৰীজ ইন কণ্টেম্পৰেৰী ইণ্ডো-এংলিয়ান লিটাৰেচাৰ'' (Selected Short Stories in Contemporary Indo-Anglian Literature)। নতুন দিল্লী: স্বৰূপ বুক পাব্লিচাৰ্ছ, ২০০৯। * ''ষ্টিফেন গিলছ পয়েত্ৰী: পেনোৰামা ৱৰ্ল্ড পিচ'' (Stephen Gill''s Poetry: Panorama World Peace)। নতুন দিল্লী: গ্নোচিচ, ২০১০। * ''ডিস্ক’ৰ্ছেচ অন কণ্টেম্পৰেৰী ইণ্ডিয়ান ইংলিছ পয়েটছ'' (Discourses on Contemporary Indian English Poets)। নতুন দিল্লী: গ্নোচিচ, ২০১০। * ''ষ্টাডিজ ইন কণ্টেম্পৰেৰী কেনেডিয়ান লিটাৰেচাৰ'' (Studies in Contemporary Canadian Literature)। নতুন দিল্লী: স্বৰূপ বুক পাব্লিচাৰ্ছ, ২০১০। * ''ক্ৰিটিকেল ষ্টাডিজ অন কণ্টেম্পৰেৰী ইণ্ডিয়ান ইংলিছ ৱমেন ৰাইটাৰ্ছ'' (Critical Studies on Contemporary Indian English Women Writers)। স্বৰূপ বুক পাব্লিচাৰ্ছ, ২০১০। * ''ক্ৰিটিকেল পাৰ্সপেক্টিভছ অন দা পয়েত্ৰী অৱ আৰ. কে. সিং, ডি. চি. চেম্বিয়েল এণ্ড আই. কে. শৰ্মা'' (Critical Perspectives on the Poetry of R. K. Singh, D. C. Chambial and I. K. Sharma)। নতুন দিল্লী: এক্সেছ, ২০১১। * ''ডিস্ক’ৰ্ছেচ অন ফাইভ ইণ্ডিয়ান পয়েটছ ইন ইংলিছ: কেকি এন. দাৰুৱালা, শিৱ কে. কুমাৰ, প্ৰণব কুমাৰ মজুমদাৰ, চৈয়দ আমিৰুদ্দিন এণ্ড অজু মুখোপাধ্যায়'' (Discourses on Five Indian Poets in English: Keki N. Daruwalla, Shiv. K. Kumar, Pronab Kumar Majumder, Syed Ameeruddin and Aju Mukhopadhyay)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১১। * ''কনচেপ্টছ এণ্ড কনটেক্সটছ অৱ ডায়েছপ’ৰিক লিটাৰেচাৰ অৱ ইণ্ডিয়া'' (Concepts and Contexts of Diasporic Literature of India)। নতুন দিল্লী: গ্নোচিচ, ২০১১। * ''চেঞ্জিং ফেচ অৱ ৱমেন ইন লিটাৰেচাৰ: দা ফ্লেমিং স্পিৰিট'' (Changing Face of Women in Literature: The Flaming Spirit)। নতুন দিল্লী: গ্নোচিচ, ২০১২। * ''ষ্টাডিজ অন চিক্স ইণ্ডিয়ান পয়েটছ ইন ইংলিছ: জয়ন্ত মহাপাত্ৰ, হাজাৰা সিং, পি চি কে প্ৰেম, গোপীকৃষ্ণন কট্টুৰ, মানস বক্সী, চন্দ্ৰমণি নাৰায়ণস্বামী'' (Studies on Six Indian Poets in English: Jayanta Mahapatra, Hazara Singh, P C K Prem, Gopikrishnan Kottoor, Manas Bakshi, Chandramoni Narayanaswamy)। নতুন দিল্লী: গ্নোচিচ, ২০১২। * ''আফ্ৰিকান এণ্ড আফ্ৰো-আমেৰিকান লিটাৰেচাৰ: ইনচাইটছ এণ্ড ইণ্টাৰপ্ৰিটেশ্বনছ'' (African and Afro-American Literature: Insights and Interpretations)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১২। * ''ক্ৰিটিকেল ইভালুৱেশ্বন অৱ কণ্টেম্পৰেৰী ইণ্ডিয়ান পয়েত্ৰী ইন ইংলিছ'' (Critical Evaluation of Contemporary Indian Poetry in English)। নতুন দিল্লী: এক্সেছ, ২০১২। * ''জয়ন্তী এম. দলাল: চিলেক্ট ষ্ট’ৰীজ'' (Jayanti M. Dalal: Select Stories) (সম্পাদিত গল্প) (২০১৩), অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, [[নতুন দিল্লী]] * ''সৰোজিনী সাহুজ ফেমিনিন ৰিফ্লেকশ্বনছ'' (Sarojini Sahoo''s Feminine Reflections)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১৪। * ''ইণ্ডিয়ান লিটাৰেচাৰ্ছ ইন ইংলিছ: নিউ ডাইৰেকশ্বনছ, নিউৱাৰ পচিবিলিটিজ'' (Indian Literatures in English: New Directions, Newer Possibilities)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১৪। * ''মাল্টিকালাচাৰেল লিটাৰেচাৰ অৱ ইণ্ডিয়া: এ ক্ৰিটিকেল ইভালুৱেশ্বন অৱ কণ্টেম্পৰেৰী ৰিজিঅনেল লিটাৰেচাৰ্ছ'' (Multicultural Literature of India: A Critical Evaluation of Contemporary Regional Literatures)। জয়পুৰ: ভাইকিং পাব্লিচাৰ্ছ, ২০১৫। * ''ৱৰ্ল্ড ইংলিছ ফিকশ্বন: ব্ৰিজিং ৱাননেচ'' (World English Fiction: Bridging Oneness)। জয়পুৰ: ভাইকিং পাব্লিচাৰ্ছ, ২০১৫। * ''মাল্টিকালাচাৰেল ষ্টাডিজ অন থ্ৰী নোবেল লৰেটছ—ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ, টনি মৰিছন এণ্ড এলিচ মুনৰো'' (Multicultural Studies on Three Nobel Laureates—Rabindranath Tagore, Toni Morrison and Alice Munro)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১৬। <ref>{{cite book|title=Contemporary Concerns and Beyond|first=K. V.|last=Dominic|date=20 August 2017|publisher=Authorspress|id={{ASIN|9352074009|country=in}}}}</ref> * পামেলা জেয়াৰাজু (সহ-সম্পাদক)। ''এভাৰনমেণ্টেল লিটাৰেচাৰ: ৰিচাৰ্চ পেপাৰ্ছ এণ্ড পয়েমছ'' (Environmental Literature: Research Papers and Poems)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১৬।<ref>{{cite book|title=Environmental Literature: Research Papers and Poems|first1=K. V.|last1=Dominic|first2=Pamela|last2=Jeyaraju|date=20 August 2017|publisher=Authorspress|id={{ASIN|9352073096|country=in}}}}</ref> * ''দ্য পয়েটিক আৰ্ট অৱ টি. ভি. ৰেড্ডী: নিউ পাৰ্সপেক্টিভছ'' (The Poetic Art of T. V. Reddy: New Perspectives)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১৭।<ref>{{Cite web|url=http://authorspressbooks.com/book_detail.php?preference=1242|title=The Poetic Art Of T. V. Reddy|website=Authorspress}}</ref> * ৰাছেল এম চাইলাচ (সহ-সম্পাদক)। ''মাল্টিকালাচাৰেল মেট্ৰিক্স: চিফটিং পেৰাডাইমছ'' (Multicultural Matrix: Shifting Paradigms)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১৭।<ref>{{Cite book|url=https://www.amazon.in/dp/B077CZZWSL|title = The Multicultural Matrix: Shifting Paradigms|date = January 2017| publisher=Authorspress | isbn=978-93-87281-36-3 }}</ref> * এছ. বৰাথী (সহ-সম্পাদক)। ''ডায়েছপ’ৰাজ এণ্ড ডিলিমাজ: দা ভইচ অৱ এন এক্সাইল'' (Diasporas and Dilemmas: The Voice of an Exile)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১৭।<ref>{{Cite book|url=https://www.amazon.in/dp/B077D1L93N|title = Diasporas and Dilemmas: The Voice of an Exile| isbn=978-93-87281-38-7 | last1=Barathi | first1=S. | last2=Dominic | first2=Kannappillil Varghese | date=6 April 2024 | publisher=Authorspress }}</ref> * ''এ জাৰ্নী ফ্ৰম উইদিন টু বিয়ণ্ড: এ বাঞ্চ অৱ শৰ্ট ষ্ট’ৰীজ কাল্ড ফ্ৰম ডিফাৰেণ্ট কালাচাৰ্ৰছ'' (A Journey from Within to Beyond: A Bunch of Short Stories Culled from Different Cultures)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১৮।<ref>{{Cite book|url=https://www.amazon.in/Journey-Within-Beyond-Different-Cultures/dp/B07HYTBKG9|title = A Journey from within to Beyond: A Bunch of Short Stories Culled from Different Cultures|date = January 2018| isbn=978-93-88008-76-1 }}</ref> * ''মিউজ অৱ নাও পেৰাডাইম: এন এণ্ট্ৰী ইনটু পয়েপ্ৰো'' (Muse of Now Paradigm: An Entry into Poepro)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০২০।<ref>{{Cite book|url=https://www.amazon.in/Muse-Now-Paradigm-Entry-Poepro/dp/B0852JZYN2|title = Amazon.in : Muse of now paradigm|id={{ASIN|B0852JZYN2|country=in}} }}</ref> * ''চিলেক্টেড লিৰিকছ অৱ গিৱেক পয়েটছ'' (Selected Lyrics of GIEWEC Poets)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰছ প্ৰেছ, ২০২২।<ref>{{cite book | url=https://www.amazon.in/Selected-Lyrics-GIEWEC-Poets-Dominic/dp/B0BRBHNKQ3 | title=Selected Lyrics of GIEWEC Poets | date=28 December 2022 | publisher=Authorspress }}</ref> * ''ইকো-টেলছ অৱ ইণ্ডিয়া'' (Eco-Tales of India)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০২৪।<ref>https://www.amazon.in/s?k=eco-tales+of+india&crid=39W6VGIZF5OP0&sprefix=eco-tales+of+india%2Caps%2C221&ref=nb_sb_noss</ref> * ''মেপিং জেণ্ডাৰ: ইণ্টাৰডিচিপ্লিনেৰী পাথৱেজ টু আণ্ডাৰষ্টেণ্ডিং দা ৱৰ্ল্ড'' (খণ্ড-১) (MAPPING GENDER: INTERDISCIPLINARY PATHWAYS TO UNDERSTANDING THE WORLD), মুখ্য সম্পাদক: ড° কে. ভি. ডমিনিক, সহ-সম্পাদক: ড° বালা অহাৰৱাল। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ৭ ডিচেম্বৰ ২০২৫।<ref>https://www.amazon.in/MAPPING-GENDER-INTERDISCIPLINARY-PATHWAYS-UNDERSTANDING/dp/B0G5QBVRB4/ref=sr_1_6?dib=eyJ2IjoiMSJ9.vwVPXcOrKCuVwhnybM1uE_S7zS215FrTxRSG5q6GzN1tEwXXG14EE-BploWMhJmb5hddynYChbaaRbyr5RqCj9U-NAou4jNlX2mrtYc_ozieBE8Gv2dQCFPQMz0plBzBfbum6FJZgm3OPJhjUHcACSQOGLBv4r_tfoTC7cnCQVKQFK84d-9AKw0fSBIBlxgsWF4gDp6ZA5uU6-fVovemUe84j84ODyezFFAimEV2JV8.Zz0vGzChcGQWNOfLcuGZoZBtQmaIuJGD5W3PjEmEv3o&dib_tag=se&qid=1766474408&refinements=p_27%3AK+V+Dominic&s=books&sr=1-6</ref> * ''মেপিং জেণ্ডাৰ: ইণ্টাৰডিচিপ্লিনেৰী পাথৱেজ টু আণ্ডাৰষ্টেণ্ডিং দা ৱৰ্ল্ড'' (খণ্ড-২) (MAPPING GENDER: INTERDISCIPLINARY PATHWAYS TO UNDERSTANDING THE WORLD), মুখ্য সম্পাদক: ড° কে. ভি. ডমিনিক, সহ-সম্পাদক: ড° বালা অহাৰৱাল। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ৭ ডিচেম্বৰ ২০২৫।<ref>https://www.amazon.in/MAPPING-GENDER-INTERDISCIPLINARY-PATHWAYS-UNDERSTANDING/dp/B0G5QTP92M/ref=sr_1_5?dib=eyJ2IjoiMSJ9.vwVPXcOrKCuVwhnybM1uE_S7zS215FrTxRSG5q6GzN1tEwXXG14EE-BploWMhJmb5hddynYChbaaRbyr5RqCj9U-NAou4jNlX2mrtYc_ozieBE8Gv2dQCFPQMz0plBzBfbum6FJZgm3OPJhjUHcACSQOGLBv4r_tfoTC7cnCQVKQFK84d-9AKw0fSBIBlxgsWF4gDp6ZA5uU6-fVovemUe84j84ODyezFFAimEV2JV8.Zz0vGzChcGQWNOfLcuGZoZBtQmaIuJGD5W3PjEmEv3o&dib_tag=se&qid=1766474324&refinements=p_27%3AK+V+Dominic&s=books&sr=1-5</ref> ===চুটিগল্প সংকলন=== * ''হু ইজ ৰেচপন্সিবল?'' (Who is Responsible?) (২০১৬), অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, [[নতুন দিল্লী]] * ''সঞ্চিত কৰ্ম এণ্ড আডাৰ টেলছ অৱ এথিকছ এণ্ড চয়েচ ফ্ৰম ইণ্ডিয়া'' (Sanchita Karma and Other Tales of Ethics and Choice from India) (২০১৮), মডাৰ্ন হিষ্ট্ৰী প্ৰেছ, এন আৰ্বৰ, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]<ref>{{Cite book |isbn = 978-1615993932|title = Sanchita Karma and Other Tales of Ethics and Choice from India|last1 = Dominic|first1 = K. V.|year = 2018| publisher=Loving Healing Press }}</ref> * ''আৰানু উত্তৰাবাদী'' (Aaraanu Utharavadi) (নিৰ্বাচিত চুটিগল্পৰ মালায়ালম অনুবাদ) (২০২২), অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, নতুন দিল্লী<ref>{{cite book | url=https://www.amazon.in/Aaranu-Uttaravadi-Selected-Stoires-Malayalam/dp/B0B25LT2VH/ref=sr_1_21?crid=RMBA05ZZTAGV&keywords=kv+dominic%27s+books&qid=1654094234&sprefix=k+v+dominic+s+books%2Caps%2C306&sr=8-21 | title=Aaranu Uttaravadi: Selected Stories in Malayalam | date=23 May 2022 | publisher=Authorspress }}</ref> * ''নিৰ্বাচিত চোটোগল্প'' (Nirbachito Chotogalpo) (নিৰ্বাচিত চুটিগল্পৰ বঙালী অনুবাদ) (২০২২), অনুবাদক: ড° সবিতা চক্ৰৱৰ্তী আৰু বিশ্বনাথ কুণ্ডু। কলকাতা: ৰোহিণী নন্দন। * ''Selected Short Stories in English and French'' (ইংৰাজী আৰু ফৰাচী ভাষাত নিৰ্বাচিত চুটিগল্প); ডমিনিক ডি মিচকটৰদ্বাৰা ফৰাচী ভাষালৈ অনূদিত। আমাজন কিণ্ডল সংস্কৰণ (ছেপ্টেম্বৰ ২০২২)।<ref>{{cite book | url=https://www.amazon.in/dp/B0BGJHFGN4/ref=sr_1_6?qid=1664252016&refinements=p_27%3AK.+V.+Dominic&s=books&sr=1-6 | title=Selected Short Stories: Prof. K. V. Dominic --Selection de petites nouvelles: Prof. K. V. Domininic--Adaptation francaise: Dominique de Miscault }}</ref> * ''শৰ্ট ষ্ট’ৰীজ ডিউৰিং ক’ভিড-১৯'' (Short Stories During Covid-19) (২০২২), অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, নতুন দিল্লী। * ''প্ৰফেচৰ কে. ভি. ডমিনিকছ চিলেক্টেড শৰ্ট ষ্ট’ৰীজ'' (प्रोफेसर के. वी. डोमिनिक की चुनी हुई कहानियां) (হিন্দী অনুবাদ); ড° সংগীতা মহেশৰদ্বাৰা অনূদিত। অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, নতুন দিল্লী, ২০২৩।<ref>{{cite book | url=https://www.amazon.in/Selected-Stories-Dominic-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%AB%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%B0-%E0%A4%95%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82/dp/B0C6J24HC9 | title=Selected Short Stories of Prof. K. V. Dominic | date=27 May 2023 | publisher=Authorspress }}</ref> * ''টেলছ অৱ এথিকছ'' (Tales of Ethics) (২০২৪), আমাজন কিণ্ডল সংস্কৰণ।<ref>{{cite book | url=https://www.amazon.in/Tales-Ethics-Prof-K-Dominic-ebook/dp/B0D9QZLFVX/ref=sr_1_24?adgrpid=1320515070916599&dib=eyJ2IjoiMSJ9.CidAemDBkedByoL0yy12YVltoTTB0fWZuoU89tU9_r8pI4HwOikOPY18wpwTNl2gcbJhGKA8q-QCLb0SsUbAtLwD-VI9MWghUf8Tzoo_dvYhRVeMKMnuTpr0-JG6upyV8a4r7gga2pxSRLfSJWvsyp70Xs5kfqFfKvpQ_k3Y6xs.NTEWsB_vMaMEXCEcI70QNb49D3jING0__FkMhpMGUGo&dib_tag=se&hvadid=82532462428861&hvbmt=be&hvdev=c&hvlocphy=150117&hvnetw=o&hvqmt=e&hvtargid=kwd-82533066853243%3Aloc-90&hydadcr=23643_2291801&keywords=k+v+dominic&msclkid=7dfbe8a5554f1008c7478e3a976a013c&qid=1721745979&sr=8-24 | title=Tales of Ethics }}</ref> * ''টেলছ অৱ ইথচ'' (Tales of Ethos) (২০২৫), অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, নতুন দিল্লী।<ref>https://www.amazon.in/dp/B0F3CL2275</ref> ===সমালোচনামূলক গ্ৰন্থ=== * ''পাথচ ইন দা শৰ্ট ষ্ট’ৰীজ অৱ ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ'' (Pathos in the Short Stories of [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ|Rabindranath Tagore]])। নতুন দিল্লী: স্বৰূপ বুক পাব্লিচাৰ্ছ, ২০০৯। * ''মাল্টিকালাচাৰেল কনচিয়াছনেছ ইন দা নভেলছ অৱ আৰ. কে. নাৰায়ণ'' (Multicultural Consciousness in the Novels of R. K. Narayan)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১২। ===ডমিনিকৰ কবিতা আৰু চুটিগল্পৰ ওপৰত ৰচিত সমালোচনামূলক গ্ৰন্থসমূহ=== * ''ইংলিছ পয়েত্ৰী ইন ইণ্ডিয়া: এ কমপ্ৰিহেনচিভ চাৰ্ভে অৱ ট্ৰেণ্ডছ এণ্ড থট পেটাৰ্নছ''। লেখক: পি চি কে প্ৰেম। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১১। * ''ফিলচ’ফিকেল মিউজিঙছ ফৰ এ মিনিংফুল লাইফ: এন এনালিচিছ অৱ কে. ভি. ডমিনিকছ পয়েমছ'' (২০১৬), সম্পাদক: এছ. কুমাৰন। মডাৰ্ন হিষ্ট্ৰী প্ৰেছ, এন আৰ্বৰ, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]। * ''এছেন্সিয়েল ৰিডিঙছ এণ্ড ষ্টাডী গাইড'' (২০১৬), সম্পাদক: ভিক্টৰ আৰ. ভল্কমেন। মডাৰ্ন হিষ্ট্ৰী প্ৰেছ, এন আৰ্বৰ, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ। * ''ৰাইট মাই চন, ৰাইট—টেক্সট এণ্ড ইণ্টাৰপ্ৰিটেশ্বন: এন এক্সাৰচাইজ ইন ৰিডিং'' (২০১৬)। লেখক: ৰমেশ চন্দ্ৰ মুখোপাধ্যায়। মডাৰ্ন হিষ্ট্ৰী প্ৰেছ, এন আৰ্বৰ, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ। * ''এ ক্ৰিটিকেল চাৰ্ভে অৱ ইণ্ডো-ইংলিছ পয়েত্ৰী''। লেখক: অধ্যাপক টি. ভি. ৰেড্ডী। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১৬। * ''কে ভি ডমিনিক ক্ৰিটিচিজম এণ্ড কমেণ্টাৰী: এন এছেন্সিয়েল ৰিডিঙছ কম্পেনিয়ন''। লেখক: ৰমেশ চন্দ্ৰ মুখোপাধ্যায়। মডাৰ্ন হিষ্ট্ৰী প্ৰেছ, এন আৰ্বৰ, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, ২০১৭।<ref>{{cite book |isbn=978-1615993574|title=K.V. Dominic Criticism and Commentary: Essential Readings Companion |last1=Mukhopadhyaya |first1=Ramesh Chandra |date=2 December 2017 |publisher=Loving Healing Press }}</ref> * ''দা ছ’চিয়েল, কালছাৰেল এণ্ড স্পিৰিচুৱেল ডাইমেনশ্বনছ অৱ মডাৰ্ন ইণ্ডিয়ান পয়েত্ৰী ইন ইংলিছ''। সম্পাদক: বিজয় কুমাৰ ৰয়। কেম্ব্ৰিজ স্কলাৰ্ছ পাব্লিচিং, লেডী ষ্টিফেনছন লাইব্ৰেৰী, নিউকাচল আপন টাইন, যুক্তৰাজ্য, ২০১৭।<ref>{{Cite web|url=http://myilibrary.com|title=MyiLibrary}}</ref> * ''পয়েটিকেল চেন্সিবিলিটি অৱ কে ভি ডমিনিকছ ক্ৰিয়েটিভ মিউজ''। লেখক: ড° ৰমেশ চন্দ্ৰ মুখোপাধ্যায়। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১৯।<ref>{{Cite book|url=https://amazon.in|title=Poetical Sensibility of K V Dominic''s Creative Muse|date=January 2019|publisher=Authorspress|isbn=978-93-89110-74-6}}</ref> * ''পি. চি. কে. প্ৰেমছ হিষ্ট্ৰী অৱ কণ্টেম্পৰেৰী ইণ্ডিয়ান ইংলিছ পয়েত্ৰী: এন এপ্ৰাইজেল'' (খণ্ড ১ আৰু ২)। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০১৯। * ''টেলছ আনৰেভেলড: ছাফাৰিংস এণ্ড পেংছ অৱ দা ডাউনট্ৰডন ইন দা শৰ্ট ষ্ট’ৰীজ অৱ কে. ভি. ডমিনিক''। সম্পাদক: ড° এছ. বৰাথী। নতুন দিল্লী: অৰ্থৰ্ছ প্ৰেছ, ২০২৩।<ref>{{cite book |url=https://amazon.in |title=Tales Unraveled Sufferings and Pangs of the Downtrodden in the Short Stories of K. V. Dominic}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Official website|http://profkvdominic.com}} * [http://ning.com চনওৱেছিছ ৰাইটৰ্ছ নেটৱৰ্ক] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304213945/http://ning.com |date=4 March 2016 }} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:কবি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কবি]] knpa7yt24xiqg0e6q1c4rjx99zx2suj 0 138415 625530 623866 2026-08-09T11:08:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625530 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = নীলগিৰি পৰ্বতমালা | photo = Nilgiri Hills from Bandipur.jpg | photo_caption = নীলগিৰি পৰ্বতমালা | elevation_m = 2637 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref = | range = [[Western Ghats|পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা]] | listing = | translation = নীলা পৰ্বত | language = | location = [[Karnataka|কৰ্ণাটক]], [[Kerala|কেৰালা]], [[Tamil Nadu|তামিলনাডু]] | coordinates = {{coord|11.375|76.75833|display=title}} | topo = | type = চ্যুতি<ref>{{cite web|url=http://www.gisdevelopment.net/events/mapindia/mapindia2000/c_m_doss.htm|title=Application of GPS and GIS for the detailed Development planning|publisher=Map India 2000|date=10 April 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20080603023512/http://www.gisdevelopment.net/events/mapindia/mapindia2000/c_m_doss.htm|archive-date=2008-06-03|access-date=2011-06-05}}</ref> | age = [[আৰ্কিয়ান যুগ]], ৩০০০ ৰপৰা ৫০০ নিযুত বছৰ পূৰ্বে | first_ascent = | easiest_route = | highest= দোদাবেত্তা | highest_location = [[Tamil Nadu|তামিলনাডু]] }} '''নীলগিৰি পৰ্বতমালা''' ({{lang-en|Nilgiri Mountains}}) দক্ষিণ ভাৰতৰ [[Eastern Ghats|পূৰ্ব ঘাট]] আৰু [[Western Ghats|পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ সংযোগস্থলত অৱস্থিত এক পৰ্বতমালা। ই [[তামিলনাডু]], [[কৰ্ণাটক]] আৰু [[কেৰালা]] ৰাজ্যলৈকে বিস্তৃত। এই পৰ্বতমালাই এক ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ৩২ কিলোমিটাৰ বহল মালভূমি গঠন কৰিছে। ইয়াৰ উত্তৰে ময়াৰ নদী, পশ্চিমে ৱায়ানাদ মালভূমি, পূবে কইম্বাটুৰ সমভূমি আৰু দক্ষিণে ভৱানী নদী তথা পালক্কাড গিৰিপথ অৱস্থিত। এই পৰ্বতমালাৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ২০০০ মিটাৰ। ২৬৩৭ মিটাৰ উচ্চতাৰ দোদাবেট্টা ইয়াৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ। ইয়াৰপৰা কেইবাখনো নদী আৰু জুৰি বৈ গৈছে। এই নদীসমূহে বিভিন্ন স্থানত জলপ্ৰপাতৰ সৃষ্টি কৰিছে। [[সংস্কৃত ভাষা]]ত নীলগিৰি শব্দৰ অৰ্থ হ’ল ‘নীলা পৰ্বত’। এই নামটো কুৰিঞ্জী ফুলৰ সৈতে জড়িত। এই ফুলে এসময়ত পাহাৰবোৰক এক নীলা আভা প্ৰদান কৰিছিল। পুৰাতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি এই অঞ্চলত প্ৰাগঐতিহাসিক কালৰেপৰা মানুহে বসবাস কৰি আহিছে। নীলগিৰি অঞ্চলটো বহু পুৰণি সময়ৰেপৰা বাডাগা, টোডা, কোটা, ইৰুলা আৰু কুৰুম্বা আদি থলুৱা জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ৰ বাসস্থান আছিল। যদিও এই অঞ্চলটো দক্ষিণ ভাৰত শাসন কৰা কেইবাটাও ৰাজবংশৰ প্ৰভাৱলৈ আহিছিল, তথাপি অষ্টাদশ শতিকালৈকে ই মূল ভূ-খণ্ডৰপৰা একপ্ৰকাৰ বিচ্ছিন্ন হৈ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ই মহীশূৰ সাম্ৰাজ্যৰ অংশ হয় আৰু পিছলৈ ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ হাতলৈ যায়। ঊনবিংশ শতিকাত ব্ৰিটিছসকলে ইয়াত আন্তঃগাঁথনিৰ উন্নয়ন সাধন কৰে। উটী ইয়াৰ এক প্ৰধান পাহাৰীয়া চহৰ। পিছলৈ ই মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ গ্ৰীষ্মকালীন মুখ্য কাৰ্যালয় হৈ পৰে। ১৮৯৯ চনত [[Nilgiri Mountain Railway|নীলগিৰি মাউণ্টেন ৰেলৱে]]ৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অধিক উন্নতি হয়। ১৮৬৮ চনত এই অঞ্চলটোৰ প্ৰশাসন পৰিচালনাৰ বাবে নীলগিৰি জিলা গঠন কৰা হয়। বিংশ শতিকাত নীলগিৰি পৰ্বতমালাত সংৰক্ষণমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেইবাখনো সুৰক্ষিত বনাঞ্চল স্থাপন কৰা হয়। ই দেশৰ প্ৰথমটো বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ অৰ্থাৎ ‘[[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]]’ৰ এক অংশ। ইয়াৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিক গুৰুত্বৰ বাবে ২০০০ চনত ইয়াক ইউনেস্ক’ৰ বিশ্ব বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ নেটৱৰ্কৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। এই পৰ্বতমালাৰ জলবায়ু মৃদু সমভাবাপন্ন আৰু ই বিভিন্ন ধৰণৰ উদ্ভিদৰ বাসস্থান। ইয়াৰ পশ্চিম ঢালত ক্ৰান্তীয় চিৰসেউজ অৰণ্য আৰু পূব ঢালৰ নিম্ন উচ্চতাত পৰ্ণপাতী অৰণ্য পোৱা যায়। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰত ঘাঁহনি আৰু ওখ ঠাইত থকা ‘শোলা’ অৰণ্য অন্যতম। ঊনবিংশ শতিকাত ইয়াত নতুন প্ৰজাতিৰ গছৰ ৰোপণ আৰু বাগিছা আদি স্থাপন কৰাৰ বাবে এই প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। এই অঞ্চলত বহু প্ৰজাতিৰ জীৱ-জন্তু আৰু চৰাই পোৱা যায়, যাৰ ভিতৰত কিছুমান কেৱল এই অঞ্চলতে পোৱা থলুৱা প্ৰজাতি। == ব্যুৎপত্তি == নীলগিৰি শব্দটো সংস্কৃত ভাষাৰ ‘নীল’ (নীলা) আৰু ‘গিৰি’ (পৰ্বত) শব্দৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে।{{sfn|Eagan|1916|page=5}}<ref>{{cite book|last1=Lengerke|first1=Hans J. von|title=The Nilgiris: Weather and Climate of a Mountain Area in South India|date=1977|publisher=Steiner|isbn=978-3-515-02640-6|page=5|url=https://books.google.com/books?id=i1YlAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{cite book|title=The Missionary Herald of the Baptist Missionary Society|date=1886|publisher=Baptist Mission House|page=398|url=https://books.google.com/books?id=6xNAAQAAMAAJ}}</ref> এই নামটো কুৰিঞ্জী ফুলৰ বাবে দিয়া হৈছে। এই ফুলে পৰ্বতৰ ঢালবোৰক এক নীলা ৰং প্ৰদান কৰে।{{sfn|Eagan|1916|page=5}}{{sfn|Francis|1908|page=2}}<ref name="DT">{{cite web|url=https://nilgiris.nic.in/about-district/history/|title=Nilgiris history|publisher=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 December 2023|archive-date=2 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202131703/https://nilgiris.nic.in/about-district/history/|url-status=live}}</ref><ref name="PAN">{{cite web|title=Wildlife Sanctuaries, National Wildlife Database Cell|url=https://wii.gov.in/wildlife_sanctuaries|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325223928/https://wii.gov.in/wildlife_sanctuaries |archive-date=25 March 2023 |access-date=26 March 2023|work=[[Wildlife Institute of India]]}}</ref> == ইতিহাস == [[File:Etched carnelian beads and gold jewelry, Nilgiri Hills culture, 1st millennium CE, Asia, G33 South Asia (cropped).jpg|thumb|সোণৰ অলংকাৰ আৰু কাৰ্নেলিয়ান মণি, নীলগিৰি পাহাৰৰ সংস্কৃতি, প্ৰথম সহস্ৰাব্দ খ্ৰীষ্টাব্দ, [[ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়]]]] পুৰাতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি নীলগিৰি পৰ্বতমালাত প্ৰাগঐতিহাসিক কালৰেপৰা মানুহৰ বাসস্থান আছিল। এনে কেইবাটাও ঐতিহাসিক সমল ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref>{{cite web|url=https://www.britishmuseum.org/collection/search?place=Nilgiri%20Hills|title=Collection search: Nilgiri Hills|work=[[British Museum]]|access-date=1 August 2025}}</ref>{{sfn|Hockings|1989|p=115-122}} পৰৱৰ্তী সময়ৰ খন্দা কাৰ্যত নীলগিৰি মালভূমিৰ ওখ পাহাৰীয়া স্থানসমূহত কেইবাটাও সমাধিস্তম্ভ আৰু ডলমেন (dolmens) উদ্ধাৰ কৰা হৈছে।{{sfn|Francis|1908|p=96-98}} নামনি অঞ্চল আৰু পাহাৰীয়া গিৰিপথসমূহত বিভিন্ন খোদিত কৰা বীৰ-শিল (hero stones) উদ্ধাৰ হৈছে, যিবোৰ সম্ভৱতঃ এক পৃথক যুগৰ আছিল। নীলগিৰি পৰ্বতমালাৰ আটাইতকয়ে পুৰণি সাহিত্যিক উল্লেখ পঞ্চম বা ষষ্ঠ শতিকাৰ তামিল সংগম মহাকাব্য ''চিলপ্পাটিকাৰম''-ত পোৱা যায়।<ref name="DT"/> নীলগিৰি পৰ্বতমালা পৰম্পৰাগতভাৱে বাডাগা, টোডা, কোটা, ইৰুলা আৰু কুৰুম্বা আদি বিভিন্ন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ বাসস্থান আছিল।{{sfn|Eagan|1916|p=172}}{{sfn|Francis|1908|p=128}} বিভিন্ন সময়ত এই অঞ্চলটো চেৰা, চোল আৰু পাণ্ড্য— এই তিনিওটা তামিল ৰাজবংশৰদ্বাৰা শাসিত হৈছিল।<ref>{{cite book|title=Gazetteers of India: Nilgiris District|first1=Nilamani|last1=Senapati|last2=Sahu|first2=N. K.|series=Orissa District Gazetteers|publisher=Government Press|year=1955|page=199|url=https://books.google.com/books/edition/Orissa_District_Gazetteers_Nilgiris_Dist/4t0-AQAAIAAJ|quote=The location of the Nilgiris is unique that it was in the tri-junction of ancient Tamil kingdoms of Cholas, Cheras and the Pandyas. Hence, it was under Cheras, Cholas or local chieftains at various...}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই পল্লৱ, সাতবাহন, পশ্চিম গংগা, কদম্ব, ৰাষ্ট্ৰকূট, হোয়চলা আৰু বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ দৰে বিভিন্ন ৰাজবংশৰ অধীনস্থ আছিল।<ref>{{cite journal|url=http://www.ibef.org/download/decoding-the-nilgiris.pdf|title=Decoding the Nilgiris|first=Ravi|last=Sagar|page=53|journal=India Brand Equity Foundation|quote=Not even the dynastic rulers—the Cheras, the Cholas, the Pandiyas, the Rashtrakutas, the Gangas, the Pallavas, the Kadambas and the Hoysalas—can be credited with discovering this jewel (Nilgiris) in their crown.|access-date=26 March 2016|archive-date=22 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222082333/http://www.ibef.org/download/decoding-the-nilgiris.pdf|url-status=live}}</ref> অৱশ্যে অষ্টাদশ শতিকালৈকে এই অঞ্চলটো একপ্ৰকাৰ বিচ্ছিন্ন হৈ আছিল। ইয়াৰ পিছত ই মহীশূৰ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰভাৱলৈ আহে।{{sfn|Francis|1908|p=101-102}} ব্ৰিটিছ-মহীশূৰ যুদ্ধৰ অন্তত নীলগিৰি অঞ্চলটো ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনলৈ যায়। পিছলৈ ইয়াক মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ কইম্বাটুৰ জিলাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Francis|1908|p=101}}<ref name="TT">{{cite web|url=https://www.tn.gov.in/district_details/582|title=Nilgiris district|access-date=15 February 2023|work=[[Government of Tamil Nadu]]|archive-date=27 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230727153304/https://www.tn.gov.in/district_details/582|url-status=live}}</ref> [[File:Nilgiris Biosphere Reserve.jpg|thumb|নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ মানচিত্ৰ]] ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইয়াৰ শীতল জলবায়ু আৰু স্বাস্থ্যনিবাস হিচাপে থকা উপযোগিতাৰ বাবে নীলগিৰিৰ প্ৰতি ব্ৰিটিছসকলৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি পায়। ১৮১৪ চনত গ্ৰেট ট্ৰিগ’নমেট্ৰিকেল ছাৰ্ভেৰ অংশ হিচাপে এটা অন্বেষণকাৰী দলে এই অঞ্চলৰ এক বিস্তৃত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰে।{{sfn|Burton|1851|p=271}} ১৮১৯ চনত কইম্বাটুৰৰ তদানীন্তন জিলাধিপতি জন চুলিভানে এই পাহাৰীয়া অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰে আৰু ইয়াক ইউৰোপীয় উপনিৱেশ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ উন্নয়নমূলক কাম-কাজৰ প্ৰসাৰ ঘটায়। ব্ৰিটিছসকলে উটী চহৰখন গঢ়ি তোলে আৰু পথ তথা প্ৰশাসনিক ভৱনসমূহ নিৰ্মাণ কৰি ইয়াক এখন পাহাৰীয়া চহৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে।{{sfn|Francis|1908|p=108-109}}{{sfn|Eagan|1916|p=64-67}} পৰৱৰ্তী সময়ত ১৮৭০ চনত উটী মাদ্ৰাজ চৰকাৰৰ গ্ৰীষ্মকালীন মুখ্য কাৰ্যালয়ত পৰিণত হয়।{{sfn|Francis|1908|p=357}} ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰফালে ব্ৰিটিছসকলে নীলগিৰিত ব্যাৱসায়িক চাহ খেতিৰ পাতনি মেলে।{{sfn|Francis|1908|p=178}} এদগাৰ থাৰ্ষ্টনৰ মতে, ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত ব্ৰিটিছসকলে ‘ষ্ট্ৰেইটছ চেল্টমেণ্টছ’ৰ চীনা কয়েদীসকলক ভাৰতৰ কাৰাগাৰত বন্দী কৰিবলৈ আনিছিল। এই কয়েদীসকলে পৰৱৰ্তী সময়ত নীলগিৰি পৰ্বতমালাত বসতি স্থাপন কৰে।<ref>{{cite book|page=309|year=1959|publisher=A. K. Bose|quote=Thurston reported the above cross resulting from the union of some Chinese convicts, deported from the Straits Settlement, and local Tamil Paraiyan|title=Man in India, Volume 39|url=https://books.google.com/books?id=UkwLAAAAIAAJ&q=enquiries+union+deported+local|editor=Sarat Chandra Roy}}</ref> ১৮৬৮ চনৰ আগষ্ট মাহত এই পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ সামৰি তদানীন্তন কইম্বাটুৰ জিলাৰপৰা নীলগিৰি জিলা পৃথক কৰা হয়।<ref name="DT"/> ১৮৯৯ চনত নীলগিৰি মাউণ্টেন ৰেলৱেৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয়।<ref>{{cite web|title=Nilgiri Mountain railway|url=https://sr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&lang=0&id=0,1,304,374,492,552|work=[[Indian Railways]]|access-date=21 August 2019|archive-date=6 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206122930/https://sr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&lang=0&id=0,1,304,374,492,552|url-status=live}}</ref> বিংশ শতিকাত নীলগিৰি পৰ্বতমালাত সংৰক্ষণমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেইবাখনো সুৰক্ষিত বনাঞ্চল স্থাপন কৰা হয়।<ref name="PAN"/> ১৯৪০ চনত স্থাপিত [[মুদুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|মুদুমলাই বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite web |url=https://www.forests.tn.gov.in/pages/view/WildlifeSanctuaries |title=Wildlife Sanctuaries |work=[[Government of Tamil Nadu]] |access-date=1 June 2026}}</ref> ১৯৮৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে দেশৰ প্ৰথমটো জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপ [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] স্থাপন কৰে। ইয়াৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিক গুৰুত্বৰ বাবে ২০০০ চনত ইয়াক ইউনেস্ক’ৰ বিশ্ব বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ নেটৱৰ্কৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Nilgiri Biosphere Reserve |url=https://www.unesco.org/en/mab/nilgiri |publisher=[[UNESCO]] |access-date=9 July 2026}}</ref> == ভূগোল == [[File:Nilgiri Hills Topo.jpg|thumb|upright|নীলগিৰি পাহাৰৰ ভূ-প্ৰকৃতি দৰ্শোৱা এক মানচিত্ৰ]] নীলগিৰি পৰ্বতমালা এক ওখ মালভূমিৰ অংশ। ই পূব ঘাট আৰু পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ সংযোগস্থলত অৱস্থিত। এই মালভূমিভাগ ৩৫ মাইল দীঘল আৰু ২০ মাইল বহল। ই ভাৰতৰ তামিলনাডু, কৰ্ণাটক আৰু কেৰালা ৰাজ্যলৈ বিস্তৃত।<ref>{{cite web|url=https://tn.gov.in|title=Nilgiris|work=Tamil Nadu Tourism|access-date=1 June 2026}}</ref> ইয়াৰ দক্ষিণে ভৱানী নদী আৰু পালক্কাড গিৰিপথ আছে। এইসমূহে ইয়াক আনাইমালাই আৰু পালানি পাহাৰৰপৰা পৃথক কৰিছে। ইয়াৰ উত্তৰে ময়াৰ নদী আছে। এই নদীয়ে ইয়াক কৰ্ণাটক মালভূমিৰপৰা পৃথক কৰিছে।{{sfn|Francis|1908|page=2}}<ref>{{cite encyclopedia |title=Nilgiri Hills |url=https://britannica.com |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=25 April 2019}}</ref> ৱায়ানাদ মালভূমি ইয়াৰ পশ্চিম দিশত আছে। এই মালভূমিভাগ কৰ্ণাটক মালভূমিৰেই এটা অংশ। ইয়াৰ পূব দিশত কইম্বাটুৰৰ সমভূমি অঞ্চল অৱস্থিত।{{sfn|Francis|1908|page=2}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই মালভূমিক চাৰিটা ভাগত ভগাই থোৱা হৈছিল। সেইসমূহ হ’ল— পূবে পেৰংগনাড, উত্তৰে টোডানাড, পশ্চিমে মেৰ্কুনাড আৰু দক্ষিণ-পশ্চিমত কুণ্ডা পৰ্বতমালা।{{sfn|Francis|1908|page=2}} এই পাহাৰবোৰ সমভূমিৰপৰা থিয়কৈ ওপৰলৈ উঠি গৈছে। ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ৬৫০০ ফুট। এই পৰ্বতমালা উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত বিস্তৃত। ইয়াত কেইবাটাও পাহাৰীয়া শৃংগ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকয়ে ওখ শৃংগটো হ’ল দোদাবেত্তা। ইয়াৰ উচ্চতা ৮৬৪০ ফুট।{{sfn|Francis|1908|page=1-4}}<ref>{{cite web|url=https://peakvisor.com|title=Doddabetta|work=Peakvisor|access-date=1 June 2025}}</ref> দোদাবেত্তা, ক্লাব হিল, এল্ক হিল আৰু স্নোডেন শৃংগই উটী উপত্যকাক বেঢ়ি ৰাখিছে। পূব দিশলৈ ইয়াৰ উচ্চতা লাহে লাহে কমি গৈছে। পূবৰ প্ৰধান শৃংগটো হ’ল দেৱাশোলা। ইয়াৰ উচ্চতা ৭৪১৭ ফুট। পশ্চিম দিশৰ পাহাৰবোৰৰ উচ্চতা বেছি। ইয়াত কুডিকাডু আৰু কোলাৰীবেত্তা শৃংগ আছে। এই দুটা হ’ল নীলগিৰিৰ দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় সৰ্বোচ্চ শৃংগ।{{sfn|Francis|1908|page=5-6}} == জলবিজ্ঞান আৰু জলবায়ু == [[File:Pykara_Falls_(16473434961).jpg|thumb|পাইকাৰা জলপ্ৰপাত]] নীলগিৰি পৰ্বতমালাৰপৰা কেইবাখনো নদী আৰু জুৰি বৈ গৈছে।{{sfn|Eagan|1916|page=35}}{{sfn|Francis|1908|page=7}} এই সৰু জুৰিবোৰৰ পানী ভৱানী নদী বা ময়াৰ নদীত পৰে।{{sfn|Francis|1908|page=7}} পাইকাৰা নদীখন মুকুৰ্থী শৃংগৰপৰা ওলাইছে। এই নদীখন কেইবাটাও খোপ খোপ জলপ্ৰপাতেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ শেষৰ দুটা জলপ্ৰপাত ৫৫ মিটাৰ আৰু ৬১ মিটাৰ ওখ। এই দুটাকে পাইকাৰা জলপ্ৰপাত বুলি কোৱা হয়। তাৰ পিছত এই নদীখন ময়াৰ নদীৰ সৈতে মিলি যায়।{{sfn|Eagan|1916|page=35}}<ref name="PL">{{cite web|url=https://nilgiris.nic.in/tourist-place/pykara-ooty/|title=Pykara|access-date=1 December 2023|publisher=[[Government of Tamil Nadu]]|archive-date=4 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004232243/https://nilgiris.nic.in/tourist-place/pykara-ooty/|url-status=live}}</ref> চিগুৰ নদীখন উটীৰ ওপৰৰ পাহাৰৰপৰা ওলাইছে। এই নদীখনে ১৭০ ফুট ওখ কালহাট্টী জলপ্ৰপাতৰ সৃষ্টি কৰিছে।{{sfn|Francis|1908|page=7}} গাথাডা হুল্লা নামৰ জুৰিয়ে ২৫০ ফুট ওখ কেথেৰিন জলপ্ৰপাতৰ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াৰ পিছত এই পানী কুন্নুৰ নদীত পৰে। কাৰ্টেৰী নদীখনো কুন্নুৰ নদীৰ সৈতে মিলি যায়। শেষত এই পানী কাল্লাৰ নদীত পৰে। কাল্লাৰ নদীখন ভৱানী নদীৰ এখন উপনদী। কুণ্ডা আৰু কুলাকাম্বী হ’ল ইয়াৰ আন দুখন ডাঙৰ নদী। এই নদী দুখন নীলগিৰিৰ নামনিত ভৱানী নদীৰ সৈতে মিলিছে। কুলাকাম্বী নদীখনে ৪০০ ফুট ওখ কুলাকাম্বী জলপ্ৰপাতৰ সৃষ্টি কৰিছে। এইটো নীলগিৰিৰ আটাইতকয়ে ওখ জলপ্ৰপাত।{{sfn|Francis|1908|page=8}}{{sfn|Eagan|1916|page=38}} উটী হ্ৰদটো মানুহে সজা এটা কৃত্ৰিম হ্ৰদ। ই ৬৫ একৰ মাটি আবৃত কৰিছে। এই হ্ৰদটো ১৮২৪ চনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="OL"/> এমৰেল্ড হ্ৰদ আৰু এভালাঞ্চ হ্ৰদ এই অঞ্চলৰ আন দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হ্ৰদ।<ref>{{cite web|url=https://nilgiris.nic.in|title=Avalanche|publisher=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=23 August 2016|archive-date=8 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808150032/https://nilgiris.nic.in|url-status=live}}</ref><ref name="OL">{{cite web|url=https://nilgiris.nic.in/tourist-place/ooty-lake/|title=Ooty Lake|access-date=1 December 2023|publisher=[[Government of Tamil Nadu]]|archive-date=21 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250321134702/https://nilgiris.nic.in/tourist-place/ooty-lake/|url-status=live}}</ref> এই অঞ্চলটো বিষুৱৰেখাৰ ওচৰত অৱস্থিত। কিন্তু অধিক উচ্চতাৰ বাবে ইয়াৰ জলবায়ু মৃদু সমভাবাপন্ন।{{sfn|Eagan|1916|page=53-54}}{{sfn|Francis|1908|page=248}} ডিচেম্বৰৰপৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহলৈকে বতৰ ঠাণ্ডা আৰু শুকান থাকে। জানুৱাৰী মাহটো আটাইতকয়ে ঠাণ্ডা মাহ। মাৰ্চ মাহৰপৰা উষ্ণতা বাঢ়িবলৈ ধৰে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহ দুটা আটাইতকয়ে গৰম মাহ। এই সময়ত কম পৰিমাণে বৰষুণ হয়। ইয়াৰ ফলত নতুন উদ্ভিদ গজি উঠে। জুনৰপৰা আগষ্ট মাহলৈকে দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ বাবে বৰষুণ হয়। অক্টোবৰ আৰু নৱেম্বৰ মাহত উত্তৰ-পূব মৌচুমী বায়ুৰ বাবে বৰষুণ হয়। ছেপ্টেম্বৰ মাহটো সাধাৰণতে শুকান থাকে।{{sfn|Eagan|1916|page=53-56}}{{sfn|Francis|1908|page=249}} নীলগিৰিৰ জলবায়ু বৰ সুন্দৰ। ইয়াত গৰম আৰু ঠাণ্ডাৰ পাৰ্থক্য তেনেই কম। এপ্ৰিল মাহৰ বাৰ্ষিক ন্যূনতম উষ্ণতা জানুৱাৰী মাহৰ তুলনাত ৯ ডিগ্ৰী বেছি। একেদৰে জানুৱাৰী মাহৰ সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা এপ্ৰিল মাহৰ তুলনাত ৭ ডিগ্ৰী কম হয়।{{sfn|Eagan|1916|page=53-54}}{{sfn|Francis|1908|page=248}} == উদ্ভিদকুল আৰু প্ৰাণীকুল == [[File:Shola forest and grassland.jpg|thumb|‘শোলা’ অৰণ্যৰ সৈতে ঘাঁহনি অঞ্চল]] নীলগিৰি পৰ্বতমালা ১৯৮৬ চনত স্থাপিত হোৱা নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref name="RJ">{{cite report|author1=Ranjit Daniels, R.J.|name-list-style=amp|author2=Vijayan, V.S.|year=1996|title=The Nilgiri Biosphere Reserve: A Review of Conservation Status with Recommendations for a Wholistic Approach to Management|series=Working Paper No. 16|publisher=UNESCO South-South Co-operation Programme for Environmentally Sound Socio-Economic Development in the Humid Tropics|place=Paris|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0011/001137/113753eo.pdf|access-date=27 December 2023|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226111643/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000113753_eng|url-status=live}}</ref> ইয়াৰ পশ্চিম ঢালত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। গতিকে এই অংশটো ঘন চিৰসেউজ অৰণ্যৰে আবৃত।{{sfn|Francis|1908|page=19}} এই আৰ্দ্ৰ অৰণ্যসমূহ ৩০০০-৪০০০ ফুট উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াত ২০০-২৫০ ফুট পৰ্যন্ত ওখ গছ পোৱা যায়। এই গছবোৰ লাইকেন, মছ আৰু এপিফাইট বা পৰাশ্ৰয়ী উদ্ভিদৰদ্বাৰা আবৃত থাকে।{{sfn|Francis|1908|page=21}}{{sfn|Eagan|1916|page=212}} ইয়াৰ তুলনামূলকভাৱে শুকান পূব ঢাল আৰু নামনি অঞ্চলবোৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্যৰে আবৃত।{{sfn|Francis|1908|page=20}} ওখ পাহাৰীয়া স্থানসমূহৰ প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদৰ ভিতৰত ঘাঁহনি অঞ্চল আৰু উপত্যকাবোৰত থকা ‘শোলা’ (shola) অৰণ্য অন্যতম। শোলা হ’ল এক বিশেষপ্ৰকাৰৰ চাপৰ চিৰসেউজ অৰণ্য।{{sfn|Eagan|1916|page=212}}{{sfn|Francis|1908|page=23-24}} ঊনবিংশ শতিকাত ব্ৰিটিছসকলে ইয়াত পাইন), ৱাটল আৰু ইউক্যালিপটাছ (eucalyptus) আদি বিদেশী প্ৰজাতিৰ গছৰ ৰোপণ কৰিছিল। লগতে ইয়াত চাহবাগিছাও স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই প্ৰজাতিবোৰে থলুৱা উদ্ভিদসমূহৰ স্থান লৈ এই পৰ্বতমালাৰ প্ৰধান উদ্ভিদ হৈ পৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.downtoearth.org.in/news/environment/invasive-species-may-soon-wipe-out-shola-vegetation-from-nilgiris-report-66813|title=Invasive species may soon wipe out Shola vegetation from Nilgiris: Report|date=19 September 2019|access-date=1 December 2023|work=[[Down to Earth (magazine)|Down to Earth]]|archive-date=27 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227190805/https://www.downtoearth.org.in/news/environment/invasive-species-may-soon-wipe-out-shola-vegetation-from-nilgiris-report-66813|url-status=live}}</ref> নীলগিৰি অঞ্চলটো দক্ষিণ-পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ পাৰ্বত্য বৰ্ষাৰণ্য পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{cite book|last=Wikramanayake|first=Eric D.|title=Terrestrial ecoregions of the Indo-Pacific: a Conservation Assessment|date=2002|publisher=Island Press|isbn=978-1-5596-3923-1|location=Washington, D.C.|pages=284–285|oclc=48435361}}</ref> নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভত ঔষধি উদ্ভিদকে ধৰি প্ৰায় ৩৭০০প্ৰকাৰৰ গছ-লতা পোৱা যায়।<ref name="RJ"/> ইয়াৰ ভিতৰত কেইবাটাও বিলুপ্তপ্ৰায় আৰু থলুৱা প্ৰজাতি আছে। সেইসমূহ হ’ল— ''Youngia nilgiriensis'', ''Impatiens neo-barnesii'', ''Impatiens nilagirica'', ''Euonymus angulatus'' আৰু ''Euonymus serratifolius''।<ref>{{cite book|author1=M.P. Nayar|author2=A.R.K. Sastry|year=1987|title=Red Data Book, Plants of India|url=http://www.wii.gov.in/nwdc/threatened_plants_tamil_nadu.pdf|chapter=Threatened Plants of Tamil Nadu|publisher=[[Botanical Survey of India]]|access-date=2026-08-06|archivedate=2008-12-19|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20081219184346/http://www.wii.gov.in/nwdc/threatened_plants_tamil_nadu.pdf}}</ref> [[File:Tiger Drinking Pond Mudumalai Mar21 DSC01310.jpg|thumb|[[মুদুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ত এটা [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] এই নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰত ৬৮৪টা প্ৰজাতিৰ মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী বাস কৰে। ইয়াৰে ১৫৬টা কেৱল এই অঞ্চলতে পোৱা থলুৱা প্ৰজাতি (endemic)।<ref name="RJ"/> এই অঞ্চলত ভাৰতৰ ভিতৰতে অন্যতম বৃহৎসংখ্যক [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]] পোৱা যায়।<ref>{{cite journal|author1=Kalle, R.|name-list-style=amp|author2=Ramesh, T.|author3=Qureshi, Q.|author4=Sankar, K.|year=2011|title=Density of tiger and leopard in a tropical deciduous forest of Mudumalai Tiger Reserve, southern India, as estimated using photographic capture–recapture sampling|journal=Acta Theriologica|volume=56|issue=4|pages=335–342|doi=10.1007/s13364-011-0038-9|bibcode=2011AcTh...56..335K |s2cid=196598615}}</ref> নীলগিৰিৰ সুৰক্ষিত বনাঞ্চলসমূহ ‘প্ৰজেক্ট টাইগাৰ’ আঁচনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |date=25 March 2023 |title=Tiger Reserve List |url=https://ntca.gov.in/tiger-reserves/#tiger-reserves-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325183112/https://ntca.gov.in/tiger-reserves/#tiger-reserves-2 |archive-date=25 March 2023 |access-date=26 March 2023 |work=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ভাৰতীয় হাতী এই অঞ্চলৰ আটাইতকয়ে ডাঙৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী।<ref>{{cite journal|author1=Baskaran, N.|name-list-style=amp|author2=Udhayan, A.|author3=Desai, A.A.|year=2010|title=Status of the Asian Elephant population in Mudumalai Wildlife Sanctuary, southern India|journal=Gajah|issue=32|pages=6–13|citeseerx=10.1.1.1070.6845}}</ref> ইয়াত ‘প্ৰজেক্ট এলিফেণ্ট’ আঁচনিৰ কেইবাটাও হাতী কৰিডৰ বা চলাচল কৰা পথ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Sukumar|first=R. |year=1993|title=The Asian Elephant: Ecology and Management |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-43758-5}}</ref><ref>{{cite web |title=Elephant Corridors of India |url=http://www.moef.nic.in/sites/default/files/ecorridors_glance.pdf|archive-date=27 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181027185642/http://www.moef.nic.in/sites/default/files/ecorridors_glance.pdf }}</ref><ref>{{cite web |title=Project Elephant| work=Ministry of Environment, Forest and Climate Change, Government of India| publisher=Government of India|url=https://moef.gov.in/project-elephant-pe|access-date=24 March 2026}}</ref> ‘[[নীলগিৰি তহৰ]]’ এবিধ বিলুপ্তপ্ৰায় পৰ্বতীয় ছাগলী জাতীয় প্ৰাণী। এইটো তামিলনাডুৰ ৰাজ্যিক পশু। ইয়াত [[নাহৰফুটুকী বাঘ]], [[ফুটুকী হৰিণ]], মেথোন, শৰপহু, বনৰীয়া গাহৰি, ভলুক আৰু চাৰিটা শিং থকা এণ্টিলপ আদি স্তন্যপায়ী প্ৰাণী পোৱা যায়।{{sfn|Francis|1908|page=31-33}} বান্দৰ জাতীয় প্ৰাণীৰ ভিতৰত থলুৱা [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] আৰু নীলগিৰি লেংগুৰ অন্যতম।{{sfn|Francis|1908|page=31-33}}{{sfn|Eagan|1916|page=227}} ইয়াত কেইবাশ প্ৰজাতিৰ চৰাই পোৱা যায়। তাৰ ভিতৰত ধনেশ চৰাই (hornbills), ভাটৌ, বুলবুলি, মাছৰোকা, বাবলৰ, চাতক, পাৰ চৰাই আৰু চিকাৰী চৰাই যেনে— শগুন, চিলনী তথা শেন চৰাই অন্যতম।{{sfn|Francis|1908|page=36-37}}{{sfn|Eagan|1916|page=223-224}} এই বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভত প্ৰায় ৩০০ প্ৰজাতিৰ পখিলা, ৬০ প্ৰজাতিৰ সৰীসৃপ, ৩১ প্ৰজাতিৰ উভচৰ আৰু ৩০ প্ৰজাতিৰ মাছ পোৱা যায়।<ref name="RJ"/> == লগতে চাওক == * [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানসমূহৰ তালিকা]] == টোকা == {{Notelist}} == সূত্ৰসমূহ == {{Reflist}} === গ্ৰন্থপঞ্জী === * {{cite book|last=Burton|first=Richard Francis|title=Goa, and the Blue Mountains|publisher=[[Richard Bentley (publisher)|Richard Bentley]]|location=London|year=1851|url=https://archive.org/details/goabluemountains00burtrich|author-link=Richard Francis Burton}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/nilgiriguideandd031416mbp|title=The Nilgiri Guide and Directory: A Handbook of General Information Upon the Nilgiris for Visitors and Residents|first=J. S. C. |last=Eagan|year=1916|publisher=[[University of Wisconsin]]}} * {{cite book |last=Francis |first=Walter |title=The Nilgiris |series=Madras District Gazetteers |publisher=Superintendent, Government Press |location=Madras |year=1908 |url=https://books.google.com/books?id=tWE3AQAAMAAJ}} * {{cite book |last=Hockings |first=Paul |title=Blue Mountains: The Ethnography and Biogeography of a South Indian Region |publisher=[[Oxford University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=hiluAAAAMAAJ |location=New Delhi |year=1989 |isbn=978-0-195-62177-8}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Commons category-inline|Nilgiri Mountains|নীলগিৰি}} [[শ্ৰেণী:পৰ্বতমালা]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:তামিলনাডু]] [[শ্ৰেণী:কৰ্ণাটক]] 2papoq1uwwcpza621p1r8r7oil38jnn 0 138416 625510 623748 2026-08-09T07:55:06Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625510 wikitext text/x-wiki '''থলপাভাকুথু''' ( [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] :തോൽപ്പാവക്കൂത്ത്, [[তামিল ভাষা|তামিল]] :தோல்பாவைக்கூத்து) [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰেলা]] আৰু [[তামিলনাডু|তামিলনাডুত]] প্ৰচলিত এক প্ৰকাৰৰ ছাঁয়া পুতলা নাটক। চামৰাৰ সহায়ত নিৰ্মিত পুতলা ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰত বা গাঁৱে-ভূঞে বিশেষভাৱে নিৰ্মিত থিয়েটাৰ মঞ্চত এই নাট পৰিবেশন কৰা হয়। বিশেষকৈ [[তামিলনাডু|তামিলনাডুৰ]] মাদুৰাই আৰু ওচৰৰ জিলাসমূহত লগতে কেৰালাৰ পলাক্কাড, থ্ৰিছুৰ আৰু মালাপ্পুৰম জিলাতো এই শিল্পকলাৰ জনপ্ৰিয়তা আছে।<ref name="keralatourism">{{cite web|title=Tholpavakoothu|url=http://www.keralatourism.org/kerala-article/216/tholpavakoothu-shadow-puppetry.php|accessdate=4 December 2012}}</ref> [[চিত্ৰ:Tholpavakoothu_Image.jpg|thumb|210x210px| থলপাভাকুথুৰ এটা দৃশ্য]] [[চিত্ৰ:RamachandraPulavarPrd.jpg|thumb| দৰ্শনিৰ পূৰ্বে পুতলা প্ৰস্তুত কৰি থকা ৰামচন্দ্ৰ পুলাভাৰ, মুম্বাই, ২০১৭]] == ইতিহাস == ''থোলপাভাইকুথু'' হৈছে তিনিটা [[তামিল ভাষা|তামিল]]/মালয়ালম শব্দৰ এক [[সমাস|যৌগিক শব্দ]] থোল (ট 'ল) অৰ্থাৎ চামৰা, পাভাই (পাৱাই) অৰ্থ হৈছে পুতলা আৰু ''কুট্টু'' অৰ্থত নাটক বা নাটক। দক্ষিণ ভাৰতত প্ৰচলিত দুটা পৰম্পৰাগত পাভাই কুথুৰ ভিতৰত ই অন্যতম। আন এবিধ হৈছে "মাৰপ্পাভাইকুথু" যাক বোম্মালট্টম বুলিও কোৱা হয়। এই দুয়োপ্ৰকাৰৰ মাজত একমাত্ৰ ভিন্নতাটো হ'ল বোম্মালাট্টমে কাঠৰ পুতলা ব্যৱহাৰ কৰে, আনহাতে থোলপাভাইকুথুৱে চামৰাৰ পুতলা ব্যৱহাৰ কৰে। পাভাইকুথু (বোম্মালট্টম আৰু থোলপাভাইকুথু) ৰ আটাইতকৈ পুৰণি উল্লেখ ৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাচীন তামিল গ্ৰন্থ থিৰুক্কুৰালত আছে। ১০২০তম কুৰালত এই কথা উল্লেখ আছে। প্ৰদৰ্শনৰ ভাষাত [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] আৰু [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[মুদিয়েট্টু]] আৰু পাতায়ানীৰ দৰে থোলপাভাকুথুও কেৰালাৰ ভদ্ৰাকালীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত এক কলাৰ ৰূপ। কিংবদন্তি অনুসৰি, ভদ্ৰাকলীৰ অনুৰোধত থোলপাভাকুথু পৰিৱেশন কৰা হৈছিল যিয়ে [[ৰাৱণ|ৰাৱণৰ]] হত্যাৰ সাক্ষী হ'ব পৰা নাছিল কিয়নো তেওঁ [[দাৰিকাসুৰ|দৰিকা]] ৰাক্ষসৰ সৈতে যুঁজি আছিল। সেয়েহে যেতিয়া মন্দিৰত ইয়াক পৰিৱেশন কৰা হয়, দেৱীৰ এটা মূৰ্তি সাধাৰণতে মঞ্চস্থ কৰা মঞ্চৰ সন্মুখত এটা বেদীত ৰখা হয়।<ref name="puppetry">{{Cite news|title=Reviving the ancient art of puppetry|url=http://puppetry.org.in/reviving.html|accessdate=4 December 2012|newspaper=The Hindu|date=14 November 2009}}</ref><ref name="hindu">{{cite news|title=Enchanting Tholpavakoothu|url=http://www.hindu.com/fr/2008/09/05/stories/2008090550660500.htm|archive-url=https://archive.today/20130125044810/http://www.hindu.com/fr/2008/09/05/stories/2008090550660500.htm|url-status=dead|archive-date=25 January 2013|accessdate=4 December 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=5 September 2008}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == অভিনয় == ''কুথুমাদম'' হৈছে ৪২ ফুট দৈৰ্ঘ্যৰ সুকীয়া মঞ্চ য’ত থোলপাভাকুথু পৰিবেশন কৰা হয়। মঞ্চত এখন পৰ্দা, বগা কাপোৰৰ টুকুৰা, তাৰ পিছফালে পুতলাবোৰ ধৰি ৰখা হয়। [[নাৰিকল|তামোলৰ]] আধা অংশত জ্বলোৱা ২১টা লেম্প বা পুতলাৰ পিছফালে ৰখা মাটিৰ লেম্পৰ দ্বাৰা পোহৰৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়, যাৰ ফলত পুতলাৰ ছাঁ পৰ্দাত পৰে। লেম্পবোৰ সমান দূৰত্বত বিশেষভাৱে নিৰ্মিত কাঠৰ ওপৰত ৰখা হয় যাক ''ভিলাক্কু মেডাম'' বুলি কোৱা হয়। অনুষ্ঠানৰ লগে লগে শ্লোক উচ্চাৰণ কৰা হয়। এই অনুষ্ঠান পৰিবেশন কৰাসকলে পৰিবেশনৰ পূৰ্বে ৩০০০ৰো অধিক বাৰ শিকিব লাগিব। শ্লোকৰ লগত ''চেণ্ডা'', ''মদ্দালম'', ''এঝুপাৰা'', ''ইলাথালাম'', শংখ আৰু ''চেৰুকুঝাল'' আদি বাদ্যযন্ত্ৰৰ ব্যৱস্থা কৰা হয় ।<ref name="thehindu">{{cite news|title=Fading away into the shadows|url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article3527929.ece|accessdate=4 December 2012|newspaper=The Hindu|date=14 June 2012}}</ref><ref name="thehindu_a">{{cite news|title=Colourful tales from shadow puppets|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1539041.ece|accessdate=4 December 2012|newspaper=The Hindu|date=15 March 2011}}</ref><ref name="mykerala">{{cite web|title=Tolpava Koothu - The Shadow Puppet Theatre of Kerala|url=http://www.mykerala.net/puppetry/index.html|accessdate=4 December 2012}}</ref> {{multiple image | align = center | image1 = Puppet_of_Seeths.jpg | width1 = 160 | caption1 = <center>সীতাৰ পুতলা, অশোক গছৰ তলত ৰৈ থকা অৱস্থাত চিত্ৰিত</center> | image2 = EzhuparaInstrument1.jpg | width2 = 160 | caption2 = <center>এঝুপাৰা, থলপাভাকুথুত ব্যৱহৃত ডম্বৰু সদৃশ এটা টান বাদ্যযন্ত্ৰ</center> }} কম্ব ৰামায়ণৰ সকলো খণ্ড মঞ্চস্থ কৰা এটা সম্পূৰ্ণ থলপাভাকুথু প্ৰদৰ্শন, প্ৰতিদিনে ন ঘণ্টীয়া পৰিবেশনেৰে সম্পূৰ্ণ হ’বলৈ ২১ দিন লাগে, আৰু ইয়াৰ বাবে ১৮০ৰ পৰা ২০০ টা পুতলাৰ প্ৰয়োজন হয়। এটা সম্পূৰ্ণ অভিনয়ৰ বাবে ৪০ জনলৈকে শিল্পীৰ প্ৰয়োজন। সীহৰ পুতলা নাটকক ''পুলাভাৰ'' বোলা হয় ৷ পৰম্পৰাগতভাৱে ৰাতিৰ পৰা আৰম্ভ হয় আৰু পুৱালৈকে এই প্ৰদৰ্শন চলি থাকে। এই প্ৰদৰ্শনীটো এক ''কেলিকোট্টুৰে আৰম্ভ হয় আৰু ইয়াক'' ''কালাৰিচিনথু'' নামেৰে জনা যায়। জানুৱাৰীৰ পৰা মে মাহলৈকে আৰু পুৰমৰ সময়ত এই অনুষ্ঠান কৰা হয় ৷ থলপাভাকুথু প্ৰদৰ্শন কৰা মন্দিৰৰ পৰম্পৰা অনুসৰি ৭, ১৪, ২১, ৪১ বা ৭১ দিনলৈকে চলিব পাৰে। সমগ্ৰ কেৰেলাৰ এশৰো অধিক মন্দিৰত ইয়াৰ পৰিবেশন অব্যাহত আছে।<ref>{{cite news|title=Shadow of the original|url=http://www.hindu.com/fr/2008/10/03/stories/2008100351230500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007002740/http://www.hindu.com/fr/2008/10/03/stories/2008100351230500.htm|url-status=dead|archive-date=7 October 2008|accessdate=4 December 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=3 October 2008|archivedate=7 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007002740/http://www.hindu.com/fr/2008/10/03/stories/2008100351230500.htm|deadurl=yes}}</ref> == পুতলা == [[চিত্ৰ:തോല്‌പ്പാവ_തിരശ്ശീലയ്ക്കു_പിന്നിൽ_നിന്ന്.jpg|thumb|210x210px| পৰ্দাৰ আঁৰৰ পৰা দেখাৰ দৰে থলপাভাকুথু পুতলা]] থলপাভাকুথুত ব্যৱহাৰ কৰা পুতলাবোৰ আগতে হৰিণাৰ চামৰাৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল যদিও এতিয়া সাধাৰণতে ছাগলীৰ চামৰাৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। পুতলাবোৰক শাক-পাচলিৰ ৰংৰে ৰং কৰা হয়, কিয়নো এই ৰংবোৰ দীৰ্ঘদিন ধৰি থাকে। কিছুমান পুতলা চাৰি ফুটমান ওখ হ’ব পাৰে। পুতলাবোৰক দুডাল লাঠি ব্যৱহাৰ কৰি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়; পুতলা নাচুৱাজনে পুতলাটোক এহাতেৰে ধৰি ৰাখে আৰু আনখন হাতত ধৰি ৰখা পাতল লাঠিডাল ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াৰ অংগ-প্ৰত্যংগবোৰ হেঁচা মাৰি ধৰি সঞ্চালন কৰে। == পুতলা নৃত্য শিল্পী == [[চিত্ৰ:തോൽപ്പാവക്കൂത്ത്-അവതരണം.jpg|thumb|210x210px| এটি থলপাভাকুথু পৰিবেশন]] পুতলা নচুওৱা শিল্পীৰ মাজত মুখ্য শিল্পীজন এজন ''পুলাভাৰ'' । তেখেত এগৰাকী পণ্ডিতো, লগতে পুতলা নাটকৰ বাবে তেখেতক এই সন্মান দিয়া হয়। পুলাভাৰসকলে পুতলা শিল্পৰ নিবিড় প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰে আৰু মালয়ালম, তামিল আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ গভীৰ জ্ঞান আছে। পুতলা নৃত্য শিল্পীসকলে কম্ব ৰামায়ণ অধ্যয়ন কৰি [[বেদ]] আৰু [[পুৰাণ]], [[আয়ুৰ্বেদ]] ভালদৰে পঢ়া হ'ব লাগে আৰু শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ প্ৰশিক্ষণ ল'ব লাগে। কিন্তু কিছুমান পুতলা নৃত্য শিল্পীয়ে [[ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী সংগীত|শাস্ত্ৰীয় সংগীতক]] আয়ত্ত কৰিবলৈ কেইবাবছৰীয়া অধ্যয়ন কৰে। এই কলাটো সম্পূৰ্ণৰূপে আয়ত্ত কৰিবলৈ আৰু ইয়াক পৰিবেশন কৰিবলৈ এজন পুতলা নৃত্য শিল্পীৰ বাবে ৬ বছৰৰ পৰা ১০ বছৰৰ কঠোৰ প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে। কে কে ৰামচন্দ্ৰ পুলাভাৰ আছিল কেৰেলাৰ আগশাৰীৰ পুতলা নাটকৰ শিল্পী। তেওঁৰ জন্ম হৈছিল এক চহকী ঐতিহাসিক পটভূমিৰ পৰম্পৰাগত পৰিয়ালত; তেওঁ ছয় বছৰ বয়সৰ পৰাই তেওঁৰ মহান গুৰু/পিতৃৰ দ্বাৰা থলপাভাকুথু অধ্যয়ন কৰিছিল। == ভাবুকি আৰু নতুন ধাৰা == টেলিভিছন, চিনেমাৰ দৰে মনোৰঞ্জনৰ বিকল্প মঞ্চৰ আগমনৰ বাবে আৰু পৰিৱৰ্তিত সাংস্কৃতিক মূল্যবোধৰ বাবে বহু পৰম্পৰাগত শিল্পৰ দৰে থলপাভাকুথুও বিলুপ্তিৰ ভাবুকিৰ সন্মুখীন হৈ আহিছে। নৱপ্ৰজন্মই এই শিল্পৰূপটো গ্ৰহণ কৰাত ক্ৰমান্বয়ে ব্যৰ্থ হৈছে। আনকি কেৰালাৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলতো এই অনুষ্ঠানসমূহৰ দৰ্শক হ্ৰাস পাইছে। এই সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ বহু পৰিবেশনৰ সময়সীমা বহু পৰিমাণে হ্ৰাস কৰা হৈছে। বিষয়ভিত্তিকভাৱে পুতলা নাচকসকলে যুৱক-যুৱতীসকলক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সমসাময়িক আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ বিষয়বস্তুৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। ৰেগিং, সাম্প্ৰদায়িক সৌহাৰ্দ্য আৰু [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ]] কাহিনীৰ দৰে বিষয়বস্তু শেহতীয়া বছৰবোৰত প্ৰকাশ পাইছে। অভিনয় এতিয়া কেৱল মন্দিৰতে সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই বৰঞ্চ কলেজৰ দৰে ধৰ্মনিৰপেক্ষ স্থান আৰু [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ|কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো]] অনুষ্ঠিত হয় ৷<ref name="thehindu_a" /><ref>{{cite news|title=Puppet show|url=http://www.hindu.com/2010/06/08/stories/2010060855170300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100614104224/http://www.hindu.com/2010/06/08/stories/2010060855170300.htm|url-status=dead|archive-date=14 June 2010|newspaper=[[The Hindu]]|date=2010-06-08|accessdate=4 December 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Shadow of death over Tholpavakoothu|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062301980200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20050510152050/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062301980200.htm|url-status=dead|archive-date=10 May 2005|accessdate=4 December 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=23 June 2003|archivedate=10 May 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050510152050/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062301980200.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Shadow leather puppet play facing near death|url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article427885.ece|accessdate=4 December 2012|newspaper=The Hindu|date=12 May 2010}}</ref> ==লগতে চাওঁক== * [[গোপলীলা|গোপালিলা]], ভাৰতৰ ওড়িশা ৰাজ্যৰ পুতলা শিল্প * [[কাঠপুতলি|কাঠপুতলী (পুতলা)]], ভাৰতৰ ৰাজস্থান ৰাজ্যৰ পুতলা শিল্প * [[বায়াং|ৱায়াং]], ভাৰতীয় পুতলা শিল্পৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত ইণ্ডোনেছিয়াৰ পুতলা শিল্প ==তথ্যসূত্ৰ== <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == {{commons category|Tholpavakoothu}} * [http://tholpavakoothu.in tholpavakoothu.in] (Tholpavakoothu - A unique shadow puppet play) * [http://puppetry.org.in puppetry.org.in] (Tolpava Koothu - Homepage in memory of late Guru Krishnan Kutty Pulavar) * [https://web.archive.org/web/20140720081510/http://tholpavakoothu.org tholpavakoothu.org] (Tholpava Koothu - The Shadow Puppet Play of Kerala, India (archived)) [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] 6z7e6fp3dt7dbz8lmfm0bxbv7q5agav 0 138423 625463 623851 2026-08-08T20:11:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625463 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = কুট্টি শ্ৰাংক | director = ছাজী এন কৰুণ | screenplay = হৰিকৃষ্ণণ | story = শ্বাজী এন কৰুণ | starring = | producer = মহেশ ৰামানাথন, ৰিলায়েন্স বিগ এণ্টাৰটেইনমেণ্ট | cinematography = অঞ্জুলী শুক্লা | editing = এ শ্ৰীকৰ প্ৰসাদ | distributor = | country = ভাৰত | language = মালায়লম | released = {{Film date|df=y|2010|7|23}} | budget = | music = আইজাক থমাছ }} '''কুট্টি''' '''শ্ৰাংক''' ({{Lang-en|Kutty Srank}}) হৈছে ২০১০ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম ভাষা|মালায়ালম]] আৰ্টহাউছ চলচ্চিত্ৰ, যিখন শাজি এন. কৰুণে পৰিচালনা কৰিছিল। চলচ্চিত্ৰখনত মুখ্য চৰিত্ৰ কুট্টি শ্ৰাংকৰ ভূমিকাত মম্মূটীয়ে অভিনয় কৰিছে আৰু আনহাতে খলনায়কৰ ভূমিকাত পি. ডি. সতীশ চন্দ্ৰই অভিনয় কৰিছে। ৰিলায়েন্স এণ্টাৰটেইনমেণ্টে Big Motion Pictures বেনাৰৰ অধীনত ছবিখন নিৰ্মাণ কৰিছিল, আৰু ই মালয়ালম ভাষাত তেওঁলোকৰ প্ৰথম প্ৰযোজনা আছিল। ছবিখন ২০১০ চনৰ ২৩ জুলাই তাৰিখে [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰেলা]]ৰ চিনেমা হলসমূহত মুক্তি লাভ কৰে। চলচ্চিত্ৰখনে '''শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ'''ৰ উপৰি আৰু আন তিনিটা শাখাত ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা অৰ্জন কৰে।<ref>{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/malayalam/top-stories/2008/meera-mammoottys-lady-love-080208.html|title=Meera Jasmine as Mammootty's lady love!|work=Oneindia|author=Settu Shankar|access-date=8 February 2008|archive-date=11 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120711150446/http://entertainment.oneindia.in/malayalam/top-stories/2008/meera-mammoottys-lady-love-080208.html|url-status=dead}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == কথনশৈলী== চলচ্চিত্ৰখনৰ গাঁথনি চাৰিটা পৃথক পৰিৱেশ বা পটভূমিত বিভক্ত। ইয়াৰ তিনিটা কাহিনী ক্ৰমে উত্তৰ, মধ্য আৰু দক্ষিণ কেৰেলাত আবদ্ধ৷ চতুৰ্থটো কাহিনী এখন আৰক্ষী থানাক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা হাইপাৰ-লিংক (Hyperlink) আখ্যান, যিয়ে বাকী তিনিটা কাহিনীক সংযোগ কৰে। চিত্ৰনাট্যত স্থানিক (spatial) আৰু সময়গত (temporal) উভয় দিশতে তিনিটা মুখ্য উপ-কাহিনীক স্পষ্টভাৱে পৃথক কৰি তুলিবলৈ বিভিন্ন দৃশ্যগত আৰু বিষয়ভিত্তিক উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই পৃথক কাহিনীবোৰক একে সূত্ৰত মুখ্য চৰিত্ৰ কুট্টি শ্ৰাংকে বান্ধি ৰাখিছে । এই পৃথকীকৰণ সফলভাৱে ফুটাই তুলিবলৈ পৰিচালকে কেইবাটাও শিল্পকৌশল ব্যৱহাৰ কৰিছে৷ সেইবোৰ হৈছে : চৰিত্ৰসমূহে প্ৰকাশ কৰা ভিন্ন **মনোভাৱ আৰু আৱেগ,নাৰী মুখ্য চৰিত্ৰসমূহৰ মানসিক আৰু মনস্তাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য,প্ৰতিটো কাহিনীৰ সময়কাল,ভৌগোলিক স্থান, সংশ্লিষ্ট ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক পৰিৱেশ, আৰু ঋতু বা বতৰৰ বৈচিত্ৰ্য। এই সকলো উপাদানে একেলগে চলচ্চিত্ৰখনক এক বহুপৰ্যায়ী আৰু নান্দনিক আখ্যানৰ ৰূপ দিছে। <ref>{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/jul/14slide1.htm|title=Bringing back the serious to Malayalam cinema|publisher=[[Rediff]]}}</ref><ref>{{Citation | last = Rajesh | first = V.S | title = 3 Sthreekelude Ormakkalil Kutty Srank | journal = Vellinakshatram | issue = 1006 | date = October 2008 | url = http://www.vellinakshatram.com/1006/?ok | access-date = 29 October 2008 | archive-date = 30 October 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081030070909/http://www.vellinakshatram.com/1006/?ok | url-status = dead }}</ref> ==দৃশ্যগ্ৰহণ আৰু মুক্তি== চলচ্চিত্ৰখনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰদৰ্শনী প্ৰথমে ২০০৯ চনৰ মন্ট্ৰিয়ল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত অনুষ্ঠিত হৈছিল। ভাৰতত ইয়াৰ প্ৰথম প্ৰদৰ্শনী ২০০৯ চনৰ গোৱাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ (IFFI, Goa)ত হৈছিল। চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীত ঋতুৰ পৰিৱৰ্তন, প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু জলবায়ুগত বৈচিত্ৰ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা থকাৰ বাবে ইয়াৰ চিত্ৰগ্ৰহণ তিনিটা পৃথক পৰ্যায়ত সম্পন্ন কৰা হৈছিল। প্ৰথম পৰ্যায়ৰ চিত্ৰগ্ৰহণ (বৰষুণৰ ঋতু চিত্ৰিত কৰা অংশ) ২০০৮ চনৰ ১৫ জুনৰ পৰা ১০ জুলাইলৈ আলাপ্পুঝাৰ ব্যাকৱাটাৰ অঞ্চলত সম্পন্ন কৰা হৈছিল। দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ (গ্ৰীষ্মকাল চিত্ৰিত কৰা অংশ) ২০০৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত কল্লাম জিলাৰ চাভাৰা আৰু শাস্থানকোত্তাঅঞ্চলত অনুষ্ঠিত হৈছিল। তৃতীয় তথা অন্তিম পৰ্যায়ৰ (শীতকাল চিত্ৰিত কৰা অংশ) ২০০৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত কৰ্ণাটকৰ মুকাম্বিকাৰ ওচৰৰ কুন্দাপুৰাত সম্পন্ন কৰা হৈছিল। ঋতুভিত্তিক এই পৰিকল্পিত চিত্ৰগ্ৰহণে চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যভাষা আৰু বাস্তৱধৰ্মী পৰিৱেশ নিৰ্মাণত বিশেষ অৰিহণা যোগাইছে। <ref>{{cite web|url=http://thatsmalayalam.oneindia.in/movies/news/2008/06/16/mammootty-kicks-off-kutty-sharanku.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080629092545/http://www.robotstxt.org/|url-status=dead|archive-date=29 June 2008|title=പോരില്ലാതെ കുട്ടിസ്രാങ്കിന്‌ തുടക്കം|work=Oneindia|access-date=6 August 2026|archivedate=29 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080629092545/http://www.robotstxt.org/|deadurl=yes}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী ছবি]] [[শ্ৰেণী:মালায়ালাম ছবি]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ চিনেমেট’গ্ৰাফী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] mqdb267384g0wzd2fie9rzrgvfb29mx 0 138425 625438 623860 2026-08-08T18:54:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625438 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Kombu_(instrument).jpg|thumb| কম্বু (বাদ্য)]] '''''কম্বু''''' ( [[তামিল ভাষা|তামিল]] : [[wiktionary:கொம்பு|கொம்பு]]; [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] : [[wiktionary:കൊമ്പ്|കൊമ്പ്]] ) বা '''''কম্পু''''', যাক '''''কম্বু পট্টু''''' বুলিও কোৱা হয়, মূলতঃ দক্ষিণ ভাৰতৰ [[তামিলনাডু]] আৰু [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰালা]] ৰাজ্যত ব্যৱহাৰ কৰা এটা পিতলৰ প্ৰাকৃতিক শিং সদৃশ বাদ্য। <ref>{{Cite web|url=http://blackholemedia.in/node/175|title=வாழ்விழந்து வரும் கிராமிய இசைக் கருவிகள்! &#124; Blackholemedia.in|accessdate=2013-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140716090723/http://blackholemedia.in/node/175|archivedate=2014-07-16}} {{In lang|ta}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thinakaran.lk/2010/03/01/_art.asp?fn=d1002283&p=1|title=அருகிவிட்ட இசையின் கருவறைகள்|accessdate=2013-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508083011/http://www.thinakaran.lk/2010/03/01/_art.asp?fn=d1002283&p=1|archivedate=2014-05-08}} {{In lang|ta}}</ref> <ref>http://www.tamilkalanjiyam.com/arts/music_instruments/%7Ctitle=Kombu - Ancient music instruments mentioned in thirumurai| {{In lang|ta}}</ref> সাধাৰণতে পঞ্চবাদ্যম, পাণ্ডী মেলাম, পাঞ্চৰী মেলাম আদিৰ লগত এই বাদ্য বজোৱা হয়। এই বাদ্যবিধ সাধাৰণতে দক্ষিণ ভাৰতত দেখা যায়। বাদ্যযন্ত্ৰটো দেখাত দীঘল শিংৰ দৰে ( [[তামিল ভাষা|তামিল]] [[তুলু ভাষা|তুলু]] আৰু [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] ভাষাত ''কম্বু'' )। প্ৰাচীন কালত যুদ্ধত ''কম্বু'' বজোৱা হৈছিল, লগতে ''মুৰাছু'' (কেটলড্ৰাম)ও বজোৱা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=http://siragu.com/?p=8036|title=மனித நோய் தீர்க்கும், மயக்கும் ராகங்கள் (கட்டுரை) « Siragu Tamil Online Magazine, News|access-date=2026-08-06|archivedate=2016-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160918024746/http://siragu.com/?p=8036|deadurl=yes}}</ref> [[চিত্ৰ:Kombu_Musical_Instrument.jpg|alt=Kombu musical instrument being played|thumb| কম্বু(কহালে) বাদ্যযন্ত্ৰ বজাই থকা দৃশ্য]] ''কম্বুৰ'' আকাৰ বেলেগ বেলেগ হ'ব পাৰে কিন্তু প্ৰায়ে বহলে ই ১৫ চেণ্টিমিটাৰ আৰু দীঘলে ১৩২ চেণ্টিমিটাৰমান হয়। সাধাৰণতে পিতলৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ দাম প্ৰায় চাৰি-পাঁচ হাজাৰ টকা। == ইতিহাস == প্ৰাচীন তামিল লোকসকলে ব্যৱহাৰ কৰা বাদ্যযন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এই বাদ্যবিধো আছে। <ref>http://siragu.com/?p=8036 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160918024746/http://siragu.com/?p=8036 |date=2016-09-18 }} {{In lang|ta}}</ref> <ref>http://www.tamilvu.org/courses/degree/c031/c0312/html/c03122l2.htm {{In lang|ta}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.tamillexicon.com/pezhai/?story_id=49&story=%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%B0%E0%AE%AE%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AE%B0%E0%AE%BF%E0%AE%AF-%E0%AE%87%E0%AE%9A%E0%AF%88%E0%AE%95%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%BF%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AF%8D|title=பாரம்பரிய இசைக்கருவிகள்|accessdate=Sep 11, 2016}} {{In lang|ta}}</ref> তিৰুমুৰাইত <ref>{{Cite web|url=http://www.shaivam.org/siddhanta/isaikkaruvi/mis-thi-isai-karuvi-kombu.htm|title=Kombu - Ancient music instruments mentioned in thirumurai|accessdate=Sep 11, 2016}}{{In lang|ta}}</ref> <ref>http://holyindia.org/library/periya-puranam/016.jsp {{In lang|ta}}</ref> ৬ষ্ঠৰপৰা একাদশ শতিকাৰ, সংগম যুগতে ইয়াৰ তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে। வெல் படைத் தறுகண் வெஞ்சொல் வேட்டுவர் கூட்டம் தோறும்சில்லரித் துடியும் கொம்பும் சிறு கண் ஆகுளியும் கூடிகல் எனும் ஒலியின் மேலும் கறங்கிசை அருவி ১২.০৬৫৪ শেহতীয়া গৱেষণাৰপৰা দেখা গৈছে যে ''কম্বু'' বাদ্য বিধৰ প্ৰাচীন আয়াৰলেণ্ডত ব্যৱহৃত ট্ৰুম্পেটৰ সৈতে মিল আছে আৰু অনুমান কৰা হৈছিল যে এইটো দক্ষিণ ভাৰতৰ জনগোষ্ঠী আৰু আয়াৰলেণ্ডৰ জনগোষ্ঠীৰ মাজত সম্পৰ্ক থকাৰ এক প্ৰমাণ, যিটো ২০০০ বছৰৰ আগৰেই বুলি ভবা হৈছে। <ref>{{Cite news|date=13 May 2016|url=http://www.upi.com/Science_News/2016/05/13/Ancient-Ireland-India-linked-by-musical-horn-tradition/9171463164762/|title=Ancient Ireland, India linked by musical horn tradition}}</ref> <ref>{{Cite web|work=Australian National University Reporter|url=http://reporter.anu.edu.au/ancient-ireland-modern-india|title=From ancient Ireland to modern India|publisher=The Australian National University, Canberra|accessdate=Sep 11, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916044551/https://reporter.anu.edu.au/ancient-ireland-modern-india|archivedate=16 September 2016}}</ref> == বিৱৰণ == আধুনিক ''কম্বু'' ব্ৰঞ্জৰে তৈয়াৰ হয় আৰু ইয়াৰ পুৰণি ‘C’ আকৃতিৰ পৰিৱৰ্তে ‘S’ আকৃতিত তৈয়াৰ কৰা হয়। == ব্যৱহাৰ == সুৰ বাদ্যৰ আধিপত্য থকা কেইটামান বাদ্যযন্ত্ৰৰ মন্দিৰ শিল্পৰ ভিতৰত ই অন্যতম। এই কথাও আংশিকভাৱে সত্য, চি আকৃতিৰ ট্ৰুম্পেট হিচাপে কম্বুক ইয়াৰ বাদকসকলে ছন্দৰ বাদ্যযন্ত্ৰ হিচাপে গণ্য কৰে, ড্ৰামৰ স্পন্দনক ই সজ্জিত কৰে। কম্বুৱে মাত্ৰ তিনিটা স্বৰ (sa, pa, আৰু উচ্চ sa) উৎপন্ন কৰিব পাৰে। এই ধাৰাটো কম্বু বাদকৰ এটা দলে (৩, ৫, ৭, বা ৯) বজাই, আৰু এগৰাকী বাদকে ইয়াৰ নেতৃত্বত দিয়ে। এটা নিৰ্দিষ্ট [[তাল (সংগীত)|তাল]] (ছন্দময় চক্ৰ)ৰ ভিতৰত মুখ্য বাদকৰ পিছত কোৰাছ বজোৱাসকলে পুনৰাবৃত্তি কৰে। ত্ৰিচুৰৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত একক কম্বু শিল্পী কুমাথ ৰমন নাইৰে (২০০১) কৈছে যে কোম্বু পট্টু ছটা তালামত (বন্ধনীত বিট) বজাব পাৰি: চেম্পাটা (৮), আন্তা (১৪), ধ্ৰুৱম (১৪), চেম্ফা (১০), টিংথা (১৬), আৰু থ্ৰিপুটা (৭) . প্ৰতিটো চক্ৰক লগত থকা ইলাটালামৰ সৈতে উচ্চাৰণ কৰা হয়। যেনে, থ্ৰিপুটা তালাম বজোৱা হয় x . x . . x . x . x . x . . (ডায়েগ্ৰামমেটিক উপস্থাপনৰ বাবে ১৪টা পালছলৈ বিভক্ত কৰা হৈছে), আৰু chempata x . x . x . u . (আঠটা স্পন্দন হিচাপে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়; 'u' এ এটা নীৰৱ স্পন্দনক সূচায়)। আন ক্ষেত্ৰম ধাৰাবোৰৰ দৰেই কম্বু পট্টুও কমি অহা ছন্দৰ এককবোৰৰ সৈতে ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পোৱা টেম্পোত বজোৱা হয়। == লগতে চাওক == * পাঞ্চৰী মেলাম * পঞ্চবাদ্যম * পৰৈ * শৃংগা == তথ্যসূত্ৰসমূহ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[শ্ৰেণী:তামিল সংস্কৃতি]] 2byp2tanw59jg5jnjx8l1qs4jcm1zwy 0 138428 625367 623839 2026-08-08T12:50:57Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625367 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = আদূৰ | other_name = | settlement_type = পৌৰসভা | image_skyline = File:Gandhi Park,Adoor.jpg | image_alt = | image_caption = আদূৰৰ সেণ্ট্ৰেল জংচনত থকা গান্ধী পাৰ্ক | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ভাৰতৰ কেৰালাৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|9.20|N|76.76|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ৰাষ্ট্ৰ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[Kerala State|কেৰেলা]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|জিলা]] | subdivision_name2 = [[Pathanamthitta district|পাঠনামথিত্ত]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[পৌৰসভা]] | governing_body = | leader_title = Municipal chairperson | leader_name = | blank1_info_sec1 = Vice chairman | blank1_name_sec1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 20.82 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 29,171 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 691 523 | blank2_info_sec2 = 96.31% | blank2_name_sec2 = [[Literacy]] | blank3_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank3_info_sec1 = 1132 [[female|♀]]/1000 [[male|♂]] | area_code_type = Telephone code | area_code = +91 4734-XXXXXX | registration_plate = KL-26 (Adoor Sub RTO) | website = {{URL|http://www.adoormunicipality.in/}} | footnotes = | official_name = }}আদূৰ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ পত্তনমথিট্টা জিলাৰ এখন পৌৰসভা।<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/adoor--i-/id/61|title=Adoor (i), Pathanamthitta District, Kerala, India|website=Kerala Tourism|language=en|access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/991070/12|title=Kudumbashree {{!}} About City in NULM - Adoor|website=www.kudumbashree.org|access-date=2026-08-04}}</ref> ই আদূৰ তালুক আৰু আদূৰ ৰাজহ সংমণ্ডলৰ সদৰ ঠাই। আদূৰ জিলা সদৰ পত্তনমথিট্টাৰপৰা ১৮ কিমি (১১.২ মাইল) দক্ষিণ-পশ্চিমত আৰু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা ৯০ কিমি (৫৫.৯ মাইল) উত্তৰত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি আদূৰৰ জনসংখ্যা আছিল ২৯,১৭১ গৰাকী।<ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42526/download/46152/A-1_NO_OF_VILLAGES_TOWNS_HOUSEHOLDS_POPULATION_AND_AREA.xlsx|title=Number of villages, towns, households, population and area (India, states/UTs, districts and Sub-districts) - 2011}}</ref> == ব্যুৎপত্তি == মালয়ালম ভাষাত "আদূৰ" (Ad-oor) শব্দটো দুটা শব্দৰপৰা সৃষ্টি হৈছে: "Ad" যাৰ অৰ্থ "পৃথক" (adarnu) আৰু "oor" যাৰ অৰ্থ "ঠাই" বা "ভূমি।" সেয়েহে, মালয়ালম ভাষাত ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "adarnu kittiya ooru", যাৰ অৰ্থ "পৃথক্কৰণৰ জৰিয়তে পোৱা ভূমি।" "Ad" শব্দটোক "Aadyan" (ആഢ്യൻ) বুলিও ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি, যাৰপৰা মালয়ালম ভাষাত "Aadyanmaarude Ooru" (ആഢ്യൻമാരുടെ ഊര്) অৰ্থাৎ "অভিজাত ব্যক্তিসকলৰ ভূমি" বুলি গণ্য কৰা হয়। == ইতিহাস == আদূৰৰ ইতিহাস কোল্লাম জিলাৰ ইতিহাসৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত। খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম শতিকাত কোল্লাম জিলাৰ অধিকাংশ অঞ্চল দক্ষিণ ট্ৰাভাঙ্কোৰত সদৰ দফ্টৰ থকা 'আই' ৰাজবংশই শাসন কৰিছিল। জনা যায় যে আই ৰজাসকলৰ শাসনকালত আদূৰত এটা বৌদ্ধ বিহাৰ আছিল। আদূৰ তালুকৰ এনাডিমংগলম গাঁৱত নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ দোলমেনৰ দৰে কিছুমান মেগালিথিক স্মৃতিসৌধ আৱিষ্কৃত হৈছে।{{citation needed|date=February 2022}} আদূৰ এসময়ত ইলায়েদাথু ৰাজবংশ আৰু পণ্ডালম ৰাজবংশৰ অংশ আছিল। ১৭৪১ চনত ভেনাদৰ মহাৰাজ মাৰ্তণ্ডবৰ্মাই আদূৰক ট্ৰাভাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। ৰজা মাৰ্তণ্ডবৰ্মাই এবাৰ এট্টুভেটিল পিল্লাইৰ (ৰজা মাৰ্তণ্ডবৰ্মাক বন্দী কৰি তেওঁৰ সিংহাসন দখল কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা এটা ধনী পৰিয়াল) পৰা আত্মগোপন কৰিবলৈ আদূৰলৈ আহিছিল আৰু চিত্তুণ্ডায়িল পৰিয়ালৰপৰা সহায় বিচাৰিছিল, কিন্তু তেওঁলোকে সহায় কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত আদূৰৰ নেল্লিমুত্তিল পৰিয়ালৰ ককাদেউতাই/আইতাই ৰজাক সহায় আৰু আশ্ৰয় প্ৰদান কৰে। পিছলৈ ৰজা হোৱাৰ পিছত, তেওঁ চিত্তুণ্ডায়িল পৰিয়ালৰপৰা প্ৰতিশোধ লয় আৰু নেল্লিমুত্তিল পৰিয়ালক সহায়-সম্পত্তি প্ৰদান কৰে। ধৰ্মৰাজৰ শাসনকালত এক উল্লেখযোগ্য ঘটনা আছিল টিপু চুলতানৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ, য’ত ট্ৰাভাঙ্কোৰে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল। ৰাণী গৌৰী পাৰ্বতী বায়ীৰ শাসনকালত, ১৮১২ খ্ৰীষ্টাব্দত পণ্ডালমক ট্ৰাভাঙ্কোৰ ৰাজ্যৰ সৈতে সংলগ্ন কৰা হয়। পৰাক্কোডত অৱস্থিত অনন্তৰামপুৰম বজাৰখন ট্ৰাভাঙ্কোৰ যুগৰ অন্যতম পুৰণি, ডাঙৰ আৰু ব্যস্ত বজাৰ হিচাপে জনাজাত। ১৯৪৭ চনত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পাছত ট্ৰাভাঙ্কোৰৰ মহাৰাজই ভাৰতীয় সংঘত যোগ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু পিছলৈ মান্তি হ’বলগীয়া হয়। ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইত ট্ৰাভাঙ্কোৰ আৰু ক'চিন ৰাজ্যসমূহ একত্ৰিত কৰা হয় আৰু ট্ৰাভাঙ্কোৰৰ মহাৰাজ ট্ৰাভাঙ্কোৰ-ক'চিন ৰাজ্যৰ 'ৰাজপ্ৰমুখ' হয়। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ট্ৰাভাঙ্কোৰ, ক'চিন আৰু মালাবাৰৰ পূৰ্বৰ অঞ্চলসমূহ একত্ৰিত কৰি কেৰালা ৰাজ্য গঠন কৰা হয়। তাৰ পিছত, ১৯৮২ চনৰ ১ নৱেম্বৰত এক সুকীয়া প্ৰশাসনিক গোট হিচাপে ১৩ নং নতুন জিলা পত্তনমথিট্টা জিলা গঠন নোহোৱালৈকেআদূৰ কোল্লাম জিলাৰ ভিতৰতে আছিল। নৱগঠিত আদূৰ তালুকত পূৰ্বৰ কোল্লাম আৰু আলাপ্পুঝা জিলাৰ কুন্নাথুৰ তালুকৰ ৯খন গাঁও আৰু মাভেলিক্কাৰা তালুকৰ ২খন গাঁও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ১৯৯০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত আদূৰ পৌৰসভা অস্তিত্বলৈ আহে আৰু আদূৰ পৌৰসভাৰ অধীনৰ অঞ্চলটো বৰ্তমান আদূৰ টাউন নামেৰে জনাজাত। আদূৰ মধ্য ট্ৰাভাঙ্কোৰৰ অংশ আছিল আৰু কেতিয়াও প্ৰত্যক্ষভাৱে ব্ৰিটিছ শাসনৰ অধীনত নাছিল। আদূৰ ধনী হিন্দু পৰিয়াল আৰু উল্লেখযোগ্য চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান পৰিয়াল দুয়োৰে এক মুখ্য চহৰ আছিল। ৰজা মাৰ্তণ্ডবৰ্মাই আদূৰ কেতিয়াও জয় বা দখল কৰা নাছিল। ১৮৮০ৰ দশকত ট্ৰাভাঙ্কোৰ শাসনকালত আদূৰ ধৰ্ম হাস্পতাল (বৰ্তমান আদূৰ সাধাৰণ হাস্পতাল নামেৰে জনাজাত) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৯১৪ চনত আদূৰ প্ৰথমখন বিদ্যালয় মুকলি কৰা হয়: আদূৰ মালয়ালম স্কুল, যিখনে আজি 'আদূৰ চৰকাৰী ইউ.পি. স্কুল' হিচাপে জনাজাত।{{citation needed|date=February 2022}} ১৯৩৪ চনত মহাত্মা গান্ধীয়ে আদূৰ ভ্ৰমণ কৰে আৰু এটা ব্যক্তিগত বাছ আস্থানৰ ওচৰত অৱস্থিত বৰ্তমানৰ এছ.এন.ডি.পি. ভৱনৰ লাইট/আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। এই সময়ছোৱাত খাদী আৰু চৰকাৰ বাৰ্তাই অধিক গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল। ১৯৪০ৰ দশকত আদূৰত সাম্যবাদৰ উত্থান ঘটিবলৈ ধৰে। এছ.এন.ডি.পি. আৰু এন.এছ.এছ. দুয়োটাই আদূৰৰ বিকাশ আৰু উন্নয়নত যথেষ্ট অৱদান আগবঢ়াইছে।{{citation needed|date=February 2022}} == প্ৰশাসন == আদূৰ পত্তনমথিট্টা জিলাৰ অন্তৰ্গত আৰু ই পত্তনমথিট্টাৰ দুটা মুখ্য ৰাজহ সংমণ্ডলৰ অন্যতম। ১৯৮২ চনত পত্তনমথিট্টা জিলা গঠন হোৱাৰ পূৰ্বে আদূৰ কোল্লাম জিলাৰ অধীনত আছিল। আদূৰ বিধানসভা সমষ্টিটো নৱগঠিত পত্তনমথিট্টা লোকসভা সমষ্টিৰ অংশ, য’ৰ বৰ্তমানৰ সাংসদ হৈছে শ্ৰী এণ্ট’ এণ্টনী। আদূৰৰ বৰ্তমানৰ বিধায়ক হৈছে শ্ৰী চিত্তয়াম গোপকুমাৰ। === পৌৰসভাৰ ৱাৰ্ডসমূহ === আদূৰ পৌৰসভাৰ ২৮টা ৱাৰ্ডক লৈ আদূৰ টাউন গঠিত। {| class="wikitable" ! style="font-weight:bold; background-color:#9698ed; " | ৱাৰ্ড নং ! style="font-weight:bold; background-color:#9698ed; " | ৱাৰ্ডৰ নাম ! style="font-weight:bold; background-color:#9698ed; " | কাউন্সিলৰ ! style="font-weight:bold; background-color:#9698ed; " | দল |- | ১ |[[মিত্ৰপুৰম]] | চুচি জোচেফ |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | কংগ্ৰেছ]] |- | ২ | ই ভি ৱাৰ্ড | অনু বসন্তন |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | কংগ্ৰেছ]] |- | ৩ | পান্নিভিজা | অপসৰা সনাল |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | কংগ্ৰেছ]] |- | ৪ | চেলভেচন আৰ্মি | ৰাজনী ৰমেশ | [[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)|চিপিআই(এম)]] |- | ৫ | অসামৰিক ষ্টেচন | শশীকুমাৰ | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | কংগ্ৰেছ]] |- | ৬ | জৱাহৰ | ডি.সাজী |[[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি|চিপিআই]] |- | ৭ |[[আনন্দপল্লী]] | ৰাজী চেৰিয়ান |[[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি|চিপিআই]] |- | ৮ | পোথ্ৰডু | শ্ৰীজা আৰ নাইৰ |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি|বিজেপি]] |- | ৯ | এম জি ৱাৰ্ড | ৰমেশকুমাৰ ভি |স্বাধীন |- | ১০ | ভগৎ সিং | বিন্দু কুমাৰী জি |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | কংগ্ৰেছ]] |- | | ১১ | পান্নিভিজা ইষ্ট | শশীকুমাৰ |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | কংগ্ৰেছ]] |- | ১২ | সংগমম | ৰীনা চেমুৱেল |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | কংগ্ৰেছ]] |- | | ১৩ | নেতাজী | গোপালন কে |[[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)|চিপিএম]] |- | ১৪ |[[পৰাকোডে|পাৰাকোডে]] | এম আলাভুদিন |স্বাধীন |- | ১৫ | পাৰাক্কোড ইষ্ট | অনুপ চন্দ্ৰশেখৰ |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | কংগ্ৰেছ]] |- | ১৬ | অনন্তৰমপুৰম | সুধা পদ্মকুমাৰ |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | কংগ্ৰেছ]] |- | ১৭ | পাৰাক্কোডে পশ্চিম | সিন্ধু থুলাসীধৰা কুৰুপ্পু |[[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি|চিপিআই]] |- | ১৮ | টি বি ৱাৰ্ড | লালী সাজী |[[ইউনাইটেড ডেম'ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|ইউডিএফ]] |- | ১৯ | কান্নামকোডু উত্তৰ | আজি পি ভাৰ্গেছ | [[বাওঁ গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|এল ডি এফ]] |- | ২০ | আদোৰ চেণ্ট্ৰেল | Adv. এছ ছাজাহান |[[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)|চিপিআই(এম)]] |- | ২১ | কান্নামকোডু | দিব্য ৰেজী |[[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)|চিপিআই(এম)]] |- | ২২ | নেল্লীমুটিলপাদি | শ্ৰীলেক্ষ্মী বিনু |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | কংগ্ৰেছ]] |- | ২৩ | অয়্যাপানপাৰা | বীনা বাবু |স্বাধীন |- | ২৪ | টাউন ৱাৰ্ড | ৰনি পানামথুণ্ডিল |[[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)|চিপিআই(এম)]] |- | ২৫ |[[মুন্নালম|মুন্নালম]] | অনিতাদেৱী এ | স্বাধীন |- | ২৬ |[[মুন্নালম|প্ৰিয়দৰ্শিনী]] | সোভা থমাছ | স্বাধীন |- | ২৭ | হলিক্ৰছ | কে মহেশ কুমাৰ | [[বাওঁ গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|এল ডি এফ]] |- | ২৮ | পুঠিয়াকাভিলচিৰা | জয়কৃষ্ণন এছ |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ | কংগ্ৰেছ]] |} <ref>{{Cite web|url=http://www.adoormunicipality.in/council|title=കൌണ്‍സില്‍ {{!}} Adoor Municipality|website=www.adoormunicipality.in|access-date=2020-04-20|archive-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826224553/http://www.adoormunicipality.in/council|url-status=dead|archivedate=2014-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140826224553/http://www.adoormunicipality.in/council|deadurl=yes}}</ref> ====আদূৰ ৰাজহ সংমণ্ডলাধীন মহকুমা==== আদূৰ মহকুমা দুখন পৌৰসভাৰ নগৰৰে গঠিত: আদূৰ আৰু পাণ্ডলাম। পাঠানমথিত্তা জিলাৰ একমাত্ৰ দুটা ৰাজহ বিভাগৰ ভিতৰত আদূৰ অন্যতম। আদূৰ ৰাজহ বিভাগত কোজেনচেৰী (পাথানামথিটা), [[কনি, কেৰালা|কন্নি]], আৰু আদূৰ মহকুমা অন্তৰ্ভুক্ত।{{clarify|reason=What are these things?|date=March 2019}} ৰাজহ বিভাগটো পূৰ্বতে কোলাম জিলাত আছিল। দক্ষিণ কেৰালাৰ ত্ৰিবেন্দ্ৰম আৰু কোচি নামৰ দুখন প্ৰধান চহৰৰ মাজত আদূৰ অৱস্থিত।<ref>{{cite web|title=Routes & Locations|website=keralatourism.com|url=http://www.keralatourism.org/routes-locations/adoor--i-/id/62|access-date=30 Apr 2018}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%; " ! ক্ৰঃ নং ||থালুক মুখ্য কাৰ্যালয় ||ৰাজহ বিভাগ |- |১ ||আদূৰ ||আদূৰ |- |২ ||[[কোজেনচেৰী]] ||আদূৰ |- |৩ ||[[কনি, কেৰালা|কন্নি]] ||আদূৰ |} === আদূৰ মহকুমা === ====আদূৰ থালুকৰ পৌৰসভা আৰু ব্লক পঞ্চায়ত==== আদূৰ চহৰত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আদূৰ মহকুমা দুখন পৌৰসভা আৰু দুখন ব্লক পঞ্চায়তেৰে গঠিত। পাণ্ডলাম ব্লক পঞ্চায়তত আদূৰ মহকুমাৰপৰা দুখন পঞ্চায়ত (থুমপামন, পাণ্ডালম থেকেকাৰা) অন্তৰ্ভুক্ত, বাকী কেইখন কোজেনচেৰী মহকুমাৰ অধীনত। {| class="wikitable" |- style="font-weight:bold; background-color:#9698ed; " ! ক্ৰঃ নং ! স্থানীয় সংস্থাৰ নাম ! পৌৰসভা/ব্লক পঞ্চায়ত ! মহকুমা ! ৰাজহ বিভাগ |- | ১ | আদূৰ |পৌৰসভা | আদূৰ | আদূৰ |- | ২ | পাণ্ডালম |পৌৰসভা | আদূৰ | আদূৰ |- |৩ |পৰক্কোড়ে |ব্লক পঞ্চায়ত |আদূৰ |আদূৰ |- |৪ |পাণ্ডালম |ব্লক পঞ্চায়ত |আদূৰ |আদূৰ |} ====আদূৰ মহকুমাৰ পঞ্চায়ত==== {| class="wikitable" style="font-size:95%; " ! ক্ৰঃ নং ||পঞ্চায়ত ||ৰাজহ বিভাগ ||থালুক ! গাঁও |- |১ ||[[কোডুমন]] ||আদূৰ ||আদূৰ |কোডুমন, আংগাডিকল |- |২ ||[[এজহামকুলাম]] ||আদূৰ||[[পাণ্ডালম|আদূৰ]] |এজহামকুলাম, এনাথু |- |৩ ||[[পল্লীক্কাল, আদূৰ|পল্লিকল]]||আদূৰ|| আদোৰ |পল্লিকাল, পেৰিংগাডু |- |৪ ||[[কদম্পনদ]] ||আদূৰ |আদূৰ |কদম্পনাদ |- |৫ ||[[এনাদিমংগলম]]||আদূৰ |আদূৰ |এনাদিমংগলম |- |৬ ||[[পাণ্ডালম থেকেকাৰ]]||আদূৰ |আদূৰ |পাণ্ডালম থেকেকাৰা |- |৭ ||[[থুমপামন]]||আদূৰ |আদূৰ |থুমপামন |- |৮ ||[[এৰাথু]]||আদূৰ |আদূৰ |এৰাথু |} <ref>{{Cite web|title=Subdivisions Taluks and Villages {{!}} Pathanamthitta District, Government of Kerala {{!}} India|url=https://pathanamthitta.nic.in/subdivisions-taluks-and-villages/|language=en-US|access-date=2020-05-22}}</ref> == জনগাঁথনি == {{Historical populations|align = left |১৯৫১| 13745 |১৯৯১| 26639 |২০০১| 28952 |২০১১| 29171 }} ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়লৰ আনুষ্ঠানিক তথ্য অনুসৰি, কেৰালাৰ পত্তনমথিট্টা জিলাত অৱস্থিত আদূৰ পৌৰসভা অঞ্চলটোৰ জনসংখ্যা আৰু জনগাঁথনিগত বৈশিষ্ট্যসমূহে অঞ্চলটোৰ সামাজিক আৰু শৈক্ষিক অগ্ৰগতিৰ এক সুন্দৰ ছবি দাঙি ধৰে। ২০১১ চনৰ তথ্য মতে আদূৰৰ সৰ্বমোট জনসংখ্যা আছিল ২৯,১৭১ গৰাকী, য’ত প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত জনবসতিৰ ঘনত্ব আছিল প্ৰায় ১,৪০১ গৰাকী ব্যক্তি (প্ৰতি বৰ্গ মাইলত প্ৰায় ৩,৬৩০ গৰাকী)। এই জনঘনত্বই স্পষ্টকৈ দেখুৱায় যে আদূৰ এখন সুসংগঠিত, অতি ঘনবসতিপূৰ্ণ তথা ক্ৰমান্বয়ে বিকাশমুখী এক সমৃদ্ধ পৌৰ এলেকা। লিংগভিত্তিক জনসংখ্যাৰ বিস্তাৰলৈ লক্ষ্য কৰিলে দেখা যায় যে মোট জনসংখ্যাৰ ভিতৰত পুৰুষৰ হাৰ আছিল ৪৭.১% আৰু মহিলাৰ হাৰ আছিল যথেষ্ট অধিক, অৰ্থাৎ ৫২.৯%। মহিলাৰ এনে উৰ্ধমুখী শতকৰা হাৰে কেৰালা ৰাজ্যখনৰ অনুকূল লিংগ অনুপাত আৰু সমাজত নাৰীৰ স্থান তথা উচ্চ জীৱন-ধাৰণৰ মানক সুন্দৰভাৱে প্ৰতিফলিত কৰে। সমগ্ৰ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ৬ বছৰৰ তলৰ শিশুৰ জনসংখ্যাৰ হাৰ আছিল ৮.২৭%, যিয়ে চহৰখনৰ সুস্থিৰ জনগাঁথনি আৰু উন্নত শিশু যত্ন তথা স্বাস্থ্য ব্যৱস্থাৰ ইংগিত দিয়ে। সামাজিক গঠন আৰু পিছপৰা সম্প্ৰদায়ৰ জনসংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত লক্ষ্য কৰিলে দেখা যায় যে আদূৰত অনুসূচিত জাতি সম্প্ৰদায়ৰ জনসংখ্যা আছিল মোঠ জনসংখ্যাৰ ১২.৪১% আৰু অনুসূচিত জনজাতি লোকসকলৰ সৰ্বমোঠ পৰিমাণ আছিল মাত্ৰ ০.১৩%। শিক্ষা আৰু সাক্ষৰতাৰ দিশৰপৰা আদূৰ পৌৰসভা অত্যন্ত উন্নত তথা অগ্ৰগামী অঞ্চল হিচাপে পৰিগণিত। ২০১১ চনৰ পৰিসংখ্যা অনুসৰি আদূৰৰ মোঠ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৬.৩১%, যিটো ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় দুয়োটা স্তৰৰ গড়তকৈ যথেষ্ট বেছি। পুৰুষ আৰু মহিলাৰ পৃথক সাক্ষৰতাৰ হাৰলৈ লক্ষ্য কৰিলে দেখা যায় যে পুৰুষৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৭.৪৯% আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৫.২৭%। কেৰালা ৰাজ্যৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৪% আৰু সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ গড় ৰাষ্ট্ৰীয় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৪.০৪% ৰ তুলনাত আদূৰৰ ৯৬.৩১% সাক্ষৰতাৰ হাৰ সঁচাকৈয়ে এক ব্যতিক্ৰমী আৰু চমকপ্ৰদ সাফল্য। এনে প্ৰশংসনীয় লিংগ অনুপাত, নিয়ন্ত্ৰিত জনসংখ্যা আৰু উৎকৃষ্ট সাক্ষৰতাৰ হাৰে আদুৰক কেৰালা ৰাজ্যৰ ভিতৰতে এখন অন্যতম শৈক্ষিক, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিকভাৱে সুদৃঢ় আৰু সচেতন পৌৰ চহৰ হিচাপে স্বকীয় মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছে। ===ধৰ্ম=== {{Pie chart |thumb = right |caption = '''আদূৰৰ ধৰ্ম''' (২০১১) |label1 = [[কেৰালাৰ হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্ম]] |value1 = 53.97 |color1 = darkorange |label2 = [[কেৰেলাৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] |value2 = 36.55 |color2 = Blue |label3 = [[কেৰেন গিলান]]লাৰ ইছলাম|ইছলাম]] |value3 = 9.33 |color3 = Green |label4 = কোনোৱেই নাই |value4 = 0.1 |color4 = black |label5 = অন্যান্য |value5 = 0.04 |color5 = grey }}২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ আৰু ৫৪% জনসংখ্যাই এই ধৰ্ম পালন কৰে। খ্ৰীষ্টানসকলে এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘু গঠন কৰে, জনসংখ্যাৰ ৩৭%। জনসংখ্যাৰ ৯% মুছলমান। == চিকিৎসালয় আৰু দন্ত চিকিৎসালয় == [[চিত্ৰ:Adoor GH.jpg|thumb|জেনেৰেল হস্পিতাল, আদূৰ]] * চৰকাৰী জেনেৰেল চিকিৎসালয়, আদূৰ * জেনেৰেল হস্পিতাল, আদূৰ * লাইফলাইন ছুপাৰস্পেচিয়েলিটি হাস্পতাল আৰু প্ৰজনন ক্লিনিক, আদূৰ * মাউণ্ট জিয়ন মেডিকেল কলেজ হাস্পতাল, আদূৰ * হলিক্ৰছ হাস্পতাল, আদূৰ * মাৰিয়া হাস্পতাল, আদূৰ * মাউণ্ট চিনাই মেডিকেল চেণ্টাৰ, পৰন্থাল * চৰকাৰী পশু চিকিৎসালয়, আদূৰ * মোজেছ ডেন্টাল ক্লিনিক, আদূৰ * কিগি গ্ৰেচ ডেন্টাল চেণ্টাৰ,আদূৰ আদূৰত ৪০ কিলোমিটাৰ ব্যাসাৰ্ধ বা এঘণ্টাৰ যাত্ৰাৰ ওচৰত কমেও চাৰিখন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আছে। বিখ্যাত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়সমূহৰ ভিতৰত আছে কন্নী চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় (২৮ কিলোমিটাৰ), পুষ্পাগিৰি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় (৩১ কিলোমিটাৰ), বিশ্বাসী চাৰ্চ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চিকিৎসালয় (৩৭ কিলোমিটাৰ) আৰু মুথুটু চিকিৎসা কেন্দ্ৰ পাঠানমথিটা (১৮ কিলোমিটাৰ)। == উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ == [[চিত্ৰ:Parthasarathy Temple, Adoor.jpg|thumb|পাৰ্থসাৰথি মন্দিৰ, আদূৰ]] [[চিত্ৰ:Trichendamangalam Mahadevar Temple.jpg|left|thumb|262x262px|ত্ৰিচেন্দমংগলম মহাদেৱ মন্দিৰ]] আদূৰত মান্নাদী মন্দিৰকে ধৰি বহুতো পূজাস্থলী আছে।{{Citation needed|date=June 2019}} * শ্ৰী নাৰায়ণপুৰম মহাবিষ্ণু মন্দিৰ * মছজিদ আল মছজিদ, কেন্দ্ৰীয় - আদূৰ * গান্ধী চক্ৰ, আদূৰ * চেন্ট লুইচ চেন্ট থমাছ অৰ্থডক্স কেথেড্ৰেল, কানামকোড * চেন্ট লুইচ চেন্ট মেৰী অৰ্থডক্স চাৰ্চ | পবিত্ৰ মাৰ্থামেৰী তীৰ্থযাত্ৰী কেন্দ্ৰ, কাৰুৱত্ত - আদূৰ[[চিত্ৰ:Sreenarayanapuram Temple, Manakala.jpg|thumb]] == পৰিবহন == === পথ === আদূৰৰ নেল্লিমুত্তিলপাদি বাইপাছৰ শেষ মূৰ।আদূৰ এনে এটা প্ৰধান জংচন, যিয়ে ইয়াক এৰ্নাকুলাম, তিৰুৱনন্তপুৰম, কায়ামকুলম, পুনালুৰ, পত্তনমথিট্টা আৰু কোল্লামৰ সৈতে সংযোজিত কৰে। আদুৰত পৰিবহণৰ একমাত্ৰ মাধ্যম হৈছে পথ পৰিবহণ। আদূৰত দুটা বাছ আস্থান আছে। KSRTC বাছ আস্থানত দিনটোৰ ২৪ ঘণ্টাই বাছ সেৱা উপলব্ধ, য’ত দৈনিক আন্তঃৰাজ্যিক, আন্তঃজিলা আৰু চহৰৰ সংযোগৰ ব্যৱস্থা আছে। বাইপাছৰ ওচৰত থকা পৌৰসভাৰ বাছ আস্থানটোৰ পৰা সকলো ব্যক্তিগত বাছ চলাচল কৰে। [[চিত্ৰ:PSX 20200204 210430.jpg|thumb]] KSRTC-য়ে চুবুৰীয়া ৰাজ্য কৰ্ণাটক আৰু তামিলনাডুলৈও সেৱা আগবঢ়ায়। ইয়াত উপলব্ধ মুখ্য সেৱাসমূহৰ ভিতৰত আছে ছুপাৰ ডিলাক্স, ছুপাৰফাষ্ট আৰু ফাষ্ট পেছেঞ্জাৰ বাছ— যিবোৰ মাংগালোৰ, মণিপাল, মাৰ্তাণ্ডম, থালাক্কুলাম, চুলতান বাথেৰী, পেৰিক্কালুৰ, কান্নুৰ, উদয়গিৰি, কজিকোট, থ্ৰিচুৰ, এৰ্নাকুলাম আৰু তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ চলাচল কৰে। অন্যান্য ডিপোৰ পৰা বেংগালুৰু, চুলিয়া, বাথেৰী, থেনকাছী, পৰৱৰ্তী সময়ত পঝানী আদি স্থানলৈও বাছ সেৱা উপলব্ধ। কৰ্ণাটক, তামিলনাডু আদিকে ধৰি বেংগালুৰু, চেন্নাই আৰু অন্যান্য গন্তব্যস্থানলৈ আদুৰৰ পৰা 'কোল্লাদা', 'কেৰালা লাইনছ' আৰু 'ৰুকমা'ৰ দৰে ব্যক্তিগত বাছ সেৱাৰ দৈনিক বাছ চলে। দক্ষিণ কেৰালাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হোৱাৰ বাবে আদূৰত যাতায়াত আৰু সামগ্ৰী পৰিবহণৰ বাবে সুন্দৰ ঘাইপথ আৰু আধুনিক পথ আছে। আদূৰৰ মাজেৰে এম.চি. ৰোড (SH1) পাৰ হৈ তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ গৈছে আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ১৮৩এ (NH 183A) আদূৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ পত্তনমথিট্টা আৰু অন্যান্য প্ৰধান স্থানসমূহক সংযোগ কৰিছে। ট্ৰাভাঙ্কোৰ ৰাজবংশৰ শাসনকালত নিৰ্মাণ কৰা কাজাকুট্টমৰ পৰা আদূৰলৈ এম.চি. ৰোডক অলপতে সুৰক্ষিত পথৰ মৰ্যাদালৈ উন্নীত কৰা হয়। কেৰালাত নিৰ্মাণ কৰা এইটোৱেই প্ৰথম সুৰক্ষিত পথ প্ৰকল্প। আদূৰ বাইপাছ আদূৰৰ নেল্লিমুত্তিলপাদিৰ পৰা আৰম্ভ হৈ মুন্নালমৰ মাজেৰে গৈ আদূৰৰ কাৰুৱাট্টাত শেষ হয়। কায়ামকুলম-পুনালুৰ (SH8) পথটোও আদূৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে, যাৰ বাবে আদূৰ কায়ামকুলম আৰু পুনালুৰৰ ঠিক কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হৈছে। কে.পি. ৰোডে আদূৰক চাৰুম্মুদ, পথানাপুৰমৰ দৰে বিভিন্ন স্থানৰ সৈতে সংযোগ কৰে। যান-জঁট পৰিহাৰ কৰিবলৈ মানুহে তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ যাতায়াতৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে বেছিভাগে আদুৰৰ এম.চি.-ৰোড ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ বাবেই এম.চি.-ৰোড তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ যোৱাৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পথ হৈ পৰিছে। কোল্লামৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ১৮৩ আদুৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ তামিলনাডুৰ থেনীত শেষ হয়। আদূৰৰ ভিতৰত ৰিং ৰোড নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা চলি আছে। বৰ্তমান ১১০ কোটি টকাৰ আনাযাদী-কুডাল পথ আৰু ৪২ কোটি টকাৰ এঝামকুলম-কাইপাট্টোৰ-কোন্নি পথৰ সংস্কাৰ আৰু সম্প্ৰসাৰণৰ কাম প্ৰক্ৰিয়াধীন হৈ আছে। === বিমানবন্দৰ === [[চিত্ৰ:St.Thomas Malankara Syrian Orthodox Cathedral, Kadampanad, Adoor, Established - AD 325.jpg|thumb]] নিকটতম বিমানবন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম-তিৰুবনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ যিটো ৯০ কিলোমিটাৰ (৫৬ মাইল) দূৰত। === ৰেলৱে === নিকটতম ৰেলৱে ষ্টেচনসমূহ হ'ল ২৫ কিলোমিটাৰ (১৬ মাইল) দূৰৈৰ কায়ামকুলাম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন, চেংগানুৰ ৰেলৱে ষ্টেচন, কোট্টাৰাকাৰা ৰেলৱে ষ্টেচন (২১.৫ কিলোমিটাৰ)। আদুৰৰ বাবে এটা ৰেল ষ্টেচনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল যদিও এই পৰিকল্পনা মাভেলিক্কাৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। আদুৰলৈ এটা ডাঙৰ জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন অনাৰ কথা চিন্তা কৰা হৈছে। প্ৰস্তাৱিত ৰে'লৱে ষ্টেচনত ৰে'লৱে ফ্লাইঅভাৰ আৰু প্ৰায় আঠটা ট্ৰেক থাকিব আৰু ইয়াৰে আদূৰ হৈ কয়ামকুলাম-পুনালুৰ, আদূৰ হৈ চেংগানুৰ-তিৰুৱনন্তপুৰম লাইন থাকিব।<ref>Malayalam Manorama Issue-918 date:21-09-2016</ref> == শিক্ষা == # [[:en:College_of_Engineering,_Adoor|অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, আদুৰ]] # [[:en:Kendriya_Vidyalaya,_Adoor|কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় আদূৰ]] == উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি == * [[:en:Adoor_Bhasi|আদূৰ ভাছি]], অভিনেতা * [[:en:Adoor_Bhavani|আদূৰ ভৱনী]], অভিনেত্ৰী * [[আদুৰ গোপালকৃষ্ণন|আদূৰ গোপালকৃষ্ণন]], পৰিচালক * বিশ্বৰ দ্ৰুততম কাৰ্টুনকাৰ [[:en:S._Jithesh|ড° জিতেশজী]] * [[গোবিন্দনকুট্টী]], অভিনেতা-এংকৰ * [[গৌৰী জি কিষাণ]], অভিনেত্ৰী * আদূৰ পংকজাম, অভিনেত্ৰী * আদূৰ প্ৰকাশ প্ৰাক্তন কন্নী বিধায়ক , কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী, উপস্থিত আটংগাল সাংসদ * ই ভি কৃষ্ণ পিল্লাই, সাহিত্যিক == তথ্যসূত্ৰ == <references /> == বাহ্যিক সংযোগ == * http://www.adoormunicipality.in/{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200319110746/http://www.adoormunicipality.in/ |date=19 March 2020 }} {{commons category-inline}} 2q1v1ktfe158ukxsj7c6e1pjcb4fmpp 0 138434 625371 623956 2026-08-08T13:39:00Z যদুমণি 32127 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 625371 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox settlement | name = পালঘাট জিলা | nickname = '''''কেৰেলাৰ গ্ৰেনাৰী''''' | type = [[List of districts of Kerala|জিলা]] | image = {{Photomontage | photo1a = Palakkad Fort 5.jpg | photo2a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | photo2b = Ottpalam town3.jpg | photo3a = Pattambi Town1.jpg | photo3b = Alathur Town1.jpg | photo4a = MALAMPUZHA DAM OUTLET WATER CANAL.jpg | spacing = 1 | color_border = black | color = white | size = 225 | foot_montage = '''Clockwise from top:'''<br />[[Palakkad Fort]], [[Ottapalam]] town, [[Alathur]] town, [[Malampuzha Dam]] Water Canal, [[Pattambi]] town, [[Palakkad]] city}} | image_map = India Kerala Palakkad district.svg | image_map1 = {{maplink |frame=yes |frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center |text= '''পালঘাট জিলা''' |type=shape |id=Q1535742 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= Palakkad district of Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala }} | map_alt = | map_caption = '''[[কেৰালা]] ৰ স্থান। ''' | coordinates = {{coord|10.775|N|76.651|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ৰাষ্ট্ৰ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = {{seal|কেৰেলা}} | subdivision_type2 = অঞ্চল | subdivision_name2 = [[দক্ষিণ মালাবাৰ]] | established_date = 1957 | elevation_max_m = 2383 | elevation_max_point = <!-- for denoting the measurement point --> [[এংগিণ্ডা শৃংগ]] | founder = - | named_for = পালা গছ | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = [[পালঘাট]] | government_type = জিলা প্ৰশাসন | governing_body = জিলা উপায়ুক্ত | leader_title1 = জিলা উপায়ুক্ত | leader_name1 = কে সুধীৰ আই এ এছ<ref>{{cite web |title=About District |url=https://palakkad.nic.in/administration/ |website=Palakkad District |access-date=6 December 2021}}</ref> | leader_title2 = জিলা আৰক্ষী অধীক্ষক | leader_name2 = অজিত কুমাৰ আই পি এছ<ref name="PalakkadPoliceWhoIsWho">{{cite web |title=Who's Who – Palakkad District Police |url=https://palakkad.keralapolice.gov.in/who-is-who |website=Palakkad Kerala Police |access-date=18 December 2025 |publisher=Government of Kerala }}</ref> | leader_title3 = ডি এফ অ’ | leader_name3 = কে শ্ৰীনিবাস, আই এফ এছ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 4,482 | area_rank = [[List of districts of Kerala|দ্বিতীয়]] | elevation_footnotes = | elevation_m = 4000 | population_footnotes = <ref name="pkddemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report – 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|archive-date=2 November 2021|access-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = 2,952,254 | population_as_of = ২০১৮ | population_rank = ৫ | population_density_km2 = 659 | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]], English<ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|url-status=usurped|archive-date=11 September 2014}}</ref> | demographics_type2 = Religions | demographics2_title1 = {{nobold|Religion (2011)}} | demographics2_info1 = {{unbulleted list|66.8% [[Hinduism]]|28.9% [[Islam]]|4.1% Christianity|0.2% [[Religion in Kerala|Others]]<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>}} | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL-PKD]] | registration_plate = '''KL-09''' [[Palakkad]],<br /> '''KL-49''' [[Alathur]],<br /> '''KL-50''' [[Mannarkkad]],<br /> '''KL-51''' [[Ottappalam]],<br /> '''KL-52''' [[Pattambi]],<br /> '''KL-70''' [[Chittur-Thathamangalam]] | custom_label_sec2 = [[Literacy in India|Literacy]] | custom_data_sec2 = 89.31%<ref name="districtcensus"/> | custom_data_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.761<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &#124; UNDP in India|website=UNDP}}</ref> ({{color|Green| High}})}} | custom_label_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2005)}} | website = {{URL|www.palakkad.nic.in}} | footnotes = }}পালঘাট জিলা (মালয়ালম: [pɐːlɐkːɐːɖɨ̆] ⓘ) ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ ১৪খন জিলাৰ ভিতৰত এখন। ১৯৫৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীত মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ দক্ষিণ-পূব অংশ পৃথক কৰি এই জিলাখন গঠন কৰা হৈছিল। কেৰালাৰ মধ্য অংশত অৱস্থিত এই জিলাখন ইডুক্কি জিলাৰ পাছতেই ৰাজ্যখনৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জিলা। পালঘাট চহৰেই হৈছে এই জিলাখনৰ সদৰ ঠাই। পালঘাটৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত মলপ্পুৰম জিলা, দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত থ্ৰিছুৰ জিলা, উত্তৰ-পূব দিশত নীলগিৰি জিলা আৰু পূব দিশত তামিলনাডুৰ কোয়েম্বাটুৰ জিলা অৱস্থিত। এই জিলাখনক "কেৰালাৰ ভঁৰাল" (The granary of Kerala) বুলিও জনা যায়। পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাত অৱস্থিত পালঘাট গিৰিপথ (Palakkad Gap) ৰ উপস্থিতিক লৈ পালঘাতক কেৰালাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত অৱস্থিত ২,৩৮৩ মিটাৰ ওখ 'অংগিন্দা শৃংগ', যি পালঘাট জিলা, নীলগিৰি জিলা আৰু মলপ্পুৰম জিলাৰ সীমানাত অৱস্থিত, পালঘাট জিলাৰ সৰ্বোচ্চ স্থান। পালঘাট চহৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী থিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰায় ৩৪৭ কিলোমিটাৰ (২১৬ মাইল) উত্তৰ-পূবে অৱস্থিত। জিলাখনৰ মুঠ কালি ৪,৪৮০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৭৩০ বৰ্গ মাইল), যিটো সমগ্ৰ ৰাজ্যখনৰ মাটি-কালিৰ ১১.৫%, আৰু ইয়াৰ ফলত ই কেৰালাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জিলা। মুঠ ৪,৪৮০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ মাটি-কালিৰ ভিতৰত প্ৰায় ১,৩৬০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৫৩০ বৰ্গ মাইল) ভূমি অৰণ্যৰে আবৃত। জিলাখনৰ বেছিভাগ অংশই মধ্যভূমি অঞ্চলৰ (উচ্চতা ৭৫–২৫০ মিটাৰ বা ২৪৬–৮২০ ফুট) অন্তৰ্গত, কেৱল দক্ষিণৰ চিত্তুৰ তালুকৰ নেল্লিয়াম্পাথি-পৰম্বিকুলম অঞ্চল আৰু উত্তৰৰ আট্টাপ্পাডি-মালম্পুঝা অঞ্চল পাহাৰীয়া আৰু উচ্চভূমি অঞ্চলৰ (উচ্চতা > ২৫০ মিটাৰ বা ৮২০ ফুট) অন্তৰ্গত। পালঘাট জিলাৰ আট্টাপ্পাডি উপত্যকা আৰু চুবুৰীয়া মলপ্পুৰম জিলাৰ নিলাম্বুৰ অঞ্চলৰ (পূব এৰানাদ অঞ্চল) চালিয়াৰ উপত্যকা প্ৰাকৃতিক সোণৰ খনিৰ বাবে জনাজাত, যি নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অন্যান্য অংশতো দেখা যায়।<ref>{{Cite web|url=http://dmg.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=61|title=Minerals Resources|website=dmg.kerala.gov.in}}</ref> বছৰটোৰ বেছিভাগ সময়তে জলবায়ু প্ৰীতিপূৰ্ব ক্ৰিয়াশীল হৈ থাকে, কেৱল গ্ৰীষ্মকালৰ মাহকেইটা ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে বৰষুণ হয় আৰু কেৰালাৰ একেবাৰে দক্ষিণৰ জিলাসমূহৰ তুলনাত ইয়াত অধিক বৰষুণ হয়। জিলাখনত বহু সৰু আৰু মজলীয়া নদী আছে, যিবোৰ ভাৰতপুঝা নদীৰ উপনদী। এই নদীসমূহৰ ওপৰত বহুকেইখন বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, যাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰটো হ’ল মালম্পুঝা বান্ধ। আয়তন বা ধাৰণ ক্ষমতাৰফালৰপৰা পৰম্বিকুলম বান্ধটো আটাইতকৈ ডাঙৰ। কাবেৰী নদীৰ উপনদী ভৱানী নদীও এই জিলাখনৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। কাদালুন্দি নদীৰ উৎপত্তি চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত হৈছে। চালকুডি নদীও এই জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20061213125037/http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm|url-status=dead|title=Fact sheet on Indian dams at Diehardindian.com|archive-date=13 December 2006}}</ref> পালঘাট জিলাত মুঠ সাতখন পৌৰসভা আছে। জিলাখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ চহৰখন হ’ল পালঘাট পৌৰসভা। জিলাখনৰ পৌৰসভাসমূহ হৈছে— পালঘাট চহৰ, ওট্টাপালম, শোৰণূৰ, চিত্তুৰ-তাত্তামংগলম, পট্টাম্বি, চেৰপুলাছেৰী আৰু মান্নাৰক্কাড। জিলাখনৰ অন্যান্য প্ৰধান চহৰসমূহ হৈছে আলথুৰ, কোল্লেনগোট, ৱাদাক্কানচেৰী, নেনমাৰা, কোডুৱায়ুৰ আৰু কোঝিনজামপাৰা। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি পালঘাট জিলাৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৪.০৯ শতাংশ লোক নগৰীয়া অঞ্চলত বাস কৰে। মুঠ ৬,৭৬,৮১০ গৰাকী লোক নগৰীয়া অঞ্চলত বাস কৰে, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ৩,২৮,০১২ জন আৰু মহিলা ৩,৪৮,৭৯৮ গৰাকী। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি পালঘাট জিলাৰ নগৰীয়া অঞ্চলত লিংগ অনুপাত হৈছে ১০৬৩ (প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে)। অনুৰূপ ধৰণে ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত পালঘাট জিলাত শিশু লিংগ অনুপাত আছিল ৯৫৯। নগৰীয়া অঞ্চলত শিশুৰ জনসংখ্যা (০–৬ বছৰ) আছিল ৭০,৪০৫ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ৩৫,৯৩৩ জন আৰু মহিলা ৩৪,৪৭২ গৰাকী। পালঘাট জিলাৰ এই শিশু জনসংখ্যাৰ সংখ্যাটো মুঠ নগৰীয়া জনসংখ্যাৰ ১০.৯৫%।<ref name="palakkad.nic.in">{{cite web|url=http://www.palakkad.nic.in/|title=*** Official WebSite Of Palakkad District ***|publisher=Palakkad.nic.in|access-date=2011-10-18|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225020646/http://www.palakkad.nic.in/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://palakkad.nic.in/muncipalities/|title=Muncipalities &#91; sic&#93; &#124; Palakkad &#124; India}}</ref> == ব্যুৎপত্তি == প্ৰাচীন কালত পালঘাট 'পালক্কাট্টুছেৰী' নামেৰেও জনাজাত আছিল। বহুতে সিদ্ধান্ত লয় যে পালঘাট নামটো 'পালা' (চতিয়না গছ) নামৰ এবিধ থলুৱা গছৰপৰা আহিছে, যিয়ে এসময়ত এই অঞ্চলটো ঘনভাৱে আৱৰি ৰাখিছিল; আৰু সেয়েহে পালঘাট বা "পালা গছৰ হাবি।" চহৰখনত থকা প্ৰাচীন জৈন মন্দিৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি কেতবোৰে বিশ্বাস কৰে যে পৱিত্ৰ ভাষা পালিৰপৰাই এই নামটোৰ সৃষ্টি হৈছে। ১৭৫৭ চনত কালিকটৰ জামোৰিনৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ পালঘাটৰ ৰাজাই মাইছোৰৰ হাইদৰ আলীৰ সহায় বিচাৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ পুত্ৰ টিপু চুলতান শাসক হৈ পৰে।<ref>{{cite news|url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article426382.ece|title=Ittipangi Achan passes away|work=The New Indian Express|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000418/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article426382.ece|date=31 July 2011|archive-date=31 December 2013|access-date=6 December 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ietd.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/1313/9/09_chapter%202.pdf|title=The Palakkad district, an overview – History and Geography of Palakkad district|website=[[INFLIBNET]]|access-date=4 April 2019}}</ref> ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পূৰ্বে বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যখন দক্ষিণ কান্নাড়া, ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ মালাবাৰ জিলা আৰু কোচিন তথা ত্ৰাভাঙ্কোৰ নামৰ দুখন দেশীয় ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ আছিল। ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰথমখন সৰ্ব-কেৰালা সন্মিলন ১৯২১ চনত ভাৰতপুঝা নদীৰ পাৰৰ ওট্টাপালম নামৰ ঠাইত অনুষ্ঠিত হৈছিল, যিয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত স্বাধীন ভাৰতত মালয়ালম ভাষী অঞ্চলসমূহৰ বাবে পৃথক ৰাজ্যৰ দাবী উত্থাপন কৰিছিল। সেই সন্মিলনতে কেৰালা প্ৰদেশ কংগ্ৰেছ কমিটী গঠন কৰা হয়। তাৰ পূৰ্বে মালাবাৰ জিলা, কোচিন আৰু ত্ৰাভাঙ্কোৰৰ পৃথক পৃথক কংগ্ৰেছ কমিটী আছিল। ওট্টাপালম কেৰালা ৰাজ্যৰ ঠিক মধ্যভাগত অৱস্থিত। == ইতিহাস == খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম আৰু চতুৰ্থ শতিকাৰ মাজৰ সংগম কালছোৱাত কোয়েম্বাটুৰৰ চৌপাশৰ অঞ্চলটো চেৰাসকলে শাসন কৰিছিল আৰু ই মালাবাৰ উপকূল আৰু তামিলনাডুৰ মাজৰ মুখ্য ব্যাৱসায়িক পথ 'পালঘাট গিৰিপথ' ৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref> ভাৰতপুঝা নদীৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত পালঘাট চহৰখন পালঘাটৰ ৰাজাসকলে (তাৰুৰ স্বৰূপম) শাসন কৰিছিল। পালঘাট ৰজাৰ পালঘাট, আলথুৰ আৰু চিত্তুৰ তালুকৰ ওপৰত কৰ্তৃত্ব আছিল। পালঘাট ৰাজাসকলৰ মূল সদৰ ঠাই আছিল বৰ্তমানৰ মলপ্পুৰম জিলাৰ তিৰুৰ তালুকৰ আথাৱানাদত। বুলি কোৱা হয় যে আথাৱানাদ অঞ্চলৰ তেওঁলোকৰ মাটিবোৰ আলভাঞ্চেৰী থাম্প্ৰাক্কলক দিয়া হৈছিল আৰু তাৰ সলনি তেওঁলোকৰপৰা পালঘাট-চিত্তুৰ অঞ্চলবোৰ ক্ৰয় কৰা হৈছিল।<ref name="askh">{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|pages=199–201|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/}}</ref> পট্টাম্বি-ওট্টাপালম তালুক কালিকটৰ জামোৰিনসকলে শাসন কৰিছিল, আৰু মান্নাৰক্কাড তালুক ৱাল্লুৱানাদ ৰাজ্যৰ অংশ আছিল, যিটো পৰৱৰ্তী সময়ত জামোৰিনে নিজ ৰাজ্যৰ সৈতে সংলগ্ন কৰি লৈছিল। পট্টাম্বি-ওট্টাপালম অঞ্চলসমূহ মূলতঃ নেদুংগানাদৰ (নেদুংগাদি সকলৰদ্বাৰা শাসিত) অংশ আছিল, যিটো পিছলৈ ৱাল্লুৱানাদ ৰাজ্যই হস্তগত কৰে আৰু তাৰ পিছত পুনৰ ১৫ শতিকাৰ আশে-পাশে কালিকটৰ জামোৰিনে নিজৰ অধীনলৈ আনে। এৰানাদৰ এৰাদি আৰু ৱাল্লুৱানাদৰ ৱেল্লোডিসকলৰ দৰেই নেদুংগানাদো নেদুংগাদি নামেৰে জনাজাত সামন্ত নায়াৰ ফৈদে শাসন কৰিছিল। মধ্যযুগীয় সময়ছোৱাত পালঘাট জিলাৰ অন্যান্য ৰাজ্যসমূহৰ ভিতৰত কোল্লেনগোট আৰু কাৱাল্লাপ্পাৰা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ১৫ শতিকাৰ আশে-পাশে এই দুয়োখন ৰাজ্য কালিকটৰ জামোৰিন ৰাজ্যৰ অংশ হৈ পৰে। পালঘাটৰ কিছু কিছু অংশও কিছুসময়ৰ বাবে জামোৰিনৰ অধীনলৈ গৈছিল।<ref name="askh" /> [[চিত্ৰ:Malabar District (1951 Census).svg|left|thumb]] ১৭৫৭ চনত কঝিকোটৰ জামোৰিনৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ পালঘাটৰ ৰাজাই মাইছোৰৰ হাইদৰ আলীৰ সহায় বিচাৰিছিল। ১৭৬৬ চনত হাইদৰ আলীয়ে সেই সময়ৰ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ মিত্ৰ কঝিকোটৰ জামোৰিনক পৰাস্ত কৰে আৰু কঝিকোটক নিজৰ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। ১৭৬৬ চনত হাইদৰ আলীয়ে পালঘাট দুৰ্গ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। কোলথুনাডু, কোট্টায়াম, কাদাতানাদু, কঝিকোট, তানূৰ, ৱাল্লুৱানাদ আৰু পালঘাতকে ধৰি কেৰালাৰ উত্তৰ আৰু উত্তৰ-মধ্য অংশৰ (মালাবাৰ জিলাক সামৰি লোৱা) সৰু সৰু দেশীয় ৰাজ্যসমূহ মাইছোৰৰ শাসকসকলৰ অধীনত একত্ৰিত কৰা হৈছিল আৰু বৃহৎ মাইছোৰ ৰাজ্যৰ অংশ কৰি তোলা হৈছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ তথা উত্তৰাধিকাৰী টিপু চুলতানে সম্প্ৰসাৰিত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বিৰুদ্ধে অভিযান আৰম্ভ কৰিছিল, যাৰ ফলত চাৰিখন ইংগ-মাইছোৰ যুদ্ধৰ দুখন যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল।<ref name="KrishnaIyer2">{{Citation|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref><ref name="Malabar">{{Cite book|title=1951 census handbook - Malabar district|publisher=Government of Madras|year=1953|location=Chennai|pages=1|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref><ref name="Rai">{{cite book|author=Raghunath Rai|title=History|url=https://books.google.com/books?id=Z4-8Z0gqBkoC&pg=PA14|access-date=18 November 2012|publisher=FK Publications|isbn=978-81-87139-69-0|pages=14–}}</ref><ref name="MuseumDallapiccola2010">{{cite book|author1=British Museum|author2=Anna Libera Dallapiccola|title=South Indian Paintings: A Catalogue of the British Museum Collection|url=https://books.google.com/books?id=FIzWapiacQcC&pg=PA12|access-date=18 November 2012|date=22 June 2010|publisher=Mapin Publishing Pvt Ltd|isbn=978-0-7141-2424-7|pages=12–}}</ref><ref name="ThorpeEdgar">{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=RA1-PA99|access-date=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-5830-4|page=99}}</ref> টিপুৱে অৱশেষত ১৭৯০ চনত তৃতীয় এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধ আৰু তাৰ পিছৰ চেৰিংগাপতম সন্ধিৰ ফলত মালাবাৰ জিলা আৰু দক্ষিণ কানাৰা কোম্পানীটোৰ হাতত অৰ্পণ কৰে; দুয়োখনেই ক্ৰমে ১৭৯২ আৰু ১৭৯৯ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ বম্বে প্ৰেচিডেন্সিৰ (যিটোৱে ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলৰ অন্যান্য অঞ্চলসমূহকো সামৰি লৈছিল) সংযুক্ত হৈছিল।<ref name="Edinburgh Gazetteer-1827">{{cite book|title=The Edinburgh Gazetteer|url=https://books.google.com/books?id=xRIyAQAAMAAJ&pg=PA63|access-date=18 November 2012|year=1827|publisher=Longman, Rees, Orme, Brown, and Green|pages=63–}}</ref><ref name="Kumar1965">{{cite book|author=Dharma Kumar|title=Land and Caste in South India: Agricultural Labor in the Madras Presidency During the Nineteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=psw5AAAAIAAJ&pg=PA87|access-date=18 November 2012|year=1965|publisher=CUP Archive|pages=87–|id=GGKEY:T72DPF9AZDK}}</ref><ref name="Ittaman2003">{{cite book|author=K.P. Ittaman|title=History of Mughal Architecture Volume Ii|url=https://books.google.com/books?id=ZQ5lFywZAqYC&pg=PA30|access-date=18 November 2012|date=1 June 2003|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-034-1|pages=30–}}</ref>পিছলৈ ১৮০০ চনত মালাবাৰ জিলা আৰু দক্ষিণ কানাৰা দুয়োখনকে চুবুৰীয়া মাদ্ৰাজ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সৈতে একত্ৰিত কৰিবলৈ বোম্বেৰ ৰাষ্ট্ৰপতিত্বৰপৰা পৃথক কৰা হয়।<ref name="Menon">A Survey of Kerala History, A. Shreedhara Menon</ref> ১৯৪৭ চনলৈকে পালাক্কাড ব্ৰিটিছ ৰাজৰ অধীনত আছিল। ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্যৰ ১৮৬৫ চনৰ মাদ্ৰাজ এক্ট ১০ (১৮৫০ চনৰ চহৰৰ উন্নয়ন আইনৰ সংশোধন) অনুসৰি ১৮৬৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত কঝিকোট, কন্নূৰ, থালাছেৰী আৰু ফ’ৰ্ট কোচিত পৌৰসভা গঠনৰ লগতে পালঘাট পৌৰসভাও গঠন কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত এইসমূহ আধুনিক কেৰালা ৰাজ্যৰ প্ৰথমটো আধুনিক পৌৰসভা হৈ পৰে।<ref name="Ref1">{{cite web|url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc|title=CHRONOLOGICAL LIST OF CENTRAL ACTS (Updated up to 17-10-2014)|website=Lawmin.nic.in|access-date=2016-08-07|archive-date=7 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc|url-status=dead}}</ref><ref name="c1881">{{cite book|last1=Lewis McIver|first1=G. Stokes|title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras|date=1883|publisher=E.Keys at the Government Press|location=Madras|page=444|edition=(Vol II)|url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ|access-date=5 December 2020}}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book|last1=Presidency|first1=Madras (India|title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District.|date=1915|publisher=The Superintendent, Government Press|location=Madras|page=20|edition=Vol.2|url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ|access-date=2 December 2020|language=en}}</ref><ref name="frowde">{{cite book|last1=HENRY FROWDE, M.A.|first1=Imperial Gazetteer of India|title=Imperial Gazetteer of India|date=1908–1909|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|edition=New|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/|access-date=2 December 2020}}</ref> পালঘাট জিলা গঠনৰ পূৰ্বে বৰ্তমানৰ পালঘাট জিলাখন মালাবাৰ জিলাৰ অংশ আছিল। বৰ্তমানৰ পট্টাম্বি তালুকৰ থ্ৰিথালা ৰাজহ ব্লকত থকা অংশটো পোন্নানী তালুকৰ অন্তৰ্গত আছিল। পট্টাম্বি তালুকৰ বাকী অংশ, ওট্টাপালম আৰু মান্নাৰক্কাড তালুকসমূহ মালাবাৰ জিলাৰ মলপ্পুৰম ৰাজহ সংমণ্ডলে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা ৱাল্লুৱানাদ তালুকৰ অন্তৰ্গত আছিল। ব্ৰিটিছ ৰাজত্বকালত বৰ্তমানৰ পালঘাট জিলাৰ বাকী তিনিটা তালুক (পালঘাট, আলথুৰ আৰু চিত্তুৰ) একেলগে মালাবাৰ জিলাৰ পালঘাট তালুক হিচাপে গঠিত হৈছিল।<ref name="Logan">{{Cite book|title=Malabar Manual (Volume-I)|last=Logan|first=William|publisher=Asian Educational Services|year=2010|isbn=9788120604476|location=New Delhi|pages=631–666}}</ref><ref name="Malabar" /><ref name="c1971">{{Cite book|title=District Census Handbook – Malappuram (Part-C) – 1971|last=K. Narayanan|publisher=Directorate of Census Operations, Kerala|year=1972|location=Thiruvananthapuram|pages=3|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5714/1/51172_1971_MAL.pdf}}</ref><ref name="1961_pkd">{{Cite book|title=District Census Handbook (3) – Palakkad (1961)|last=Devassy|first=M. K.|publisher=Government of Kerala|year=1965|location=Shoranur|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf}}</ref> ১৯৫১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লৰ সময়ত, পালঘাট আছিল কঝিকোটৰ পাছতেই তদানীন্তন মালাবাৰ জিলাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ। সেই সময়ত মালাবাৰৰ কেৱল দুখন চহৰকহে ডাঙৰ নগৰ বা 'চিটি' হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল: কঝিকোট আৰু পালঘাট। ১৯৫৬ চনত কেৰালা ৰাজ্য গঠনৰ পাছত, মালাবাৰ জিলাৰ তদানীন্তন পালঘাট তালুকটোক তিনিটা অংশত বিভক্ত কৰা হয়: পালঘাট, আলথুৰ আৰু চিত্তুৰ। তদানীন্তন মালাবাৰ জিলাৰ কিছু অংশ লৈ পালঘাট জিলা গঠন কৰা হৈছিল। ১৯৬৯ চনৰ ১৬ জুনত পেৰিনথালমান্না তালুক আৰু পোন্নানী তালুক পৃথক কৰি মলপ্পুৰম জিলা গঠন কৰা হয়। একেটাতে দিনতে তিৰুৰ তালুকৰ পাৰুদূৰ গাঁওখন পালঘাট জিলালৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কিছু বছৰৰ পাছত, মলপ্পুৰম জিলাৰ এৰানাদ তালুকৰ (বৰ্তমান কাৰুৱাৰাকুন্দু নিলাম্বুৰ তালুকৰ অংশ) কাৰুৱাৰাকুন্দু গাঁৱৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখন পালঘাট জিলাৰ মান্নাৰক্কাড তালুকলৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref name="census1951">{{Cite book|title=1951 census handbook – Malabar district|publisher=Government of Madras|year=1953|location=Chennai|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref><ref name="History">{{Cite web|url=https://palakkad.nic.in/history/|title=History &#124; Palakkad &#124; India}}</ref> == প্ৰশাসন == প্ৰধান প্ৰবন্ধ:[[:en:Political_divisions_of_Palakkad_district|পলাক্কাড জিলাৰ ৰাজনৈতিক বিভাজন]] === উপজিলাসমূহ === সংশোধিত ভাৰতীয় সংবিধানৰ অধীনত ৰাজ্যত বিকেন্দ্ৰিকৃত পৰিকল্পনা ৰূপায়ণ কৰা হৈছে। জিলা পঞ্চায়তৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পলাক্কাড পৌৰ নগৰত। অসামৰিক ষ্টেচনৰ সমীপতে জিলা পঞ্চায়ত কাৰ্যালয় ভৱন। {{Imageframe|align=right|border=no|content=<gallery mode=packed heights=250> File:Density_of_Population_in_Palakkad_District.svg|পালাক্কাড জিলাৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব File:Subdistricts_of_Palakkad.png|পালাক্কাডৰ মহকুমাসমূহ File:Population_in_Palakkad_District_Talukwise.svg|পলাক্কাড জিলাৰ জনসংখ্যা উপজিলাভিত্তিক File:Density_of_Population_palakkad_talukwise.svg|পলাক্কাড জিলাৰ জনসংখ্যা উপজিলাভিত্তিক </gallery>}} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" ! scope="col" | মহকুমা ! scope="col" | এলেকা<br />(কি.মি^২) ! scope="col" | জনসংখ্যা<br />(২০১১) ! scope="col" | গাঁও |- | [[পত্তম্বী]] || ৩৬৯ || ৪৬৭,৭২২ টকা || ১৮ |- | [[অট্টাপালম]] || ৪৭৭ || ৪৬২,৯৭০ টকা || ২৪ |- | [[মন্নাৰক্কাদ]] || ১,২০৯ টকা || ৩৮৪,৩৯৩ টকা || ২৫ |- | [[পলাক্কাদ]] || ৭১৩ || ৬১২,১১৬ || ৩০ |- | [[চিত্তুৰ তালুক|চিত্তুৰ]] || ১,১৩৬ || ৪৩৭,৭৩৮ টকা || ৩০ |- | [[আলাথুৰ]] || ৫৭১ || ৪৪৪,৯৯৫ টকা || ৩০ |- | style="font-size: 80%" colspan=5 bgcolor="#cceeff" align="center"| Sources: [[2011 Census of India]],<ref name="demopalakkad">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3206_PART_B_PALAKKAD.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Palakkad |access-date= 28 August 2020 |publisher= Directorate of Census Operations, Kerala |pages=161–193}}</ref> Official website of Palakkad district<ref name = Villages_Palakkad>{{cite web |title = Villages in Palakkad |url = https://palakkad.nic.in/villages/ |website = palakkad.nic.in |access-date = 28 August 2020}}</ref> |} == অৰ্থনীতি == [[চিত্ৰ:Stadium bypass.jpg|thumb|221x221px|ষ্টেডিয়াম বাইপাছ, বিকাশশীল ব্ৰেণ্ড ষ্ট্ৰীট]] [[চিত্ৰ:Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg|thumb|223x223px|পালাক্কাড চহৰৰ ক্ৰমবৰ্ধমান আকাশৰ ৰেখা]] পালাক্কাড গেপৰ উপস্থিতি আৰু কইম্বাটুৰৰ সান্নিধ্যই পলাক্কাডক অৰ্থনৈতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তুলিছে। পালাক্কাড চহৰ কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ উদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। পালাক্কাড চহৰৰ কাঞ্জিকোড অঞ্চল কোচিৰ পিছত কেৰালাৰ দ্বিতীয়টো উদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কাঞ্জিকোড কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ উদ্যোগিক অঞ্চল আৰু ইণ্ডিয়ান টেলিফোন ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ লিমিটেড (আই টি আই), ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন লিমিটেড, ফ্লুইড কণ্ট্ৰল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট, চেণ্ট-গোবেইন ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড (পূৰ্বতে এছ ই পি আৰ ৰিফ্ৰেক্টৰীজ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড), পাটস্পিন ইণ্ডিয়া লিমিটেড, পেপচি, পি পি এছ ষ্টীল (কেৰেলা) প্ৰাইভেট লিমিটেড, ইউনাইটেড ব্ৰুৱেৰীজ, এম্পি ডিষ্টিলেৰীজ, মেৰিকো, ভাৰত আৰ্থ মভাৰ্ছ লিমিটেডৰ দৰে কোম্পানী (বিইএমএল), ৰুবফিলা ইণ্টাৰনেশ্যনেল লিমিটেড, আৰ্য বৈদ্য ফাৰ্মাচীত উৎপাদনৰ সুবিধা আছে। শেহতীয়া বছৰবোৰত পালাক্কাড চহৰৰ বাণিজ্যিকীকৰণ অবিৰত গতিত বৃদ্ধি পাইছে, আজিকালি পালাক্কাড চহৰ আৰু উপকণ্ঠ অঞ্চলত দ্ৰুত পৰিমাণৰ বাণিজ্যিক আৰু ৰাজহুৱা উন্নয়নমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ সাক্ষী হৈছে। উন্নয়নসমূহ মূলতঃ বাইপাছ পথসমূহত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, চহৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা ষ্টেডিয়াম আৰু কালিকাট দুয়োটা বাইপাছ পথেই বৃহৎ বাণিজ্যিক প্ৰকল্প লাভ কৰিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ব্ৰেণ্ডেড খুচুৰা শৃংখল, খাদ্য শৃংখল, ৰেষ্টুৰেণ্ট, হোটেল, শ্বপিং কমপ্লেক্স, বস্ত্ৰশিল্প, ব্ৰেণ্ডেড জুৱেলাৰী, বাহন শ্ব'ৰুম, চহৰৰ ভিতৰত আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে কাম কৰি আছে। ভিলাৰে গঠিত বহুতো হাউছিং কলনী আৰু পালাক্কাড চহৰ আৰু উপকণ্ঠ অঞ্চলত এপাৰ্টমেণ্টো উপস্থিত। == পৰিবহণ == === পথ === পালাক্কাডত মধ্যম গ্ৰেডৰ পথৰ নেটৱৰ্ক আছে। চেলেমৰপৰা কোচিলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৫৪৪ চহৰৰ বাহিৰৰ অঞ্চলৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬ পালাক্কাডৰপৰা আৰম্ভ হৈ কোজিকোডৰ ওচৰৰ ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত যোগ দিয়ে। আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ হ’ল পলাক্কাড – পোন্নানী পথ যিয়ে ৫৪৪ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ আৰু মুম্বাই-কন্যাকুমাৰী উপকূলীয় ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ সংযোগ কৰে। পালাক্কাড চহৰত চাৰিটা বাছ ষ্টেচন আছে য'ত কেএছআৰটিচিটাৰ্মিনেল পালাক্কাড আৰু তিনিটা ব্যক্তিগত বাছ ষ্টেণ্ড আছে যাৰ নাম ষ্টেডিয়াম ষ্টেণ্ড, মিউনিচিপাল বাছ ষ্টেণ্ড, আৰু টাউন বাছ ষ্টেণ্ড। পালাক্কাড কে এছ আৰ টি চি ডিপো পালাক্কাড জিলাৰ একমাত্ৰ ডিপো। চিত্তুৰত উপ ডিপো চিত্তুৰ-থাথামংগলম সেৱা আগবঢ়াই আছে। ভাডাকেঞ্চেৰী আৰু মান্নাৰকাডত নিজ নিজ চহৰসমূহক সেৱা আগবঢ়োৱা অপাৰেটিং চেণ্টাৰসমূহ উপস্থিত থাকে। কে এছ আৰ টি চি ষ্টেচনৰ মাষ্টাৰ অফিচ পাটম্বিত উপস্থিত আছে। == বিমান == নিকটতম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ হৈছে কইম্বাটুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, যিটো পালাক্কাডৰপৰা প্ৰায় ৬২ কিলোমিটাৰ (৩৯ মাইল) দূৰত। অৱশ্যে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আৰু কালিকাট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰেও চহৰখনক সেৱা আগবঢ়ায়। ভাৰতৰ অসামৰিক বিমান পৰিবহণ মন্ত্ৰ্যালয়ে বিমান সংযোগ বৃদ্ধিৰ বাবে ঘৰুৱা বিমানবন্দৰ স্থাপনৰ সন্দৰ্ভত পূব ইয়াককাৰাত এটা মিনি ঘৰুৱা বিমানবন্দৰৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে। পূব ইয়াকৰা পালাক্কাডত এই প্ৰকল্পৰ বাবে ৬০ একৰ মাটি চিনাক্ত কৰা হৈছে। == ৰেলৱে’ == পালঘাট ৰেল বিভাগটো ভাৰতীয় ৰেলৱে’ৰ দক্ষিণ ৰেলৱে' মণ্ডলৰ ছটা প্ৰশাসনিক বিভাগৰ ভিতৰত অন্যতম, যাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পালঘাটত অৱস্থিত। এইটো দক্ষিণ ৰেলৱে'ৰ আটাইতকৈ সৰু ৰেল বিভাগ। পোদানুৰ বিভাগ ভংগ কৰি এই বিভাগটো গঠন কৰা হৈছিল। কেৰালা, তামিলনাডু, কৰ্ণাটক আৰু মাহে (পুডুচেৰী কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলত) ৰাজ্যত ৫৮৮ ৰুট কিলোমিটাৰ ৰেলপথ পৰিচালনা কৰা এই বিভাগটো ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি ৰেল বিভাগ। এই ৰেল বিভাগৰ অধীনৰ মুখ্য ৰেলৱে' ষ্টেচনসমূহ হ’ল— পালঘাট জংচন, শৰণূৰ জংচন, তিৰুৰ, কোঝিকোডে, থালাছেৰী, কান্নুৰ, কাছাৰগোড, মাংগালোৰ চেণ্ট্ৰেল, মাংগালোৰ জংচন আৰু পোলাচি জংচন। নিজৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ত কোনো টাৰ্মিনেল সুবিধা নথকা ভাৰতৰ এইটোৱেই একমাত্ৰ বিভাগ। পালঘাট বিভাগৰ টাৰ্মিনেল সুবিধা শৰণূৰ জংচন আৰু কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ মাংগালোৰ চেণ্ট্ৰেলত অৱস্থিত। চহৰখনত দুটা ৰেলৱে' ষ্টেচন আছে— পালঘাট জংচন হ’ল এটা ব্ৰডগজ ৰেলৱে' জংচন (যিটো পৌৰসভাৰ বাছ আস্থানৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ দূৰত ওলাভাক্কোডত অৱস্থিত) আৰু পালঘাট টাউন ৰেলৱে' ষ্টেচন যিটো পালঘাট চহৰৰ হৃদপিণ্ডস্বৰূপ স্থানত অৱস্থিত। কইম্বাটুৰ, তিৰুচিৰাপল্লী, ইৰোড, চেলেম, তিৰুৱনন্তপুৰম, কোল্লাম, মাংগালোৰ, কোঝিকোডে আৰু এৰণাকুলাম চহৰসমূহ ব্ৰডগজ লাইনৰদ্বাৰা সংযোজিত। পোলাচি, ডিণ্ডিগুল আৰু মাদুৰাইলৈ ট্ৰেন সেৱাসমূহ পালঘাট টাউন ষ্টেচনৰ জৰিয়তে ব্ৰডগজ লাইনেৰে পৰিচালিত হয়। শৰণূৰ জংচনৰপৰা মাংগালোৰ আৰু কংকণ ৰেলৱে’লৈকো ৰেল যোগাযোগ আছে, যাৰদ্বাৰা গোৱা আৰু বোম্বাইৰ দিশে ভ্ৰমণ কৰিব পাৰি। ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰপৰা অহা ৰেলসমূহ পালঘাট জিলাৰ শৰণূৰ জংচনৰপৰা উত্তৰ আৰু দক্ষিণ কেৰালালৈ ডাইভাৰ্ট (দিশ সলনি) কৰা হয়। ইয়াৰপৰা কালিকট, এৰণাকুলাম, ত্ৰিবেন্দ্ৰম, শৰণূৰ আৰু নিলামবুৰলৈ ৰেল সেৱা আছে। শৰণূৰ জংচন ৰেলৱে' ষ্টেচন হৈছে কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেলৱে' ষ্টেচন, যিয়ে পালঘাট গেপৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূল (মাংগালোৰ)ক দক্ষিণ-পূব উপকূল ( চেন্নাই)ৰ সৈতে সংযোগ কৰাত এক ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰে। পালঘাট গেপৰ উপস্থিতিৰ বাবে এইটো তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰেল লাইনৰ মিলনস্থল: মাংগালোৰ-চেণ্নাই লাইন, নিলামবুৰ-শৰণূৰ লাইন, আৰু কন্যাকুমাৰী-শৰণূৰ লাইন। == জনগাঁথনি == {{bar box |title = পালঘাট জিলাৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=left |bars= {{bar percent|[[Hinduism in Kerala|হিন্দু]]|darkorange|66.76}} {{bar percent|[[Islam in Kerala|ইছলাম]]|green|28.93}} {{bar percent|[[Christianity in Kerala|খ্ৰীষ্টান]]|dodgerblue|4.07}} {{bar percent|অন্যান্য|black|0.24}} }} ২০১৮ চনৰ পৰিসংখ্যা প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যা হৈছে ২৯,৫২,২৫৪ গৰাকী, যিটো আমেনিয়া ৰাষ্ট্ৰ বা আমেৰিকাৰ ইউটা ৰাজ্যৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় সমান। ইয়াৰ ফলত ই ভাৰতৰ (মুঠ ৬৪০টা জিলাৰ ভিতৰত) ১৩৮ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছে। জিলাখনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৬৫৯ জন। ২০০১–২০১১ দশকটোত ইয়াৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ৭.৩৯%। পালঘাটত প্ৰতি ১০০০ জন পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ১০৬৭ গৰাকী (লিংগ অনুপাত)। পালঘাট জিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৪৯%, যিটো কেৰালাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ কম। অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিয়ে জনসংখ্যাৰ ক্ৰমে ১৪.৩৭% আৰু ১.৭৪% অংশ দখল কৰিছে। জিলাখন কেৰালাৰ সৰ্বাধিক অনুসূচিত জাতিৰ (SC) জনসংখ্যাৰ বাসস্থান, যি জিলাখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৫%। গাঁৱলীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰা পালঘাট জিলাৰ মুঠ জনসংখ্যা ২১,৩৩,১২৪ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ১০,৩১,৪৬৬ জন আৰু মহিলা ১১,০১,৬৫৮ গৰাকী। পালঘাট জিলাৰ গাঁৱলীয়া অঞ্চলত প্ৰতি ১০০০ জন পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ১০৬৮ গৰাকী। যদি পালঘাট জিলাৰ শিশু লিংগ অনুপাতৰ তথ্য বিবেচনা কৰা হয়, তেন্তে এই সংখ্যা প্ৰতি ১০০০ জন ল'ৰাৰ বিপৰীতে ৯৬৯ গৰাকী ছোৱালী। গাঁৱলীয়া অঞ্চলত ০-৬ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ সংখ্যা ২৩১,৮৯২ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ১১৭,৭৬৩ জন আৰু মহিলা ১১৪,১২৯ গৰাকী। শিশু জনসংখ্যায় পালঘাট জিলাৰ মুঠ গাঁৱলীয়া জনসংখ্যাৰ ১১.৪২% অংশ সামৰি লৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি পালঘাট জিলাৰ গাঁৱলীয়া অঞ্চলত সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৮.৩১%। লিংগভিত্তিকভাৱে, পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা ক্ৰমে ৯২.৩৬% আৰু ৮৪.৫৬%। মুঠ ১৬,৭৮,৮৯৫ জন লোক সাক্ষৰ আছিল, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ৮,৪৩,৮৫৫ জন আৰু মহিলা ৮,৩৫,০৪০ গৰাকী। ২০১১ চনত পালঘাটৰ জনসংখ্যা আছিল ২৮,০৯,৯৩৪ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ১৩,৫৯,৪৭৮ জন আৰু মহিলা ১৪,৫০,৪৫৬ গৰাকী। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লত পালঘাটৰ জনসংখ্যা আছিল ২৬,১৭,৪৮২ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ আছিল ১২,৬৬,৯৮৫ জন আৰু বাকী ১৩,৫০,৪৯৭ গৰাকী আছিল মহিলা। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যায় কেৰালাৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৮.৪১ শতাংশ সামৰি লৈছিল। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লত পালঘাট জিলাৰ বাবে এই সংখ্যা আছিল কেৰালাৰ জনসংখ্যাৰ ৮.২২ শতাংশ। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ তুলনাত জনসংখ্যাত ৭.৩৫ শতাংশ পৰিৱৰ্তন হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বৰ ২০০১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত পালঘাট জিলাত ১৯৯১ চনৰ তুলনাত জনসংখ্যা ৯.৮৮ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছিল। ভাৰতৰ ২০১১ চনৰ প্ৰাথমিক অস্থাৱৰ লোকপিয়লৰ তথ্যই প্ৰকাশ কৰে যে ২০১১ চনৰ বাবে পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৬২৭ জন। ২০০১ চনত পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৫৮৪ জন আছিল। পালঘাট জিলায় ৪,৪৮২ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকা পৰিচালনা কৰে। ২০০১ চনৰ ৮৪.৩৫% ৰ তুলনাত ২০১১ চনত পালঘাটৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৮৯.৩১%। লিংগভিত্তিকভাৱে চালে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা আছিল ক্ৰমে ৯৩.১০% আৰু ৮৫.৭৯%। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ বাবে পালঘাট জিলাত এই সংখ্যা আছিল ক্ৰমে ৮৯.৫২% আৰু ৭৯.৫৬%। পালঘাট জিলাত মুঠ সাক্ষৰ লোক আছিল ২২,৩৯,৪৯২ জন, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ১,১২,৬০০ জন আৰু মহিলা ১১,১৬,৮৯২ গৰাকী। ২০০১ চনত পালঘাট জিলাত এই সংখ্যা আছিল ১৯,৩৮,৮১৮ জন। পালঘাটত লিংগ অনুপাতৰ ক্ষেত্ৰত, ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ ১০৬৬ ৰ তুলনাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ১০৬৭ গৰাকী আছিল। লোকপিয়ল ২০১১ সঞ্চালকালয়ৰ শেহতীয়া প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ভাৰতত গড় ৰাষ্ট্ৰীয় লিংগ অনুপাত হৈছে ৯৪০। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্যৰ ৯৬৩ গৰাকী ছোৱালীৰ তুলনাত শিশু লিংগ অনুপাত আছিল প্ৰতি ১০০০ জন ল'ৰাৰ বিপৰীতে ৯৬৭ গৰাকী ছোৱালী। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ ৩,১৮,৮৮৪ গৰাকীৰ বিপৰীতে ০–৬ বছৰ বয়সৰ মুঠ ৩০২,২৯৭ গৰাকী শিশু আছিল। মুঠ ৩০২,২৯৭ গৰাকী শিশুৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু মহিলা আছিল ক্ৰমে ১৫৩,৬৯৬ জন আৰু ১৪৮,৬০১ গৰাকী। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি শিশু লিংগ অনুপাত আছিল ৯৬৭, যিটো ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ ৯৬৩ ৰ সৈতে তুলনীয়। ২০১১ চনত ০–৬ বছৰ বয়সৰ শিশুসকলে পালঘাট জিলাৰ ১০.৭৬ শতাংশ অংশ গঠন কৰিছিল, যিটো ২০০১ চনত ১২.১৮ শতাংশ আছিল। ভাৰতৰ পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ তুলনাত ইয়াৰ মূল পৰিৱৰ্তন আছিল −১.৪২ শতাংশ। === ভাষা === ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ সময়ত ৯৩.৭১% জনসংখ্যায় মালয়ালম আৰু ৪.৮২% জনসংখ্যায় প্ৰথম ভাষা হিচাপে কয়। প্ৰশাসনিক ভাষা আৰু বহুলভাৱে প্ৰচলিত ভাষা মালয়ালম। ইৰুলা (৩৫৬০ ভাষী) আৰু কুৰুম্বা (১০২৮ ভাষী) আদি সংখ্যালঘু দ্ৰাবিড় ভাষাও ইয়াত কোৱা হয়। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি মুঠ জনসংখ্যাৰ মাতৃভাষাৰ শতকৰা হাৰ এনেধৰণৰ। {{Pie chart |caption = পালাক্কাড জিলাৰ ভাষা (২০১১)<ref name="languages"/> |label1 = [[মালয়ালম]] |value1 = 93.71 |color1 = cornflowerblue |label2 = [[তামিল]] |value2 = 4.82 |color2 = royalblue |label3 = আন আন |value3 = 1.47 |color3 = grey }} == শিক্ষা == [[চিত্ৰ:GVC Palakkad.jpg|left|thumb|চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজ, পালাক্কাড]] পালাক্কাড জিলা ভাৰতৰ কেৰেলা ৰাজ্যৰ শিক্ষাৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ। পালাক্কাড জিলাত বিশিষ্ট শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে বিভিন্ন স্তৰৰ শিক্ষাৰ বাবে মঞ্চ প্ৰদান কৰে। জিলাখনত কেৰালা ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান। পালাক্কাড জিলাত তিনিখন শৈক্ষিক জিলা আছে যথা পালাক্কাড, অট্টাপ্পালাম আৰু মান্নাৰকাড। সমগ্ৰ জিলাখনত কেইবাখনো শিক্ষানুষ্ঠানে কাম কৰি আছে। চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজ, পালাক্কাড, চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, শ্ৰীকৃষ্ণপুৰম, এন এছ এছ কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং, চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, পালাক্কাড, চেম্বাই মেম’ৰিয়েল চৰকাৰী সংগীত মহাবিদ্যালয়, আৰু বহুতো উচ্চ পৰ্যায়ৰ শিক্ষানুষ্ঠান পালাক্কাড জিলাত অৱস্থিত। [[চিত্ৰ:IIT PKD.jpg|left|thumb|ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন’লজি, পালাক্কাড]] [[চিত্ৰ:Nssce main building.jpg|left|thumb|এন এছ এছ কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং, পালাক্কাড]] [[চিত্ৰ:B. E. M. Higher Secondary School, Palakkad.jpg|left|thumb|বি ই এম উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, পলাক্কাড]] ১৮৬৬ চনত স্থাপিত পালাক্কাডৰ চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজ ৰাজ্যখনৰ অন্যতম পুৰণি কলেজ। ২০১৪ চনত আৰম্ভ হোৱা চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় পলাক্কাড জিলাখনৰ প্ৰথমখন চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। আকাথেথাৰাৰ এন এছ এছ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় ভাৰতৰ কেৰেলাত স্থাপিত চতুৰ্থ অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান। চেম্বাই স্মাৰক চৰকাৰী সংগীত মহাবিদ্যালয় ৰাজ্যখনৰ কৰ্ণাটিক সংগীতৰ পাঠদানৰ অন্যতম উৎকৃষ্টতাৰ কেন্দ্ৰ। ১৯৬৪ চনত স্থাপিত মহিলা মহাবিদ্যালয় মাৰ্চি কলেজ, পালাক্কাডপালাক্কাড চহৰৰ অন্যতম চিনাকি প্ৰতিষ্ঠান। * আই আই টি পলাক্কাড * ভিক্টোৰিয়া কলেজ * চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, পালাক্কাড * এন এছ এছ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় * এম ই এছ কল্লাদি কলেজ, মান্নাৰক্কাড * জিলা ৰাজহুৱা পুথিভঁৰাল, পালাক্কাড * চেম্বাই মেম'ৰিয়েল চৰকাৰী সংগীত মহাবিদ্যালয়, পলাক্কাড * এন এছ এছ কলেজ, অট্টাপালাম, পালাক্কাড * এন এছ এছ কলেজ, নেনমাৰা, পালাক্কাড * চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়, চিত্তুৰ * শ্ৰী নীলাকান্ত চৰকাৰী সংস্কৃত মহাবিদ্যালয় পট্টাম্বী * আল আমিন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, শ্বোৰনুৰ পালাক্কাড * কৰুণা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, বিলায়োদী পলাক্কাড * মাৰ্চি কলেজ, পালাক্কাড * কলেজ অৱ এপ্লাইড ছায়েন্স, ভাডাকেনচেৰী, পালাক্কাড * শ্ৰীকৃষ্ণপুৰম ভিটি ভট্টাথিৰিপাদ কলেজ * ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান, মালম্পূজা * চৰকাৰী পলিটেকনিক, কোডুম্বু, পালাক্কাড * শ্ৰীনাৰায়ণ মহাবিদ্যালয়, আলাথুৰ * শ্ৰী নীলাকান্ত চৰকাৰী সংস্কৃত মহাবিদ্যালয় পট্টাম্বী * যুৱক্ষেত্ৰ ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ * আঞ্চলিক কৃষি গৱেষণা কেন্দ্ৰ, পটম্বি, পালাক্কাড * পি কে ডি এ এছ ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল চাইন্সেছ, অট্টাপালাম * কেৰেলা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, আমগোড়, পলাক্কাড * নাজাথ কলা আৰু বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, মান্নাৰক্কাড, পলাক্কাড * প্ৰয়োগ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, মালাম্পুঝা, কালেপুলি, পালাক্কাড * প্ৰয়োগ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, কুঝলমানাম, কোট্টাই, পলাক্কাড * প্ৰয়োগ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, আট্টাপ্পাদি, পলাক্কাড * প্ৰয়োগ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, আয়লুৰ, পলাক্কাড * এ.ডব্লিউ.এইচ. বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মহাবিদ্যালয়, পালাক্কাড * ইনষ্টিটিউট ফৰ কমিউনিকেটিভ এণ্ড কগনিটিভ নিউৰ’ চাইন্সেছ, পালাক্কাড * কৰুণা কলা আৰু বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, পালাক্কাড * এম.পি.এম.এম.এছ.এন. ট্ৰাষ্ট কলেজ, শ্বোৰ্ণুৰ * সংখ্যালঘু কলা আৰু বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, পদিনজাৰংগী * ৰয়েল ইনষ্টিটিউট অৱ চাইন্স এণ্ড টেকন’লজি, পালাক্কাড * সদানম ইনষ্টিটিউট অৱ কমাৰ্চ এণ্ড মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ, পালাক্কাড * সদানম কুমাৰন মহাবিদ্যালয়, পাথিৰিপাল * শ্ৰী নীলাকান্দ চৰকাৰী ড° সংস্কৃত মহাবিদ্যালয়, পট্টাম্বী * শ্ৰীকৃষ্ণপুৰম ভি.টি. ভট্টাথিৰিপাদ মহাবিদ্যালয়, == সংবাদ মাধ্যম == মালয়ালমৰ প্ৰধান বাতৰি কাকতসমূহৰ ভিতৰত মলয়ালা মনোৰমা,মথৰুভূমি, দেশভীমণি, সুপ্ৰভাথাম দৈনিক পলাক্কাড চহৰত ছপা কেন্দ্ৰ আছে আৰু চহৰৰপৰা প্ৰকাশিত সন্ধিয়া বাতৰি কাকতও কম। চহৰত (ACV)ৰ দৰে স্থানীয় নিউজ চেনেলেও কাম কৰি আছে। চুলতানপেটৰ ৰবিনছন ৰোডত অৱস্থিত পালাক্কাড প্ৰেছ ক্লাব। আহলিয়া কেম্পাছৰ পালাক্কাডত চলি থকা এটা ব্যক্তিগত এফ এম ষ্টেচন। পালাক্কাডত চৰকাৰী এফ এম ষ্টেচন স্থাপনৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী দাবী। বৰ্তমান পালাক্কাড চহৰত মুঠ ৮টা চিনেমা হল কাৰ্যক্ষম হৈ আছে যিয়ে মালয়ালম, ইংৰাজী, তামিল, হিন্দী চিনেমা প্ৰদৰ্শন কৰে, আন কিছুমান মাল্টিপ্লেক্স পৰ্দা নিৰ্মাণৰ কাম চলি আছে আৰু চহৰখনৰ ভিতৰত আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে অদূৰ ভৱিষ্যতে মুকলি হোৱাৰ আশা কৰা হৈছে। == ক্ৰীড়া == মহানগৰীৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত ইন্দিৰা গান্ধী পৌৰসভা ষ্টেডিয়ামখন এসময়ত ৰাজ্যখনৰ মেজৰ স্প’ৰ্টছ মিট আৰু ফুটবল খেলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যদিও বৰ্তমান ষ্টেডিয়ামখনৰ ৰক্ষণাবেক্ষণৰ অভাৱৰ বাবে খেল পৰিচালনাৰ অৱস্থা নাই। পৌৰসভাই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সুবিধাৰে ষ্টেডিয়ামখন সংস্কাৰৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে। চহৰখনত পলাক্কাডৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত ফ'ৰ্ট ময়দান[58] যাক কোটা মৈদানম বুলিও কোৱা হয়। বৰ্তমান ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বেছিকৈ ক্ৰিকেট খেলৰ বাবে কৰা হয়। ফ’ৰ্ট মাইদানত সৰ্বাধিক ১০ হাজাৰ লোকৰ বাবে ঠাই আছে। ২০০২ চনলৈকে এই খেলপথাৰখন কেৱল স্থানীয় ক্ৰিকেটৰ বাবেহে বিবেচিত হৈছিল। ২০০৩ চনত ফ’ৰ্ট ময়দানত ৰঞ্জি ট্ৰফী প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। চহৰখনৰ পালাক্কাডৰ চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা ইনড'ৰ ষ্টেডিয়াম আছে যাৰ মুঠ আয়তন এক লাখ বৰ্গফুট (৯,৩০০ মিটাৰ বৰ্গফুট) আৰু বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ এতিয়াও আধৰুৱা আৰু অসম্পূৰ্ণ। পালাক্কাডৰ নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ মাটিত আঠটা লাইন কাৰ্যক্ষম হৈ থকা এটা চিহ্নেটিক ট্ৰেক আছে। == পালাক্কাড জিলাৰ মুখ্য চহৰ == [[চিত্ৰ:Ottpalam town4.jpg|left|thumb|অট্টাপ্লাম]] [[চিত্ৰ:Vadakkencherry town2020.jpg|thumb|ভাডাকেঞ্চেৰী]] [[চিত্ৰ:Pattambi Town View.jpg|left|thumb|পট্টাম্বী]] [[চিত্ৰ:Alathur Town1.jpg|thumb|আলাথুৰ]] * পলাক্কাদ * অট্টাপ্লাম * পট্টাম্বী * মান্নাৰক্কাদ * চেৰপুলাচেৰী * কলেংগোড * চিত্তুৰ-থাথামংগলম * শ্বোৰ্ণুৰ * আলাথুৰ * ভাডাকেঞ্চেৰী * কোডুৱায়ুৰ * নেম্মাৰা * কোজিনজামপাৰা == তথ্যসূত্ৰ == nxlna87adzil77peacn67du1nsprgok 625377 625371 2026-08-08T14:09:50Z যদুমণি 32127 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 625377 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = পালঘাট জিলা | nickname = '''''কেৰালাৰ ভঁৰাল''''' | type = [[List of districts of Kerala|জিলা]] | image = {{Photomontage | photo1a = Palakkad Fort 5.jpg | photo2a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | photo2b = Ottpalam town3.jpg | photo3a = Pattambi Town1.jpg | photo3b = Alathur Town1.jpg | photo4a = MALAMPUZHA DAM OUTLET WATER CANAL.jpg | spacing = 1 | color_border = black | color = white | size = 225 | foot_montage = '''Clockwise from top:'''<br />[[Palakkad Fort]], [[Ottapalam]] town, [[Alathur]] town, [[Malampuzha Dam]] Water Canal, [[Pattambi]] town, [[Palakkad]] city}} | image_map = India Kerala Palakkad district.svg | image_map1 = {{maplink |frame=yes |frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center |text= '''পালঘাট জিলা''' |type=shape |id=Q1535742 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= Palakkad district of Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala }} | map_alt = | map_caption = '''[[কেৰালা]] ৰ স্থান। ''' | coordinates = {{coord|10.775|N|76.651|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ৰাষ্ট্ৰ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = {{seal|কেৰেলা}} | subdivision_type2 = অঞ্চল | subdivision_name2 = [[দক্ষিণ মালাবাৰ]] | established_date = 1957 | elevation_max_m = 2383 | elevation_max_point = <!-- for denoting the measurement point --> [[এংগিণ্ডা শৃংগ]] | founder = - | named_for = পালা গছ | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = [[পালঘাট]] | government_type = জিলা প্ৰশাসন | governing_body = জিলা উপায়ুক্ত | leader_title1 = জিলা উপায়ুক্ত | leader_name1 = কে সুধীৰ আই এ এছ<ref>{{cite web |title=About District |url=https://palakkad.nic.in/administration/ |website=Palakkad District |access-date=6 December 2021}}</ref> | leader_title2 = জিলা আৰক্ষী অধীক্ষক | leader_name2 = অজিত কুমাৰ আই পি এছ<ref name="PalakkadPoliceWhoIsWho">{{cite web |title=Who's Who – Palakkad District Police |url=https://palakkad.keralapolice.gov.in/who-is-who |website=Palakkad Kerala Police |access-date=18 December 2025 |publisher=Government of Kerala }}</ref> | leader_title3 = ডি এফ অ’ | leader_name3 = কে শ্ৰীনিবাস, আই এফ এছ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 4,482 | area_rank = [[List of districts of Kerala|দ্বিতীয়]] | elevation_footnotes = | elevation_m = 4000 | population_footnotes = <ref name="pkddemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report – 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|archive-date=2 November 2021|access-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = 2,952,254 | population_as_of = ২০১৮ | population_rank = ৫ | population_density_km2 = 659 | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]], English<ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|url-status=usurped|archive-date=11 September 2014}}</ref> | demographics_type2 = Religions | demographics2_title1 = {{nobold|Religion (2011)}} | demographics2_info1 = {{unbulleted list|66.8% [[Hinduism]]|28.9% [[Islam]]|4.1% Christianity|0.2% [[Religion in Kerala|Others]]<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>}} | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL-PKD]] | registration_plate = '''KL-09''' [[Palakkad]],<br /> '''KL-49''' [[Alathur]],<br /> '''KL-50''' [[Mannarkkad]],<br /> '''KL-51''' [[Ottappalam]],<br /> '''KL-52''' [[Pattambi]],<br /> '''KL-70''' [[Chittur-Thathamangalam]] | custom_label_sec2 = [[Literacy in India|Literacy]] | custom_data_sec2 = 89.31%<ref name="districtcensus"/> | custom_data_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.761<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &#124; UNDP in India|website=UNDP}}</ref> ({{color|Green| High}})}} | custom_label_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2005)}} | website = {{URL|www.palakkad.nic.in}} | footnotes = }}পালঘাট জিলা (মালয়ালম: [pɐːlɐkːɐːɖɨ̆] ⓘ) ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ ১৪খন জিলাৰ ভিতৰত এখন। ১৯৫৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীত মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ দক্ষিণ-পূব অংশ পৃথক কৰি এই জিলাখন গঠন কৰা হৈছিল। কেৰালাৰ মধ্য অংশত অৱস্থিত এই জিলাখন ইডুক্কি জিলাৰ পাছতেই ৰাজ্যখনৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জিলা। পালঘাট চহৰেই হৈছে এই জিলাখনৰ সদৰ ঠাই। পালঘাটৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত মলপ্পুৰম জিলা, দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত থ্ৰিছুৰ জিলা, উত্তৰ-পূব দিশত নীলগিৰি জিলা আৰু পূব দিশত তামিলনাডুৰ কোয়েম্বাটুৰ জিলা অৱস্থিত। এই জিলাখনক "কেৰালাৰ ভঁৰাল" (The granary of Kerala) বুলিও জনা যায়। পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাত অৱস্থিত পালঘাট গিৰিপথ (Palakkad Gap) ৰ উপস্থিতিক লৈ পালঘাতক কেৰালাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত অৱস্থিত ২,৩৮৩ মিটাৰ ওখ 'অংগিন্দা শৃংগ', যি পালঘাট জিলা, নীলগিৰি জিলা আৰু মলপ্পুৰম জিলাৰ সীমানাত অৱস্থিত, পালঘাট জিলাৰ সৰ্বোচ্চ স্থান। পালঘাট চহৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী থিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰায় ৩৪৭ কিলোমিটাৰ (২১৬ মাইল) উত্তৰ-পূবে অৱস্থিত। জিলাখনৰ মুঠ কালি ৪,৪৮০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৭৩০ বৰ্গ মাইল), যিটো সমগ্ৰ ৰাজ্যখনৰ মাটি-কালিৰ ১১.৫%, আৰু ইয়াৰ ফলত ই কেৰালাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জিলা। মুঠ ৪,৪৮০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ মাটি-কালিৰ ভিতৰত প্ৰায় ১,৩৬০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৫৩০ বৰ্গ মাইল) ভূমি অৰণ্যৰে আবৃত। জিলাখনৰ বেছিভাগ অংশই মধ্যভূমি অঞ্চলৰ (উচ্চতা ৭৫–২৫০ মিটাৰ বা ২৪৬–৮২০ ফুট) অন্তৰ্গত, কেৱল দক্ষিণৰ চিত্তুৰ তালুকৰ নেল্লিয়াম্পাথি-পৰম্বিকুলম অঞ্চল আৰু উত্তৰৰ আট্টাপ্পাডি-মালম্পুঝা অঞ্চল পাহাৰীয়া আৰু উচ্চভূমি অঞ্চলৰ (উচ্চতা > ২৫০ মিটাৰ বা ৮২০ ফুট) অন্তৰ্গত। পালঘাট জিলাৰ আট্টাপ্পাডি উপত্যকা আৰু চুবুৰীয়া মলপ্পুৰম জিলাৰ নিলাম্বুৰ অঞ্চলৰ (পূব এৰানাদ অঞ্চল) চালিয়াৰ উপত্যকা প্ৰাকৃতিক সোণৰ খনিৰ বাবে জনাজাত, যি নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অন্যান্য অংশতো দেখা যায়।<ref>{{Cite web|url=http://dmg.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=61|title=Minerals Resources|website=dmg.kerala.gov.in}}</ref> বছৰটোৰ বেছিভাগ সময়তে জলবায়ু প্ৰীতিপূৰ্ব ক্ৰিয়াশীল হৈ থাকে, কেৱল গ্ৰীষ্মকালৰ মাহকেইটা ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে বৰষুণ হয় আৰু কেৰালাৰ একেবাৰে দক্ষিণৰ জিলাসমূহৰ তুলনাত ইয়াত অধিক বৰষুণ হয়। জিলাখনত বহু সৰু আৰু মজলীয়া নদী আছে, যিবোৰ ভাৰতপুঝা নদীৰ উপনদী। এই নদীসমূহৰ ওপৰত বহুকেইখন বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, যাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰটো হ’ল মালম্পুঝা বান্ধ। আয়তন বা ধাৰণ ক্ষমতাৰফালৰপৰা পৰম্বিকুলম বান্ধটো আটাইতকৈ ডাঙৰ। কাবেৰী নদীৰ উপনদী ভৱানী নদীও এই জিলাখনৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। কাদালুন্দি নদীৰ উৎপত্তি চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত হৈছে। চালকুডি নদীও এই জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20061213125037/http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm|url-status=dead|title=Fact sheet on Indian dams at Diehardindian.com|archive-date=13 December 2006}}</ref> পালঘাট জিলাত মুঠ সাতখন পৌৰসভা আছে। জিলাখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ চহৰখন হ’ল পালঘাট পৌৰসভা। জিলাখনৰ পৌৰসভাসমূহ হৈছে— পালঘাট চহৰ, ওট্টাপালম, শোৰণূৰ, চিত্তুৰ-তাত্তামংগলম, পট্টাম্বি, চেৰপুলাছেৰী আৰু মান্নাৰক্কাড। জিলাখনৰ অন্যান্য প্ৰধান চহৰসমূহ হৈছে আলথুৰ, কোল্লেনগোট, ৱাদাক্কানচেৰী, নেনমাৰা, কোডুৱায়ুৰ আৰু কোঝিনজামপাৰা। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি পালঘাট জিলাৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৪.০৯ শতাংশ লোক নগৰীয়া অঞ্চলত বাস কৰে। মুঠ ৬,৭৬,৮১০ গৰাকী লোক নগৰীয়া অঞ্চলত বাস কৰে, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ৩,২৮,০১২ জন আৰু মহিলা ৩,৪৮,৭৯৮ গৰাকী। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি পালঘাট জিলাৰ নগৰীয়া অঞ্চলত লিংগ অনুপাত হৈছে ১০৬৩ (প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে)। অনুৰূপ ধৰণে ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত পালঘাট জিলাত শিশু লিংগ অনুপাত আছিল ৯৫৯। নগৰীয়া অঞ্চলত শিশুৰ জনসংখ্যা (০–৬ বছৰ) আছিল ৭০,৪০৫ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ৩৫,৯৩৩ জন আৰু মহিলা ৩৪,৪৭২ গৰাকী। পালঘাট জিলাৰ এই শিশু জনসংখ্যাৰ সংখ্যাটো মুঠ নগৰীয়া জনসংখ্যাৰ ১০.৯৫%।<ref name="palakkad.nic.in">{{cite web|url=http://www.palakkad.nic.in/|title=*** Official WebSite Of Palakkad District ***|publisher=Palakkad.nic.in|access-date=2011-10-18|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225020646/http://www.palakkad.nic.in/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://palakkad.nic.in/muncipalities/|title=Muncipalities &#91; sic&#93; &#124; Palakkad &#124; India}}</ref> == ব্যুৎপত্তি == প্ৰাচীন কালত পালঘাট 'পালক্কাট্টুছেৰী' নামেৰেও জনাজাত আছিল। বহুতে সিদ্ধান্ত লয় যে পালঘাট নামটো 'পালা' (চতিয়না গছ) নামৰ এবিধ থলুৱা গছৰপৰা আহিছে, যিয়ে এসময়ত এই অঞ্চলটো ঘনভাৱে আৱৰি ৰাখিছিল; আৰু সেয়েহে পালঘাট বা "পালা গছৰ হাবি।" চহৰখনত থকা প্ৰাচীন জৈন মন্দিৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি কেতবোৰে বিশ্বাস কৰে যে পৱিত্ৰ ভাষা পালিৰপৰাই এই নামটোৰ সৃষ্টি হৈছে। ১৭৫৭ চনত কালিকটৰ জামোৰিনৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ পালঘাটৰ ৰাজাই মাইছোৰৰ হাইদৰ আলীৰ সহায় বিচাৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ পুত্ৰ টিপু চুলতান শাসক হৈ পৰে।<ref>{{cite news|url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article426382.ece|title=Ittipangi Achan passes away|work=The New Indian Express|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000418/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article426382.ece|date=31 July 2011|archive-date=31 December 2013|access-date=6 December 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ietd.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/1313/9/09_chapter%202.pdf|title=The Palakkad district, an overview – History and Geography of Palakkad district|website=[[INFLIBNET]]|access-date=4 April 2019}}</ref> ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পূৰ্বে বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যখন দক্ষিণ কান্নাড়া, ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ মালাবাৰ জিলা আৰু কোচিন তথা ত্ৰাভাঙ্কোৰ নামৰ দুখন দেশীয় ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ আছিল। ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰথমখন সৰ্ব-কেৰালা সন্মিলন ১৯২১ চনত ভাৰতপুঝা নদীৰ পাৰৰ ওট্টাপালম নামৰ ঠাইত অনুষ্ঠিত হৈছিল, যিয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত স্বাধীন ভাৰতত মালয়ালম ভাষী অঞ্চলসমূহৰ বাবে পৃথক ৰাজ্যৰ দাবী উত্থাপন কৰিছিল। সেই সন্মিলনতে কেৰালা প্ৰদেশ কংগ্ৰেছ কমিটী গঠন কৰা হয়। তাৰ পূৰ্বে মালাবাৰ জিলা, কোচিন আৰু ত্ৰাভাঙ্কোৰৰ পৃথক পৃথক কংগ্ৰেছ কমিটী আছিল। ওট্টাপালম কেৰালা ৰাজ্যৰ ঠিক মধ্যভাগত অৱস্থিত। == ইতিহাস == খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম আৰু চতুৰ্থ শতিকাৰ মাজৰ সংগম কালছোৱাত কোয়েম্বাটুৰৰ চৌপাশৰ অঞ্চলটো চেৰাসকলে শাসন কৰিছিল আৰু ই মালাবাৰ উপকূল আৰু তামিলনাডুৰ মাজৰ মুখ্য ব্যাৱসায়িক পথ 'পালঘাট গিৰিপথ' ৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref> ভাৰতপুঝা নদীৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত পালঘাট চহৰখন পালঘাটৰ ৰাজাসকলে (তাৰুৰ স্বৰূপম) শাসন কৰিছিল। পালঘাট ৰজাৰ পালঘাট, আলথুৰ আৰু চিত্তুৰ তালুকৰ ওপৰত কৰ্তৃত্ব আছিল। পালঘাট ৰাজাসকলৰ মূল সদৰ ঠাই আছিল বৰ্তমানৰ মলপ্পুৰম জিলাৰ তিৰুৰ তালুকৰ আথাৱানাদত। বুলি কোৱা হয় যে আথাৱানাদ অঞ্চলৰ তেওঁলোকৰ মাটিবোৰ আলভাঞ্চেৰী থাম্প্ৰাক্কলক দিয়া হৈছিল আৰু তাৰ সলনি তেওঁলোকৰপৰা পালঘাট-চিত্তুৰ অঞ্চলবোৰ ক্ৰয় কৰা হৈছিল।<ref name="askh">{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|pages=199–201|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/}}</ref> পট্টাম্বি-ওট্টাপালম তালুক কালিকটৰ জামোৰিনসকলে শাসন কৰিছিল, আৰু মান্নাৰক্কাড তালুক ৱাল্লুৱানাদ ৰাজ্যৰ অংশ আছিল, যিটো পৰৱৰ্তী সময়ত জামোৰিনে নিজ ৰাজ্যৰ সৈতে সংলগ্ন কৰি লৈছিল। পট্টাম্বি-ওট্টাপালম অঞ্চলসমূহ মূলতঃ নেদুংগানাদৰ (নেদুংগাদি সকলৰদ্বাৰা শাসিত) অংশ আছিল, যিটো পিছলৈ ৱাল্লুৱানাদ ৰাজ্যই হস্তগত কৰে আৰু তাৰ পিছত পুনৰ ১৫ শতিকাৰ আশে-পাশে কালিকটৰ জামোৰিনে নিজৰ অধীনলৈ আনে। এৰানাদৰ এৰাদি আৰু ৱাল্লুৱানাদৰ ৱেল্লোডিসকলৰ দৰেই নেদুংগানাদো নেদুংগাদি নামেৰে জনাজাত সামন্ত নায়াৰ ফৈদে শাসন কৰিছিল। মধ্যযুগীয় সময়ছোৱাত পালঘাট জিলাৰ অন্যান্য ৰাজ্যসমূহৰ ভিতৰত কোল্লেনগোট আৰু কাৱাল্লাপ্পাৰা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ১৫ শতিকাৰ আশে-পাশে এই দুয়োখন ৰাজ্য কালিকটৰ জামোৰিন ৰাজ্যৰ অংশ হৈ পৰে। পালঘাটৰ কিছু কিছু অংশও কিছুসময়ৰ বাবে জামোৰিনৰ অধীনলৈ গৈছিল।<ref name="askh" /> [[চিত্ৰ:Malabar District (1951 Census).svg|left|thumb]] ১৭৫৭ চনত কঝিকোটৰ জামোৰিনৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ পালঘাটৰ ৰাজাই মাইছোৰৰ হাইদৰ আলীৰ সহায় বিচাৰিছিল। ১৭৬৬ চনত হাইদৰ আলীয়ে সেই সময়ৰ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ মিত্ৰ কঝিকোটৰ জামোৰিনক পৰাস্ত কৰে আৰু কঝিকোটক নিজৰ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। ১৭৬৬ চনত হাইদৰ আলীয়ে পালঘাট দুৰ্গ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। কোলথুনাডু, কোট্টায়াম, কাদাতানাদু, কঝিকোট, তানূৰ, ৱাল্লুৱানাদ আৰু পালঘাতকে ধৰি কেৰালাৰ উত্তৰ আৰু উত্তৰ-মধ্য অংশৰ (মালাবাৰ জিলাক সামৰি লোৱা) সৰু সৰু দেশীয় ৰাজ্যসমূহ মাইছোৰৰ শাসকসকলৰ অধীনত একত্ৰিত কৰা হৈছিল আৰু বৃহৎ মাইছোৰ ৰাজ্যৰ অংশ কৰি তোলা হৈছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ তথা উত্তৰাধিকাৰী টিপু চুলতানে সম্প্ৰসাৰিত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বিৰুদ্ধে অভিযান আৰম্ভ কৰিছিল, যাৰ ফলত চাৰিখন ইংগ-মাইছোৰ যুদ্ধৰ দুখন যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল।<ref name="KrishnaIyer2">{{Citation|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref><ref name="Malabar">{{Cite book|title=1951 census handbook - Malabar district|publisher=Government of Madras|year=1953|location=Chennai|pages=1|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref><ref name="Rai">{{cite book|author=Raghunath Rai|title=History|url=https://books.google.com/books?id=Z4-8Z0gqBkoC&pg=PA14|access-date=18 November 2012|publisher=FK Publications|isbn=978-81-87139-69-0|pages=14–}}</ref><ref name="MuseumDallapiccola2010">{{cite book|author1=British Museum|author2=Anna Libera Dallapiccola|title=South Indian Paintings: A Catalogue of the British Museum Collection|url=https://books.google.com/books?id=FIzWapiacQcC&pg=PA12|access-date=18 November 2012|date=22 June 2010|publisher=Mapin Publishing Pvt Ltd|isbn=978-0-7141-2424-7|pages=12–}}</ref><ref name="ThorpeEdgar">{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=RA1-PA99|access-date=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-5830-4|page=99}}</ref> টিপুৱে অৱশেষত ১৭৯০ চনত তৃতীয় এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধ আৰু তাৰ পিছৰ চেৰিংগাপতম সন্ধিৰ ফলত মালাবাৰ জিলা আৰু দক্ষিণ কানাৰা কোম্পানীটোৰ হাতত অৰ্পণ কৰে; দুয়োখনেই ক্ৰমে ১৭৯২ আৰু ১৭৯৯ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ বম্বে প্ৰেচিডেন্সিৰ (যিটোৱে ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলৰ অন্যান্য অঞ্চলসমূহকো সামৰি লৈছিল) সংযুক্ত হৈছিল।<ref name="Edinburgh Gazetteer-1827">{{cite book|title=The Edinburgh Gazetteer|url=https://books.google.com/books?id=xRIyAQAAMAAJ&pg=PA63|access-date=18 November 2012|year=1827|publisher=Longman, Rees, Orme, Brown, and Green|pages=63–}}</ref><ref name="Kumar1965">{{cite book|author=Dharma Kumar|title=Land and Caste in South India: Agricultural Labor in the Madras Presidency During the Nineteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=psw5AAAAIAAJ&pg=PA87|access-date=18 November 2012|year=1965|publisher=CUP Archive|pages=87–|id=GGKEY:T72DPF9AZDK}}</ref><ref name="Ittaman2003">{{cite book|author=K.P. Ittaman|title=History of Mughal Architecture Volume Ii|url=https://books.google.com/books?id=ZQ5lFywZAqYC&pg=PA30|access-date=18 November 2012|date=1 June 2003|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-034-1|pages=30–}}</ref>পিছলৈ ১৮০০ চনত মালাবাৰ জিলা আৰু দক্ষিণ কানাৰা দুয়োখনকে চুবুৰীয়া মাদ্ৰাজ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সৈতে একত্ৰিত কৰিবলৈ বোম্বেৰ ৰাষ্ট্ৰপতিত্বৰপৰা পৃথক কৰা হয়।<ref name="Menon">A Survey of Kerala History, A. Shreedhara Menon</ref> ১৯৪৭ চনলৈকে পালঘাট ব্ৰিটিছ ৰাজৰ অধীনত আছিল। ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্যৰ ১৮৬৫ চনৰ মাদ্ৰাজ এক্ট ১০ (১৮৫০ চনৰ চহৰৰ উন্নয়ন আইনৰ সংশোধন) অনুসৰি ১৮৬৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত কঝিকোট, কন্নূৰ, থালাছেৰী আৰু ফ’ৰ্ট কোচিত পৌৰসভা গঠনৰ লগতে পালঘাট পৌৰসভাও গঠন কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত এইসমূহ আধুনিক কেৰালা ৰাজ্যৰ প্ৰথমটো আধুনিক পৌৰসভা হৈ পৰে।<ref name="Ref1">{{cite web|url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc|title=CHRONOLOGICAL LIST OF CENTRAL ACTS (Updated up to 17-10-2014)|website=Lawmin.nic.in|access-date=2016-08-07|archive-date=7 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc|url-status=dead}}</ref><ref name="c1881">{{cite book|last1=Lewis McIver|first1=G. Stokes|title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras|date=1883|publisher=E.Keys at the Government Press|location=Madras|page=444|edition=(Vol II)|url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ|access-date=5 December 2020}}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book|last1=Presidency|first1=Madras (India|title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District.|date=1915|publisher=The Superintendent, Government Press|location=Madras|page=20|edition=Vol.2|url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ|access-date=2 December 2020|language=en}}</ref><ref name="frowde">{{cite book|last1=HENRY FROWDE, M.A.|first1=Imperial Gazetteer of India|title=Imperial Gazetteer of India|date=1908–1909|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|edition=New|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/|access-date=2 December 2020}}</ref> পালঘাট জিলা গঠনৰ পূৰ্বে বৰ্তমানৰ পালঘাট জিলাখন মালাবাৰ জিলাৰ অংশ আছিল। বৰ্তমানৰ পট্টাম্বি তালুকৰ থ্ৰিথালা ৰাজহ ব্লকত থকা অংশটো পোন্নানী তালুকৰ অন্তৰ্গত আছিল। পট্টাম্বি তালুকৰ বাকী অংশ, ওট্টাপালম আৰু মান্নাৰক্কাড তালুকসমূহ মালাবাৰ জিলাৰ মলপ্পুৰম ৰাজহ সংমণ্ডলে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা ৱাল্লুৱানাদ তালুকৰ অন্তৰ্গত আছিল। ব্ৰিটিছ ৰাজত্বকালত বৰ্তমানৰ পালঘাট জিলাৰ বাকী তিনিটা তালুক (পালঘাট, আলথুৰ আৰু চিত্তুৰ) একেলগে মালাবাৰ জিলাৰ পালঘাট তালুক হিচাপে গঠিত হৈছিল।<ref name="Logan">{{Cite book|title=Malabar Manual (Volume-I)|last=Logan|first=William|publisher=Asian Educational Services|year=2010|isbn=9788120604476|location=New Delhi|pages=631–666}}</ref><ref name="Malabar" /><ref name="c1971">{{Cite book|title=District Census Handbook – Malappuram (Part-C) – 1971|last=K. Narayanan|publisher=Directorate of Census Operations, Kerala|year=1972|location=Thiruvananthapuram|pages=3|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5714/1/51172_1971_MAL.pdf}}</ref><ref name="1961_pkd">{{Cite book|title=District Census Handbook (3) – Palakkad (1961)|last=Devassy|first=M. K.|publisher=Government of Kerala|year=1965|location=Shoranur|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf}}</ref> ১৯৫১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লৰ সময়ত, পালঘাট আছিল কঝিকোটৰ পাছতেই তদানীন্তন মালাবাৰ জিলাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ। সেই সময়ত মালাবাৰৰ কেৱল দুখন চহৰকহে ডাঙৰ নগৰ বা 'চিটি' হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল: কঝিকোট আৰু পালঘাট। ১৯৫৬ চনত কেৰালা ৰাজ্য গঠনৰ পাছত, মালাবাৰ জিলাৰ তদানীন্তন পালঘাট তালুকটোক তিনিটা অংশত বিভক্ত কৰা হয়: পালঘাট, আলথুৰ আৰু চিত্তুৰ। তদানীন্তন মালাবাৰ জিলাৰ কিছু অংশ লৈ পালঘাট জিলা গঠন কৰা হৈছিল। ১৯৬৯ চনৰ ১৬ জুনত পেৰিনথালমান্না তালুক আৰু পোন্নানী তালুক পৃথক কৰি মলপ্পুৰম জিলা গঠন কৰা হয়। একেটাতে দিনতে তিৰুৰ তালুকৰ পাৰুদূৰ গাঁওখন পালঘাট জিলালৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কিছু বছৰৰ পাছত, মলপ্পুৰম জিলাৰ এৰানাদ তালুকৰ (বৰ্তমান কাৰুৱাৰাকুন্দু নিলাম্বুৰ তালুকৰ অংশ) কাৰুৱাৰাকুন্দু গাঁৱৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখন পালঘাট জিলাৰ মান্নাৰক্কাড তালুকলৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref name="census1951">{{Cite book|title=1951 census handbook – Malabar district|publisher=Government of Madras|year=1953|location=Chennai|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref><ref name="History">{{Cite web|url=https://palakkad.nic.in/history/|title=History &#124; Palakkad &#124; India}}</ref> == প্ৰশাসন == প্ৰধান প্ৰবন্ধ:[[:en:Political_divisions_of_Palakkad_district|পালঘাট জিলাৰ ৰাজনৈতিক বিভাজন]] === উপজিলাসমূহ === সংশোধিত ভাৰতীয় সংবিধানৰ অধীনত ৰাজ্যত বিকেন্দ্ৰিকৃত পৰিকল্পনা ৰূপায়ণ কৰা হৈছে। জিলা পঞ্চায়তৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পালঘাট পৌৰ নগৰত। অসামৰিক ষ্টেচনৰ সমীপতে জিলা পঞ্চায়ত কাৰ্যালয় ভৱন। {{Imageframe|align=right|border=no|content=<gallery mode=packed heights=250> File:Density_of_Population_in_Palakkad_District.svg|পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব File:Subdistricts_of_Palakkad.png|পালঘাটৰ মহকুমাসমূহ File:Population_in_Palakkad_District_Talukwise.svg|পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যা উপজিলাভিত্তিক File:Density_of_Population_palakkad_talukwise.svg|পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যা উপজিলাভিত্তিক </gallery>}} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" ! scope="col" | মহকুমা ! scope="col" | এলেকা<br />(কি.মি^২) ! scope="col" | জনসংখ্যা<br />(২০১১) ! scope="col" | গাঁও |- | [[পত্তম্বী]] || ৩৬৯ || ৪৬৭,৭২২ || ১৮ |- | [[অট্টাপালম]] || ৪৭৭ || ৪৬২,৯৭০ || ২৪ |- | [[মন্নাৰক্কাদ]] || ১,২০৯ || ৩৮৪,৩৯৩ || ২৫ |- | [[পলাক্কাদ|পালঘাট]] || ৭১৩ || ৬১২,১১৬ || ৩০ |- | [[চিত্তুৰ তালুক|চিত্তুৰ]] || ১,১৩৬ || ৪৩৭,৭৩৮ || ৩০ |- | [[আলাথুৰ]] || ৫৭১ || ৪৪৪,৯৯৫ || ৩০ |- | style="font-size: 80%" colspan=5 bgcolor="#cceeff" align="center"| Sources: [[2011 Census of India]],<ref name="demopalakkad">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3206_PART_B_PALAKKAD.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Palakkad |access-date= 28 August 2020 |publisher= Directorate of Census Operations, Kerala |pages=161–193}}</ref> Official website of Palakkad district<ref name = Villages_Palakkad>{{cite web |title = Villages in Palakkad |url = https://palakkad.nic.in/villages/ |website = palakkad.nic.in |access-date = 28 August 2020}}</ref> |} == অৰ্থনীতি == [[চিত্ৰ:Stadium bypass.jpg|thumb|221x221px|ষ্টেডিয়াম বাইপাছ, বিকাশশীল ব্ৰেণ্ড ষ্ট্ৰীট]] [[চিত্ৰ:Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg|thumb|223x223px|পালঘাট চহৰৰ ক্ৰমবৰ্ধমান আকাশৰ ৰেখা]] পালঘাট গেপৰ উপস্থিতি আৰু কইম্বাটুৰৰ সান্নিধ্যই পালঘাতক অৰ্থনৈতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তুলিছে। পালঘাট চহৰ কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ উদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। পালঘাট চহৰৰ কাঞ্জিকোড অঞ্চল কোচিৰ পিছত কেৰালাৰ দ্বিতীয়টো উদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কাঞ্জিকোড কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ উদ্যোগিক অঞ্চল আৰু ইণ্ডিয়ান টেলিফোন ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ লিমিটেড (আই টি আই), ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন লিমিটেড, ফ্লুইড কণ্ট্ৰল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট, চেণ্ট-গোবেইন ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড (পূৰ্বতে এছ ই পি আৰ ৰিফ্ৰেক্টৰীজ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড), পাটস্পিন ইণ্ডিয়া লিমিটেড, পেপচি, পি পি এছ ষ্টীল (কেৰেলা) প্ৰাইভেট লিমিটেড, ইউনাইটেড ব্ৰুৱেৰীজ, এম্পি ডিষ্টিলেৰীজ, মেৰিকো, ভাৰত আৰ্থ মভাৰ্ছ লিমিটেডৰ দৰে কোম্পানী (বিইএমএল), ৰুবফিলা ইণ্টাৰনেশ্যনেল লিমিটেড, আৰ্য বৈদ্য ফাৰ্মাচীত উৎপাদনৰ সুবিধা আছে। শেহতীয়া বছৰবোৰত পালঘাট চহৰৰ বাণিজ্যিকীকৰণ অবিৰত গতিত বৃদ্ধি পাইছে, আজিকালি পালঘাট চহৰ আৰু উপকণ্ঠ অঞ্চলত দ্ৰুত পৰিমাণৰ বাণিজ্যিক আৰু ৰাজহুৱা উন্নয়নমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ সাক্ষী হৈছে। উন্নয়নসমূহ মূলতঃ বাইপাছ পথসমূহত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, চহৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা ষ্টেডিয়াম আৰু কালিকাট দুয়োটা বাইপাছ পথেই বৃহৎ বাণিজ্যিক প্ৰকল্প লাভ কৰিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ব্ৰেণ্ডেড খুচুৰা শৃংখল, খাদ্য শৃংখল, ৰেষ্টুৰেণ্ট, হোটেল, শ্বপিং কমপ্লেক্স, বস্ত্ৰশিল্প, ব্ৰেণ্ডেড জুৱেলাৰী, বাহন শ্ব'ৰুম, চহৰৰ ভিতৰত আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে কাম কৰি আছে। ভিলাৰে গঠিত বহুতো হাউছিং কলনী আৰু পালঘাট চহৰ আৰু উপকণ্ঠ অঞ্চলত এপাৰ্টমেণ্টো উপস্থিত। == পৰিবহণ == === পথ === পালঘাটত মধ্যম গ্ৰেডৰ পথৰ নেটৱৰ্ক আছে। চেলেমৰপৰা কোচিলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৫৪৪ চহৰৰ বাহিৰৰ অঞ্চলৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬ পালঘাটৰপৰা আৰম্ভ হৈ কোজিকোডৰ ওচৰৰ ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত যোগ দিয়ে। আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ হ’ল পালঘাট – পোন্নানী পথ যিয়ে ৫৪৪ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ আৰু মুম্বাই-কন্যাকুমাৰী উপকূলীয় ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ সংযোগ কৰে। পালঘাট চহৰত চাৰিটা বাছ ষ্টেচন আছে য'ত কেএছআৰটিচিটাৰ্মিনেল পালঘাট আৰু তিনিটা ব্যক্তিগত বাছ ষ্টেণ্ড আছে যাৰ নাম ষ্টেডিয়াম ষ্টেণ্ড, মিউনিচিপাল বাছ ষ্টেণ্ড, আৰু টাউন বাছ ষ্টেণ্ড। পালঘাট কে এছ আৰ টি চি ডিপো পালঘাট জিলাৰ একমাত্ৰ ডিপো। চিত্তুৰত উপ ডিপো চিত্তুৰ-থাথামংগলম সেৱা আগবঢ়াই আছে। ভাডাকেঞ্চেৰী আৰু মান্নাৰকাডত নিজ নিজ চহৰসমূহক সেৱা আগবঢ়োৱা অপাৰেটিং চেণ্টাৰসমূহ উপস্থিত থাকে। কে এছ আৰ টি চি ষ্টেচনৰ মাষ্টাৰ অফিচ পাটম্বিত উপস্থিত আছে। == বিমান == নিকটতম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ হৈছে কইম্বাটুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, যিটো পালঘাটৰপৰা প্ৰায় ৬২ কিলোমিটাৰ (৩৯ মাইল) দূৰত। অৱশ্যে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আৰু কালিকাট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰেও চহৰখনক সেৱা আগবঢ়ায়। ভাৰতৰ অসামৰিক বিমান পৰিবহণ মন্ত্ৰ্যালয়ে বিমান সংযোগ বৃদ্ধিৰ বাবে ঘৰুৱা বিমানবন্দৰ স্থাপনৰ সন্দৰ্ভত পূব ইয়াককাৰাত এটা মিনি ঘৰুৱা বিমানবন্দৰৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে। পূব ইয়াকৰা পালঘাটত এই প্ৰকল্পৰ বাবে ৬০ একৰ মাটি চিনাক্ত কৰা হৈছে। == ৰেলৱে’ == পালঘাট ৰেল বিভাগটো ভাৰতীয় ৰেলৱে’ৰ দক্ষিণ ৰেলৱে' মণ্ডলৰ ছটা প্ৰশাসনিক বিভাগৰ ভিতৰত অন্যতম, যাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পালঘাটত অৱস্থিত। এইটো দক্ষিণ ৰেলৱে'ৰ আটাইতকৈ সৰু ৰেল বিভাগ। পোদানুৰ বিভাগ ভংগ কৰি এই বিভাগটো গঠন কৰা হৈছিল। কেৰালা, তামিলনাডু, কৰ্ণাটক আৰু মাহে (পুডুচেৰী কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলত) ৰাজ্যত ৫৮৮ ৰুট কিলোমিটাৰ ৰেলপথ পৰিচালনা কৰা এই বিভাগটো ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি ৰেল বিভাগ। এই ৰেল বিভাগৰ অধীনৰ মুখ্য ৰেলৱে' ষ্টেচনসমূহ হ’ল— পালঘাট জংচন, শৰণূৰ জংচন, তিৰুৰ, কোঝিকোডে, থালাছেৰী, কান্নুৰ, কাছাৰগোড, মাংগালোৰ চেণ্ট্ৰেল, মাংগালোৰ জংচন আৰু পোলাচি জংচন। নিজৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ত কোনো টাৰ্মিনেল সুবিধা নথকা ভাৰতৰ এইটোৱেই একমাত্ৰ বিভাগ। পালঘাট বিভাগৰ টাৰ্মিনেল সুবিধা শৰণূৰ জংচন আৰু কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ মাংগালোৰ চেণ্ট্ৰেলত অৱস্থিত। চহৰখনত দুটা ৰেলৱে' ষ্টেচন আছে— পালঘাট জংচন হ’ল এটা ব্ৰডগজ ৰেলৱে' জংচন (যিটো পৌৰসভাৰ বাছ আস্থানৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ দূৰত ওলাভাক্কোডত অৱস্থিত) আৰু পালঘাট টাউন ৰেলৱে' ষ্টেচন যিটো পালঘাট চহৰৰ হৃদপিণ্ডস্বৰূপ স্থানত অৱস্থিত। কইম্বাটুৰ, তিৰুচিৰাপল্লী, ইৰোড, চেলেম, তিৰুৱনন্তপুৰম, কোল্লাম, মাংগালোৰ, কোঝিকোডে আৰু এৰণাকুলাম চহৰসমূহ ব্ৰডগজ লাইনৰদ্বাৰা সংযোজিত। পোলাচি, ডিণ্ডিগুল আৰু মাদুৰাইলৈ ট্ৰেন সেৱাসমূহ পালঘাট টাউন ষ্টেচনৰ জৰিয়তে ব্ৰডগজ লাইনেৰে পৰিচালিত হয়। শৰণূৰ জংচনৰপৰা মাংগালোৰ আৰু কংকণ ৰেলৱে’লৈকো ৰেল যোগাযোগ আছে, যাৰদ্বাৰা গোৱা আৰু বোম্বাইৰ দিশে ভ্ৰমণ কৰিব পাৰি। ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰপৰা অহা ৰেলসমূহ পালঘাট জিলাৰ শৰণূৰ জংচনৰপৰা উত্তৰ আৰু দক্ষিণ কেৰালালৈ ডাইভাৰ্ট (দিশ সলনি) কৰা হয়। ইয়াৰপৰা কালিকট, এৰণাকুলাম, ত্ৰিবেন্দ্ৰম, শৰণূৰ আৰু নিলামবুৰলৈ ৰেল সেৱা আছে। শৰণূৰ জংচন ৰেলৱে' ষ্টেচন হৈছে কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেলৱে' ষ্টেচন, যিয়ে পালঘাট গেপৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূল (মাংগালোৰ)ক দক্ষিণ-পূব উপকূল ( চেন্নাই)ৰ সৈতে সংযোগ কৰাত এক ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰে। পালঘাট গেপৰ উপস্থিতিৰ বাবে এইটো তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰেল লাইনৰ মিলনস্থল: মাংগালোৰ-চেণ্নাই লাইন, নিলামবুৰ-শৰণূৰ লাইন, আৰু কন্যাকুমাৰী-শৰণূৰ লাইন। == জনগাঁথনি == {{bar box |title = পালঘাট জিলাৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=left |bars= {{bar percent|[[Hinduism in Kerala|হিন্দু]]|darkorange|66.76}} {{bar percent|[[Islam in Kerala|ইছলাম]]|green|28.93}} {{bar percent|[[Christianity in Kerala|খ্ৰীষ্টান]]|dodgerblue|4.07}} {{bar percent|অন্যান্য|black|0.24}} }} ২০১৮ চনৰ পৰিসংখ্যা প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যা হৈছে ২৯,৫২,২৫৪ গৰাকী, যিটো আমেনিয়া ৰাষ্ট্ৰ বা আমেৰিকাৰ ইউটা ৰাজ্যৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় সমান। ইয়াৰ ফলত ই ভাৰতৰ (মুঠ ৬৪০টা জিলাৰ ভিতৰত) ১৩৮ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছে। জিলাখনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৬৫৯ জন। ২০০১–২০১১ দশকটোত ইয়াৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ৭.৩৯%। পালঘাটত প্ৰতি ১০০০ জন পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ১০৬৭ গৰাকী (লিংগ অনুপাত)। পালঘাট জিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৪৯%, যিটো কেৰালাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ কম। অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিয়ে জনসংখ্যাৰ ক্ৰমে ১৪.৩৭% আৰু ১.৭৪% অংশ দখল কৰিছে। জিলাখন কেৰালাৰ সৰ্বাধিক অনুসূচিত জাতিৰ (SC) জনসংখ্যাৰ বাসস্থান, যি জিলাখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৫%। গাঁৱলীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰা পালঘাট জিলাৰ মুঠ জনসংখ্যা ২১,৩৩,১২৪ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ১০,৩১,৪৬৬ জন আৰু মহিলা ১১,০১,৬৫৮ গৰাকী। পালঘাট জিলাৰ গাঁৱলীয়া অঞ্চলত প্ৰতি ১০০০ জন পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ১০৬৮ গৰাকী। যদি পালঘাট জিলাৰ শিশু লিংগ অনুপাতৰ তথ্য বিবেচনা কৰা হয়, তেন্তে এই সংখ্যা প্ৰতি ১০০০ জন ল'ৰাৰ বিপৰীতে ৯৬৯ গৰাকী ছোৱালী। গাঁৱলীয়া অঞ্চলত ০-৬ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ সংখ্যা ২৩১,৮৯২ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ১১৭,৭৬৩ জন আৰু মহিলা ১১৪,১২৯ গৰাকী। শিশু জনসংখ্যায় পালঘাট জিলাৰ মুঠ গাঁৱলীয়া জনসংখ্যাৰ ১১.৪২% অংশ সামৰি লৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি পালঘাট জিলাৰ গাঁৱলীয়া অঞ্চলত সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৮.৩১%। লিংগভিত্তিকভাৱে, পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা ক্ৰমে ৯২.৩৬% আৰু ৮৪.৫৬%। মুঠ ১৬,৭৮,৮৯৫ জন লোক সাক্ষৰ আছিল, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ৮,৪৩,৮৫৫ জন আৰু মহিলা ৮,৩৫,০৪০ গৰাকী। ২০১১ চনত পালঘাটৰ জনসংখ্যা আছিল ২৮,০৯,৯৩৪ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ১৩,৫৯,৪৭৮ জন আৰু মহিলা ১৪,৫০,৪৫৬ গৰাকী। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লত পালঘাটৰ জনসংখ্যা আছিল ২৬,১৭,৪৮২ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ আছিল ১২,৬৬,৯৮৫ জন আৰু বাকী ১৩,৫০,৪৯৭ গৰাকী আছিল মহিলা। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যায় কেৰালাৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৮.৪১ শতাংশ সামৰি লৈছিল। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লত পালঘাট জিলাৰ বাবে এই সংখ্যা আছিল কেৰালাৰ জনসংখ্যাৰ ৮.২২ শতাংশ। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ তুলনাত জনসংখ্যাত ৭.৩৫ শতাংশ পৰিৱৰ্তন হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বৰ ২০০১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত পালঘাট জিলাত ১৯৯১ চনৰ তুলনাত জনসংখ্যা ৯.৮৮ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছিল। ভাৰতৰ ২০১১ চনৰ প্ৰাথমিক অস্থাৱৰ লোকপিয়লৰ তথ্যই প্ৰকাশ কৰে যে ২০১১ চনৰ বাবে পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৬২৭ জন। ২০০১ চনত পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৫৮৪ জন আছিল। পালঘাট জিলায় ৪,৪৮২ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকা পৰিচালনা কৰে। ২০০১ চনৰ ৮৪.৩৫% ৰ তুলনাত ২০১১ চনত পালঘাটৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৮৯.৩১%। লিংগভিত্তিকভাৱে চালে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা আছিল ক্ৰমে ৯৩.১০% আৰু ৮৫.৭৯%। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ বাবে পালঘাট জিলাত এই সংখ্যা আছিল ক্ৰমে ৮৯.৫২% আৰু ৭৯.৫৬%। পালঘাট জিলাত মুঠ সাক্ষৰ লোক আছিল ২২,৩৯,৪৯২ জন, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ১,১২,৬০০ জন আৰু মহিলা ১১,১৬,৮৯২ গৰাকী। ২০০১ চনত পালঘাট জিলাত এই সংখ্যা আছিল ১৯,৩৮,৮১৮ জন। পালঘাটত লিংগ অনুপাতৰ ক্ষেত্ৰত, ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ ১০৬৬ ৰ তুলনাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ১০৬৭ গৰাকী আছিল। লোকপিয়ল ২০১১ সঞ্চালকালয়ৰ শেহতীয়া প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ভাৰতত গড় ৰাষ্ট্ৰীয় লিংগ অনুপাত হৈছে ৯৪০। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্যৰ ৯৬৩ গৰাকী ছোৱালীৰ তুলনাত শিশু লিংগ অনুপাত আছিল প্ৰতি ১০০০ জন ল'ৰাৰ বিপৰীতে ৯৬৭ গৰাকী ছোৱালী। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ ৩,১৮,৮৮৪ গৰাকীৰ বিপৰীতে ০–৬ বছৰ বয়সৰ মুঠ ৩০২,২৯৭ গৰাকী শিশু আছিল। মুঠ ৩০২,২৯৭ গৰাকী শিশুৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু মহিলা আছিল ক্ৰমে ১৫৩,৬৯৬ জন আৰু ১৪৮,৬০১ গৰাকী। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি শিশু লিংগ অনুপাত আছিল ৯৬৭, যিটো ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ ৯৬৩ ৰ সৈতে তুলনীয়। ২০১১ চনত ০–৬ বছৰ বয়সৰ শিশুসকলে পালঘাট জিলাৰ ১০.৭৬ শতাংশ অংশ গঠন কৰিছিল, যিটো ২০০১ চনত ১২.১৮ শতাংশ আছিল। ভাৰতৰ পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ তুলনাত ইয়াৰ মূল পৰিৱৰ্তন আছিল −১.৪২ শতাংশ। === ভাষা === ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ সময়ত ৯৩.৭১% জনসংখ্যায় মালয়ালম আৰু ৪.৮২% জনসংখ্যায় প্ৰথম ভাষা হিচাপে কয়। প্ৰশাসনিক ভাষা আৰু বহুলভাৱে প্ৰচলিত ভাষা মালয়ালম। ইৰুলা (৩৫৬০ ভাষী) আৰু কুৰুম্বা (১০২৮ ভাষী) আদি সংখ্যালঘু দ্ৰাবিড় ভাষাও ইয়াত কোৱা হয়। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি মুঠ জনসংখ্যাৰ মাতৃভাষাৰ শতকৰা হাৰ এনেধৰণৰ। {{Pie chart |caption = পালঘাট জিলাৰ ভাষা (২০১১)<ref name="languages"/> |label1 = [[মালয়ালম]] |value1 = 93.71 |color1 = cornflowerblue |label2 = [[তামিল]] |value2 = 4.82 |color2 = royalblue |label3 = আন আন |value3 = 1.47 |color3 = grey }} == শিক্ষা == [[চিত্ৰ:GVC Palakkad.jpg|left|thumb|চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজ, পালঘাট]] পালঘাট জিলা ভাৰতৰ কেৰেলা ৰাজ্যৰ শিক্ষাৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ। পালঘাট জিলাত বিশিষ্ট শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে বিভিন্ন স্তৰৰ শিক্ষাৰ বাবে মঞ্চ প্ৰদান কৰে। জিলাখনত কেৰালা ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান। পালঘাট জিলাত তিনিখন শৈক্ষিক জিলা আছে যথা পালঘাট, অট্টাপ্পালাম আৰু মান্নাৰকাড। সমগ্ৰ জিলাখনত কেইবাখনো শিক্ষানুষ্ঠানে কাম কৰি আছে। চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজ, পালঘাট, চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, শ্ৰীকৃষ্ণপুৰম, এন এছ এছ কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং, চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, পালঘাট, চেম্বাই মেম’ৰিয়েল চৰকাৰী সংগীত মহাবিদ্যালয়, আৰু বহুতো উচ্চ পৰ্যায়ৰ শিক্ষানুষ্ঠান পালঘাট জিলাত অৱস্থিত। [[চিত্ৰ:IIT PKD.jpg|left|thumb|ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন’লজি, পালঘাট]] [[চিত্ৰ:Nssce main building.jpg|left|thumb|এন এছ এছ কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং, পালঘাট]] [[চিত্ৰ:B. E. M. Higher Secondary School, Palakkad.jpg|left|thumb|বি ই এম উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, পালঘাট]] ১৮৬৬ চনত স্থাপিত পালঘাটৰ চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজ ৰাজ্যখনৰ অন্যতম পুৰণি কলেজ। ২০১৪ চনত আৰম্ভ হোৱা চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় পালঘাট জিলাখনৰ প্ৰথমখন চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। আকাথেথাৰাৰ এন এছ এছ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় ভাৰতৰ কেৰেলাত স্থাপিত চতুৰ্থ অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান। চেম্বাই স্মাৰক চৰকাৰী সংগীত মহাবিদ্যালয় ৰাজ্যখনৰ কৰ্ণাটিক সংগীতৰ পাঠদানৰ অন্যতম উৎকৃষ্টতাৰ কেন্দ্ৰ। ১৯৬৪ চনত স্থাপিত মহিলা মহাবিদ্যালয় মাৰ্চি কলেজ, পালঘাট পালঘাট চহৰৰ অন্যতম চিনাকি প্ৰতিষ্ঠান। * আই আই টি পালঘাট * ভিক্টোৰিয়া কলেজ * চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, পালঘাট * এন এছ এছ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় * এম ই এছ কল্লাদি কলেজ, মান্নাৰক্কাড * জিলা ৰাজহুৱা পুথিভঁৰাল, পালঘাট * চেম্বাই মেম'ৰিয়েল চৰকাৰী সংগীত মহাবিদ্যালয়, পালঘাট * এন এছ এছ কলেজ, অট্টাপালাম, পালঘাট * এন এছ এছ কলেজ, নেনমাৰা, পালঘাট * চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়, চিত্তুৰ * শ্ৰী নীলাকান্ত চৰকাৰী সংস্কৃত মহাবিদ্যালয় পট্টাম্বী * আল আমিন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, শ্বোৰনুৰ পালঘাট * কৰুণা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, বিলায়োদী পালঘাট * মাৰ্চি কলেজ, পালঘাট * কলেজ অৱ এপ্লাইড ছায়েন্স, ভাডাকেনচেৰী, পালঘাট * শ্ৰীকৃষ্ণপুৰম ভিটি ভট্টাথিৰিপাদ কলেজ * ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান, মালম্পূজা * চৰকাৰী পলিটেকনিক, কোডুম্বু, পালঘাট * শ্ৰীনাৰায়ণ মহাবিদ্যালয়, আলাথুৰ * শ্ৰী নীলাকান্ত চৰকাৰী সংস্কৃত মহাবিদ্যালয় পট্টাম্বী * যুৱক্ষেত্ৰ ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ * আঞ্চলিক কৃষি গৱেষণা কেন্দ্ৰ, পটম্বি, পালঘাট * পি কে ডি এ এছ ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল চাইন্সেছ, অট্টাপালাম * কেৰেলা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, আমগোড়, পালঘাট * নাজাথ কলা আৰু বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, মান্নাৰক্কাড, পালঘাট * প্ৰয়োগ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, মালাম্পুঝা, কালেপুলি, পালঘাট * প্ৰয়োগ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, কুঝলমানাম, কোট্টাই, পালঘাট * প্ৰয়োগ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, আট্টাপ্পাদি, পালঘাট * প্ৰয়োগ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, আয়লুৰ, পালঘাট * এ.ডব্লিউ.এইচ. বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মহাবিদ্যালয়, পালঘাট * ইনষ্টিটিউট ফৰ কমিউনিকেটিভ এণ্ড কগনিটিভ নিউৰ’ চাইন্সেছ, পালঘাট * কৰুণা কলা আৰু বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, পালঘাট * এম.পি.এম.এম.এছ.এন. ট্ৰাষ্ট কলেজ, শ্বোৰ্ণুৰ * সংখ্যালঘু কলা আৰু বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, পদিনজাৰংগী * ৰয়েল ইনষ্টিটিউট অৱ চাইন্স এণ্ড টেকন’লজি, পালঘাট * সদানম ইনষ্টিটিউট অৱ কমাৰ্চ এণ্ড মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ, পালঘাট * সদানম কুমাৰন মহাবিদ্যালয়, পাথিৰিপাল * শ্ৰী নীলাকান্দ চৰকাৰী ড° সংস্কৃত মহাবিদ্যালয়, পট্টাম্বী * শ্ৰীকৃষ্ণপুৰম ভি.টি. ভট্টাথিৰিপাদ মহাবিদ্যালয়, == সংবাদ মাধ্যম == মালয়ালমৰ প্ৰধান বাতৰি কাকতসমূহৰ ভিতৰত মলয়ালা মনোৰমা,মথৰুভূমি, দেশভীমণি, সুপ্ৰভাথাম দৈনিক পালঘাট চহৰত ছপা কেন্দ্ৰ আছে আৰু চহৰৰপৰা প্ৰকাশিত সন্ধিয়া বাতৰি কাকতও কম। চহৰত (ACV)ৰ দৰে স্থানীয় নিউজ চেনেলেও কাম কৰি আছে। চুলতানপেটৰ ৰবিনছন ৰোডত অৱস্থিত পালঘাট প্ৰেছ ক্লাব। আহলিয়া কেম্পাছৰ পালঘাটত চলি থকা এটা ব্যক্তিগত এফ এম ষ্টেচন। পালঘাটত চৰকাৰী এফ এম ষ্টেচন স্থাপনৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী দাবী। বৰ্তমান পালঘাট চহৰত মুঠ ৮টা চিনেমা হল কাৰ্যক্ষম হৈ আছে যিয়ে মালয়ালম, ইংৰাজী, তামিল, হিন্দী চিনেমা প্ৰদৰ্শন কৰে, আন কিছুমান মাল্টিপ্লেক্স পৰ্দা নিৰ্মাণৰ কাম চলি আছে আৰু চহৰখনৰ ভিতৰত আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে অদূৰ ভৱিষ্যতে মুকলি হোৱাৰ আশা কৰা হৈছে। == ক্ৰীড়া == মহানগৰীৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত ইন্দিৰা গান্ধী পৌৰসভা ষ্টেডিয়ামখন এসময়ত ৰাজ্যখনৰ মেজৰ স্প’ৰ্টছ মিট আৰু ফুটবল খেলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যদিও বৰ্তমান ষ্টেডিয়ামখনৰ ৰক্ষণাবেক্ষণৰ অভাৱৰ বাবে খেল পৰিচালনাৰ অৱস্থা নাই। পৌৰসভাই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সুবিধাৰে ষ্টেডিয়ামখন সংস্কাৰৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে। চহৰখনত পালঘাটৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত ফ'ৰ্ট ময়দান<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/sports/sports-news/palakkad-municipal-stadium-turns-into-dump-yard-covered-with-weeds-1.3209529|title=Palakkad municipal stadium turns into dump yard covered with weeds|website=Mathrubhumi}}</ref> যাক কোটা মৈদানম বুলিও কোৱা হয়। বৰ্তমান ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বেছিকৈ ক্ৰিকেট খেলৰ বাবে কৰা হয়। ফ’ৰ্ট মাইদানত সৰ্বাধিক ১০ হাজাৰ লোকৰ বাবে ঠাই আছে। ২০০২ চনলৈকে এই খেলপথাৰখন কেৱল স্থানীয় ক্ৰিকেটৰ বাবেহে বিবেচিত হৈছিল। ২০০৩ চনত ফ’ৰ্ট ময়দানত ৰঞ্জি ট্ৰফী প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। চহৰখনৰ পালঘাটৰ চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা ইনড'ৰ ষ্টেডিয়াম আছে যাৰ মুঠ আয়তন এক লাখ বৰ্গফুট (৯,৩০০ মিটাৰ বৰ্গফুট) আৰু বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ এতিয়াও আধৰুৱা আৰু অসম্পূৰ্ণ। পালঘাটৰ নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ মাটিত আঠটা লাইন কাৰ্যক্ষম হৈ থকা এটা চিহ্নেটিক ট্ৰেক আছে। == পালঘাট জিলাৰ মুখ্য চহৰ == [[চিত্ৰ:Ottpalam town4.jpg|left|thumb|অট্টাপ্লাম|231x231px]] [[চিত্ৰ:Vadakkencherry town2020.jpg|thumb|ভাডাকেঞ্চেৰী]] [[চিত্ৰ:Pattambi Town View.jpg|left|thumb|পট্টাম্বী|231x231px]] [[চিত্ৰ:Alathur Town1.jpg|thumb|আলাথুৰ|left|235x235px]]কেৰালাৰ পালঘাট জিলাৰ কেইবাখনো উল্লেখযোগ্য চহৰ আছে যিবোৰে জিলাখনৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। জিলাখনৰ প্ৰধান প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হৈছে পালঘাট চহৰ, যি ঐতিহাসিক টিপু চুলতানৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাকৃতিক পালঘাট গিৰিপথৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ। ভাৰতপুঝা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ওট্টাপালাম চহৰখন ইয়াৰ সমৃদ্ধ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য, মনোৰম প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু চলচ্চিত্ৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ স্থান হিচাপে জনাজাত। আনহাতে, শ্বৰনুৰ হৈছে ৰাজ্যখনৰ অন্যতম বৃহৎ আৰু ব্যস্ত ৰে’লৱে জংচন, যি সমগ্ৰ কেৰালাৰ যাতায়াতৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰবিন্দু। ইয়াৰ উপৰিও, পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পাদদেশত অৱস্থিত মান্নাৰকাড চহৰখন বিখ্যাত ‘চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান’ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে পৰিচিত আৰু চিত্তুৰ-থাত্থমংগলম হৈছে কৃষি তথা ঐতিহ্যবাহী লোকসংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ। * পালঘাট * অট্টাপ্লাম * পট্টাম্বী * মান্নাৰক্কাদ * চেৰপুলাচেৰী * কলেংগোড * চিত্তুৰ-থাথামংগলম * শ্বোৰ্ণুৰ * আলাথুৰ * ভাডাকেঞ্চেৰী * কোডুৱায়ুৰ * নেম্মাৰা * কোজিনজামপাৰ == পালঘাট জিলাৰ গ্ৰাম পঞ্চায়ত == {{columns-list|colwidth=22em| * [[আগালী (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[আলানালুৰ]] * [[আলাথাৰ]] * [[আম্বলাপ্পাৰা]]। * [[অনাক্কাৰ (পলাক্কাদ)]]। * [[অনংগনদী]] * [[আয়িলুৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[চালাৱৰা]]। * [[চালিচেৰী]] * [[এলাপুলি]]। * [[এলাভানচেৰী]]। * [[এৰিমায়ুৰ]] * [[এৰুথাম্পাথী (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কদম্পাজিপুৰম]]। * [[কাঞ্জিৰামপুজা (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কান্নাদী]] * [[কাপ্পুৰ (পালাক্কাদ জিলা)]] * [[কাৰিম্বা, পলাক্কাদ]]। * [[কৰিমপুজা, পলাক্কাদ]]। * [[কাভাছেৰী]] * [[কেৰালাছেৰী]] * [[কিঝাক্কানচেৰী]]। * [[কোডুম্বা]] * [[কোদুৱায়ুৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কোলেংগোডে, পালাক্কাড]]। * [[কংগাদ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কোপ্পম]] * [[কোট্টপ্পাদম (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কোট্টায়ী (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কোঝিনজামপাৰা (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কুলুক্কল্লুৰ]]। * [[কুমাৰমপুথাৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কুঠন্নুৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কুঝলমন্নম (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[মংকৰা]]। * [[মন্নুৰ]] * [[মাৰুথাৰোড]]। * [[মাথুৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[মেলাৰকোড]] * [[মুণ্ডুৰ, পলাক্কাদ]]। * [[মুথালামাদা, পলাক্কাদ]]। * [[মুথুথালা]]। * [[নাগালাছেৰী]] * [[নালেপিলি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]]। * [[নেলয়া গ্ৰামপঞ্চায়ত]] * [[নেলিয়ামপাতি]]। * [[নেম্মাৰা (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[অংগালুৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[পল্লাসেনা]]। * [[পৰালী গ্ৰাম পঞ্চায়ত]] * [[পৰুদুৰ]]। * [[পেটেনচেৰী (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[পেৰিংগোট্টুকুৰিছি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[পেৰুমাট্টি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[পেৰুভেম্বা]] * [[পিৰাইৰি]]। * [[পলপুলি]] * [[পুডুকোড]] * [[পুদুৰ, পলাক্কাদ]]। * [[পুদুছেৰী (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[পুথুনগৰম]] * [[শোলায়াৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[তাচামপাৰা (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[তাৰুৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[থেংকৰা]]। * [[থেঁকুৰিছি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[থিৰুমিটাকোড (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[থিৰুভেগাপ্পুৰা]]। * [[বদকাৰপতি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[বদকেঞ্চেৰী (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]]। * [[বদবন্নুৰ]]। * [[ভাল্লাপুজা]]। * [[বন্দাঝি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[বনিয়ামকুলাম (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[ভিলায়ুৰ]] }} == তথ্যসূত্ৰ == lq00qs2xrsmvdyqdm3jnssefhaksh5p 625382 625377 2026-08-08T15:12:48Z যদুমণি 32127 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 625382 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = পালঘাট জিলা | nickname = '''''কেৰালাৰ ভঁৰাল''''' | type = [[List of districts of Kerala|জিলা]] | image = {{Photomontage | photo1a = Palakkad Fort 5.jpg | photo2a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg | photo2b = Ottpalam town3.jpg | photo3a = Pattambi Town1.jpg | photo3b = Alathur Town1.jpg | photo4a = MALAMPUZHA DAM OUTLET WATER CANAL.jpg | spacing = 1 | color_border = black | color = white | size = 225 | foot_montage = '''Clockwise from top:'''<br />[[Palakkad Fort]], [[Ottapalam]] town, [[Alathur]] town, [[Malampuzha Dam]] Water Canal, [[Pattambi]] town, [[Palakkad]] city}} | image_map = India Kerala Palakkad district.svg | image_map1 = {{maplink |frame=yes |frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center |text= '''পালঘাট জিলা''' |type=shape |id=Q1535742 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= Palakkad district of Kerala |type2=line|id2=Q1186|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Kerala }} | map_alt = | map_caption = '''[[কেৰালা]] ৰ স্থান। ''' | coordinates = {{coord|10.775|N|76.651|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ৰাষ্ট্ৰ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = {{seal|কেৰেলা}} | subdivision_type2 = অঞ্চল | subdivision_name2 = [[দক্ষিণ মালাবাৰ]] | established_date = 1957 | elevation_max_m = 2383 | elevation_max_point = <!-- for denoting the measurement point --> [[এংগিণ্ডা শৃংগ]] | founder = - | named_for = পালা গছ | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = [[পালঘাট]] | government_type = জিলা প্ৰশাসন | governing_body = জিলা উপায়ুক্ত | leader_title1 = জিলা উপায়ুক্ত | leader_name1 = কে সুধীৰ আই এ এছ<ref>{{cite web |title=About District |url=https://palakkad.nic.in/administration/ |website=Palakkad District |access-date=6 December 2021}}</ref> | leader_title2 = জিলা আৰক্ষী অধীক্ষক | leader_name2 = অজিত কুমাৰ আই পি এছ<ref name="PalakkadPoliceWhoIsWho">{{cite web |title=Who's Who – Palakkad District Police |url=https://palakkad.keralapolice.gov.in/who-is-who |website=Palakkad Kerala Police |access-date=18 December 2025 |publisher=Government of Kerala }}</ref> | leader_title3 = ডি এফ অ’ | leader_name3 = কে শ্ৰীনিবাস, আই এফ এছ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 4,482 | area_rank = [[List of districts of Kerala|দ্বিতীয়]] | elevation_footnotes = | elevation_m = 4000 | population_footnotes = <ref name="pkddemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report – 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|archive-date=2 November 2021|access-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = 2,952,254 | population_as_of = ২০১৮ | population_rank = ৫ | population_density_km2 = 659 | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]], English<ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|url-status=usurped|archive-date=11 September 2014}}</ref> | demographics_type2 = Religions | demographics2_title1 = {{nobold|Religion (2011)}} | demographics2_info1 = {{unbulleted list|66.8% [[Hinduism]]|28.9% [[Islam]]|4.1% Christianity|0.2% [[Religion in Kerala|Others]]<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>}} | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL-PKD]] | registration_plate = '''KL-09''' [[Palakkad]],<br /> '''KL-49''' [[Alathur]],<br /> '''KL-50''' [[Mannarkkad]],<br /> '''KL-51''' [[Ottappalam]],<br /> '''KL-52''' [[Pattambi]],<br /> '''KL-70''' [[Chittur-Thathamangalam]] | custom_label_sec2 = [[Literacy in India|Literacy]] | custom_data_sec2 = 89.31%<ref name="districtcensus"/> | custom_data_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.761<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &#124; UNDP in India|website=UNDP}}</ref> ({{color|Green| High}})}} | custom_label_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2005)}} | website = {{URL|www.palakkad.nic.in}} | footnotes = }}পালঘাট জিলা (মালয়ালম: [pɐːlɐkːɐːɖɨ̆] ⓘ) ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ ১৪খন জিলাৰ ভিতৰত এখন। ১৯৫৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীত মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ দক্ষিণ-পূব অংশ পৃথক কৰি এই জিলাখন গঠন কৰা হৈছিল। কেৰালাৰ মধ্য অংশত অৱস্থিত এই জিলাখন ইডুক্কি জিলাৰ পাছতেই ৰাজ্যখনৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জিলা। পালঘাট চহৰেই হৈছে এই জিলাখনৰ সদৰ ঠাই। পালঘাটৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত মলপ্পুৰম জিলা, দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত থ্ৰিছুৰ জিলা, উত্তৰ-পূব দিশত নীলগিৰি জিলা আৰু পূব দিশত তামিলনাডুৰ কোয়েম্বাটুৰ জিলা অৱস্থিত। এই জিলাখনক "কেৰালাৰ ভঁৰাল" (The granary of Kerala) বুলিও জনা যায়। পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাত অৱস্থিত পালঘাট গিৰিপথ (Palakkad Gap) ৰ উপস্থিতিক লৈ পালঘাতক কেৰালাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত অৱস্থিত ২,৩৮৩ মিটাৰ ওখ 'অংগিন্দা শৃংগ', যি পালঘাট জিলা, নীলগিৰি জিলা আৰু মলপ্পুৰম জিলাৰ সীমানাত অৱস্থিত, পালঘাট জিলাৰ সৰ্বোচ্চ স্থান। পালঘাট চহৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী থিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰায় ৩৪৭ কিলোমিটাৰ (২১৬ মাইল) উত্তৰ-পূবে অৱস্থিত। জিলাখনৰ মুঠ কালি ৪,৪৮০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৭৩০ বৰ্গ মাইল), যিটো সমগ্ৰ ৰাজ্যখনৰ মাটি-কালিৰ ১১.৫%, আৰু ইয়াৰ ফলত ই কেৰালাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জিলা। মুঠ ৪,৪৮০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ মাটি-কালিৰ ভিতৰত প্ৰায় ১,৩৬০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৫৩০ বৰ্গ মাইল) ভূমি অৰণ্যৰে আবৃত। জিলাখনৰ বেছিভাগ অংশই মধ্যভূমি অঞ্চলৰ (উচ্চতা ৭৫–২৫০ মিটাৰ বা ২৪৬–৮২০ ফুট) অন্তৰ্গত, কেৱল দক্ষিণৰ চিত্তুৰ তালুকৰ নেল্লিয়াম্পাথি-পৰম্বিকুলম অঞ্চল আৰু উত্তৰৰ আট্টাপ্পাডি-মালম্পুঝা অঞ্চল পাহাৰীয়া আৰু উচ্চভূমি অঞ্চলৰ (উচ্চতা > ২৫০ মিটাৰ বা ৮২০ ফুট) অন্তৰ্গত। পালঘাট জিলাৰ আট্টাপ্পাডি উপত্যকা আৰু চুবুৰীয়া মলপ্পুৰম জিলাৰ নিলাম্বুৰ অঞ্চলৰ (পূব এৰানাদ অঞ্চল) চালিয়াৰ উপত্যকা প্ৰাকৃতিক সোণৰ খনিৰ বাবে জনাজাত, যি নীলগিৰি বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভৰ অন্যান্য অংশতো দেখা যায়।<ref>{{Cite web|url=http://dmg.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=61|title=Minerals Resources|website=dmg.kerala.gov.in}}</ref> বছৰটোৰ বেছিভাগ সময়তে জলবায়ু প্ৰীতিপূৰ্ব ক্ৰিয়াশীল হৈ থাকে, কেৱল গ্ৰীষ্মকালৰ মাহকেইটা ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম। ইয়াত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে বৰষুণ হয় আৰু কেৰালাৰ একেবাৰে দক্ষিণৰ জিলাসমূহৰ তুলনাত ইয়াত অধিক বৰষুণ হয়। জিলাখনত বহু সৰু আৰু মজলীয়া নদী আছে, যিবোৰ ভাৰতপুঝা নদীৰ উপনদী। এই নদীসমূহৰ ওপৰত বহুকেইখন বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, যাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰটো হ’ল মালম্পুঝা বান্ধ। আয়তন বা ধাৰণ ক্ষমতাৰফালৰপৰা পৰম্বিকুলম বান্ধটো আটাইতকৈ ডাঙৰ। কাবেৰী নদীৰ উপনদী ভৱানী নদীও এই জিলাখনৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। কাদালুন্দি নদীৰ উৎপত্তি চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত হৈছে। চালকুডি নদীও এই জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20061213125037/http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm|url-status=dead|title=Fact sheet on Indian dams at Diehardindian.com|archive-date=13 December 2006}}</ref> পালঘাট জিলাত মুঠ সাতখন পৌৰসভা আছে। জিলাখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ চহৰখন হ’ল পালঘাট পৌৰসভা। জিলাখনৰ পৌৰসভাসমূহ হৈছে— পালঘাট চহৰ, ওট্টাপালম, শোৰণূৰ, চিত্তুৰ-তাত্তামংগলম, পট্টাম্বি, চেৰপুলাছেৰী আৰু মান্নাৰক্কাড। জিলাখনৰ অন্যান্য প্ৰধান চহৰসমূহ হৈছে আলথুৰ, কোল্লেনগোট, ৱাদাক্কানচেৰী, নেনমাৰা, কোডুৱায়ুৰ আৰু কোঝিনজামপাৰা। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি পালঘাট জিলাৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৪.০৯ শতাংশ লোক নগৰীয়া অঞ্চলত বাস কৰে। মুঠ ৬,৭৬,৮১০ গৰাকী লোক নগৰীয়া অঞ্চলত বাস কৰে, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ৩,২৮,০১২ জন আৰু মহিলা ৩,৪৮,৭৯৮ গৰাকী। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি পালঘাট জিলাৰ নগৰীয়া অঞ্চলত লিংগ অনুপাত হৈছে ১০৬৩ (প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে)। অনুৰূপ ধৰণে ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত পালঘাট জিলাত শিশু লিংগ অনুপাত আছিল ৯৫৯। নগৰীয়া অঞ্চলত শিশুৰ জনসংখ্যা (০–৬ বছৰ) আছিল ৭০,৪০৫ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ৩৫,৯৩৩ জন আৰু মহিলা ৩৪,৪৭২ গৰাকী। পালঘাট জিলাৰ এই শিশু জনসংখ্যাৰ সংখ্যাটো মুঠ নগৰীয়া জনসংখ্যাৰ ১০.৯৫%।<ref name="palakkad.nic.in">{{cite web|url=http://www.palakkad.nic.in/|title=*** Official WebSite Of Palakkad District ***|publisher=Palakkad.nic.in|access-date=2011-10-18|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225020646/http://www.palakkad.nic.in/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://palakkad.nic.in/muncipalities/|title=Muncipalities &#91; sic&#93; &#124; Palakkad &#124; India}}</ref> == ব্যুৎপত্তি == প্ৰাচীন কালত পালঘাট 'পালক্কাট্টুছেৰী' নামেৰেও জনাজাত আছিল। বহুতে সিদ্ধান্ত লয় যে পালঘাট নামটো 'পালা' (চতিয়না গছ) নামৰ এবিধ থলুৱা গছৰপৰা আহিছে, যিয়ে এসময়ত এই অঞ্চলটো ঘনভাৱে আৱৰি ৰাখিছিল; আৰু সেয়েহে পালঘাট বা "পালা গছৰ হাবি।" চহৰখনত থকা প্ৰাচীন জৈন মন্দিৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি কেতবোৰে বিশ্বাস কৰে যে পৱিত্ৰ ভাষা পালিৰপৰাই এই নামটোৰ সৃষ্টি হৈছে। ১৭৫৭ চনত কালিকটৰ জামোৰিনৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ পালঘাটৰ ৰাজাই মাইছোৰৰ হাইদৰ আলীৰ সহায় বিচাৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ পুত্ৰ টিপু চুলতান শাসক হৈ পৰে।<ref>{{cite news|url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article426382.ece|title=Ittipangi Achan passes away|work=The New Indian Express|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000418/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article426382.ece|date=31 July 2011|archive-date=31 December 2013|access-date=6 December 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ietd.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/1313/9/09_chapter%202.pdf|title=The Palakkad district, an overview – History and Geography of Palakkad district|website=[[INFLIBNET]]|access-date=4 April 2019}}</ref> ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পূৰ্বে বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যখন দক্ষিণ কান্নাড়া, ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ মালাবাৰ জিলা আৰু কোচিন তথা ত্ৰাভাঙ্কোৰ নামৰ দুখন দেশীয় ৰাজ্যত বিভক্ত হৈ আছিল। ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰথমখন সৰ্ব-কেৰালা সন্মিলন ১৯২১ চনত ভাৰতপুঝা নদীৰ পাৰৰ ওট্টাপালম নামৰ ঠাইত অনুষ্ঠিত হৈছিল, যিয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত স্বাধীন ভাৰতত মালয়ালম ভাষী অঞ্চলসমূহৰ বাবে পৃথক ৰাজ্যৰ দাবী উত্থাপন কৰিছিল। সেই সন্মিলনতে কেৰালা প্ৰদেশ কংগ্ৰেছ কমিটী গঠন কৰা হয়। তাৰ পূৰ্বে মালাবাৰ জিলা, কোচিন আৰু ত্ৰাভাঙ্কোৰৰ পৃথক পৃথক কংগ্ৰেছ কমিটী আছিল। ওট্টাপালম কেৰালা ৰাজ্যৰ ঠিক মধ্যভাগত অৱস্থিত। == ইতিহাস == খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম আৰু চতুৰ্থ শতিকাৰ মাজৰ সংগম কালছোৱাত কোয়েম্বাটুৰৰ চৌপাশৰ অঞ্চলটো চেৰাসকলে শাসন কৰিছিল আৰু ই মালাবাৰ উপকূল আৰু তামিলনাডুৰ মাজৰ মুখ্য ব্যাৱসায়িক পথ 'পালঘাট গিৰিপথ' ৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref> ভাৰতপুঝা নদীৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত পালঘাট চহৰখন পালঘাটৰ ৰাজাসকলে (তাৰুৰ স্বৰূপম) শাসন কৰিছিল। পালঘাট ৰজাৰ পালঘাট, আলথুৰ আৰু চিত্তুৰ তালুকৰ ওপৰত কৰ্তৃত্ব আছিল। পালঘাট ৰাজাসকলৰ মূল সদৰ ঠাই আছিল বৰ্তমানৰ মলপ্পুৰম জিলাৰ তিৰুৰ তালুকৰ আথাৱানাদত। বুলি কোৱা হয় যে আথাৱানাদ অঞ্চলৰ তেওঁলোকৰ মাটিবোৰ আলভাঞ্চেৰী থাম্প্ৰাক্কলক দিয়া হৈছিল আৰু তাৰ সলনি তেওঁলোকৰপৰা পালঘাট-চিত্তুৰ অঞ্চলবোৰ ক্ৰয় কৰা হৈছিল।<ref name="askh">{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|pages=199–201|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/}}</ref> পট্টাম্বি-ওট্টাপালম তালুক কালিকটৰ জামোৰিনসকলে শাসন কৰিছিল, আৰু মান্নাৰক্কাড তালুক ৱাল্লুৱানাদ ৰাজ্যৰ অংশ আছিল, যিটো পৰৱৰ্তী সময়ত জামোৰিনে নিজ ৰাজ্যৰ সৈতে সংলগ্ন কৰি লৈছিল। পট্টাম্বি-ওট্টাপালম অঞ্চলসমূহ মূলতঃ নেদুংগানাদৰ (নেদুংগাদি সকলৰদ্বাৰা শাসিত) অংশ আছিল, যিটো পিছলৈ ৱাল্লুৱানাদ ৰাজ্যই হস্তগত কৰে আৰু তাৰ পিছত পুনৰ ১৫ শতিকাৰ আশে-পাশে কালিকটৰ জামোৰিনে নিজৰ অধীনলৈ আনে। এৰানাদৰ এৰাদি আৰু ৱাল্লুৱানাদৰ ৱেল্লোডিসকলৰ দৰেই নেদুংগানাদো নেদুংগাদি নামেৰে জনাজাত সামন্ত নায়াৰ ফৈদে শাসন কৰিছিল। মধ্যযুগীয় সময়ছোৱাত পালঘাট জিলাৰ অন্যান্য ৰাজ্যসমূহৰ ভিতৰত কোল্লেনগোট আৰু কাৱাল্লাপ্পাৰা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ১৫ শতিকাৰ আশে-পাশে এই দুয়োখন ৰাজ্য কালিকটৰ জামোৰিন ৰাজ্যৰ অংশ হৈ পৰে। পালঘাটৰ কিছু কিছু অংশও কিছুসময়ৰ বাবে জামোৰিনৰ অধীনলৈ গৈছিল।<ref name="askh" /> [[চিত্ৰ:Malabar District (1951 Census).svg|left|thumb]] ১৭৫৭ চনত কঝিকোটৰ জামোৰিনৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ পালঘাটৰ ৰাজাই মাইছোৰৰ হাইদৰ আলীৰ সহায় বিচাৰিছিল। ১৭৬৬ চনত হাইদৰ আলীয়ে সেই সময়ৰ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ মিত্ৰ কঝিকোটৰ জামোৰিনক পৰাস্ত কৰে আৰু কঝিকোটক নিজৰ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। ১৭৬৬ চনত হাইদৰ আলীয়ে পালঘাট দুৰ্গ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। কোলথুনাডু, কোট্টায়াম, কাদাতানাদু, কঝিকোট, তানূৰ, ৱাল্লুৱানাদ আৰু পালঘাতকে ধৰি কেৰালাৰ উত্তৰ আৰু উত্তৰ-মধ্য অংশৰ (মালাবাৰ জিলাক সামৰি লোৱা) সৰু সৰু দেশীয় ৰাজ্যসমূহ মাইছোৰৰ শাসকসকলৰ অধীনত একত্ৰিত কৰা হৈছিল আৰু বৃহৎ মাইছোৰ ৰাজ্যৰ অংশ কৰি তোলা হৈছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ তথা উত্তৰাধিকাৰী টিপু চুলতানে সম্প্ৰসাৰিত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বিৰুদ্ধে অভিযান আৰম্ভ কৰিছিল, যাৰ ফলত চাৰিখন ইংগ-মাইছোৰ যুদ্ধৰ দুখন যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল।<ref name="KrishnaIyer2">{{Citation|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref><ref name="Malabar">{{Cite book|title=1951 census handbook - Malabar district|publisher=Government of Madras|year=1953|location=Chennai|pages=1|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref><ref name="Rai">{{cite book|author=Raghunath Rai|title=History|url=https://books.google.com/books?id=Z4-8Z0gqBkoC&pg=PA14|access-date=18 November 2012|publisher=FK Publications|isbn=978-81-87139-69-0|pages=14–}}</ref><ref name="MuseumDallapiccola2010">{{cite book|author1=British Museum|author2=Anna Libera Dallapiccola|title=South Indian Paintings: A Catalogue of the British Museum Collection|url=https://books.google.com/books?id=FIzWapiacQcC&pg=PA12|access-date=18 November 2012|date=22 June 2010|publisher=Mapin Publishing Pvt Ltd|isbn=978-0-7141-2424-7|pages=12–}}</ref><ref name="ThorpeEdgar">{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=RA1-PA99|access-date=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-5830-4|page=99}}</ref> টিপুৱে অৱশেষত ১৭৯০ চনত তৃতীয় এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধ আৰু তাৰ পিছৰ চেৰিংগাপতম সন্ধিৰ ফলত মালাবাৰ জিলা আৰু দক্ষিণ কানাৰা কোম্পানীটোৰ হাতত অৰ্পণ কৰে; দুয়োখনেই ক্ৰমে ১৭৯২ আৰু ১৭৯৯ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ বম্বে প্ৰেচিডেন্সিৰ (যিটোৱে ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলৰ অন্যান্য অঞ্চলসমূহকো সামৰি লৈছিল) সংযুক্ত হৈছিল।<ref name="Edinburgh Gazetteer-1827">{{cite book|title=The Edinburgh Gazetteer|url=https://books.google.com/books?id=xRIyAQAAMAAJ&pg=PA63|access-date=18 November 2012|year=1827|publisher=Longman, Rees, Orme, Brown, and Green|pages=63–}}</ref><ref name="Kumar1965">{{cite book|author=Dharma Kumar|title=Land and Caste in South India: Agricultural Labor in the Madras Presidency During the Nineteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=psw5AAAAIAAJ&pg=PA87|access-date=18 November 2012|year=1965|publisher=CUP Archive|pages=87–|id=GGKEY:T72DPF9AZDK}}</ref><ref name="Ittaman2003">{{cite book|author=K.P. Ittaman|title=History of Mughal Architecture Volume Ii|url=https://books.google.com/books?id=ZQ5lFywZAqYC&pg=PA30|access-date=18 November 2012|date=1 June 2003|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-034-1|pages=30–}}</ref>পিছলৈ ১৮০০ চনত মালাবাৰ জিলা আৰু দক্ষিণ কানাৰা দুয়োখনকে চুবুৰীয়া মাদ্ৰাজ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সৈতে একত্ৰিত কৰিবলৈ বোম্বেৰ ৰাষ্ট্ৰপতিত্বৰপৰা পৃথক কৰা হয়।<ref name="Menon">A Survey of Kerala History, A. Shreedhara Menon</ref> ১৯৪৭ চনলৈকে পালঘাট ব্ৰিটিছ ৰাজৰ অধীনত আছিল। ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্যৰ ১৮৬৫ চনৰ মাদ্ৰাজ এক্ট ১০ (১৮৫০ চনৰ চহৰৰ উন্নয়ন আইনৰ সংশোধন) অনুসৰি ১৮৬৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত কঝিকোট, কন্নূৰ, থালাছেৰী আৰু ফ’ৰ্ট কোচিত পৌৰসভা গঠনৰ লগতে পালঘাট পৌৰসভাও গঠন কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত এইসমূহ আধুনিক কেৰালা ৰাজ্যৰ প্ৰথমটো আধুনিক পৌৰসভা হৈ পৰে।<ref name="Ref1">{{cite web|url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc|title=CHRONOLOGICAL LIST OF CENTRAL ACTS (Updated up to 17-10-2014)|website=Lawmin.nic.in|access-date=2016-08-07|archive-date=7 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc|url-status=dead}}</ref><ref name="c1881">{{cite book|last1=Lewis McIver|first1=G. Stokes|title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras|date=1883|publisher=E.Keys at the Government Press|location=Madras|page=444|edition=(Vol II)|url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ|access-date=5 December 2020}}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book|last1=Presidency|first1=Madras (India|title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District.|date=1915|publisher=The Superintendent, Government Press|location=Madras|page=20|edition=Vol.2|url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ|access-date=2 December 2020|language=en}}</ref><ref name="frowde">{{cite book|last1=HENRY FROWDE, M.A.|first1=Imperial Gazetteer of India|title=Imperial Gazetteer of India|date=1908–1909|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|edition=New|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/|access-date=2 December 2020}}</ref> পালঘাট জিলা গঠনৰ পূৰ্বে বৰ্তমানৰ পালঘাট জিলাখন মালাবাৰ জিলাৰ অংশ আছিল। বৰ্তমানৰ পট্টাম্বি তালুকৰ থ্ৰিথালা ৰাজহ ব্লকত থকা অংশটো পোন্নানী তালুকৰ অন্তৰ্গত আছিল। পট্টাম্বি তালুকৰ বাকী অংশ, ওট্টাপালম আৰু মান্নাৰক্কাড তালুকসমূহ মালাবাৰ জিলাৰ মলপ্পুৰম ৰাজহ সংমণ্ডলে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা ৱাল্লুৱানাদ তালুকৰ অন্তৰ্গত আছিল। ব্ৰিটিছ ৰাজত্বকালত বৰ্তমানৰ পালঘাট জিলাৰ বাকী তিনিটা তালুক (পালঘাট, আলথুৰ আৰু চিত্তুৰ) একেলগে মালাবাৰ জিলাৰ পালঘাট তালুক হিচাপে গঠিত হৈছিল।<ref name="Logan">{{Cite book|title=Malabar Manual (Volume-I)|last=Logan|first=William|publisher=Asian Educational Services|year=2010|isbn=9788120604476|location=New Delhi|pages=631–666}}</ref><ref name="Malabar" /><ref name="c1971">{{Cite book|title=District Census Handbook – Malappuram (Part-C) – 1971|last=K. Narayanan|publisher=Directorate of Census Operations, Kerala|year=1972|location=Thiruvananthapuram|pages=3|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5714/1/51172_1971_MAL.pdf}}</ref><ref name="1961_pkd">{{Cite book|title=District Census Handbook (3) – Palakkad (1961)|last=Devassy|first=M. K.|publisher=Government of Kerala|year=1965|location=Shoranur|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf}}</ref> ১৯৫১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লৰ সময়ত, পালঘাট আছিল কঝিকোটৰ পাছতেই তদানীন্তন মালাবাৰ জিলাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ। সেই সময়ত মালাবাৰৰ কেৱল দুখন চহৰকহে ডাঙৰ নগৰ বা 'চিটি' হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল: কঝিকোট আৰু পালঘাট। ১৯৫৬ চনত কেৰালা ৰাজ্য গঠনৰ পাছত, মালাবাৰ জিলাৰ তদানীন্তন পালঘাট তালুকটোক তিনিটা অংশত বিভক্ত কৰা হয়: পালঘাট, আলথুৰ আৰু চিত্তুৰ। তদানীন্তন মালাবাৰ জিলাৰ কিছু অংশ লৈ পালঘাট জিলা গঠন কৰা হৈছিল। ১৯৬৯ চনৰ ১৬ জুনত পেৰিনথালমান্না তালুক আৰু পোন্নানী তালুক পৃথক কৰি মলপ্পুৰম জিলা গঠন কৰা হয়। একেটাতে দিনতে তিৰুৰ তালুকৰ পাৰুদূৰ গাঁওখন পালঘাট জিলালৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কিছু বছৰৰ পাছত, মলপ্পুৰম জিলাৰ এৰানাদ তালুকৰ (বৰ্তমান কাৰুৱাৰাকুন্দু নিলাম্বুৰ তালুকৰ অংশ) কাৰুৱাৰাকুন্দু গাঁৱৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখন পালঘাট জিলাৰ মান্নাৰক্কাড তালুকলৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref name="census1951">{{Cite book|title=1951 census handbook – Malabar district|publisher=Government of Madras|year=1953|location=Chennai|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref><ref name="History">{{Cite web|url=https://palakkad.nic.in/history/|title=History &#124; Palakkad &#124; India}}</ref> == প্ৰশাসন == প্ৰধান প্ৰবন্ধ:[[:en:Political_divisions_of_Palakkad_district|পালঘাট জিলাৰ ৰাজনৈতিক বিভাজন]] === উপজিলাসমূহ === সংশোধিত ভাৰতীয় সংবিধানৰ অধীনত ৰাজ্যত বিকেন্দ্ৰিকৃত পৰিকল্পনা ৰূপায়ণ কৰা হৈছে। জিলা পঞ্চায়তৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পালঘাট পৌৰ নগৰত। অসামৰিক ষ্টেচনৰ সমীপতে জিলা পঞ্চায়ত কাৰ্যালয় ভৱন। {{Imageframe|align=right|border=no|content=<gallery mode=packed heights=250> File:Density_of_Population_in_Palakkad_District.svg|পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব File:Subdistricts_of_Palakkad.png|পালঘাটৰ মহকুমাসমূহ File:Population_in_Palakkad_District_Talukwise.svg|পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যা উপজিলাভিত্তিক File:Density_of_Population_palakkad_talukwise.svg|পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যা উপজিলাভিত্তিক </gallery>}} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" ! scope="col" | মহকুমা ! scope="col" | এলেকা<br />(কি.মি^২) ! scope="col" | জনসংখ্যা<br />(২০১১) ! scope="col" | গাঁও |- | [[পত্তম্বী]] || ৩৬৯ || ৪৬৭,৭২২ || ১৮ |- | [[অট্টাপালম]] || ৪৭৭ || ৪৬২,৯৭০ || ২৪ |- | [[মন্নাৰক্কাদ]] || ১,২০৯ || ৩৮৪,৩৯৩ || ২৫ |- | [[পলাক্কাদ|পালঘাট]] || ৭১৩ || ৬১২,১১৬ || ৩০ |- | [[চিত্তুৰ তালুক|চিত্তুৰ]] || ১,১৩৬ || ৪৩৭,৭৩৮ || ৩০ |- | [[আলাথুৰ]] || ৫৭১ || ৪৪৪,৯৯৫ || ৩০ |- | style="font-size: 80%" colspan=5 bgcolor="#cceeff" align="center"| Sources: [[2011 Census of India]],<ref name="demopalakkad">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3206_PART_B_PALAKKAD.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Palakkad |access-date= 28 August 2020 |publisher= Directorate of Census Operations, Kerala |pages=161–193}}</ref> Official website of Palakkad district<ref name = Villages_Palakkad>{{cite web |title = Villages in Palakkad |url = https://palakkad.nic.in/villages/ |website = palakkad.nic.in |access-date = 28 August 2020}}</ref> |} == অৰ্থনীতি == [[চিত্ৰ:Stadium bypass.jpg|thumb|221x221px|ষ্টেডিয়াম বাইপাছ, বিকাশশীল ব্ৰেণ্ড ষ্ট্ৰীট]] [[চিত্ৰ:Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg|thumb|223x223px|পালঘাট চহৰৰ ক্ৰমবৰ্ধমান আকাশৰ ৰেখা]] পালঘাট গেপৰ উপস্থিতি আৰু কইম্বাটুৰৰ সান্নিধ্যই পালঘাতক অৰ্থনৈতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তুলিছে। পালঘাট চহৰ কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ উদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। পালঘাট চহৰৰ কাঞ্জিকোড অঞ্চল কোচিৰ পিছত কেৰালাৰ দ্বিতীয়টো উদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কাঞ্জিকোড কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ উদ্যোগিক অঞ্চল আৰু ইণ্ডিয়ান টেলিফোন ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ লিমিটেড (আই টি আই), ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন লিমিটেড, ফ্লুইড কণ্ট্ৰল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট, চেণ্ট-গোবেইন ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড (পূৰ্বতে এছ ই পি আৰ ৰিফ্ৰেক্টৰীজ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড), পাটস্পিন ইণ্ডিয়া লিমিটেড, পেপচি, পি পি এছ ষ্টীল (কেৰেলা) প্ৰাইভেট লিমিটেড, ইউনাইটেড ব্ৰুৱেৰীজ, এম্পি ডিষ্টিলেৰীজ, মেৰিকো, ভাৰত আৰ্থ মভাৰ্ছ লিমিটেডৰ দৰে কোম্পানী (বিইএমএল), ৰুবফিলা ইণ্টাৰনেশ্যনেল লিমিটেড, আৰ্য বৈদ্য ফাৰ্মাচীত উৎপাদনৰ সুবিধা আছে। শেহতীয়া বছৰবোৰত পালঘাট চহৰৰ বাণিজ্যিকীকৰণ অবিৰত গতিত বৃদ্ধি পাইছে, আজিকালি পালঘাট চহৰ আৰু উপকণ্ঠ অঞ্চলত দ্ৰুত পৰিমাণৰ বাণিজ্যিক আৰু ৰাজহুৱা উন্নয়নমূলক কাৰ্য্যকলাপৰ সাক্ষী হৈছে। উন্নয়নসমূহ মূলতঃ বাইপাছ পথসমূহত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, চহৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা ষ্টেডিয়াম আৰু কালিকাট দুয়োটা বাইপাছ পথেই বৃহৎ বাণিজ্যিক প্ৰকল্প লাভ কৰিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ব্ৰেণ্ডেড খুচুৰা শৃংখল, খাদ্য শৃংখল, ৰেষ্টুৰেণ্ট, হোটেল, শ্বপিং কমপ্লেক্স, বস্ত্ৰশিল্প, ব্ৰেণ্ডেড জুৱেলাৰী, বাহন শ্ব'ৰুম, চহৰৰ ভিতৰত আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে কাম কৰি আছে। ভিলাৰে গঠিত বহুতো হাউছিং কলনী আৰু পালঘাট চহৰ আৰু উপকণ্ঠ অঞ্চলত এপাৰ্টমেণ্টো উপস্থিত। == পৰিবহণ == === পথ === পালঘাটত মধ্যম গ্ৰেডৰ পথৰ নেটৱৰ্ক আছে। চেলেমৰপৰা কোচিলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৫৪৪ চহৰৰ বাহিৰৰ অঞ্চলৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬ পালঘাটৰপৰা আৰম্ভ হৈ কোজিকোডৰ ওচৰৰ ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত যোগ দিয়ে। আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ হ’ল পালঘাট – পোন্নানী পথ যিয়ে ৫৪৪ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ আৰু মুম্বাই-কন্যাকুমাৰী উপকূলীয় ৬৬ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ সংযোগ কৰে। পালঘাট চহৰত চাৰিটা বাছ ষ্টেচন আছে য'ত কেএছআৰটিচিটাৰ্মিনেল পালঘাট আৰু তিনিটা ব্যক্তিগত বাছ ষ্টেণ্ড আছে যাৰ নাম ষ্টেডিয়াম ষ্টেণ্ড, মিউনিচিপাল বাছ ষ্টেণ্ড, আৰু টাউন বাছ ষ্টেণ্ড। পালঘাট কে এছ আৰ টি চি ডিপো পালঘাট জিলাৰ একমাত্ৰ ডিপো। চিত্তুৰত উপ ডিপো চিত্তুৰ-থাথামংগলম সেৱা আগবঢ়াই আছে। ভাডাকেঞ্চেৰী আৰু মান্নাৰকাডত নিজ নিজ চহৰসমূহক সেৱা আগবঢ়োৱা অপাৰেটিং চেণ্টাৰসমূহ উপস্থিত থাকে। কে এছ আৰ টি চি ষ্টেচনৰ মাষ্টাৰ অফিচ পাটম্বিত উপস্থিত আছে। == বিমান == নিকটতম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ হৈছে কইম্বাটুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, যিটো পালঘাটৰপৰা প্ৰায় ৬২ কিলোমিটাৰ (৩৯ মাইল) দূৰত। অৱশ্যে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আৰু কালিকাট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰেও চহৰখনক সেৱা আগবঢ়ায়। ভাৰতৰ অসামৰিক বিমান পৰিবহণ মন্ত্ৰ্যালয়ে বিমান সংযোগ বৃদ্ধিৰ বাবে ঘৰুৱা বিমানবন্দৰ স্থাপনৰ সন্দৰ্ভত পূব ইয়াককাৰাত এটা মিনি ঘৰুৱা বিমানবন্দৰৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে। পূব ইয়াকৰা পালঘাটত এই প্ৰকল্পৰ বাবে ৬০ একৰ মাটি চিনাক্ত কৰা হৈছে। == ৰেলৱে’ == পালঘাট ৰেল বিভাগটো ভাৰতীয় ৰেলৱে’ৰ দক্ষিণ ৰেলৱে' মণ্ডলৰ ছটা প্ৰশাসনিক বিভাগৰ ভিতৰত অন্যতম, যাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পালঘাটত অৱস্থিত। এইটো দক্ষিণ ৰেলৱে'ৰ আটাইতকৈ সৰু ৰেল বিভাগ। পোদানুৰ বিভাগ ভংগ কৰি এই বিভাগটো গঠন কৰা হৈছিল। কেৰালা, তামিলনাডু, কৰ্ণাটক আৰু মাহে (পুডুচেৰী কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলত) ৰাজ্যত ৫৮৮ ৰুট কিলোমিটাৰ ৰেলপথ পৰিচালনা কৰা এই বিভাগটো ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি ৰেল বিভাগ। এই ৰেল বিভাগৰ অধীনৰ মুখ্য ৰেলৱে' ষ্টেচনসমূহ হ’ল— পালঘাট জংচন, শৰণূৰ জংচন, তিৰুৰ, কোঝিকোডে, থালাছেৰী, কান্নুৰ, কাছাৰগোড, মাংগালোৰ চেণ্ট্ৰেল, মাংগালোৰ জংচন আৰু পোলাচি জংচন। নিজৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ত কোনো টাৰ্মিনেল সুবিধা নথকা ভাৰতৰ এইটোৱেই একমাত্ৰ বিভাগ। পালঘাট বিভাগৰ টাৰ্মিনেল সুবিধা শৰণূৰ জংচন আৰু কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ মাংগালোৰ চেণ্ট্ৰেলত অৱস্থিত। চহৰখনত দুটা ৰেলৱে' ষ্টেচন আছে— পালঘাট জংচন হ’ল এটা ব্ৰডগজ ৰেলৱে' জংচন (যিটো পৌৰসভাৰ বাছ আস্থানৰপৰা প্ৰায় ৪ কিলোমিটাৰ দূৰত ওলাভাক্কোডত অৱস্থিত) আৰু পালঘাট টাউন ৰেলৱে' ষ্টেচন যিটো পালঘাট চহৰৰ হৃদপিণ্ডস্বৰূপ স্থানত অৱস্থিত। কইম্বাটুৰ, তিৰুচিৰাপল্লী, ইৰোড, চেলেম, তিৰুৱনন্তপুৰম, কোল্লাম, মাংগালোৰ, কোঝিকোডে আৰু এৰণাকুলাম চহৰসমূহ ব্ৰডগজ লাইনৰদ্বাৰা সংযোজিত। পোলাচি, ডিণ্ডিগুল আৰু মাদুৰাইলৈ ট্ৰেন সেৱাসমূহ পালঘাট টাউন ষ্টেচনৰ জৰিয়তে ব্ৰডগজ লাইনেৰে পৰিচালিত হয়। শৰণূৰ জংচনৰপৰা মাংগালোৰ আৰু কংকণ ৰেলৱে’লৈকো ৰেল যোগাযোগ আছে, যাৰদ্বাৰা গোৱা আৰু বোম্বাইৰ দিশে ভ্ৰমণ কৰিব পাৰি। ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰপৰা অহা ৰেলসমূহ পালঘাট জিলাৰ শৰণূৰ জংচনৰপৰা উত্তৰ আৰু দক্ষিণ কেৰালালৈ ডাইভাৰ্ট (দিশ সলনি) কৰা হয়। ইয়াৰপৰা কালিকট, এৰণাকুলাম, ত্ৰিবেন্দ্ৰম, শৰণূৰ আৰু নিলামবুৰলৈ ৰেল সেৱা আছে। শৰণূৰ জংচন ৰেলৱে' ষ্টেচন হৈছে কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেলৱে' ষ্টেচন, যিয়ে পালঘাট গেপৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূল (মাংগালোৰ)ক দক্ষিণ-পূব উপকূল ( চেন্নাই)ৰ সৈতে সংযোগ কৰাত এক ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰে। পালঘাট গেপৰ উপস্থিতিৰ বাবে এইটো তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰেল লাইনৰ মিলনস্থল: মাংগালোৰ-চেণ্নাই লাইন, নিলামবুৰ-শৰণূৰ লাইন, আৰু কন্যাকুমাৰী-শৰণূৰ লাইন। == জনগাঁথনি == {{bar box |title = পালঘাট জিলাৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=left |bars= {{bar percent|[[Hinduism in Kerala|হিন্দু]]|darkorange|66.76}} {{bar percent|[[Islam in Kerala|ইছলাম]]|green|28.93}} {{bar percent|[[Christianity in Kerala|খ্ৰীষ্টান]]|dodgerblue|4.07}} {{bar percent|অন্যান্য|black|0.24}} }} ২০১৮ চনৰ পৰিসংখ্যা প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যা হৈছে ২৯,৫২,২৫৪ গৰাকী, যিটো আমেনিয়া ৰাষ্ট্ৰ বা আমেৰিকাৰ ইউটা ৰাজ্যৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় সমান। ইয়াৰ ফলত ই ভাৰতৰ (মুঠ ৬৪০টা জিলাৰ ভিতৰত) ১৩৮ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছে। জিলাখনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৬৫৯ জন। ২০০১–২০১১ দশকটোত ইয়াৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ৭.৩৯%। পালঘাটত প্ৰতি ১০০০ জন পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ১০৬৭ গৰাকী (লিংগ অনুপাত)। পালঘাট জিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৪৯%, যিটো কেৰালাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ কম। অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিয়ে জনসংখ্যাৰ ক্ৰমে ১৪.৩৭% আৰু ১.৭৪% অংশ দখল কৰিছে। জিলাখন কেৰালাৰ সৰ্বাধিক অনুসূচিত জাতিৰ (SC) জনসংখ্যাৰ বাসস্থান, যি জিলাখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৫%। গাঁৱলীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰা পালঘাট জিলাৰ মুঠ জনসংখ্যা ২১,৩৩,১২৪ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ১০,৩১,৪৬৬ জন আৰু মহিলা ১১,০১,৬৫৮ গৰাকী। পালঘাট জিলাৰ গাঁৱলীয়া অঞ্চলত প্ৰতি ১০০০ জন পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ১০৬৮ গৰাকী। যদি পালঘাট জিলাৰ শিশু লিংগ অনুপাতৰ তথ্য বিবেচনা কৰা হয়, তেন্তে এই সংখ্যা প্ৰতি ১০০০ জন ল'ৰাৰ বিপৰীতে ৯৬৯ গৰাকী ছোৱালী। গাঁৱলীয়া অঞ্চলত ০-৬ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ সংখ্যা ২৩১,৮৯২ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ১১৭,৭৬৩ জন আৰু মহিলা ১১৪,১২৯ গৰাকী। শিশু জনসংখ্যায় পালঘাট জিলাৰ মুঠ গাঁৱলীয়া জনসংখ্যাৰ ১১.৪২% অংশ সামৰি লৈছে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি পালঘাট জিলাৰ গাঁৱলীয়া অঞ্চলত সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৮.৩১%। লিংগভিত্তিকভাৱে, পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা ক্ৰমে ৯২.৩৬% আৰু ৮৪.৫৬%। মুঠ ১৬,৭৮,৮৯৫ জন লোক সাক্ষৰ আছিল, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ৮,৪৩,৮৫৫ জন আৰু মহিলা ৮,৩৫,০৪০ গৰাকী। ২০১১ চনত পালঘাটৰ জনসংখ্যা আছিল ২৮,০৯,৯৩৪ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ১৩,৫৯,৪৭৮ জন আৰু মহিলা ১৪,৫০,৪৫৬ গৰাকী। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লত পালঘাটৰ জনসংখ্যা আছিল ২৬,১৭,৪৮২ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ আছিল ১২,৬৬,৯৮৫ জন আৰু বাকী ১৩,৫০,৪৯৭ গৰাকী আছিল মহিলা। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যায় কেৰালাৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৮.৪১ শতাংশ সামৰি লৈছিল। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লত পালঘাট জিলাৰ বাবে এই সংখ্যা আছিল কেৰালাৰ জনসংখ্যাৰ ৮.২২ শতাংশ। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ তুলনাত জনসংখ্যাত ৭.৩৫ শতাংশ পৰিৱৰ্তন হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বৰ ২০০১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত পালঘাট জিলাত ১৯৯১ চনৰ তুলনাত জনসংখ্যা ৯.৮৮ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছিল। ভাৰতৰ ২০১১ চনৰ প্ৰাথমিক অস্থাৱৰ লোকপিয়লৰ তথ্যই প্ৰকাশ কৰে যে ২০১১ চনৰ বাবে পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৬২৭ জন। ২০০১ চনত পালঘাট জিলাৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৫৮৪ জন আছিল। পালঘাট জিলায় ৪,৪৮২ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকা পৰিচালনা কৰে। ২০০১ চনৰ ৮৪.৩৫% ৰ তুলনাত ২০১১ চনত পালঘাটৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৮৯.৩১%। লিংগভিত্তিকভাৱে চালে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা আছিল ক্ৰমে ৯৩.১০% আৰু ৮৫.৭৯%। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ বাবে পালঘাট জিলাত এই সংখ্যা আছিল ক্ৰমে ৮৯.৫২% আৰু ৭৯.৫৬%। পালঘাট জিলাত মুঠ সাক্ষৰ লোক আছিল ২২,৩৯,৪৯২ জন, যাৰ ভিতৰত পুৰুষ ১,১২,৬০০ জন আৰু মহিলা ১১,১৬,৮৯২ গৰাকী। ২০০১ চনত পালঘাট জিলাত এই সংখ্যা আছিল ১৯,৩৮,৮১৮ জন। পালঘাটত লিংগ অনুপাতৰ ক্ষেত্ৰত, ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ ১০৬৬ ৰ তুলনাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ১০৬৭ গৰাকী আছিল। লোকপিয়ল ২০১১ সঞ্চালকালয়ৰ শেহতীয়া প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ভাৰতত গড় ৰাষ্ট্ৰীয় লিংগ অনুপাত হৈছে ৯৪০। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্যৰ ৯৬৩ গৰাকী ছোৱালীৰ তুলনাত শিশু লিংগ অনুপাত আছিল প্ৰতি ১০০০ জন ল'ৰাৰ বিপৰীতে ৯৬৭ গৰাকী ছোৱালী। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ ৩,১৮,৮৮৪ গৰাকীৰ বিপৰীতে ০–৬ বছৰ বয়সৰ মুঠ ৩০২,২৯৭ গৰাকী শিশু আছিল। মুঠ ৩০২,২৯৭ গৰাকী শিশুৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু মহিলা আছিল ক্ৰমে ১৫৩,৬৯৬ জন আৰু ১৪৮,৬০১ গৰাকী। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি শিশু লিংগ অনুপাত আছিল ৯৬৭, যিটো ২০০১ চনৰ লোকপিয়লৰ ৯৬৩ ৰ সৈতে তুলনীয়। ২০১১ চনত ০–৬ বছৰ বয়সৰ শিশুসকলে পালঘাট জিলাৰ ১০.৭৬ শতাংশ অংশ গঠন কৰিছিল, যিটো ২০০১ চনত ১২.১৮ শতাংশ আছিল। ভাৰতৰ পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ তুলনাত ইয়াৰ মূল পৰিৱৰ্তন আছিল −১.৪২ শতাংশ। === ভাষা === ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ সময়ত ৯৩.৭১% জনসংখ্যায় মালয়ালম আৰু ৪.৮২% জনসংখ্যায় প্ৰথম ভাষা হিচাপে কয়। প্ৰশাসনিক ভাষা আৰু বহুলভাৱে প্ৰচলিত ভাষা মালয়ালম। ইৰুলা (৩৫৬০ ভাষী) আৰু কুৰুম্বা (১০২৮ ভাষী) আদি সংখ্যালঘু দ্ৰাবিড় ভাষাও ইয়াত কোৱা হয়। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি মুঠ জনসংখ্যাৰ মাতৃভাষাৰ শতকৰা হাৰ এনেধৰণৰ। {{Pie chart |caption = পালঘাট জিলাৰ ভাষা (২০১১)<ref name="languages"/> |label1 = [[মালয়ালম]] |value1 = 93.71 |color1 = cornflowerblue |label2 = [[তামিল]] |value2 = 4.82 |color2 = royalblue |label3 = আন আন |value3 = 1.47 |color3 = grey }} == পৰ্যটনস্থলী == {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 220 | image1 = Varikkasseri Gopuram.jpg | alt1 = | caption1 = [[ভাৰিককাছেৰী মানা]]-কেৰালাৰ অন্যতম পুৰণি পৰম্পৰাগত নামবুথিৰি পৰিয়ালৰ ঘৰ (ইল্লাম)। | image2 = Malampuzha Garden Entrance.JPG | alt2 = | caption2 = [[মালম্পুঝা বান্ধ|মালম্পুজা]] বান্ধৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ | image3 = Pothundi Dam view.jpg | alt3 = | caption3 = ১৯ শতিকাত ([[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ যুগ]]) নিৰ্মিত পথুণ্ডি বান্ধ, ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি বান্ধ }} {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 220 | image1 = Highland Grassland Shola of Silent Valley National Park.jpg | alt1 = | caption1 = [[চাইলেন্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] | image2 = The Western Ghats003.jpg | alt2 = | caption2 = [[নেলিয়াম্পাথী]] পৰ্বত | image3 = Valley View Parambikulam 02.jpg | alt3 = | caption3 = [[পৰম্বিকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] }} {{columns-list|colwidth=22em| * [[আত্তপ্পাদি]] সংৰক্ষিত বনাঞ্চল * [[ধোনি, পলাক্কাদ|ধোনি জলপ্ৰপাত]] * [[এলিভাই মালা]] * [[মালামপূজা|ফেণ্টাচি পাৰ্ক]] * [[কাঞ্জিৰাপূজা বান্ধ]]। * কান্নিমৰা [[ছেগন]]<ref>{{Cite news|title=MUNNAR TOURISM|url=https://www.india.com/travel/munnar/}}</ref> * [[কৰিমপূজা, পলাক্কাদ|''কৰিমপূজা কোভিলাকাম'']] * [[কোলেংগোদে, পলাক্কাদ|কোল্লেনংগোদে]]। * [[মালামপূজা বান্ধ]]। * [[মালম্পূজা]] বাগিছা * [[চিত্তুৰ-থাথামংগলম|মাম্পাৰা শৃংগ (ৰাজৰ শিলৰ ঢাল)]] * [[মংগলম বান্ধ]]। * [[মন্নাৰক্কাড|মীনভাল্লাম জলপ্ৰপাত]] * মীনকাৰ বান্ধ * [[নেলিয়াম্পাথি]] পাহাৰীয়া ষ্টেচন * [[পলাক্কাদ দুৰ্গ]]। * [[পৰম্বিকুলম বান্ধ]]। * [[পৰম্বিকুলাম বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল]] * [[পথুণ্ডি বান্ধ]]। * [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] * [[চিৰুৱনী বান্ধ]]। * [[চিৰুৱনী জলপ্ৰপাত]] * [[ভাৰিককাছেৰী মানা]]। * [[ৱালায়াৰ বান্ধ]]। * [[ছেখাৰিপুৰম]]। }} === চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান === ই নীলগিৰি জৈৱ-মণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যেৰে ভৰ-পূৰ অঞ্চলত অৱস্থিত। মলপ্পুৰম জিলাৰ নিলম্বুৰ তালুকত থকা কাৰিম্পুঝা অভয়াৰণ্য, নিউ অমৰমবলম সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, আৰু নেডুমকায়াম বৰ্ষাৰণ্য, পালঘাট জিলাৰ মন্নাকাড তালুকৰ আট্টাপাদী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, আৰু নীলগিৰি জিলাৰ মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ চৌপাশে অৱস্থিত। দক্ষিণ ভাৰতৰ পঞ্চম সৰ্বোচ্চ শৃংগ মুকুৰ্থী শৃংগ আৰু অঙ্গিন্দ শৃংগও ইয়াৰ সমীপতে অৱস্থিত। কাৱেৰী নদীৰ উপনদী ভৱানী নদী আৰু ভাৰথাপুঝা নদীৰ উপনদী কুন্তীপুঝা নদী চাইলেণ্ট ভেলীৰ সমীপতে উৎপত্তি হৈছে। কাদালুণ্ডী নদীৰো উৎপত্তি চাইলেণ্ট ভেলীতে হৈছে। {{wide image|View from Mangalam Dam Reservoir.jpg|600px|[[মংগালম বান্ধ]] জলাশয়ৰ পৰা পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ দৃশ্য |alt=মংগলম বান্ধৰ প্যানোৰামিক দৃশ্য}} [[চিত্ৰ:Valley View Parambikulam 02.jpg|thumb|[[পৰম্বিকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]]]] === পৰম্বিকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য === পৰম্বিকুলাম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য (যাক পৰম্বিকুলাম ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্প বুলিও জনা যায়) কেৰালাৰ পালঘাট জিলাৰ চিত্তুৰ তালুকত অৱস্থিত এক সংৰক্ষিত জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল। পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ আনামলাই পাহাৰীয়া অংশত প্ৰায় ২৮৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকা জুৰি বিস্তৃত এই অভয়াৰণ্যখন ঘন বৰ্ষাৰণ্য, বাঁহ গছৰ হাবিয়ন আৰু সুউচ্চ পাহাৰেৰে পৰিৱেষ্টিত। এই অঞ্চলটো হাতী, বাঘ, নাহৰফুটুকী বাঘ, গৌৰ (ভাৰতীয় ম’হ), আৰু বিলুপ্তপ্ৰায় 'নীলগিৰি তাহৰ'ৰ দৰে বহুতো দুৰ্লভ প্ৰজাতিৰ জীৱ-জন্তু তথা চৰাই-চিৰিকটিৰ এক প্ৰধান বাসস্থান। প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰে ভৰ-পূৰ এই অভয়াৰণ্যখনত বিশ্বৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু বৃহৎ চেগুন গছ 'কন্নিমাৰা টেক' (Kannimara Teak) অৱস্থিত, যি পৰ্যটকসকলৰ বাবে এক বিশেষ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু। ইয়াৰ উপৰি, অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতি-পৰ্যটন (Ecotourism), ট্ৰেকিং আৰু প্ৰাকৃতিক শান্ত পৰিৱেশৰ বাবে পৰম্বিকুলামে কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাকৃতিক আৰু সংৰক্ষিত বনাঞ্চল হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। == শিক্ষা == [[চিত্ৰ:GVC Palakkad.jpg|left|thumb|চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজ, পালঘাট]] পালঘাট জিলা ভাৰতৰ কেৰেলা ৰাজ্যৰ শিক্ষাৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ। পালঘাট জিলাত বিশিষ্ট শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে বিভিন্ন স্তৰৰ শিক্ষাৰ বাবে মঞ্চ প্ৰদান কৰে। জিলাখনত কেৰালা ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান। পালঘাট জিলাত তিনিখন শৈক্ষিক জিলা আছে যথা পালঘাট, অট্টাপ্পালাম আৰু মান্নাৰকাড। সমগ্ৰ জিলাখনত কেইবাখনো শিক্ষানুষ্ঠানে কাম কৰি আছে। চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজ, পালঘাট, চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, শ্ৰীকৃষ্ণপুৰম, এন এছ এছ কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং, চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, পালঘাট, চেম্বাই মেম’ৰিয়েল চৰকাৰী সংগীত মহাবিদ্যালয়, আৰু বহুতো উচ্চ পৰ্যায়ৰ শিক্ষানুষ্ঠান পালঘাট জিলাত অৱস্থিত। [[চিত্ৰ:IIT PKD.jpg|left|thumb|ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন’লজি, পালঘাট]] [[চিত্ৰ:Nssce main building.jpg|left|thumb|এন এছ এছ কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং, পালঘাট]] [[চিত্ৰ:B. E. M. Higher Secondary School, Palakkad.jpg|left|thumb|বি ই এম উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, পালঘাট]] ১৮৬৬ চনত স্থাপিত পালঘাটৰ চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজ ৰাজ্যখনৰ অন্যতম পুৰণি কলেজ। ২০১৪ চনত আৰম্ভ হোৱা চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় পালঘাট জিলাখনৰ প্ৰথমখন চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। আকাথেথাৰাৰ এন এছ এছ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় ভাৰতৰ কেৰেলাত স্থাপিত চতুৰ্থ অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান। চেম্বাই স্মাৰক চৰকাৰী সংগীত মহাবিদ্যালয় ৰাজ্যখনৰ কৰ্ণাটিক সংগীতৰ পাঠদানৰ অন্যতম উৎকৃষ্টতাৰ কেন্দ্ৰ। ১৯৬৪ চনত স্থাপিত মহিলা মহাবিদ্যালয় মাৰ্চি কলেজ, পালঘাট পালঘাট চহৰৰ অন্যতম চিনাকি প্ৰতিষ্ঠান। * আই আই টি পালঘাট * ভিক্টোৰিয়া কলেজ * চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, পালঘাট * এন এছ এছ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় * এম ই এছ কল্লাদি কলেজ, মান্নাৰক্কাড * জিলা ৰাজহুৱা পুথিভঁৰাল, পালঘাট * চেম্বাই মেম'ৰিয়েল চৰকাৰী সংগীত মহাবিদ্যালয়, পালঘাট * এন এছ এছ কলেজ, অট্টাপালাম, পালঘাট * এন এছ এছ কলেজ, নেনমাৰা, পালঘাট * চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়, চিত্তুৰ * শ্ৰী নীলাকান্ত চৰকাৰী সংস্কৃত মহাবিদ্যালয় পট্টাম্বী * আল আমিন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, শ্বোৰনুৰ পালঘাট * কৰুণা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, বিলায়োদী পালঘাট * মাৰ্চি কলেজ, পালঘাট * কলেজ অৱ এপ্লাইড ছায়েন্স, ভাডাকেনচেৰী, পালঘাট * শ্ৰীকৃষ্ণপুৰম ভিটি ভট্টাথিৰিপাদ কলেজ * ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান, মালম্পূজা * চৰকাৰী পলিটেকনিক, কোডুম্বু, পালঘাট * শ্ৰীনাৰায়ণ মহাবিদ্যালয়, আলাথুৰ * শ্ৰী নীলাকান্ত চৰকাৰী সংস্কৃত মহাবিদ্যালয় পট্টাম্বী * যুৱক্ষেত্ৰ ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ * আঞ্চলিক কৃষি গৱেষণা কেন্দ্ৰ, পটম্বি, পালঘাট * পি কে ডি এ এছ ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল চাইন্সেছ, অট্টাপালাম * কেৰেলা চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, আমগোড়, পালঘাট * নাজাথ কলা আৰু বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, মান্নাৰক্কাড, পালঘাট * প্ৰয়োগ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, মালাম্পুঝা, কালেপুলি, পালঘাট * প্ৰয়োগ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, কুঝলমানাম, কোট্টাই, পালঘাট * প্ৰয়োগ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, আট্টাপ্পাদি, পালঘাট * প্ৰয়োগ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, আয়লুৰ, পালঘাট * এ.ডব্লিউ.এইচ. বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মহাবিদ্যালয়, পালঘাট * ইনষ্টিটিউট ফৰ কমিউনিকেটিভ এণ্ড কগনিটিভ নিউৰ’ চাইন্সেছ, পালঘাট * কৰুণা কলা আৰু বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, পালঘাট * এম.পি.এম.এম.এছ.এন. ট্ৰাষ্ট কলেজ, শ্বোৰ্ণুৰ * সংখ্যালঘু কলা আৰু বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, পদিনজাৰংগী * ৰয়েল ইনষ্টিটিউট অৱ চাইন্স এণ্ড টেকন’লজি, পালঘাট * সদানম ইনষ্টিটিউট অৱ কমাৰ্চ এণ্ড মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ, পালঘাট * সদানম কুমাৰন মহাবিদ্যালয়, পাথিৰিপাল * শ্ৰী নীলাকান্দ চৰকাৰী ড° সংস্কৃত মহাবিদ্যালয়, পট্টাম্বী * শ্ৰীকৃষ্ণপুৰম ভি.টি. ভট্টাথিৰিপাদ মহাবিদ্যালয়, == সংবাদ মাধ্যম == মালয়ালমৰ প্ৰধান বাতৰি কাকতসমূহৰ ভিতৰত মলয়ালা মনোৰমা,মথৰুভূমি, দেশভীমণি, সুপ্ৰভাথাম দৈনিক পালঘাট চহৰত ছপা কেন্দ্ৰ আছে আৰু চহৰৰপৰা প্ৰকাশিত সন্ধিয়া বাতৰি কাকতও কম। চহৰত (ACV)ৰ দৰে স্থানীয় নিউজ চেনেলেও কাম কৰি আছে। চুলতানপেটৰ ৰবিনছন ৰোডত অৱস্থিত পালঘাট প্ৰেছ ক্লাব। আহলিয়া কেম্পাছৰ পালঘাটত চলি থকা এটা ব্যক্তিগত এফ এম ষ্টেচন। পালঘাটত চৰকাৰী এফ এম ষ্টেচন স্থাপনৰ বাবে দীৰ্ঘম্যাদী দাবী। বৰ্তমান পালঘাট চহৰত মুঠ ৮টা চিনেমা হল কাৰ্যক্ষম হৈ আছে যিয়ে মালয়ালম, ইংৰাজী, তামিল, হিন্দী চিনেমা প্ৰদৰ্শন কৰে, আন কিছুমান মাল্টিপ্লেক্স পৰ্দা নিৰ্মাণৰ কাম চলি আছে আৰু চহৰখনৰ ভিতৰত আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে অদূৰ ভৱিষ্যতে মুকলি হোৱাৰ আশা কৰা হৈছে। == ক্ৰীড়া == মহানগৰীৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত ইন্দিৰা গান্ধী পৌৰসভা ষ্টেডিয়ামখন এসময়ত ৰাজ্যখনৰ মেজৰ স্প’ৰ্টছ মিট আৰু ফুটবল খেলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যদিও বৰ্তমান ষ্টেডিয়ামখনৰ ৰক্ষণাবেক্ষণৰ অভাৱৰ বাবে খেল পৰিচালনাৰ অৱস্থা নাই। পৌৰসভাই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সুবিধাৰে ষ্টেডিয়ামখন সংস্কাৰৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে। চহৰখনত পালঘাটৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত ফ'ৰ্ট ময়দান<ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/sports/sports-news/palakkad-municipal-stadium-turns-into-dump-yard-covered-with-weeds-1.3209529|title=Palakkad municipal stadium turns into dump yard covered with weeds|website=Mathrubhumi}}</ref> যাক কোটা মৈদানম বুলিও কোৱা হয়। বৰ্তমান ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বেছিকৈ ক্ৰিকেট খেলৰ বাবে কৰা হয়। ফ’ৰ্ট মাইদানত সৰ্বাধিক ১০ হাজাৰ লোকৰ বাবে ঠাই আছে। ২০০২ চনলৈকে এই খেলপথাৰখন কেৱল স্থানীয় ক্ৰিকেটৰ বাবেহে বিবেচিত হৈছিল। ২০০৩ চনত ফ’ৰ্ট ময়দানত ৰঞ্জি ট্ৰফী প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। চহৰখনৰ পালঘাটৰ চৰকাৰী ভিক্টোৰিয়া কলেজৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা ইনড'ৰ ষ্টেডিয়াম আছে যাৰ মুঠ আয়তন এক লাখ বৰ্গফুট (৯,৩০০ মিটাৰ বৰ্গফুট) আৰু বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ এতিয়াও আধৰুৱা আৰু অসম্পূৰ্ণ। পালঘাটৰ নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ মাটিত আঠটা লাইন কাৰ্যক্ষম হৈ থকা এটা চিহ্নেটিক ট্ৰেক আছে। == পালঘাট জিলাৰ মুখ্য চহৰ == [[চিত্ৰ:Ottpalam town4.jpg|left|thumb|অট্টাপ্লাম|231x231px]] [[চিত্ৰ:Vadakkencherry town2020.jpg|thumb|ভাডাকেঞ্চেৰী]] [[চিত্ৰ:Pattambi Town View.jpg|left|thumb|পট্টাম্বী|231x231px]] [[চিত্ৰ:Alathur Town1.jpg|thumb|আলাথুৰ|left|235x235px]]কেৰালাৰ পালঘাট জিলাৰ কেইবাখনো উল্লেখযোগ্য চহৰ আছে যিবোৰে জিলাখনৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। জিলাখনৰ প্ৰধান প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হৈছে পালঘাট চহৰ, যি ঐতিহাসিক টিপু চুলতানৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাকৃতিক পালঘাট গিৰিপথৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ। ভাৰতপুঝা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ওট্টাপালাম চহৰখন ইয়াৰ সমৃদ্ধ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য, মনোৰম প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু চলচ্চিত্ৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ স্থান হিচাপে জনাজাত। আনহাতে, শ্বৰনুৰ হৈছে ৰাজ্যখনৰ অন্যতম বৃহৎ আৰু ব্যস্ত ৰে’লৱে জংচন, যি সমগ্ৰ কেৰালাৰ যাতায়াতৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰবিন্দু। ইয়াৰ উপৰি, পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পাদদেশত অৱস্থিত মান্নাৰকাড চহৰখন বিখ্যাত ‘চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান’ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে পৰিচিত আৰু চিত্তুৰ-থাত্থমংগলম হৈছে কৃষি তথা ঐতিহ্যবাহী লোকসংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ। * পালঘাট * অট্টাপ্লাম * পট্টাম্বী * মান্নাৰক্কাদ * চেৰপুলাচেৰী * কলেংগোড * চিত্তুৰ-থাথামংগলম * শ্বোৰ্ণুৰ * আলাথুৰ * ভাডাকেঞ্চেৰী * কোডুৱায়ুৰ * নেম্মাৰা * কোজিনজামপাৰ == পালঘাট জিলাৰ গ্ৰাম পঞ্চায়ত == {{columns-list|colwidth=22em| * [[আগালী (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[আলানালুৰ]] * [[আলাথাৰ]] * [[আম্বলাপ্পাৰা]]। * [[অনাক্কাৰ (পলাক্কাদ)]]। * [[অনংগনদী]] * [[আয়িলুৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[চালাৱৰা]]। * [[চালিচেৰী]] * [[এলাপুলি]]। * [[এলাভানচেৰী]]। * [[এৰিমায়ুৰ]] * [[এৰুথাম্পাথী (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কদম্পাজিপুৰম]]। * [[কাঞ্জিৰামপূজা (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কান্নাদী]] * [[কাপ্পুৰ (পালাক্কাদ জিলা)]] * [[কাৰিম্বা, পলাক্কাদ]]। * [[কৰিমপূজা, পলাক্কাদ]]। * [[কাভাছেৰী]] * [[কেৰালাছেৰী]] * [[কিঝাক্কানচেৰী]]। * [[কোডুম্বা]] * [[কোদুৱায়ুৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কোলেংগোডে, পালাক্কাড]]। * [[কংগাদ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কোপ্পম]] * [[কোট্টপ্পাদম (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কোট্টায়ী (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কোঝিনজামপাৰা (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কুলুক্কল্লুৰ]]। * [[কুমাৰমপুথাৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কুঠন্নুৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[কুঝলমন্নম (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[মংকৰা]]। * [[মন্নুৰ]] * [[মাৰুথাৰোড]]। * [[মাথুৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[মেলাৰকোড]] * [[মুণ্ডুৰ, পলাক্কাদ]]। * [[মুথালামাদা, পলাক্কাদ]]। * [[মুথুথালা]]। * [[নাগালাছেৰী]] * [[নালেপিলি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]]। * [[নেলয়া গ্ৰামপঞ্চায়ত]] * [[নেলিয়ামপাতি]]। * [[নেম্মাৰা (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[অংগালুৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[পল্লাসেনা]]। * [[পৰালী গ্ৰাম পঞ্চায়ত]] * [[পৰুদুৰ]]। * [[পেটেনচেৰী (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[পেৰিংগোট্টুকুৰিছি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[পেৰুমাট্টি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[পেৰুভেম্বা]] * [[পিৰাইৰি]]। * [[পলপুলি]] * [[পুডুকোড]] * [[পুদুৰ, পলাক্কাদ]]। * [[পুদুছেৰী (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[পুথুনগৰম]] * [[শোলায়াৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[তাচামপাৰা (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[তাৰুৰ (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[থেংকৰা]]। * [[থেঁকুৰিছি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[থিৰুমিটাকোড (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[থিৰুভেগাপ্পুৰা]]। * [[বদকাৰপতি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[বদকেঞ্চেৰী (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]]। * [[বদবন্নুৰ]]। * [[ভাল্লাপূজা]]। * [[বন্দাঝি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[বনিয়ামকুলাম (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)]] * [[ভিলায়ুৰ]] }} == তথ্যসূত্ৰ == 7b5dg3k4b7yjmim92zpi2ccv3wg3wki 0 138435 625456 623953 2026-08-08T19:20:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625456 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = কাঞ্জিৰাপল্লী | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = চহৰ | image_skyline = Kanjirappally_Town,_Kottayam.jpg | image_alt = | image_caption = কাঞ্জিৰাপল্লী চহৰৰ এটি বৰষুণৰ ৰাতিপুৱা | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|9.55819|N|76.78717|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Banner of Kerala.png}} [[Kerala]] | subdivision_name2 = [[Kottayam district|Kottayam]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = পঞ্চায়ত | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 52.47 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 43,057 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 686507 | area_code = 04828 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KL-34 | blank1_name_sec1 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec1 = [[Climatic regions of India|Tropical monsoon]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], English | blank2_name_sec1 = Nearest cities | blank2_info_sec1 = [[Kottayam]], [[Thodupuzha]], [[Pala, Kerala|Pala]] | blank3_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank3_info_sec1 = [[Pathanamthitta Lok Sabha constituency|Pathanamthitta]] |blank4_name_sec1 = [[Kerala Legislative Assembly|Assembly constituency]] | blank4_info_sec1 = [[Kanjirappally Assembly constituency|Kanjirappally]] | blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank2_info_sec2 = {{convert|31|°C|°F}} | blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank3_info_sec2 = {{convert|23|°C|°F}} }} '''কাঞ্জিৰাপল্লী ({{lang-en|Kanjirappally}})''' [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কোট্টাইম জিলাৰ এখন তালুক আৰু এখন প্ৰধান চহৰ। ই জিলা সদৰ কোট্টায়মৰপৰা প্ৰায় ৩৮ কি.মি.(২৪ মাইল) পূব দিশত অৱস্থিত। ==জলবায়ু== কাঞ্জিৰাপল্লীত [[কেৰালা]]ৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক বৰষুণ হোৱা দিন থকা অঞ্চলসমূহৰ অন্যতম। এই অঞ্চলত গ্ৰীষ্মকালীন মৌচুমী বতাহ, শীতকালীন বৰষুণ আৰু উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহৰ (থুলাম মাজা) ফলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। ইয়াৰ ফলত বছৰজুৰি তুলনামূলকভাৱে সমভাৱে বৰষুণ বিতৰণ হয়, যিয়ে অঞ্চলটোৰ ৰবাৰ বাগিছাসমূহত অধিক লেটেক্স উৎপাদনত সহায় কৰে। ইয়াত গড় বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ৪,১৫৬ মিলিমিটাৰ। <ref>{{cite book|last1=Kumar|first1=PK Pradeep|title=Physiographic Features and Changes in the rainfall pattern of Kerala|publisher=Physical Oceanography and meteorology division}}</ref> ==পৰিবহণ== পুৰণি ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ২২০ (বৰ্তমান ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ১৮৩), যিয়ে কোল্লাম আৰু থেনিক সংযোগ কৰিছে, সেই ঘাইপথে কাঞ্জিৰাপ্পল্লীক ওচৰৰ মুখ্য চহৰসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছে। কে. কে. ৰোড (ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ১৮৩; কোল্লাম–থেনি; কোট্টায়ম–কুমিলি পথ)ৰ জৰিয়তে কাঞ্জিৰাপ্পল্লী মুণ্ডাক্কায়ম (১৬ কিমি), কোট্টায়ম (৩৮ কিমি), কুট্টিক্কানাম (৩৪ কিমি), কুমিলি (৭২ কিমি) আৰু কাট্টাপ্পানা (৫৫ কিমি) আদি ওচৰৰ নগৰসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত। *পাম্বা–চেম্মালামাট্টম–এৰাট্টুপেট্টা–নেৰিয়ামংগলাম ৰাজ্যিক ঘাইপথ (এছ এইচ–৪৪)-এ কাঞ্জিৰাপ্পল্লীক শবৰীমালা (৬৫ কিমি), এৰুমেলি (১৫ কিমি), পাম্বা (৬০ কিমি), এৰাট্টুপেট্টা (১৬ কিমি) আৰু থোডুপুঝা (৪৬ কিমি)-ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। *মেইন ইষ্টাৰ্ণ হাইৱে (মুভাট্টুপুঝা–থোডুপুঝা–পালা–মাণিমালা–পাথানামথিট্টা–পুণালুৰ পথ)-এ কাঞ্জিৰাপ্পল্লীক আন বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছে। *কাঞ্জিৰাপ্পল্লী–মাণিমালা পথ (১২ কিমি)-এ চাঙ্গানাচেৰীলৈ সহজ যাতায়াতৰ সুবিধা দিয়ে। আনহাতে চেনাপ্পাডি (৮ কিমি)-ৰ জৰিয়তে ৰান্নি (২৬ কিমি)-লৈ সংযোগ স্থাপন হৈছে। *থাম্বালাক্কাডু (৩ কিমি) হৈ যোৱা এটা সংযোগী পথে কাঞ্জিৰাপ্পল্লীৰপৰা পালা (২৬ কিমি)-লৈ পোনপটীয়া যোগাযোগ স্থাপন কৰিছে। *পাৰাথানাম–মুণ্ডাক্কায়ম–পাৰাথোডে–পোডিমাট্টম–২৬থ মাইল–কাঞ্জিৰাপ্পল্লী পথেও অঞ্চলটোৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সড়ক সংযোগ। কাঞ্জিৰাপ্পল্লীৰ নিকটতম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ হৈছে নেডুম্বাশেৰীত অৱস্থিত কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ। নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচনসমূহ কোট্টায়ম আৰু চাঙ্গানাচেৰীত অৱস্থিত। আনহাতে, নিকটতম কে এছ আৰ টি চি (কেৰালা ৰাজ্যিক সড়ক পৰিবহণ নিগম) বাছ আস্থান হৈছে পোংকুন্নামত। ২০১৭ চনৰ ১৯ ​​জুলাই তাৰিখে কেৰালা চৰকাৰে সবৰীমলা তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ ভ্ৰমণৰ সুবিধাৰ বাবে কেৰালাৰ ৫ম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, মণিমালা, এৰুমেলিৰ হেৰিছনছ বাগিছাৰ চেৰুভালি এষ্টেটত শবাৰীগিৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ নিৰ্মাণৰ কথা ঘোষণা কৰে।[ <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/kerala-cabinet-gives-nod-to-green-airport-in-kanjirappally-to-facilitate-travel-for-sabarimala-pilgrims-3830747.html|title=Kerala cabinet gives nod to green airport in Kanjirappally to facilitate travel for Sabarimala pilgrims|website=Firstpost|access-date=17 February 2019}}</ref> ==প্ৰশাসন== কাঞ্জিৰাপল্লী বিধান সভা সমষ্টি পাথানমথিত্তা (লোকসভা সমষ্টি)ৰ অংশ। <ref>{{cite web |title=sathya darsanam |url=https://sathyadarsanam.com/remove-term-john-kachiramattam-john-kachiramattamremove-term-kerala-christian-history-kerala-christian-historyremove-term-kerala-church-history-kerala-church-historyremove-term-kerala-christain-le-12/ |website=https://sathyadarsanam.com/}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== {{columns-list|colwidth=22em| * আলফনছ কান্নানথনম <ref>{{Cite web |title=Member Profile |url=https://niyamasabha.nic.in/index.php/profile/index/589 |website=Kerala Legislative Assembly |publisher=Kerala Legislative Assembly |access-date=13 July 2026 }}</ref> * পি টি চাকো <ref>{{cite web|title=Rosamma Punnose is no more|url=https://www.deccanchronicle.com/131229/news-current-affairs/article/rosamma-punnose-no-more|website=Deccan Chronicle|access-date=20 December 2016|date=29 December 2013}}</ref> * ৰোজমেৰী (কবি),মালয়ালম ভাষাৰ কবি আৰু অনুবাদক। <ref name="keralawomen">{{cite web |title=റോസ് മേരി |url=https://www.keralawomen.gov.in/ml/node/738 |website=Kerala Women |publisher=Department of Women and Child Development, Kerala state |language=ml |date=26 March 2021 |access-date=7 April 2022 |archive-date=24 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224130748/https://keralawomen.gov.in/ml/node/738 |url-status=dead |archivedate=24 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240224130748/https://keralawomen.gov.in/ml/node/738 |deadurl=yes }}</ref> }} == শিক্ষা== কাঞ্জিৰাপল্লীৰ বিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়সমূহ: *ছেইণ্ট এণ্টনিজ পাব্লিক স্কুল, আনক্কাল <ref>{{cite web| url=http://saps.edu.in/| title=St. Antony's Public School| access-date=15 October 2021| website=saps.edu.in}}</ref> * চেইণ্ট জোচেফ এইচ এছ, মুণ্ডকায়াম <ref>{{cite web |title=St. Joseph's HS Mundakayam |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/32044 |website=https://sametham.kite.kerala.gov.in/}}</ref> *এ কে জে এম (আৰ্চবিশ্বপ কাভুকাট্টু জুবিলী মেম'ৰিয়েল) উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় <ref>{{cite web| url=http://akjmschool.ac.in/introduction/| title=Introduction| access-date=22 November 2021| website=akjmschool.ac.in}}</ref> *আলফিন পাব্লিক স্কুল <ref>{{cite web| url=https://www.alfeenpublicschool.ac.in/about-us/| title=Know Us Better {{!}} About Us {{!}} Alfeen's History| access-date=22 November 2021| website=alfeenpublicschool.ac.in}}</ref> *কুভাপ্পাল্লীৰ অমল জ্যোতি অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় <ref>{{cite web| url=https://ajce.in/home/campuslocation.html| title=Campus Location| access-date=15 October 2021| website=ajce.in}}</ref> *পোডিমাট্টমৰ ছেইণ্ট ডমিনিকছ মহাবিদ্যালয় <ref>{{cite web |title=St. Dominic's College Kanjirapally |url=https://sdck.ac.in/ |website=St. Dominic's College}}</ref> *কৰুথোডুৰ চি. কে. এম. উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় <ref>{{cite web |title=C K M H S S Koruthodu |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/32058 |website=https://sametham.kite.kerala.gov.in/}}</ref> *আচাম্মা মেম’ৰিয়েল উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় কালাকেটি <ref>{{cite web |title=achamma-memorial-higher-secondary-school |url=https://www.indiainfo.net/place/achamma-memorial-higher-secondary-school-2095667}}</ref> * পালাম্পাডাম এল পি এছ <ref>{{cite web |title=Palampadam LPS Chotty |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/32305 |website=https://sametham.kite.kerala.gov.in/}}</ref> * এন.এইচ.এ.ইউ.পি স্কুল <ref>{{cite web |title=NHA UPS Kanjirappally |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/32352 |website=sametham}}</ref> * মাইকা ইংৰাজী মাধ্যম বিদ্যালয় <ref>{{cite web |title=myca-english-medium-school-kanjirapally |url=https://schoolish.co.in/school/myca-english-medium-school-kanjirapally |website=https://schoolish.co.in/}}</ref> * ছেইণ্ট ডমিনিক উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, কাঞ্জিৰাপল্লী <ref>{{cite web |title=ST. DOMINIC'S H S S Kanjirapally |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/32030 |website=https://sametham.kite.kerala.gov.in/}}</ref> * ছেইণ্ট মেৰীছ গাৰ্লছ হাইয়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল, কাঞ্জিৰাপল্লী <ref>{{cite web |title=St. Mary's G H S Kanjirappally |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/32035 |website=https://sametham.kite.kerala.gov.in/}}</ref> *ইনফেণ্ট যীচু পাব্লিক স্কুল, কাঞ্জিৰাপল্লী <ref>{{cite web |title=Infant Jesus Public School |url=https://infantjesus.edu.in/contact-us/ |website=https://infantjesus.edu.in/}}</ref> *চেণ্ট এফ্ৰেমৰ এল পি এছ চিৰাকাডাভু <ref>{{cite web |title=St. Ephrem's LPS Chirackadavu |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/32304 |website=https://sametham.kite.kerala.gov.in/}}</ref> * মেডোনা আইটিচি আনচিলিপা <ref>{{cite web |title=Madonna Institute of Electronics Engineering Pvt. ITI |url=https://www.madonnaiti.com/ |website=https://www.madonnaiti.com/}}</ref> * আই এইচ আৰ ডি কলেজ অৱ এপ্লাইড ছায়েন্স কাঞ্জিৰাপল্লী <ref>{{cite web |title=IHRD |url=http://www.ihrd.ac.in |website=https://www.ihrd.ac.in/}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category}} *[https://www.facebook.com/ourkply Kanjirappally Official Facebook] *[http://kanjirappallyvarthakal.com Kanjirappally local news on kanjirappallyvarthkal.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801201700/http://kanjirappallyvarthakal.com/ |date=1 August 2015 }} *[http://kanjirappally.keralaonline.in/news Kanjirappally local news on keralaonline.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804121830/https://kanjirappally.keralaonline.in/news |date=2021-08-04 }} *[http://www.weatherandmap.com/weather/kanjirappally-weather.html Weather In Kanjirappally] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] euc4pdart9rllkfofa5uf8uzm84vmjw 0 138437 625455 623958 2026-08-08T19:20:16Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625455 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = কাঞ্জি | image = Kanji.1.jpg | image_size = 320px | caption = তৰাণী কাঞ্জি | alternate_name = অম্বিলা | country = ভাৰত | region = [[তামিলনাডু]], [[কেৰালা]], [[ওড়িশা]] | creator = | course = অনুষংগিক খাদ্য | type = তৰকাৰী, লুথুৰী | served = গৰম | main_ingredient = ভাতৰ মাৰ, [[দৈ]], [[শাক-পাচলি]] | variations = দহি কাঞ্জি, পৰিবা কাঞ্জি, তৰাণী কাঞ্জি, শাগ কাঞ্জি | calories = | other = }} '''কাঞ্জি''' ({{lang-en|Kānji}}) একপ্ৰকাৰৰ ভাতৰ মাৰ আধাৰিত পৰম্পৰাগত খাদ্য। কাঞ্জি মুখ্যত [[ওড়িশা]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[তামিলনাডু]] আৰু [[কেৰালা]] আদি ভাৰতীয় ৰাজ্যসমূহত প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াক চুৰুহা বা তৰকাৰী হিচাপে খোৱা হয়। [[পুৰী]]ৰ হিন্দু ভগৱান [[জগন্নাথ]]ক দিনটোৰ শেষৰ সাজ আহাৰ (ইয়াক 'বদাউ সিংহাৰা ভোগ' বুলি জনা যায়) হিচাপে আগবঢ়োৱা [[মহাপ্ৰসাদ (জগন্নাথ মন্দিৰ)|ছপন ভোগ]]ৰ (৫৬বিধ খাদ্যৰ সমাহাৰ, [[মহাপ্ৰসাদ (জগন্নাথ মন্দিৰ)|মহাপ্ৰসাদ]] বুলিও কোৱা হয়) ভিতৰত ই অন্যতম।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gFn8wSDfSxEC&dq=jagannath+kanji&pg=PA120|title=Lord Jagannath|first=Suryanarayan|last=Das|date=May 18, 2010|publisher=Sanbun Publishers|isbn=9789380213224|via=Google Books}}</ref> ওড়িশাৰ ওড়িয়া উৎসৱ 'কাঞ্জি অনলা ওষা'ৰ সময়ত,<ref name=":0" /><ref name=":1" /> কাঞ্জি হিন্দু দেৱী সাথীক অৰ্পণ কৰা হয়। == ওড়িশাৰ প্ৰকাৰভেদসমূহ == [[ওড়িশা]]ৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত বহু ধৰণৰ কাঞ্জি প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="auto">{{cite web|url=http://bbsrpulse.com/2018/07/kanji-the-odia-appetizer/|title=Kanji: The Odia Appetizer – BBSR Pulse}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mycitylinks.in/kanji-a-unique-odia-recipe-that-resembles-the-north-india-kadhi|title=Kanji, A Unique Odia Recipe That Resembles The North India Kadhi!|website=Mycitylinks- Bhubaneswar | Cuttack | Puri}}</ref> === দহি (দৈ) কাঞ্জি === দহি কাঞ্জি সাধাৰণতে দুটা ভাগত পোৱা যায়। এটাত সিজোৱা ভাত মুখ্য উপাদান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু আনটোত [[বেচন]] বা [[পিঠাগুড়ি]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === পৰিবা (পাচলি) কাঞ্জি === সাধাৰণতে ওড়িয়া ভাষাত পাচলি বা শাক-পাচলিক 'পৰিবা' বুলি কোৱা হয়। এই পাচলিবোৰ সৰু সৰুকৈ কাটি লৈ লোহাৰ কেৰাহীত ([[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]]: କଢ଼େଇ) সিজাই লোৱা হয় আৰু উতলি থকা পাচলিবোৰত [[দৈ]] আৰু [[বেচন]] বা [[পিঠাগুড়ি]] যোগ কৰা হয়। === তৰাণী (ভাতৰ মাৰ) কাঞ্জি === এই খাদ্যবিধ তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা মুখ্য উপাদান হ’ল 'তৰাণী' ([[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]]: ତୋରାଣି) যাক "পেজ তৰাণী" ([[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]]: ପେଜ ତୋରାଣି) বুলিও জনা যায়। ই হৈছে ভাত সিজোৱাৰ পিছত নিগৰাই লোৱা পানী বা মাৰ, যাক টেঙা সোৱাদ বিকশিত নোহোৱালৈকে কিছুদিন গাঁজ উঠিবলৈ (ferment) থৈ দিয়া হয়। বৈকল্পিকভাৱে ইয়াত এটুকুৰা শুকুৱাই থোৱা আম বা অম্বুল ([[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]]: ଆମ୍ବୂଲ) যোগ কৰিব পাৰি। যেতিয়া ইয়াৰপৰা টেঙা সুবাস ওলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, তেতিয়া ইয়াক পাচলিয়ে সৈতে ৰান্ধি 'তৰাণী কাঞ্জি' প্ৰস্তুত কৰা হয়। অক্টোবৰ বা নৱেম্বৰ মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা 'কাঞ্জি অনলা ওষা'ৰ সময়ত<ref name=":0">{{cite web |url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/April2006/engpdf/The_perishing_tradition_of_osha.pdf |title=The perishing tradition |publisher=magazines.odisha.gov.in |date= |accessdate=2020-06-01 |archive-date=2019-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010104438/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/April2006/engpdf/The_perishing_tradition_of_osha.pdf |url-status=dead |archivedate=2019-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191010104438/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/April2006/engpdf/The_perishing_tradition_of_osha.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name=":1">{{cite web|url=https://www.mycitylinks.in/12-exclusive-and-authentic-odia-festivals-that-are-auspiciously-celebrated|title=12 Exclusive And Authentic Odia Festivals That Are Auspiciously Celebrated!|website=Mycitylinks- Bhubaneswar | Cuttack | Puri}}</ref> এই তৰাণী কাঞ্জি [[শুকান মাছ]], আমলখি ('অনলা'), মূলাৰ [[তৰকাৰী]], পুই শাক ('poi') আৰু অন্যান্য পূজাৰ সামগ্ৰীৰ সৈতে হিন্দু দেৱী সাথীৰ ([[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]]: ଶଠି) নামত অৰ্পণ কৰা হয়। খেতিয়কসকলেও ভাল ফচলৰ আশাত নিজৰ খেতিপথাৰত কাঞ্জি অৰ্পণ কৰে। === শাগ / পত্ৰ (শাক) কাঞ্জি === যেতিয়া তৰাণী কাঞ্জিত যিকোনো শাক যোগ কৰি প্ৰস্তুত কৰা হয়, তেতিয়া ইয়াক ওড়িয়া ভাষাত 'শাগ' (ଶାଗ) বা 'পত্ৰ কাঞ্জি' বুলি কোৱা হয়। সাধাৰণতে স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ শাক যেনে মৰিঙা বা সজিনা পাত ([[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]]:ସଜନା ଶাগ), পিঁয়াজ পাত ([[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]]: ଗନ୍ଧନା 'gandhanā'), ৰঙা মৰিচা ([[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]]: କୋଶิଳା 'kosåḷā'), অথবা পালেং শাক ([[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]]: ଖଟା ପାଳଙ୍ଗ) আদি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://authenticcurry.blogspot.com/2015/02/piaja-saga-kanji-spring-onion-and-rice.html|title=Authentic Curry: Piaja Saga Kanji (Spring Onion and Rice Soup)|first=Authentic|last=Curry|date=February 5, 2015}}</ref> ইয়াৰ উপৰি আন কিছুমান আঞ্চলিক প্ৰকাৰভেদো দেখা যায়, যেনে- মিছামাছৰ কাঞ্জি ([[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]]: ଚିଙ୍ଗୁଡି 'chinguṛi'), কেকোঁৰাৰ কাঞ্জি ([[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]]: କଙ୍କଡା 'kånkåṛā'), শুকান মাছৰ কাঞ্জি ([[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]]: ଶୁଖୁଆ 'sukhuā') আৰু ডাঙৰ ডাঙৰ পাচলিৰ টুকুৰা ব্যৱহাৰ কৰা কাঞ্জি ([[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]]: ଖଡା)। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় খাদ্য]] fejagn153uhkowp1grdiyixakj0bd67 0 138442 625485 624001 2026-08-09T02:57:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625485 wikitext text/x-wiki {{infobox music festival | music_festival_name = চেম্বাই সংগীত উৎসৱ | image = Chembai sangeetholsavam Guruvayur 2019.jpg | caption= | location = গুৰুভায়ুৰ, [[কেৰেলা]], [[ভাৰত]] | years_active = ১৯১০ - বৰ্তমান | founders = [[চেম্বাই]] | dates = ১২ - ১৫ দিন | }} '''চেম্বাই সংগীত উৎসৱ''' ([[ইংৰাজী]]: Chembai Sangeetholsavam) হৈছে কৰ্ণাটকী শাস্ত্ৰীয় সংগীতজ্ঞ<ref>{{Cite news|url=http://thehindu.com|title = Tunes to higher notes|newspaper = The Hindu|date = 3 May 2013|last1 = Anima|first1 = P.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://hindu.com/ |title=The Hindu : Kerala / Thrissur News : Chembai festival to be held for 20 days |website=://hindu.com |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071221203400/http://hindu.com |archive-date=21 December 2007 |url-status=dead |archivedate=15 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715161245/http://hindu.com/ |deadurl=yes }}</ref> আৰু গুৰুভায়ুৰাপ্পানৰ এগৰাকী পৰম ভক্ত চেম্বাই বৈদ্যনাথ ভগৱতৰ স্মৃতিত গুৰুভায়ুৰ দেৱস্বমৰদ্বাৰা গুৰুভায়ুৰত অনুষ্ঠিত এক বাৰ্ষিক [[কৰ্ণাটকী সংগীত]] উৎসৱ (যিটো তিৰুভাইয়াকুৰ ত্যাগৰাজ আৰাধনাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ)। == ইতিহাস == চেম্বায়ে নিজেই প্ৰায় ৬০ বছৰ ধৰি এই মন্দিৰ চহৰখনত এই উৎসৱ পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://://hindu.com/fr/2009/09/04/stories/2009090451440300.htm |title=The Hindu : Friday Review Thiruvananthapuram / Events : Paying homage to Chembai |website=://hindu.com |access-date=27 January 2022 |archive-url=https://archive.today/20130629110409/http://://hindu.com/fr/2009/09/04/stories/2009090451440300.htm |archive-date=29 June 2013 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://in.com/ |title=Kerala kids gear up for local music reality show |website=://in.com |access-date=27 January 2022 |archive-url=https://archive.today/20130629120453/http://in.com |archive-date=29 June 2013 |url-status=dead |archivedate=2 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110702204455/http://www.in.com/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ কৰ্ণাটকী সংগীতৰ প্ৰতি আগ্ৰহী সৰু ল'ৰা-ছোৱালীৰপৰা আৰম্ভ কৰি সেই সময়ৰ বিখ্যাত সংগীতজ্ঞসকললৈকে সকলোকে এই উৎসৱত পৰিৱেশন কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। ১৯৭৪ চনত তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত গুৰুভায়ুৰ দেৱস্বমে এই উৎসৱৰ দায়িত্ব নিজৰ হাতলৈ লয় আৰু তেওঁৰ স্মৃতিত ইয়াক 'চেম্বাই সংগীত উৎসৱ' নামেৰে নামকৰণ কৰে। == উৎসৱ == [[File:Chembai sangeetholsavam 2019.jpg|thumb|চেম্বাই সংগীত উৎসৱ ২০১৯]] প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৩০০০ সংগীতজ্ঞই ইয়াত অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু এই উৎসৱ প্ৰায় দুসপ্তাহ ধৰি চলে। গুৰুভায়ুৰ একাদশীৰদিনা ইয়াৰ সামৰণি পৰে, য’ত সকলো সংগীতজ্ঞই মিলি চেম্বাইৰ প্ৰিয় পাঁচটা গীত আৰু ত্যাগৰাজৰ পঞ্চৰত্ন কৃতি গায়।<ref>{{cite web |url=http://://hindu.com/thehindu/fr/2005/09/02/stories/2005090201460200.htm |title=The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram / Music : A maestro's music |website=://hindu.com |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060903011341/http://://hindu.com/thehindu/fr/2005/09/02/stories/2005090201460200.htm |archive-date=3 September 2006 |url-status=dead}}</ref> == লগতে চাওক == {{Portal|ভাৰত|সংগীত}} == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ উৎসৱ]] [[শ্ৰেণী:সংগীত]] csqan8m9aai7jdjzux7kv5o3337wm8t 0 138450 625464 624745 2026-08-08T20:15:20Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625464 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Koodevide | image = | caption = | director = পি পদ্মৰাজন<ref name="cinemaofmalayalam" /><ref>{{cite web|url=http://cinemalayalam.net/articles/|title=The History of Malayalam Cinema|date=18 November 2006|access-date=2009-01-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107042122/http://www.cinemalayalam.net/articles|archive-date=7 January 2009|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.keral.com/articles/New_thoughts_on_Films.htm|title=New Thoughts on Films :Koodevide? (1983)|access-date=2009-01-16}}{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | story = বাসন্তী | producer = ৰাজন জোছেফ | screenplay = পি. পদ্মৰাজন | narrator = | starring = {{ubl|মমুট্টি|সুহাশিনী মনিৰত্নম|ৰশিন ৰহমান}} | music = জনছন | cinematography = শ্বাজী এ কৰুণ | editing = মধু কাইনাকাৰি | distributor = প্ৰকাশ মোভিটোন | released = {{Film date|1983|10|21|df=y}}<ref>{{cite web|url=http://www.prd.kerala.gov.in/1983.htm|title=List of Malayalam films released during the year 1983|publisher=PRD, Govt of Kerala|access-date=2009-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602043414/http://www.prd.kerala.gov.in/1983.htm|archive-date=2 June 2009|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=2009-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090602043414/http://www.prd.kerala.gov.in/1983.htm|deadurl=yes}}</ref> | runtime = ১৫০ মিনিট | country = ভাৰত | language = [[মালায়লম]] | budget = | gross = }} '''''কুডেভিডে?''''' ({{lang-en|Koodevide}}) হৈছে ১৯৮৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত, মালায়ালম ভাষাৰ এখন ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ৷ পি. পদ্মৰাজনে ছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনাও কৰে৷<ref>{{cite web|url=http://malayalasangeetham.info/mmdb/208.html|title=Koodevide (1983)|access-date=2009-01-16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/257536|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010211607/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/257536|url-status=dead|archive-date=2012-10-10|title=Film & TV Database > KOODEVIDE?|access-date=2009-01-16|archivedate=2012-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121010211607/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/257536|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book|last1=Ashish Rajadhyaksha|last2=Paul Willemen|title=Encyclopaedia of Indian Cinema |publisher=British Film Institute:Produced in association with the National Film Archive of India|year=1994|pages=134, 156, 206|isbn= 978-0-85170-455-5|url=https://books.google.com/books?id=jOtkAAAAMAAJ&q=Koodevide}}</ref><ref>{{cite book|title=Cinema in India|publisher=National Film Development Corporation of India|year=1987|pages=23}}</ref><ref>{{cite book|last=Roy Armes|title=Third World Film Making and the West |publisher=University of California Press|year=1987|pages=122|isbn=978-0-520-05690-9}}</ref> মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে মম্মুট্টী, সুহাসিনী আৰু ৰহমানে। এই চলচ্চিত্ৰখন তামিল সাহিত্যিক বাসন্তীৰ উপন্যাস ''মুঙ্গিল পুক্কল''ৰ আধাৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই ছবিখনৰ জৰিয়তেই ৰহমানে চলচ্চিত্ৰ জগতত অভিনেতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। আনহাতে, সুহাসিনীয়েও এই ছবিৰ যোগেদি মালায়ালম চলচ্চিত্ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অভিনয় কৰে। <ref>{{Cite news |last=Swaminathan |first=G. |date=2020-07-02 |title=Print to celluloid: From 'Kalvanin Kadhali' and 'Mullum Malaram' to 'Ponniyin Selvan' |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/print-to-celluloid-from-kalvanin-kadhali-and-mullum-malaram-to-ponniyin-selvan/article31971471.ece |access-date=2023-02-08 |issn=0971-751X}}</ref>''কুডেভিডে?'' মুক্তিৰ পিছত উল্লেখযোগ্য বাণিজ্যিক সফলতা লাভ কৰে <ref name="indiainfo">{{cite web|url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/coming/rahman_0730.html|title=Rahman is back|date=30 July 2004|publisher=movies.indiainfo.com|access-date=2009-01-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227102312/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/coming/rahman_0730.html|archive-date=27 February 2009|df=dmy-all|archivedate=27 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090227102312/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/coming/rahman_0730.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="IndiaGlitz ">{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/26809.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070219060115/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/26809.html|url-status=dead|archive-date=19 February 2007|title=Rahman staging a comeback|date=13 November 2006|work=IndiaGlitz |access-date=2009-01-16}}</ref> আৰু ছবিখন পি. পদ্মৰাজনৰ পৰিচালক জীৱনৰ প্ৰথমখন বাণিজ্যিকভাৱে সফল চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/jan/13ss.htm|title=Rahman back in Malayalam|date=12 January 2005|work=Rediff.com|access-date=2009-01-16}}</ref> ==কাহিনী== এলিছ ঊটিস্থিত এখন আবাসিক বিদ্যালয়ত শিক্ষয়িত্ৰী হিচাপে কৰ্মৰত। সেই বিদ্যালয়তে সাংসদ জেভিয়াৰ পুথূৰণৰ উচ্ছৃংখল আৰু অবাধ্য পুত্ৰ ৰবি পুথূৰণে এলিছৰ শ্ৰেণীত নামভৰ্তি কৰে। এলিছে নিজৰ যত্ন, দিশ-নিৰ্দেশনা আৰু শিক্ষাৰ জৰিয়তে ৰবিক এজন শৃংখলাবদ্ধ আৰু মেধাৱী ছাত্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলে। <ref>{{cite book|last1=Bibekananda Ray|last2=Naveen Joshi|title=Conscience of the Race: India's Offbeat Cinema|publisher=India Ministry of Information and Broadcasting. Publications Division|year=2005|pages=113|isbn=978-81-230-1298-8}}</ref> কিন্তু এলিছ আৰু ৰবিৰ মাজৰ এই ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কক লৈ এলিছৰ প্ৰেমিক কেপ্টেইন থমাছে তীব্ৰ ঈৰ্ষা অনুভৱ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ঈৰ্ষাৰ বশৱৰ্তী হৈ তেওঁ ভুলবশতঃ ৰবিক হত্যা কৰে আৰু পিছত নিজেই আৰক্ষীৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পণ কৰে। এই ঘটনাই এলিছৰ জীৱন সম্পূৰ্ণৰূপে বিপৰ্যস্ত কৰি তোলে আৰু তেওঁ মানসিকভাৱে গভীৰ হতাশাৰ সন্মুখীন হয়।<ref>{{cite web|url=https://us.imdb.com/title/tt0248946/plotsummary|title=Plot summary for Koodevide?|publisher=IMDB|access-date=2009-01-16}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==বঁটা== ''কুডেভিডে''-এ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত তিনিটা আৰু কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সন্থা বঁটাত ৮টা বঁটা লাভ কৰে৷ সেই বৰ্ষৰ ভাৰতীয় পেনোৰামালৈও ছবিখন নিৰ্বাচিত হয়৷<ref name="cinemaofmalayalam">{{cite web|url=http://www.cinemaofmalayalam.net/padmarajan.html |title=Padmarajan |website=cinemaofmalayalam.net |access-date=2009-01-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116053042/http://www.cinemaofmalayalam.net/padmarajan.html |archive-date=16 January 2009 }}</ref> ;কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা<ref>{{cite web|url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|title=STATE FILM AWARDS 1969 - 2007 : 1983|publisher=Public Relations Department (PRD), Government of Kerala|access-date=2009-01-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234213/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|archive-date=3 March 2016|df=dmy-all}}</ref> জনপ্ৰিয় আবেদন আৰু নান্দনিক মূল্যবোধসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ</br> দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — ৰহমান</br> দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — সুকুমাৰী ;কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সন্থা বঁটা<ref>[https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html "കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 - 2012"]. Kerala Film Critics Association. Retrieved 25 January 2023.</ref> শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ</br> শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — পি. পদ্মৰাজন</br> শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — সুহাসিনী</br> শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য — পি. পদ্মৰাজন</br> শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰগ্ৰহণ — শাজি এন. কৰুণ</br> শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — জনছন</br> শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — অ' এন. ভি. কুৰূপ</br> শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী (মহিলা) — এছ. জানকী == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb title|248946}} [[শ্ৰেণী:মালায়ালাম ছবি]] s2bi9jbu7ghdnbpykd4na8yzevuh6ji 0 138461 625472 624982 2026-08-08T21:32:11Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625472 wikitext text/x-wiki [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এক অতি ব্যাপক আৰু চহকী সংগীত পৰম্পৰা আছে। ইয়াৰ গীতসমূহৰ মাজত নৱম শতিকাৰ মালয়ালম সাহিত্যৰ সমল পোৱা যায়। মালয়ালম ভাষাৰ মাজেৰে লোক-কবিতা আৰু সংগীতৰ গুৰুত্ব প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। এই অঞ্চলৰ সংগীত কেইবাটাও বেলেগ বেলেগ দিশত বিকশিত হৈছিল। এই শাখাবোৰৰ ভিতৰত শাস্ত্ৰীয় [[কৰ্ণাটকী সংগীত]]ৰ লগতে এলবাম, চলচ্চিত্ৰ আৰু অন্যান্য ধাৰাৰ জনপ্ৰিয় সংগীত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। চেন্দা মেলাম ইয়াৰ সংগীতৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{Cite web |title=Folk Music of Kerala - Know about different folk songs of Kerala |url=https://testbook.com/kerala-gk/folk-music-in-kerala |access-date=2025-08-26 |website=Testbook |language=en}}</ref> কেৰালা সংগীতৰ এক জটিল ইতিহাস আছে। ই প্ৰায়ে [[মালয়ালম কবিতা]]ৰ সৈতে জড়িত, কিন্তু ইয়াৰ ইতিহাস তাৰপৰা পৃথক। যদিও ই প্ৰায়ে কবিতাৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়, কেৰালা সংগীতৰ শিপা কৰ্ণাটকী সংগীতৰ সৈতেও সংযোজিত। এই গীতসমূহ নৱম শতিকাৰ পুৰণি মালয়ালম সাহিত্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।<ref>{{cite book |title=Kerala Charithram |last=Sreedhara Menon|first=A. |publisher=D.C. Books |location=Kottayam, Kerala |page=494 }}</ref> গদ্য সৃষ্টি হোৱাৰ বহু আগতেই মালয়ালম ভাষাত সাংগীতিক [[কবিতা]] গঢ়ি উঠিছিল। ইয়াৰপৰাই [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি|কেৰালাৰ সংস্কৃতিত]] সংগীতৰ গুৰুত্ব বুজিব পাৰি। এই অঞ্চলত সংগীতৰ বিকাশ ঘটাৰ লগে লগে ইয়াৰপৰা বিভিন্ন শাখাৰ সৃষ্টি হয়। == ইতিহাস == মালয়ালম ভাষাৰ আটাইতকৈ পুৰণি লিখিত অভিলেখ হৈছে 'এডাক্কাল-৫' শিলালিপি। এইটো অনুমাণিক চতুৰ্থ শতিকাৰ। প্ৰাৰম্ভিক মালয়ালম সাহিত্যত তিনি ধৰণৰ ৰচনা আছিল: * শাস্ত্ৰীয় গীত (''নাদান পাত্তু'')। * সংস্কৃত পৰম্পৰাৰ ''মণিপ্ৰবালম''। ইয়াত তামিল ভাষাৰ সৈতে সংস্কৃতৰ প্ৰচুৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল। * থলুৱা সমলেৰে চহকী লোকগীত। বিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফাললৈকে মালয়ালম কবিতাত এই তিনিটা ধাৰাৰ মিশ্ৰণ দেখা গৈছিল। পাত্তু বা শাস্ত্ৰীয় গীতৰ আটাইতকৈ পুৰণি উদাহৰণ হৈছে ''ৰামচৰিতম'' আৰু 'বৈশিকতন্ত্ৰম'। এই দুয়োখন গ্ৰন্থ দ্বাদশ শতিকাৰ হয়। এই কামবোৰে কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক সংজ্ঞায়িত কৰাত ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰে। == শাস্ত্ৰীয় সংগীত == কেৰালা ইয়াৰ [[সোপানা সংগীতম]]ৰ বাবে বিখ্যাত। এইটো এই অঞ্চলৰ মন্দিৰৰপৰা উৎপত্তি হোৱা এক শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ ৰূপ। ইয়াৰ আগৰ ৰূপ 'সোপানাম'ৰ ধৰ্মীয় শিপা আছে। প্ৰথমতে কালীৰ কালাম বা পূজাত আৱাহন গীত গোৱা হৈছিল। পিছলৈ ই মন্দিৰৰ ভিতৰৰ প্ৰদৰ্শনলৈ বিস্তাৰিত হয়। [[জয়দেৱ]]ৰ [[গীত গোবিন্দম]] বা অষ্টপদীৰ জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে ইয়াৰ আদৰ বাঢ়ি যায়। সোপানা সংগীতমৰ অৰ্থ হৈছে "খোপাৰ বা খট‌খটীৰ সংগীত।" মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহলৈ যোৱা পৱিত্ৰ খট‌খটীৰ (সোপানাম) কাষত সাধাৰণতে এই গীত গোৱা হয়। ইয়াক সৰল সুৰত গোৱা হয়। গীতৰ লগত এক সৰু ডম্বৰু আকৃতিৰ ঢোল '[[ইডাক্কা]]' আৰু তালৰ বাবে ধাতুৰ কাঁহী '[[চেংগিলা]]' বজোৱা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে মাৰাৰ আৰু পথুৱাল সম্প্ৰদায়ৰ পুৰুষসকলে সোপানাম প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁলোক আম্বালবাসী (অৰ্ধ-ব্ৰাহ্মণ) জাতিৰ লোক। তেওঁলোকে এই চৰ্চাটোক নিজৰ বৃত্তি হিচাপে উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছে। প্ৰখ্যাত সোপানাম গায়কসকলৰ ভিতৰত নেল্লাত্তু ৰাম পদুৱাল, জনাৰ্দনন নেদুংগাড়ী আৰু দামোদৰ মাৰাৰ অন্যতম।<ref name="Rolf 2006">{{cite book |title=Ritual Music and Hindu Rituals of Kerala |last=Rolf |first=Killius |year=2006 |publisher=BR Rhythms |location=New Delhi |isbn=81-88827-07-X }}</ref> কেৰালা কৰ্ণাটকী সংগীতলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবেও প্ৰখ্যাত। এই অঞ্চলৰপৰা বহুতো প্ৰখ্যাত সংগীতজ্ঞ ওলাইছে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত স্বাতী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা, ইৰায়িম্মান থাম্পী, ষড়কাল গোবিন্দ মাৰাৰ, চেম্বাই বৈদ্যনাথ ভাগৱতৰ, ভি. দক্ষিণামূৰ্তি, পি লীলা, কে. জে. য়েছুদাস]], কে.জি জয়ান (জয়বিজয়), পালঘাট মণি আয়াৰ, বিদ্বান গোপাল পিল্লাই, চেৰতালা গোপালন নায়াৰ, এম. ডি. ৰামনাথন, টি. ভি. গোপালকৃষ্ণন, এম. কে. শংকৰন নাম্বুথিৰী, মাভেলিকাৰা কৃষ্ণনকুট্টী নায়াৰ, নেইয়াত্তিনকাৰা মোহনচন্দ্ৰন, নেইয়াত্তিনকাৰা বাসুদেৱন, টি. এন. কৃষ্ণন আৰু টি. এছ. নন্দকুমাৰ অন্যতম।<ref name="Rolf 2006"/> নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত ল’ৰা অলিভিয়া কৃষ্ণন (বেহেলা বাদক) আৰু পি. উন্নীকৃষ্ণন (কৰ্ণাটকী কণ্ঠশিল্পী) আদি শিল্পীয়ে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। তেওঁলোকে কৰ্ণাটকী সংগীতৰ চহকী পৰম্পৰাটোক আগুৱাই নিয়াত বৰঙনি যোগাইছে। কেৰালাত [[হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় সংগীত|হিন্দুস্তানী সংগীত]]ৰো এক উল্লেখনীয় উপস্থিতি আছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.keral.com/movies/music.htm |title=Music |access-date=2 January 2009 |publisher=Keral.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20080802081714/http://www.keral.com/movies/music.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=2 August 2008 |archivedate=2 August 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080802081714/http://www.keral.com/movies/music.htm |deadurl=yes }}</ref> ট্ৰাভংকোৰৰ ৰজা স্বাতী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা কেৰালাৰ সংগীত ঐতিহ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতা আৰু বিকাশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। == জনপ্ৰিয় সংগীত == কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংগীত ইয়াৰ শাস্ত্ৰীয় সংগীত পৰম্পৰাৰ সৈতে সমান্তৰালভাৱে বিকশিত হৈছিল। পিছলৈ এই দুই ধাৰা পৃথক হৈ পৰে। চলচ্চিত্ৰ সংগীেত কেৰালাৰ জনপ্ৰিয় সংগীতৰ জগতখনক চহকী কৰাত ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰিছে। জনপ্ৰিয় সংগীতৰ অন্যান্য ৰূপবোৰৰ ভিতৰত লঘু সংগীত, পপ সংগীত আৰু ভক্তিমূলক গীত অন্যতম। === কথাকলি সংগীত === [[কথাকলি]] প্ৰদৰ্শনত ব্যৱহাৰ কৰা গীতসমূহ সাধাৰণতে মালয়ালম আৰু সংস্কৃতৰ মিশ্ৰণ মণিপ্ৰবালম ভাষাত লিখা হয়। বেছিভাগ গীতেই কৰ্ণাটকী সংগীতৰ ৰাগৰ ওপৰত আধাৰিত। কিন্তু এইবোৰ এক সুকীয়া শৈলীত পৰিৱেশন কৰা হয়, যাক সোপানাম শৈলী বোলা হয়। এই শৈলীটো কেৰালাৰ মন্দিৰৰ গায়ন পৰম্পৰাৰপৰা অহা। কলা মণ্ডলম কৃষ্ণন নায়াৰ আছিল এই ক্ষেত্ৰৰ এজন আগশাৰীৰ শিল্পী। [[ত্ৰিছূৰ]]ৰ শৰণূৰৰ ওচৰৰ বল্লথল নগৰত অৱস্থিত কলামণ্ডলম হৈছে কথাকলিৰ এক প্ৰধান প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ। প্ৰথম অৱস্থাত মন্দিৰৰ কলা হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ কিছু প্ৰতিৰোধ হৈছিল। কিন্তু পিছলৈ কথাকলিয়ে ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। হাইদৰ আলীৰ দৰে শিল্পীয়ে ইয়াৰ সাংস্কৃতিক বাধা অতিক্ৰম কৰাত সহায় কৰিছিল। অৱশ্যে হাইদৰ আলীৰ ব্যাখ্যোৱে এই কলাৰ আদিম 'অসুৰ' স্বভাৱটোক কিছু কোমল কৰি তুলিছিল। কলামণ্ডলম গংগাধৰণ আছিল এই পৰম্পৰাগত শৈলীৰ অন্যতম শেষ প্ৰবক্তা। তেওঁ এতিয়া সক্ৰিয় প্ৰদৰ্শনৰপৰা বহু পৰিমাণে অৱসৰ লৈছে। === মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ সংগীত === ভাৰতীয় সংগীতত নেপথ্য গায়ন বা চলচ্চিত্ৰ সংগীতৰ এক সুকীয়া সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। কেৰালাত চলচ্চিত্ৰ সংগীত আটাইতকৈ বেছি আদৰণীয় সংগীতৰ ৰূপ। ই ৰাজ্যখনৰ জনসাধাৰণৰ মাজত ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.keral.com/movies/music.htm |title=Music |access-date=2 January 2009 |publisher=Keral.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20080802081714/http://www.keral.com/movies/music.htm |archive-date=2 August 2008 |archivedate=2 August 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080802081714/http://www.keral.com/movies/music.htm |deadurl=yes }}</ref> মালয়ালম চিনেমা আৰু ইয়াৰ সুকীয়া সংগীতৰ সৃষ্টি হোৱাৰ আগতে কেৰালাৰ মানুহে তামিল আৰু হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ গীত অনুৰাগেৰে শুনিছিল। এই অভ্যাস আজিও চলি আছে। মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ গীতৰ ইতিহাস ১৯৪৮ চনৰ ''[[নিৰ্মলা (১৯৪৮ চলচ্চিত্ৰ)|নিৰ্মলা]]'' চিনেমাখনৰপৰা আৰম্ভ হয়। এইখন শিল্পী পি. জে. চেৰিয়ানে নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই চিনেমাখনৰ জৰিয়তে মালয়ালম চিনামাত নেপথ্য গায়নৰ আৰম্ভণি ঘটিছিল। চিনেমাখনৰ সংগীত পৰিচালক আছিল পি. এছ. দিৱাকৰ। গীতসমূহ গাইছিল পি। লীলা, টি. কে. গোবিন্দ ৰাও, বাসুদেৱ কুৰুপ, চি. কে. ৰাঘৱন, সৰোজিনী মেনন আৰু বিমলা বি. বৰ্মাই। বিমলা বি. বৰ্মাক মালয়ালম চিনেমাৰ প্ৰথমগৰাকী নেপথ্য গায়িকা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2008/04/25/stories/2008042550380400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501171204/http://www.hindu.com/fr/2008/04/25/stories/2008042550380400.htm |url-status=dead |archive-date=1 May 2008 |title=Family affair |access-date=2 January 2009 |author=K. Pradeep |date=25 April 2008 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |archivedate=1 May 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501171204/http://www.hindu.com/fr/2008/04/25/stories/2008042550380400.htm |deadurl=yes }}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ সংগীতত প্ৰায়ে জনপ্ৰিয় হিন্দী বা তামিল গানৰ সুৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ১৯৫০ চনৰ আৰম্ভণিতে মালয়ালম সংগীত জগতত কেইবাজনো কবি আৰু সংগীতজ্ঞৰ আগমন ঘটে। ইয়াৰ ফলত এক পৰিৱৰ্তন আহে। ১৯৫০ চনৰ মাজভাগলৈ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ সংগীত উদ্যোগে নিজৰ এক সুকীয়া পৰিচয় গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হয়। ব্ৰদাৰ লক্ষ্মণন, জি. দেৱৰাজন, ভি. দক্ষিণামূৰ্তি, এম এছ বাবূৰাজ আৰু কে. ৰাঘৱনৰ দৰে সংগীত পৰিচালকসকলে এই পৰিৱৰ্তনৰ নেতৃত্ব দিছিল। তেওঁলোকৰ সৈতে ৱায়লাৰ ৰামা বৰ্মা, পি. ভাস্কৰন, অ'. এন. ভি. কুৰুপ আৰু শ্ৰীকুমাৰন থাম্পীৰ দৰে গীতিকাৰ আছিল।<ref name="Jason Kaitholil">{{cite web |url=http://malayalamcinema.com/Content-4/CinemaHistory.html |title=Cinema History |access-date=2 January 2009 |author=Jason Kaitholil |publisher=AMMA (Malayalamcinema.com) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829142639/http://malayalamcinema.com/Content-4/CinemaHistory.html |archive-date=29 August 2012 |archivedate=23 December 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081223132036/http://malayalamcinema.com/Content-4/CinemaHistory.html |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬০ ৰপৰা ১৯৭০ চনৰ সময়ছোৱাক মালয়ালম সংগীতৰ সোণালী যুগ বুলি কোৱা হয়। এই সময়ৰ প্ৰধান নেপথ্য গায়কসকল আছিল কামুকাৰা পুৰুষোত্তমন, কে. পি. উদয়ভানু, এ. এম. ৰাজা, পি. লীলা, শান্তা পি. নায়াৰ, পি. সুশীলা, পি. মাধুৰী আৰু এছ. জানকী। এই গায়কসকলে সমগ্ৰ কেৰালাতে ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। পিছৰ বছৰবোৰত মন্না দে, তালাত महमূদ, লতা মংগেশকাৰ, আশা ভোছলে, হেমলতা আৰু এছ. পি. বালাসুব্ৰহ্মণ্যমৰ দৰে বহু অনা-মালয়ালী গায়কেও মালয়ালম চলচ্চিত্ৰলৈ অৱদান আগবঢ়াইছিল। একেদৰে নওশাদ আলী, উষা খান্না, এম. বি. শ্ৰীনিবাসন, বোম্বে ৰবি, শ্যাম, বাপ্পী লাহিড়ী, লক্ষ্মীকান্ত-প্যাৰেলাল, সলিল চৌধুৰী, ইলাইয়াৰাজা, বিশাল ভাৰদ্বাজ আৰু এ. আৰ. ৰহমানৰ দৰে অন্যান্য ভাষাৰ সংগীত পৰিচালকসকলেও মালয়ালম চলচ্চিত্ৰত সংগীত দিছিল।<ref name="Jason Kaitholil" /> ১৯৫০ চনৰ শেষৰফালৰপৰা ১৯৭০ চনৰ মাজভাগলৈকে সময়ছোৱাক মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ সংগীতৰ আটাইতকৈ সোণালী সময় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। এই সময়ছোৱাত এম. বি. শ্ৰীনিবাসন, এম. কে. অৰ্জুনন, পুকেঝেন্তি ৱেল্লাপ্পন নায়াৰ, এম. এছ. বিশ্বনাথন, এ. টি. উম্মৰ, আৰ. কে. শেখৰ আৰু সলিল চৌধুৰীৰ দৰে প্ৰখ্যাত সংগীত পৰিচালকসকলে কাম কৰিছিল। তেওঁলোকৰ সৈতে তিৰুনাইনাৰ কুৰিচি মাধৱন নায়াৰ, মানকোম্বু গোপালকৃষ্ণন আৰু ভৰণিকাভু শিৱকুমাৰৰ দৰে গীতিকাৰসকলে বহুতো চিৰসেউজ গান সৃষ্টি কৰিছিল। এই গীতসমূহ ইয়াৰ কোমল সুৰ আৰু উচ্চ মানদণ্ডৰ কথাৰ বাবে জনাজাত আছিল। ই সংগীতপ্ৰেমীসকলক আকৰ্ষণ কৰিছিল। [[কে জে য়েছুদাস|কে. জে. য়েছুদাস]] ১৯৬১ চনত সংগীত জগতত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁ আৰু পি. জয়চন্দ্ৰনে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ সংগীত উদ্যোগক গভীৰভাৱে প্ৰভাবিত কৰিছিল। পিছলৈ তেওঁলোক [[কে এছ চিত্ৰা|কে. এছ. চিত্ৰা]]ৰ সৈতে সমানে প্ৰশংসিত হয়। ৱায়লাৰ, জি. দেৱৰাজন আৰু য়েছুদাসৰ ত্ৰিমূৰ্তিয়ে বহুতো পাহৰিব নোৱাৰা গান উপহাৰ দিছিল। য়েছুদাসে কেৱল চলচ্চিত্ৰ সংগীতপ্ৰেমীৰ মাজতেই নহয়, শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ শ্ৰোতাৰ মাজতো জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://archives.chennaionline.com/musicseason99/profile/yesudas.html |title=K.J. Yesudas |access-date=2 January 2009 |publisher=Chennai Online |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230003828/http://archives.chennaionline.com/musicseason99/profile/yesudas.html |archive-date=30 December 2011 |url-status=dead }}</ref> তেওঁ আৰু পি. জয়চন্দ্ৰনে ১৯৬০ আৰু ১৯৭০ চনৰ সময়ছোৱাত মালয়ালম নেপথ্য গায়নৰ বিকাশত ডাঙৰ বৰঙনি যোগাইছিল। কে. এছ. চিত্ৰাই ১৯৭৯ চনত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেওঁ আশীৰ দশকৰ মাজভাগলৈ অতি প্ৰখ্যাত হৈ পৰে। তেওঁ দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম চহকী আৰু চাহিদাপূৰ্ণ মহিলা গায়িকা হৈ পৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ শেষৰফালে সংগীতৰ ধাৰা কিছু সলনি হয়। শ্যাম, কে. জে. জয় আৰু জেৰী আমলদেৱৰ দৰে সংগীত পৰিচালকে পশ্চিমীয়া প্ৰভাৱ থকা বেছি তাল-প্ৰধান গান তৈয়াৰ কৰিবলৈ লয়। এই সময়ছোৱাত গীতিকাৰসকলে প্ৰায়ে সুৰৰ সৈতে মিলাই গান লিখিবলগীয়া হৈছিল। ইয়াৰ বাবে গীতৰ মানদণ্ডক লৈ কিছু সমালোচনাও হৈছিল। অৱশ্যে ১৯৭৯-১৯৮০ চনৰপৰা ৰবীন্দ্ৰন, জনছন আৰু এম. জি. ৰাধাকৃষ্ণনৰ দৰে সংগীত পৰিচালকসকলে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ সংগীতৰ দ্বিতীয়টো সংস্কাৰ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকে কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে জড়িত সুমধুৰ আৰু শাস্ত্ৰীয় সংগীত ভিত্তিক ৰচনা সৃষ্টি কৰে। ১৯৮০ চনৰ গাড়ীত পুৱাচল খাদেৰ, কাভালাম নাৰায়ণ পণিকাৰ আৰু বিচূ তিৰুমালাৰ দৰে গীতিকাৰে ডাঙৰ ভূমিকা লৈছিল। ১৯৯০ চনৰ গাড়ীত কৈথাপ্ৰম দামোদৰন নাম্বুথিৰী আৰু গিৰীশ পুথেনচেৰীয়ে এই পৰিৱৰ্তন আগুৱাই নিয়ে। এই সময়ছোৱাত কান্নুৰ ৰাজন, বোম্বে ৰবি, এছ. পি. ভেংকটেশ, মোহন সিতাৰা, আউচেপ্পাচন, শৰত, বিদ্যাপুৰন, ৰঘুকুমাৰ আৰু বিদ্যাসাগৰৰ দৰে কম্পজাৰৰ অৱদানো উল্লেখনীয় আছিল। কে. জে. য়েছুদাস, কে. এছ. চিত্ৰা, এম. জি. শ্ৰীকুমাৰ, জি. বেণুগোপাল, উন্নী মেনন আৰু সুজাতা মোহনৰ দৰে গায়কসকল এই সময়ত সক্ৰিয় আছিল। ১৯৮০ আৰু ১৯৯০ চনৰ বহুতো চলচ্চিত্ৰৰ গানত শাস্ত্ৰীয় কৰ্ণাটকী সংগীতৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। 'চিত্ৰম' (১৯৮৮), 'হিছ হাইনেছ আব্দুল্লাহ' (১৯৯০), 'ভৰথম' (১৯৯১), 'সৰগম' (১৯regular) আৰু 'সোপানাম' (১৯৯৩) আদি চিনেমা ইয়াৰ অন্যতম উদাহৰণ। বৰ্তমান মালয়ালম সংগীত জগতৰ প্ৰধান ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত এম. জয়চন্দ্ৰন, বিজী বাল, ৰেক্স বিজয়ন, ৰাহুল ৰাজ, প্ৰশান্ত পিল্লাই, শান ৰহমান, সুশীন শ্যাম, জেকছ বেজয়, গোপী সুন্দৰ, আলফনচ আৰু ৰাজেশ মুৰুগেশানৰ দৰে সংগীত পৰিচালক অন্যতম। প্ৰখ্যাত গীতিকাৰসকলৰ ভিতৰত ৰফিক আহমেদ, আনৱাৰ আলী, বি. কে. হৰিনাৰায়ণন, বিনায়ক শশীকুমাৰ আৰু ৱায়লাৰ শৰত অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি বিনীত শ্ৰীনিবাসন, বিজয় য়েছুদাস, শ্বেতা মোহন, মঞ্জৰী আৰু জ্যোতিষ্ণা ৰাধাকৃষ্ণনৰ দৰে গায়কে এই উদ্যোগলৈ বিশেষ অৱদান আগবঢ়াইছে। মালয়ালম চিনেমাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী সংগীত পৰিচালকসকলৰ ভিতৰত জনছন (১৯৯৪, ১৯৯৫), বোম্বে ৰবি (১৯৯৫), আউচেপ্পাচন (২০০৮), ইলাইয়াৰাজা (২০১০), ইছাক থমাছ কোট্টুকাপল্লী (২০১১), বিজী বাল (২০১২) আৰু এম. জয়চন্দ্ৰন (২০১৫) অন্যতম। ১৯৯৫ চনত 'সুকৃতম' (১৯৯৪) ছবিৰ বেকগ্ৰাউণ্ড স্কোৰৰ বাবে জনছনে লাভ কৰা বঁটাটো গানৰ পৰিৱৰ্তে স্কোৰৰ বাবে দিয়া প্ৰথমটো ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আছিল। একেখন ছবিৰ গান ৰচনাৰ বাবে বোম্বে ৰবিয়েও বঁটা লাভ কৰিছিল। ২০১০ আৰু ২০১১ চনত বিশেষভাৱে ফিল্ম স্কোৰৰ বাবে বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই দুয়ো বছৰতে মালয়ালম ছবিয়ে বঁটা লাভ কৰিছিল। সেই ছবি দুখন আছিল 'পঝাছি ৰাজা' (২০১০, স্কোৰ: ইলাইয়াৰাজা) আৰু 'আদামিণ্টে মকান আবু' (২০১১, স্কোৰ: ইছাক থমাছ কোট্টুকাপল্লী)। ১৯৯২ চনত 'ভৰথম' ছবিৰ গীত ৰচনাৰ বাবে ৰবীন্দ্ৰনে জুৰীৰ বিশেষ বঁটা লাভ কৰিছিল। ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰা গীতিকাৰসকলৰ ভিতৰত ৱায়লাৰ ৰামবৰ্মা (১৯৭৩), অ'. এন. ভি. কুৰুপ (১৯৮৯) আৰু ইউছুফ আলী কেচেৰী (২০০১) অন্যতম। পুৰুষ গায়কসকলৰ ভিতৰত কে. জে. য়েছুদাসে কেইবাবাৰো (১৯৭২, ১৯৭৩, ১৯৮৭, १९९১, ১৯৯৩, ২০১৭) এই বঁটা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি পি. জয়চন্দ্ৰন (১৯৮৬) আৰু এম. জি. শ্ৰীকুমাৰে (১৯৯১, ২০০০) বঁটা লাভ কৰিছে। য়েছুদাসে হিন্দী (১৯৭৭) আৰু তেলুগু (১৯৮৩) ছবিৰ গীতৰ বাবেও আন দুটা ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ সৈতে তেওঁ মুঠ সাতটা বঁটাৰে আটাইতকৈ বেছি বঁটা পোৱা পুৰুষ নেপথ্য গায়ক। মহিলা গায়িকাসকলৰ ভিতৰত এছ. জানকী (১৯৮১) আৰু কে. এছ. চিত্ৰাই (১৯Check, ১৯৮৯) এই বঁটা লাভ কৰিছে। চিত্ৰাই তামিল (১৯৮৬, ১৯৯৭, ২০০৫) আৰু হিন্দী (১৯৯৮) ছবিৰ গীতৰ বাবেও ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে তেওঁ মুঠ ছটা বঁটাৰে আটাইতকৈ বেছি বঁটা লাভ কৰা মহিলা নেপথ্য গায়িকা। === মাপ্পিলা পাট্টু === কেৰালাৰ মালাবাৰ অঞ্চলত বহুসংখ্যক মুছলমান লোকে বাস কৰে। এই অঞ্চলত হিন্দুস্তানী সংগীতৰ প্ৰভাৱ থকা এক সুকীয়া সংগীত পৰম্পৰা গঢ়ি উঠিছে। এই পৰম্পৰাত গজল, মাপ্পিলা পাট্টু (Mappila pattu) আৰু কিছুমান পৰম্পৰাগত নৃত্যৰ সংগীত অন্তৰ্ভুক্ত। এই নৃত্যসমূহৰ ভিতৰত ওপ্পানা আৰু কলকলি অন্যতম। এই সংগীত ধাৰাত কবিতাৰ এক প্ৰধান ভূমিকা আছে। এই গীতসমূহ মূলতঃ মালয়ালম ভাষাত লিখা হয়। কিন্তু ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে আৰবী শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই সংমিশ্ৰণক আৰবী-মালয়ালম ভাষা বুলি জনা যায়। মাপ্পিলা গীতসমূহৰ এক সুকীয়া আকৰ্ষণ আছে। ইয়াত কেৰালাৰ থলুৱা সংস্কৃতি আৰু পশ্চিম এছিয়াৰ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। এই গীতসমূহত ধৰ্ম, প্ৰেম, ব্যংগ আৰু বীৰত্ব আদি বিভিন্ন বিষয় ফুটাই তোলা হয়। === ক্নানায়া লোকগীত === [[File:Palm Leaf Relics of Knanaya Folk Songs.jpg|thumb|ক্নানায়া লোকগীতৰ তালপাতৰ পুথিৰ অৱশিষ্ট]] ক্নানায়া (Knanaya) হৈছে ছেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰৰে এটা জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকে নিজৰ কিছুমান পুৰণি লোকগীত আজিও সংৰক্ষিত কৰি ৰাখিছে। ১৯১০ চনত ক্নানায়া পণ্ডিত পি. ইউ. লুকে তেওঁৰ 'পুৰাতন পাত্তুকাল' (পুৰণি গীত) নামৰ গ্ৰন্থত এই গীতসমূহ প্ৰথমবাৰৰ বাবে লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই গীতবোৰৰ মূল উৎস এতিয়াও জনা হোৱা নাই। লুকে এই গীতসমূহ বিভিন্ন ক্নানায়া পৰিয়ালৰপৰা সংগ্ৰহ কৰিছিল। তেওঁলোকে এই গীতবোৰ তালপাতৰ পুথিত সাঁচি ৰাখিছিল। এই গীতসমূহ পুৰণি মালয়ালম ভাষাত লিখা হৈছে। ইয়াত সংস্কৃত, চিৰিয়াক আৰু তামিল ভাষাৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। ইয়াৰপৰাই গীতবোৰৰ প্ৰাচীনতা বুজিব পাৰি। এই গীতবোৰত সম্প্ৰদায়টোৰ ধৰ্মবিশ্বাস, ৰীতি-নীতি, থমাছ দ্য এপোষ্টলৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰ আৰু ক্নানায়াসকলৰ ভাৰত প্ৰব্ৰজনৰ বুৰঞ্জী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি বাইবেলৰ কাহিনী, গীৰ্জাৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত গীত আৰু সন্তসকলৰ জীৱনগাথা ইয়াত পোৱা যায়। এই গীতসমূহ কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবে অতি মূল্যৱান সম্পত্তি। পণ্ডিতসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ক্নানায়াসকলৰ এই গীতবোৰৰ সৈতে কোচিন ইহুদীসকলৰ গীতৰ বহুত মিল আছে। দুয়োটা ধাৰাৰ কিছুমান গীতৰ কথা আৰু সুৰ প্ৰায় একেই হয়। === ওট্টামথুল্লাল গীত === ওট্টামথুল্লাল (Ottamthullal) নামৰ এক পৰম্পৰাগত কলা প্ৰদৰ্শনৰ বাবে এই গীতসমূহ ৰচনা কৰা হয়। এই কলা প্ৰদৰ্শন কৰা শিল্পীজনে নিজেই গীত গায় আৰু তাৰ তালে তালে নৃত্য কৰে। কথাকলিৰ দৰে ওট্টামথুল্লালৰ ভাষা গধুৰ বা সংস্কৃতপ্ৰধান নহয়। ইয়াৰ কথাবোৰ অতি সৰল মালয়ালম ভাষাত লিখা হয়। ইয়াৰ তাল আৰু ছন্দসমূহ অতি সহজ-সৰলৰপৰা জটিলতালৈকে হ’ব পাৰে। পৰম্পৰাগতভাৱে মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহৰ সময়ত ওট্টামথুল্লাল প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল। === মালয়ালম পপ সংগীত === ১৯৯০ চনৰ শেষৰফালে কেৰালাত পপ সংগীতৰ বিকাশ ঘটিছিল। ইষ্ট ক’ষ্ট বিজয়ন আৰু তেওঁৰ সংগীত কোম্পানী 'ইষ্ট ক’ষ্ট অডিঅ’জ'-এ ইয়াত ডাঙৰ ভূমিকা লৈছিল। বিজয়নক কেৰালাৰ অনা-চলচ্চিত্ৰ পপ এলবাম গীতৰ পথ-প্ৰদৰ্শক বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁ নিজে এজন কবি আছিল। তেওঁ ১৯৯৮ চনত মুক্তি পোৱা মালয়ালম ভাষাৰ প্ৰথমটো অনা-চলচ্চিত্ৰ পপ এলবাম 'নিনাক্কাই'ৰ বাবে গান লিখিছিল।<ref>{{Cite web |title=eastcoastvijayan.in |url=http://www.eastcoastvijayan.in/eastcoastvijayan_home.html/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=6&Itemid=14 |access-date=2026-08-07 |archivedate=2010-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210011434/http://www.eastcoastvijayan.in/eastcoastvijayan_home.html/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=6&Itemid=14 |deadurl=yes }}</ref> এই এলবামটোৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল বালভাস্কৰে। বিজু নাৰায়ণে গোৱা ইয়াৰ এটা গীত অতি জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। ১৯৯৯ চনত বিজয়ে তেওঁৰ দ্বিতীয়টো এলবাম 'আধ্যমাই' মুকলি কৰে। ইয়াৰ গানসমূহ কে. জে. য়েছুদাসে গাইছিল আৰু এইটোও বৰ সফল হৈছিল। ২০০১ চনত তেওঁলোকৰ 'অৰ্মাক্কাই' নামৰ এলবামটোৱে মালয়ালম পপ সংগীতৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ ডাঙৰ সফলতা লাভ কৰে। এম. জয়চন্দ্ৰনে পৰিচালনা কৰা আৰু কে. জে. য়েছুদাস তথা কে. এছ. চিত্ৰাই গোৱা ইয়াৰ এটা গীত আজিও এক চিৰসেউজ হিট গীত হিচাপে গণ্য কৰা হয়। এই সময়ছোৱাত পপ এলবামসমূহ কলেজীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত অতি জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সংগীত জগতলৈ বহুতো নতুন প্ৰতিভাৰ আগমন ঘটিছিল। সেই সময়ত যুৱপ্ৰজন্মৰ মাজত 'ভেলেণ্টাইনছ ডে' নামৰ এটা এলবামে বৰ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। গিৰীশ পুথেনচেৰীয়ে লিখা ইয়াৰ এটা গীত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মুখত প্ৰায়েই শুনা গৈছিল। ইষ্ট ক’ষ্টৰ সমান্তৰালভাৱে জনি সাগৰিকা, সত্যম অডিঅ’জ, মেগনাম অডিঅ’জ আৰু অক্টেভ অডিঅ’জৰ দৰে আন বহুতো কোম্পানীয়ে পপ এলবাম বনাবলৈ আৰম্ভ কৰে। ই কেৰালাত পপ সংগীতৰ সংস্কৃতিক বহুত মজপুত কৰি তুলিছিল। ২০০৬ চনত সত্যম অডিঅ’জে 'চেম্পকামে' নামৰ এক অতি সফল এলবাম মুক্তি দিয়ে। এই এলবামটোৰ জৰিয়তে ফ্ৰেংকো নামৰ এজন নতুন গায়ক আৰু শ্যাম ধৰ্মন নামৰ এজন প্ৰতিভাৱান সংগীত পৰিচালকৰ আগমন ঘটিছিল। ইয়াৰ 'সুন্দৰীয়ে বা' আৰু 'চেম্পকামে' গীত দুটাই সকলো ৰেকৰ্ড ভংগ কৰিছিল। একেটা বছৰতে শান ৰহমানে আন দুজন সতীৰ্থৰ সৈতে মিলি 'ডেচিনইজ' (DESINOISE) নামৰ এটা বেণ্ড গঠন কৰে আৰু 'ৰেভলিউচন' নামৰ এটা এলবাম উলিয়ায়। ইয়াৰ গীতসমূহৰ সুকীয়া সংগীত আৰু দৃশ্যগ্ৰহণৰ শৈলীৰ বাবে মানুহে বৰ আদৰি লৈছিল। ২০০৮ চনত জনি সাগৰিকাই 'মোহম' নামৰ এটা এলবাম উলিয়ায়, য’ত স্বৰ্ণলতাই গোৱা এটা গীত বৰ জনপ্ৰিয় হৈছিল। ইয়াৰ পিছৰপৰাই মালয়ালী পপ সংগীতত বয় বেণ্ড বা যুৱকসকলৰ সংগীত দল গঠন কৰাৰ এক নতুন ধাৰা আৰম্ভ হয়। ২০০৮ চনত জনি সাগৰিকাই 'মোহম' নামৰ এটা এলবাম উলিায়ায়। ইয়াৰ 'কুদাজাদিয়িল' গীতটো বৰ হিট হৈছিল। এই গীতটো স্বৰ্ণলতাই গাইছিল আৰু মনচুৰ আহমেদে ইয়াৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল। ইয়াৰ পিছৰপৰাই মালয়ালী পপ সংগীতত যুৱকসকলৰ সংগীত দল বা বয় বেণ্ড (boy bands) গঠন কৰাৰ এক নতুন ধাৰা আৰম্ভ হয়। মালয়ালম পপ সংগীতৰ জগতত প্ৰথমটো উল্লেখনীয় বয় বেণ্ড আছিল 'কনফিউজন'। এই দলটো বালভাস্কৰ আৰু ইশান দেৱে মিলি গঠন কৰিছিল। ইহঁতৰ 'নো টেনচন প্লীজ' গীতটো বৰ হিট হৈছিল। ২০০৭ চনত 'টিম মালয়ালী' নামৰ এটা দলে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। এই দলটোৱে মালয়ালম এলবাম উদ্যোগত এক ডাঙৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই দলটোত চাৰিজন প্ৰতিভাৱান সংগীতজ্ঞ আছিল। তেওঁলোক হ’ল— [[বিনীত শ্ৰীনিবাসন]], [[জেকছ বেজয়|জেকছ বিজয়]], [[শান ৰহমান]] আৰু অৰ্জুন শশী। 'মালয়ালী' নামৰ এলবামটোৰ 'ফ্ৰেণ্ডছ ফ’ৰ এভাৰ' আৰু 'মিন্নালাঝাকে' গীত দুটা বৰ সফল হৈছিল।<ref>[https://malayaleethealbum.blogspot.com/ malayaleethealbum.blogspot.com]</ref> ২০০৮ চনত বিনীত শ্ৰীনিবাসন আৰু শান ৰহমানে আকৌ একেলগে কাম কৰে। তেওঁলোকে 'কফি @ এমজি ৰোড' নামৰ এটা নতুন এলবাম উলিয়ায়। এই এলবামটোৱে বহুত সফলতা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ 'পালাবাত্তম' গীতটোত মালয়ালম অভিনেতা চেলিম কুমাৰে অভিনয় কৰিছিল। এই গীতটোক এক ক্লাছিক গীত বুলি গণ্য কৰা হয়। ২০০৯ চনত 'যুৱা' (YUVA) নামৰ এটা নতুন বয় বেণ্ডৰ আগমন ঘটে। ইহঁতৰ প্ৰথমটো এলবাম আছিল 'ড্ৰিমজ'। এই এলবামটোৱে সংগীত জগতত ভাল প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই দলটো বিনীত মোহনদাস, সন্তোষ কুমাৰ আৰু চিনু জাকাৰিয়াক লৈ গঠিত হৈছিল। তেওঁলোকে মালয়ালম সংগীত জগতলৈ নতুন সুৰ লৈ আনিছিল। সেই সময়ত মালয়ালম সংগীতত তামিল, হিন্দী আৰু পশ্চিমীয়া সংগীতৰ প্ৰভাৱ বহুত বেছি আছিল। ইহঁতৰ প্ৰথমটো ভিডিঅ’ গীত 'ৰাৱিন নিলাকায়ালিল' এক ডাঙৰ হিট গান আছিল। এই গীতটো ২০০৯ চনৰ মিউজিক চাৰ্টৰ একেবাৰে ওপৰত আছিল।<ref>[https://yuvathemusictrio.blogspot.com/ yuvathemusictrio.blogspot.com]</ref> ২০১০ চনত 'যুৱা' দলে তেওঁলোকৰ দ্বিতীয়টো মিউজিক ভিডিঅ’ 'পোভূকায়ানো' মুকলি কৰে। এই গীতটো বিধু প্ৰতাপে গাইছিল। এই গীতটোও যুৱ প্ৰজন্মৰ মাজত বৰ জনপ্ৰিয় হৈছিল। সেই একেটা বছৰতে 'এৰ’জ' (Arrows) নামৰ এটা নতুন বয় বেণ্ড গঠিত হয়। ইয়াৰ সদস্যসকল আছিল এছিয়ানেটৰ ৰিয়েলিটি শ্ব’ 'আইডিয়া ষ্টাৰ ছিংগাৰ'ৰ প্ৰতিযোগী। তেওঁলোক হ’ল— অৰুণ গোপাল, ৰৌচন এন.চি, উইলিয়াম ইছাক আৰু সুদৰ্শন আচাৰী।<ref>[http://www.thehindu.com/life-and-style/youth/article438776.ece thehindu.com]</ref> প্ৰায় ছয় বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত ইষ্ট ক’ষ্ট কোম্পানীয়ে তেওঁলোকৰ বিখ্যাত এলবাম শৃংখলাৰ ষষ্ঠটো সংস্কৰণ 'এন্নেন্নুম' মুক্তি দিয়ে। এইটো এটা বহুত ডাঙৰ প্ৰকল্প আছিল। ইয়াক সমগ্ৰ ভাৰততে পাঁচটা বেলেগ বেলেগ ভাষাত মুকলি কৰা হৈছিল। ইয়াত ভাৰতৰ ৩০ গৰাকী আগশাৰীৰ গায়কে মুঠ ৬০টা গান গাইছিল।{{citation needed|date=April 2012}} এই এলবামটোৰ সংগীত বিজয় কৰুণে দিছিল আৰু কথা আছিল ইষ্ট ক’ষ্ট বিজয়নৰ। ইয়াক কেৰালাৰ প্ৰথমটো অতি উচ্চ বাজেটৰ মিউজিক এলবাম বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ৰাছী, দিজো জোচ এণ্টনী, নিতিন আৰু মিথুন ৰাজৰ দৰে নতুন সংগীত পৰিচালকসকলেও মালয়ালম এলবাম জগতলৈ বিশেষ বৰঙনি যোগাইছিল। ২০১২ চনত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মিউজিক লেবেল [[ছনী মিউজিক|ছনী মিউজিক এণ্টাৰটেইনমেণ্টে]] মালয়ালম সংগীত জগতত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁলোকে 'যুভ' (Yuvvh) নামৰ এটা এলবাম উলিয়ায়। ইয়াৰ জৰিয়তে শচীন আৰু শ্ৰীজিৎ নামৰ দুজন নতুন সংগীতজ্ঞৰ আগমন ঘটে।<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-03/news-and-interviews/31280626_1_sony-music-music-video-malayalam | archive-url=https://web.archive.org/web/20130527015100/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-03/news-and-interviews/31280626_1_sony-music-music-video-malayalam | url-status=dead | archive-date=27 May 2013 | work=[[The Times of India]] | title=Sony Music enters Mollywood | date=3 April 2012 | access-date=2026-08-07 | archivedate=2013-05-27 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130527015100/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-03/news-and-interviews/31280626_1_sony-music-music-video-malayalam | deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/make-way-for-yuvvh/articleshow/12557661.cms | archive-url=https://web.archive.org/web/20120410051733/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-06/news-interviews/31299717_1_album-features-world-music-previous-albums | url-status=live | archive-date=10 April 2012 | work=[[The Times of India]] | title=Make way for Yuvvh | date=6 April 2012}}</ref> এই এলবামটোৰ প্ৰথমটো গান 'নেঞ্জডু চেৰথু' মুক্তিৰ মাত্ৰ তিনি দিনৰ ভিতৰতে [[ইউটিউব]]ত ডেড় লাখতকৈও অধিক লোকে চাইছিল। ই কোনো নেতিবাচক প্ৰচাৰ নোহোৱাকৈয়ে প্ৰথমটো মালয়ালম ভাইৰেল হিট গীত হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.cityjournal.in/Newspaper/20120409/Metro/Metro_2.html|title=Cityjournal.in}}</ref> যোৱা দুটা দশকত কেৰালাৰ লোকসংগীতৰ এক ডাঙৰ উত্থান দেখা গৈছে। [[থাইকুডম ব্ৰীজ|থাইকুডম ব্ৰীজ]] আৰু প্ৰসীথাৰ দৰে সংগীত দলে ইয়াত নতুন মাত্ৰা যোগ দিছে। প্ৰথম অৱস্থাত কাভালাম নাৰায়ণ পণিকাৰ আৰু পিছলৈ কালাভাৱন মণিৰ দৰে শিল্পীয়ে লোকসংগীতক জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল। বৰ্তমান সময়ত যুৱপ্ৰজন্ম আৰু কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ মাজত এই লোকসংগীতৰ আদৰ বহুত বৃদ্ধি পাইছে। == পু্ল্লুভান পাট্টু == কেৰালাৰ পুল্লুভাৰ (Pulluvar) সম্পৰ্কীয় লোকসকলৰ সাপ পূজা বা নাগ পূজাৰ সৈতে এক গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। এই সম্পৰ্কীয় এটা গোটে নাগ দেৱতাক নিজৰ প্ৰধান দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰে। তেওঁলোকে কিছুমান বিশেষ ধৰ্মীয় নীতি-নিয়ম পালন কৰে আৰু গান গায়। এই গীতসমূহক 'পু্ল্লুভান পাট্টু' বা পু্ল্লুভান গীত বুলি জনা যায়। বিভিন্ন জাতিৰ পৰিয়ালসমূহৰ ঘৰত আৰু সৰ্প মন্দিৰবোৰত এই পূজা কৰা হয়। সৰ্প মন্দিৰ আৰু পৱিত্ৰ হাবিবোৰত (snake groves) গোৱা এই গীতবোৰক সৰ্পপাট্টু, নাগম পাট্টু, সৰ্পম থুল্লাল, সৰ্পোৎসৱম বা পাম্বুম কালাম আদি বিভিন্ন নামেৰে জনা যায়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত মূলতঃ কলামেঝুথু (মেজি বা মাটিত আঁকা চক্ৰ) কৰা হয় আৰু তাৰ সৈতে গীত-নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়। == মন্দিৰৰ সংগীত == কেৰালাত মন্দিৰৰ উৎসৱ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহৰ সৈতে বিভিন্ন ধৰণৰ সংগীত ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পঞ্চাৰী মেলাম আৰু পাণ্ডী মেলাম অন্যতম। এয়া হৈছে একপ্ৰকাৰৰ সমবেত বা দলীয় বাদ্য প্ৰদৰ্শন। ইয়াত মূলতঃ চেন্দা ঢোল বজোৱা হয়। ইয়াৰ লগত তালৰ বাবে ইলাথালাম (তাল বা কাঁহী), কুঝাল আৰু কোম্বু আদি বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। থায়াম্বাকা হৈছে আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সংগীতৰ ৰূপ। ইয়াত এজন বা কেইজনমান চেন্দা বাদকে বাকী চেন্দা আৰু ইলাথালাম বাদকৰ সংগতত নিজাকৈ নতুন নতুন তাল তুলি বাদ্য বজায়। ইয়াৰ উপৰি ক্ষেত্ৰ বাদ্যম আৰু সোপানাম আদি বাদ্য ধৰ্মীয় নীতি-নিয়মৰ সময়ত সংগত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দলীয় বাদ্য প্ৰদৰ্শন হৈছে পঞ্চবাদ্যম। ইয়াত পাঁচবিধ বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সেইবোৰ হৈছে— মাদ্দলম, থিমিলী, কোম্বু, ইলাথালাম আৰু ইডাক্কা। == সোপানাম == কেৰালাত সোপানাম হৈছে আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় সংগীত শৈলী। [[সোপানা সংগীতম]] নামৰ শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ এই ৰূপটো কেৰালাৰ মন্দিৰসমূহৰপৰা আহিছে। প্ৰথমতে মন্দিৰৰ ভিতৰত কালীৰ কালাম বা পূজাত ধৰ্মীয় স্তোত্ৰ হিচাপে সোপানাম সৃষ্টি কৰা হৈছিল। জয়দেৱৰ গীত গোবিন্দম ৰচনা হোৱাৰ পিছত সোপানাম অধিক জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহলৈ যোৱা পৱিত্ৰ খট‌খটীৰ কাষত এই সোপানা সংগীতম পৰিৱেশন কৰা হয়। এই গীতটো গোৱাৰ সময়ত [[ইডাক্কা]] নামৰ এটা পৰম্পৰাগত ডম্বৰু আকৃতিৰ ঢোল বজোৱা হয়। ইয়াৰ লগতে তাল ৰাখিবলৈ [[চেংগিলা]] নামৰ এবিধ ধাতুৰ কাঁহী ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Folk Music of Kerala - Know about different folk songs of Kerala |url=https://testbook.com/kerala-gk/folk-music-in-kerala |access-date=2025-08-26 |website=Testbook |language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} {{refbegin}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus - 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP|edition=Malayalam}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংগীত]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] s3ka2afd1stsuetv3dnuy3oaag8t6jt 0 138491 625369 625026 2026-08-08T13:07:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625369 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name= আনাউট্টি (Aanayoottu) | logo= | image= Aanayoottu, vadakkumnadan by Joseph Lazer.JPG | caption= ২০১০ চনত ত্ৰিছূৰ চহৰত অনুষ্ঠিত আনাউট্টি | location= [[ত্ৰিছূৰ]] চহৰ, [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | years_active= | founded= | dates= কাৰ্কিডাকম মাহৰ প্ৰথম দিন ([[মালয়ালম]] কেলেণ্ডাৰ) | genre= [[মন্দিৰ]]ৰ [[উৎসৱ]] | attendance= | patron=[[গণেশ|ভগৱান গণেশ]] | website= }} '''আনাউট্টি''' ([[ইংৰাজী]]: Aanayoottu; অৰ্থাৎ হাতীক খাদ্য খুওৱা) হৈছে [[কেৰালা]]ৰ [[ত্ৰিছূৰ]] চহৰৰ বডাককুন্নাথন মন্দিৰ প্ৰাংগনত অনুষ্ঠিত এক উৎসৱ। এই উৎসৱটো [[মালয়ালম]] কেলেণ্ডাৰৰ কাৰ্কিডাকম মাহৰ প্ৰথম দিনা (সাধাৰণতে ইংৰাজী [[জুলাই]] মাহৰ সৈতে মিলে) অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াত কোনো ধৰণৰ অলংকাৰ বা সাজ-সজ্জা নিপিন্ধোৱাকৈ বহুকেইটা [[হাতী]]ক বিপুল জনতাৰ মাজত [[পূজা]] কৰা আৰু [[খাদ্য]] খুওৱাৰ বাবে ৰখা হয়। হাতীসমূহক খাদ্য খুৱাবৰ বাবে মন্দিৰ প্ৰাংগনত অজস্ৰ ভক্তৰ সমাগম ঘটে। প্ৰতি বছৰে আনাউট্টি উৎসৱৰ সময়ত ''গজ পূজা'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে হাতীসমূহক পূজা কৰা আৰু সুস্বাদু খাদ্য আগবঢ়োৱাটো ধন-সম্পদ আৰু মনোবাঞ্ছা পূৰণ কৰা দেৱতা [[গণেশ|ভগৱান গণেশক]] সন্তুষ্ট কৰাৰ এক উপায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি [[শিৱ]] মন্দিৰ হিচাপে পৰিগণিত বডাককুন্নাথন মন্দিৰে বিগত কেইবাবছৰ ধৰি এই আনাউট্টি উৎসৱৰ আয়োজন কৰি আহিছে। ==কাৰ্যপ্ৰণালী== {| style="float: right; width: 45%; margin-left: 1em; " | {{Cquote|মন্দিৰৰ উৎসৱসমূহত [[হাতী]] প্ৰদৰ্শন কৰাৰ সন্দৰ্ভত জিলা প্ৰশাসনে জাৰি কৰা নিৰ্দেশনাৰ পিছত হাতীৰ সংখ্যা হ্ৰাস কৰা হয়। ২০০৩ চনত অনুষ্ঠিত উৎসৱত ৫০টা হাতীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। |4=[https://web.archive.org/web/20070416122620/http://www.hindu.com/2005/08/16/stories/2005081616920300.htm ''প্ৰণিপথকাভু মন্দিৰত অনুষ্ঠিত আনাউট্টি''], ''[[দ্য হিন্দু]]'' কাকত। }} |} হাতীৰ বিশেষ খাদ্যৰ ভিতৰত [[কুঁহিয়াৰ]]ৰ পাত, [[নাৰিকল]], [[গুৰ]] আৰু গণপতি পূজাৰ প্ৰসাদৰ মিঠা মিশ্ৰণ অন্তৰ্ভুক্ত। মন্দিৰৰ মুখ্য পূজাৰীয়ে সাধাৰণতে এটা হাতীৰ পোৱালিক প্ৰথম খাদ্য আগবঢ়াই এই খুওৱা কাৰ্যসূচীৰ সূচনা কৰে। বৰ্তমান এই উৎসৱত ১৬টা হাতী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়; পূৰ্বে এই সংখ্যা অধিক (প্ৰায় ৫০টা) আছিল যদিও জিলা প্ৰশাসনৰ নিৰ্দেশনাত ইয়াক হ্ৰাস কৰা হয়। উৎসৱৰ সময়ত হাতীসমূহক [[ভাত]], গুৰ, [[ঘিউ]], [[মাটিকঁঠাল]] আৰু অন্যান্য স্থানীয় উৎপাদিত সামগ্ৰী খুওৱা হয়। ==তাৎপৰ্য== হাতীসমূহক পৱিত্ৰ প্ৰাণী হিচাপে গণ্য কৰা হয় (যিটো কাৰণেই দক্ষিণ [[ভাৰত]]ৰ মন্দিৰবোৰত হাতীৰ উপস্থিতি দেখা যায়)। হাতী [[কেৰালা]]ৰ সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ, আৰু আনাউট্টিকে ধৰি সকলো উৎসৱতে হাতী অনিবাৰ্য। দক্ষিণ ভাৰতৰ বহু বিখ্যাত মন্দিৰৰ নিজা হাতী থাকে; এই হাতীসমূহক খাদ্য খুওৱাটো অতি শুভ বুলি গণ্য কৰা হয়। ভক্তসকলৰ এই আৱেগক লক্ষ্য কৰি মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই হাতীৰ এই পুষ্টিসাধন বা পুনৰ্যৌৱন প্ৰদানৰ থেৰাপীটোক ''আনাউট্টি উৎসৱ'' নামেৰে এটা ৰাজহুৱা অনুষ্ঠান হিচাপে আৰম্ভ কৰে। ==তথ্যসূত্ৰ== *{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2005/08/16/stories/2005081616920300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070416122620/http://www.hindu.com/2005/08/16/stories/2005081616920300.htm|url-status=dead|archive-date=16 April 2007|title=Aanayoottu held at Ponnethkavu temple|work=[[দ্য হিন্দু]]|publisher=The Hindu newspaper|date=16 August 2005|access-date=28 May 2009|archivedate=16 April 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070416122620/http://www.hindu.com/2005/08/16/stories/2005081616920300.htm|deadurl=yes}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ উৎসৱ]] 7bumz8i6e52a4ib71r107vfw5155s5z 0 138492 625476 625105 2026-08-08T22:09:58Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625476 wikitext text/x-wiki {{short description|Beach and seaside resort in Thiruvananthapuram, Kerala}} {{Infobox settlement | name = কোভালাম | other_name = | settlement_type = Locality | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 320 | image_style = | perrow = 1/1/1 | image1 = Kovalam beach trivandrum kerala.jpg | image2 = 01KovalamBeach&Kerala.jpg | image3 = Kovalam 01 by Tanweer.JPG }} | image_alt = | image_caption = ওপৰৰপৰা তললৈ: ১.কোভালাম বন্দৰৰ দৃশ্য 2.কোভালাম লাইটহাউচ 3.কৰমনা নদী পাৰৰ উন্নয়ন। | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|8.4004|N|76.9787|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = ভাৰত | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = কেৰালা | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = পৌৰ নিগম | governing_body = কৰ্পোৰেচন অৱ তিৰুৱন্তপুৰম | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 695527 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''কোভালম ({{lang-en|Kovalam}}) ''' [[কেৰালা]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] চহৰত অৱস্থিত এটা সমুদ্ৰতট আৰু সাগৰপাৰস্থিত অৱকাশ কেন্দ্ৰ। ই কেৰালাৰ ৰাজধানী তিৰুৱনন্তপুৰমৰ নগৰ কেন্দ্ৰৰপৰা প্ৰায় ১২.৬ কিলোমিটাৰ (৭.৮ মাইল) দক্ষিণ-পূবে অৱস্থিত। কোভালমৰ সমুদ্ৰতটসমূহ দেশীয় আৰু বিদেশী উভয় পৰ্যটকৰ বাবে এক অতি জনপ্ৰিয় অৱকাশ যাপনৰ গন্তব্যস্থান। <ref>{{cite web|url= http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=29|title= Kovalam|publisher= [[Kerala Tourism Development Corporation|KTDC]]|access-date= 31 August 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20120921161352/https://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=29|archive-date= 21 September 2012|url-status= dead|archivedate= 21 September 2012|archiveurl= https://web.archive.org/web/20120921161352/https://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=29|deadurl= yes}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== ''কোভালম'' শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "নাৰিকলৰ বাগিছা", যিহেতু এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাৰিকল গছ দেখা যায়। <ref>{{Cite web |title=Places to visit in Kerala, Destinations in Kerala - Kerala Tourism |url=https://keralatourism.travel/destinations |access-date=2025-03-10 |website=keralatourism.travel}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯২০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে ত্ৰাৱাংকোৰৰ ৰিজেণ্ট মহাৰাণী সেতু লক্ষ্মী বায়ীয়ে কোভালমত তেওঁৰ সমুদ্ৰতীৰৱৰ্তী অৱকাশ নিবাস হেলচিয়ন কেছল নিৰ্মাণ কৰাৰ পাছত কোভালমে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=ITS Tours and Events : Kerala Tour Packages {{!}} Kerala Houseboats {{!}} Cab Booking {{!}} Honeymoon Packages {{!}} Group Tour |url=https://www.itsgroups.in/tourtokerala/destinationkovalam.html |access-date=2025-03-10 |website=www.itsgroups.in}}</ref> তাৰ পিছত তেওঁৰ ভতিজা, ত্ৰাৱাংকোৰৰ মহাৰাজই এই স্থানক অধিক জনপ্ৰিয় কৰি তোলে।<ref name="Kovalam1">{{cite web | url = http://www.kovalam.com/html/about.htm | title = Paradise of South India - Kovalam | access-date = 2008-01-07 | publisher = kovalam.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm | archive-date = 11 October 2007 | url-status = dead }}</ref> ১৯৩০-ৰ দশকত তদানীন্তন ত্ৰাৱাংকোৰ ৰাজ্যলৈ অহা ইউৰোপীয় অতিথিসকলে কোভালম সমুদ্ৰতটৰ পৰ্যটন সম্ভাৱনা আৱিষ্কাৰ কৰে। ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে বহু হিপ্পী চেইলন (বৰ্তমানৰ শ্ৰীলংকা) অভিমুখে হিপ্পী ট্ৰেইল পথেৰে যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত কোভালমলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত কেৰালাৰ এই সাধাৰণ মাছমৰীয়া গাঁওখন ক্ৰমে এক উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলীলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।<ref>{{cite web | url = http://www.kovalamhotels.com/ | title = Kovalam | access-date = 2008-01-07 | publisher = kovalam.hotels.com}}</ref> ==ভৌগোলিক== ===সমুদ্ৰতট=== কোভালমৰ ১৭ কিলোমিটাৰ দীঘল উপকূলীয় ৰেখাত শিলাময় প্ৰাকৃতিক অৱয়বে পৃথক কৰি ৰখা তিনিখন সমুদ্ৰতট আছে। এই তিনিখন সমুদ্ৰতট একেলগে মিলি কোভালম সমুদ্ৰতটৰ অৰ্ধচন্দ্ৰাকাৰ (চন্দ্ৰকলাৰ দৰে) আকৃতি গঠন কৰিছে। <ref>{{cite web | url = https://www.youtube.com/watch?v=YL44rwb3iYA/ | title = Kovalam video | access-date = 2016-01-07 | publisher = travel trends360.wordpress.com}}</ref><ref>Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', 2006 edition 2007 reprint, p. 97, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref> *'''লাইটহাউচ সমুদ্ৰতট''' — আটাইতকৈ দক্ষিণত অৱস্থিত এই সমুদ্ৰতটৰ নাম লাইটহাউচ বীচ, কাৰণ ইয়াৰ কাষতে কুৰুমকল টিলাৰ শীৰ্ষত অৱস্থিত ১১৮ ফুট (৩৬ মিটাৰ) উচ্চতাৰ ভিঝিঞ্জাম লাইটহাউচ আছে। <ref>[http://www.keralatravelpages.com/kovalam.html Kovalam Travel Guide] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150222002631/http://www.keralatravelpages.com/kovalam.html |date=2015-02-22 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kovalam.org/ |title=kovalam.org |publisher=kovalam.org |access-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104163858/http://kovalam.org/ |archive-date=4 January 2014 |url-status=dead |archivedate=2014-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104163858/http://kovalam.org/ |deadurl=yes }}</ref> *'''হাৱাহ সমুদ্ৰতট''' ইভ্‌ছ সমুদ্ৰতট বুলিও জনাজাত এই সমুদ্ৰতটত এটা ওখ শিলাময় অন্তৰীপ আৰু এটা সৰু উপসাগৰ আছে। ইয়াক স্থানীয় মৎস্যজীৱীসকলে মাছ ধৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে। *'''সমুদ্ৰ তট''' এটা ডাঙৰ শিলাময় অন্তৰীপে ইয়াক লাইটহাউচ বীচৰপৰা পৃথক কৰিছে। এই সমুদ্ৰতটও স্থানীয় মৎস্যজীৱীসকলে মাছ ধৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে। *'''অশোকা সমুদ্ৰতট''' এই সমুদ্ৰতটত শিলৰ ওপৰেৰে সাগৰ চাব পৰাকৈ এখন সাগৰ-প্ৰতিৰোধী প্ৰাচীৰ আছে। ইয়াৰ অগভীৰ পানী সাঁতোৰৰ বাবে উপযোগী। ===পৰ্যটনৰ সুবিধা=== হিপ্পি যুগত কোভালম [[ভাৰত]]ৰ অন্যতম বিশিষ্ট পৰ্যটনস্থলী আছিল। <ref>{{Cite web |last=admin |title=Everything You Need to Know About Kovalam Beach in Kerala {{!}} Thomas Cook Blog |url=https://www.thomascook.in/blog/tours-and-travel/everything-you-need-to-know-about-kovalam-beach-in-kerala/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008050434/https://www.thomascook.in/blog/tours-and-travel/everything-you-need-to-know-about-kovalam-beach-in-kerala/ |archive-date=8 October 2024 |access-date=2025-03-10 |website=www.thomascook.in |language=en-US |url-status=live }}</ref> বৰ্তমানেও ই পৰ্যটকসকলৰ মাজত সমানেই জনপ্ৰিয়, বিশেষকৈ [[ইউৰোপ]] আৰু [[ইজৰাইল]]ৰপৰা বহু পৰ্যটক ইয়ালৈ আহে। বহুসংখ্যক আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা কেন্দ্ৰ, স্বাস্থ্য পুনৰুদ্ধাৰ আৰু দেহ-মন পুনৰ সজীৱকৰণ অবকাশকেন্দ্ৰ স্থাপিত হোৱাৰ ফলত কোভালমে আয়ুৰ্বেদভিত্তিক স্বাস্থ্য-পৰ্যটনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে নতুন মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। এই কেন্দ্ৰসমূহত পৰ্যটকসকলৰ বাবে বিভিন্ন ধৰণৰ আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা আৰু থেৰাপিৰ সুবিধা আগবঢ়োৱা হয়।<ref>[http://www.girija-yoga.de/Eayurveda.htm Ayurveda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415122825/http://www.girija-yoga.de/Eayurveda.htm |date=15 April 2015 }} Ayurveda in Kovalam</ref> ইয়াত স্থাপিত হোৱা প্ৰথমদিকৰ হোটেলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল কোভালম বীচ ৰিজৰ্ট। এই হোটেলখন ১৯৬৯ চনৰপৰা ১৯৭৪ চনৰ ভিতৰত স্থাপত্যবিদ চাৰ্লছ ক'ৰেয়া-ই নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল।<ref>{{cite web | url=https://www.re-thinkingthefuture.com/case-studies/a2888-kovalam-beach-resort-by-charles-correa-open-to-sky-space-approach/ | title=Kovalam Beach Resort by Charles Correa: Open to sky space Approach | date=16 January 2021 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://charlescorreafoundation.org/2022/03/13/kovalam-beach-resort/ | title=Kovalam Beach Resort | date=13 March 2022 }}</ref> ===পৰিবহণ=== নিকটতম ৰে'ল ষ্টেচন হৈছে [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] চেণ্ট্ৰেল ৰে'লৱে ষ্টেচন, যি কোভালমৰপৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। আনহাতে, নিকটতম বিমানবন্দৰ হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, যি কোভালমৰপৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ==ৰাজনীতি== কোভালম বিধানসভা সমষ্টি [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত। <ref>{{cite report|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf|title=Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies|access-date=5 August 2016|publisher=Election Commission of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf|archive-date=4 March 2009}}</ref> ২০১৬ চনৰ কেৰালা বিধানসভা নিৰ্বাচনত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ এম. ভিনচেণ্টে তেতিয়াৰ বিধায়িকা জামিলা প্ৰকাশমক ২,৫০০ৰো অধিক ভোটৰ ব্যৱধানত পৰাজিত কৰিছিল। <ref>{{Cite web|url=http://trend.kerala.gov.in/views/index.php|title=Election trends|access-date=5 August 2016|archive-date=9 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309203519/http://trend.kerala.gov.in/views/index.php|url-status=dead|archivedate=9 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210309203519/http://trend.kerala.gov.in/views/index.php|deadurl=yes}}</ref> ==তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰুজ টাৰ্মিনেল== ভিঝিঞ্জামৰ অৱস্থান, ইয়াৰ সমুদ্ৰতট, ঐতিহাসিক স্থান আৰু সাংস্কৃতিক আকৰ্ষণসমূহৰ নিকটৱৰ্তী হোৱাৰ বাবে, কেৰালাৰ ঐতিহ্য অন্বেষণৰ এক উৎকৃষ্ট ভিত্তি হিচাপে পৰিগণিত। ইয়ালৈ অহা পৰ্যটকসকলে কোভালম, তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ আদি ওচৰৰ পৰ্যটনস্থলীলৈ ভ্ৰমণ কৰিব পাৰে। ভিঝিঞ্জাম ক্ৰুজ টাৰ্মিনেল বৰ্তমান আদানি প'ৰ্টছৰদ্বাৰা নিৰ্মাণাধীন অৱস্থাত আছে। ==চিত্ৰসমূহ== <gallery mode=packed> Image:Lighthouse Kovalam.jpg|কোভালাম লাইট হাউচ Image:Kovalam Beach (TUI) - 2016.JPG|কোভালম লাইটহাউচ সমুদ্ৰতট Image:Kovalam Lighthouse Beach.JPG|লাইটহাউচ সমুদ্ৰতট Image:Kovalam Hawah Beach.JPG|হাৱাহ সমুদ্ৰতট (ইভচ সমুদ্ৰতট) Image:Kovalam Samodra Beach.JPG|সমুদ্ৰতট Image:Kovalam - view from the lighthouse.jpg|লাইটহাউচৰপৰা দেখা কোভালাম সমুদ্ৰতটৰ এটি দৃশ্য Image:FishingBoat-KovalamBeach-Kerala-India-May2002.jpg|২০০২ চনৰ মে' মাহত কোভালম (লাইটহাউছ) সমুদ্ৰতটত মৎস্যজীৱী আৰু উপস্থিত দৰ্শকে মিলি এখন মাছ ধৰা নাও তীৰলৈ টানি আনিছে। </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Wikivoyage-inline}} {{Commons category|Kovalam}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] g5op3e0mvnzf1trbbj5fz9yedrv3ish 0 138499 625484 625153 2026-08-09T02:48:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625484 wikitext text/x-wiki {{Infobox instrument | name = চেংগিলা | names = চেন্নালা | image = Chengila at District Heritage Museum, Palakkad DSC 3840 (cropped).jpg | caption = পালক্কাদ জিলা ঐতিহ্য সংগ্ৰহালয়ত থকা চেংগিলা | background = তালাশ্ৰয়ী বাদ্য | classification = ঘন বাদ‍্য | hornbostel_sachs = | hornbostel_sachs_desc = | inventors = | developed = | range = | pitch = | timbre = | volume = | attack = | decay = | related = [[বৰতাল]] | musicians = | builders = | articles = }} [[File:Pathiyur.jpeg |thumb|right|হাতত চেংগিলা লৈ থকা গায়ক পথিয়ুৰ]] '''চেংগিলা''' {{en|Chengila}} বা '''চেন্নালা''' এবিধ ভাৰতীয় কাঁহী আকৃতিৰ ঘণ্টা। ই পৰম্পৰাগত গায়ক বা নৃত্যশিল্পীসকলক তাল ধৰি ৰখাত সহায় কৰে।<ref name="Chengila">{{cite web|title=Chengila|url=http://www.india9.com/i9show/Chengila-44239.htm|publisher=Online Highways LLC|accessdate=2013-09-17}}</ref> == প্ৰসংগ আৰু বজোৱা প্ৰণালী == চেংগিলা এবিধ ঘন বাদ্যযন্ত্ৰ। ই গীত-নৃত্যৰ সময়ত এক নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থিৰ তাল বজাই ৰাখে। ই একপ্ৰকাৰৰ ধাতুৰ কাঁহী বা ঘণ্টা। ইয়াক বজাবলৈ এটুকুৰা কাঠৰ মাৰি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত নৃত্য-নাটিকা [[কথাকলি]]ত সংগীতৰ তাল আৰু ছন্দ ফুটাই তুলিবলৈ চেংগিলা আৰু [[ইলাতালম]] বাদ্যযন্ত্ৰ দুয়োবিধ একেলগে বজোৱা হয়।<ref name="ktourism">{{cite web |title=Traditional Music Instruments of Kathakali |url=https://www.keralatourism.org/faq/traditional-music-instruments-of-kathakali |website=Kerala Tourism |publisher=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=1 August 2026}}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == [[কেৰালা]]ৰ বহুতো পৰম্পৰাগত কলা ৰূপত চেংগিলা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Cennala">{{cite web|last=Manu|first=Meera|title=Rustic Rhapsody|url=http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article326487.ece?service=print|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002044318/http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article326487.ece?service=print|url-status=dead|archive-date=October 2, 2013|publisher=The New Indian Express|accessdate=2013-09-17|archivedate=2013-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002044318/http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article326487.ece?service=print|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ ভিতৰত চেম্মনাকালি, [[কথাকলি]] আৰু [[কৃষ্ণনাট্টম]] অন্যতম।<ref name="Kathalki Dance">{{cite web|title=Kathalki Dance|url=http://www.keralahistory.ac.in/musicofkerala.htm|publisher=Keralahistory|accessdate=2013-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002171142/http://www.keralahistory.ac.in/musicofkerala.htm|archive-date=2013-10-02|url-status=dead|archivedate=2013-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002171142/http://www.keralahistory.ac.in/musicofkerala.htm|deadurl=yes}}</ref> কথাকলি প্ৰদৰ্শনত মূল দুজন গায়ক— 'পোন্নানী' (প্ৰধান গায়ক) আৰু 'শিংকিড়ী' (সহকাৰী গায়ক) ক সংগত কৰিবলৈ [[চেন্দা]], [[মাদ্দলম]] আৰু [[ইডাক্কা]] ঢোলৰ সৈতে চেংগিলা বাদ্যযন্ত্ৰও বজোৱা হয়।<ref name="ktourism"/> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ বাদ‍্যযন্ত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংগীত]] kemugxtq4sze9rgku6y9mn8spnpm8gz 0 138503 625483 625133 2026-08-09T01:54:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625483 wikitext text/x-wiki [[File:Chavakkad1.jpg|thumb|right|300px|মাছ ধৰাৰ পিছত চাভাক্কাড সমুদ্ৰতটত মাছ ধৰা নাও ]] '''চাক্কাভাড ({{lang-en|Chavakkad Beach}}) ''' [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ থ্ৰিচূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড পৌৰসভাৰ এখন সমুদ্ৰতট। <ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/chavakkad-beach-thrissur/547/ |title=Chavakkad Beach in Thrissur |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-07-28}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.tripoto.com/thrissur/places-to-visit/chavakkad-beach |title=Chavakkad Beach: View Images, Timing and Reviews |website=Tripoto |language=en |access-date=2026-07-28}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/adventure-tourism/watersports/chavakkad-beach |title=Chavakkad Beach Boat Rides {{!}} Fun Watersports on Open Kerala Coastline |website=Adventure Tourism |language=en |access-date=2026-07-28}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.tripuntold.com/india/kerala/thrissur/chavakkad-beach/ |title=tripuntold |website=www.tripuntold.com |access-date=2026-07-28}}</ref> ==অৱস্থিতি == [[আৰব সাগৰ]]ৰ উপকূলত অৱস্থিত এই সমুদ্ৰতটটিয়ে বহু পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। ই গুৰুৱায়ূৰস্থিত শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰৰপৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ==বৰ্ণনা== এই সমুদ্ৰতটত নদী আহি সাগৰৰ সৈতে মিলিত হৈছে, যাৰ ফলত এটা মোহনা গঠন হৈছে। এই মিলনস্থলক মালয়ালম ভাষাত 'আঝিমুখম' (Azhimukham) বুলি কোৱা হয়। দেশীয় পৰ্যটকৰ মাজত তুলনামূলকভাৱে কম পৰিচিত হোৱাৰ বাবে এই সমুদ্ৰতট কেৰালাৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় আৰু অন্বেষণ নোহোৱা সমুদ্ৰতট হিচাপে গণ্য কৰা হয়। <ref>{{cite web |url=http://keralatourism.com/php/PlacestoSee.php?pid=2&linkid=10&partid=8 |title=Chavakkad Beach, Thrissur |publisher=Kerala Tourism |access-date=2012-09-02 |archive-date=21 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321010834/http://keralatourism.com/php/PlacestoSee.php?pid=2&linkid=10&partid=8 |url-status=dead |archivedate=2012-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120321010834/http://keralatourism.com/php/PlacestoSee.php?pid=2&linkid=10&partid=8 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mykeralavacation.com/beaches/chavakkad.html |title=Chavakkad Beach, Thrissur |publisher=Mykeralavacation |access-date=2012-09-02 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130129072719/http://www.mykeralavacation.com/beaches/chavakkad.html |archive-date=2013-01-29 }}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Chavakkad Beach}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] enyr8ytcipvhlca3h1avgoulcy5uwm0 0 138517 625511 625275 2026-08-09T07:55:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625511 wikitext text/x-wiki [[File:Travancore Cheera Thoran.JPG|thumb|দক্ষিণ কেৰালা শৈলীৰ পৰম্পৰাগত থোৰান; পালেং শাক (cheera), কুটা নাৰিকল, জলকীয়া আৰু অন্যান্য উপাদানেৰে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ]] [[File:Kerala Beans thoran curry.jpg|thumb|কেৰালাৰ লেচেৰা মাহৰ থোৰান]] '''থোৰান''' ([[ইংৰাজী]]: Thoran; {{IPA|ml|t̪oːɾan|}}) বা উত্তৰ কেৰালাত ইয়াক '''উপেৰী''' বুলি কোৱা হয়। এইবিধ হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰপৰা উৎপত্তি হোৱা [[নাৰিকল]] মিশ্ৰিত এবিধ শুকান পাচলিৰ ব্যঞ্জন।<ref>{{Cite book|last=Robert Bradnock, Roma Bradnock|title=South India Handbook|publisher=Footprint Handbooks|year=2000}}</ref> এই সাধাৰণ ব্যঞ্জনবিধ সাধাৰণতে ভাত আৰু আঞ্জাৰ সৈতে খোৱা হয় আৰু ই কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত নিৰামিষ ভোজ [[সাধ্যা]]ৰো এক অপৰিহাৰ্য অংগ। == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == থোৰান হৈছে পৰম্পৰাগতভাৱে মিহিকৈ কটা পাচলিৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা এবিধ শুকান ব্যঞ্জন। ইয়াত বন্ধাকবি, [[লেচেৰা মাহ]] (yardlong bean) আৰু অন্যান্য মাহজাতীয় শস্য, কেঁচা [[কঁঠাল]], [[তিতা কেৰালা]] ([[মালয়ালম]]: കയ്പ്പക്ക/പാവയ്‌ക്ക), [[ওলকবি]] (elephant foot yam) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি সেউজীয়া বা ৰঙা [[পালেং শাক]] (ചീര), [[চজিনা]] পাত বা কল্মৌ শাকৰ লগতে চজিনা ফুল আৰু বকফুল (Sesbania grandiflora)ৰ দৰে ফুলো ব্যৱহাৰ কৰি থোৰান প্ৰস্তুত কৰা হয়। মিহিকৈ কুটি লোৱা পাচলি বা শাকখিনি কুটা [[নাৰিকল]], [[সৰিয়হ]], [[নৰসিংহ পাত]] আৰু [[হালধি|হালধি গুৰি]]ৰ সৈতে ভালদৰে মিহলাই লোৱা হয় আৰু এখন কেৰাহীত তীব্ৰ জুইত অলপ সময়ৰ বাবে ভাজি লোৱা হয়। [[File:Thoran_,_Kerala_Vegetable_curry.jpg|thumb|right|ধুন্দুলী (Snakegourd)ৰ থোৰান]] == বিভিন্ন প্ৰকাৰ == পৰম্পৰাগতভাৱে কেৰালাত সহজলভ্য নোহোৱা পাচলি যেনে— [[গাজৰ]], [[বীন]] (Green beans), [[বন্ধাকবি]], কেঁচা [[বিলাহী]]<ref>{{Cite web |url=http://www.cookingandme.com/2007/08/nadan-pacha-thakkali-thoranraw-green.html |title=Pacha Thakkaali Thoran |access-date=14 July 2008 |archive-date=8 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708191507/http://www.cookingandme.com/2007/08/nadan-pacha-thakkali-thoranraw-green.html |url-status=dead |archivedate=8 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708191507/http://www.cookingandme.com/2007/08/nadan-pacha-thakkali-thoranraw-green.html |deadurl=yes }}</ref> বা [[পালেং শাক|পালেং শাকেৰেও]] থোৰান প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। দক্ষিণ কেৰালাত প্ৰস্তুত কৰা পৰম্পৰাগত ৰেচিপিত [[নহৰু]] ব্যৱহাৰ কৰা নহয়, কিন্তু বৰ্তমান সময়ত ইয়াত [[নহৰু]] আৰু [[পিঁয়াজ|পিঁয়াজো]] যোগ কৰা হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{commons category inline|position=left}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ খাদ‍্য]] [[শ্ৰেণী:ৰন্ধনপ্ৰণালী]] ehhdd0gjwuvl9byidi0yzcbyoz3ousb 0 138524 625513 625356 2026-08-09T08:04:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625513 wikitext text/x-wiki {{Short description|Exhibition of native goods}} {{Infobox recurring event | name = থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী | logo = | image = Thrissur46.jpg | caption = থেক্কিনকাডু ময়দানত অনুষ্ঠিত থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনীৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ। | location = [[থ্ৰিচূৰ]] চহৰ, [[কেৰালা]]। | years_active = ১৯৩২ৰপৰা বৰ্তমানলৈ | dates = এপ্ৰিল - মে' | genre = কৃষি প্ৰদৰ্শনী | website = http://thrissurpooramfestival.com/thrissur_pooram.html }} '''থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী ({{lang-en|Thrissur Pooram Exhibition}})''' হৈছে সৰ্বভাৰতীয় কৃষি, উদ্যোগ, শিক্ষা আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰদৰ্শনী, [[কেৰালা]]ৰ [[থ্ৰিচূৰ]]ত অৱস্থিত পাৰামেক্কাভু ভাগৱতী মন্দিৰ দেৱস্বম আৰু তিৰুৱাম্বাদি শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰ দেৱস্বমে যৌথভাৱে আয়োজন কৰা এখন বৃহৎ প্ৰদৰ্শনী। এই প্ৰদৰ্শনী থেক্কিনকাডু ময়দানত অনুষ্ঠিত হয়। থ্ৰিচূৰ পুৰাম উৎসৱৰ সৈতে সংগতি ৰাখি প্ৰদৰ্শনীখন সাধাৰণতে ৪০ৰপৰা ৫০ দিন ধৰি অনুষ্ঠিত কৰা হয়। দৰ্শনাৰ্থীৰ উপস্থিতি আৰু প্ৰদৰ্শনীস্থলীৰ মজিয়াৰ আয়তনৰ দিশৰপৰা ই কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ প্ৰদৰ্শনী হিচাপে পৰিগণিত। <ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/04/03/stories/2009040353300300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090413052059/http://www.hindu.com/2009/04/03/stories/2009040353300300.htm |url-status=dead |archive-date=2009-04-13 |title=Pooram exhibition begins |access-date=2011-07-21 |location=Chennai, India |newspaper=[[The Hindu]] |date=2009-04-03 |archivedate=2009-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090413052059/http://www.hindu.com/2009/04/03/stories/2009040353300300.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2011/04/19/stories/2011041950850200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110502153549/http://www.hindu.com/2011/04/19/stories/2011041950850200.htm |url-status=dead |archive-date=2011-05-02 |title=Pooram exhibition drawing crowds |access-date=2011-07-21 |location=Chennai, India |newspaper=[[The Hindu]] |date=2011-04-19 |archivedate=2011-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110502153549/http://www.hindu.com/2011/04/19/stories/2011041950850200.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1577757.ec |archive-url=https://archive.today/20130204000138/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1577757.ec |archive-date=2013-02-04 |title=Thrissur Pooram exhibition |newspaper=The Hindu |access-date=2011-07-21 |location=Chennai, India |url-status=dead}}</ref> ==ইতিহাস== প্ৰদৰ্শনীখন [[থ্ৰিচূৰ]] চহৰৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ যুৱকসকলে আয়োজন কৰিছিল। ১৯৩২ চনত ইয়াৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ১৯৪৭ চনলৈকে ই স্বদেশী প্ৰদৰ্শনী নামেৰে পৰিচিত আছিল। ইয়াৰ পিছত থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগমে ১৯৬৭ চনলৈকে প্ৰদৰ্শনীখনৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। সেই সময়ছোৱাত ইয়াক সৰ্বভাৰতীয় কৃষি, উদ্যোগ আৰু শিক্ষা প্ৰদৰ্শনী নামেৰে জনা গৈছিল। ১৯৬৩ চনত থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগমে প্ৰদৰ্শনীখনৰ দায়িত্ব পাৰামেক্কাভু আৰু তিৰুৱাম্বাদি দেৱস্বমৰ হাতত অৰ্পণ কৰে। পৰৱৰ্তী বছৰৰপৰা প্ৰদৰ্শনীখনৰ নাম সলনি কৰি থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী ৰখা হয়। {{Infobox recurring event | name = থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী ২০০৭ | logo = | image = Pooram Exhibition-2007.JPG }} {{Infobox recurring event | name = থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী ২০১১ | logo = | image = JJP 071.jpg }} == অংশগ্ৰহণকাৰী প্ৰতিষ্ঠানসমূহ == প্ৰদৰ্শনীখনত অংশগ্ৰহণ কৰা প্ৰধান চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী সংস্থা, প্ৰতিষ্ঠান আৰু বিভাগসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য কেইটামান হ’ল ঔষধি (Oushadhi), কইৰ ব’ৰ্ড, কেৰালা আৰক্ষী, কেৰালা আবকাৰী বিভাগ, সৰ্বভাৰতীয় ৰেডিঅ’, ভাৰতীয় ৰে’লৱে (পূৰ্বতে), ভাৰত পেট্ৰ’লিয়াম, ভাৰত ইলেক্ট্ৰনিক্স, ভাৰত আৰ্থ মুভাৰ্ছ, ভাৰত সঞ্চাৰ নিগম, কেৰালা বন বিভাগ, ভাৰতীয় খাদ্য নিগম, নাৰিকল উন্নয়ন ব’ৰ্ড, হিন্দুস্তান নিউজপ্ৰিণ্ট লিমিটেড, কেৰালা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়, হিন্দুস্তান এৰ’নটিক্স লিমিটেড, ভাৰতীয় আয়কৰ বিভাগ, কেৰালা উদ্যোগ বিভাগ, কেৰালা ৰাজ্যিক প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ড, ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা, কেৰালা ভেটেৰিনাৰী আৰু এনিমেল ছায়েন্সেছ বিশ্ববিদ্যালয় আৰু জুবিলী মিছন মেডিকেল কলেজ এণ্ড ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট। <ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/pooram-fair-to-end-on-may-23/article3427832.ece |title=Pooram fair to end on May 23 |newspaper=The Hindu |date=16 May 2012 |access-date=2013-04-07}}</ref><ref>{{cite web |url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article1525179.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304134942/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article1525179.ece |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |title=Chiranjeevi to open Thrissur Pooram exhibition today |newspaper=The New Indian Express |access-date=2013-04-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304134942/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article1525179.ece |deadurl=yes }}</ref> ==টিকটৰ দাম== ২০১২ চনত প্ৰদৰ্শনীখনৰ প্ৰৱেশমূল্য আছিল ৫ টকা। ২০১৩ চনত এই মূল্য বৃদ্ধি কৰি সাধাৰণ দিনত ১০ টকা আৰু পুৰামৰদিনা ১৫ টকা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰৱেশমূল্য বৃদ্ধি কৰি প্ৰতি ব্যক্তিৰ বাবে ৩৫ টকা কৰা হয়। ২০২৫ চনত সাধাৰণ দিনত টিকটৰ মূল্য আছিল ৪০ টকা, আনহাতে পুৰামৰ আগৰ, পূৰমৰ দিন আৰু পুৰামৰ পিছৰ দিনসমূহত মূল্য আছিল ৫০ টকা। চাৰি বছৰৰ ঊৰ্ধ্বৰ সকলোৰে বাবে সম্পূৰ্ণ টিকটৰ প্ৰয়োজন হয়। প্ৰদৰ্শনীখন পুৱা ১০ বজাৰপৰা নিশা ৯ বজালৈ খোলা থাকে। ২০২৫ চনত প্ৰদৰ্শনীখনত প্ৰায় ১৮০টা বিপণী আৰু ৭০টা পেভিলিয়ন স্থাপন কৰা হৈছিল। প্ৰদৰ্শনীস্থলীত শিশুসকলৰ বাবে বিভিন্ন মনোৰঞ্জনমূলক ৰাইড আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ খাদ্যৰ বিপণীও থাকে। প্ৰদৰ্শনীখন পৰিচালনা কৰে এখন সমিতিয়ে। এই সমিতিত দেৱস্বমসমূহৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি, থ্ৰিচূৰ পৌৰ নিগম, কোচিন দেৱস্বম ব’ৰ্ড, বিভিন্ন সামাজিক সংগঠনৰ প্ৰতিনিধি, চৰকাৰী বিষয়া আৰু সাধাৰণ ৰাইজৰ প্ৰতিনিধি অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। <ref>{{cite web |url = http://cityjournal.in/thrissur-pooram-exhibition-to-open-today/ |title = Thrissur Pooram exhibition to open today |newspaper = City Journal |access-date = 2013-04-07 |url-status = dead |archive-url = https://archive.today/20130702101815/http://cityjournal.in/thrissur-pooram-exhibition-to-open-today/ |archive-date = 2013-07-02 |archivedate = 2016-03-04 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304225107/http://cityjournal.in/thrissur-pooram-exhibition-to-open-today/ |deadurl = yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article1525179.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304134942/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article1525179.ece |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |title=Chiranjeevi to open Thrissur Pooram exhibition today |newspaper=The New Indian Express |access-date=2013-04-07 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304134942/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article1525179.ece |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/pooram-fair-to-end-on-may-23/article3427832.ece |title=Pooram fair to end on May 23 |newspaper=The Hindu |date=16 May 2012 |access-date=2013-04-07}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ministers Suresh Gopi, K Rajan inaugurate Thrissur Pooram exhibition |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/03/22/thrissur-pooram-exhibition-2025.html |access-date=2025-05-17 |website=Ministers Suresh Gopi, K Rajan inaugurate Thrissur Pooram exhibition |language=en}}</ref> {{commons category|Thrissur Pooram Exhibition}} ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ উৎসৱ]] i4jvukdf5jwlyl1l3ylg5vfrntpj2hd 0 138525 625359 2026-08-08T12:31:50Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: {{পোখালি}}'''তীৰ্থ ফুকন''' ([[ইংৰাজী]]: Tirth Phukan) এগৰাকী [[অসমীয়া]] অনুবাদক আৰু সাহিত্যিক। তেওঁ ২০০০ চনত ভীষ্ম সাহনীৰ বিখ্যাত [[হিন্দী]] উপন্যাস ''তমস''ৰ [[অসমীয়া]] অনুবাদৰ বাবে তেওঁ সাহিত্য অ... 625359 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}'''তীৰ্থ ফুকন''' ([[ইংৰাজী]]: Tirth Phukan) এগৰাকী [[অসমীয়া]] অনুবাদক আৰু সাহিত্যিক। তেওঁ ২০০০ চনত ভীষ্ম সাহনীৰ বিখ্যাত [[হিন্দী]] উপন্যাস ''তমস''ৰ [[অসমীয়া]] অনুবাদৰ বাবে তেওঁ [[সাহিত্য অকাডেমি]] অনুবাদ বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ [[উমাপ্ৰসাদ মুখোপাধ্যায়]]ৰ [[বাংলা]] ভ্ৰমণকাহিনী ''মণিমহেশ'' অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰে। ''মণিমহেশ'' গ্ৰন্থখন তেওঁ [[মনোৰমা বৰুৱা]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে অনুবাদ কৰি উলিয়াইছিল।<ref name="manimahesh">{{cite book |last=মুখোপাধ্যায় |first=উমাপ্ৰসাদ |title=মণিমহেশ |translator=ফুকন, তীৰ্থ; বৰুৱা, মনোৰমা |publisher=ষ্টুডেন্টচ ষ্ট'ৰচ |location=গুৱাহাটী}}</ref><ref name="manimahesh2">{{cite web|title=মণিমহেশ|url=https://scientiabooks.in/product/manimahesh/|website=Scientia Book Shop|access-date=2026-08-08}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া অনুবাদক]] 6997pnpjd4zwgf0sxp573oofzafugzt 625360 625359 2026-08-08T12:33:19Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 625360 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}{{Infobox writer | name = তীৰ্থ ফুকন | image = | caption = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = [[অসম]], [[ভাৰত]] | death_date = | death_place = | occupation = অনুবাদক, সাহিত্যিক | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | nationality = ভাৰতীয় | notableworks = ''তমস'' (অনুবাদ), ''মণিমহেশ'' (অনুবাদ) | awards = [[সাহিত্য অকাদেমি]] অনুবাদ বঁটা (২০০০) }} '''তীৰ্থ ফুকন''' ([[ইংৰাজী]]: Tirth Phukan) এগৰাকী [[অসমীয়া]] অনুবাদক আৰু সাহিত্যিক। তেওঁ ২০০০ চনত ভীষ্ম সাহনীৰ বিখ্যাত [[হিন্দী]] উপন্যাস ''তমস''ৰ [[অসমীয়া]] অনুবাদৰ বাবে তেওঁ [[সাহিত্য অকাডেমি]] অনুবাদ বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ [[উমাপ্ৰসাদ মুখোপাধ্যায়]]ৰ [[বাংলা]] ভ্ৰমণকাহিনী ''মণিমহেশ'' অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰে। ''মণিমহেশ'' গ্ৰন্থখন তেওঁ [[মনোৰমা বৰুৱা]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে অনুবাদ কৰি উলিয়াইছিল।<ref name="manimahesh">{{cite book |last=মুখোপাধ্যায় |first=উমাপ্ৰসাদ |title=মণিমহেশ |translator=ফুকন, তীৰ্থ; বৰুৱা, মনোৰমা |publisher=ষ্টুডেন্টচ ষ্ট'ৰচ |location=গুৱাহাটী}}</ref><ref name="manimahesh2">{{cite web|title=মণিমহেশ|url=https://scientiabooks.in/product/manimahesh/|website=Scientia Book Shop|access-date=2026-08-08}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া অনুবাদক]] js9vkg5dik1do9496q2fofn6sy6fa9f 625361 625360 2026-08-08T12:33:43Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 625361 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}{{Infobox writer | name = তীৰ্থ ফুকন | image = | caption = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = [[অসম]], [[ভাৰত]] | death_date = | death_place = | occupation = অনুবাদক, সাহিত্যিক | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | nationality = ভাৰতীয় | notableworks = ''তমস'' (অনুবাদ), ''মণিমহেশ'' (অনুবাদ) | awards = [[সাহিত্য অকাডেমি]] অনুবাদ বঁটা (২০০০) }} '''তীৰ্থ ফুকন''' ([[ইংৰাজী]]: Tirth Phukan) এগৰাকী [[অসমীয়া]] অনুবাদক আৰু সাহিত্যিক। তেওঁ ২০০০ চনত ভীষ্ম সাহনীৰ বিখ্যাত [[হিন্দী]] উপন্যাস ''তমস''ৰ [[অসমীয়া]] অনুবাদৰ বাবে তেওঁ [[সাহিত্য অকাডেমি]] অনুবাদ বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ [[উমাপ্ৰসাদ মুখোপাধ্যায়]]ৰ [[বাংলা]] ভ্ৰমণকাহিনী ''মণিমহেশ'' অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰে। ''মণিমহেশ'' গ্ৰন্থখন তেওঁ [[মনোৰমা বৰুৱা]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে অনুবাদ কৰি উলিয়াইছিল।<ref name="manimahesh">{{cite book |last=মুখোপাধ্যায় |first=উমাপ্ৰসাদ |title=মণিমহেশ |translator=ফুকন, তীৰ্থ; বৰুৱা, মনোৰমা |publisher=ষ্টুডেন্টচ ষ্ট'ৰচ |location=গুৱাহাটী}}</ref><ref name="manimahesh2">{{cite web|title=মণিমহেশ|url=https://scientiabooks.in/product/manimahesh/|website=Scientia Book Shop|access-date=2026-08-08}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া অনুবাদক]] 0kbbd8w6n7yns1vwz49ll32jlzvgjaq 625362 625361 2026-08-08T12:35:09Z Kandarpajit Kallol 6257 625362 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}{{Infobox writer | name = তীৰ্থ ফুকন | image = | caption = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = [[অসম]], [[ভাৰত]] | death_date = | death_place = | occupation = অনুবাদক, সাহিত্যিক | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | nationality = ভাৰতীয় | notableworks = ''তমস'' (অনুবাদ), ''মণিমহেশ'' (অনুবাদ) | awards = [[সাহিত্য অকাডেমি অনুবাদ বঁটা]] (২০০০) }} '''তীৰ্থ ফুকন''' ([[ইংৰাজী]]: Tirth Phukan) এগৰাকী [[অসমীয়া]] অনুবাদক আৰু সাহিত্যিক। তেওঁ ২০০০ চনত ভীষ্ম সাহনীৰ বিখ্যাত [[হিন্দী]] উপন্যাস ''তমস''ৰ [[অসমীয়া]] অনুবাদৰ বাবে তেওঁ [[সাহিত্য অকাডেমি]] অনুবাদ বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ [[উমাপ্ৰসাদ মুখোপাধ্যায়]]ৰ [[বাংলা]] ভ্ৰমণকাহিনী ''মণিমহেশ'' অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰে। ''মণিমহেশ'' গ্ৰন্থখন তেওঁ [[মনোৰমা বৰুৱা]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে অনুবাদ কৰি উলিয়াইছিল।<ref name="manimahesh">{{cite book |last=মুখোপাধ্যায় |first=উমাপ্ৰসাদ |title=মণিমহেশ |translator=ফুকন, তীৰ্থ; বৰুৱা, মনোৰমা |publisher=ষ্টুডেন্টচ ষ্ট'ৰচ |location=গুৱাহাটী}}</ref><ref name="manimahesh2">{{cite web|title=মণিমহেশ|url=https://scientiabooks.in/product/manimahesh/|website=Scientia Book Shop|access-date=2026-08-08}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[https://sahitya-akademi.gov.in সাহিত্য অকাডেমিৰ ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া অনুবাদক]] av1e0mx7af8c1h0gghv0ryh4tbw9unc 0 138526 625403 2026-08-08T16:55:54Z যদুমণি 32127 কিন্তু প্ৰাৰম্ভিক অসুবিধাৰ সৃষ্টি হৈছিল। 625403 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | name = বদকুন্নাথন মন্দিৰ | image = വടക്കുംനാഥക്ഷേത്രം-തെക്കേഗോപുരം.jpg | alt = | caption = মন্দিৰৰ দক্ষিণ নাড়া প্ৰৱেশদ্বাৰ | pushpin_map = | pushpin_caption = Location in Kerala | coordinates = {{coord|10|31|28|N|76|12|52|E|region:IN}} | other_names =വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രം - Vadakkumnāthan Kshētram | country = ভাৰত | state = [[কেৰেলা]] | district = [[থ্ৰিচূৰ]] | location = [[থ্ৰিচূৰ]] | elevation_m = | deity = [[Shiva]]<br>[[Parvati]]<br>[[Shankaranarayana]]<br>[[Vishnu]] (As [[Rama]])<br>[[Ganesha]] | festival = [[Thrissur Pooram]]<br>[[Maha Shivaratri]] <br> [[Navaratri]] <br> [[Thiruvathira]] | architecture = [[Architecture of Kerala|পৰম্পৰাগত কেৰেলা শৈলী]] | temple_quantity = 3 | monument_quantity = 1 | inscriptions = | completed = Unknown | creator = [[পৰশুৰাম]]। | website = {{URL|sreewadakkunathantemple.org}} | native_name = വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രം - Vadakkumnāthan Kshētram }}বদকুন্নাথন মন্দিৰ(ইংৰাজী:Vadakkumnathan) হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ [[থ্ৰিচূৰ]] জিলাৰ [[থ্ৰিচূৰ]]ত অৱস্থিত শিৱৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত এটা প্ৰাচীন হিন্দু মন্দিৰ। এই মন্দিৰটো কেৰালাৰ স্থাপত্যশৈলীৰ এক ধ্ৰুপদী উদাহৰণ আৰু ইয়াৰ এটা কুথম্বালমৰ উপৰি চাৰিওফালে একোটাকৈ বিশাল টাৱাৰ আছে। মন্দিৰৰ ভিতৰত মহাভাৰতৰ বিভিন্ন দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা দেৱাল চিত্ৰ দেখা যায়। মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহ আৰু কুথম্বালমত কাঠৰ সূক্ষ্ম কাৰুকাৰ্য দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="Vadakkumnathan Temple">{{cite web|url=http://thrissur.nic.in/vadakkumnathan.asp|title=Vadakkumnathan Temple|publisher=Thrissur District|access-date=2010-10-06}}</ref><ref name="Thrissur Pooram">{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/event/event.php?id=709067232|title=Thrissur Pooram|publisher=Kerala Tourism|access-date=2010-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314145704/http://www.keralatourism.org/event/event.php?id=709067232|archive-date=14 March 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="dtpcthrissur.com">{{cite web|url=http://www.dtpcthrissur.com/culture.html|title=Vadakkumnathan Temple|publisher=DTPC Thrissur|access-date=2010-10-06}}</ref> এই মন্দিৰটো, ইয়াৰ দেৱাল চিত্ৰসমূহৰ সৈতে, AMASR আইনৰ<ref>{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_kerala.asp|title=Alphabetical List of Monuments – Kerala|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=2010-10-06}}</ref> অধীনত ভাৰত চৰকাৰে এক ৰাষ্ট্ৰীয় স্মাৰক হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। জনপ্ৰিয় স্থানীয় লোককথা অনুসৰি, বিষ্ণুৰ ষষ্ঠ অৱতাৰ পৰশুৰামে নিৰ্মাণ কৰা এইটোৱেই আছিল প্ৰথম মন্দিৰ। বদকুন্নাথন মন্দিৰক বেৰি থকা থেকেংকাডু ময়দান হৈছে প্ৰসিদ্ধ 'থ্ৰিচূৰ পুৰম' উৎসৱৰ মূল স্থান।<ref name="Vadakkumnathan Temple" /><ref name="Thrissur Pooram" /> ২০১২ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক সৰ্বেক্ষণ (ASI)-এ [[ইউনেস্ক]]'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ কেৰালাৰ বদকুন্নাথন মন্দিৰ আৰু ৰাজপ্ৰাসাদসমূহকে ধৰি ১৪টা স্থানৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল। পৰশুৰামে প্ৰতিষ্ঠা কৰা প্ৰাচীন কেৰালাৰ ১০৮টা শিৱ মন্দিৰৰ ভিতৰত এই মন্দিৰটোৱেই হৈছে প্ৰথমটো, আৰু 'শিৱ মন্দিৰ স্তোত্ৰ'ত ইয়াক 'শ্ৰীমদ্-দক্ষিণ কৈলাসম' অৰ্থাৎ 'দক্ষিণৰ কৈলাস পৰ্বত' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/thrissur-temple-may-be-world-heritage-site/240711-62-126.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325012610/http://ibnlive.in.com/news/thrissur-temple-may-be-world-heritage-site/240711-62-126.html|url-status=dead|archive-date=2012-03-25|title=Kerala: Vadakkumnathan temple may be UNESCO's world heritage site|publisher=ibnlive.in.com|access-date=2013-03-08}}</ref> == কিংবদন্তি == বদকুন্নাথন মন্দিৰৰ উৎপত্তিসংক্ৰান্তীয় কিংবদন্তিসমূহ ব্ৰহ্মাণ্ড পুৰাণত সংক্ষেপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে আৰু এই কিংবদন্তিসমূহৰ উল্লেখ আন কিছুমান গ্ৰন্থতো পোৱা যায়। যদিও এই তথ্যসমূহ কিছুমান বিৱৰণৰ ক্ষেত্ৰত পৃথক, তথাপি মন্দিৰটো পৰশুৰামে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি কেন্দ্ৰীয় বিষয়-বস্তুৰ ক্ষেত্ৰত সকলো একমত। লোককথা অনুসৰি, পৰশুৰামে সাগৰৰ দেৱতা বৰুণক পানীৰপৰা এখন নতুন ভূমি সৃষ্টি কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল। বৰুণে এই অনুৰোধ মানি লৈছিল আৰু সৃষ্টি হোৱা এই নতুন ভূ-খণ্ডই কেৰালা হৈ পৰে।<ref>{{Cite web|title=Vadakkumnathan Temple – Discovering India.Net|url=http://discoveringindia.net/vadakkunnathan-temple/|access-date=2020-09-09|language=en-US|archive-date=17 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617024705/http://discoveringindia.net/vadakkunnathan-temple/|url-status=dead}}</ref> তাৰ পিছত পৰশুৰামে এই নতুন ভূ-খণ্ড পৱিত্ৰ কৰিব বিচাৰিছিল। গতিকে তেওঁ গুৰু ভগৱান শিৱৰ ওচৰলৈ কৈলাস পৰ্বতলৈ যায় আৰু তেওঁক কেৰালাত বাস কৰি অঞ্চলটোক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনায়। শিষ্যক কৃপা কৰিবলৈ শিৱই পত্নী পাৰ্বতী, পুত্ৰ গণেশ আৰু সুব্ৰহ্মণ্য (কাৰ্তিক) আৰু তেওঁৰ সংগীসকলৰ সৈতে পৰশুৰামৰ লগত আগমন কৰে। শিৱই বহিবলৈ বৰ্তমানৰ থ্ৰিচূৰ নামৰ স্থানডোখৰত ৰয়। পিছত তেওঁ আৰু তেওঁৰ সংগীসকল অদৃশ্য হৈ পৰে আৰু পৰশুৰামে এজোপা প্ৰকাণ্ড বট গছৰ গুৰিত এটা উজ্জ্বল আৰু দীপ্তিমান শিৱলিংগ দেখা পায়। যিটো স্থানত শিৱই লিংগ ৰূপত নিজৰ উপস্থিতি প্ৰকাশ কৰিছিল, সেই স্থানক সংস্কৃতত 'শ্ৰী মূল স্থান' বুলি জনা যায়। কিছুসময়ৰ বাবে লিংগটো এজোপা বিশাল বট গছৰ গুৰিত শ্ৰী মূল স্থানতে থাকিল। তাৰ পিছত [[কোচি|কোচিন]] ৰাজ্যৰ শাসকজনে লিংগটো অধিক উপযুক্ত স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰিবলৈ আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লয়। নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে সোনকালে ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ’ল। কিন্তু প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত অসুবিধাৰ সৃষ্টি হৈছিল। বট গছজোপাৰ এটা ডাঙৰ অংশ কাটি নেপেলালে লিংগটো স্থানান্তৰ কৰিব পৰা নগৈছিল। ইয়াৰ ফলত গছৰ ডাল সৰি লিংগটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱাৰ আশংকা দেখা দিলে। ৰজা যেতিয়া বিভ্ৰান্ত হৈ পৰিল, তেতিয়া যোগতিৰিপ্পাডু নামৰ ব্যক্তিজনে এটা সমাধান লৈ আগবাঢ়ি আহিল। তেওঁ লিংগটোৰ ওপৰত এনেদৰে শুই পৰিল যাতে তেওঁৰ শৰীৰেৰে লিংগটো সম্পূৰ্ণৰূপে ঢাকি ৰাখিব পৰা যায় আৰু মানুহবোৰক গছজোপা কাটিবলৈ ক’লে। গছ কটা আৰম্ভ হ’ল আৰু সকলোকে আচৰিত কৰি গছৰ এটাও ডাল দেৱতাৰ ওচৰত নপৰিল। তাৰ পিছত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি অনুসৰি দেৱতাজনক স্থানান্তৰ কৰি নতুন স্থানত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়, য’ত ই আজিও বিদ্যমান। পিছলৈ শাস্ত্ৰত উল্লেখ থকা নিয়ম অনুসৰি দেৱতাৰ চাৰিওফালে এটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.vadakkumnathantemple.com/vadakkumnathan-shiva-temple-history.html|title=History of Vadakkumnathan Shiva Temple|publisher=Hindu Devotional Blog|access-date=2012-07-30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vaikhari.org/vadakkunnatha.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20101104062724/http://vaikhari.org/vadakkunnatha.html|url-status=usurped|archive-date=4 November 2010|title=Dakshina Kailasam Thrissivaperoor Sree Vadakkunnatha Temple|publisher=Vaikhari|access-date=2012-07-30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://temples.newkerala.com/Temples-of-India/Temples-of--Kerala-Vadakkunnathan-Temple.html|title=Temples of Kerala- Vadakkunnathan Temple|publisher=New Kerala.com|access-date=2012-07-30}}</ref> == ইতিহাস == এই মন্দিৰটো 'পৰায়ী পেট্টা পন্থিৰুকুলম'ৰ পৰুমথচ্চনৰ সময়ত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|date=2019-01-28|title=VADAKKUMNATHAN TEMPLE|url=http://keralamuralpainting.com/vadakkumnathan-temple/|access-date=2020-09-09|website=Kerala Mural Painting|language=en-US}}</ref>কোৱা হয় যে পৰুমথচ্চন দ্বিতীয় শতিকাত জীৱিত আছিল; গতিকে ইয়াৰ 'কুথম্বালম' ১,৬০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি হ’ব পাৰে। মালয়ালম ইতিহাসবিদ ভি. ভি. কে. ভালাথৰ মতে, এই মন্দিৰটো এটা দ্ৰাবিড়-পূৰ্ব 'কাভু' (পৱিত্ৰ উপবন বা দেৱালয়) আছিল। প্ৰাৰম্ভিক দিনবোৰত, পৰমেক্কাভু ভাগৱতী দেৱালয়ো বদকুন্নাথন মন্দিৰৰ ভিতৰতে অৱস্থিত আছিল। পিছলৈ বাহিৰত এটা নতুন মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু দেৱীৰ প্ৰতিমাটো সেই স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। তুলনাৰ বাবে, মন্দিৰৰ নথি-পত্ৰ অনুসৰি কুডালমাণিক্যম মন্দিৰ, [[কোডুংগাল্লুৰ|কোডুংগাল্লু]]ৰ ভাগৱতী মন্দিৰ আৰু উৰাকামৰ আম্মাথিৰুৱাদী মন্দিৰ বদকুন্নাথন মন্দিৰতকৈও অধিক পুৰণি। কিছুমানৰ মতে, ইয়াত বৌদ্ধ আৰু জৈন মন্দিৰৰ প্ৰভাৱো আছিল।<ref>{{cite book|author=V V K Valath (1992)|title=Keralathile Sthalacharithrangal: Thrissur Jilla, p. 217|publisher=Kerala Sahithya Akadamy, Thrissur}}</ref> === যোগতিৰিপ্পাডসকল === [[চিত্ৰ:Plan of the Hindu temple at Trichur.jpg|left|thumb|১৮১৬ চনত জন গৌল্ডে প্ৰস্তুত কৰা বদকুন্নাথন মন্দিৰসহ থ্ৰিচূৰ চহৰৰ মানচিত্ৰ। ]] প্ৰাচীন কালত বদকুন্নাথন মন্দিৰৰ সামগ্ৰিক পৰিচালনা তথা ধৰ্মীয় নীতি-নিয়ম চোৱা-চিতা কৰাৰ অৰ্পিত দায়িত্ব থকা নাম্বুদিৰি [[ব্ৰাহ্মণ]]সকলক 'যোগতিৰিপ্পাড' বুলি জনা গৈছিল। যেতিয়া কালক্ৰমত নাম্বুদিৰিসকলে এই সমগ্ৰ অঞ্চলটোৰ ওপৰত আৰ্থ-সামাজিক আৰু ধাৰ্মিক কৰ্তৃত্ব স্থাপন কৰে, তেতিয়া স্বাভাৱিকতেই মন্দিৰটোও সম্পূৰ্ণৰূপে তেওঁলোকৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। স্থানীয় নিয়ম অনুসৰি, [[থ্ৰিচূৰ]] দেশৰ অন্তৰ্গত অভিজাত নাম্বুদিৰি পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰপৰাই এই যোগতিৰিপ্পাডসকলক স্বতন্ত্ৰভাৱে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল, যিয়ে মন্দিৰৰ প্ৰশাসন আৰু ধৰ্মীয় নিয়মসমূহ সুচাৰুৰূপে চলাই নিছিল। অৱশ্যে, সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে আৰু শক্তান থামপুৰানৰ ৰাজত্বকালৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱাত এই যোগতিৰিপ্পাড ব্যৱস্থাটোৰ শক্তি দিনক-দিনে্ৰ হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ ক্ৰমান্বয়ে অৱনতি ঘটে। পৰৱৰ্তী সময়ত এই ধাৰ্মিক পৰম্পৰাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক ৰূপান্তৰ ঘটে আৰু কোচিনৰ মহাৰাজই স্বয়ং মন্দিৰটোৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু সভাপতিত্বৰ চূড়ান্ত কৰ্তৃত্ব নিজৰ অধীনলৈ আনে। [[চিত্ৰ:Sreemoola sthanam.jpg|thumb|শ্ৰীমূল স্থান – লিংগৰ মূল স্থান, বৰ্তমানৰ মন্দিৰলৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ আগতে। ]] === আদি শংকৰাচাৰ্য === বিশ্বাস কৰা হয় যে কালডীৰ শিৱগুৰু আৰু আৰ্যাVisual/Aryamba-ই ভগৱান বদকুন্নাথনৰ ওচৰত কৰা প্ৰাৰ্থনাৰ ফলস্বৰূপে শিৱৰ অংশাৱতাৰ হিচাপে আদি শংকৰাচাৰ্যৰ জন্ম (খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত) হৈছিল। দম্পতীহালে মন্দিৰটোত ৪১ দিন ধৰি একাগ্ৰচিত্তে প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, শিৱই দম্পতীহালৰ সপোনত দেখা দি তেওঁলোকক এটা বিকল্প দিয়ে— তেওঁলোকে হয় দীৰ্ঘায়ু লাভ কৰা এজন সাধাৰণ গুণৰ পুত্ৰ, নতুবা কম বয়সতে মৃত্যুবৰণ কৰা এজন অসাধাৰণ গুণসম্পন্ন পুত্ৰ পাব পাৰে। শিৱগুৰু আৰু আৰ্যা দুয়োজনে দ্বিতীয়টো বিকল্পকে বাছি লৈছিল। শিৱৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা জনাই তেওঁলোকে পুত্ৰৰ নাম 'শংকৰ' ৰাখিছিল। কিংবদন্তি অনুসৰি, আদি শংকৰাচাৰ্যই বদকুন্নাথন মন্দিৰতে 'বিদেহ মুক্তি' (শৰীৰৰ বন্ধনৰপৰা মুক্তি) লাভ কৰিছিল। 'কেৰালীয় শংকৰবিজয়'ত উল্লেখ কৰা এটা কাহিনী অনুসৰি, এই মন্দিৰটোকে তেওঁৰ দেহাৱসানৰ স্থান হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। তেওঁ থ্ৰিচূৰত চাৰিটা মঠো প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, যিবোৰ 'ইডায়িল মঠ', 'নডুভিল মঠ', 'থেক্কে মঠ' আৰু 'ভদক্কে মঠ' নামেৰে প্ৰসিদ্ধ।<ref>{{cite book|last=Tapasyananda|first=Swami|year=2002|title=Sankara-Dig-Vijaya|pages=14}}</ref><ref>{{cite book|last=Tapasyananda|first=Swami|year=2002|title=Sankara-Dig-Vijaya|pages=17}}</ref><ref>{{cite book|last=Tapasyananda|first=Swami|year=2002|title=Sankara-Dig-Vijaya|pages=xxv–xxxv|no-pp=true}}</ref> === টিপু চুলতানৰ আক্ৰমণ === [[চিত্ৰ:55Trichur Temple Main Entrance.jpg|left|thumb|'হো এণ্ড ক' (ইংৰাজী-Hoe and Co) ৰ 'প্ৰিমিয়াৰ প্ৰেছ'ত মুদ্ৰিত 'ইলাষ্ট্ৰেটেড গাইড টু দ্য ছাউথ ইণ্ডিয়ান ৰেলৱে' নামৰ গ্ৰন্থখনৰপৰা সংগৃহীত, ১৯১৩ চনত স্বৰাজ ৰাউণ্ডৰপৰা দেখা বদকুন্নাথন মন্দিৰৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ এক বিৰল আলোকচিত্ৰ। ]] [[টিপু চুলতান]]ৰ আক্ৰমণৰ সময়ত টিপুৰ সেনাই এই মন্দিৰটোত আক্ৰমণ কৰা নাছিল। যদিও সেই সময়ত টিপু চুলতানে [[থ্ৰিচূৰ]] জিলাৰ বহুতো মন্দিৰ ধ্বংস কৰিছিল, কিন্তু তেওঁ বদকুন্নাথন মন্দিৰক স্পৰ্শও কৰা নাছিল। ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি, যেতিয়া টিপু চুলতানে স্থানীয়ভাৱে 'নেডুমকোট্টা' নামেৰে জনাজাত ট্ৰাভাংকুৰৰ সীমাৰ দিশে আগবাঢ়িছিল, তেতিয়া তেওঁ ১৭৮৯ চনৰ ১৪ ডিচেম্বৰৰপৰা ২৯ ডিচেম্বৰলৈকে থ্ৰিচূৰ চহৰত অলপ সময়ৰ বাবে অৱস্থান কৰিছিল। নিজৰ সেনাক আহাৰ যোগান ধৰিবলৈ তেওঁ বদকুন্নাথন মন্দিৰৰপৰা ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰসমূহ ধাৰে লৈছিল। থ্ৰিচূৰ চহৰ ত্যাগ কৰাৰ পূৰ্বে, তেওঁ কেৱল সেই পাত্ৰসমূহ ঘূৰাই দিয়াই নহয়, বৰঞ্চ মন্দিৰটোলৈ এটা ডাঙৰ পিতলৰ চাকিও উপহাৰ হিচাপে আগবঢ়াইছিল।<ref>{{Cite web|last=Life-Admin|date=2016-01-19|title=Vadakkumnathan Temple|url=http://www.lifenliving.org/heritage/vadakkumnathan-temple/|access-date=2020-09-09|website=Life and Living|language=en-US}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hkbJ6xA1_jEC&q=cooking+vessels%2C+Vadakkunnathan+Temple&pg=PA363|title=History of Tipu Sultan|publisher=Mohibbul Hasan|access-date=2013-10-20|isbn=9788187879572|year=2005}}</ref> === কালিকটৰ জামোৰিন === ১৭৫০ চনৰপৰা ১৭৬২ চনৰ সময়ছোৱাত বদকুন্নাথন মন্দিৰ আৰু [[থ্ৰিচূৰ]] চহৰখন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক সংঘাতৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছিল। কালিকটৰ জামোৰিনে সামৰিক শক্তিৰে থ্ৰিচূৰ আক্ৰমণ কৰি সমগ্ৰ অঞ্চলটোৰ লগতে ঐতিহাসিক বদকুন্নাথন মন্দিৰৰ নিৰাপত্তা, ধন-সম্পত্তি আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যসূচীসমূহ নিজৰ প্ৰত্যক্ষ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনে। তাৰ পিছৰ প্ৰায় এক দশকৰো অধিক সময় জামোৰিনৰ প্ৰশাসনেই মন্দিৰৰ পৰিচালনা আৰু ধৰ্মীয় নীতি-নিয়মসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। অৱশ্যে, ১৭৬২ চনত কোচিন ৰাজ্যই শক্তিশালী ট্ৰাভাংকুৰ ৰাজ্যৰ সামৰিক সহায় লাভ কৰে। ট্ৰাভাংকুৰৰ মিত্ৰতা আৰু সহায়ৰ বলত [[কোচি|কোচিন]]ৰ মহাৰাজই জামোৰিনৰ বাহিনীক পৰাস্ত কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু থ্ৰিচূৰ চহৰৰ লগতে ঐতিহাসিক বদকুন্নাথন মন্দিৰৰ আধিপত্য আৰু পৰিচালনাৰ অধিকাৰ পুনৰ নিজৰ অধীনলৈ আনে। === শক্তান থামপুৰান === [[কোচি|কোচিন]] ৰাজ্যৰ শক্তিশালী শাসক শক্তান থামপুৰানে (ৰাজা ৰাম বৰ্মা) সিংহাসনত আৰোহণ কৰাৰ পাছত ঐতিহাসিক বদকুন্নাথন মন্দিৰৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ গভীৰ ব্যক্তিগত তথা আত্মিক অনুৰাগৰ বাবে ৰাজ্যৰ ৰাজধানী থ্ৰিপুনিথুৰাৰপৰা থ্ৰিচূৰলৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ যুগান্তকাৰী সিদ্ধান্ত লয়। ৰাজধানী পৰিৱৰ্তন কৰিয়েই ক্ষান্ত নাথাকি তেওঁ মন্দিৰটোৰ চৌপাশ সংস্কাৰ কৰাত মনোনিৱেশ কৰে আৰু সেই সময়ত মন্দিৰটিক বেৰি থকা ঘন চেগুন গছৰ অৰণ্যখন চাফা কৰাই এক বিশাল মুকলি প্ৰান্তৰৰ সৃষ্টি কৰে, যাক আজি 'থেকেংকাডু ময়দান' বুলি জনা যায়। এই মুকলি থলীতেই তেওঁ স্থানীয় লোকসকলক একত্ৰিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে ১৭৯৭ চনত কেৰালাৰ অন্যতম বৃহৎ আৰু নান্দনিক সংস্কৃতিৰ মহোৎসৱ 'থ্ৰিচূৰ পুৰম'ৰ শুভাৰম্ভ কৰে। শক্তান থামপুৰানৰ এনে দূৰদৰ্শী পদক্ষেপ আৰু মন্দিৰটোৰ চৌপাশৰ ব্যৱস্থাপনাই থ্ৰিচূৰক কেৱল এখন ৰাজনৈতিক ৰাজধানীতে সীমাৱদ্ধ নাৰাখি সমগ্ৰ কেৰালাৰ ধাৰ্মিক, সাংস্কৃতিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দুলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে, যিয়ে চহৰখনৰ ভৱিষ্যতৰ ভাগ্য আৰু পৰিচয় চিৰদিনৰ বাবে সলাই পেলায়। == স্থাপত্য == মন্দিৰটো [[থ্ৰিচূৰ]] চহৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত থকা এটা ওখ টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত আৰু ই প্ৰায় ৯ একৰ (৩৬,০০০ বৰ্গমিটাৰ) কালি আগুৰি থকা শিলৰ প্ৰাচীৰেৰে আবৃত। এই প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত চাৰিটা দিশলৈ মুখ কৰি চাৰিটা গোপুৰম (দ্বাৰ-স্তম্ভ) আছে। ভিতৰৰ মন্দিৰ আৰু বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ মাজত এক বিশাল মুকলি চৌহদ আছে, যিটোত সোমাবলৈ এই গোপুৰমসমূহ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰে দক্ষিণ আৰু উত্তৰ দিশৰ গোপুৰম দুটা সাধাৰণ ৰাইজৰ বাবে খোলা নাথাকে। ৰাইজে পূব বা পশ্চিম দিশৰ গোপুৰমেৰেহে প্ৰৱেশ কৰে। ভিতৰৰ মূল মন্দিৰটোক বাহিৰৰ প্ৰাংগনৰপৰা এক বিস্তৃত গোলাকাৰ গ্ৰেনাইট শিলৰ দেৱালেৰে পৃথক কৰা হৈছে, যিয়ে 'চুথম্বালম' নামৰ এক বহল বাৰাণ্ডা বা পথ আগুৰি ৰাখিছে। ভিতৰৰ মন্দিৰলৈ প্ৰৱেশৰ পথটো এই বাৰাণ্ডাৰ মাজেৰেই পাৰ হৈ গৈছে। === দেৱতা === [[চিত্ৰ:Vadakkumnathan plan- Sanctum sanctorum.png|center|thumb|350x350px|বদকুন্নাথন মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহসমূহৰ নক্সা]] উত্তৰ দিশত মূল গৰ্ভগৃহটো হৈছে এক বৃত্তাকাৰ নিৰ্মাণ, য’ত মন্দিৰৰ মূল দেৱতা শিৱ পশ্চিম মুখীকৈ আৰু তেওঁৰ পিছফালে তেওঁৰ অৰ্ধাংগিনী পাৰ্বতী পূব মুখীকৈ বিৰাজমান— যিয়ে তেওঁলোকৰ একত্ৰিত ৰূপ 'অৰ্ধনাৰীশ্বৰ'ক প্ৰতিফলিত কৰে। গৰ্ভগৃহত শিৱক ১৬ ফুট (৪.৯ মিটাৰ) ওখ এটা লিংগ হিচাপে পূজা কৰা হয়, যিটো বছৰ বছৰ ধৰি দৈনন্দিন ঘিউৰে কৰা অভিষেকৰ ফলত গঠিত ঘিউৰ স্তূপেৰে সম্পূৰ্ণৰূপে আবৃত হৈ পৰিছে। এই লিংগটো সোণৰ ১৩টা সৰু-বৰ অৰ্ধচন্দ্ৰ আৰু ওপৰত তিনিটা সাপৰ ফণাৰে সুশোভিত কৰা হৈছে। পৰম্পৰাগত বিশ্বাস অনুসৰি, ঘিউৰে আবৃত এই লিংগটোৱে শিৱৰ বাসস্থান বৰফাবৃত কৈলাস পৰ্বতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এইটোৱেই একমাত্ৰ মন্দিৰ য’ত লিংগটো প্ৰত্যক্ষভাৱে দৃশ্যমান নহয়। [তথ্যৰ প্ৰয়োজন] কোৱা হয় যে শতিকা শতিকা ধৰি ইয়াত অৰ্পণ কৰা ঘিউৰপৰা কোনো দুৰ্গন্ধ নোলায় আৰু গ্ৰীষ্মকালতো ই গলি নাযায়। কিন্তু তথাপি, বিশেষ কিছুসময়ত ই খণ্ড-খণ্ড হৈ ভাঙি পৰে। ভঙা অংশ আৰু স্থানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এনে সময়বোৰ শুভ বা অশুভ বুলি গণ্য কৰা হয়।{{citation needed|date=April 2015}} নালম্বলমৰ বাৰাণ্ডাত শিৱৰ বাহন 'নন্দীকেশ্বৰ'ৰ এটা ডাঙৰ বগা ষাঁড় গৰুৰ মূৰ্তি অৱস্থিত। দক্ষিণ দিশত ভগৱান ৰামৰ পশ্চিম মুখী দুমহলীয়া আয়তাকাৰ দেৱালয়খন অৱস্থিত। এই দুয়োটা গৰ্ভগৃহৰ মাজত বৃত্তাকাৰ আৰু দুমহলীয়া আকৃতিৰ তৃতীয়টো গৰ্ভগৃহ আছে, যিটো শিৱ আৰু [[বিষ্ণু]]ৰ একত্ৰিত ৰূপ 'শংকৰনাৰায়ণ'ৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত আৰু ই পশ্চিম মুখী। তিনিওটা কেন্দ্ৰীয় দেৱালয়ৰ সন্মুখতে একোটাকৈ মুখমণ্ডপ (হাল) আছে। কোৱা হয় যে ৰামৰ গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখৰ মণ্ডপটোত হনুমান বিৰাজমান।<ref>[http://www.keralahistory.ac.in/templetradition.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060826094713/http://www.keralahistory.ac.in/templetradition.htm|date=26 August 2006}} Kerala-History</ref> মন্দিৰত থকা ৩৫০ বছৰতকৈও পুৰণি দুখন গুৰুত্বপূৰ্ণ দেৱাল চিত্ৰ— বাসুকীশয়ন (শয়ান অৱস্থাত শিৱ) আৰু নৃত্যনাথ (২০টা হাত থকা নটৰাজ)— দৈনিক পূজা কৰা হয়। মন্দিৰ চৌহদত প্ৰাচীন দেৱাল চিত্ৰ, কাঠৰ কাৰুকাৰ্য আৰু প্ৰাচীন কালৰ কলা-সংস্কৃতিৰ সামগ্ৰীৰে সমৃদ্ধ এটা সংগ্ৰহালয়ো আছে।<ref name="Archaeology Daily">{{cite web|url=http://www.archaeologydaily.com/news/201008244893/Murals-of-reclining-Shiva-Nataraja-with-20-arms-found-at-Thrissur-temple.html|title=Murals of reclining Shiva, Nataraja with 20 arms found at Thrissur temple|publisher=Archaeology Daily|access-date=2010-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100828190954/http://www.archaeologydaily.com/news/201008244893/Murals-of-reclining-Vishnu-Nataraja-with-20-arms-found-at-Thrissur-temple.html|archive-date=28 August 2010|url-status=dead}}</ref> গণেশৰ দেৱালয়খন মন্দিৰৰ পাকঘৰৰ দিশলৈ মুখ কৰি অৱস্থিত। তেওঁলৈ আগবঢ়োৱা 'আপ্পম' (ঘিউত ভজা মিঠা পিঠা) এই মন্দিৰৰ অন্যতম মূল ভোগ বা প্ৰসাদ। ইয়াত তেওঁক সন্তুষ্ট কৰিলে সমৃদ্ধি আৰু ধন-সম্পত্তি প্ৰাপ্তি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। বাহিৰৰ মন্দিৰ চৌহদত ক্ৰমে কৃষ্ণা (গোশালা কৃষ্ণা বা গোপাল কৃষ্ণা; ৰাখাল ৰূপত কৃষ্ণ), নন্দীকেশ্বৰ, পৰশুৰাম, সিংহোদৰ (শিৱৰ গণ), আয়্যাপ্পা (শিৱ আৰু বিষ্ণুৰ পুত্ৰ, কেৰালাত বিশেষভাৱে পূজিত), ভেট্টেক্কাৰণ (মৃগয়াকাৰী ৰূপত শিৱ), নাগ দেৱতা আৰু আদি শংকৰাচাৰ্যৰ দেৱালয় আছে। লগতে, ইয়াত কাশী বিশ্বনাথ, নটৰাজ, ৰামনাথস্বামী, (কোডুংগাল্লুৰ মন্দিৰৰ) দেৱী ভদ্ৰকালী, (কুডালমাণিক্যম মন্দিৰৰ) ভৰত আৰু (আম্মাথিৰুৱাদী মন্দিৰৰ) দেৱী দুৰ্গাক পূজা কৰাৰ স্থানসমূহো আছে। মূল মন্দিৰৰ বাহিৰত [[শিৱ]] আৰু [[পাৰ্বতী]]ৰ দুই পুত্ৰ— সুব্ৰহ্মণ্য (কাৰ্তিক) আৰু গণপতিৰ (গণেশ) দেৱালয় আছে। এই দুয়োটা মন্দিৰেই তুলনামূলকভাৱে নবীন আৰু কেৱল ১৯৪০ ৰ দশকতহে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। দুয়োটা মন্দিৰ দুজোপা বিশাল বট গছৰ তলত অৱস্থিত, যাৰ নাম ক্ৰমে মণিকান্তন আল আৰু নডুভিল আল। বদকুন্নাথন মন্দিৰৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত থকা মণিকান্তন আলৰ তলত অৱস্থিত সুব্ৰহ্মণ্য মন্দিৰটো কিছুমান স্থানীয় ভক্তই নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিসকলে ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত মণিকান্তন আলৰ তলত ৰাজনৈতিক নেতাসকলে দিয়া ধাৰাবাহিক ভাষণত ক্ষুব্ধ হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ প্ৰতিমাই ময়ূৰৰ ওপৰত বহি থকা দুই পত্নী— বল্লী আৰু দেৱসেনাৰ সৈতে ভগৱান সুব্ৰহ্মণ্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। তেওঁক পূব মুখীকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। পাল অভিষেক (প্ৰতিমাত গাখীৰ ঢালা) আৰু পঞ্চামৃত হৈছে এই মন্দিৰৰ মূল উপচাৰ। থাইপুয়ম ইয়াৰ মূল উৎসৱ। তাৰ উপৰি, ভগৱান সুব্ৰহ্মণ্যৰ বাবে ষষ্ঠী তিথিসমূহ গুৰুত্বপূৰ্ণ। বদকুন্নাথন মন্দিৰৰ ঠিক পশ্চিম দিশত নডুভিল আলৰ তলত থকা গণপতি মন্দিৰটো প্ৰচলন অনুসৰি অতি সৰু এক ব্যৱস্থা, য’ত কোনো ধৰণৰ গৰ্ভগৃহ বা অন্যান্য পৰম্পৰাগত মন্দিৰৰ বৈশিষ্ট্য নাই। মূল দেৱতা ভগৱান গণপতিক পশ্চিম দিশৰপৰা চহৰখনত প্ৰৱেশ কৰাসকলক আদৰণি জনোৱাৰ ভংগীত পশ্চিম মুখীকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। বিনায়ক চতুৰ্থী এই মন্দিৰৰ মুখ্য উৎসৱ। === কুথম্বালম === [[চিত্ৰ:VadakkumnathanTemple.JPG|left|thumb|বদকুন্নাথন মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশ আৰু সোঁফালে কুথাম্বালম। ]] 'কুথম্বালম' নামেৰে জনাজাত মন্দিৰৰ নাট্যগৃহটো, ইয়াৰ 'গোপুৰম' নামৰ চাৰিটা নান্দনিক প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু মন্দিৰৰ চৌহদটো ঘেৰি থকা ওখ ইটা-শিলৰ প্ৰাচীৰখন হৈছে স্থাপত্য শিল্প আৰু কাৰুকাৰ্যৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। মধ্য কেৰালাৰ প্ৰাচীন ধাৰ্মিক শিল্পকলা 'কুথু', 'নংগ্যাৰ কুথু' আৰু 'কুডীয়াত্টম' পৰিৱেশনৰ বাবে এই কুথম্বালম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। লোককথা অনুসৰি, নতুন কুথম্বালমটো নিৰ্মাণ কৰাৰ পূৰ্বে ইয়াত এটা পুৰণি আৰু জৰাজীৰ্ণ ভৱন আছিল। তাৰ পিছত দেৱান টি. সংকুণ্ণে মেননে সেই জৰাজীৰ্ণ নিৰ্মাণটো ভাঙি পেলাই এটা নতুন কুথম্বালম নিৰ্মাণ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। তেওঁ এই গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব 'তচ্চুশাস্ত্ৰজ্ঞ' বা মুখ্য স্থপতি হিচাপে প্ৰসিদ্ধ বেলানেঝী নাম্বুদিৰিক অৰ্পণ কৰে, যিয়ে এই কাঠৰ নাট্যগৃহটো নিৰ্মাণ কৰে। বেলানেঝী ইল্লম চেলাক্কাৰা চহৰৰ ভেংগানেল্লুৰ গ্ৰামমত অৱস্থিত। == উৎসৱসমূহ == === মহা শিৱৰাত্ৰি === [[চিত্ৰ:Vadakkumnathan Temple.jpg|left|thumb|[[মহা শিৱৰাত্ৰি]] উৎসৱৰ সময়ত বদক্কুমনাথন মন্দিৰ থেক্কে গোপূৰা বাথিল পোহৰাই তোলা হয়]] [[মহা শিৱৰাত্ৰি]] হৈছে এই মন্দিৰত পালন কৰা মূল উৎসৱ। মন্দিৰ চৌহদত সাংস্কৃতিক আৰু সংগীত কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত কৰা হয়। <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/02/06/stories/2007020608120300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110042436/http://www.hindu.com/2007/02/06/stories/2007020608120300.htm|url-status=dead|archive-date=2012-11-10|title=Sivaratri celebrations at Vadakkumnathan temple|access-date=2011-07-04|location=Chennai, India|work=[[The Hindu]]|date=2007-02-06}}</ref> উৎসৱৰ সময়ত প্ৰায় এক লাখ মন্দিৰৰ চাকি প্ৰজ্বলন কৰা হয়। এই দিনটোত [[শিৱলিংগ]]টোক ঘিউ আৰু ডাব নাৰিকলৰ পানীৰে নিৰন্তৰ অভিষেক কৰা হয়। এই নিশা মন্দিৰৰ দুৱাৰ বন্ধ কৰা নহয় আৰু দিনটোত বিশেষ পূজা তথা অভিষেক পৰিচালনা কৰা হয়। === আনাইয়ুথু === হাতীক আহাৰ খুওৱাৰ পৰম্পৰা 'আনাইয়ুথু' হৈছে মন্দিৰটোত অনুষ্ঠিত দ্বিতীয় বৃহৎ উৎসৱ। ভক্তসকলে [[হাতী]]ক হাতীৰ মূৰ থকা দেৱতা [[গণেশ]]ৰ অৱতাৰ বুলি গণ্য কৰে। এই উৎসৱ মালয়ালম কেলেনডাৰৰ কৰ্কিদাকম মাহৰ প্ৰথম দিনটোত (জুলাই মাহত) পৰে। যোৱা ২০ বছৰ ধৰি মালয়ালম কেলেনডাৰৰ কৰ্কিদাকম মাহৰ প্ৰথম দিনটোত মন্দিৰটোত ডাঙৰ পৰিসৰত 'অষ্ট দ্ৰব্য মহা গণপতি হৱন' আৰু 'আনাইয়ুথু' অনুষ্ঠিত কৰাৰ নিয়মীয়া বাৰ্ষিক পৰম্পৰা চলি আহিছে। ইয়াৰ অধীনত কোনো বিশেষ অলংকাৰ নোহোৱাকৈ বহুসংখ্যক হাতীক ৰাইজৰ মাজত থিয় কৰাই পূজা কৰা হয় আৰু আহাৰ খুওৱা হয়। হাতীক আহাৰ খুৱাবলৈ মন্দিৰত প্ৰচুৰ লোকৰ সমাগম হয়। ইয়াৰ উপৰি, প্ৰতি চাৰি বছৰৰ অন্তৰত এবাৰ 'গজপূজা'ও অনুষ্ঠিত কৰা হয়। === থ্ৰিচূৰ পুৰম === ''মূল প্ৰবন্ধ:''[[ত্ৰিশূৰ পূৰম|থ্ৰিচূৰ পুৰম]] [[ত্ৰিশূৰ পূৰম|থ্ৰিচূৰ পুৰম]]ক কেৰালাৰ সকলো 'পুৰম' উৎসৱৰ মাতৃ বুলি কোৱা হয়। মালয়ালম ভাষাত ইয়াক "পূৰংগলুডে পূৰম" (পূৰমৰো পূৰম) বুলি ধৰা হয়। এই উৎসৱ মালয়ালম 'মেদম' মাহত অনুষ্ঠিত হয়। পৰমেক্কাভু আৰু থিৰুভামবাদী মন্দিৰৰ দেৱতাসকলৰ উপৰি অন্যান্য সৰু সৰু পূৰমৰ দেৱতাসকলে বদকুন্নাথন মন্দিৰৰ সন্মুখত গোট খাই এই উৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰে। এইটো ৩৬ ঘণ্টা জোৰা এক সুদীৰ্ঘ উৎসৱ, যিয়ে হাজাৰ হাজাৰ ভক্ত আৰু পৰ্যটকক আকৰ্ষিত কৰে। পুৰমৰ মূল আকৰ্ষণসমূহ হ’ল 'মডাথিলৱৰাভু পঞ্চবাদ্যম', 'ইলাঞ্জিথাৰা মেলম', 'কুডামাট্টম' (ছাট্ৰী সলনি কৰা প্ৰথা) আৰু 'ভেডিকেট্টু' (আতশবাজী)। == সংৰক্ষণ আৰু সংস্কাৰ == [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰালা]]ৰ পৰম্পৰাগত স্থাপত্যশৈলীৰ মূল নীতিসমূহ মানি ২০১৫ চনত মন্দিৰটোৰ এক ব্যাপক সংৰক্ষণ তথা সংস্কাৰ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ অধীনত গৰ্ভগৃহ, নালম্বলম, প্ৰদীপ সংলগ্ন দেৱাল, বাহিৰৰ দেৱালয়সমূহ আৰু চাৰিওফালৰ বাকৰি অংশ সামৰি মূল মন্দিৰ চৌহদটো সংস্কাৰ কৰা হয়; আনহাতে ২০২৫ চনলৈকে গোপুৰমসমূহৰ কাম অব্যাহত আছে। এই কামৰ অংশীদাৰসকলৰ ভিতৰত আছে কোচিন দেৱস্বম ব’ৰ্ড, ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক সৰ্বেক্ষণ (ASI), 'ভিজিকেটি – বেণুগোপালস্বামী কানিকাৰ্যম ট্ৰাষ্ট' (TVS মটৰ কোম্পানীৰ কৰ্পোৰেট সামাজিক দায়বদ্ধতা প্ৰকল্প), স্থানীয় প্ৰকল্প সমন্বয়ক 'ডিডি আৰ্কিটেক্টছ', আৰু বাস্তুশাস্ত্ৰ পৰামৰ্শদাতা কণিাপ্পায়ুৰ কৃষ্ণন নাম্বুদিৰিপাড। এখন সক্ৰিয় ধাৰ্মিক স্থলী আৰু এক সংৰক্ষিত স্মাৰক হিচাপে, সংৰক্ষণ নীতি আৰু পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিৰ মাজত ভৰসাম্য ৰক্ষা কৰি এই প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল। ক্ষয়-ক্ষতিৰ বিস্তাৰিত বিশ্লেষণৰ পিছত, স্থানীয় নীতি আৰু পৰম্পৰা অনুসৰি 'জীৰ্ণোদ্ধাৰ' (ক্ষয়ৰপৰা মুক্তি) নামৰ ধাৰ্মিক সংৰক্ষণ আৰু পৰম্পৰাগত নিৰ্মাণ শৈলী অনুসৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়। বিদ্যমান গাঁথনিসমূহৰ মৌলিকতা অক্ষুণ্ণ ৰাখি কোনো ধৰণৰ ধ্বংসাত্মক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ এই কামসমূহ সম্পাদন কৰা হৈছিল। থলুৱা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি পুৰণি কালৰ নিৰ্মাণ আৰু সংৰক্ষণ কৌশলসমূহক পুনৰুজ্জীৱিত কৰা হয়। পৱিত্ৰ আৰু প্ৰাচীন পদ্ধতিৰে প্ৰস্তুত কৰা পৰম্পৰাগত সামগ্ৰীৰে কাম কৰিবলৈ ঐতিহাসিক কৌশল আৰু পৰিকল্পনাৰ নিয়মসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি মন্দিৰটোৰ মূৰ্ত আৰু অমূৰ্ত ঐতিহ্যক পুনৰুজ্জীৱিত কৰা হ’ল। প্ৰকল্পটোৰ সকলো পৰ্যায় মন্দিৰৰ সৈতে জড়িত যথোপযুক্ত ৰীতি-নীতিৰে আৰম্ভ কৰা হৈছিল। বাস্তুশাস্ত্ৰ আৰু তচ্চুশাস্ত্ৰত বৰ্ণনা কৰা স্থানীয় পৰিমাপৰ একক আৰু নীতিসমূহ কাৰ্যকৰী কৰা হৈছিল। ৩০০ তকৈও অধিক দক্ষ কাৰিকৰৰ সহায়ত পৰম্পৰাগত চুণৰ প্লাষ্টাৰ, গাথনি আৰু কাঠৰ কাৰুকাৰ্য দক্ষতাৰে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই সফল সংৰক্ষণ প্ৰকল্পটোৱে ২০১৫ চনত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰদান কৰা "ইউনেস্ক' এছিয়া পেচিফিক এৱাৰ্ড অৱ এক্সেলেন্স" লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://articles.unesco.org/sites/default/files/medias/fichiers/2023/06/2015-winners.pdf|title=UNESCO Asia Pacific Awards 2015|publisher=UNESCO|access-date=2015-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thinkmatter.in/2020/06/11/sree-vadakkunnathan-temple-conservation-project-by-dd-architects/|title=Vadakkumnathan Temple Conservation Project|publisher=Matter|access-date=2020-06-11}}</ref><ref>{{cite web|url=https://presentations.thebestinheritage.com/2016/SreeVadakkunnathanTemple|title=Best in Heritage - Vadakkumnathan Temple|publisher=Best in Heritage|access-date=2016-03-16}}</ref> == লগতে চাওক == * [[:en:108_Shiva_Temples|১০৮ শিৱ মন্দিৰ]] * [[:en:List_of_Hindu_temples_in_Kerala|কেৰালাৰ মন্দিৰ]] * [[:en:List_of_Hindu_temples_in_Kerala|থ্ৰিচূৰ গ্ৰাম্যত হিন্দু মন্দিৰ]] * [[:en:Guruvayur_Temple|গুৰুৱায়ুৰ মন্দিৰ]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Commons category}} nlh06ahdbxtxd3k1h3emp24ak71zent 0 138527 625406 2026-08-08T17:25:54Z যদুমণি 32127 পাত-খোৱা পখিলা বা পোক 625406 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Chrysomelid_wayanad.jpg | genus = পডণ্টিয়া | species = কনগ্ৰেগেটা | authority = জে. এচ. বেলি, ১৮৬৫ }} পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা বা পাত-খোৱা পখিলা বা পোক (ইংৰাজী:Podontia congregata) হ’ল পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ এবিধ থলুৱা ফ্লী বিটল প্ৰজাতি। প্ৰাপ্তবয়স্ক পোকবোৰৰ এলাইট্ৰা হালধীয়া ৰঙৰ, য’ত ক’লা আৰু বগা দাগ থাকে, আৰু ইহঁতৰ প্ৰণ’টামকমলা ৰঙৰ। ১৮৬৫ চনত ইংৰাজ কীটতত্ত্ববিদ জে. এচ. বেলি-য়ে এক অজ্ঞাত উৎসৰ নমুনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই প্ৰজাতিটোৰ বৰ্ণনা দিছিল আৰু দ্বি-পদ নামকৰণ কৰিছিল। <ref>{{cite journal|author=Baly, J.S.|year=1865|title=Descriptions of new genera and species of Galerucidae.|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249347|journal=Annals and Magazine of Natural History; Zoology, Botany, and Geology|volume=5|pages=403–410}}</ref> পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা এ গাৰ্চিনিয়া গামি-গাটা গছৰ পাত খায় বুলি জনা যায়। ইহঁতে পোষক গছজোপাৰ পাতত, ঘাইকৈ পাতৰ তলৰ পিঠিত কমলা ৰঙৰ থূপাকাৰ কণী পাৰে। এনচাইৰটিড পৰিয়ালৰ Ooencyrtus keralensis নামৰ এবিধ পখিলা বা মাখিৰ প্ৰজাতিয়ে ইহঁতৰ কণীবোৰ পৰজীৱীত কৰে বুলি জনা যায়।<ref>{{Cite journal|last1=Hayat|first1=Mohammad|last2=Prathapan|first2=K. D.|date=2010|title=A new species of Ooencyrtus (Hymenoptera: Encyrtidae), parasitoid in the eggs of Podontia Congregata (Coleoptera: Chrysomelidae) from India|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00305316.2010.10417604|journal=Oriental Insects|language=en|volume=44|issue=1|pages=35–39|doi=10.1080/00305316.2010.10417604|issn=0030-5316|url-access=subscription}}</ref> প্ৰায় এসপ্তাহৰ ভিতৰত কণীৰপৰা পলু ওলায় আৰু প্ৰথম অৱস্থাত পাতৰ পৃষ্ঠভাগ চাঁচি খায়, কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত পাত কাটি খাবলৈ লয়। পলুবোৰে নিজৰ মল-মূত্ৰৰে গাটো ঢাকি ৰাখে, যাৰ ফলত ইহঁতক চৰাইৰ বিষ্ঠাৰ দৰে দেখা যায়। প্ৰায় তিনি সপ্তাহৰ ভিতৰত ইহঁতে কোমল মাটিৰ উপৰিভাগত লেটা পৰ্যায়লৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইহঁতে নিজৰ চাৰিওফালে বোকাৰ এটা আৱৰণ বা কোকুন তৈয়াৰ কৰি লয়। আন তিনি সপ্তাহৰ পাছত প্ৰাপ্তবয়স্ক পোকবোৰ ওলাই আহে, আৰু ইহঁতৰ সমগ্ৰ জীৱনচক্ৰ ৪৯ ৰপৰা ৫৩ দিনৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ হয়। গৱেষণাগাৰৰ পৰিৱেশত প্ৰাপ্তবয়স্ক পোকবোৰ প্ৰায় ৩ ৰপৰা ৪ মাহ পৰ্যন্ত জীয়াই থাকে। প্ৰাপ্তবয়স্ক পোকবোৰে পাতৰ উপৰিভাগ খায়। ইহঁতক আমনি কৰিলে পাতৰপৰা সৰি পৰে আৰু কেতিয়াবা জঁপিয়াই দিয়ে।<ref>{{Cite journal|last1=Prathapan|first1=Kaniyarikkal|last2=Chaboo|first2=Caroline|date=2011|title=Biology of Blepharida-group flea beetles with first notes on natural history of Podontia congregata Baly, 1865 an endemic flea beetle from southern India (Coleoptera, Chrysomelidae, Galerucinae, Alticini)|journal=ZooKeys|issue=157|pages=95–130|doi=10.3897/zookeys.157.1472|doi-access=free|issn=1313-2970|pmc=3253645|pmid=22303106|bibcode=2011ZooK..157...95P}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == dev91baumk4jl8q18ysktpm4fkcdp1m 0 138528 625410 2026-08-08T17:38:21Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 625410 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian temple festival}} {{Infobox holiday |image = Thirumandhamkunnu Pooram.jpg |holiday_name =তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম <br/>{{lang|ml|place അങ്ങാടിപ്പുറം}} |caption=তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম |official_name = তিৰুমান্ধমকুন্নু ({{langx|ml|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം}}) |observedby = মালয়ালী হিন্দুসকলে |date = মালয়ালম পঞ্জিকাৰ মীনম মাহৰ মৃগশীৰা নক্ষত্ৰ(২৫ মাৰ্চ, ২০২৬ - ৪ এপ্ৰিল, ২০২৬)<ref>{{Cite news |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |date= 2023-12-11}}</ref> |observances = ''অট্টামথুল্লাল''<br/> (ഓട്ടൻതുള്ളൽ),<br/>''ইলাঞ্জিতৰা মেলাম''<br/>(ഇലഞ്ഞിത്തറമേളം),<br/>'' আতচবাজী'' <br/> (വെടിക്കെട്ട്) |type = হিন্দু |longtype = হিন্দুসকলৰ মন্দিৰৰ উৎসৱ/মালাপ্পুৰম চহৰত ৰাজহুৱা বন্ধৰ দিন |significance = হিন্দূৰ মন্দিৰ উৎসৱ |date2015 ='''২৬ মাৰ্চ''' |date2016 ='''১৬ মাৰ্চ''' |date2017 ='''২ এপ্ৰিল'''<ref>{{cite web |url=http://www.edwardtoursindia.com/Festivel.aspx |title=Festival Calendar |access-date=6 October 2016 |archive-date=7 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007040716/http://www.edwardtoursindia.com/Festivel.aspx |url-status=dead }}</ref> }} '''তিৰুমান্ধামকুন্নু পূৰম ({{lang-en|Thirumandhamkunnu Pooram}}) '''(মালয়ালম: തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം) হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ মধ্য মালাবাৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰ উৎসৱ। [[কেৰালা]]ৰ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভগৱতী মন্দিৰৰ অন্যতম বুলি কোৱা হয়। আন দুটা হৈছে কোডুংগাল্লুৰ আৰু পানায়ানাৰকাভু। মন্দিৰত দৈনিক অনুষ্ঠিত পূজাত হাজাৰ হাজাৰ ভক্তৰ সমাগম হয়। বিখ্যাত মাঙ্গল্য পূজাতো হাজাৰ হাজাৰ যুৱতীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু সুন্দৰ বৈবাহিক জীৱনৰ কামনা কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |title=Thirumandhamkunnu Pooram |access-date=24 January 2017 |archive-date=9 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409213357/http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |url-status=dead }}</ref> ২০২৬ চনৰ পূৰম উৎসৱ ২৫ মাৰ্চৰপৰা আৰম্ভ হৈ ৪ এপ্ৰিলত সমাপ্ত হয় আৰু ইয়াত বৃহৎসংখ্যক লোকৰ অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |date= 2023-12-11}}</ref> এই উৎসৱ মীনম মাহত (মাৰ্চ–এপ্ৰিল) মকয়িৰম নক্ষত্ৰৰপৰা আৰম্ভ হৈ ১১ দিন ধৰি অনুষ্ঠিত হয়। <ref>{{Cite web |url=https://kerala.gov.in/malappuram |title="Malappuram - Kerala Government" |access-date=24 January 2017 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814233953/https://kerala.gov.in/malappuram |url-status=dead }}</ref> কালিকট বিশ্ববিদ্যালয়ত সংৰক্ষিত তালপাতৰ নথি-পত্ৰত পোৱা তথ্য অনুসৰি, এই পূৰম উৎসৱৰ ইতিহাস ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ দশকসমূহলৈকে পিছুৱাই যায়। <ref>{{Cite web |url=http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_%20pooram.php |title=FESTIVALS}}</ref> ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা মানুহে পূজা-অৰ্চনা আৰু আশীৰ্বাদ লাভৰ উদ্দেশ্যে অংগাডিপুৰমলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://article.wn.com/view/2010/03/24/Thirumandhamkunnu_Pooram_begins/ |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |date= 2010-03-24}}</ref> ভগৱতীৰ মূৰ্তিটো শ্ৰদ্ধাৰে সজ্জিত হাতীৰ পিঠিত উঠাই গৰ্ভগৃহৰপৰা উলিয়াই অনা হয় আৰু ‘আৰাট্টু’ নামৰ পৱিত্ৰ স্নানৰ বাবে লৈ যোৱা হয়। এই শোভাযাত্ৰাত হাতী, নাগস্বৰম আৰু চেণ্ডামেলমৰ বাদ্যসংগীত থাকে। ‘আৰাট্টু’ ১০ দিন ধৰি চলি থাকে। দেৱীৰ এক মুহূৰ্ত চাবলৈ হাজাৰ হাজাৰ লোক পথৰ দুয়োকাষে শাৰী পাতি থিয় হয়। এই শোভাযাত্ৰাৰ জৰিয়তে ‘পূৰাপ্পুৰাপ্পাডু’ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Thirumandhamkunnu-Pooram-begins/article16006300.ece |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |date=24 March 2010|newspaper=The Hindu|access-date=13 July 2019}}</ref> এই উৎসৱৰ প্ৰধান অনুষ্ঠান হৈছে আৰাট্টু। দহ দিন ধৰি প্ৰতিদিনে পুৱা এবাৰ আৰু সন্ধিয়া এবাৰকৈ মুঠ ২০ বাৰ আৰাট্টু অনুষ্ঠিত হয় আৰু একাদশ দিনৰ সন্ধিয়া অন্তিম আৰাট্টু অনুষ্ঠিত হয়। দশম দিনৰ (৩ এপ্ৰিল) সন্ধিয়া পল্লিভেট্টা অনুষ্ঠিত হয়। পূৰমৰদিনা মাজনিশা পূৰম প্ৰাংগনত এক পৰম্পৰাগত সাক্ষাৎ অনুষ্ঠিত হয়। তাত প্ৰাক্তন ভাল্লুভানাডু ৰাজ্যৰ ৰজা ভাল্লুভাক্কোনাথিৰি আৰু পালকীত উঠি পূৰম প্ৰাংগনলৈ অহা পানা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী মালায়ানকুট্টিৰ মাজত আনুষ্ঠানিক সাক্ষাৎ হয়। এই অনুষ্ঠানক ‘পানান্তে বাৰাভু’ বুলি কোৱা হয়। অতীতত জনজাতীয় মুৰব্বীগৰাকীয়ে ৰজাক আগবঢ়োৱা সহায় আৰু ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ স্মৃতিচিহ্ন হিচাপে এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। দ্বাদশ দিনা পুৱাৰপৰা সন্ধিয়ালৈ চাভিট্টুকালি নামৰ লোকনৃত্য বা লোকশিল্প পৰিৱেশন কৰা হয়। উৎসৱৰ বিভিন্ন দিনত ওট্টমথুল্লাল, পাধকম, চাকিয়াৰ কুথু, নাঙ্গিয়াৰ কুথু, থায়াম্বাকা, মেলম আদি পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। উৎসৱৰ দিনকেইটাত মন্দিৰ চৌহদত পূথান নামৰ লোকশিল্পো পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite magazine |date=2016-04-12 |title=Pooram at Thirumandhamkunnu Bhagavathy Kshethram |url=http://welcomekerala.in/events/12-22-apr-2016-pooram-thirumandhamkunnu-bhagavathy-kshethram-angadippuram-malappuram-dt |magazine=Welcome Kerala}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.malappuram.net/html/touristattractions1.htm Malappuram] h2lvsxmkkehahy5dl9nvry6vcie4vky 625411 625410 2026-08-08T17:39:33Z নৰুনা বৰুৱা 44897 625411 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian temple festival}} {{Infobox holiday |image = Thirumandhamkunnu Pooram.jpg |holiday_name =তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম <br/>{{lang|ml|place അങ്ങാടിപ്പുറം}} |caption=তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম |official_name = তিৰুমান্ধমকুন্নু ({{langx|ml|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് പൂരം}}) |observedby = মালয়ালী হিন্দুসকলে |date = মালয়ালম পঞ্জিকাৰ মীনম মাহৰ মৃগশীৰা নক্ষত্ৰ(২৫ মাৰ্চ, ২০২৬ - ৪ এপ্ৰিল, ২০২৬)<ref>{{Cite news |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |date= 2023-12-11}}</ref> |observances = ''অট্টামথুল্লাল''<br/> (ഓട്ടൻതുള്ളൽ),<br/>''ইলাঞ্জিতৰা মেলাম''<br/>(ഇലഞ്ഞിത്തറമേളം),<br/>'' আতচবাজী'' <br/> (വെടിക്കെട്ട്) |type = হিন্দু |longtype = হিন্দুসকলৰ মন্দিৰৰ উৎসৱ/মালাপ্পুৰম চহৰত ৰাজহুৱা বন্ধৰ দিন |significance = হিন্দূৰ মন্দিৰ উৎসৱ |date2015 ='''২৬ মাৰ্চ''' |date2016 ='''১৬ মাৰ্চ''' |date2017 ='''২ এপ্ৰিল'''<ref>{{cite web |url=http://www.edwardtoursindia.com/Festivel.aspx |title=Festival Calendar |access-date=6 October 2016 |archive-date=7 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007040716/http://www.edwardtoursindia.com/Festivel.aspx |url-status=dead }}</ref> }} '''তিৰুমান্ধামকুন্নু পূৰম ({{lang-en|Thirumandhamkunnu Pooram}}) ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মধ্য মালাবাৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰ উৎসৱ। [[কেৰালা]]ৰ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভগৱতী মন্দিৰৰ অন্যতম বুলি কোৱা হয়। আন দুটা হৈছে কোডুংগাল্লুৰ আৰু পানায়ানাৰকাভু। মন্দিৰত দৈনিক অনুষ্ঠিত পূজাত হাজাৰ হাজাৰ ভক্তৰ সমাগম হয়। বিখ্যাত মাঙ্গল্য পূজাতো হাজাৰ হাজাৰ যুৱতীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু সুন্দৰ বৈবাহিক জীৱনৰ কামনা কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |title=Thirumandhamkunnu Pooram |access-date=24 January 2017 |archive-date=9 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409213357/http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |url-status=dead }}</ref> ২০২৬ চনৰ পূৰম উৎসৱ ২৫ মাৰ্চৰপৰা আৰম্ভ হৈ ৪ এপ্ৰিলত সমাপ্ত হয় আৰু ইয়াত বৃহৎসংখ্যক লোকৰ অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |date= 2023-12-11}}</ref> এই উৎসৱ মীনম মাহত (মাৰ্চ–এপ্ৰিল) মকয়িৰম নক্ষত্ৰৰপৰা আৰম্ভ হৈ ১১ দিন ধৰি অনুষ্ঠিত হয়। <ref>{{Cite web |url=https://kerala.gov.in/malappuram |title="Malappuram - Kerala Government" |access-date=24 January 2017 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814233953/https://kerala.gov.in/malappuram |url-status=dead }}</ref> কালিকট বিশ্ববিদ্যালয়ত সংৰক্ষিত তালপাতৰ নথি-পত্ৰত পোৱা তথ্য অনুসৰি, এই পূৰম উৎসৱৰ ইতিহাস ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ দশকসমূহলৈকে পিছুৱাই যায়। <ref>{{Cite web |url=http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_%20pooram.php |title=FESTIVALS}}</ref> ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা মানুহে পূজা-অৰ্চনা আৰু আশীৰ্বাদ লাভৰ উদ্দেশ্যে অংগাডিপুৰমলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://article.wn.com/view/2010/03/24/Thirumandhamkunnu_Pooram_begins/ |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |date= 2010-03-24}}</ref> ভগৱতীৰ মূৰ্তিটো শ্ৰদ্ধাৰে সজ্জিত হাতীৰ পিঠিত উঠাই গৰ্ভগৃহৰপৰা উলিয়াই অনা হয় আৰু ‘আৰাট্টু’ নামৰ পৱিত্ৰ স্নানৰ বাবে লৈ যোৱা হয়। এই শোভাযাত্ৰাত হাতী, নাগস্বৰম আৰু চেণ্ডামেলমৰ বাদ্যসংগীত থাকে। ‘আৰাট্টু’ ১০ দিন ধৰি চলি থাকে। দেৱীৰ এক মুহূৰ্ত চাবলৈ হাজাৰ হাজাৰ লোক পথৰ দুয়োকাষে শাৰী পাতি থিয় হয়। এই শোভাযাত্ৰাৰ জৰিয়তে ‘পূৰাপ্পুৰাপ্পাডু’ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Thirumandhamkunnu-Pooram-begins/article16006300.ece |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |date=24 March 2010|newspaper=The Hindu|access-date=13 July 2019}}</ref> এই উৎসৱৰ প্ৰধান অনুষ্ঠান হৈছে আৰাট্টু। দহ দিন ধৰি প্ৰতিদিনে পুৱা এবাৰ আৰু সন্ধিয়া এবাৰকৈ মুঠ ২০ বাৰ আৰাট্টু অনুষ্ঠিত হয় আৰু একাদশ দিনৰ সন্ধিয়া অন্তিম আৰাট্টু অনুষ্ঠিত হয়। দশম দিনৰ (৩ এপ্ৰিল) সন্ধিয়া পল্লিভেট্টা অনুষ্ঠিত হয়। পূৰমৰদিনা মাজনিশা পূৰম প্ৰাংগনত এক পৰম্পৰাগত সাক্ষাৎ অনুষ্ঠিত হয়। তাত প্ৰাক্তন ভাল্লুভানাডু ৰাজ্যৰ ৰজা ভাল্লুভাক্কোনাথিৰি আৰু পালকীত উঠি পূৰম প্ৰাংগনলৈ অহা পানা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী মালায়ানকুট্টিৰ মাজত আনুষ্ঠানিক সাক্ষাৎ হয়। এই অনুষ্ঠানক ‘পানান্তে বাৰাভু’ বুলি কোৱা হয়। অতীতত জনজাতীয় মুৰব্বীগৰাকীয়ে ৰজাক আগবঢ়োৱা সহায় আৰু ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ স্মৃতিচিহ্ন হিচাপে এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। দ্বাদশ দিনা পুৱাৰপৰা সন্ধিয়ালৈ চাভিট্টুকালি নামৰ লোকনৃত্য বা লোকশিল্প পৰিৱেশন কৰা হয়। উৎসৱৰ বিভিন্ন দিনত ওট্টমথুল্লাল, পাধকম, চাকিয়াৰ কুথু, নাঙ্গিয়াৰ কুথু, থায়াম্বাকা, মেলম আদি পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। উৎসৱৰ দিনকেইটাত মন্দিৰ চৌহদত পূথান নামৰ লোকশিল্পো পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite magazine |date=2016-04-12 |title=Pooram at Thirumandhamkunnu Bhagavathy Kshethram |url=http://welcomekerala.in/events/12-22-apr-2016-pooram-thirumandhamkunnu-bhagavathy-kshethram-angadippuram-malappuram-dt |magazine=Welcome Kerala}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.malappuram.net/html/touristattractions1.htm Malappuram] 3fbxokbt5axdijjtgo510fomtnmix5n 625413 625411 2026-08-08T17:42:00Z নৰুনা বৰুৱা 44897 625413 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian temple festival}} {{Infobox holiday |image = Thirumandhamkunnu Pooram.jpg |holiday_name =তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম |caption=তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম |official_name = তিৰুমান্ধমকুন্নু |observedby = মালয়ালী হিন্দুসকলে |date = মালয়ালম পঞ্জিকাৰ মীনম মাহৰ মৃগশীৰা নক্ষত্ৰ(২৫ মাৰ্চ, ২০২৬ - ৪ এপ্ৰিল, ২০২৬)<ref>{{Cite news |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |date= 2023-12-11}}</ref> |observances = ''অট্টামথুল্লাল''<br/>''ইলাঞ্জিতৰা মেলাম''<br/>'' আতচবাজী'' |type = হিন্দু |longtype = হিন্দুসকলৰ মন্দিৰৰ উৎসৱ/মালাপ্পুৰম চহৰত ৰাজহুৱা বন্ধৰ দিন |significance = হিন্দূৰ মন্দিৰ উৎসৱ |date2015 ='''২৬ মাৰ্চ''' |date2016 ='''১৬ মাৰ্চ''' |date2017 ='''২ এপ্ৰিল'''<ref>{{cite web |url=http://www.edwardtoursindia.com/Festivel.aspx |title=Festival Calendar |access-date=6 October 2016 |archive-date=7 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007040716/http://www.edwardtoursindia.com/Festivel.aspx |url-status=dead }}</ref> }} '''তিৰুমান্ধামকুন্নু পূৰম ({{lang-en|Thirumandhamkunnu Pooram}}) ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মধ্য মালাবাৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰ উৎসৱ। [[কেৰালা]]ৰ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভগৱতী মন্দিৰৰ অন্যতম বুলি কোৱা হয়। আন দুটা হৈছে কোডুংগাল্লুৰ আৰু পানায়ানাৰকাভু। মন্দিৰত দৈনিক অনুষ্ঠিত পূজাত হাজাৰ হাজাৰ ভক্তৰ সমাগম হয়। বিখ্যাত মাঙ্গল্য পূজাতো হাজাৰ হাজাৰ যুৱতীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু সুন্দৰ বৈবাহিক জীৱনৰ কামনা কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |title=Thirumandhamkunnu Pooram |access-date=24 January 2017 |archive-date=9 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409213357/http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |url-status=dead }}</ref> ২০২৬ চনৰ পূৰম উৎসৱ ২৫ মাৰ্চৰপৰা আৰম্ভ হৈ ৪ এপ্ৰিলত সমাপ্ত হয় আৰু ইয়াত বৃহৎসংখ্যক লোকৰ অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |date= 2023-12-11}}</ref> এই উৎসৱ মীনম মাহত (মাৰ্চ–এপ্ৰিল) মকয়িৰম নক্ষত্ৰৰপৰা আৰম্ভ হৈ ১১ দিন ধৰি অনুষ্ঠিত হয়। <ref>{{Cite web |url=https://kerala.gov.in/malappuram |title="Malappuram - Kerala Government" |access-date=24 January 2017 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814233953/https://kerala.gov.in/malappuram |url-status=dead }}</ref> কালিকট বিশ্ববিদ্যালয়ত সংৰক্ষিত তালপাতৰ নথি-পত্ৰত পোৱা তথ্য অনুসৰি, এই পূৰম উৎসৱৰ ইতিহাস ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ দশকসমূহলৈকে পিছুৱাই যায়। <ref>{{Cite web |url=http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_%20pooram.php |title=FESTIVALS}}</ref> ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা মানুহে পূজা-অৰ্চনা আৰু আশীৰ্বাদ লাভৰ উদ্দেশ্যে অংগাডিপুৰমলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://article.wn.com/view/2010/03/24/Thirumandhamkunnu_Pooram_begins/ |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |date= 2010-03-24}}</ref> ভগৱতীৰ মূৰ্তিটো শ্ৰদ্ধাৰে সজ্জিত হাতীৰ পিঠিত উঠাই গৰ্ভগৃহৰপৰা উলিয়াই অনা হয় আৰু ‘আৰাট্টু’ নামৰ পৱিত্ৰ স্নানৰ বাবে লৈ যোৱা হয়। এই শোভাযাত্ৰাত হাতী, নাগস্বৰম আৰু চেণ্ডামেলমৰ বাদ্যসংগীত থাকে। ‘আৰাট্টু’ ১০ দিন ধৰি চলি থাকে। দেৱীৰ এক মুহূৰ্ত চাবলৈ হাজাৰ হাজাৰ লোক পথৰ দুয়োকাষে শাৰী পাতি থিয় হয়। এই শোভাযাত্ৰাৰ জৰিয়তে ‘পূৰাপ্পুৰাপ্পাডু’ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Thirumandhamkunnu-Pooram-begins/article16006300.ece |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |date=24 March 2010|newspaper=The Hindu|access-date=13 July 2019}}</ref> এই উৎসৱৰ প্ৰধান অনুষ্ঠান হৈছে আৰাট্টু। দহ দিন ধৰি প্ৰতিদিনে পুৱা এবাৰ আৰু সন্ধিয়া এবাৰকৈ মুঠ ২০ বাৰ আৰাট্টু অনুষ্ঠিত হয় আৰু একাদশ দিনৰ সন্ধিয়া অন্তিম আৰাট্টু অনুষ্ঠিত হয়। দশম দিনৰ (৩ এপ্ৰিল) সন্ধিয়া পল্লিভেট্টা অনুষ্ঠিত হয়। পূৰমৰদিনা মাজনিশা পূৰম প্ৰাংগনত এক পৰম্পৰাগত সাক্ষাৎ অনুষ্ঠিত হয়। তাত প্ৰাক্তন ভাল্লুভানাডু ৰাজ্যৰ ৰজা ভাল্লুভাক্কোনাথিৰি আৰু পালকীত উঠি পূৰম প্ৰাংগনলৈ অহা পানা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী মালায়ানকুট্টিৰ মাজত আনুষ্ঠানিক সাক্ষাৎ হয়। এই অনুষ্ঠানক ‘পানান্তে বাৰাভু’ বুলি কোৱা হয়। অতীতত জনজাতীয় মুৰব্বীগৰাকীয়ে ৰজাক আগবঢ়োৱা সহায় আৰু ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ স্মৃতিচিহ্ন হিচাপে এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। দ্বাদশ দিনা পুৱাৰপৰা সন্ধিয়ালৈ চাভিট্টুকালি নামৰ লোকনৃত্য বা লোকশিল্প পৰিৱেশন কৰা হয়। উৎসৱৰ বিভিন্ন দিনত ওট্টমথুল্লাল, পাধকম, চাকিয়াৰ কুথু, নাঙ্গিয়াৰ কুথু, থায়াম্বাকা, মেলম আদি পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। উৎসৱৰ দিনকেইটাত মন্দিৰ চৌহদত পূথান নামৰ লোকশিল্পো পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite magazine |date=2016-04-12 |title=Pooram at Thirumandhamkunnu Bhagavathy Kshethram |url=http://welcomekerala.in/events/12-22-apr-2016-pooram-thirumandhamkunnu-bhagavathy-kshethram-angadippuram-malappuram-dt |magazine=Welcome Kerala}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.malappuram.net/html/touristattractions1.htm Malappuram] a86a0plteautaqlrv04h1xwvvdynelw 625414 625413 2026-08-08T17:42:24Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালাৰ উৎসৱ]] using [[WP:HC|HotCat]] 625414 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian temple festival}} {{Infobox holiday |image = Thirumandhamkunnu Pooram.jpg |holiday_name =তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম |caption=তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম |official_name = তিৰুমান্ধমকুন্নু |observedby = মালয়ালী হিন্দুসকলে |date = মালয়ালম পঞ্জিকাৰ মীনম মাহৰ মৃগশীৰা নক্ষত্ৰ(২৫ মাৰ্চ, ২০২৬ - ৪ এপ্ৰিল, ২০২৬)<ref>{{Cite news |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |date= 2023-12-11}}</ref> |observances = ''অট্টামথুল্লাল''<br/>''ইলাঞ্জিতৰা মেলাম''<br/>'' আতচবাজী'' |type = হিন্দু |longtype = হিন্দুসকলৰ মন্দিৰৰ উৎসৱ/মালাপ্পুৰম চহৰত ৰাজহুৱা বন্ধৰ দিন |significance = হিন্দূৰ মন্দিৰ উৎসৱ |date2015 ='''২৬ মাৰ্চ''' |date2016 ='''১৬ মাৰ্চ''' |date2017 ='''২ এপ্ৰিল'''<ref>{{cite web |url=http://www.edwardtoursindia.com/Festivel.aspx |title=Festival Calendar |access-date=6 October 2016 |archive-date=7 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007040716/http://www.edwardtoursindia.com/Festivel.aspx |url-status=dead }}</ref> }} '''তিৰুমান্ধামকুন্নু পূৰম ({{lang-en|Thirumandhamkunnu Pooram}}) ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মধ্য মালাবাৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰ উৎসৱ। [[কেৰালা]]ৰ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভগৱতী মন্দিৰৰ অন্যতম বুলি কোৱা হয়। আন দুটা হৈছে কোডুংগাল্লুৰ আৰু পানায়ানাৰকাভু। মন্দিৰত দৈনিক অনুষ্ঠিত পূজাত হাজাৰ হাজাৰ ভক্তৰ সমাগম হয়। বিখ্যাত মাঙ্গল্য পূজাতো হাজাৰ হাজাৰ যুৱতীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু সুন্দৰ বৈবাহিক জীৱনৰ কামনা কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |title=Thirumandhamkunnu Pooram |access-date=24 January 2017 |archive-date=9 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409213357/http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |url-status=dead }}</ref> ২০২৬ চনৰ পূৰম উৎসৱ ২৫ মাৰ্চৰপৰা আৰম্ভ হৈ ৪ এপ্ৰিলত সমাপ্ত হয় আৰু ইয়াত বৃহৎসংখ্যক লোকৰ অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |date= 2023-12-11}}</ref> এই উৎসৱ মীনম মাহত (মাৰ্চ–এপ্ৰিল) মকয়িৰম নক্ষত্ৰৰপৰা আৰম্ভ হৈ ১১ দিন ধৰি অনুষ্ঠিত হয়। <ref>{{Cite web |url=https://kerala.gov.in/malappuram |title="Malappuram - Kerala Government" |access-date=24 January 2017 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814233953/https://kerala.gov.in/malappuram |url-status=dead }}</ref> কালিকট বিশ্ববিদ্যালয়ত সংৰক্ষিত তালপাতৰ নথি-পত্ৰত পোৱা তথ্য অনুসৰি, এই পূৰম উৎসৱৰ ইতিহাস ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ দশকসমূহলৈকে পিছুৱাই যায়। <ref>{{Cite web |url=http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_%20pooram.php |title=FESTIVALS}}</ref> ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা মানুহে পূজা-অৰ্চনা আৰু আশীৰ্বাদ লাভৰ উদ্দেশ্যে অংগাডিপুৰমলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://article.wn.com/view/2010/03/24/Thirumandhamkunnu_Pooram_begins/ |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |date= 2010-03-24}}</ref> ভগৱতীৰ মূৰ্তিটো শ্ৰদ্ধাৰে সজ্জিত হাতীৰ পিঠিত উঠাই গৰ্ভগৃহৰপৰা উলিয়াই অনা হয় আৰু ‘আৰাট্টু’ নামৰ পৱিত্ৰ স্নানৰ বাবে লৈ যোৱা হয়। এই শোভাযাত্ৰাত হাতী, নাগস্বৰম আৰু চেণ্ডামেলমৰ বাদ্যসংগীত থাকে। ‘আৰাট্টু’ ১০ দিন ধৰি চলি থাকে। দেৱীৰ এক মুহূৰ্ত চাবলৈ হাজাৰ হাজাৰ লোক পথৰ দুয়োকাষে শাৰী পাতি থিয় হয়। এই শোভাযাত্ৰাৰ জৰিয়তে ‘পূৰাপ্পুৰাপ্পাডু’ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Thirumandhamkunnu-Pooram-begins/article16006300.ece |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |date=24 March 2010|newspaper=The Hindu|access-date=13 July 2019}}</ref> এই উৎসৱৰ প্ৰধান অনুষ্ঠান হৈছে আৰাট্টু। দহ দিন ধৰি প্ৰতিদিনে পুৱা এবাৰ আৰু সন্ধিয়া এবাৰকৈ মুঠ ২০ বাৰ আৰাট্টু অনুষ্ঠিত হয় আৰু একাদশ দিনৰ সন্ধিয়া অন্তিম আৰাট্টু অনুষ্ঠিত হয়। দশম দিনৰ (৩ এপ্ৰিল) সন্ধিয়া পল্লিভেট্টা অনুষ্ঠিত হয়। পূৰমৰদিনা মাজনিশা পূৰম প্ৰাংগনত এক পৰম্পৰাগত সাক্ষাৎ অনুষ্ঠিত হয়। তাত প্ৰাক্তন ভাল্লুভানাডু ৰাজ্যৰ ৰজা ভাল্লুভাক্কোনাথিৰি আৰু পালকীত উঠি পূৰম প্ৰাংগনলৈ অহা পানা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী মালায়ানকুট্টিৰ মাজত আনুষ্ঠানিক সাক্ষাৎ হয়। এই অনুষ্ঠানক ‘পানান্তে বাৰাভু’ বুলি কোৱা হয়। অতীতত জনজাতীয় মুৰব্বীগৰাকীয়ে ৰজাক আগবঢ়োৱা সহায় আৰু ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ স্মৃতিচিহ্ন হিচাপে এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। দ্বাদশ দিনা পুৱাৰপৰা সন্ধিয়ালৈ চাভিট্টুকালি নামৰ লোকনৃত্য বা লোকশিল্প পৰিৱেশন কৰা হয়। উৎসৱৰ বিভিন্ন দিনত ওট্টমথুল্লাল, পাধকম, চাকিয়াৰ কুথু, নাঙ্গিয়াৰ কুথু, থায়াম্বাকা, মেলম আদি পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। উৎসৱৰ দিনকেইটাত মন্দিৰ চৌহদত পূথান নামৰ লোকশিল্পো পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite magazine |date=2016-04-12 |title=Pooram at Thirumandhamkunnu Bhagavathy Kshethram |url=http://welcomekerala.in/events/12-22-apr-2016-pooram-thirumandhamkunnu-bhagavathy-kshethram-angadippuram-malappuram-dt |magazine=Welcome Kerala}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.malappuram.net/html/touristattractions1.htm Malappuram] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ উৎসৱ]] s2tvbncqs94r30konnof9sgibl3an9j 625503 625414 2026-08-09T07:25:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 625503 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian temple festival}} {{Infobox holiday |image = Thirumandhamkunnu Pooram.jpg |holiday_name =তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম |caption=তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম |official_name = তিৰুমান্ধমকুন্নু |observedby = মালয়ালী হিন্দুসকলে |date = মালয়ালম পঞ্জিকাৰ মীনম মাহৰ মৃগশীৰা নক্ষত্ৰ(২৫ মাৰ্চ, ২০২৬ - ৪ এপ্ৰিল, ২০২৬)<ref>{{Cite news |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |date= 2023-12-11}}</ref> |observances = ''অট্টামথুল্লাল''<br/>''ইলাঞ্জিতৰা মেলাম''<br/>'' আতচবাজী'' |type = হিন্দু |longtype = হিন্দুসকলৰ মন্দিৰৰ উৎসৱ/মালাপ্পুৰম চহৰত ৰাজহুৱা বন্ধৰ দিন |significance = হিন্দূৰ মন্দিৰ উৎসৱ |date2015 ='''২৬ মাৰ্চ''' |date2016 ='''১৬ মাৰ্চ''' |date2017 ='''২ এপ্ৰিল'''<ref>{{cite web |url=http://www.edwardtoursindia.com/Festivel.aspx |title=Festival Calendar |access-date=6 October 2016 |archive-date=7 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007040716/http://www.edwardtoursindia.com/Festivel.aspx |url-status=dead |archivedate=7 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161007040716/http://www.edwardtoursindia.com/Festivel.aspx |deadurl=yes }}</ref> }} '''তিৰুমান্ধামকুন্নু পূৰম ({{lang-en|Thirumandhamkunnu Pooram}}) ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মধ্য মালাবাৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰ উৎসৱ। [[কেৰালা]]ৰ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভগৱতী মন্দিৰৰ অন্যতম বুলি কোৱা হয়। আন দুটা হৈছে কোডুংগাল্লুৰ আৰু পানায়ানাৰকাভু। মন্দিৰত দৈনিক অনুষ্ঠিত পূজাত হাজাৰ হাজাৰ ভক্তৰ সমাগম হয়। বিখ্যাত মাঙ্গল্য পূজাতো হাজাৰ হাজাৰ যুৱতীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু সুন্দৰ বৈবাহিক জীৱনৰ কামনা কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |title=Thirumandhamkunnu Pooram |access-date=24 January 2017 |archive-date=9 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409213357/http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |url-status=dead |archivedate=9 April 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170409213357/http://www.keralareligious.com/thirumandhamkunnu-pooram |deadurl=yes }}</ref> ২০২৬ চনৰ পূৰম উৎসৱ ২৫ মাৰ্চৰপৰা আৰম্ভ হৈ ৪ এপ্ৰিলত সমাপ্ত হয় আৰু ইয়াত বৃহৎসংখ্যক লোকৰ অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thirumandhamkunnu-temple-pooram-2024-from-march-17-details-inside-009339.html |title=Thirumandhamkunnu Temple Pooram 2024 From March 17 |date= 2023-12-11}}</ref> এই উৎসৱ মীনম মাহত (মাৰ্চ–এপ্ৰিল) মকয়িৰম নক্ষত্ৰৰপৰা আৰম্ভ হৈ ১১ দিন ধৰি অনুষ্ঠিত হয়। <ref>{{Cite web |url=https://kerala.gov.in/malappuram |title="Malappuram - Kerala Government" |access-date=24 January 2017 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814233953/https://kerala.gov.in/malappuram |url-status=dead |archivedate=14 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814233953/https://kerala.gov.in/malappuram |deadurl=yes }}</ref> কালিকট বিশ্ববিদ্যালয়ত সংৰক্ষিত তালপাতৰ নথি-পত্ৰত পোৱা তথ্য অনুসৰি, এই পূৰম উৎসৱৰ ইতিহাস ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ দশকসমূহলৈকে পিছুৱাই যায়। <ref>{{Cite web |url=http://thirumandhamkunnutemple.com/thirumandhamkunnu_festival_%20pooram.php |title=FESTIVALS}}</ref> ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা মানুহে পূজা-অৰ্চনা আৰু আশীৰ্বাদ লাভৰ উদ্দেশ্যে অংগাডিপুৰমলৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://article.wn.com/view/2010/03/24/Thirumandhamkunnu_Pooram_begins/ |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |date= 2010-03-24}}</ref> ভগৱতীৰ মূৰ্তিটো শ্ৰদ্ধাৰে সজ্জিত হাতীৰ পিঠিত উঠাই গৰ্ভগৃহৰপৰা উলিয়াই অনা হয় আৰু ‘আৰাট্টু’ নামৰ পৱিত্ৰ স্নানৰ বাবে লৈ যোৱা হয়। এই শোভাযাত্ৰাত হাতী, নাগস্বৰম আৰু চেণ্ডামেলমৰ বাদ্যসংগীত থাকে। ‘আৰাট্টু’ ১০ দিন ধৰি চলি থাকে। দেৱীৰ এক মুহূৰ্ত চাবলৈ হাজাৰ হাজাৰ লোক পথৰ দুয়োকাষে শাৰী পাতি থিয় হয়। এই শোভাযাত্ৰাৰ জৰিয়তে ‘পূৰাপ্পুৰাপ্পাডু’ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Thirumandhamkunnu-Pooram-begins/article16006300.ece |title=Thirumandhamkunnu Pooram begins |date=24 March 2010|newspaper=The Hindu|access-date=13 July 2019}}</ref> এই উৎসৱৰ প্ৰধান অনুষ্ঠান হৈছে আৰাট্টু। দহ দিন ধৰি প্ৰতিদিনে পুৱা এবাৰ আৰু সন্ধিয়া এবাৰকৈ মুঠ ২০ বাৰ আৰাট্টু অনুষ্ঠিত হয় আৰু একাদশ দিনৰ সন্ধিয়া অন্তিম আৰাট্টু অনুষ্ঠিত হয়। দশম দিনৰ (৩ এপ্ৰিল) সন্ধিয়া পল্লিভেট্টা অনুষ্ঠিত হয়। পূৰমৰদিনা মাজনিশা পূৰম প্ৰাংগনত এক পৰম্পৰাগত সাক্ষাৎ অনুষ্ঠিত হয়। তাত প্ৰাক্তন ভাল্লুভানাডু ৰাজ্যৰ ৰজা ভাল্লুভাক্কোনাথিৰি আৰু পালকীত উঠি পূৰম প্ৰাংগনলৈ অহা পানা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী মালায়ানকুট্টিৰ মাজত আনুষ্ঠানিক সাক্ষাৎ হয়। এই অনুষ্ঠানক ‘পানান্তে বাৰাভু’ বুলি কোৱা হয়। অতীতত জনজাতীয় মুৰব্বীগৰাকীয়ে ৰজাক আগবঢ়োৱা সহায় আৰু ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ স্মৃতিচিহ্ন হিচাপে এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। দ্বাদশ দিনা পুৱাৰপৰা সন্ধিয়ালৈ চাভিট্টুকালি নামৰ লোকনৃত্য বা লোকশিল্প পৰিৱেশন কৰা হয়। উৎসৱৰ বিভিন্ন দিনত ওট্টমথুল্লাল, পাধকম, চাকিয়াৰ কুথু, নাঙ্গিয়াৰ কুথু, থায়াম্বাকা, মেলম আদি পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। উৎসৱৰ দিনকেইটাত মন্দিৰ চৌহদত পূথান নামৰ লোকশিল্পো পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite magazine |date=2016-04-12 |title=Pooram at Thirumandhamkunnu Bhagavathy Kshethram |url=http://welcomekerala.in/events/12-22-apr-2016-pooram-thirumandhamkunnu-bhagavathy-kshethram-angadippuram-malappuram-dt |magazine=Welcome Kerala}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.malappuram.net/html/touristattractions1.htm Malappuram] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ উৎসৱ]] 6nm3viw8jqjuf0jm2h64jqkg44e3n2z 0 138529 625418 2026-08-08T18:01:11Z Pranamikaadhikary 27435 নতুন পৃষ্ঠা: '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। 625418 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। q4crsvr9r60j8r3t0ddf0z69foixeqs 625420 625418 2026-08-08T18:03:30Z Pranamikaadhikary 27435 625420 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== 3nn3ebfiluxjjn7ke2c2yifpc4vlp0g 625423 625420 2026-08-08T18:06:40Z Pranamikaadhikary 27435 /* জন্ম আৰু পৰিয়াল */ 625423 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। 09wtalbfrx8tefjv5fbekir75cu061o 625424 625423 2026-08-08T18:06:58Z Pranamikaadhikary 27435 /* জন্ম আৰু পৰিয়াল */ 625424 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== csrmkicc1u3i9qvc8pwpahreddmmqkc 625425 625424 2026-08-08T18:12:10Z Pranamikaadhikary 27435 /* শিক্ষা */ 625425 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। r8wkpz76khewgisgx4wr9r8be734fa7 625426 625425 2026-08-08T18:12:28Z Pranamikaadhikary 27435 /* শিক্ষা */ 625426 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== 0w74fll86yde6kmkslu450hbrcyyw9q 625428 625426 2026-08-08T18:20:25Z Pranamikaadhikary 27435 /* কৰ্মজীৱন */ 625428 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। 0kzaq74bebhhmmzyup237bsnzd9v4jm 625429 625428 2026-08-08T18:20:42Z Pranamikaadhikary 27435 /* কৰ্মজীৱন */ 625429 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ==সাহিত্য চৰ্চা== c45w4v6d9x30ssi1mstwg3ic4nppozx 625431 625429 2026-08-08T18:30:57Z Pranamikaadhikary 27435 625431 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে। ===অভিনয়=== d8ovt95hhk7wstuvpuz6ksk643v8sl3 625433 625431 2026-08-08T18:34:49Z Pranamikaadhikary 27435 /* অভিনয় */ 625433 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে। ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল। ==বঁটা-সন্মান== a60uej41h8q8w1kbh545nx12le4jo0j 625434 625433 2026-08-08T18:39:38Z Pranamikaadhikary 27435 /* বঁটা-সন্মান */ 625434 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে। ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল। ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’ আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে। hjpt99jc8kxwtb9cvrvtmccrq23snvb 625435 625434 2026-08-08T18:45:44Z Pranamikaadhikary 27435 /* সাহিত্য চৰ্চা */ 625435 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে। {{ div col |2}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * * * * * * * * * * * * {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল। ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’ আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে। qrnshvtpr1l2m7i6htifh3efu2u6swz 625436 625435 2026-08-08T18:49:55Z Pranamikaadhikary 27435 /* সাহিত্য চৰ্চা */ 625436 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে। {{ div col |2}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' * * * * * {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল। ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’ আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে। hq0k7vreamdtc8u0e58vk2i5kxlbyfk 625437 625436 2026-08-08T18:50:34Z Pranamikaadhikary 27435 /* সাহিত্য চৰ্চা */ 625437 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে। {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' * * * * * {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল। ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’ আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে। 3em3nbcgfm0ilu6y0j0uv41wtok2uoo 625439 625437 2026-08-08T18:55:02Z Pranamikaadhikary 27435 /* সাহিত্য চৰ্চা */ 625439 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে। {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' *সাধু শুনো আহা *ৰংমেলাৰ সাধু *এচিয়া মহাদেশৰ সাধু *ইতিহাসৰ সোণালী পাত * সোণালী নদীৰ ৰজা (অনু:) *আমাৰ পদ্মনাথ *কৈশোৰৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ *মহান দেশৰ ৰসাল সাধু *সেউজী দেশৰ সুৱদী সাধু *ৰামায়ণৰ সাধু *মৰুদেৱৰ মুক্তি *ৰং শিঙাৰ সুৰ *ৰংমেলাৰ পদ্য *অকণিৰ পদ্য মহাভাৰত *শুৱনি দেশৰ সুৱদি সাধু *বিৰিণাৰ বিননি (নাটক) {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল। ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’ আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে। hd1awqi8di3y1cioenkjx7dhn411esz 625440 625439 2026-08-08T18:55:36Z Pranamikaadhikary 27435 /* সাহিত্য চৰ্চা */ 625440 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে। {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' *সাধু শুনো আহা *ৰংমেলাৰ সাধু *এচিয়া মহাদেশৰ সাধু *ইতিহাসৰ সোণালী পাত * সোণালী নদীৰ ৰজা (অনু:) *আমাৰ পদ্মনাথ *কৈশোৰৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ *মহান দেশৰ ৰসাল সাধু *সেউজী দেশৰ সুৱদী সাধু *ৰামায়ণৰ সাধু *মৰুদেৱৰ মুক্তি *ৰং শিঙাৰ সুৰ *ৰংমেলাৰ পদ্য *অকণিৰ পদ্য মহাভাৰত *শুৱনি দেশৰ সুৱদি সাধু *বিৰিণাৰ বিননি (নাটক) {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল। ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’ আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে। skf10gx7b3jb41eeyyp688uezn53dp1 625442 625440 2026-08-08T18:57:27Z Pranamikaadhikary 27435 /* বঁটা-সন্মান */ (edited with [[User:ProveIt_GT|ProveIt]]) 625442 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে। {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' *সাধু শুনো আহা *ৰংমেলাৰ সাধু *এচিয়া মহাদেশৰ সাধু *ইতিহাসৰ সোণালী পাত * সোণালী নদীৰ ৰজা (অনু:) *আমাৰ পদ্মনাথ *কৈশোৰৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ *মহান দেশৰ ৰসাল সাধু *সেউজী দেশৰ সুৱদী সাধু *ৰামায়ণৰ সাধু *মৰুদেৱৰ মুক্তি *ৰং শিঙাৰ সুৰ *ৰংমেলাৰ পদ্য *অকণিৰ পদ্য মহাভাৰত *শুৱনি দেশৰ সুৱদি সাধু *বিৰিণাৰ বিননি (নাটক) {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল। ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’<ref name="Phanindra">{{cite web | url=https://niyomiyabarta.com/assam/phanindranath-gayan-conferred-with-lifetime-literary-achievement-award-by-nagaon-district-assamese-literary-association/#google_vignette | title=জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা | accessdate=9 August 2026}}</ref> আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে। e1k3va9tmgt253p88h3ii51r3jx19t4 625443 625442 2026-08-08T18:57:43Z Pranamikaadhikary 27435 /* বঁটা-সন্মান */ 625443 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন। ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে। {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' *সাধু শুনো আহা *ৰংমেলাৰ সাধু *এচিয়া মহাদেশৰ সাধু *ইতিহাসৰ সোণালী পাত * সোণালী নদীৰ ৰজা (অনু:) *আমাৰ পদ্মনাথ *কৈশোৰৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ *মহান দেশৰ ৰসাল সাধু *সেউজী দেশৰ সুৱদী সাধু *ৰামায়ণৰ সাধু *মৰুদেৱৰ মুক্তি *ৰং শিঙাৰ সুৰ *ৰংমেলাৰ পদ্য *অকণিৰ পদ্য মহাভাৰত *শুৱনি দেশৰ সুৱদি সাধু *বিৰিণাৰ বিননি (নাটক) {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল। ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’<ref name="Phanindra">{{cite web | url=https://niyomiyabarta.com/assam/phanindranath-gayan-conferred-with-lifetime-literary-achievement-award-by-nagaon-district-assamese-literary-association/#google_vignette | title=জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা | accessdate=9 August 2026}}</ref> আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে। ==তথ্যসূত্ৰ== b91rxr5ehawb339j6n5etkyr83z14h3 625444 625443 2026-08-08T19:00:49Z Pranamikaadhikary 27435 (edited with [[User:ProveIt_GT|ProveIt]]) 625444 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন।<ref name="ফণীন্দ্ৰ">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ সদস্য বৰেণ্য সন্মান | publisher=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনী | author=ভূঞা, ভাস্কৰ (সম্পাদনা) | year=২০২৬ | pages=১০-১৮}}</ref> ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে। {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' *সাধু শুনো আহা *ৰংমেলাৰ সাধু *এচিয়া মহাদেশৰ সাধু *ইতিহাসৰ সোণালী পাত * সোণালী নদীৰ ৰজা (অনু:) *আমাৰ পদ্মনাথ *কৈশোৰৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ *মহান দেশৰ ৰসাল সাধু *সেউজী দেশৰ সুৱদী সাধু *ৰামায়ণৰ সাধু *মৰুদেৱৰ মুক্তি *ৰং শিঙাৰ সুৰ *ৰংমেলাৰ পদ্য *অকণিৰ পদ্য মহাভাৰত *শুৱনি দেশৰ সুৱদি সাধু *বিৰিণাৰ বিননি (নাটক) {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল। ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’<ref name="Phanindra">{{cite web | url=https://niyomiyabarta.com/assam/phanindranath-gayan-conferred-with-lifetime-literary-achievement-award-by-nagaon-district-assamese-literary-association/#google_vignette | title=জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা | accessdate=9 August 2026}}</ref> আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে। ==তথ্যসূত্ৰ== eqo76difz3z78zb99eugv46ldb6qe1c 625445 625444 2026-08-08T19:01:31Z Pranamikaadhikary 27435 625445 wikitext text/x-wiki '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন।<ref name="ফণীন্দ্ৰ">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ সদস্য বৰেণ্য সন্মান | publisher=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনী | author=ভূঞা, ভাস্কৰ (সম্পাদনা) | year=২০২৬ | pages=১০-১৮}}</ref> ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' *সাধু শুনো আহা *ৰংমেলাৰ সাধু *এচিয়া মহাদেশৰ সাধু *ইতিহাসৰ সোণালী পাত * সোণালী নদীৰ ৰজা (অনু:) *আমাৰ পদ্মনাথ *কৈশোৰৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ *মহান দেশৰ ৰসাল সাধু *সেউজী দেশৰ সুৱদী সাধু *ৰামায়ণৰ সাধু *মৰুদেৱৰ মুক্তি *ৰং শিঙাৰ সুৰ *ৰংমেলাৰ পদ্য *অকণিৰ পদ্য মহাভাৰত *শুৱনি দেশৰ সুৱদি সাধু *বিৰিণাৰ বিননি (নাটক) {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’<ref name="Phanindra">{{cite web | url=https://niyomiyabarta.com/assam/phanindranath-gayan-conferred-with-lifetime-literary-achievement-award-by-nagaon-district-assamese-literary-association/#google_vignette | title=জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা | accessdate=9 August 2026}}</ref> আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== 52y30v7an34zqpd45sgglnt1mpehr1y 625446 625445 2026-08-08T19:05:48Z Pranamikaadhikary 27435 625446 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |bgcolour = lightgray |name = ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন |alias = |image = |image_size = 220px |caption = |birth_date ={{Birth date|1939|04|11}} |background = |birth_place = [[নগাঁও জিলা]]ৰ পুৰণিগুদাম |spouse = [[প্ৰভা গায়ন]] |partner = |children = পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন |parents = জয়নাথ গায়ন, নিৰূপমা গায়ন |death_date = |origin = [[অসম]], [[ভাৰত]] |genre = সাহিত্যক |occupation = শিক্ষক, সাংবাদিকতা, সাহিত্যসেৱা |instrument = |nationality = ভাৰতীয় {{flagicon|IND}} }} '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন।<ref name="ফণীন্দ্ৰ">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ সদস্য বৰেণ্য সন্মান | publisher=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনী | author=ভূঞা, ভাস্কৰ (সম্পাদনা) | year=২০২৬ | pages=১০-১৮}}</ref> ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' *সাধু শুনো আহা *ৰংমেলাৰ সাধু *এচিয়া মহাদেশৰ সাধু *ইতিহাসৰ সোণালী পাত * সোণালী নদীৰ ৰজা (অনু:) *আমাৰ পদ্মনাথ *কৈশোৰৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ *মহান দেশৰ ৰসাল সাধু *সেউজী দেশৰ সুৱদী সাধু *ৰামায়ণৰ সাধু *মৰুদেৱৰ মুক্তি *ৰং শিঙাৰ সুৰ *ৰংমেলাৰ পদ্য *অকণিৰ পদ্য মহাভাৰত *শুৱনি দেশৰ সুৱদি সাধু *বিৰিণাৰ বিননি (নাটক) {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’<ref name="Phanindra">{{cite web | url=https://niyomiyabarta.com/assam/phanindranath-gayan-conferred-with-lifetime-literary-achievement-award-by-nagaon-district-assamese-literary-association/#google_vignette | title=জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা | accessdate=9 August 2026}}</ref> আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== dleqb9idp0jlx9gnx7vftvpengbo5wi 625447 625446 2026-08-08T19:06:05Z Pranamikaadhikary 27435 625447 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |bgcolour = lightgray |name = ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন |alias = |image = |image_size = 220px |caption = |birth_date ={{Birth date|1939|04|11}} |background = |birth_place = [[নগাঁও জিলা]]ৰ পুৰণিগুদাম |spouse = প্ৰভা গায়ন |partner = |children = পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন |parents = জয়নাথ গায়ন, নিৰূপমা গায়ন |death_date = |origin = [[অসম]], [[ভাৰত]] |genre = সাহিত্যক |occupation = শিক্ষক, সাংবাদিকতা, সাহিত্যসেৱা |instrument = |nationality = ভাৰতীয় {{flagicon|IND}} }} '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন।<ref name="ফণীন্দ্ৰ">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ সদস্য বৰেণ্য সন্মান | publisher=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনী | author=ভূঞা, ভাস্কৰ (সম্পাদনা) | year=২০২৬ | pages=১০-১৮}}</ref> ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' *সাধু শুনো আহা *ৰংমেলাৰ সাধু *এচিয়া মহাদেশৰ সাধু *ইতিহাসৰ সোণালী পাত * সোণালী নদীৰ ৰজা (অনু:) *আমাৰ পদ্মনাথ *কৈশোৰৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ *মহান দেশৰ ৰসাল সাধু *সেউজী দেশৰ সুৱদী সাধু *ৰামায়ণৰ সাধু *মৰুদেৱৰ মুক্তি *ৰং শিঙাৰ সুৰ *ৰংমেলাৰ পদ্য *অকণিৰ পদ্য মহাভাৰত *শুৱনি দেশৰ সুৱদি সাধু *বিৰিণাৰ বিননি (নাটক) {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’<ref name="Phanindra">{{cite web | url=https://niyomiyabarta.com/assam/phanindranath-gayan-conferred-with-lifetime-literary-achievement-award-by-nagaon-district-assamese-literary-association/#google_vignette | title=জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা | accessdate=9 August 2026}}</ref> আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== hfmkfe8gijq7bdtebwyh75uc2n16f1e 625448 625447 2026-08-08T19:07:12Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]]; +[[শ্ৰেণী:সাংবাদিক]]; +[[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]]; +[[শ্ৰেণী:শিক্ষক]]; +[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 625448 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |bgcolour = lightgray |name = ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন |alias = |image = |image_size = 220px |caption = |birth_date ={{Birth date|1939|04|11}} |background = |birth_place = [[নগাঁও জিলা]]ৰ পুৰণিগুদাম |spouse = প্ৰভা গায়ন |partner = |children = পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন |parents = জয়নাথ গায়ন, নিৰূপমা গায়ন |death_date = |origin = [[অসম]], [[ভাৰত]] |genre = সাহিত্যক |occupation = শিক্ষক, সাংবাদিকতা, সাহিত্যসেৱা |instrument = |nationality = ভাৰতীয় {{flagicon|IND}} }} '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন।<ref name="ফণীন্দ্ৰ">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ সদস্য বৰেণ্য সন্মান | publisher=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনী | author=ভূঞা, ভাস্কৰ (সম্পাদনা) | year=২০২৬ | pages=১০-১৮}}</ref> ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' *সাধু শুনো আহা *ৰংমেলাৰ সাধু *এচিয়া মহাদেশৰ সাধু *ইতিহাসৰ সোণালী পাত * সোণালী নদীৰ ৰজা (অনু:) *আমাৰ পদ্মনাথ *কৈশোৰৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ *মহান দেশৰ ৰসাল সাধু *সেউজী দেশৰ সুৱদী সাধু *ৰামায়ণৰ সাধু *মৰুদেৱৰ মুক্তি *ৰং শিঙাৰ সুৰ *ৰংমেলাৰ পদ্য *অকণিৰ পদ্য মহাভাৰত *শুৱনি দেশৰ সুৱদি সাধু *বিৰিণাৰ বিননি (নাটক) {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’<ref name="Phanindra">{{cite web | url=https://niyomiyabarta.com/assam/phanindranath-gayan-conferred-with-lifetime-literary-achievement-award-by-nagaon-district-assamese-literary-association/#google_vignette | title=জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা | accessdate=9 August 2026}}</ref> আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষক]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] gshv54dfas8icwg55xfdp841rw19pqm 625449 625448 2026-08-08T19:07:31Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:অসমৰ ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 625449 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |bgcolour = lightgray |name = ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন |alias = |image = |image_size = 220px |caption = |birth_date ={{Birth date|1939|04|11}} |background = |birth_place = [[নগাঁও জিলা]]ৰ পুৰণিগুদাম |spouse = প্ৰভা গায়ন |partner = |children = পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন |parents = জয়নাথ গায়ন, নিৰূপমা গায়ন |death_date = |origin = [[অসম]], [[ভাৰত]] |genre = সাহিত্যক |occupation = শিক্ষক, সাংবাদিকতা, সাহিত্যসেৱা |instrument = |nationality = ভাৰতীয় {{flagicon|IND}} }} '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন।<ref name="ফণীন্দ্ৰ">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ সদস্য বৰেণ্য সন্মান | publisher=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনী | author=ভূঞা, ভাস্কৰ (সম্পাদনা) | year=২০২৬ | pages=১০-১৮}}</ref> ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান (নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' *সাধু শুনো আহা *ৰংমেলাৰ সাধু *এচিয়া মহাদেশৰ সাধু *ইতিহাসৰ সোণালী পাত * সোণালী নদীৰ ৰজা (অনু:) *আমাৰ পদ্মনাথ *কৈশোৰৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ *মহান দেশৰ ৰসাল সাধু *সেউজী দেশৰ সুৱদী সাধু *ৰামায়ণৰ সাধু *মৰুদেৱৰ মুক্তি *ৰং শিঙাৰ সুৰ *ৰংমেলাৰ পদ্য *অকণিৰ পদ্য মহাভাৰত *শুৱনি দেশৰ সুৱদি সাধু *বিৰিণাৰ বিননি (নাটক) {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’<ref name="Phanindra">{{cite web | url=https://niyomiyabarta.com/assam/phanindranath-gayan-conferred-with-lifetime-literary-achievement-award-by-nagaon-district-assamese-literary-association/#google_vignette | title=জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা | accessdate=9 August 2026}}</ref> আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষক]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] 95efui1cdwwq3cqsyec1gb8f2n5tgcf 625451 625449 2026-08-08T19:15:32Z Pranamikaadhikary 27435 /* শিক্ষা */ 625451 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |bgcolour = lightgray |name = ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন |alias = |image = |image_size = 220px |caption = |birth_date ={{Birth date|1939|04|11}} |background = |birth_place = [[নগাঁও জিলা]]ৰ পুৰণিগুদাম |spouse = প্ৰভা গায়ন |partner = |children = পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন |parents = জয়নাথ গায়ন, নিৰূপমা গায়ন |death_date = |origin = [[অসম]], [[ভাৰত]] |genre = সাহিত্যক |occupation = শিক্ষক, সাংবাদিকতা, সাহিত্যসেৱা |instrument = |nationality = ভাৰতীয় {{flagicon|IND}} }} '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন।<ref name="ফণীন্দ্ৰ">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ সদস্য বৰেণ্য সন্মান | publisher=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনী | author=ভূঞা, ভাস্কৰ (সম্পাদনা) | year=২০২৬ | pages=১০-১৮}}</ref> ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান ([[নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী অসম বাতৰি, নীলাচল, দৈনিক অসম, সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' *সাধু শুনো আহা *ৰংমেলাৰ সাধু *এচিয়া মহাদেশৰ সাধু *ইতিহাসৰ সোণালী পাত * সোণালী নদীৰ ৰজা (অনু:) *আমাৰ পদ্মনাথ *কৈশোৰৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ *মহান দেশৰ ৰসাল সাধু *সেউজী দেশৰ সুৱদী সাধু *ৰামায়ণৰ সাধু *মৰুদেৱৰ মুক্তি *ৰং শিঙাৰ সুৰ *ৰংমেলাৰ পদ্য *অকণিৰ পদ্য মহাভাৰত *শুৱনি দেশৰ সুৱদি সাধু *বিৰিণাৰ বিননি (নাটক) {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’<ref name="Phanindra">{{cite web | url=https://niyomiyabarta.com/assam/phanindranath-gayan-conferred-with-lifetime-literary-achievement-award-by-nagaon-district-assamese-literary-association/#google_vignette | title=জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা | accessdate=9 August 2026}}</ref> আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষক]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] pgjpb3gajvzact2w5lnezgirkuv0xqa 625453 625451 2026-08-08T19:17:13Z Pranamikaadhikary 27435 /* সাহিত্য চৰ্চা */ 625453 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |bgcolour = lightgray |name = ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন |alias = |image = |image_size = 220px |caption = |birth_date ={{Birth date|1939|04|11}} |background = |birth_place = [[নগাঁও জিলা]]ৰ পুৰণিগুদাম |spouse = প্ৰভা গায়ন |partner = |children = পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন |parents = জয়নাথ গায়ন, নিৰূপমা গায়ন |death_date = |origin = [[অসম]], [[ভাৰত]] |genre = সাহিত্যক |occupation = শিক্ষক, সাংবাদিকতা, সাহিত্যসেৱা |instrument = |nationality = ভাৰতীয় {{flagicon|IND}} }} '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন।<ref name="ফণীন্দ্ৰ">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ সদস্য বৰেণ্য সন্মান | publisher=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনী | author=ভূঞা, ভাস্কৰ (সম্পাদনা) | year=২০২৬ | pages=১০-১৮}}</ref> ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান ([[নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই অসম বাণী কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী [[অসম বাতৰি]], [[নীলাচল (বাতৰি কাকত)|নীলাচল]], [[দৈনিক অসম]], সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' *সাধু শুনো আহা *ৰংমেলাৰ সাধু *এচিয়া মহাদেশৰ সাধু *ইতিহাসৰ সোণালী পাত * সোণালী নদীৰ ৰজা (অনু:) *আমাৰ পদ্মনাথ *কৈশোৰৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ *মহান দেশৰ ৰসাল সাধু *সেউজী দেশৰ সুৱদী সাধু *ৰামায়ণৰ সাধু *মৰুদেৱৰ মুক্তি *ৰং শিঙাৰ সুৰ *ৰংমেলাৰ পদ্য *অকণিৰ পদ্য মহাভাৰত *শুৱনি দেশৰ সুৱদি সাধু *বিৰিণাৰ বিননি (নাটক) {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’<ref name="Phanindra">{{cite web | url=https://niyomiyabarta.com/assam/phanindranath-gayan-conferred-with-lifetime-literary-achievement-award-by-nagaon-district-assamese-literary-association/#google_vignette | title=জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা | accessdate=9 August 2026}}</ref> আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষক]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] n9nsupe40quxorof03uscmesosxpx6z 625454 625453 2026-08-08T19:18:23Z Pranamikaadhikary 27435 /* সাহিত্য চৰ্চা */ 625454 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |bgcolour = lightgray |name = ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন |alias = |image = |image_size = 220px |caption = |birth_date ={{Birth date|1939|04|11}} |background = |birth_place = [[নগাঁও জিলা]]ৰ পুৰণিগুদাম |spouse = প্ৰভা গায়ন |partner = |children = পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন |parents = জয়নাথ গায়ন, নিৰূপমা গায়ন |death_date = |origin = [[অসম]], [[ভাৰত]] |genre = সাহিত্যক |occupation = শিক্ষক, সাংবাদিকতা, সাহিত্যসেৱা |instrument = |nationality = ভাৰতীয় {{flagicon|IND}} }} '''ফণীন্দ্ৰনাথ গায়ন''' অসমৰ এগৰাকী সাহিত্যিক, শিক্ষাবিদ, সাংবাদিক আৰু সমাজকৰ্মী। সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশেষকৈ শিশুৰ বাবে লিখা সাহিত্যৰ বাবে জনপ্ৰিয়। ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== গায়নৰ ১৯৩৯ চন ১১ এপ্ৰিলত নগাঁৱৰ পুৰণিগুদামৰ মূঢ়ানি গাঁৱত জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃ জয়নাথ গায়ন, এগৰাকী শিক্ষক আৰু মাতৃ নিৰূপমা গায়ন। দাম্পত্যসংগী প্ৰভা গায়ন। তেওঁৰ তিনিটা সন্তান, ক্ৰমে পাৰ্থপ্ৰতীম গায়ন, চিন্ময় গায়ন আৰু মৃণ্ময় গায়ন।<ref name="ফণীন্দ্ৰ">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ সদস্য বৰেণ্য সন্মান | publisher=অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনী | author=ভূঞা, ভাস্কৰ (সম্পাদনা) | year=২০২৬ | pages=১০-১৮}}</ref> ==শিক্ষা== ফণীন্দ্ৰনাথ গায়নে পুৰণিগুদাম মোক্তাব আৰু ১৯নং মূঢ়ানি প্ৰাইমাৰী বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি পুৰণিগুদামৰ ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ পৰা মাধ্যমিক শিক্ষা লৈ পিছত নগাঁও মহাবিদ্যালয় (বৰ্তমান ([[নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয়]])ৰ পৰা স্নাতক আৰু যোৰহাট শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি.টি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ ভাৰত স্কাউট মাষ্টাৰৰো প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==কৰ্মজীৱন== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই তেওঁ পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চামগুৰি উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু চাৰিআলি হেমবৰুৱা বুনিয়াদী বিদ্যালয়ত অংশকালীনভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা পুৰণিগুদাম ৰাধাকান্ত বৰুৱা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত স্থায়ীভাবে শিক্ষকতা কৰে আৰু তাৰপৰাই উপাধ্যক্ষৰূপে ১৯৯৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ===সাহিত্য চৰ্চা=== ছাত্ৰাৱস্থাৰ পৰাই সাহিত্য চৰ্চা কৰা গায়নৰ অষ্টম শ্ৰেণীত থাকোঁতেই [[অসম বাণী]] কাকতত প্ৰথম পদ্য প্ৰকাশ হৈছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনী আৰু স্মৃতিগ্ৰন্থত লেখা প্ৰকাশ কৰি আহিছে। তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ-আলোচনা, জীৱনী সাহিত্য, শিশু সাহিত্য আদি সাহিত্যৰ প্ৰায় সকলো বিভাগতে অৰিহণা আগবঢ়াইছে। এটা দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে তেওঁ অসমৰ আগশাৰীৰ কাকত আলোচনী [[অসম বাতৰি]], [[নীলাচল (বাতৰি কাকত)|নীলাচল]], [[দৈনিক অসম]], সাদিনীয়া সংবাদ, দ্যা আছাম এক্সপ্ৰেছ, দ্যা নৰ্থ ইষ্ট টাইমছ্ আদিত সাংবাদিকতাৰে অৰিহণা যোগাইছে। ''আইজনী গায়ন'', ''নীলকণ্ঠ মহাস্থবিৰ'' আৰু ''কল্পনা হাজৰিকা'' ছদ্মনামতো তেওঁ বিভিন্ন লেখা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> {{ div col |3}} '''উপন্যাস:''' *প্ৰহৰ শেষৰ গান *অমৃত আশ্বাদ *অভিনন্দিত প্ৰত্যুষ '''কবিতা:''' * অনুষ্টুপ অভীস্পা * প্ৰেমে প্ৰতিপদে '''গল্প:''' * নয়ন নিগৰে * চতুৰ্ভূজ * যুধিষ্ঠিৰৰ অপমৃত্যু * বিদেহ বৈৰী '''প্ৰবন্ধ গ্ৰন্থ''' * গুৰুজনাৰ প্ৰতিভা * আলোক পথৰ অজেয় যাত্ৰী '''জীৱনী:''' * জীৱন জেউতি * অমত ছহিদ * শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ * আনন্দৰাম বৰুৱা * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা * পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা * গোপীনাথ বৰদলৈ * বাণীকান্ত কাকতি * কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ * কুশল কোঁৱৰ * বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা * জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা * লাচিত বৰফুকন * ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ * হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা * নোবেল বঁটা বিজয়ী নৱৰত্ন * মাদাৰ টেৰেছা '''শিশু সাহিত্য:''' *সাধু শুনো আহা *ৰংমেলাৰ সাধু *এচিয়া মহাদেশৰ সাধু *ইতিহাসৰ সোণালী পাত * সোণালী নদীৰ ৰজা (অনু:) *আমাৰ পদ্মনাথ *কৈশোৰৰ বিষ্ণুপ্ৰসাদ *মহান দেশৰ ৰসাল সাধু *সেউজী দেশৰ সুৱদী সাধু *ৰামায়ণৰ সাধু *মৰুদেৱৰ মুক্তি *ৰং শিঙাৰ সুৰ *ৰংমেলাৰ পদ্য *অকণিৰ পদ্য মহাভাৰত *শুৱনি দেশৰ সুৱদি সাধু *বিৰিণাৰ বিননি (নাটক) {{div col end}} ===অভিনয়=== তেওঁ নগাঁৱৰ বিভিন্ন মঞ্চত অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। উত্তৰকাল আৰু অগ্নিগড় ছবিত অভিনয় কৰে আৰু নামঘৰীয়া নামৰ টিভি ধাৰাবহিকতো অভিনয় কৰে। তেওঁ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানতো ভাগ লৈছিল আৰু তেওঁৰ আলেখ্য প্ৰচাৰ হৈছিল।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==বঁটা-সন্মান== ২০০০ চনত অসম চৰকাৰে তেওঁক সাহিত্যিক পেন্সন প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীৰ নগাঁও শাখাই ২০২৫ চনত “জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা’’<ref name="Phanindra">{{cite web | url=https://niyomiyabarta.com/assam/phanindranath-gayan-conferred-with-lifetime-literary-achievement-award-by-nagaon-district-assamese-literary-association/#google_vignette | title=জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা | accessdate=9 August 2026}}</ref> আৰু ২০২৬ চনত অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনীয়ে সন্মিলনীৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান “সদস্য বৰেণ্য’’ বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="ফণীন্দ্ৰ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষক]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] 7zw8f8hwu3lffadmhvz2k5x3r8uzmds 0 138530 625430 2026-08-08T18:30:40Z যদুমণি 32127 মাখন (Buttermilk) 625430 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = মাখন | image = Buttermilk-(right)-and-Milk-(left).jpg | caption = গাখীৰ (বাওঁফালে) আৰু কিণ্বিত ঘোলেৰে (fermented buttermilk) কৰা তুলনা (সোঁফালে), যিটো অধিক ডাঠ আৰু গ্লাচটোত স্পষ্ট অবশিষ্ট চিন ৰাখি যায়। | alternate_name = | country = | national_cuisine = | creator = | course = পানীয়। | served = শীতলীকৃত | main_ingredient = [[ক্ৰিম]] | variations = | calories = ৬২ | serving_size = ১০০ গ্ৰাম (মিলিলিটাৰ) | other = }}মাখন (Buttermilk) হৈছে গাখীৰত লেক্টিক এছিড বেক্টেৰিয়া যোগ কৰি প্ৰস্তুত কৰা এবিধ কিণ্বিত দুগ্ধীয় পানীয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, কিণ্ব কৰা ক্ৰীমৰ (লাৱণি) পৰা মাখন মন্থন কৰাৰ পাছত ৰৈ যোৱা প্ৰায় চৰ্বিমুক্ত গাখীৰৰ পৰা মাখন তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। মন্থন প্ৰক্ৰিয়াৰ পূৰ্বে আৰু চলি থকা সময়ত প্ৰাকৃতিক বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা ইয়াৰ কিণ্বন ঘটোৱা হৈছিল, যিয়ে মাখনখিনিক এক পাতল টেঙা সোৱাদ দিছিল আৰু বেয়া হৈ যোৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিছিল। অৱশ্যে, উদ্যোগিক দেশসমূহত ৰেফ্ৰিজাৰেটৰৰ সুলভতাৰ বাবে, আজিকালি সেইবোৰ অঞ্চলত মাখন সাধাৰণতে কিণ্ব নকৰা বা "মিঠা" ক্ৰীমৰ পৰাহে প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref>The Food Programme, "Butter is Back", [[BBC Radio 4]] [https://www.bbc.co.uk/programmes/m002hbk7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250822011351/https://www.bbc.co.uk/programmes/m002hbk7|date=2025-08-22}}</ref>গতিকে, বৰ্তমান সময়ৰ বেছিভাগ মাখনেই সতেজ, পাষ্টৰাইজড গাখীৰত বেক্টেৰিয়া যোগ কৰি বিশেষভাৱে প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু ই বিভিন্ন পৰিমাণৰ চৰ্বিযুক্ত ৰূপত উপলব্ধ।<ref name="ny1">{{cite news|title=Got Buttermilk?|url=https://www.nytimes.com/2009/04/26/magazine/26food-t-000.html|first=Christine|last=Muhlke|newspaper=New York Times|date=April 22, 2009|archive-date=May 16, 2021|access-date=February 24, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516011426/https://www.nytimes.com/2009/04/26/magazine/26food-t-000.html|url-status=live}}</ref> মাখন পানীয় হিচাপে খোৱাৰ উপৰিও ৰন্ধন কাৰ্যতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। উষ্ণ জলবায়ু থকা অঞ্চলবোৰত গাখীৰ ৰেফ্ৰিজাৰেটৰ নোহোৱাকৈ ৰাখিলে সোনকালে নষ্ট হয়, কিন্তু কিণ্বন প্ৰক্ৰিয়াই অধিক নষ্ট হোৱাত প্ৰতিৰোধ কৰাৰ বাবে এনে অঞ্চলত মাখন খোৱাৰ প্ৰচলন অতি প্ৰসংগপূৰ্ণ। ছ'ডা ব্ৰেড তৈয়াৰ কৰোঁতে, কিণ্বিত মাখনত থকা এছিডে বেকিং ছ'ডাৰ (ছ'ডিয়াম বাইকাৰ্বনেট) সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড সৃষ্টি কৰে। মাংস (বিশেষকৈ মুৰ্গী আৰু গাহৰিৰ মাংস) মচলাৰে কোমল কৰি ৰাখিবলৈ মাখন ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == পৰম্পৰাগত মাখন == ৰেফ্ৰিজাৰেচন (শীতলীকৰণ) আৰু হ'ম'জিনাইজেচনৰ (সমৰূপীকৰণ) প্ৰচলনৰ আগতেই মাখনৰ উৎপত্তি হৈছিল; যেতিয়া সতেজ কেঁচা গাখীৰ কিছু সময় থৈ দিয়া হৈছিল যাতে ক্ৰীমখিনি উপৰিভাগত পৃথক হৈ উঠে। এই পৃথকীকৰণৰ সময়ছোৱাত, গাখীৰত প্ৰাকৃতিকভাৱে থকা লেক্টিক এছিড-উৎপাদনকাৰী বেক্টেৰিয়াই ইয়াৰ কিণ্বন ঘটায়, যিয়ে মাখন মন্থন প্ৰক্ৰিয়া সহজ কৰি তোলে; কাৰণ কম পি.এইচ. (pH) যুক্ত ক্ৰীমৰ পৰা চৰ্বিবোৰ সতেজ ক্ৰীমৰ তুলনাত সহজে গোট মাৰে। যিহেতু এই এছিডিক পৰিৱেশে ক্ষতিকাৰক অণুজীৱ বৃদ্ধি পোৱাত বাধা দিয়ে, সেয়ে ইয়াৰ সংৰক্ষণৰ সময়ো বৃদ্ধি পায়।<ref>{{cite web|last=Douma (Ed.)|first=Michael|title=Ripening to Ferment Milk Sugars to Lactic Acid|publisher=Webexhibits|date=June 14, 2007|url=http://www.webexhibits.org/butter/culturing.html|access-date=2008-12-31|archive-date=2019-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512232817/http://www.webexhibits.org/butter/culturing.html|url-status=live}}</ref> অৱশ্যে এই পৰম্পৰাগত পদ্ধতিটো কিণ্বন আৰু মন্থন প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত, বিশেষকৈ চাফ-চিকুণতাৰ অভাৱ হ'লে আৰু ঠাণ্ডাত নাৰাখিলে সহজে নষ্ট হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ৰেফ্ৰিজাৰেটৰৰ ব্যৱহাৰ আৰু অতি-পৰিষ্কাৰ দুগ্ধশালাত সতেজ গাখীৰৰ ব্যৱহাৰে এই সমস্যাবোৰ বহুলাংশে নাইকিয়া কৰিলে। দক্ষিণ এছিয়া, মধ্য প্ৰাচ্য আৰু ইউৰোপৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বহুতো পৰিয়ালত পৰম্পৰাগত মাখন এতিয়াও প্ৰচলিত, কিন্তু অন্যান্য পশ্চিমীয়া দেশবোৰত ই বিৰল। আৰৱ সংস্কৃতিত, মাখন সাধাৰণতে অন্যান্য দুগ্ধজাত সামগ্ৰীৰ সৈতে অতি ঠাণ্ডা অৱস্থাত বিক্ৰী কৰা হয় আৰু ৰমজান মাহত ইফতাৰ আৰু চেহৰীৰ সময়ত প্ৰায়ে সেৱন কৰা হয়; আনহাতে ভাৰতীয় উপমহাদেশত ইয়াক পোৰা মাকৈৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হ'ব পাৰে।<ref name="Fankhause">{{cite web|last=Fankhause|first=David B.|title=Making Buttermilk|publisher=[[University of Cincinnati]] Clermont College|date=June 14, 2007|url=http://biology.clc.uc.edu/Fankhauser/Cheese/BUTTERMILK.HTM|access-date=August 21, 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070828061724/http://biology.clc.uc.edu/Fankhauser/Cheese/BUTTERMILK.HTM|archive-date=August 28, 2007}}</ref> == কৃটিমভাৱে কিণ্বিত মাখন == বাণিজ্যিকভাৱে উপলব্ধ 'কালচাৰ্ড মাখন' দৈৰ দৰেই প্ৰস্তুত কৰা হয়, য'ত পাষ্টৰাইজড আৰু হ'ম'জিনাইজড কৰা সতেজ গাখীৰত লেক্টোককাচ লেক্টিছ, লেক্টোবেচিলাছ বুলগাৰিকাছ, বা ষ্ট্ৰেপ্ট'ককাচ লেক্টিছ-ৰ বেক্টেৰিয়া প্ৰয়োগ কৰা হয়। এই বেক্টেৰিয়াবোৰে লেক্টিক এছিড উৎপন্ন কৰি গাখীৰখিনি টেঙা আৰু ডাঠ কৰি তোলে। ইয়াৰ উপৰিও, পৰম্পৰাগত মাখনৰ প্ৰাকৃতিক বেক্টেৰিয়াৰ ক্ৰিয়াক অনুকৰণ কৰি মাখনৰ দৰে গুণাগুণ বৃদ্ধি কৰিবলৈ লিউক’নষ্টক চাইট্ৰ’ভ’ৰাম যোগ কৰা হয়।<ref name="Fankhause2">{{cite web|last=Fankhause|first=David B.|title=Making Buttermilk|publisher=[[University of Cincinnati]] Clermont College|date=June 14, 2007|url=http://biology.clc.uc.edu/Fankhauser/Cheese/BUTTERMILK.HTM|access-date=August 21, 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070828061724/http://biology.clc.uc.edu/Fankhauser/Cheese/BUTTERMILK.HTM|archive-date=August 28, 2007}}</ref><ref name="sff">{{cite web|vauthors=Burggraaf W|title=Buttermilk|url=https://www.safefoodfactory.com/en/knowledge/38-buttermilk/|publisher=Safe Food Factory|access-date=25 August 2025|date=3 January 2017|archive-date=26 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250926013901/https://www.safefoodfactory.com/en/knowledge/38-buttermilk/|url-status=live}}</ref> লেক্টিক এছিড হৈছে গাখীৰৰ মুখ্য শৰ্কৰা 'লেক্ট'জ'ক বেক্টেৰিয়াই কিণ্বন কৰাৰ ফলত উৎপন্ন হোৱা পদাৰ্থ। বেক্টেৰিয়াই লেক্টিক এছিড প্ৰস্তুত কৰাৰ লগে লগে গাখীৰৰ পি.এইচ. (pH) হ্ৰাস পায় আৰু গাখীৰৰ প্ৰধান প্ৰ'টিন 'কেছিন' অধঃক্ষেপিত হয়; যাৰ ফলত গাখীৰখিনি গোট মাৰে বা ডাঠ হৈ পৰে। এই কাৰণে কালচাৰ্ড মাখন সাধাৰণ গাখীৰতকৈ অধিক ডাঠ হয়।<ref>{{cite web|title=Buttermilk|website=BBC Good Food|url=https://www.bbcgoodfood.com/glossary/buttermilk-glossary|access-date=16 March 2024|quote=This commercial product can be thought of as a gentler, thinner yogurt, with any buttery flavour likely added.|archive-date=16 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240316150404/https://www.bbcgoodfood.com/glossary/buttermilk-glossary|url-status=live}}</ref>যদিও পৰম্পৰাগত আৰু কালচাৰ্ড—উভয় ধৰণৰ মাখনতে লেক্টিক এছিড থাকে, কিন্তু পৰম্পৰাগত মাখন কালচাৰ্ড মাখনতকৈ পাতল।<ref name="Fankhause" /> === আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ === আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ১৯২০-ৰ দশকত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বাণিজ্যিকভাৱে কালচাৰ্ড মাখনৰ প্ৰচলন ঘটিছিল। প্ৰথম অৱস্থাত ই প্ৰব্ৰজনকাৰী সকলৰ মাজত জনপ্ৰিয় আছিল। ১৯৬০ চনত ইয়াৰ বাৰ্ষিক বিক্ৰী সৰ্বোচ্চ ৫১,৭০,০০,০০০ কিলোগ্ৰাম (১.১৪×১০⁹ পাউণ্ড) পাইছিলগৈ। তাৰ পাছৰ পৰা মাখনৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে আৰু ২০১২ চনত বাৰ্ষিক বিক্ৰী সেই পৰিমাণৰ আধাৰো কম হৈ পৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.slate.com/articles/life/food/2012/05/history_of_buttermilk_what_s_the_difference_between_cultured_buttermilk_and_traditional_buttermilk_.html|title=All Churned Around: How buttermilk lost its butter.|last=Anderson|first=L.V.|date=2012|website=Slate|access-date=March 3, 2017}}</ref>অৱশ্যে, ঘনীভূত মাখন আৰু শুকান মাখন খাদ্য উদ্যোগত এতিয়াও বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{cite journal|last=Hunziker|first=O F|author-link=Otto Frederick Hunziker|title=Utilization of Buttermilk in the form of Condensed and Dried Buttermilk|journal=Journal of Dairy Science|volume=6|issue=1|pages=1–12|publisher=American Dairy Science Association|date=January 1, 1923|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022030223940579|access-date=2010-10-26|doi=10.3168/jds.S0022-0302(23)94057-9|doi-access=free|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230211075855/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022030223940579|archive-date=2023-02-11}}</ref>তৰল মাখন মূলতঃ বাণিজ্যিকভাৱে বেক কৰা সামগ্ৰী আৰু পনীৰ প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite journal|url=https://www.journalofdairyscience.org/article/S0022-0302(06)72115-4/pdf|format=PDF|title=Compositional and Functional Properties of Buttermilk: A Comparison Between Sweet, Sour, and Whey Buttermilk|first1=I.|last1=Sodini|first2=P.|last2=Morin|first3=A.|last3=Olabi|first4=R.|last4=Jiménez-Flores|journal=Journal of Dairy Science|date=February 2006|volume=89|issue=2|pages=525–536|publisher=American Dairy Science Association|access-date=March 16, 2019|doi=10.3168/jds.s0022-0302(06)72115-4|pmid=16428621|doi-access=free|archive-date=April 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411223722/https://www.journalofdairyscience.org/article/S0022-0302(06)72115-4/pdf|url-status=live}}</ref>মাখনৰ কঠিন অংশ আইচক্ৰীম প্ৰস্তুত কৰাত,<ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m3802/is_v431/ai_11910994|title=Dry buttermilk and nonfat dry milk price relationship|access-date=2008-06-28|date=August 1991|publisher=U.S. Dept. of Agriculture – Economic Research Service|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204111903/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3802/is_v431/ai_11910994|archive-date=2008-12-04}}</ref>লগতে 'বাটাৰমিল্ক পেনকেক' বনোৱাৰ বাবে পেনকেক মিশ্ৰণত যোগ কৰা হয়। গৃহিণীসকলে গুড়ি মাখন ব্যৱহাৰ কৰি বেক কৰা খাদ্য অধিক ফুলি উঠাত সহায় কৰিব পাৰে, চাটনি বা মেৰিনেডসমূহ পাতল নকৰাকৈ টেঙা সোৱাদ যোগ কৰিব পাৰে, আৰু ফল-মূল বা শাক-পাচলিৰ ওপৰত টপিং হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite news|title=Buttermilk Powder Is a Superhero Ingredient of Summer|url=https://www.thekitchn.com/buttermilk-powder-uses-23048264|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211013358/https://www.thekitchn.com/buttermilk-powder-uses-23048264|archive-date=2025-02-11|access-date=2025-06-29|work=Kitchn|language=en}}</ref>ইয়াৰ আন এক সুকীয়া ব্যৱহাৰ হৈছে কফিৰ ক্ৰীমাৰ হিচাপে, যিয়ে এক অনন্য টেঙা সোৱাদ প্ৰদান কৰে যিটো বহুতে উপভোগ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://coffeexplore.com/can-buttermilk-be-used-in-coffee/|title=Buttermilk In Coffee: Here's What Really Happens|first=Nick|last=Cho|date=August 7, 2025}}</ref> == পুষ্টি == {{nutritional value | name=গোটা মাখনৰ গাখীৰ | water=88 g | kcal=62 | protein=3.2 g | fat=3.3 g | carbs=4.9 g | sugars=4.9 g | calcium_mg=115 | iron_mg=0.03 | magnesium_mg=10 | phosphorus_mg=85 | potassium_mg=135 | sodium_mg=105 | zinc_mg=0.38 | manganese_mg=0.004 | vitC_mg=0 | thiamin_mg=0.047 | riboflavin_mg=0.172 | niacin_mg=0.09 | pantothenic_mg=0.38 | vitB6_mg=0.036 | folate_ug=5 | vitB12_ug=0.46 | note=[https://fdc.nal.usda.gov/food-details/172225/nutrients Link to Full Report from USDA Database] }} পৰম্পৰাগত মাখনত চৰ্বিৰ মাত্ৰা মাত্ৰ অলপহে থাকে – ০.৫ শতাংশতকৈও কম। গোটা গাখীৰেৰে তৈয়াৰী আধুনিক বাণিজ্যিকভাৱে উৎপাদিত মাখনত ৮৮% পানী, ৩% প্ৰটিন, ৩% চৰ্বি, আৰু ৫% কাৰ্বহাইড্ৰেট থাকে (তালিকা চাওক)। ১০০ গ্ৰাম (৩.৫ অ’জ) (১০০ মিলিলিটাৰ) ৰেফাৰেন্স পৰিমাণত গোটা মাখনে ৬২ কেলৰি খাদ্য শক্তি প্ৰদান কৰে, আৰু ই ভিটামিন বি১২ (১৯% ডিভি) আৰু ৰাইব’ফ্লেভিন (১৩% ডিভি, টেবুল)ৰ মধ্যমীয়া উৎস। {| class="wikitable" style="text-align:center;" !পুষ্টিৰ পৰিমান প্ৰতি ১০০ মিলি. !সম্পূৰ্ণ চৰ্বিযুক্ত মাখন<ref name="fdc-whole">{{cite web |title=Whole buttermilk |url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/172225/nutrients |publisher=FoodData Central, US Department of Agriculture |access-date=25 August 2025 |date=1 April 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251223170124/https://fdc.nal.usda.gov/food-details/172225/nutrients |archive-date=2025-12-23}}</ref> !কম চৰ্বিযুক্ত মাখন<ref name="fdc-low">{{cite web |title=Low-fat buttermilk |url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/2259792/nutrients |publisher=FoodData Central, US Department of Agriculture |access-date=25 August 2025 |date=28 April 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224194953/https://fdc.nal.usda.gov/food-details/2259792/nutrients |archive-date=2025-12-24}}</ref> !চৰ্বিমুক্ত গাখীৰ<ref name="fdc-skim">{{cite web |title=Skim milk |url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/173432/nutrients |publisher=FoodData Central, US Department of Agriculture |access-date=25 August 2025 |date=1 April 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260613141533/https://fdc.nal.usda.gov/food-details/173432/nutrients |archive-date=2026-06-13}}</ref> !সম্পূৰ্ণ চৰ্বিযুক্ত গাখীৰ<ref name="fdc-milk">{{cite web |title=Whole milk |url=https://fdc.nal.usda.gov/food-details/746782/nutrients |publisher=FoodData Central, US Department of Agriculture |access-date=25 August 2025 |date=16 December 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603205501/https://fdc.nal.usda.gov/food-details/746782/nutrients |archive-date=2026-06-03}}</ref> |- |খাদ্য শক্তি |৬২ কেলৰি |৪৩ কেলৰি |৩৫ কেলৰি |৬১ কেলৰি |- |% মুঠ চৰ্বি |৩.৩ |১.১ |০.২ |৩.২ |- |% প্ৰটিন |৩.২ |৩.৫ |৩.৪ |৩.৩ |- |% চেনি |৪.৯ |৪.৮ |৪.৯ |৪.৬ |- |} == অম্লীকৃত মাখন == অম্লীকৃত মাখন বা এচিডুলেটেড মাখন হৈছে প্ৰাকৃতিক বা বাণিজ্যিক মাখনৰ অনুপস্থিতিত ঘৰুৱাভাৱে অতি সহজে প্ৰস্তুত কৰিব পৰা এবিধ কাৰ্যকৰী বিকল্প, যি মূলতঃ সতেজ গাখীৰৰ সৈতে খাদ্য-উপযোগী এছিডৰ মিশ্ৰণৰ দ্বাৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। সাধাৰণতে প্ৰায় ২০০ ৰ পৰা ২৫০ মিলিলিটাৰ গাখীৰত ১৫ মিলিলিটাৰ (প্ৰায় এচামুচ) পৰিষ্কাৰ বগা ভিনেগাৰ বা নেমুৰ ৰস মিহলাই প্ৰায় ১০ মিনিট সময় থৈ দিলে এছিডৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত গাখীৰৰ পি.এইচ (pH) হ্ৰাস পায় আৰু গাখীৰখিনি লাহে লাহে ফাটি বা গোট মাৰি ডাঠ হৈ পৰে। যদিও যিকোনো পৰিমাণৰ চৰ্বিযুক্ত গাখীৰেৰে এই মাখন প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি, কিন্তু কেক, ছ'ডা ব্ৰেড বা অন্যান্য বেকিং সামগ্ৰীত সঠিক কোমলতা, সুন্দৰ টেক্সচাৰ আৰু সোৱাদ পাবলৈ সাধাৰণতে সম্পূৰ্ণ চৰ্বিযুক্ত গাখীৰ ব্যৱহাৰ কৰাটোকে অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হয়; কাৰণ ইয়াৰ এছিডে বেকিং ছ'ডাৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড সৃষ্টি কৰে, যিয়ে বেক কৰা খাদ্যবোৰ ফুলি উঠাত সহায় কৰে।<ref>{{cite book|title=Collins English Dictionary|publisher=Harper Collins|year=1991|isbn=0-00-433286-5|language=en|page=12}}</ref><ref name="FDCh1P131">{{cite web|url=http://edocket.access.gpo.gov/cfr_2010/aprqtr/pdf/21cfr131.3.pdf|title=Title 21 – Food and Drugs: Chapter I, Part 131 Milk and Cream|access-date=2010-10-26|date=April 1, 2007|publisher=Electronic Code of Federal Regulations (e-CFR)}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Commons category}} 9duk3sle5dwwmuqcp9vv7d8tnyf7xhc 3 138531 625481 2026-08-09T01:12:23Z Deepfriedokra 23353 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Ibrahim Sani Mustapha]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:IB Muazzam]]লৈ Deepfriedokraয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Ibrahim Sani Mustapha|Ibrahim Sani Mustapha]]" to "[[Special:CentralAuth/IB Muazzam|IB Muazzam]]" 625481 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সদস্য বাৰ্তা:IB Muazzam]] atpp7gkymlofldghrc7atq4bewxvodn 0 138532 625487 2026-08-09T03:14:28Z Jyoti Chiring 34123 নতুন পৃষ্ঠা: {{Speciesbox | image = Banasura Chilappan, Montecincla jerdoni.jpg | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title='' Montecincla jerdoni'' |volume=2024 |article-number=e.T103874145A249695988 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T103874145A249695988.en |language=en |access-date=27 April 2026}}</ref> | taxon = Montecincla jerdoni | authority = ([[Edward Blyth|Blyth]], 1851) | r... 625487 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Banasura Chilappan, Montecincla jerdoni.jpg | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title='' Montecincla jerdoni'' |volume=2024 |article-number=e.T103874145A249695988 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T103874145A249695988.en |language=en |access-date=27 April 2026}}</ref> | taxon = Montecincla jerdoni | authority = ([[Edward Blyth|Blyth]], 1851) | range_map = Montecincla map (2).png | range_map_caption = {{leftlegend|#ed1c24|Banasura laughingthrush|outline=grey}} | synonyms = ''Montecincla cachinnans jerdoni'' }} '''বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ''' ({{lang-en|: Montecincla jerdoni}}), হৈছে লেইঅʼথ্ৰিচিডে (Leiothrichidae) পৰিয়ালৰ এবিধ চৰাই। দক্ষিণ-পশ্চিম কৰ্ণাটক আৰু উত্তৰ কেৰালাৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ এটা সৰু অঞ্চলত থকা শ্বোলা বাসস্থানত এই চৰাইবিধ পোৱা যায়। পূৰ্বতে ইয়াক ব্লেক-চিনড লাফিংথ্ৰাছৰ এটা উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। ==তথ্য সূত্ৰ== {{ref list}} 3bbo01p9r6kg5ofv0wgrbgf7ipy5skz 625500 625487 2026-08-09T06:06:12Z Jyoti Chiring 34123 625500 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Banasura Chilappan, Montecincla jerdoni.jpg | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title='' Montecincla jerdoni'' |volume=2024 |article-number=e.T103874145A249695988 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T103874145A249695988.en |language=en |access-date=27 April 2026}}</ref> | taxon = Montecincla jerdoni | authority = ([[Edward Blyth|Blyth]], 1851) | range_map = Montecincla map (2).png | range_map_caption = {{leftlegend|#ed1c24|Banasura laughingthrush|outline=grey}} | synonyms = ''মন্টেচিনক্লা কেচিনানছ জেৰ্ডোনি'' }} '''বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ''' ({{lang-en|: Montecincla jerdoni}}), হৈছে লেইঅʼথ্ৰিচিডে পৰিয়ালৰ এবিধ চৰাই। দক্ষিণ-পশ্চিম কৰ্ণাটক আৰু উত্তৰ কেৰালাৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ এটা সৰু অঞ্চলত থকা শ্বোলা বাসস্থানত এই চৰাইবিধ পোৱা যায়। পূৰ্বতে ইয়াক ব্লেক-চিনড লাফিংথ্ৰাছৰ এটা উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। ==শ্ৰেণীবিভাজন== ১৮৫১ চনত প্ৰাণীবিজ্ঞানী এডৱাৰ্ড ব্লাইথে বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছৰ বৰ্ণনা কৰিছিল। থমাছ জেৰ্ডন নামৰ আন এজন প্ৰাণীবিজ্ঞানীয়ে আধুনিক কেৰালাৰ বানাসুৰা পাহাৰত সংগ্ৰহ কৰা এটা লাফিংথ্ৰাছৰ নমুনাৰ আধাৰত বানাসুৰ লাফিংথ্ৰাছৰ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>Blyth, E. (1851). Notice of a collection of Mammalia, birds, and reptiles, procured at or near the station of Chérra Punji in the Khásia Hills, north of Sylhet. Journal of the Asiatic Society of Bengal XX (Part II): 517–524.</ref> এডৱাৰ্ড ব্লাইথে প্ৰথমে ইয়াক গাৰুলাক্স প্ৰজাতিত স্থান দিছিল। কিছু দিনৰ বাবে শ্ৰেণীবিভাজনৰ পুনৰ্গঠনৰ অন্তত এই প্ৰজাতিটোক পালানি লাফিংথ্ৰাছ আৰু আশাম্বু লাফিংথ্ৰাছৰ সৈতে মণ্টেচিনক্লা প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হয় আৰু আজিও এই প্ৰজাতিটো আছে। পূৰ্বতে বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছক নীলগিৰি লাফিংথ্ৰাছৰ সৈতে একেটা প্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল আৰু ইয়াক ব্লেক-চিনড লাফিংথ্ৰাছ নামেৰে জনা গৈছিল। কিন্তু বংশগতিবিদ্যামূলক বিশ্লেষণত প্ৰকাশ পায় যে বানাসুৰা আৰু নীলগিৰি লাফিংথ্ৰাছ দুটা পৃথক জনসংখ্যা, যি ভৌগোলিকভাৱে পৃথক প্ৰজাতি গঠন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে পৃথক হৈ পৰিছিল।<ref name="allopatry">{{cite journal |last1=Praveen |first1=J. |last2=Nameer |first2=P. O. |year=2013 |title=Strophocincla laughingthrushes of south India: a case for allopatric speciation and impact on their conservation |url=https://www.researchgate.net/publication/255962881 |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=109 |issue=1–2 |pages=46–52}}</ref> সেয়েহে ২০১৫ চনত বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছক এটা স্বতন্ত্ৰ পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name="Robin">{{cite journal |last1=Robin |first1=V.V. |last2=Vishnudas |first2=C. K. |last3=Gupta |first3=Pooja |last4=Rheindt |first4=Frank E. |last5=Hooper |first5=Daniel M. |last6=Ramakrishnan |first6=Uma |last7=Reddy |first7=Sushma |date=2017 |title=Two new genera of songbirds represent endemic radiations from the Shola Sky Islands of the Western Ghats, India |journal=BMC Evolutionary Biology |volume=17 |issue=1 |page=31 |doi=10.1186/s12862-017-0882-6 |issn=1471-2148 |pmc=5259981 |pmid=28114902 |doi-access=free}}</ref> বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ জিনগতভাৱে নীলগিৰি লাফিংথ্ৰাছৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত। দুয়োটা প্ৰজাতি বৰ্তমানৰ পৰা প্ৰায় ৩ লাখ ৩০ হাজাৰ বছৰ পূৰ্বে পৃথক হৈ বিকশিত হোৱা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Robin"/> ==বৰ্ণনা== [[File:Banasura Laughingthrush.jpg|thumb|কেৰালাৰ চেম্ব্ৰাত এটা বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]]বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ এবিধ মজলীয়া আকাৰৰ গীত গোৱা চৰাই। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০.৩ৰ পৰা ২৩.০ ছেণ্টিমিটাৰ আৰু ওজন ৩৬ৰ পৰা ৫২ গ্ৰাম।<ref name="BOW">{{cite BOW|citation=Praveen, J. (2020). Banasura Laughingthrush (Montecincla jerdoni), version 2.0. In Birds of the World (P. G. Rodewald, B. K. Keeney, and S. M. Billerman, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.bkclau1.02|make=yes}}</ref> প্ৰাপ্তবয়স্ক চৰাইৰ মুখ আৰু ডিঙি ক’লা; চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰেখা বগা; বুকু, গাল আৰু পিঠি ধূসৰ; পেট গেৰুৱা; আৰু পিঠিৰ পিছফাল, ডেউকা আৰু নেজ জলফাই ফলৰ দৰে সেউজীয়া। ইয়াৰ উপৰি ঠোঁট ক’লা, চকুৰ আইৰিছ উজ্জ্বল ৰঙা আৰু ভৰি মুগা বৰণীয়া। ইয়াৰ ধূসৰ বুকুৰ বাবে ইয়াক নীলগিৰি লাফিংথ্ৰাছৰ পৰা পৃথক কৰিব পাৰি। আনহাতে, ক’লা থুঁতৰিৰ বাবে পালানি লাফিংথ্ৰাছ আৰু আশাম্বু লাফিংথ্ৰাছৰ পৰা ইয়াক চিনাক্ত কৰিব পাৰি। মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ পাখিৰ বৰণত কোনো দৃশ্যমান পাৰ্থক্য নাই।<ref name="BOW"/> যদিও বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ মণ্টেচিনক্লা গণৰ আন প্ৰজাতিসমূহৰ সৈতে দেখাত অত্যন্ত মিল আছে, ইয়াৰ বিস্তৃতিৰ ভিতৰত এই গণৰ আন কোনো প্ৰজাতি পোৱা নাযায়। সেয়েহে ইয়াক সহজেই চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref name="Robin"/> ==বিস্তৃতি আৰু বাসস্থান== বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছৰ বিস্তৃতি অতি সীমিত। ই দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিমঘাট পৰ্ব্বতৰ কেইটামান সৰু পৰ্ব্বতৰ শৃংগ বা আকাশ দ্বীপত স্থানীয়ভাৱে পোৱা যায়। ইয়াৰ বিস্তৃতি উত্তৰে কৰ্ণাটকৰ ক’ডাগুৰ ব্ৰহ্মগিৰি পাহাৰৰ পৰা দক্ষিণে কেৰালাৰ ভাভুল মালালৈকে বিস্তৃত। এই বিস্তৃতিৰ ভিতৰত ইয়াৰ বিচ্ছিন্ন জনসংখ্যা ৱায়ানাডৰ বানাসুৰা পাহাৰ, চেম্ব্ৰা শৃংগ আৰু ভেল্লাৰিমালাত পোৱা যায়।<ref name="BOW"/> বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ মূলতঃ সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১,৪০০ৰ পৰা ২,৪০০ মিটাৰ উচ্চতাত থকা শ্বোলা বাসস্থানত পোৱা যায়। ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশতত্ত্ব== [[File:Banasura laughingthrush by irvin calicut.jpg|thumb|কেৰেলাৰ মেপ্পাডিত এবিধ বানাসুৰাৰ হাঁহি ]] বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছে শ্বোলা বনাঞ্চলৰ মধ্যস্তৰ আৰু নামনিৰ অৰণ্যৰ পাতলীয়া অংশত খাদ্য বিচাৰে। ই এটা ডালৰ পৰা আনটো ডাললৈ জঁপিয়াই ফুৰি মূলতঃ ফল আৰু পোক-পতংগ খায়। প্ৰতিটো চৰাই সাধাৰণতে এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলতে থাকে আৰু নিয়মীয়াকৈ এটা শ্বোলা বনাঞ্চলৰ পৰা আন এটালৈ অহা-যোৱা নকৰে।<ref name="BOW"/> মণ্টেচিনক্লা গণৰ আন লাফিংথ্ৰাছৰ দৰে বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছো অতি সুৰীয়া আৰু উচ্ছ কণ্ঠস্বৰযুক্ত। ইয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মাত হৈছে ৩ৰ পৰা ৬টা জোৰেৰে আৰু নাকৰ সুৰৰ দৰে শুনা শৃংখল ধাৰা। অৱশ্যে ইয়াৰ মাতৰ যথেষ্ট বৈচিত্ৰ্য আছে আৰু ২, ৩, ৪ আৰু ৬টা নোটযুক্ত বিভিন্ন ধৰণৰ মাতো নথিভুক্ত কৰা হৈছে। বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছৰ মাত কেতিয়াবা নীলগিৰি লাফিংথ্ৰাছৰ মাতৰ পৰা পৃথক কৰাটো কঠিন হৈ পৰে। তথাপি বিশ্লেষণত দেখা গৈছে যে বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছৰ মাত সাধাৰণতে মণ্টেচিনক্লা গণৰ আন লাফিংথ্ৰাছসমূহৰ তুলনাত অধিক জটিল।<ref name="Robin"/> ==সংৰক্ষণ== অতি সীমিত বনাঞ্চল মাত্ৰ ৫৭ বৰ্গ কিলোমিটাৰতকৈও কম বিস্তৃতিৰ বনাঞ্চলত বিচৰণ কৰা বাবে বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছৰ জনসংখ্যা অতি কম আনুমানিক মাত্ৰ ৫০০ৰ পৰা ২,৫০০টা প্ৰাপ্তবয়স্ক চৰাই।<ref name="allopatry"/> বাসস্থান হ্ৰাস আৰু অৱক্ষয়ৰ বাবে ইয়াৰ বিস্তৃতিও যথেষ্ট বিচ্ছিন্ন, যাৰ ফলত এই প্ৰজাতিটো অধিক বিপদাপন্ন হৈ পৰিছে। অতি কম জনসংখ্যা আৰু সীমিত বিস্তৃতিৰ বাবে আন্তৰ্জাতিক প্ৰকৃতি সংৰক্ষণ সংঘই (IUCN) বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছক “বিপন্ন” হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছে।<ref name="IUCN"/> বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে কেমেল হামপ পৰ্বতমালাক এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পক্ষী অঞ্চল হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। ==তথ্য সূত্ৰ== {{ref list}} e9wl74b31fdwrv0pn25p2n6uir3qf5s 0 138533 625490 2026-08-09T03:40:10Z যদুমণি 32127 মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী 625490 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী | image = Meen curry 2 (cropped).JPG | image_size = 250px | caption = কেৰেলা ষ্টাইলৰ মাছৰ তৰকাৰী | alternate_name = মাছৰ তৰকাৰী | country = [[ভাৰত]] | region = | creator = | course = | type = [[তৰকাৰী]] | served = | main_ingredient = [[খাদ্য হিচাপে চাৰ্ডিন|চাৰ্ডিন]], [[তৰকাৰী]], [[শাক-পাচলি]] ([[ভীণ্ড]] বা [[পিঁয়াজ]]); [[চাউল]] বা [[শিমলু আলুৰ পিঠাগুৰি]]। | variations = | calories = | other = |national_cuisine=[[ভাৰতীয় খাদ্য|ভাৰত]], [[শ্ৰীলংকাৰ খাদ্য|শ্ৰীলংকা]]}}মালবাৰ মাথী কাৰি (ইংৰাজী:Malabar matthi curry), যাক মাছৰ কাৰি বুলিও জনা যায়, কেৰেলাৰ এক পৰম্পৰাগত ব্যঞ্জন। এই খাদ্যবিধ সাধাৰণতে কেৰেলা শৈলীৰ ঝোলত মাছ আধা সিজাই প্ৰস্তুত কৰা হয়, য’ত বিভিন্ন মচলা আৰু পাচলি যেনে ভেন্দি বা পিঁয়াজ আদি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। যদিও ইয়াত সাধাৰণতে ছাৰ্ডিন মাছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তথাপি মেক্ৰে’ল, কিংফিছ বা পমফ্ৰেটৰ দৰে বিভিন্ন ধৰণৰ মাছৰেও এই কাৰি তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। ইয়াক সাধাৰণতে ভাত বা শিমলু আলুৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হয়। কেৰেলা, গোৱা আৰু শ্ৰীলংকাৰ দৰে স্থানসমূহত, য’ত ভাত আৰু মাছ প্ৰধান আহাৰ, তাত এই খাদ্যবিধ অতি জনপ্ৰিয়। ইয়াৰ অন্যান্য প্ৰকাৰসমূহত তেঁতেলীৰ ৰস বা নাৰিকলৰ গাখীৰো যোগ কৰা হয়। == ইতিহাস == আধুনিক খাদ্যৰ উৎপত্তি তামিলনাডু আৰু কেৰালাৰপৰাই পোৱা যায়।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=JLUnwHZKl0wC&dq=Malabar+matthi+curry&pg=PA41|title=Flavours of Kerala|publisher=Dee Bee Info Publications|year=2005|accessdate=February 21, 2012|author1=Jacob, Hena|author2=Pushpanath, Salim|pages=40–41|isbn=9788188000074}} {{ISBN|8188000078}}</ref> == প্ৰস্তুতি == [[চিত্ৰ:Kerala spicy Fish Curry.jpg|thumb|কেৰেলা টেঙা মাছৰ তৰকাৰী]] মালবাৰ মাটি কাৰি বা কেৰেলা শৈলীৰ পৰম্পৰাগত মাছৰ কাৰি হৈছে দক্ষিণ ভাৰতৰ উপকূলীয় ৰন্ধন প্ৰণালী আৰু সমৃদ্ধ মচলা সংস্কৃতিৰ এক অনন্য ঐতিহাসিক নিদৰ্শন, যিয়ে যুগ যুগ ধৰি আঞ্চলিক খাদ্য ঐতিহ্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে। এই ব্যঞ্জন প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ, সূক্ষ্ম আৰু সুকীয়া কৌশলপ্ৰধান; ইয়াক কোনো জটিল উপকৰণ নোহোৱাকৈয়ে প্ৰায় একক মাটিৰ পাত্ৰত ধীৰে ধীৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। প্ৰথমে কটা সৰু পিঁয়াজ, থেলোৱা নহৰু, সৰুকৈ কটা আদা, মাজতে ফালি লোৱা কেঁচা লংকা, শুদ্ধ হালধিৰ গুৰি, পাছলৈ গাঢ় ৰং আৰু জালৰ বাবে ৰঙা লংকাৰ গুৰি, প্ৰয়োজন অনুসৰি নিমখ, সতেজ কাৰিপাত, সুগন্ধি নাৰিকল তেল আৰু বিশেষভাৱে সংৰক্ষিত 'কুডামপুলী'ৰ টুকুৰাবোৰ জোখমতে পানীৰ সৈতে একেলগে মিহলাই এক নিখুঁত ঝোল বা আধাৰ তৈয়াৰ কৰি মধ্যম জুইত উতলিবলৈ দিয়া হয়। এই মিশ্ৰণটো যেতিয়া ভাপ উঠি ভালদৰে উতলিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু উপাদানবোৰৰ কেঁচা গোন্ধ আঁতৰি এক গাঢ় সুবাস ওলায়, তেতিয়া তাৰ ভিতৰত ধুই পৰিষ্কাৰ কৰি থোৱা ছাৰ্ডিন মাছৰ টুকুৰাবোৰ এটা এটাকৈ অত্যন্ত সাৱধানে যোগ কৰা হয়। মাছ দিয়াৰ পাছত পাত্ৰটো ঢাকনিৰে ঢাকি ধীমা জুইত সুন্দৰকৈ সিজিবলৈ দিয়া হয়। এই ৰন্ধন শৈলীৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় বৈচিত্ৰ্য হ’ল, ৰন্ধাৰ সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত মাছখিনি লৰাবলৈ কোনো হাতা, হেতা বা চামুচ ব্যৱহাৰ কৰা নহয়, কাৰণ এনে কৰিলে কোমল ছাৰ্ডিন মাছবোৰ ভাঙি ঝোলত মিহলি হৈ পৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে; ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে অভিজ্ঞ ৰান্ধনীয়ে পাত্ৰটোৰ দুয়োফালে ধৰি লাহে লাহে ঘূৰাই বা জোকাৰি দিয়ে যাতে ঝোল আৰু মচলাসমূহ মাছৰ প্ৰত্যেকটোটুকুৰাত সমানভাৱে লাগে। মাছখিনি সম্পূৰ্ণভাৱে সিজি উঠাৰ পিছত পাত্ৰৰ ঢাকনিখন গুচাই দিয়া হয় আৰু ঝোলখিনি নিজৰ পছন্দ অনুসৰি ঘনত্ব নোপোৱালৈকে উতলাই থকা হয়, আৰু একেবাৰে অন্তিম পৰ্যায়ত সুকীয়া কেৰাহীত অলপ খাঁটি নাৰিকল তেল গৰম কৰি মেথি গুটি ৰঙা-মুগা ৰং ধৰালৈকে ভাজি এই কাৰিখনৰ উপৰি ঢালি দিয়া হয়, যিয়ে সমগ্ৰ ব্যঞ্জনখনলৈ এক অনন্য, লোভনীয় আৰু গভীৰ সুগন্ধি আনি দিয়ে।<ref name="gulfvatti">{{Cite news|last=Varghese|first=Sobha|date=28 December 2022|title=Recipe for mathi vattichathu or sardine curry|url=https://gulfnews.com/food/guide-cooking/video-recipe-for-mathi-vattichathu-or-sardine-curry-1.1672210188164|access-date=26 July 2026|work=Gulf News}}</ref> এই কাৰিখনৰ আটাইতকৈ বিশেষ উপাদানটো হৈছে 'কুডামপুলী', যিটো 'গাৰ্চিনিয়া গামি-গুটা' বা মালবাৰ তেঁতেলীৰ শুকান ছালৰপৰা প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ বিশেষ টেঙা সোৱাদেই এই কেৰেলা মাছৰ কাৰিখনক ইয়াৰ প্ৰকৃত পৰিচয় আৰু বৈশিষ্ট্য প্ৰদান কৰে।<ref name="scroll">{{Cite web|last=Mathew|first=Regi|date=26 September 2020|title=Kudampuli fish curry|url=https://scroll.in/food/971479/kudampuli-fish-curry|access-date=26 July 2026|website=Scroll.in}}</ref> [[চিত্ৰ:TamarindAndhiaFishCurry.JPG|thumb|তেঁতেলী দিয়া অন্ধ্ৰ মাছৰ কাৰি]] পৰম্পৰাগতভাৱে, কেৰেলাৰ ঘৰবোৰত এই কাৰিখন মাটিৰ বিশেষ কেৰাহী বা পাত্ৰত তৈয়াৰ কৰা হয়, যাক থলুৱা ভাষাত 'মীন ছাট্টি' বুলি কোৱা হয়।<ref name="ft">{{Cite journal|last1=Ashok|first1=Arathy|last2=Sreejith|first2=S.|last3=Benjamin|first3=Diana|last4=Bindu|first4=J.|last5=Gopal|first5=Nikita|year=2021|title=Ethnic Foods and Food based Traditional Knowledge of Fishing community in Kerala, India|journal=Fishery Technology|volume=58|pages=48–52|url=https://epubs.icar.org.in/index.php/FT/article/view/110114/43280}}</ref> 'জাৰ্নেল অৱ এথনিক ফুডছ'ত এন ৰোজ ডেভিছে উল্লেখ কৰা অনুসৰি, এই কাৰি পৰম্পৰাগতভাৱে শিলৰ চুলাত মাটিৰ পাত্ৰ ৰাখি ৰন্ধা হয় আৰু ৰান্ধনীসকলে পাত্ৰটো জোকাৰি দিয়াৰ ফলত কাৰিখনত কাঠ বা ধোঁৱাৰ এক সুকীয়া সোৱাদ সোমাই পৰে।<ref name="davis">{{Cite journal|last=Davis|first=Ann Rose|year=2024|title=Savoring traditions: culinary memory, familial identity, and authenticity of meen curry in Kerala|journal=Journal of Ethnic Foods|volume=11|at=article 41|doi=10.1186/s42779-024-00256-0|doi-access=free}}</ref> এই ব্যঞ্জনৰ আন এক ডাঙৰ গুণ হৈছে যে ফ্ৰিজত নৰখাকৈয়ো ই ভালেমান সময় নষ্ট নোহোৱাকৈ থাকে। সেইবাবেই কোনো বিশেষ অনুষ্ঠান বা উৎসৱৰ বাবে ইয়াক এক বা দুই দিন আগতেই প্ৰস্তুত কৰি সাধাৰণ উষ্ণতাত ৰাখি থোৱা হয় আৰু কেৱল প্ৰতিপুৱা এবাৰ গৰম কৰি ল’লেই হয়। আনকি অভিজ্ঞ ৰান্ধনীসকলৰ মতে, এনিশা থৈ দিলে মচলা আৰু টেঙাৰ ৰস মাছৰ ভিতৰলৈ সুন্দৰকৈ সোমাই পৰে আৰু পাছদিনা ইয়াৰ সোৱাদ গুণাগুণভাৱে বহু গুণ বৃদ্ধি পায়।<ref name="gulfvevi">{{Cite news|last=Varghese|first=Sobha|date=17 September 2021|title=Traditional Kerala recipe for meen vevichathu or red fish curry|url=https://gulfnews.com/food/guide-cooking/traditional-kerala-recipe-for-meen-vevichathu-or-red-fish-curry-1.1631788381568|access-date=26 July 2026|work=Gulf News}}</ref> [[কেৰেলা]]ৰ ভৌগোলিক সীমা অতিক্ৰমি এই মাছৰ কাৰিৰ জনপ্ৰিয়তা সমগ্ৰ দক্ষিণ এছিয়াৰ অন্যান্য উপকূলীয় অঞ্চলসমূহত বহুলভাৱে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে, যাৰ ভিতৰত চুবুৰীয়া দেশ [[শ্ৰীলংকা]] <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qbTFwAEACAAJ|title=The Complete Asian Cookbook|publisher=McGraw-Hill|year=1976|accessdate=February 21, 2012|author=Solomon, Charmaine|isbn=9780804837576}} {{ISBN|0070596360}}</ref> আৰু [[ভাৰত]]ৰ [[গোৱা]] ৰাজ্য অন্যতম। এই সকলোবোৰ উপকূলীয় অঞ্চলৰে প্ৰধান আহাৰ হৈছে ভাত আৰু মাছ, যাৰ বাবে এই টেঙা-জাল আৰু সুগন্ধিযুক্ত মাছৰ কাৰিখন স্থানীয় ৰাইজৰ নিত্য-নৈমিত্তিক আহাৰৰ এক অপৰিহাৰ্য অংশ হৈ পৰিছে। সময়ৰ পৰিৱৰ্তন আৰু আধুনিক ব্যাৱসায়িক সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত এই পৰম্পৰাগত ব্যঞ্জনবিধ কেৱল ঘৰুৱা পাকঘৰ বা স্থানীয় হোটেলতে আবদ্ধ হৈ থকা নাই; বৰঞ্চ বৰ্তমান সময়ত বৈশ্বিক বজাৰৰ অভূতপূৰ্ব চাহিদালৈ লক্ষ্য ৰাখি খাদ্য সংসাধন উদ্যোগসমূহে ইয়াক বৃহৎ পৰিমাণে উদ্যোগিকভাৱে প্ৰস্তুত কৰিবলৈ লৈছে। আধুনিক সংৰক্ষণ প্ৰযুক্তি আৰু গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে খাদ্য প্ৰস্তুতকাৰী প্ৰতিষ্ঠানসমূহে কাৰিখনৰ মূল পৰম্পৰাগত সোৱাদ ধৰি ৰাখি ইয়াক টিনৰ টেমা আৰু বিশেষ ধৰণৰ সুৰক্ষিত পেকেটত পেকেজিং কৰি বজাৰত উপলব্ধ কৰাইছে। ইয়াৰ ফলত কেৰেলাৰ বাহিৰত বাস কৰা প্ৰবাসী ভাৰতীয়সকলৰ লগতে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ খাদ্যপ্ৰেমীসকলেও অতি সহজে আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে নিজ ঘৰতে এই ঐতিহাসিক মালবাৰ মাটি কাৰিৰ প্ৰকৃত পৰম্পৰাগত সোৱাদ উপভোগ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।<ref>{{cite journal|doi=10.1016/S0956-7135(01)00058-5|title=Traditional Kerala style fish curry in indigenous retort pouch|journal=Food Control|volume=12|issue=8|pages=523–527|year=2001|last1=Gopal|first1=T.K.Srinivasa|last2=Vijayan|first2=P.K|last3=Balachandran|first3=K.K|last4=Madhavan|first4=P.|last5=Iyer|first5=T.S.G}}</ref><ref>{{cite journal|title=Studies on heat processing and storage of seer fish curry in retort pouches|date=January–February 2002|author=Shankar, C. N. Ravi|pages=3–7|display-authors=etal|doi=10.1002/pts.560|volume=15|journal=Packaging Technology and Science|doi-access=free}}</ref> == লগতে চাওক == * [[:en:Kedgeree|কেডগেৰী]] * [[:en:Machher_jhol|মাছৰ জোল]] * [[মূৰিঘণ্ট]] * [[কেৰালাৰ ৰন্ধনপ্ৰণালী|কেৰেলাৰ খাদ্য]] * [[:en:Indian_cuisine|ভাৰতীয় খাদ্য]] * [[:en:Malaysian_cuisine|মালয়েছিয়াৰ খাদ্য]] * [[:en:Singaporean_cuisine|ছিংগাপুৰৰ খাদ্য]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Commons category}} s3vy15n2nxdw6bbgifh9xoldk2qu9ii 3 138534 625508 2026-08-09T07:46:52Z Deepfriedokra 23353 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:M Waleed]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Wyvern-999]]লৈ Deepfriedokraয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/M Waleed|M Waleed]]" to "[[Special:CentralAuth/Wyvern-999|Wyvern-999]]" 625508 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সদস্য বাৰ্তা:Wyvern-999]] 8floxzzb20a7wve3psakvnvcnrb9rpu 0 138535 625509 2026-08-09T07:51:55Z Jyoti Chiring 34123 নতুন পৃষ্ঠা: {{Speciesbox | image = Black and Orange Flycatcher.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2017 |title=''Ficedula nigrorufa'' |article-number=e.T22709415A118488735 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T22709415A118488735.en}}</ref> | genus = Ficedula | species = nigrorufa | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1839) | range_map = Ficedula nigrorufa map2.png | synonyms = ''Oc... 625509 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Black and Orange Flycatcher.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2017 |title=''Ficedula nigrorufa'' |article-number=e.T22709415A118488735 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T22709415A118488735.en}}</ref> | genus = Ficedula | species = nigrorufa | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1839) | range_map = Ficedula nigrorufa map2.png | synonyms = ''Ochromela nigrorufa''<br/>''Muscicapa nigrorufa'' | audio = BnOFlycatcherCall.ogg | audio_caption = Calls }} '''ক’লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা''' বা '''ক’লা আৰু ৰুফ’ছ ফ্লাইকেচাৰ''' {{lang-en|: The black-and-orange flycatcher (Ficedula nigrorufa) or black-and-rufous flycatcher}} হৈছে দক্ষিণ ভাৰতৰ মধ্য আৰু দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট, নীলগিৰি আৰু পালনী পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ স্থানীয় মাখি ধৰা প্ৰজাতিৰ চৰাই। ফিচেডুলা ফ্লাইকেচাৰৰ চৰাইসমূহৰ ভিতৰত ইয়াৰ পিঠিত ৰুফ’ছ বা মুগা-ৰঙা বৰণৰ ৰং থকাৰ বাবে ই অনন্য আৰু আণৱিক অধ্যয়নৰ পূৰ্বে ইয়াক চ্যাট আৰু থ্ৰাছৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite journal |author1=Outlaw, D.C. |author2=Voelker, G. |date=Oct 2006 |title=Systematics of Ficedula flycatchers (Muscicapidae): A molecular reassessment of a taxonomic enigma. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=41 |issue=1 |pages=118–126 |doi=10.1016/j.ympev.2006.05.004 |pmid=16797192 |url=http://www.umsl.edu/~outlawdc/PDFs/FicedulaSystematics.pdf |issn=1055-7903 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929115744/http://www.umsl.edu/~outlawdc/PDFs/FicedulaSystematics.pdf |archive-date=29 September 2007}}</ref> bajwrm31ukhv3v1etd0q5de9embiody 0 138536 625518 2026-08-09T09:21:56Z যদুমণি 32127 দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা 625518 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | image = Malabar Porotta (cropped).jpg | caption = মালাবাৰ পৰোত্তা | image_alt = A light-coloured flatbread that is round and layered. | alternate_name = পৰোটা / বাৰোটা | region = [[তামিলনাডু]], [[কেৰালা]], [[শ্ৰীলংকা]]। | type = [[ফ্লেটব্ৰেড]] | main_ingredient = [[ময়দা (আটা)|ময়দা]], তেল, পানী, নিমখ | minor_ingredient = [[খাদ্য হিচাপে কণী|কণী]], [[চেনি]]। | other = | associated_cuisine = [[তামিল খাদ্য]], [[কেৰালা ৰান্ধনীশাল]], [[শ্ৰীলংকাৰ খাদ্য]] | variations = [[ৰোটি কানাই]], [[কোথু পৰোত্ত]]। }}পৰঠা (Parotta বা Porotta; উচ্চাৰণ: [pɐroːʈːɐ, poroːʈːɐ]) হৈছে ময়দা আৰু তেলৰপৰা প্ৰস্তুত কৰা ভাজ থকা একপ্ৰকাৰৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় ৰুটী। ই অতি কোমল, মচমচীয়া আৰু তৰপ-তৰপীয়া। এই পৰঠা বিশেষকৈ দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰেলা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ লগতে শ্ৰীলংকাটো বহুলভাৱে খোৱা হয়। উত্তৰ ভাৰতীয় 'পাৰাঠা'ৰ তুলনাত ই সম্পূৰ্ণ পৃথক, কাৰণ উত্তৰ ভাৰতীয় পাৰাঠাত আটা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰঠাৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় হ’ল 'মালবাৰ পৰঠা' (বা কেৰেলা পৰঠা), য’ত ময়দাখিনি তেল দি মথি লোৱা হয় আৰু মেলাৰ আগতে জিলিপিৰ দৰে ঘূৰাই গোল আকাৰ দিয়া হয়। তামিলনাডু আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা 'ভিচু পৰঠা' চৌকোণীয়াকৈ ভাঁজ কৰা হয়; আনহাতে 'চিলন পৰঠা'ও একেই, কিন্তু ইয়াৰ ভিতৰত কিমা বা অন্যান্য পুৰ দিয়া হয়। 'কোথু পৰঠা' সৰুসৰুকৈ ফালি অন্য খাদ্যৰ সৈতে মিহলাই ৰন্ধা হয়। পৰঠাৰ সৈতে বিভিন্ন ধৰণৰ ব্যঞ্জন যেনে কৰ্মা, বীফ ফ্ৰাই, বা বিলাহীৰ ঝোলযুক্ত ছালনা পৰিৱেশন কৰা হয়। মালবাৰ পৰঠাৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে ধাৰণা কৰা হয় যে পশ্চিম এছিয়াৰ ফ্লেটব্ৰেড (মেৰুদ্ৰীয় ৰুটী) মালবাৰ উপকূললৈ অহাৰ পাছত ইয়াৰ সৃষ্টি হৈছিল; আন এক মতবাদ অনুসৰি ই উত্তৰ ভাৰতীয় পাৰাঠা পৰাই বিকশিত হৈছিল। বিংশ শতিকাত দক্ষিণ ভাৰতত ঘেঁহুৰ প্ৰচলন বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ জনপ্ৰিয়তাও দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পায়। বৰ্তমান সময়ত, পৰঠা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক প্ৰধান আহাৰ, যি ঘৰুৱা পাকঘৰৰ উপৰি পথৰ কাষৰ দোকান আৰু ডাঙৰ ৰেষ্টোৰাঁসমূহত সহজলভ্য। বিশেষকৈ বীফৰ সৈতে পৰঠা কেৰেলাৰ এক সাংস্কৃতিক প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ 'ৰোটি চানা‌ই' নামৰ ব্যঞ্জন বিধো পৰঠাৰ ওপৰতে আধাৰিত এক একে ধৰণৰ খাদ্য। == পৰিভাষা == পৰঠা (ইংৰাজী-Parotta) হৈছে হিন্দী শব্দ 'পাৰাঠা'ৰ (ইংৰাজী-paratha) দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৰণ, যিয়ে এক সুকীয়া আঞ্চলিক খাদ্যক সূচায়।<ref name="Sannith">{{Cite web|last=Sannith|first=Jude|date=2020-07-17|title=How the parotta became South India's favourite flatbread - CNBC TV18|url=https://www.cnbctv18.com/buzz/how-the-parotta-became-south-indias-favourite-flatbread-6366721.htm|access-date=2024-10-27|website=[[CNBC TV18]]}}</ref> তামিলনাডুত 'বাৰোটা' (barota) বানানটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ই তামিল ভাষাৰ উচ্চাৰণৰ সৈতে মিলে, আনহাতে 'পৰঠা' শব্দটো মালয়ালম ভাষাৰ উচ্চাৰণৰ সৈতে মিলে।<ref name="Simon">{{Cite news|last=Simon|first=Steni|date=11 November 2022|title=We love parotta|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2022/Nov/11/we-love-parotta-2517387.html|access-date=4 March 2026|work=[[The New Indian Express]]}}</ref> == প্ৰস্তুতি আৰু পৰিৱেশন == [[চিত্ৰ:A Aesthetic Parota making part 1.ogv|left|thumb|পিঠাগুৰিৰ আকৃতি দি থকা এজন পেৰোটা ৰান্ধনী। ]] পৰঠা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ময়দা, তেল, নিমখ আৰু পানী ভালদৰে মথি লোৱা হয়। কেতিয়াবা ইয়াত চেনি আৰু কণীও যোগ কৰা হয়। ময়দা আৰু তেলৰ অনুপাত প্ৰায় ৫ ৰপৰা ১০ শতাংশ, আনহাতে নিমখৰ অনুপাত প্ৰায় ১.৫ ৰপৰা ২.৫ শতাংশ। ময়দা ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে ৰুটীখন কিছু চাবিব পৰা হয়, আৰু তেলে খমীৰটো কোমল কৰি ইয়াক মচমচীয়া আৰু তৰপ-তৰপীয়া কৰি তোলে।{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Jyothsna Rao|1a3=Udaya Sankar|1a4=Venkateswara Rao|1y=2000|1p=323|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2p=76|3a1=Prasada Rao|3a2=Hemalatha|3y=2014|3p=288}}{{sfn|Qarooni|1996|p=89}} ময়দাৰ লুইবোৰ টেবুলত পিটি আৰু মেলি দীঘল কৰি লোৱা হয়, যিয়ে ইয়াক নমনীয় কৰি তোলে আৰু পৰঠাৰ গঠন নিৰ্ধাৰণ কৰে।<ref name="Nagarajan">{{Cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=2024-01-05|title=Kerala's signature dish, the Porotta, from Kanhangad to Kaliyikkavila|url=https://www.thehindu.com/food/features/experience-the-layered-story-of-keralas-signature-dish-the-porotta-from-kanhangad-to-kaliyikkavila/article67557335.ece|access-date=2024-10-27|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> প্ৰায় ৫ মিনিটমান থৈ দিয়াৰ পাছত, তেল ব্যৱহাৰ কৰি ময়দাখিন পাতলকৈ মেলি তৰপ সৃষ্টি কৰিবলৈ ভাজ কৰা হয়। তাৰ পিছত ইয়াক জিলিপিৰ দৰে ঘূৰাই গোল আকাৰত মেলি লোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত প্ৰায় ১৫ ৰপৰা ২০ চেণ্টিমিটাৰ ব্যাসৰ আৰু ৫ ৰপৰা ৭.৫ মিলিমিটাৰ ডাঠ, বা অতি পাতল হ'লে ২ ৰপৰা ৩ মিলিমিটাৰ পৰ্যন্ত পাতল এক বৃত্তাকাৰ ৰুটী প্ৰস্তুত হয়। তাৰ পিছত ইয়াক এটা দীঘল হেতাৰে উলটাই-পুলটাই তাৱাত চাকা হয়।{{sfnm|1a1=Qarooni|1y=1996|1p=89|2a1=Prasada Rao|2a2=Hemalatha|2y=2014|2p=288}} গৱেষক দাসপ্পা ইন্দ্ৰানী আৰু গন্ধম ভেংকটেশ্বৰ ৰাওৰ পৰীক্ষাগাৰৰ অধ্যয়ন অনুসৰি, ২৩০ °C (৪৫০ °F) উত্তাপত ২ মিনিট সময় চাকাটোৱেই হৈছে ইয়াৰ বাবে আটাইতকৈ উপযুক্ত সময়। ৰন্ধাৰ পিছত, ভিতৰৰ তৰপবোৰ পৃথকে মেল খাই পৰিবলৈ পৰঠাখন দুয়োহাতেৰে সাৱধানে চেপি বা চাপৰি মাৰি দিয়া হয়।{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=77}} {{Gallery | title=পেৰ’টাৰ প্ৰস্তুতি | width=180 | height=120 | File:മൈദ 6xv .jpg|alt1=A bowl of white flour next to balls of dough.|পাৰোটা [[মাইদা (আটা)|মাইদা]]ৰ পিঠাগুৰিৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। | File:Round spiralled ball of dough.jpg|alt2=Several balls of coiled dough, showing complex layers.|পিঠাগুৰিৰ আকৃতি সৰ্পিল বল হয়, যিয়ে পেৰ’টাক ইয়াৰ চেপেটা তৰপ দিয়ে। | File:Parotta (deep fried) in making in Tuticorin district JEG2827.JPG|alt3=Several flat circles of dough that are visibly layered.|পিঠাগুৰি আকৃতি দিয়াৰ পাছত চেপেটাকৈ গুটিয়াই লোৱা হয়। | File: Kerala Porotta making 02 (cropped).jpg|alt4=Two circles of dough begin to brown atop a griddle.|পেৰ’টা গ্ৰীডলত ৰান্ধি লোৱা হয়। }}পৰঠা হৈছে পাতল, মচমচীয়া আৰু বহুতো স্বকীয় তৰপ থকা গোল আকাৰৰ ৰুটী। দেখাত ই কিছু পাতল মুগা ফুট থকা ক্ৰীম ৰঙৰ হয়। ই কোমল, অলপ চাবিব পৰা সুস্বাদু অনুভূতিৰ আৰু হাতত নমনীয়, আৰু চিবোৱাৰ সময়ত মুখত সহজতে পমি যায়।<ref name="Nagarajan2">{{Cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=2024-01-05|title=Kerala's signature dish, the Porotta, from Kanhangad to Kaliyikkavila|url=https://www.thehindu.com/food/features/experience-the-layered-story-of-keralas-signature-dish-the-porotta-from-kanhangad-to-kaliyikkavila/article67557335.ece|access-date=2024-10-27|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> পৰঠাক বহু-তৰপ যুক্ত, খমীৰ নিদিয়া একপ্ৰকাৰৰ ফ্লেটব্ৰেড (ৰুটী) হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। অন্যান্য ৰুটীৰ তুলনাত ই পৃথক কাৰণ ইয়াত বহুতো সুকীয়া সুকীয়া তৰপ থাকে। দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা উত্তৰ ভাৰতীয় 'পাৰাঠা'ৰপৰা সম্পূৰ্ণ বেলেগ, কাৰণ উত্তৰ ভাৰতীয় পাৰাঠা ময়দাৰ পৰিৱৰ্তে আটাৰে (সমগ্ৰ ঘেঁহুৰ গুৰি) প্ৰস্তুত কৰা হয়। যদিও দুয়োবিধ ৰুটীতে তৰপময় গঠন পাবলৈ ময়দা/আটা মথোঁতে তেল বা ঘিউ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তথাপি উত্তৰ ভাৰতীয় পাৰাঠা কম তেলত ভাজি কৰা হয় আৰু ইয়াক তৰপ কৰাৰ বাবে এক বেলেগ ভাঁজ কৰা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।{{sfn|Prasada Rao|Hemalatha|2014|p=288}}<ref name="Ghose">{{Cite web|last=Ghose|first=Sandip|date=2023-08-27|title=Paratha, parotta, prata: How a humble flatbread went global|url=https://www.newindianexpress.com/web-only/2023/Aug/19/paratha-parotta-prata-how-a-humble-flatbread-went-global-2606881.html|access-date=2024-10-27|website=[[The New Indian Express]]}}</ref><ref name="Pillai">{{Cite news|last=Pillai|first=Pooja|date=18 June 2020|title=Meet the parotta – the Kerala flatbread that attracts more GST than North Indian roti|url=https://indianexpress.com/article/explained/parotta-kerala-more-gst-than-roti-6457742/|access-date=4 March 2026|work=[[The Indian Express]]}}</ref> পৰঠা দিনটোৰ যিকোনো সময়তে খাব পৰা যায়। ইয়াক নিৰামিষ আৰু আমিষ দুয়োধৰণৰ কাৰি বা ৰোষ্ট ৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰিব পাৰি। কেৰেলা আৰু তামিলনাডু দুয়োখন ৰাজ্যতে ইয়াৰ সৈতে 'কৰ্মা' খোৱাটো এক সাধাৰণ কথা। কেৰেলাত মালবাৰ পৰঠাৰ সৈতে বীফ ফ্ৰাই খোৱাটো অতি জনপ্ৰিয়, ইয়াৰ উপৰি চికెন কাৰি, কণীৰ কাৰি, বা নিৰামিষ খাদ্য যেনে ভেজিটেবল কৰ্মা বা কলাইৰ তৰকাৰীৰ সৈতেও ইয়াক খোৱা হয়।<ref name="Harikumar">{{Cite news|last=Harikumar|first=J. S.|date=24 June 2020|title=#handsoffporotta... Why Malayalis are up in arms against a GST ruling on their favourite parotta|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/handsoffporotta-why-malayalis-are-up-in-arms-against-a-gst-ruling-on-their-favourite-porotta/article31833264.ece|access-date=4 March 2026|work=[[The Hindu]]}}</ref> পৰঠা প্ৰায়ে 'ছালনা'ৰ সৈতেও পৰিৱেশন কৰা হয়, যিটো বিলাহীৰ আধাৰত তৈয়াৰী একপ্ৰকাৰৰ ঝোল আৰু ইয়াক কুকুৰা বা খাহী ছাগলীৰ মাংসৰ সৈতে অথবা কেৱল মচলাৰে ৰান্ধিব পাৰি; পিছৰ বিধক 'পৰঠা ছালনা' বুলি কোৱা হয়। দক্ষিণ তামিলনাডুত, বিশেষকৈ মাদুৰাইৰ ৰেষ্টোৰাঁসমূহত পৰঠাৰ সৈতে ছালনা খোৱাটোৱেই আটাইতকায় জনপ্ৰিয় নিয়ম। পৰঠা প্ৰায়ে গৰম, মিঠা চাহৰ সৈতে খোৱা হয়। ৰেষ্টোৰাঁসমূহত প্ৰায়ে কলপাতৰ পাত্ৰত পৰঠা পৰিৱেশন কৰা দেখা যায়।<ref name="Shrikumar">{{Cite news|last=Shrikumar|first=A.|date=12 April 2018|title=Three cheers for Salna|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/parottas-without-the-flavoursome-salna-is-an-incomplete-meal-a-look-at-the-history-and-evolution-of-the-popular-street-food-that-locals-are-addicted-to/article23513533.ece|access-date=4 March 2026|work=[[The Hindu]]}}</ref> == ভিন্নতা == {{Multiple image |perrow=2 |total_width=300 |image1=Porotta 04.jpg |alt1=A round, spiraled flatbread with brown spots. |caption1=মালবাৰ পৰোটা অতি মচমচীয়া আৰু তৰপ-তৰপীয়া। |image2=Veechu Rotti.jpg |alt2=Some parottas that have been folded toward the center, in both directions, to form a square. Another one is being folded over as it cooks. |caption2=ভেচু পেৰ’টাক বৰ্গক্ষেত্ৰত ভাঁজ কৰা হয়। |image3=Veg Kothu Parotta served in Tamil Nadu (cropped).JPG |alt3=A chopped mixture of cooked dough and various vegetables, served with a spoon. |caption3=কোথু পৰোটা সৰু সৰুকৈ ফালি অন্যান্য খাদ্যৰ সৈতে মিহলোৱা হয়। |image4=Pearl City's Poricha (Fried) Parotta with Mutton Saalna (cropped).jpg |alt4=A parotta with crispy browning. |caption4={{lang|ta-Latn|পোৰিচা পৰোটা}} ডিপ ফ্ৰাই কৰা হয়। |image5=Bun Parotta-2-Rasipuram-namakkal-India.jpg |alt5=A stack of breads that are fairly thick and golden brown. |caption5=বন পৰোটা দেখাত বনৰ (bun) দৰে। . |image6=Coin porotta (cropped).jpg |alt6=A stack of small, round parottas with spiraling layers. |caption6=কইন পৰোটা মচমচীয়া আৰু এক কামোৰতে খাব পৰা আকাৰৰ। |image7=Nool porotta (cropped).jpg |alt7=A parotta whose dough appears to be pulled apart and resembles ribbon. |caption7={{lang|ml-Latn|নূল পৰোটাৰ}} সূতাৰ দৰে তৰপ থাকে। |image8=Beef Kizhi Porotta.jpg |alt8=A scrunched-up parotta topped with beef, atop a banana leaf. |caption8={{lang|ml-Latn|কিঝি পৰোটা}} কলৰ পাতত ভাপত দিয়া হয়। }}কেৰেলা ৰাজ্যত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পৰঠা হৈছে 'মালবাৰ পৰঠা' (যাক কেৰেলা পৰঠা বুলিও জনা যায়)। ময়দাখিনি তেল দি মথি লোৱাৰ পাছত মেলি থকা অৱস্থাতে কাটি কাটিন এই পৰঠাৰ তৰপসমূহ (layers) তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াৰ খমীৰটোত ময়দা, গাখীৰ আৰু অলপ পৰিমাণে চেনি থাকে, আৰু সাধাৰণতে কণীও যোগ কৰা হয়; অৱশ্যে আঞ্চলিক প্ৰভেদ বা ব্যক্তিগত পছন্দ অনুসৰি কণী বাদ দিবও পাৰি। ইয়াত নাৰিকল তেলো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। মালবাৰ পৰঠা নৰম, ফুলা আৰু অতি মচমচীয়া হয়। ই উত্তৰ ভাৰতীয় 'লচ্ছা পাৰাঠা'ৰ দৰে দেখাত একে, যিও মচমচীয়া কিন্তু তাৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী সুকীয়া আৰু ই আটাৰে তৈয়াৰী। তামিলনাডুৰ মাদুৰাইত পৰিৱেশন কৰা পৰঠা মালবাৰ পৰঠাৰ তুলনাত কিছু ডাঠ হয়। শ্ৰীলংকা আৰু ভাৰতৰ তামিলনাডু ৰাজ্যৰ 'ভিচু পৰঠা' অতি পাতল আৰু চৌকোণীয়াকৈ ভাঁজ কৰা হয়; ময়দাখিনি বতাহত ওলোমাই ঘূৰাই-জোকাৰি পেলাই মেলাৰ বাবে ইয়াত মালবাৰ পৰঠাটকৈ অধিক তৰপ থাকে। 'চিলন পৰঠা' হৈছে ভিচু পৰঠাৰে একপ্ৰকাৰ, যিয়াৰ ভিতৰত কিমা কৰা মাংস অথবা কণী আৰু ছালনাৰ পুৰ দিয়া হয়। ইয়াৰ উৎপত্তি শ্ৰীলংকাত (পূৰ্বৰ চিলন) হৈছিল। চেন্নাইৰ বুহাৰী ৰেষ্টোৰাঁত পৰিৱেশন কৰা চিলন পৰঠা খাহী ছাগলীৰ মাংসৰ পুৰ দি প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু ইয়াৰ ওপৰভাগত কণীৰ প্ৰলেপ দিয়া হয়। 'কোথু পৰঠা' (Kothu parotta - অৰ্থাৎ কুতিকুটি কৰা পৰঠা) সৰু সৰুকৈ ফালি টুকুৰা কৰি লোৱা হয়; ইয়াক মাংস, কণী, শাক-পাচলি আৰু পিঁয়াজৰ সৈতে মিহলোৱা হ’ব পাৰে। এই ব্যঞ্জনৰ এটা সংস্কৰণ তামিলনাডুত সৃষ্টি হৈছিল (য’ত ই পৰঠাৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় প্ৰকাৰ), আনহাতে আন এটা সংস্কৰণ শ্ৰীলংকাত আৰম্ভ হৈছিল। কেৰেলাতো ইয়াক খোৱা হয়। পৰঠাৰ অন্যান্য কেইবাটাও প্ৰকাৰ আছে। তামিলনাডুৰ বিৰুধুনগৰৰ 'পৰিচা পৰঠা'ৰ মাজভাগত এটা ফুটোৱা থাকে আৰু তাৱাত চাকাৰ পিছত ডি ছাঁকনি তেলত ভাজি লোৱা হয়; ই মচমচীয়া আৰু পুৰীৰ দৰে দেখুৱায়। ইয়াৰ ওপৰত বুটৰ ডালি বা আলুৰ চবজি দি পৰিৱেশন কৰিব পাৰি। মাদুৰাইৰ 'বন পৰঠা' হৈছে পৰঠা আৰু বনৰ এক মিশ্ৰণ। ইয়াৰ খমীৰত কণী, গাখীৰ আৰু চেনি ব্যৱহাৰ কৰি দীঘলীয়া সময় থৈ দিয়া হয় আৰু পাতল হোৱালৈকে জোকাৰি মেলি লোৱা হয়, যাৰ ফলত ইয়াৰ বাহিৰভাগ মচমচীয়া আৰু ভিতৰভাগ কোমল, তৰপযুক্ত হয়। ইয়াক কাৰিত ডুবাই খোৱা হয়। 'কইন পৰঠা' এক কামোৰতে খাব পৰা আকাৰৰ—প্ৰায় ২ চেণ্টিমিটাৰ ব্যাসৰ—আৰু একেবোৰ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা সত্ত্বেও ই মালবাৰ পৰঠাতকৈ অধিক মচমচীয়া। কেৰেলাৰ 'ছাট্টি পাল পৰঠা' তিনিখন পৰঠাৰ ওপৰত নাৰিকলৰ গাখীৰ, মাংস, আৰু ওপৰত কাজু, কিচমিচ, ভজা পিঁয়াজ দি দুখন কলপাতৰ মাজত ভাপত সিজাই প্ৰস্তুত কৰা হয়। 'খিজি পৰঠা'ত পৰঠা আৰু মাংসৰ ব্যঞ্জন কলপাতৰ টোপোলাত বান্ধি ভাপত দিয়া হয়। কোচি চহৰত থুক্কু পৰঠা' নামৰ খিজি পৰঠাৰ এক সংস্কৰণ পৰিৱেশন কৰা হয়। মাদুৰাইত বন পৰঠা ব্যৱহাৰ কৰি খিজি পৰঠা তৈয়াৰ কৰা হয়। কেৰেলাৰ আন এক সংস্কৰণ হ’ল 'নূল পৰঠা', যাৰ তৰপবোৰ মচমচীয়া, সূতাৰ দৰে মিহি আৰু স্বচ্ছ হয়। ভাৰতৰ বাহিৰতো পৰঠাৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰ পোৱা যায়। মালয়েছিয়াৰ 'ৰোটি চানাই' নামৰ ৰুটীখন মালবাৰ পৰঠাৰ সৈতে অতিশয় মিলে, যিয়ে ইয়াৰ জিলিপিৰ দৰে ঘূৰণীয়া আকাৰ আৰু মচমচীয়া গঠন ধৰি ৰাখে। ট্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগোৰ ৰন্ধনশৈলীতো 'বাস-আপ-শ্বাট' নামেৰে ইয়াৰ এক সংস্কৰণ জনাজাত।<ref name="Pillai2">{{Cite news|last=Pillai|first=Pooja|date=18 June 2020|title=Meet the parotta – the Kerala flatbread that attracts more GST than North Indian roti|url=https://indianexpress.com/article/explained/parotta-kerala-more-gst-than-roti-6457742/|access-date=4 March 2026|work=[[The Indian Express]]}}</ref> == ভৌতিক বৈশিষ্ট্য == [[চিত্ৰ:An image of Parotta.jpg|thumb|পৰঠাৰ ৰং ময়দাত থকা গ্লুটেনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ]] পৰঠাৰ সংবেদনশীল গুণাগুণসমূহৰ ভিতৰত ক্ৰিয়াকৰণ বল ( আৰু সংকোচন ) অন্তৰ্ভুক্ত। পৰঠাৰ কাটিবলগীয়া বল বা 'শ্বিয়াৰ ফোৰ্চ' অধিক হোৱাৰ মূল কাৰকসমূহৰ ভিতৰত খমীৰটো কম সময় থৈ দিয়া, অধিক সময় চাকা, আৰু অধিক উত্তাপত চাকা কাৰ্য অন্যতম; আনহাতে ময়দা মথা সময় অধিক হ’লে পৰঠা পাতল হয়। ইন্দ্ৰানী আৰু ভেংকটেশ্বৰ ৰাওৰ মতে, কণী বা নিমখৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিলে খমীৰৰ শক্তি আৰু স্থিতিস্থাপকতা বৃদ্ধি পায়, আনহাতে তেলৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিলে ইয়াৰ শক্তি আৰু ঘনত্ব/গাঢ়তা হ্ৰাস পায়। মিহি ময়দা ব্যৱহাৰ কৰিলে পৰঠা কোমল হয়। ময়দাত থকা প্ৰ'টিনৰ পৰিমাণো ইয়াৰ সংবেদনশীল গুণাগুণৰ এক ডাঙৰ কাৰক, যিয়ে ইয়াৰ চাবিব পৰা গুণ আৰু তৰপসমূহ পৃথক হোৱাত প্ৰভাৱ পেলায়। গ্লুটেনৰ পৰিমাণে পৰঠাৰ ৰং নিৰ্ধাৰণ কৰে, আৰু সলনি বা ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা ষ্টাৰ্চৰ পৰিমাণে ইয়াৰ ওপৰভাগৰ ফুট-ফুট দাগবোৰৰ সৃষ্টি কৰে। পৰঠাৰ ভিতৰৰ তৰপবোৰৰ তুলনাত বাহিৰৰ তৰপবোৰত ষ্টাৰ্চৰ ৰূপান্তৰ অধিক পৰিমাণে হয়। পৰঠাৰ গুণাগুণ উন্নত কৰিবলৈ বিভন্ন সংযোজক ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। জাইলাইনেজ আৰু প্ৰ'টিয়েজ নামৰ এনজাইমে পৰঠাৰ গুণাগুণ যথেষ্ট উন্নত কৰা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। ৰন্ধাৰ প্ৰায় চাৰি ঘণ্টাৰ পিছৰপৰা পৰঠা বাছি হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে, যাৰ পিছত ইয়াৰ কোমল চাবিব পৰা গুণটো কমিবলৈ ধৰে। হাইড্ৰ’কলয়ড যোগ কৰিলে ইয়াৰ বাছি হোৱা প্ৰক্ৰিয়া মন্থৰ কৰিব পাৰি। বৰফ কৰি ৰখা আৰু পাছত স্বাভাৱিক উষ্ণতালৈ অনা পৰঠাই ইয়াৰ মূল গুণাগুণসমূহ প্ৰায় ধৰি ৰাখিব পাৰে। == ইতিহাস == ৰন্ধন নৃতত্ত্ববিদ কুৰুশ ডালালে উল্লেখ কৰিছে যে মালবাৰ পৰঠা সম্ভৱতঃ পশ্চিম এছিয়াৰ আৰৱ ব্যৱসায়ীসকল আৰু মধ্য এছিয়াৰ নাবিকসকলৰ জৰিয়তে ভাৰতলৈ আহিছিল, কাৰণ এই দুয়োটা অঞ্চলৰে মালবাৰ উপকূলৰ সৈতে প্ৰাচীন কালৰেপৰা বাণিজ্যৰ সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁ মন কৰে যে কেৰেলাই প্ৰাচীন কালৰেপৰাই পশ্চিম এছিয়াৰ সৈতে বাণিজ্য চলাই আছিল, আৰু কেৰেলাত ঘেঁহু বহুলভাৱে খেতি কৰা নহয়; যিয়ে এই ঘেঁহুজাতীয় ৰুটীখনে বিদেশৰপৰা অহাৰ ইংগিত দিয়ে। এই ধাৰণাসমূহৰ বিপৰীতে, সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে পাৰাঠা উত্তৰ ভাৰতৰ (বিশেষকৈ পঞ্জাৱৰ) পৰাহে কেৰেলালৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল। ডালালে কয় যে, যদিও পৰঠাৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কোনো নিশ্চিত প্ৰমাণ নাই, তথাপি পশ্চিম এছিয়াৰ উৎপত্তিৰ তত্ত্বটো অধিক যুক্তিযুক্ত, কাৰণ এনেদৰে ভাজ কৰি তৰপ তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতিটো ভাৰতৰ বাবে অচিনাকি আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিককে ধৰি দক্ষিণ এছিয়াৰপৰা মালয়েছিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰা লোকসকলে পৰঠাক দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈ লৈ যায়; য’ত ই 'ৰোটি চানাই' (তামিলনাডুৰ চেন্নাই চহৰৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা) বা 'ৰোটি প্ৰাতা' নামেৰে জনাজাত হৈ পৰে। বিংশ শতিকাৰ অন্তিম ভাগত, প্ৰধানতঃ ভাত খোৱা দক্ষিণ ভাৰতীয় অঞ্চলসমূহত ঘেঁহুৰ ব্যৱহাৰ ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পায়, যাৰ ফলত পৰঠা আৰু অন্যান্য ৰুটীজাতীয় খাদ্য বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হ'বলৈ ধৰে। তামিলনাডুৰ মাদুৰাই আৰু বিৰুধুনগৰ চহৰত অকাল দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত ধানৰ উৎপাদন সীমিত হৈ পৰাৰ বাবে পৰঠাই বিশেষ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল; প্ৰথমতে ই এক সুলভ খাদ্য হিচাপে জনপ্ৰিয় হৈছিল যদিও পাছলৈ ই এক জনপ্ৰিয় আৰু সমাদৃত ষ্ট্ৰীট ফুডলৈ (আলিবাটৰ খাদ্য) ৰূপান্তৰিত হয়। মাদুৰাইৰ আটাইতকৈ পুৰণি পৰঠাৰ দোকানবোৰ প্ৰায় ১৯৫০ চনৰ বুলি জনা যায়। 'কোথু পৰঠা' শ্ৰীলংকাৰপৰা মাদুৰাইলৈ বিয়পি পৰিছিল, য’ত ই ষ্ট্ৰীট ফুড হিচাপে জনপ্ৰিয় হৈ পৰে আৰু পিছলৈ কেৰেলালৈ সম্প্ৰসাৰিত হয়। ১৯৮০ ৰ দশকত তামিলনাডুৰ তুতিকৰিনত 'কইন পৰঠা'ৰ উৎপত্তি হৈছিল, যেতিয়া তুতিকৰিন বন্দৰত কৰ্মৰত চিলনৰ ([[শ্ৰীলংকা]]) প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিকসকলে 'চিলন পৰঠা'ৰ প্ৰচলন কৰিছিল। আনহাতে, 'বন পৰঠা' ১৯৯৯ চনত 'মাদুৰাই বন পৰঠা কডাই' নামৰ ৰেষ্টোৰাঁখনে উদ্ভাৱন কৰা বুলি দাবী কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত 'নূল পৰঠা'ক ৰান্ধনী সুৰেশ পিল্লায়ে অতি জনপ্ৰিয় কৰি তোলে, যিয়ে ইনষ্টাগ্ৰাম ৰিলছত এই খাদ্যবিধৰ বিষয়ে পোষ্ট কৰি লাখ লাখ ভিউছ লাভ কৰিছিল। ২০২০ চনত কেৰেলাত ক’ভিড-১৯ লকডাউন সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত ৰেষ্টোৰাঁসমূহৰ পৰঠাৰ চাহিদা অতিমাত্ৰাত বৃদ্ধি পায়। একেটা বছৰতে 'কেৰেলা অথৰিটি ফৰ এডভান্স ৰুলিং' নামৰ সংস্থাটোৱে সিদ্ধান্ত লয় যে ফ্ৰোজেন (বৰফ কৰি থোৱা) পৰঠাৰ ওপৰত খোৱাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰি থোৱা ৰুটীতকৈ অধিক হাৰত কৰ আৰোপ কৰা হ’ব, কাৰণ ফ্ৰোজেন সামগ্ৰীসমূহ একেবাৰে খোৱাৰ বাবে প্ৰস্তুত বুলি গণ্য কৰা নহয়। == প্ৰাদুৰ্ভাৱ == [[চিত্ৰ:Barotta stall.jpg|thumb|সাধাৰণতে ষ্ট্ৰীট ফুড হিচাপে পৰঠা পৰিৱেশন কৰা হয়। ]] পৰঠা দক্ষিণ ভাৰতৰ এক প্ৰধান আহাৰ, যি কেৰেলা আৰু তামিলনাডুৰ খাদ্য-সংস্কৃতিৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। কেৰেলাৰ উত্তৰ অংশৰ মালবাৰ অঞ্চলত উৎপত্তি হোৱা কেৰেলা সংস্কৰণটো সমগ্ৰ ৰাজ্যখনতে অতি জনপ্ৰিয়। দক্ষিণ ভাৰতত উৎপাদিত ঘেঁহুৰ গুৰি বা ময়দাৰ আধাৰো অধিক অংশই পৰঠা প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শ্ৰীলংকা, মালয়েছিয়া আৰু ছিংগাপুৰৰ খাদ্য-সংস্কৃতিটো এই ৰুটীৰ বিভিন্ন সংস্কৰণসমূহ বহুলভাৱে দেখা যায়। কেৰেলা আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য অংশত পৰঠা এক অতি জনপ্ৰিয় ষ্ট্ৰীট ফুড (আলিবাটৰ খাদ্য)। কেৰেলাত 'তাত্টুকাদা' নামেৰে জনাজাত পথৰ কাষৰ সৰু দোকানবোৰত পৰঠা পৰিৱেশন কৰা হয়, আনহাতে মাদুৰাইত 'ৰোট্টু কডাই' বুলি জনা বিক্ৰেতাসকলৰ ওচৰত 'কোথু পৰঠা' প্ৰচুৰ পৰিমাণে পোৱা যায়। কেৰেলাৰ চাহ দোকান আৰু তাৰীৰ দোকানবোৰতো পৰঠা উপলব্ধ। ইয়াৰ উপৰি পৰঠা ঘৰতো প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। বজাৰত বৰফ কৰি থোৱা পৰঠা আৰু পৰঠাৰ খমীৰো ক্ৰয় কৰিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{Cite news|last=Ananth|first=M. K.|date=8 July 2020|title=Why these Indian Parotta Makers Want to Return to China|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/why-these-indian-parotta-makers-want-to-return-to-china/articleshow/74113505.cms|access-date=4 March 2026|work=[[Times of India]]|agency=[[Times News Network]]}}</ref> ৰেষ্টোৰাঁসমূহত পৰঠা পৰিৱেশন কৰা হয়। কিছুমান খাদ্য প্ৰতিষ্ঠানে কেৱল পৰঠা বনাবলৈ বিশেষ কাৰিগৰ নিযুক্তি দিয়ে—যাক মাদুৰাইত 'পৰঠা মাষ্টাৰ' বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকে ময়দা মথা আৰু মেলাৰ সুকীয়া কৌশল প্ৰয়োগ কৰে। ২০২০ চনৰ তথ্য অনুসৰি, কেৰেলাৰ এখন গড়ে ৰেষ্টোৰাঁই দিনটোত প্ৰায় ১০০খন পৰঠা পৰিৱেশন কৰে, আনহাতে কিছুমান ডাঙৰ ৰেষ্টোৰাঁত দিনটোত ১,০০০ তকৈও অধিক পৰঠা বিক্ৰী হয়। ২০২২ চনৰ তথ্য অনুসৰি, কেৰেলাত খাদ্য যোগান ধৰা এপ 'স্বিগী'ৰ জৰিয়তে অৰ্ডাৰ কৰা আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খাদ্য আছিল পৰঠা। মাদুৰাইত পৰঠাৰ মূল্য ১০ টকাৰপৰা ২৫০ টকালৈকে হয়। মাদুৰাইৰ ৰেষ্টোৰাঁসমূহত মুখ্যতঃ মাংসৰ সৈতে পৰঠা পৰিৱেশন কৰা হয়, আৰু তাত 'বন পৰঠা' তথা 'খিজি পৰঠা' আটাইতকৈ জনপ্ৰিয়। চীন দেশতো তামিল ৰান্ধনীসকলে পৰঠা প্ৰস্তুত কৰে, য’ত ইয়াক 'ইন্দু চুই বিং' (অৰ্থাৎ 'ভাৰতীয় উৰন্ত ৰুটী') বুলি জনা যায় আৰু বিভিন্ন সোৱাদৰ সৈতে এক মিঠাই বা ডেজাৰ্ট হিচাপে পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref name="Anilkumar">{{Cite news|last=Anilkumar|first=T.|date=28 December 2022|title=Porotta is king in 2022, overtakes biriyani, idiyappam in online orders|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/Dec/29/porotta-is-king-in-2022-overtakes-biriyani-idiyappam-in-online-orders-2532655.html|access-date=4 March 2026|work=[[The New Indian Express]]}}</ref> পৰঠাক প্ৰায়েই কেৰেলাৰ এক ৰাজ্যিক প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু ইয়াক "কেৰেলাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য" বুলিও ধেমালিতে আখ্যা দিয়া হয়। ২০২৩ চনৰ 'কেৰেলা দিৱস' উপলক্ষ্যে বিবিচিয়ে (BBC) এই খাদ্যবিধক বিশেষভাৱে স্থান দিছিল। বীফ ফ্ৰাইৰ সৈতে পৰঠা খোৱাটো কেৰেলাৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ এক প্ৰতীক, যিয়ে ৰাজ্যখনৰ সংস্কৃতিৰ বিভিন্ন বৈচিত্ৰ্যমজ় প্ৰভাৱক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। আনহাতে মাদুৰাইত ছালনাৰ সৈতে পৰঠা খোৱাটো সাংস্কৃতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই চহৰখনৰ দৃশ্য-পটত নিৰ্মাণ কৰা কেইবাখনো চলচ্চিত্ৰতো এই খাদ্যবিধ দেখুওৱা হৈছে; উদাহৰণস্বৰূপে, কৌতুক অভিনেতা সূৰীক তেওঁৰ 'বেন্নিলা কবাডী কুজু' নামৰ ছবিখনৰ এটা দৃশ্যৰ পিছৰেপৰা "পৰঠা সূৰী" বুলি ডাকনাম দিয়া হৈছিল।<ref name="Shrikumar2">{{Cite news|last=Shrikumar|first=A.|date=12 April 2018|title=Three cheers for Salna|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/parottas-without-the-flavoursome-salna-is-an-incomplete-meal-a-look-at-the-history-and-evolution-of-the-popular-street-food-that-locals-are-addicted-to/article23513533.ece|access-date=4 March 2026|work=[[The Hindu]]}}</ref> == লগতে চাওক == * [[:en:Indian_bread|ভাৰতীয় ৰুটিৰ তালিকা]] * [[:en:Scallion_pancake|স্কেলিয়ন পেনকেক]] – চীনৰপৰা অহা একেধৰণৰ ফ্লেটব্ৰেড যাৰ উৎপত্তি একেধৰণৰ পশ্চিম এছিয়াৰ == তথ্যসূত্ৰ == t5qfmd6c60qazuiuvq3s61gxbqvr3jg